# se

* Niet te verwarren met: sé, sê, še, Se, SE, S.E., -se

## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: se (hulp, bestand) vn
** IPA: / se / (1 lettergreep)
* Geluid: se (hulp, bestand) zn
** IPA: / ɛsˈe / (2 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* vn: van Latijn se of Frans se
* zn: (initiaalwoord) schoolexamen
$_{NietindeWoordenlijstNederlandseTaalvandeTaalunievn.}$

#### Wederkerend voornaamwoord

se
* zich als deel van uit het Latijn ontleende uitdrukkingen
* zich als deel van uit het Frans ontleende uitdrukkingen

##### Typische woordcombinaties

* [1] in se
* [1] per se
* [2] bien surpris de se trouver ensemble
* [2] l'histoire se répète
* [2] le plaisir de se voir imprimé
* [2] les extrêmes se touchent

#### Zelfstandig naamwoord

het se o
* (onderwijs) deel van het eindexamen dat door de onderwijsinstelling zelf wordt afgenomen
    ▸ De opdeling in centraal examen (ce) en schoolexamen (se) heeft de charme van helderheid en duidelijkheid. In het ce toets je vooral de concepten van een vak, in het se vooral de contexten.

##### Schrijfwijzen

* SE (gangbare vorm, afwijkend van de spellingregels voor afkortingen)

##### Antoniemen

* ce

#### Gangbaarheid

* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "se" herkend door:
| 17 % | van de Nederlanders; |
| 43 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ Weblink bron Jan Veldhuis geciteerd door Marlies Hagers “Cijfers en letters” (16 december 2006) op nrc.nl
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Afrikaans
##### Uitspraak

* IPA /sə/ geluid

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Nederlandse zijn

#### Bezittelijk voornaamwoord

se
* z'n, d'r, vormt achtergeplaatst een bezitsrelatie tussen twee naamwoorden
    «Dit is pa se pyp.»
       Dit is vaders pijp.
    «Wie se kar is dit?»
       Wiens auto is dis?
    «R50.- se vleis.»
       Vijftig rand aan vlees.

##### Schrijfwijzen

* s'n
* Oude schrijfwijze: syn

## Angelsaksisch
##### Uitspraak

* IPA: /se/

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-Germaanse *sa

#### Lidwoord

se
* de; mannelijk bepaald lidwoord

##### Schrijfwijzen

* þe

##### Overerving en ontlening

* Engels: the

## Centraal-Huasteeks Nahuatl
#### Hoofdtelwoord

se
* één

## Cimbrisch
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Middelhoogduitse si / sie

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* zij, ze; 3e persoon meervoud

##### Schrijfwijzen

* ze

## Deens
##### Uitspraak

* IPA: /seː/

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afkomstig van het Ouddeense werkwoord se

#### Werkwoord

se
* zien
    «Jeg har set en bjørn.»
       Ik heb een beer gezien.
    «Har du set en god film kampesten?»
       Hebt u een kei goeie film gezien?

#### Verwijzingen

* se in: Det Danske Sprog- og Litteraturselskab Den Dankse Ordbog op website:ordnet.dk

## Frans
##### Uitspraak

* IPA: /sə/

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* 3e persoon enkelvoud en meervoud, wederkerend of wederkerig gebruikt. - zich, elkaar

## Fries
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Oudfriese se

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* ze; 3e persoon vrouwelijk enkelvoud onderwerpsvorm

##### Synoniemen

* sy
* hja

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Oudfriese se

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* ze; 3e persoon meervoud onderwerpsvorm

##### Synoniemen

* sy
* hja

## Italiaans
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: /se/

##### Woordafbreking

* se

#### Voegwoord

se
* als, indien
    «Se avessi fatto come ti dicevo, lei ci sarebbe stata!»
       Als je gehandeld had zoals ik je zei, dan zou zij er geweest zijn!

##### Spreekwoorden

* Dei se e dei ma son piene le fosse.

## Koerdisch
#### Zelfstandig naamwoord

se
* (roofdieren) hond

## Latijn
#### Persoonlijk voornaamwoord

sē
* zich, zichzelf (reflexief in een hoofdzin, slaat terug op het onderwerp van die hoofdzin)
    «Māter in speculō sē videt.»
       Moeder ziet zich in de spiegel.
    «Sē amat.»
       Hij houdt van zichzelf.
* hij, zij, het (reflexief in een bijzin, slaat terug op het onderwerp van de hoofdzin)
    «Dux dīcit sē cōpiās vīcisse.»
       De leider zegt dat hij de troepen heeft overwonnen.

##### Verwante begrippen

* sēsē (versterkt)
* is (niet-reflexief gebruikt)

## Limburgs
##### Uitspraak

* IPA: /sɐ/ (Etsbergs)

##### Woordherkomst en -opbouw

* Verzwakking van sóm

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* onbeklemtoonde nominatief van doe

## Luxemburgs
##### Uitspraak

* IPA: /zə/

##### Woordafbreking

* se

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* ze; clitische vorm 3e persoon vrouwelijk nominatief enkelvoud
* ze; clitische vorm 3e persoon vrouwelijk accusatief enkelvoud

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* ze; clitische vorm 3e persoon nominatief meervoud
* ze; clitische vorm 3e persoon accusatief meervoud

## Middelengels
##### Uitspraak

* IPA: /sɛː/, /seː/

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Angelsaksische sǣ

#### Zelfstandig naamwoord

se
* (aardrijkskunde) zee; een uitgestrekt oppervlak zoutwater dat het grootste deel van de aarde bedekt

##### Schrijfwijzen

| ce sæ sea | see sei ze |

##### Overerving en ontlening

* Engels: sea

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Angelsaksische hēo / hīo

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* zij, ze; 3e persoon vrouwelijk enkelvoud

##### Schrijfwijzen

| che cheo cho choy scæ | sce scha scheo scheu scheue | scho schoe schou schowe schoy | schu schue sco sge shae | she sheo sheu sho shoe | shou shouȝ shoy shue | shuo so sse sso | sȝheo xe xhe ȝho |

##### Overerving en ontlening

* Engels: she
* Schots: scho, shu

## Middelnederduits
##### Uitspraak

* IPA: /seː/

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Oudsaksische sia / siu

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* zij, ze; 3e persoon vrouwelijk nominatief enkelvoud
* zij, ze; 3e persoon vrouwelijk accusatief enkelvoud

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* zij, ze; 3e persoon nominatief meervoud
* zij, ze; 3e persoon accusatief meervoud

##### Schrijfwijzen

* sê
* sia
* su

##### Overerving en ontlening

* Nedersaksisch: se, zee
* Plautdietsch: see

## Middelnederlands
#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* ze, hun; 3e persoon accusatief meervoud

##### Verwante begrippen

* si

## Nedersaksisch
##### Uitspraak

* IPA: /se/, /sɛɪ/, /ze/, /zɛɪ/

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Middelhoogduitse se / sê / sia / su

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* zij, ze; 3e persoon vrouwelijk nominatief enkelvoud
* haar; 3e persoon vrouwelijk accusatief enkelvoud

##### Schrijfwijzen

* sä, sei, seu, zai, ze, zee, zie

##### Synoniemen

* heur

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* zij, ze; 3e persoon nominatief meervoud
* hun, ze; 3e persoon accusatief meervoud

##### Schrijfwijzen

* sei

##### Synoniemen

* sulie
* jem, jüm

##### Verwante begrippen

* ähr
* är
* eer
* ehr
* er

## Nedersorbisch
##### Uitspraak

* IPA: /sɛ/

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-Slavische *sę

#### Wederkerend voornaamwoord

se
* zich, zichzelf

##### Afgeleide begrippen

* se wě

## Noord-Fries
##### Uitspraak

* IPA: /sɛ/

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Oudfriese siā

#### Werkwoord

se
* zien

## Noors
##### Uitspraak

* Geluid: se (hulp, bestand)
* IPA: / seː /

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afkomstig van het Oudnoordse woord sjá

#### Werkwoord

se
* onovergankelijk zien
    «Se der, nå regner det.»
       Zie daar, het regent nu.
* onovergankelijk kijken
    «Katter ser godt i mørke.»
       Katten zien goed in het donker.
* overgankelijk bekijken
    «Sånn sett er alt i orden.»
       Zo gezien is alles in orde.

##### Synoniemen

* [2]: stirre ww
* [2]: kikke ww
* [3]: betrakte ww
* [3]: kikke på ww

##### Uitdrukkingen en gezegden

| se bort fra se etter se fram til se gjennom se igjen se med til se ned på | se opp se opp til se ovenfor se på se på fjernsyn se på noe "zich iets bekijken" se på tv se seg for | se seg om se seg tilbake se sitt snitt se stivt på se stort på se ut |

##### Opmerkingen

* Nynorsk: [1-3]: sjå ww

## Oudfries
#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* zij, ze; 3e persoon vrouwelijk enkelvoud

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* zij, ze; 3e persoon vrouwelijk meervoud

## Oudsaksisch
##### Uitspraak

* IPA: /seː/

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-Germaanse *sa

#### Lidwoord

se
* de; mannelijk bepaald lidwoord

##### Verwante begrippen

* siu v
* that o

## Pools
##### Uitspraak

* IPA: /sɛ/

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-Slavische *sę

#### Wederkerend voornaamwoord

se
* (spreektaal) zich, zichzelf; wederkerend voornaamwoord

##### Synoniemen

* sobie

## Tsjechisch
##### Uitspraak

* IPA: /sɛ/
* Geluid: se (hulp, bestand)

##### Woordafbreking

* se

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Proto-Slavische *sę

#### Wederkerend voornaamwoord

se
* zich, zichzelf; accusatief wederkerend voornaamwoord
    «Vidím se v zrcadle.»
       Ik zie mezelf in de spiegel.

##### Schrijfwijzen

* (dialect: Moravisch) sa

##### Synoniemen

* sebe

##### Afgeleide begrippen

* ses

##### Verwante begrippen

* sám
* svůj

#### Verwijzingen

* Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
* Slovník spisovného jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
* Příruční slovník jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

#### Voorzetsel

se + genitief
* van

##### Opmerkingen

* Het voorzetsel se wordt gebruikt voor woorden die beginnen met een s en z en eventueel voor woorden die beginnen met een š en ž of die anders moeilijk uit te spreken zijn. In alle andere gevallen wordt het voorzetsel s gebruikt.

##### Schrijfwijzen

* s

#### Voorzetsel

se + instrumentalis
* met
    «Půjdeš se mnou do kina?»
       Ga je met mij mee naar de bioscoop?

##### Opmerkingen

* Het voorzetsel se wordt gebruikt voor woorden die beginnen met een s en z en eventueel voor woorden die beginnen met een š en ž of die anders moeilijk uit te spreken zijn. In alle andere gevallen wordt het voorzetsel s gebruikt.

##### Schrijfwijzen

* s

#### Verwijzingen

* Internetová jazyková příručka - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)
* Slovník spisovného jazyka českého - Ústav pro jazyk český AV ČR (Tsjechisch)

## Westfaals
##### Uitspraak

* IPA: /zɛi̯/

##### Woordafbreking

* se

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* (Münsterlands), (Zuidwestfaals) zij, ze; 3e persoon nominatief enkelvoud
* (Münsterlands) hun, ze; 3e persoon accusatief enkelvoud

##### Schrijfwijzen

* sä, seu

##### Synoniemen

* iär / öhr

#### Persoonlijk voornaamwoord

se
* (Münsterlands), (Zuidwestfaals) zij, ze; 3e persoon nominatief meervoud
* (Münsterlands) hun, ze; 3e persoon accusatief meervoud

## Zweeds
##### Uitspraak

* Geluid: se (hulp, bestand)
* IPA: /seː/

#### Werkwoord

se
* zien