# as

* Niet te verwarren met: As, aS

## Universeel taalgebruik
##### Woordherkomst en -opbouw

* Samenstelling van “s” (seconde) met het voorvoegsel “a” (atto-)

#### Symbool

as
* (tijdrekening), (natuurkunde), (eenheid) het symbool voor attoseconde, een tijdseenheid van 10$^{−18}$ seconde

##### Verwante begrippen
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: as (hulp, bestand)
* IPA: / ɑs / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* as

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘verbrandingsresidu’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901
* [A] Van het Middelnederlandse asse. Voert terug op het Oudgermaanse *ahso
* [B1,2] Van het Oudnederlandse asca, Middelnederlandse assc(h)e. Voert terug op het Oudgermaanse *asko
* [B3,4,5] Samentrekking van a (5) met het achtervoegsel -es

#### Zelfstandig naamwoord

[A] as v/m
* (werktuigbouwkunde) staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait, aandrijfas etc.
*   * De achteras van de auto bevat een differentieel als de auto via achterwielen aangedreven wordt.
* (wiskunde) denkbeeldige lijn (aslijn) door het midden van een voorwerp, ruimte of vlak
*   * In het assenstelsel kennen we de vertikale y-as en de horizontale x-as.
* (plantkunde) middelste deel van een plant, waaromheen de bladachtige organen en/of de wortels vastzitten

##### Synoniemen

* spil

##### Hyponiemen

| aandrijfas aardas achteras aftakas beenderas bijas bodemas booras bovenas breedteas cardanas | draagas draai-inversieas drijfas hemelas hoofdas kapas kegelas knopas kogelas koningsas koolas krukas | lengteas loodas loopas middenas molenas nokkenas omwentelingsas oogas palas pedaalas pinas poolas | potas richtas rondas rotatie-as rotatieas schroefas sigarenas symmetrieas tapas tinas topas trapas | treinas vliegas vooras weedas wielas windas x-as y-as z-as zichtas zuidas zwenkas |

##### Afgeleide begrippen

| As grote terts As-groot As-majeur Asdim Assepoester Aswoensdag achtassig as kleine terts as-klein as-mineur asafdichting asanalyse asarm asbak asbalk asband asbank asbelt asbestemming | asbezorging asblok asblond asboer asbout asdruk asemmer asgat asgrauw asgrijs ashaai ashals ashanger ashoop askam askegel askern askleur askleurig | askoek askolk askoppeling askoppelwerk askraag askruik askruis askruisje askruk askuil askussen asla aslade aslager asleger aslijf aslijn aslood asman asmogendheid | asoplegging aspis asplaat aspot aspunt asput asregen asrest asschop asschotel asschoteltje assegaai assenkruis assenstelsel assepoester asstaal asstoel asstrop asstuit astaats | astap asvaal asvang asvarken asverschuiving aswenteling aswiel aswolk drieassig eenassig negenassig tienassig twaalfassig tweeassig veelassig verassen vierassig vijfassig zesassig zevenassig |

##### Overerving en ontlening

* Indonesisch: as

##### Vertalingen
#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie. (mechanica)

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie. (wiskunde)

#### Zelfstandig naamwoord

[B] as v/m
* overblijfsel van iets dat verbrand is
*   * De as van sigaretten wordt opgevangen in een asbak.
*   * As is verbrande turf zei oma altijd.
** (scheikunde) verbrandingsresidu b.v. vliegas, potas, loodas
* stof opgeworpen door een vulkaan
* (muziek) een met een halve toon verlaagde toon "a"
*   * De toon “as” klinkt in de getempereerde stemming, gelijk aan de toon “gis”.
* (muziek) de grondtoon (tonica) van de “as-mineurtoonladder”, tevens een korte aanduiding van die toonladder
*   * Op de notenbalk van een sonate in as, staan vier mollen.
* (muziek) de grondtoon van het “as-mineurakkoord”, de kleine drieklank op de eerste trap (tonica-akkoord) van de kleinetertstoonladder op die toon
*   * De drie tonen van het as-mineurakkoord (symbool: A♭m) in grondligging, zijn: as - ces - des.

##### Synoniemen

* [1] verbrandingsresidu, verbrandingsrest
* [3] gis
* [4] as-kleinetertstoonladder, as-klein, as-mineurtoonladder, as-mineur
* [5] as-klein, as-kleinakkoord, as-mineur, as-mineurakkoord, A♭m

##### Antoniemen

* [3] As, Ais
* [4] As, As-groot, As-majeur, As-grotetertstoonladder
* [5] As, As-groot, As-majeurakkoord, A♭

##### Afgeleide begrippen

* [1] asbak

##### Verwante begrippen

* [3,4,5] bes, ces, des, es, fes, ges

##### Uitdrukkingen en gezegden

* As is verbrande turf
* In de as leggen
* In zak en as zitten
* Uit zijn as herrijzen

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord as staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "as" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie. (verbranding)

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie. (vulkaan)

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ "as" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ as op website: Etymologiebank.nl
* ↑ as op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Het gaat hier in feite niet om het zelfstandig naamwoord as, maar om het voegwoord als, wat in de gesproken taal meestal hetzelfde klinkt.
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Achterhoeks
#### Voegwoord

as
* als

## Afrikaans
##### Uitspraak

* IPA: /ɑs/

##### Woordafbreking

* as

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] Afgeleid van het Nederlandse as
* [B] Afgeleid van het Nederlandse as
* [C] Afgeleid van het Nederlandse als

#### Zelfstandig naamwoord

as [A]
* as; spil

#### Zelfstandig naamwoord

as [B]
* as; verbrandingsrest

#### Voegwoord

as [C]
* als; wanneer
* als; indien
* als; in de hoedanigheid van, de rol hebbende of spelende
* dan; na een vergrotende trap van een bijvoeglijk naamwoord of van een bijwoord

##### Synoniemen

* indien

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Cimbrisch
#### Voegwoord

as
* als

## Duits
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

##### Woordafbreking

* as

#### Zelfstandig naamwoord

as o
* (muziek) de toon ”as”
* (muziek) as: korte aanduiding van de toonaard “as-mineur”
    «Eine Sonate in as.»
       Een sonate in as kleine terts.

##### Antoniemen

* [2] As, As-Dur, As-Dur-Tonleiter

##### Afgeleide begrippen

* [2] as-Moll, as-Moll-Tonleiter

##### Verwante begrippen

* [1,2] A, hes, Hes, ces, Ces, des, Des, es, Es, fes, Fes, ges, Ges

## Engels
##### Uitspraak

* Geluid: as (VS) (hulp, bestand)
* IPA: /ӕz/

#### Bijwoord

as
* zo

#### Voegwoord

as
* terwijl
* aangezien
* zoals
* hoe ... ook
* net als

#### Voorzetsel

as
* als

##### Uitdrukkingen en gezegden

* as for
* as if
* as though
* as to

## Frans
##### Uitspraak

* Geluid: as (hulp, bestand)
* IPA: /a/

#### Werkwoord

as
* tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van avoir

#### Zelfstandig naamwoord

as m
* (spreektaal) uitblinker, kei
    «Gilles, c'est l'as de la mécanique.»
       Gilles is een kei in mechanica.

#### Verwijzingen

* ↑ Wouw, Berry van de, Woordenboek populair Frans - Nederlands. Woordenboek van het Frans dat u op school nooit leerde, 2e druk, Breda: Uitgeverij Arti-Choc, 2014; p. 16

## Fries
##### Uitspraak

* IPA: /ɔs/, /as/

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] Afgeleid van het Oudfriese als / alsa / alse / as / asa / ase
* [B] Afgeleid van het Oudfriese *ax

#### Voegwoord

as [A]
* als
* dan

#### Verwijzingen

* Wurdboek fan de Fryske taal - Instituut voor de Nederlandse taal

#### Zelfstandig naamwoord

as [B]
* (werktuigbouwkunde) as; staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait, aandrijfas etc.
* (wiskunde) as; denkbeeldige lijn (aslijn) door het midden van een voorwerp, ruimte of vlak

#### Verwijzingen

* Wurdboek fan de Fryske taal - Instituut voor de Nederlandse taal

## Indonesisch
##### Woordafbreking

* as

##### Woordherkomst en -opbouw

* uit het Nederlands "as" (staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait)
* uit het Nederlands "aas"

#### Zelfstandig naamwoord

as
* as (staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait)
* aas

##### Synoniemen

* gandar, poros

## Limburgs
##### Uitspraak

* IPA: /as/

##### Woordafbreking

* as

#### Zelfstandig naamwoord

as
* (werktuigbouwkunde) as; staafvormig voorwerp waarom of waarmee iets ronddraait, aandrijfas etc.
* (wiskunde) as; denkbeeldige lijn (aslijn) door het midden van een voorwerp, ruimte of vlak
* (plantkunde) as; middelste deel van een plant, waaromheen de bladachtige organen en/of de wortels vastzitten
* as; overblijfsel van iets dat verbrand is

##### Schrijfwijzen

* asse

## Middelengels
##### Uitspraak

* IPA: /as/

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Angelsaksische eallswā

#### Voegwoord

as
* als

##### Schrijfwijzen

* ase
* os

##### Synoniemen

* also
* alswa
* alswo

##### Overerving en ontlening

* Engels: as
* Schots: as

## Nedersaksisch
#### Voegwoord

as
* als

##### Schrijfwijzen

* äs
* ass
* os

## Noord-Fries
#### Werkwoord

as
* derde persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van wees

## Noors
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: / ɑs /

##### Woordafbreking

* as

#### Werkwoord

as
* gebiedende wijs van ase

##### Opmerkingen

* Nynorsk: asa ww

## Nynorsk
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: / ɑs /

##### Woordafbreking

* as

#### Werkwoord

[A+B]: as
* gebiedende wijs van ase

##### Schrijfwijzen

* [B]: asa ww
* [B]: ase ww

##### Opmerkingen

* Noors: [A+B]: as ww

## Oost-Fries
#### Voegwoord

as
* als

## Oudsaksisch
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-Germaanse *ansuz

#### Zelfstandig naamwoord

as
* (religie) god
* ᚨ; de rune met de klank a

## Pennsylvania-Duits
##### Uitspraak

* Geluid: as (hulp, bestand)

##### Woordafbreking

* as

#### Voegwoord

as
* dat
    «Ich bin arrig dankbaar as mei gleene neie Dochder aa gsund iss un ich bede as sie so bleibt!»
       Ik ben erg dankbaar dat mijn nieuwe dochtertje gezond is en ik bid dat dat zo blijft.
* zoals
    «As viel vun eich schunn wisse, der Dr. Martin Luther King hot versucht unsre Gsellschaft zu refermiere.»
       Zoals vele van jullie al weten, heeft Dr. Martin Luther King geprobeerd onze samenleving te hervormen.

##### Opmerkingen

* Duits:
** [1]: dass
** [2]: wie
* Engels:
** [1]: that
** [1]: as

## Pools
##### Uitspraak

* IPA: /as/
* Geluid: as (hulp, bestand)

##### Woordafbreking

* as

#### Zelfstandig naamwoord

as
* aas; speelkaart die met A aangeduid wordt; vaak hoogste in het spel
* (militair) aas, vliegende aas; een in oorlogstijd succesvolle jachtvlieger
* (numismatiek) as; een Romeinse munteenheid
* (muziek) as; een met een halve toon verlaagde toon "a"

##### Afgeleide begrippen

* As-dur o
* asik m
* as-moll o
* asować imperfectief
* asowy

##### Verwante begrippen

* asowanie o

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

## Portugees
##### Woordafbreking

* as

#### Lidwoord

as v
* het meervoud van a

## Saterfries
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Oudfriese als / alsa / alse / as / asa / ase

#### Voegwoord

as
* als

## Spaans
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?

##### Woordafbreking

* as

#### Zelfstandig naamwoord

as m
* (kaartspel) aas

#### Verwijzingen

* as in: Diccionario de la lengua española, 23e druk, op website: Real academia española

## Tsjechisch
##### Uitspraak

* IPA: /as/

##### Woordafbreking

* as

##### Woordherkomst en -opbouw

* Leenwoord uit het Latijn, waarvan ook het woord eso is afgeleid

#### Zelfstandig naamwoord

as monbezield
* (numismatiek) as; een Romeinse munteenheid
* (natuurkunde)(eenheid) as; een Romeinse eenheid van massa

##### Verbuiging
#### Verwijzingen

* Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
* Příruční slovník jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

#### Zelfstandig naamwoord

as mbezield
* (mythologie) Aas; een tot de Asen behorende Germaanse god

##### Verbuiging
#### Verwijzingen

* Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

#### Zelfstandig naamwoord

as o
* (muziek) as; een met een halve toon verlaagde toon "a"

##### Synoniemen

* gis

##### Verwante begrippen

* asas

#### Verwijzingen

* Příruční slovník jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

#### Bijwoord

as
* (verouderd) ongeveer; drukt een mate van mindere nauwkeurigheid uit

##### Synoniemen

* asi
* přibližně

#### Verwijzingen

* Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
* Příruční slovník jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

## Turks
#### Zelfstandig naamwoord

as
* aas (kaartspel).
* hermelijn (dier).

## Twents
#### Voegwoord

as
* als

## Urkers
#### Voegwoord

as
* als

## Westfaals
#### Voegwoord

as
* (Zuidwestfaals) als

##### Schrijfwijzen

* äs
* ass
* os