# dan
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: dan (hulp, bestand)
* IPA: / dɑn / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* dan

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] erfwoord
| afkomstig van: Middelnederlands: dan Oudnederlands: than Germaans: *þan-, *þana- Indo-Europees: *to- | Verwant in Germaans: West: Engels: then, than (Angelsaksisch: þonne, þanne, þænne), Duits: dann, (Oudhoogduits: danne), Fries: dan (Oudfries: thenne, thanne, than, then) Noord: IJslands: þá |
* [B] van Japans 段 (dan), in de betekenis van ‘een meestergraad bij Japanse sporten’ voor het eerst aangetroffen in 1961

#### Bijwoord

[A] dan
* op een eerder genoemd tijdstip in de toekomst
*   * Het is morgen de twaalfde. Hij zei dat hij dan zou komen.
    ▸ Er kan ook een oranje windzak hangen. Dan mag je wel zwemmen, maar je opblaasflamingo moet op het strand blijven.
* daarna, vervolgens
*   * Eerst gaat hij ontbijten, dan gaat hij de krant lezen.

##### Vertalingen
#### Bijwoord

[A] dan
* geeft meer nadruk aan een uitroep
*   * Heeft dan niemand zijn huiswerk gemaakt?
*   * Rot dan maar op!

#### Bijwoord

[A] als ... dan
* indien
*   * Als hij niet komt, dan moeten we even bellen.

##### Vertalingen
#### Bijwoord

[A] anders dan
* behalve
*   * De nieuwe president van Suriname Desi Bouterse is niet welkom in Nederland, anders dan om zijn gevangenisstraf uit te zitten.

##### Vertalingen
#### Bijwoord

[A] dan ook
* in het geheel, ieder.
*   * Welk deel dan ook we nemen, de uitkomst is altijd hetzelfde.
*   * Geen kind dan ook zou daar mee geconfronteerd moeten worden.

##### Vertalingen
#### Voegwoord

[A] dan
* na een vergrotende trap van een bijvoeglijk naamwoord of van een bijwoord
*   * Hij is groter dan ik. Ik ben even groot als zijn jongere broer.
* (verouderd) toen
    ▸ Tot 6-4 kon Moerzeke meespelen, doch dan zag men in de Okapi-zaai basketbal, die aan glorietijden van Okapi deed denken.

##### Hyponiemen

* [2] alsdan

##### Afgeleide begrippen

* [1] dan wel, dansluiting, danwel

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Als het water zakt, dan kraakt het ijs.
* een logisch gevolg
* Als men over de duivel spreekt, dan trapt men hem op zijn staart.
* het over iemand hebben en die dan plots tegen het lijf lopen, of iets gebeurt terwijl je het er net over had
* Baat / baadt het niet, dan schaadt het niet
* Baat het niet, dan schaadt het niet.
* je kunt het ieder geval proberen, want ook al lukt het niet, je gaat er niet op achteruit.
* Beter een goede buur dan een verre vriend.
* je hebt meer aan iemand in de buurt
* Beter een half ei dan een lege dop.
* beter iets dan helemaal niets
* Beter een luis in de pot dan helemaal geen vlees.
* Wees met weinig tevereden als je toch niet meer bereikt.
* Beter één vogel in de hand dan tien in de lucht.
* kleine concrete resultaten zijn beter dan grootse plannen
* Beter er mee verlegen dan er om verlegen zijn
* beter te veel van iets hebben dan te weinig van iets hebben
* Beter hard geblazen dan de mond gebrand.
* het is beter dat men zich inspant dan dat er door slordigheid of luiheid een ongeluk gebeurt/iets fout gaat
* Beter laat dan nooit.
* het is beter dat iets een beetje te laat komt, dan dat het nooit gebeurt
* Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.
* je kan beter iets voortijdig stoppen dan doorgaan tot het helemaal verkeerd gaat; wanneer je in de gaten hebt dat dit het niet de goede weg is, kun je beter stoppen en opnieuw beginnen
* Beter voorkomen dan genezen.
* je kan beter iets voortijdig voorkomen dan er later de gevolgen van inzien
* De dans ontspringen
* aan een gevaar ontkomen
* De natuur is sterker dan de leer.
* datgene at aangeleerd is wordt gauw vergeten
* De pen is machtiger dan het zwaard.
* woorden kunnen meer teweeg brengen dan wapens
* Eén gek kan meer vragen/vragen stellen dan tien wijzen kunnen beantwoorden.
* er zijn altijd wel vragen waar niemand het antwoord op weet
* Een goede buur is beter dan een verre vriend.
* een buurman die je helpt heb je meer aan dan aan iemand die je nooit ziet
* Een half ei is beter dan een lege dop.
* beter iets dan niets
* Een vliegende vogel heeft altijd meer dan een zittende.
* iemand die veel buitenkomt krijgt altijd meer dan iemand die thuis blijft zitten
* Er verdrinken er meer in het glas dan in de zee.
* er gaan veel mensen dood door het drinken van alcohol
* Het ei wil wijzer zijn dan de kip.
* het kind denkt het beter te weten dan de ouder
* Het hemd is nader dan de rok
* eigen familie gaat voor
* Het hemd is nader dan de rok.
* familie gaat boven vrienden
* Het oog is groter dan de maag.
* meer op het bord scheppen dan er opgegeten kan worden
* Komt men over de hond, dan komt men ook (wel) over de staart.
* als men het moeilijkste gehad heeft is de rest eenvoudiger te doen
* Langzaam aan, dan breekt het lijntje niet.
* je kunt beter rustig doorwerken, dan kan er het minste fout gaan
* Lieg ik, dan lieg ik in commissie.
* als ik niet de waarheid vertel komt dat omdat ik niet beter weet of vertel wat anderen vertellen
* Maak je maar boos, dan heb je twee keer werk, één keer om boos te worden, en één om niet meer boos te zijn.
* woede kost veel energie en lost niets op
* Men kan van een luis niet meer nemen dan zijn leven.
* Wanneer iemand niets heeft, valt er niets te halen.
* Men vangt meer vliegen met honing dan met azijn.
* door vriendelijk te zijn bereik je meer bij iemand dan met lelijke woorden
* Niet verder springen dan je pols lang is
* Niet verder gaan dan mogelijk is
* Niet verder zien dan je neus lang is
* niet goed nadenken wat de gevolgen van iets zijn
* Niets dan lege briefjes hebben in te brengen
* geen beslissingen mogen nemen dan lege briefjes
* Twee ogen zien meer dan één
* Wat de één niet ziet, valt wellicht de ander op
* Voorkomen is beter dan genezen.
* door voorzichtig te zijn kun je problemen en ongelukken voorkomen
* al dan niet
* wel óf niet

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

[B] de dan m
* (sport) elk van de tien graden van behendigheid bij Japanse vecht- of denksporten
    ▸ Is deze Joegoslaaf, die al van 1973 het middelpunt van juridische gevechten is en zijn bijnaam ontleent aan een derde dan karate, een gekwelde ex-geheim agent of een levensgevaarlijke crimineel?
    ▸ In Europa wordt go pas sinds rond 1900 gespeeld, aanvankelijk vooral in Duitsland en Oostenrijk. (…) De Oostenrijker Manfred Wimmer (1944-1995) werd in 1978 de eerste westerse professional, de Amerikaan Michael Redmond (geboren 1963) werd in 2000 de eerste westerling die de hoogste rang van negende dan bereikte.

#### Gangbaarheid

* Het woord dan staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "dan" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 98 % | van de Vlamingen. |

#### Verwijzingen

* ↑ "dan" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Weblink bron “Dit moet je weten over een mui, een plek die je de zee in kan sleuren”, NOS-stories
* ↑ “ (1982-15-10), Nieuwe Gazet van Aalst
* ↑ Weblink bron Robert van de Roer “Joegoslaaf Mitric houdt de Nederlandse rechtspraktijk al jarenlang verdeeld : Status van 'Karate Bob' omstreden” (12 september 1986) op nrc.nl
* ↑ Weblink bron Gearchiveerde versie Gents Go Genootschap “Speel het eeuwen oude chinese bordspel GO (weiqi -> in't chinees) : Info” op uitinvlaanderen.be
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Indonesisch
##### Woordafbreking

* dan

#### Voegwoord

dan
* en

##### Synoniemen

* serta

## Láadan
##### Uitspraak

* IPA: /dɑn/

#### Zelfstandig naamwoord

dan
* taal

## Limburgs
##### Uitspraak

* IPA: /ðɑn/ ~ /ðæn/ (Etsbergs)

#### Persoonlijk voornaamwoord

dan m
* met hen twee.
    «Ich gaon dan - Wiel èn Baer - oet.»
       Ik ga met hen twee, Wiel en Baer, uit.

## Nedersaksisch
#### Bijwoord

dan
* dan

## Sloveens
#### Zelfstandig naamwoord

dan
* dag

## Spaans
#### Werkwoord

dan
* derde persoon meervoud tegenwoordige tijd (presente) van dar

## Veluws
#### Bijwoord

dan
* dan