# leggen
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: leggen (hulp, bestand)
* IPA: / ˈlɛxə(n) / (2 lettergrepen)
** (Noord-Nederland): /ˈlɛχə(n)/
** (Vlaanderen, Brabant, Limburg): /ˈlɛɣə(n)/

##### Woordafbreking

* leg·gen

##### Woordherkomst en -opbouw

* In de betekenis van ‘doen liggen’ voor het eerst aangetroffen in 1240
* (causatief) van liggen.

#### Werkwoord

leggen
* overgankelijk doen liggen
*   * Hij legde het tijdschrift op de tafel.
    ▸ ‘Denk erom hè… Geen haast,’ riep hij me na terwijl ik naar de grensmuur liep om mijn hand op het koude ijzer te leggen en mezelf moed in te praten: ‘veilig thuiskomen’.

##### Opmerkingen

* De vormen lei ww en geleid ww zijn verouderd en geen standaardtaal, het enkelvoud wordt in sommige streken wel in de spreektaal gebruikt.

##### Hyponiemen

| aaneenleggen aanleggen afleggen beleggen bijeenleggen bijleggen blootleggen | bootleggen doodleggen doorleggen droogleggen gereedleggen goedleggen grondleggen herleggen | inleggen kaartleggen klaarleggen lamleggen misleggen neerleggen omleggen onderleggen | openleggen opleggen opzijleggen overleggen platleggen samenleggen stilleggen terugleggen | toeleggen uitleggen vastleggen verleggen voorleggen wederleggen weerleggen wegleggen |

##### Afgeleide begrippen

| hang-legkast legakker legbalk legbatterij legboor | legbuis leggeld legger legging leggoed | leghaak leghen leghok leghond leghorn legkaart | legkast legkip legmeel legnest legnood legpenning | legprent legpuzzel legsel legster legwaring legwerk |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* beslag leggen op
* wegnemen van de mogelijkheid te beschikken over
* botje bij botje leggen
* samen ieder een deel betalen
* de hand leggen op
* bemachtigen
* de laatste hand leggen aan
* afmaken, voltooien
* de vinger op de wond leggen
* precies aangeven waar het probleem zit
* geen haarbreed in de weg leggen
* niets doen om iemand tegen te houden of te belemmeren
* geen strobreed in de weg leggen
* niets doen om iemand tegen te houden of te belemmeren
* geen windeieren leggen
* veel winst opleveren
* het (moede) hoofd in de schoot leggen
* opgeven en erin berusten
* het loodje (moeten) leggen
* [1]verliezen [2] doodgaan
* het vonnis ten uitvoer leggen
* zorgen dat gebeurt wat een rechter heeft uitgesproken
* het vuur na aan de schenen leggen
* streng ondervragen
* hutje bij mutje leggen
* allemaal naar vermogen bijdragen
* in de as leggen
* totaal door vuur vergaan (van gebouwen)
* in de luren leggen
* bedriegen of misbruiken
* in de wieg gelegd zijn voor
* veel aanleg hebben voor
* op alle slakken zout leggen
* over alle onbelangrijke dingen/ kleinigheden commentaar hebben/klagen
* op de pijnbank leggen
* kwellen om iets af te dwingen
* op een procrustesbed leggen
* onderwerpen aan normen die altijd nadelig worden uitgelegd

##### Spreekwoorden

* In mei legt ieder vogeltje een ei.

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

de leggen mv
* meervoud van het zelfstandig naamwoord leg

#### Gangbaarheid

* Het woord leggen staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "leggen" herkend door:
| 100 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "leggen" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Paardekooper, P.C. "Ken het soms hier legge?" in: Voortgang. jrg. 10 (1989) Stichting Neerlandistiek VU, Amsterdam; ISBN 90-72365-15-1; p. 279-310; geraadpleegd 2018-03-04
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be