# wie
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: wie (hulp, bestand)
* IPA: / wi / (1 lettergreep)
** (Noord-Nederland): /ʋiː/
** (Vlaanderen, Brabant): /β̞iː/
** (Limburg): /wiː/

##### Woordafbreking

* wie

##### Woordherkomst en -opbouw

* erfwoord, in de betekenis van ‘vragend voornaamwoord’ voor het eerst aangetroffen in 901
| afkomstig van: Middelnederlands: wie Oudnederlands: wie Germaans: *hwaz Indo-Europees: *kʷós, *kʷís | Verwant in Germaans: West: Engels: who, what, why (Angelsaksisch: hwā, hwæt, hwȳ), Duits: wer, was, wie, (Oudhoogduits: wēr, waz, wiu), Fries: wa, wat (Oudfries: hwā, hwet) Noord: Zweeds: vem, Deens/Noors: hvem, (Oudnoords: hvar, hver, hverr), IJslands: hver, hvað, hví, Faeröers: hvør, hvat, hví Oost: Gotisch: hwas, hwa, hwe |

#### Vragend voornaamwoord

wie
* vragend voornaamwoord dat vraagt naar een persoon
*   * Wie is daar?

#### Betrekkelijk voornaamwoord

wie
* betrekkelijk voornaamwoord met ingesloten antecedent: degene die
*   * Wie zoekt, die vindt.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* wie het laatst lacht, lacht het best
* Wie 's nachts uit vissen gaat, moet overdag zijn netten drogen.
* als je teveel gedronken hebt, ben je de volgende dag niets waard
* Wie a zegt moet ook b zeggen.
* als iemand eenmaal ergens aan begonnen bent, moet die er ook mee doorgaan
* Wie aan de weg timmert heeft veel bekijks.
* iemand die grote beslissingen moet nemen, krijgt vaak ook veel kritiek
* Wie boter op zijn hoofd heeft moet niet in de zon gaan lopen.
* als je zelf iets gedaan hebt wat verkeerd is, moet je een ander niet van beschuldigen als die hetzelfde gedaan heeft
* Wie de schoen past, trekke hem aan.
* als je je aangesproken voelt moet je er maar wat mee doen ofwel: zonder dat iemand bij naam wordt genoemd toch weten dat diegene wordt bedoeld
* Wie een hond wil slaan, kan gemakkelijk een stok vinden.
* als je iemand (ergens mee) wilt afkeuren is er altijd wel een reden te vinden
* Wie een kuil graaft voor een ander, valt er zelf in.
* je kan het slachtoffer worden van je eigen snode plannen
* Wie eens steelt is altijd een dief.
* als iemand ooit heeft gestolen zal die altijd blijven stelen
* Wie geeft wat hij heeft, is waard dat hij leeft.
* als je zoveel geeft zoveel je kunt, dan kan niemand je iets verwijten
* Wie goed doet, goed ontmoet.
* als iemand zich naar anderen goed gedraagt, behandelen anderen diegene ook goed
* Wie het kleine niet leert, doet het grote verkeerd.
* waardeer de kleine dingen in het leven, ze brengen je tot een groter doel
* Wie het onderste uit de kan wil hebben, krijgt de deksel op de neus.
* iemand die te begerig is loopt grote kans niets te krijgen
* Wie hoog klimt kan laag vallen.
* belangrijke zaken snel kwijt raken door kleine dingen
* Wie in het schuitje zit moet meevaren.
* wie ergens mee begonnen is moet dit ook afmaken
* Wie kaatst kan/moet de bal verwachten.
* als je een ander plaagt, kun je verwachten dat die jou terug gaat plagen
* Wie met pek omgaat, wordt ermee besmet.
* wie met slechte mensen omgaat neemt de gewoontes van die mensen over
* Wie mooi wil wezen, moet pijn lijden.
* voor schoonheid moet je wat over hebben
* Wie niet horen wil, moet maar voelen.
* wie niet luistert naar wijze raad, of wie ongehoorzaam is, zal de gevolgen wel aan den lijve ondervinden
* Wie niet sterk is moet slim zijn.
* wie geen macht of invloed heeft moet zijn slimheid gebruiken om je doel te behalen
* Wie niet waagt, niet wint.
* als je het nooit probeert, zal je ook geen succes hebben
* Wie schetst mijn verbazing
* Wie veel eist krijgt veel. Wie te veel eist krijgt niets.
* je kan door het te vragen veel bij mensen gedaan krijgen, maar als je onredelijk wordt zal je worden overgeslagen
* Wie voor een dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje.
* je kunt nooit boven de stand komen waarin je geboren bent. Arm geboren, zal wel arm blijven
* Wie wind zaait, zal storm oogsten.
* wie verkeerd handelt, zal de gevolgen daarvan ondervinden ofwel: wie zelf de boel opstookt zal er zelf de gevolgen van gaan dragen
* Wie zich aan een ander spiegelt, spiegelt zich zacht.
* wie de problemen van een ander ziet weet hoe die moet handelen en voorkomt eigen schade zonder dat het hem zelf wat kost
* Wie zijn billen/gat brandt, moet op de blaren zitten.
* als je iets doms doet, moet je de gevolgen dragen (liefst zonder klagen)
* Wie zijn neus schendt, schendt zijn aangezicht.
* wie slecht spreekt over zijn familie, spreekt slecht over zichzelf
* Wie zwijgt, stemt toe.
* als je het ergens niet mee eens bent, moet je het zeggen
* Die / wie het eerst komt, het eerst maalt
* Ere wie ere toekomt
* iemand die de eer verdient moet die ook krijgen
* Zien wie de blankste billen heeft

##### Vertalingen
#### Gangbaarheid

* Het woord wie staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "wie" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "wie" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Afrikaans
##### Woordafbreking

* wie

#### Vragend voornaamwoord

wie
* wie;vragend voornaamwoord dat vraagt naar een persoon
    «Wie het dit verwag?»
       Wie had dit verwacht?

#### Betrekkelijk voornaamwoord

wie
* wie; betrekkelijk voornaamwoord met ingesloten antecedent: degene die

## Duits
##### Uitspraak

* Geluid: wie (hulp, bestand)
* Geluid: wie (hulp, bestand)
* IPA: /vi:/

##### Woordafbreking

* wie

#### Voegwoord

wie
* zoals
* hoe
    «Wie hast du das gemacht?»
       Hoe heb je dat gedaan?

## Gronings
##### Uitspraak

* IPA: /ʋi/

##### Woordafbreking

* wie

#### Persoonlijk voornaamwoord

wie
* wij, we; 1e persoon meervoud nominatief

## Limburgs
##### Uitspraak

* IPA: /(x)wiː/ (Etsbergs)

#### Bijwoord

wie (bijvormen: wie-r, wie-n, wie-s, wie-z)
* hoe

#### Voegwoord

wie
* zoals
* hoe

## Nedersaksisch
#### Persoonlijk voornaamwoord

wie
* wij, we; 1e persoon meervoud nominatief

##### Schrijfwijzen

| we wi wiel wiele | wi'j wule wulie wy |

#### Vragend voornaamwoord

wie
* wie; vragend voornaamwoord dat vraagt naar een persoon

##### Schrijfwijzen

* wä
* we
* wel
* wol

##### Synoniemen

* 'keen
* welkeen
* wokeen

#### Betrekkelijk voornaamwoord

wie
* wie; betrekkelijk voornaamwoord met ingesloten antecedent: degene die

## Pools
##### Uitspraak

* IPA: /vje/

##### Woordafbreking

* wie

#### Werkwoord

wie
* derde persoon tegenwoordige tijd aantonende wijs van wiedzieć

## Veluws
#### Persoonlijk voornaamwoord

wie
* wij, we; 1e persoon meervoud nominatief

##### Schrijfwijzen

* we
* wiel
* wiele
* wulie
* wy

#### Vragend voornaamwoord

wie
* wie; vragend voornaamwoord dat vraagt naar een persoon

#### Betrekkelijk voornaamwoord

wie
* wie; betrekkelijk voornaamwoord met ingesloten antecedent: degene die