# appel

* Niet te verwarren met: Appel, appèl

## Nederlands
##### Uitspraak

(klemtoonhomogram)
* Geluid: áppel (hulp, bestand)
** IPA: / ˈɑpəl / (2 lettergrepen); /ˈɑpəɫ/
*** (Noord-Nederland): /ˈɑ.pəɫ/
*** (Vlaanderen, Brabant, Limburg): /ˈɑ.pəl/
* Geluid: appél (hulp, bestand)
** IPA: / ɑˈpɛl / (2 lettergrepen)
*** (Noord-Nederland): /ɑ.ˈpɛɫ/
*** (Vlaanderen, Brabant, Limburg): /ɑ.ˈpɛl/

##### Woordafbreking

* ap·pel

##### Woordherkomst en -opbouw

* áppel: erfwoord, in de betekenis van ‘vrucht’ aangetroffen vanaf 1146
| afkomstig van: Middelnederlands: appel, apel Germaans: *ap(a)laz Indo-Europees: *abl-/*ablu- | Verwant in Germaans: West: Duits: Apfel, Engels: apple, Fries: appel Noord: IJslands: epli, Zweeds: äpple (Oudnoords: epli) | Andere Indo-Europese talen: Slavisch: Russisch: яблоко Baltisch: Litouws: obuolys Keltisch: Iers: úll |
* appél: van Frans appel, in de betekenis van ‘beroep, verzet’ aangetroffen vanaf 1336 Het Middelnederlands kende de vorm appeel (ontleend aan het Oudfrans), die bewaard is als verkleinwoord: appeelken. De moderne vorm is een hernieuwde ontlening aan het moderne Frans.

#### Zelfstandig naamwoord

áppel m
* (bloemplanten) (fruit) Malus ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom (in het bijzonder van de soort Malus domestica ).
*   * Snoep gezond, eet een appel!
    ▸ Toen ik de volgende ochtend om 4 uur wakker werd, stond de stille jongen al op het punt te vertrekken en gaf me een appel.
* (bloemplanten) Malus boom die deze vruchten draagt, appelboom.
*   * Ik heb veel appelen staan in mijn tuin.

##### Hyponiemen

| aagjesappel aagtappel aardappel adamsappel anijsappel ape-appel apenappel avondappel balsemappel bitterappel bloedappel braadappel cederappel crabappel custardappel denappel dennenappel dolappel doornappel eetappel elstarappel galappel | goudappel granaatappel grannysmithappel haagappel handappel houtappel ijsappel jasappel java-appel kanappel kaneelappel kannetjesappel kantappel kantjesappel kei-appel kersappel klopappel koningsappel kriekappel kroonappel kweeappel kwintappel | lemoenappel liaanappel liefdesappel moesappel notarisappel ochtendappel oogappel oogstappel oranjeappel papappel paradijsappel parisappel piepappel pijnappel pinksterappel plukappel pronkappel ramboersappel ramboursappel rijksappel roosappel rozenappel | schubappel sierappel sinaasappel slijmappel sodomsappel sparappel spoedappel sportappel sterappel stinkappel stoofappel suikerappel tahiti-appel twistappel waterappel wijnappel winterappel zee-appel zeeappel ziekenappel zoete aardappel zomerappel |

##### Afgeleide begrippen

| Appelscha appelaar appelachtig appelazijn appelbacove appelbanaan appelbeet appelbeignet appelbes appelbladroller appelblauwzeegroen appelbloedluis appelbloesem appelblos appelbol appelboom appelboomgaard appelboor appelcake appelcarré appelcider appelcompote appeldagvaarding appeldeler appeldrank | appeldwergmot appelfiguur appelflap appelflauwte appelgebak appelglasvlinder appelgrauw appelgrijs appelgroen appelhappen appelhout appelig appeljaar appelkanon appelkoos appelkruis appelkwastmot appellabel appelletje appelman appelmeloen appelmoes appelmolmboorder appeloogst appelpannenkoek | appelpedaalmot appelpeer appelpent appelpit appelplaats appelpot appelprol appelras appelrechter appelrond appelrussula appelsap appelschijf appelschillen appelschimmel appelschriftuur appelschurft appelsien appelsla appelsmort appelsneeuwmot appelsoort appelspijs appelspintkever appelstippelmot | appelstress appelstroop appeltaart appeltak appelteef appelteelt appeltheater appelthee appelvink appelvormig appelvouwmot appelvrouw appelvrucht appelvruchtsteker appelwang appelwants appelwijf appelwijn appelwoord appelzaagwesp appelzebramot appelzuur groene appelwants mama appelsap vroege appeldwergmot |

##### Spreekwoorden

* Een appel valt niet ver van de boom.
    Kinderen lijken over het algemeen op hun ouders.
* Wie appelen vaart, die appelen eet.
* Een rotte appel in de mand maakt ook het gave fruit te schand.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* [1] voor een appel en een ei
* Een appeltje voor de dorst
* Appels met met peren/citroenen vergelijken
* Iemand appelen voor citroenen verkopen
* Gouden appels op zilveren schalen
* Door de zure appel [heen] bijten
* Met iemand een appeltje te schillen hebben
* Daar komt een schip met zure appels [de haven binnen].
* Dat zijn appels op gouden benen.

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

appél o
* tijdstip waarop alle leden van een groep bijeengeroepen worden om hun aanwezigheid te bewijzen.
*   * 's Morgens om zes uur moesten alle soldaten op appel verschijnen.
* het doen van een beroep op iemands gevoel van eer of rechtvaardigheid
*   * De appellant richtte een appel aan de gouverneur om de executie uit te stellen.
* (juridisch) hoger beroep
* (valkerij): de reactie of gehoorzaamheid van de vogel

##### Schrijfwijzen

* Tot 2006 was de spelling van appel met eindklemtoon appèl. Sindsdien wordt het woord zonder accentteken geschreven. Echter ter verduidelijking is het toevoegen van een accent aigu (een zogenaamd "klemtoonteken") in het Nederlands altijd toegestaan.

##### Synoniemen

* 1. bijeenroeping
* 2. oproep, smeekbede, verzoek

##### Hyponiemen

* avondappel, bedrijfsappel, middagappel, notarisappel, ochtendappel, pinksterappel, rijksappel

##### Afgeleide begrippen

* appelgeding, appelgrond, appelinstantie, appelrecht, appelrechter, appelvonnis, appelzaak

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord appel staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "appel" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.
* [áppel 2] appel in het Nederlands Soortenregister N
* [áppel 2] appel op Wikidata
* [áppel 2] appel op "Wilde planten in Nederland en België" ♣

#### Verwijzingen

* 1 2 "appel" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Achterhoeks
#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

## Afrikaans
##### Uitspraak

* IPA /ˈɑpəɫ/ geluid

##### Woordafbreking

* ap·pel

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Nederlandse appel

#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

##### Afgeleide begrippen

* appelboom
* appeltjie
* pynappel

##### Spreekwoorden

* 'n Appeltjie te skil.
* Die appel val nie ver van die boom af nie.

##### Overerving en ontlening

* → Xhosa: i-apile

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Frans
##### Uitspraak

* Geluid: appel (hulp, bestand)

##### Woordherkomst en -opbouw

* Van de stam van appeler

#### Zelfstandig naamwoord

appel m
* aanroep, oproep
* (juridisch) appel, beroep [2]
* sein
* telefoongesprek
* (sport) het zich afzetten voor een sprong
* (kaartspel) invite [1]

## Fries
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Oudfriese appel

#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

##### Schrijfwijzen

* apel

##### Afgeleide begrippen

* appeltsje
* sinesappel

#### Verwijzingen

* Wurdboek fan de Fryske taal - Instituut voor de Nederlandse taal

## Gronings
#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

##### Schrijfwijzen

* abbel

## Limburgs
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA:
** (Etsbergs): /ɑpɐɫ/, /ɑpɐl/
** (Montforts): /ɑpəl/, /ɑpl̩/
** (Rothenbachs): /ɑʰpɫ̩/

#### Zelfstandig naamwoord

appel m
* (Hooglimburgs), (fruit) appel (vrucht).

##### Verbuiging
#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Middelengels
##### Uitspraak

* IPA: /apəl/

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Angelsaksische æppel

#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

##### Schrijfwijzen

| æppel æpple appell appil appill | apple appul appull appulle | appyl appyll eappel eppel |

##### Afgeleide begrippen

* appeltre

##### Overerving en ontlening

* Engels: apple
* Schots: aipple, aiple

## Middelhoogduits
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Oudhoogduitse apful

#### Zelfstandig naamwoord

apfel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

##### Schrijfwijzen

* apfel
* epfel
* öpfel

##### Overerving en ontlening

* Duits: Apfel

## Middelnederlands
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Oudnederlandse appel

#### Zelfstandig naamwoord

appel m
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

##### Schrijfwijzen

* apel
* āpel

##### Overerving en ontlening

* Nederlands: appel
** Afrikaans: appel
*** → Xhosa: i-apile

#### Verwijzingen

* Vroegmiddelnederlands woordenboek - Instituut voor de Nederlandse taal
* Middelnederlands woordenboek - Instituut voor de Nederlandse taal

## Nedersaksisch
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Middelnederduitse appel

#### Zelfstandig naamwoord

appel m
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

##### Schrijfwijzen

* abbel
* Appel

#### Meer informatie

* appel
* appel

## Oudfries
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *applu

#### Zelfstandig naamwoord

appel m
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

##### Overerving en ontlening

* Fries: apel, appel
* Noord-Fries: aapel, ååpel, Oapel
* Saterfries: Appel

## Oudsaksisch
##### Uitspraak

* IPA: /apel/

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *applu

#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

##### Schrijfwijzen

* apl
* appul

##### Overerving en ontlening

* Middelnederduits: appel
** Nedersaksisch: abbel, appel, Appel
*** → Duits: (spreektaal) Appel
** Plautdietsch: Aupel, Auppel

## Ripuarisch
##### Uitspraak

* IPA: /ɒpəɫ/

#### Zelfstandig naamwoord

appel m
* (fruit) appel

##### Schrijfwijzen

* (Duitsland) Appel

## Papiaments
##### Woordherkomst en -opbouw

* Van het Nederlandse appel

#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel

##### Synoniemen

* (enkel op Aruba) aplo

## Stellingwerfs
#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

## Twents
#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

## Veluws
#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## West-Vlaams
#### Zelfstandig naamwoord

appel
* (fruit) appel; ronde eetbare vrucht met wit vruchtvlees en een rode, groene of gele al dan niet gebloste of gestreepte schil; vrucht van de appelboom

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.