# muis
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: muis (hulp, bestand)
* IPA: / mœys / (1 lettergreep)
** (Noord-Nederland): /mœʏ̯s/
** (Vlaanderen, Brabant, Limburg): /mœːs/

##### Woordafbreking

* muis

##### Woordherkomst en -opbouw

* erfwoord via Middelnederlands muus van Oudnederlands mus, in de betekenis van ‘knaagdier’ aangetroffen vanaf de 10e eeuw
* [5] (verkorting) van muizenkeuteltjes

#### Zelfstandig naamwoord

de muis v
* (knaagdieren) klein zoogdier, meestal van het geslacht Mus , met spitse snuit, grote oren en ogen en een lange, bijna onbehaarde staart
    ▸ Soms ook zelfs plastic driewielers, leren laarzen en een bierflesje met een dode muis erin.
* verlegen, onopvallend persoon
* (informatica) invoerapparaat voor de computer dat wordt bewogen over een mat of ander oppervlak om een aanwijzer op een beeldscherm te bewegen
*   * Mijn muis was stuk dus moest ik alles met het toetsenbord doen.
* (anatomie) het onderste vlezige deel van de duim
* (alleen verkleinwoord meervoud) gesuikerde anijszaadjes, gebruikt als broodbeleg
*   * Als er een kind geboren is, wordt traditioneel getrakteerd op beschuit met muisjes.

##### Synoniemen

* [3] computermuis

##### Hyponiemen

| Afrikaanse boommuis Afrikaanse dwergmuis Algerijnse muis Amerikaanse dwergmuis Amerikaanse gemaskerde spitsmuis Ansells spitsmuis Armeense berkenmuis Australische springmuis Bairds spitsmuis Baskische woelmuis Bechsteins vleermuis Beierse woelmuis Botta's vleermuis Brandts vleermuis Brants boommuis Braziliaanse boommuis Braziliaanse vespermuis Burtons renmuis Calabrische woelmuis Californische spitsmuis Californische woelmuis Canarische spitsmuis Capaccini's vleermuis Chengs woestijnmuis Chevriers bosmuis Chinese renmuis Chinese woelmuis Egyptische stekelmuis Ehrenbergs blinde muis Eisentrauts spitsmuis Fatio's woelmuis Feltens woelmuis Flowers renmuis Garlepps muis Goulds muis Grobbens renmuis Hawaiiaanse grijze vleermuis Haydens spitsmuis Hoogstraals renmuis Japanse slaapmuis Jenkins' spitsmuis Koreaanse bosmuis Kozlovs spitsmuis Kretenzische stekelmuis Liechtensteinse woelmuis Macedonische huismuis Macmillans spitsmuis Macows spitsmuis Merriams spitsmuis Mexicaanse hertmuis Mexicaanse oogstmuis Mexicaanse woelmuis Mongoolse renmuis Nieuw-Zeelandse vleermuis Pacifische spitsmuis Perzische bosmuis Perzische woestijnmuis Pontische bosmuis Prebles spitsmuis Provençaalse woelmuis Pyrenese woelmuis Raineys spitsmuis Salenski's spitsmuis Savi's woelmuis Siciliaanse spitsmuis Slevins witvoetmuis Taiwanese bosmuis Telfords spitsmuis Thomas' woelmuis Trowbridges spitsmuis Wards bosmuis West-Amerikaanse spitsmuis Wieds roodsnuitmuis Zenkers vliegende slaapmuis Zimmermanns spitsmuis Zuid-Afrikaanse renmuis Zuid-Chinese bosmuis aardmuis akkermuis alicespringsmuis andesmuis bergmuis berkenmuis blauwgrijze muis bleke vleermuis blinde woelmuis blindmuis boommuis borstelhaarmuis borstelmuis bosmuis brandmuis bruine Australische springmuis bruine fruitetende vleermuis buidelmuis cactusmuis chinchillamuis computermuis cuvierhaasmuis dikstaartmuis donkere fruitetende vleermuis donkere spitsmuis driekleurige muis dwergmuis eikelmuis floridamuis gespikkelde buidelmuis gestreepte buidelmuis gestreepte grasmuis | gevlekte spitsmuis gewrichtsmuis gouden stekelmuis goudmuis graafmuis grasmuis grauwe spitsmuis grijze vleermuis grootorige vliegende slaapmuis grote Egyptische renmuis grote Japanse bosmuis grote Nieuw-Zeelandse vleermuis grote bosmuis grote bruine vleermuis grote renmuis grote rosse vleermuis hazelmuis hertmuis huismuis ingekorven vleermuis kangoeroemuis kerkmuis kleine Egyptische renmuis kleine Japanse bosmuis kleine bosmuis kleine bruine vleermuis kleine rosse woelmuis kleine vale vleermuis kleurmuis knock-outmuis knuffelmuis landmuis langstaartige Indische boommuis lasermuis linkermuis luchtdrukmuis marathonmuis mediterrane woelmuis meelmuis miesmuis molmuis motormuis naakte vleermuis noordelijke huismuis noordelijke rosse woelmuis noordse spitsmuis noordse vleermuis noordse woelmuis ondergrondse woelmuis oogstmuis oostelijke blindmuis oostelijke oogstmuis oostelijke rotsmuis oostelijke veldmuis opossummuis pekzwarte spitsmuis piepmuis pinjonmuis pinkmuis pluimstaartbamboemuis punamuis pyjamamuis rechtermuis relmuis renmuis rode vleermuis roodsnuitmuis rosgrijze woelmuis rosse vleermuis rosse woelmuis rotsmuis slaapmuis slingermuis sneeuwmuis spitsmuis springmuis stekelmuis steppemuis streepmuis trans-Kaspische slaapmuis trilmuis tweekleurige vleermuis ultieme spitsmuis vale vleermuis veeltepelmuis veldmuis vespermuis vetmuis visetende vleermuis vleermuis vliegende buidelmuis vulkaanmuis wangzakmuis westelijke blindmuis westelijke huismuis westelijke oogstmuis westelijke renmuis westelijke rotsmuis wielmuis witte vleermuis witvoetmuis woelmuis woestijnmuis wolmuis zakmuis zeemuis zizelmuis zuidelijke gele vleermuis zuidoostelijke spitsmuis |

##### Afgeleide begrippen

| Atlantische muisspecht Brigida's muisspecht Hoffmanns' muisspecht Horsfields muistimalia Layards muisspecht Rumpi's muisspitsmuis Schallers muisspitsmuis Spix' muisspecht Tschudi's muisspecht Zimmers muisspecht bruine muisvogel egale muisspecht gebandeerde muisspecht geschubde muisspecht gestreepte muisspecht gevlekte muisspecht goudbruine muismaki grijze muisspecht grote muisspecht kat-en-muisspel klein muisbeertje kleine muisspecht muisaanwijzer muisachtig muisarm muisbeertje muiscamierpitta muiscursor | muisdicht muisdood muisdoorn muisgebaar muisgrijs muishamster muishamsters muishand muishond muiskat muiskleurig muisklik muisknop muismaki muismaki's muismat muismodel muisslaper muisspecht muisspechten muisspitsmuis muisstil muistapaculo muistimalia muisvogel muisvogels muiswiel muiswinkel | muiszwaluw muizenbeet muizenbeetje muizenbuis muizengat muizengerst muizengif muizenhap muizenhapje muizenhaver muizenhol muizenis muizenkeutel muizennest muizenoor muizenplaag muizensnuit muizenstaart muizenstrontjes muizentand muizentarwe muizentrapje muizenval muizenvalk muizenvanger noordelijke gebandeerde muisspecht rode muismaki rosse muisspecht zwartgestreepte muisspecht |

##### Spreekwoorden

* Als de kat van huis is, dansen de muizen (op tafel)
* Als er geen (m,n. ouderlijk) toezicht is, doen de kinderen waar ze zin in hebben
* Als een muis in de val zitten
* Vastzitten zonder uitweg
* De berg heeft een muis gebaard
* Er is heel veel beloofd, maar daar is niets of heel weinig van waargemaakt
* Het is een slechte muis die maar één hol heeft
* Het is beter om altijd een alternatieve oplossing, een plan B achter de hand te hebben
* Met iemand spelen als de kat met de muis.
* Iemand voor de gek houden, met iemand sollen
* Met man en muis vergaan
* Vergaan zonder overlevenden (v.e. schip)
* Zo stil als een muis, muisstil
* Heel stil

##### Vertalingen
#### Werkwoord

muis
* eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van muizen
*   * Ik muis.
* gebiedende wijs van muizen
*   * Muis!
* (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van muizen
*   * Muis je?

#### Gangbaarheid

* Het woord muis staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "muis" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Oudnederlands Woordenboek
* ↑ muis op website: Etymologiebank.nl
* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ Tim Voors “Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be