# actant
## Nederlands
##### Uitspraak

* Geluid: actant (hulp, bestand)
* IPA: / ɑkˈtɑnt / (2 lettergrepen)

##### Woordafbreking

* ac·tant

##### Woordherkomst en -opbouw

* van Frans actant

#### Zelfstandig naamwoord

de actant m
* (taalkunde) elk van de zinsdelen die duiden op een persoon of zaak die bij een handeling is betrokken, zoals het onderwerp, het lijdend voorwerp en het meewerkend voorwerp
    ▸ Met deze actanten en hun diverse combinaties worden in het Nederlands talrijke verschillende syntactische structuurpatronen gevormd.
* (letterkunde) in het verhaalschema uit de theorie van Algirdas Greimas elk van de zes hoofdfuncties die binnen een plot paarsgewijs zijn verbonden: begunstiger-begunstigde, subject-object en helper-opponent
    ▸ Binnen dit actantieel model kan één actantenrol door meerdere acteurs 'gespeeld' worden en kunnen anderzijds verschillende actantenrollen door één actant worden uitgebeeld: bijv. die van subject en begunstigde in een verhaal waarin acteur A (= subject) streeft naar het bezit van B (= object) voor zichzelf (A = begunstigde).
* (sociologie) in de "actor-netwerktheorie" elke binnen een netwerk onderscheiden eenheid die van invloed is op andere eenheden, ongeacht of het om personen of zaken gaat
    ▸ Waar het om gaat is een historische actant of een gebeurtenis in de context waardoor zij zijn omgeven te plaatsen en het object - los van de eigen historische positie van de onderzoeker - te bestuderen in het netwerk van de factoren die het bepalen.

#### Gangbaarheid

* Het woord actant staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

#### Meer informatie

* Actant (Engels)
* [1] Lucien Tesnière ; Grammaire de dépendance (Frans)
* [2] Algirdas Greimas ; Actantial model (Engels)
* [3] Bruno Latour ; Actor-netwerktheorie

#### Verwijzingen

* ↑ Weblink bron Robert Leclercq Valentie - Stiefkind in de Nederlandse taalkunde in: Colloquium Neerlandicum 10. Handelingen Tiende Colloquium Neerlandicum. Colloquium van docenten in de neerlandistiek aan buitenlandse universiteiten. (1989), Internationale Vereniging voor Neerlandistiek, Woubrugge, ISBN 9072870018, p. 197
* ↑ Weblink bron “Algemeen letterkundig lexicon: actant” (2012-) op dbnl.org
* ↑ Weblink bron Elrud Ibsch Het begrip ‘historiciteit’ - beslissingen van de literatuurhistoricus ten aanzien van de historische afstand in: Spektator., jrg. 16 nr. 1 (september 1986), Foris Publications, Dordrecht, p. 6

## Frans
##### Uitspraak

* Geluid: Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
* IPA: /ak.tɑ̃/

##### Woordherkomst en -opbouw

* tegenwoordig deelwoord van acter ww "handelen" met het achtervoegsel -ant
** zn als taalkundige term in 1959 postuum geïntroduceerd door de 20e-eeuwse Franse taalkundige L. Tesnière in zijn boek Éléments de syntaxe structurale

#### Zelfstandig naamwoord

actant m
* (taalkunde) actant
* (letterkunde) actant
* (sociologie) actant

#### Werkwoord

actant
* tegenwoordig deelwoord (participe présent) van acter

#### Verwijzingen

* ↑ Weblink bron Lucien Tesnière “Éléments de syntaxe structurale” (1959), G. Klincksieck, Parijs, p. 102 (boek B, hfst. 48 onder 4.)
* ↑ actant (Etymologie) in: Le Trésor de la Langue Française informatisé (1971-1994) op de website cnrtl.fr .
* actant in: Le Trésor de la Langue Française informatisé (1971-1994) op de website cnrtl.fr .