# bij
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: bij (hulp, bestand)
* IPA: / bɛi / (1 lettergreep), /bɛɪ̯/, /bɛː/

##### Woordafbreking

* bij

##### Woordherkomst en -opbouw

* [A] erfwoord, in de betekenis 'insect' aangetroffen vanaf 970
| afkomstig van: Middelnederlands: bie zn  Oudnederlands: bīa zn  Germaans: *bīōn Indo-Europees: *bʱi-, *bʱéi- (uitsluitend Europees ?) | Verwant in Germaans: West: Engels: bee (Angelsaksisch: bēo), Duits: Beie, Biene, (Oudhoogduits: bîa), Fries: bij |
* [B] erfwoord, als voorzetsel aangetroffen vanaf 901
| afkomstig van: Middelnederlands: bi vz  Oudnederlands: bī vz  Germaans: *bi | Verwant in Germaans: West: Engels: by (Angelsaksisch: bī), Duits: bei, (Oudhoogduits: bi), Fries: by (Oudfries: bi, be) Oost: Gotisch: bi |

#### Zelfstandig naamwoord

[A] de bij v / m
* (vliesvleugeligen) benaming voor vliegende insecten uit het geslacht Antophila die leven van nectar en honing
*   * Bijen zijn heel nuttige dieren voor de landbouwers en de fruittelers.
*   * De wilde bij is van enorm belang, zo bespaart de 'gratis arbeider' de mensheid jaarlijks miljarden euro's. Toch weten we relatief weinig van de hardwerkende insecten. Onderzoekers willen hier verandering in brengen met de eerste Nationale Bijentelling dit weekend, waarbij iedereen wordt gevraagd om in de tuin of op het balkon het aantal bijen te turven.
** (in het bijzonder) honingbij Apis mellifica

##### Schrijfwijzen

* by zn (officiële spelling tot 1864 in België en 1883 in Nederland)

##### Verwante begrippen

* dar, koningin
* hommel, wesp

##### Uitdrukkingen en gezegden

* bezige bijiemand die heel ijverig is

##### Hyponiemen

* zie bijen

##### Afgeleide begrippen

| bijenarend bijenblad bijenbrood bijendans bijeneter bijenhof | bijenhonig bijenhoning bijenhouder bijenhouderij bijenkap bijenkast bijenkoningin | bijenkorf bijenkruid bijenorchis bijenraat bijenschans bijenstal bijensteek | bijensterfte bijentaal bijenteelt bijenvolk bijenvreter bijenwas bijenzwerm |

##### Vertalingen
#### Bijwoord

[B] bij
* bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord
*   * bijwerken: hij werkte alle bestanden bij.
* prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord
*   * erbij: hij heeft er weinig bij op te merken.
* op het actuele punt, op gelijke hoogte
*   * Jan was weer bij met de rest van de klas.
* met bewustzijn (met als antoniem bewusteloos)
*   * Na een lange tijd kwam de dronken man weer een beetje bij.

##### Schrijfwijzen

* by bw (officiële spelling tot 1864 in België en 1883 in Nederland)

#### Voorzetsel

[B] bij
* in de buurt van (meestal in een ondergeschikte positie)
*   * De boom staat bij het huis.
* op de plaats behorende tot
*   * De vereniging vergaderde bij de heer De Vries.
* tijdens, gedurende
*   * bij leven was hij smid.
* op het moment van
*   * bij het horen van deze woorden.
* in de omstandigheid van
*   * bij nacht en ontij.
* in geval van
*   * bij onvoldoende aanmeldingen wordt de bijeenkomst afgezegd.
* door, als gevolg van
*   * bij toeval.
* in toestand van
*   * bij zinnen.
*   * bij volle verstand.
* ergens aan toevoegen
*   * Doe er maar wat extra zout bij.
*   * Hij kwam ook bij de club.

##### Schrijfwijzen

* by vz (officiële spelling tot 1864 in België en 1883 in Nederland)

##### Hyponiemen

| daarbij dichtbij | dichterbij dichtstbij erbij | hierbij kortbij naastbij | nabij naderbij stabij | vlakbij voorbij waarbij |

##### Afgeleide begrippen

| behalve bijbaan bijbaantje bijbedoeling bijbehoren bijbehorend bijbenen bijbetalen bijblijven bijbrengen bijdehand bijdrage bijdragen bijeen bijgaand bijgebouw bijgeloof | bijgerecht bijgevolg bijgieten bijgoochem bijholte bijhouden bijhuis bijkans bijkantoor bijkeuken bijklank bijklussen bijknippen bijkomen bijkomend bijlage bijleg | bijleggen bijles bijlichten bijlopen bijna bijnaam bijnier bijpassen bijpassend bijplaneet bijrijder bijrivier bijrol bijschaven bijschrift bijschrijven bijschuiven | bijslag bijsluiten bijsmaak bijspringen bijstaan bijstand bijstellen bijsturen bijtekenen bijtijds bijtoon bijtrekken bijval bijvallen bijverdienste bijvoegen bijvoet | bijvoorbeeld bijwerk bijwerken bijwerking bijwijlen bijwonen bijwoord bijzaak bijzetten bijziend bijzijn bijzin bijzit bijzitten bijzon bypass laag-bij-de-gronds schout-bij-nacht |

#### Gangbaarheid

* Het woord bij staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.
* In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "bij" herkend door:
| 99 % | van de Nederlanders; |
| 100 % | van de Vlamingen. |

#### Meer informatie

* Zie Wikipedia voor meer informatie.

#### Verwijzingen

* ↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
* ↑ bij op website: Etymologiebank.nl
* 1 2 "bij" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
* ↑ Guus Kroonen. 2013. Etymological Dictionary of Proto-Germanic. Leiden - Boston: Brill, p. 64-5. ISBN=978-90-04-18340-7
* ↑ bij op website: Etymologiebank.nl
* ↑ www.nu.nl
* ↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

## Fries
##### Uitspraak

* IPA: /bɛi̯/

##### Woordherkomst en -opbouw

* Afgeleid van het Oudfriese bē

#### Zelfstandig naamwoord

bij
* (vliesvleugeligen) bij; benaming vliegende insecten uit het geslacht Antophila die leven van nectar en honing

## Nedersorbisch
##### Uitspraak

* IPA: /bʲij/

#### Werkwoord

bij
* tweede persoon enkelvoud gebiedende wijs van biś

## Pools
##### Uitspraak

* IPA: /bʲij/

#### Werkwoord

bij
* tweede persoon enkelvoud gebiedende wijs van bić

## Tsjechisch
##### Uitspraak

* IPA: /bɪj/

##### Woordafbreking

* bij

#### Werkwoord

bij
* informeel tweede persoon enkelvoud gebiedende wijs van het imperfectieve werkwoord bít