# doen
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: doen (hulp, bestand)
* IPA: / dun / (1 lettergreep)

##### Woordafbreking

* doen

##### Woordherkomst en -opbouw

* erfwoord, in de betekenis van ‘handelen, plaatsen’ voor het eerst aangetroffen in 901
| afkomstig van: Middelnederlands: doen Oudnederlands: duon Germaans: *dōnan Indo-Europees: *dʰeh₁- | Verwant in Germaans: Engels: do (Angelsaksisch: dōn), Duits: tun, (Oudhoogduits: tuon), Fries: dwaan, dwo (Oudfries: dūa, duā) | Verwant in Romaans: Frans: faire Italiaans: facere Latijn: facere Spaans: hacer |
* [2] beïnvloed door Frans faire ww
* [5.2] vergelijk Frans "faire … par heure"

#### Werkwoord

doen
* overgankelijk een actie ondernemen
*   * Laten we wat anders doen.
    ▸ Het zal u zijn opgevallen dat het hotel hier en daar sporen vertoont van achterstallig onderhoud. We hebben nu eenmaal niet zoveel gasten meer als vroeger. Ook daaraan wil meneer Wang iets doen. Hij streeft naar een volle bezetting.
* hulpwerkwoord maakt van een ergatief werkwoord een causatieve constructie In Belgisch-Nederlands wordt deze betekenis meer gebruikt, in Nederland is buiten formele taal "laten" meer gangbaar.
*   * De hitte van de zon deed de boter smelten.
    ▸ Iemand die op tien maanden tijd zijn omzet met zestig procent heeft doen stijgen, die moet zijn prijzen van buiten kennen.
    ▸ ik zag mannen, gekleed en opgemaakt als courtisanes aan lagerwal, die verliefd aan de armen van andere mannen voortsjouwden, soms struikend over hun overvloedige rokken, terwijl er uit de massa ook vrouwen opdoemden, gekleed als fikse kerels, die brutaal de nabijheid van jonge meisjes zochten om haar te benaderen met obscene voorstellen, die een sjouwer zouden doen blozen.
* functioneren
*   * Hij deed het goed op zijn werk.
* iets op een bepaalde plaats brengen
*   * Hij doet de suiker in de suikerpot.
* een bepaalde waarde hebben
** (handel) als prijs hebben Vaak in combinatie met een geldbedrag per hoeveelheid.
**   * Goud doet nu meer dan 50.000 euro per kilo.
** (verkeer) als snelheid hebben
    ▸ Alleen krijg ik veel reacties van mensen die zich netjes aan 90 kilometer per uur houden en aan wier bumper daarom een vrachtwagen kleeft die ook 90 per uur doet. Die mensen, en ik begrijp dat, zouden liever 100 per uur mogen rijden.
* ~ aan: iets beoefenen zonder dat het je beroep is
*   * Hij deed aan bergbeklimmen.

##### Opmerkingen

* [5.2] Dit is Belgisch-Nederlands, maar ook in België geen standaardtaal.

##### Synoniemen

* [1] verrichten
* [2] laten
* [4] plaatsen, zetten
* [5.1] kosten, opbrengen
* [5.2] rijden

##### Hyponiemen

| aandoen achternadoen afdoen bedoen bijdoen binnendoen boete doen boetedoening boosdoen cadeau doen dichtdoen dienstdoen dik doen dooddoen doordoen | erbij doen erin doen ertoe doen goeddoen grootdoen herdoen het erom doen het rustig aan doen indoen kamerdoen kwaad doen losdoen meedoen misdoen nadoen | nederdoen neerdoen nietsdoen niksdoen omdoen omhoogdoen onderdoen ontdoen opdoen opendoen opzijdoen overdoen samendoen tekortdoen tenietdoen | ter zake doen terugdoen toedoen uitdoen uiteendoen vandoen verdoen voldoen voordoen voortdoen wederdoen wegdoen weldoen zakendoen |

##### Afgeleide begrippen

| boetedoener boosdoenster dienstdoener diepdoener dikdoener doe het zelf doe-economie doe-het-zelfafdeling doe-het-zelfartikel doe-het-zelfdiagnose doe-het-zelfkassa doe-het-zelfketen doe-het-zelfmakelaar doe-het-zelfwinkel doe-het-zelfzaak | doe-vakantie doeactiviteit doeboek doecentrum doedate doedemocratie doeding doegroep doejong doelang doenbaar doendenken doener doenerig doenerij | doeniet doening doenlijk doenster doeopdracht doeprikkel doesessie doestage doevak doevakantie doevraag dooddoener drukdoener dusdanig gedaante | gedoe genoegdoening gewichtigdoener gewichtigdoenerig grootdoener grootdoenerig hoedanig kwaaddoener mooidoener neringdoener nietsdoener stieldoener uitdoener weldoener wonderdoener zelfdoener |

##### Uitdrukkingen en gezegden

* Aangifte doen
* Cadeau doen
* Doen alsof je neus bloedt
* Een beroep op iets of iemand doen
* Een gebedje doen
* [1]: Dat doet me wat
* [1]: Het is daarom te doen
* [1]: Iemand iets/wat doen
* [1]: Er is niets aan te doen
* [1]: Iets gedaan krijgen
* [1]: Iets van de hand doen
* [1]: Iets vriendelijk doen
* [3]: In goeden doen
* [1] laten doen
* [5.1]: Opgeld doen
* [3] van doen zijn
* Zich te goed doen aan

##### Spreekwoorden

* [1]: Jong geleerd is oud gedaan.
* [1]: Zo gezegd, zo gedaan.
* [1]: Wie goed doet, goed ontmoet.

##### Vertalingen
#### Zelfstandig naamwoord

het doen o
* het verrichten van een werk
*   * Tegenwoordig is niet het spreken belangrijk, maar het doen.

##### Uitdrukkingen en gezegden

* In goeden doen zijn

#### Gangbaarheid

* Het woord doen staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "doen" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 99 % | van de Vlamingen. |
* frequentie in teksten in het Nederlands uit België, op een 7-puntsschaal:
    7
* frequentie in teksten uit België, vergeleken met die in Nederland, op een 7-puntsschaal:
    1

#### Verwijzingen

* ↑ "doen" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ doen op website: Etymologiebank.nl
* 1 2 Ludo Permentier & Rik Schutz “Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen” (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, p. 141 kol. 1
* ↑ Pfeiffer, Ilja Leonard “Grand Hotel Europa” (2018), De Arbeiderspers , ISBN 978-90-295-2622-7, p. 16
* 1 2 Tom Lanoye Alles moet weg in: Ludo Permentier & Rik Schutz Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, p. 141 kol. 1
* ↑ De Standaard in: Ludo Permentier & Rik Schutz Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, doen
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be
* 1 2 Ludo Permentier & Rik Schutz “Typisch Vlaams. 4000 woorden en uitdrukkingen” (2015), Davidsfonds, Leuven, ISBN 9789059086517, doen

## Afrikaans
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Middelnederlandse doen, via het Nederlandse doen

#### Werkwoord

doen
* doen; een actie ondernemen

##### Schrijfwijzen

* (dialect) doet

## Luxemburgs
##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Oudhoogduitse duon, via het Middelhoogduitse duon

#### Werkwoord

doen
* doen
* maken

##### Schrijfwijzen

* dinn
* dunn

##### Afgeleide begrippen

| ausdoen ëmdoen hindoen | ofdoen opdoen undoen |

## Middelnederlands
##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] Afgeleid van het Proto-West-Germaanse *dōn, via het Oudnederlandse duon

#### Werkwoord

[A] doen
* doen
    «Ende hi sal alle daghe doen een lam onbesmet van dien seluen iaer. in holocaust den here. Altoes sal hij des morghens dat doen. -- 1477»En hij zal den Heer dagelijks een brandoffer offeren, een eenjarig lam zonder gebrek; dit zal hij elken morgen offeren. - Ezechiël 46-13

##### Overerving en ontlening

* Limburgs: doon
* Nederlands: doen
** Afrikaans: doen

#### Voegwoord

doen
* toen
    «ENde van sauls huse was een knape die ciba hete. Ende doen die coninc tot hem geropen hadde: soe seide hi hem. Bistu cyba? Hi antwoerde Ic bin dijn knecht. -- 1477»En er was een knecht van het huis van Saul, genaamd Ziba; dien riepen zij tot David. En de koning sprak tot hem: Zijt gij Ziba? Hij sprak: Ja, uw knecht - 2 Samuël 9:2

#### Verwijzingen

* ↑ Weblink bron Anoniem “Bible in duytsche (Delftse bijbel 1477)”, dbnl (1477)
* ↑ Weblink bron Anoniem “Bible in duytsche (Delftse bijbel 1477)-2”, dbnl (1477)
* Vroegmiddelnederlandse woordenboek - Instituut voor de Nederlandse taal
* Middelnederlandse woordenboek - Instituut voor de Nederlandse taal

## Nedersaksisch
#### Werkwoord

doen
* doen

## Noors
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: / ˈduːən /

##### Woordafbreking

* doen

#### Zelfstandig naamwoord

[A]: doen
* nominatief bepaald mannelijk enkelvoud van do

#### Zelfstandig naamwoord

[B]: doen
* nominatief bepaald mannelijk enkelvoud van do

##### Schrijfwijzen

* doet zn , o

##### Anagrammen

* done ww
* oden zn
* onde zn

## Nynorsk
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: / ˈduːən /

##### Woordafbreking

* doen

#### Zelfstandig naamwoord

[A]: doen
* nominatief bepaald mannelijk enkelvoud van do

#### Zelfstandig naamwoord

[B]: doen
* nominatief bepaald mannelijk enkelvoud van do

##### Schrijfwijzen

* doet zn , o

##### Anagrammen

* done ww
* node zn
* oden zn

## Veluws
#### Werkwoord

doen
* doen