# Indonesië

| Voor het grootste deel van het land geldt een zeker veiligheidsrisico | WAARSCHUWING: Raadpleeg hier het actuele reisadvies van het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het actuele reisadvies van het Belgische Ministerie van Buitenlandse Zaken kun je hier raadplegen. | Voor een gedeelte van het land geldt: reis hier alleen als het strikt noodzakelijk is |
Indonesië is een zeer grote archipel in Zuidoost Azië die zich uitstrekt over de evenaar tussen de Indische Oceaan en de Stille Oceaan. Het heeft landgrenzen met Maleisië in het noorden en met Oost-Timor en Papoea-Nieuw-Guinea in het oosten, en grenst over water met Australië naar het zuiden, en Palau, de Filipijnen, Vietnam, Singapore en Thailand naar het noorden, India naar het noordwesten.

## Info

Indonesië is de slapende reus van Zuidoost-Azië. Met ruim 18.000 eilanden (waarvan overigens 6.000 onbewoond!) is het de grootste archipel in de wereld. En met ruim 210 miljoen inwoners het op 4 na meest bevolkte land ter wereld, na China, India en de VS. Ook heeft het de grootste moslimpopulatie ter wereld.
Het land adverteert zichzelf graag als de ultieme verscheidenheid en die slogan klopt goed, hoewel niet altijd in positieve zin. Het tropisch regenwoud is het op een na grootste in de wereld, na Brazilië, en dit wordt met dezelfde angstaanjagende snelheid omgehakt als aan de andere kant van de wereld gebeurt. En terwijl de rijken winkelen in Jakarta en op Bali, is het het enige OPEC-land dat olie moet importeren en ondertussen verdient de helft van de bevolking nog geen €2 per dag. Ook de infrastructuur blijft achter en dat betekent dat je tijdens het reizen geduldig, praktisch en flexibel moet zijn.
De Indonesiërs, zoals eigenlijk alle mensen, kunnen of extreem vriendelijk of zeer onbeleefd zijn tegen buitenlanders. De meesten behoren echter tot de eerste groep en ook wanneer je je buiten de begaande paden begeeft, zul je in de regel een meer dan warm onthaal krijgen.

### Klimaat

Indonesië heeft een tropisch regenklimaat en veel dichte regenwouden. Het is altijd vochtig en ook warm in Indonesië, met een gemiddelde temperatuur van zo'n 30 graden.

### Geografie

Indonesië bestaat uit meer dan 18.000 eilanden die zich over een groot gedeelte van de Indische- en Grote Oceaan uitstrekken. Het land is niet minder dan 5100 kilometer lang. En omdat het uitgestrekte land door zijn regenwouden ook nog eens erg groen is, noemt men Indonesië ook wel de gordel van smaragd.

### Natuur

De vele vulkanen zorgen voor een prachtig landschap, eilanden als Bali staan bekend om hun mooie stranden en, ondanks dat het steeds meer in het gedrang komt, zijn de tropische regenwouden van Indonesië een van de mooiste ter wereld. De tropische regenwouden kennen een enorm grote soortenrijkdom van zowel planten als dieren. Op bijvoorbeeld het eiland Komodo kan bijvoorbeeld de Komodovaraan worden waargenomen. Ook op het drukbevolkte Java kan men naar beschermde natuurgebieden zoals Nationaal Park Ujung Kulon. Hoewel men er bij Indonesië niet meteen aan denkt, kan men ook naar Gletsjers op Papoea, waar ook de hoogste berg van Indonesië - de Puncak Jaya, te vinden is.

### Cultuur

Historische tempels in de buurt van Jogjakarta, zoals Borobudur en Prambanan zijn voor cultuurliefhebbers zeker de moeite waard. Een ander tempelcomplex bevindt zich op het Diengplateau. Ook het Tana Toraja is bekend vanwege de unieke religieuze cultuur en de daarmee gepaard gaande begrafenisrituelen.
Indonesië is erg dichtbevolkt en de helft van de bevolking werkt als landbouwer.

## Regio's

Indonesië is bijna onvoorstelbaar groot. Er zijn 18.110 eilanden en 108.000 kilometers strand in Indonesië. Alle 17.508 bewoonde eilanden van Indonesië hebben tegenwoordig een naam. De afstand tussen Aceh en Papoea is meer dan 4.000 kilometer, vergelijkbaar met de afstand tussen de Europese Noordkaap en Zuid-Kreta. Er zijn meer dan 400 vulkanen in Indonesië, waarvan er 130 als actief worden beschouwd. Papoea is het een na grootste eiland ter wereld.
Provincies zijn gewoonlijk gegroepeerd onder een groot eiland en zijn omgeving, zoals hieronder aangegeven:
* Sumatra (Atjeh, Noord-Sumatra, West-Sumatra, Riau, Riau-eilanden, Bintan, Batam, Jambi, Bengkulu, Zuid-Sumatra, Bangka-Belitung, Lampung) Wild en ruig, het op vijf na grootste eiland in de wereld heeft een grote natuurlijke en culturele rijkdom met meer dan 40 miljoen bewoners.
* Kalimantan (West-Kalimantan, Centraal-Kalimantan, Oost-Kalimantan, Zuid-Kalimantan) De overgrote meerderheid van dit, wereldwijd op twee na grootste eiland is bedekt door de Indonesische provincie. Onverkende jungles, machtige rivieren, thuis van de orang-oetang, een paradijs voor de avonturier.
* Java (Jakarta, Banten, West-Java, Midden-Java, Yogyakarta, Oost-Java, Madura) Het hart van het land, grote steden, veel cultuur, heel veel (echt heel veel) mensen op een niet eens zo groot eiland. Met de culturele schatten van Yogyakarta, Borobudur en Prambanan.
* Bali Veruit de meest populaire bestemming van Indonesië. De unieke cultuur van het eiland, legendarische stranden, spectaculaire berggebieden en goede surf- en duikmogelijkheden maakt het een favoriete stop voor veel reizigers.
* Celebes (Midden-Celebes, Noord-Celebes, Zuid-Celebes, Zuidoost-Celebes) Sulawesi, voorheen bekend als Celebes. Dit vreemd gevormde eiland huisvest duiksites van wereldklasse, een diversiteit aan gemeenschappen (bijvoorbeeld de Torajacultuur) en spectaculaire landschappen met een rijke fauna en flora.
* Kleine Soenda-eilanden (Lombok, Sumbawa, Flores, Komodo en West-Timor) Ook bekend als de Kleine Sunda-eilanden, de zuidoostelijk gelegen eilanden huisvesten veel verschillende etnische groepen, talen en religies, evenals Komodovaranen en meer spectaculaire duiken.
* Molukken De historische Specerijeneilanden, die grotendeels onontgonnen en bijna onbekend voor de buitenwereld.
* Papoea De westelijke helft van het eiland Nieuw-Guinea, met bergen, bossen, moerassen, een vrijwel ondoordringbare wildernis in een van de meest afgelegen plekken op aarde.

## Steden

* Jakarta, de hoofdstad op Java.
* Bandung
* Denpasar
* Medan
* Surakarta (Solo)
* Soerabaja
* Jogjakarta - Het culturele centrum van Java, toegangspoort naar de prachtige tempelcomplexen Prambanan en Borobudur.

## Andere bestemmingen

Dit is een beperkt lijstje met hoogtepunten van de Indonesische eilanden.
* Anyer - Strand in de Bantenprovincie, nabij de Krakatau en het Ujung Kulon Nationaal Park.
* Bali - Een prachtig eiland met cultuur, kunst 'en ook een paar leuke stranden'.
* Bunaken - Een van de beste duikbestemmingen in Indonesië, zo niet in de wereld.
* Samosir - Eiland in het prachtige Tobameer in de Noord-Sumatra-provincie. Het meer is eigenlijk een met water gevulde caldera, een enorme vulkaankrater.
* Lombok - De volgende Bali.
* Bromo - De meest angstaanjagende vulkanische landschappen ter wereld.
* Tana Toraja - Hooglandgebieden van Zuid-Celebes beroemd vanwege zijn begrafenisrituelen..

## Arriveren
### Paspoort en visum

Sinds een aantal jaren is het voor Nederlanders niet langer noodzakelijk om bij de Indonesische ambassade een toeristenvisum aan te schaffen voor vertrek. Tegenwoordig zijn er 25 plaatsen in Indonesië, die zijn aangewezen om toeristenpassen te faciliteren. In het vliegtuig krijg je een formulier om in te vullen en daarmee en met je paspoort dat na binnenkomst nog 6 maanden geldig dient te zijn, kun je een zogenaamde toeristenpas voor maximaal 30 dagen kopen. De kosten daarvoor zijn $ 35, je moet, als je met euro's betaalt, krijg je je wisselgeld in roepia's terug, Euromunten worden niet geaccepteerd. Deze pas bestaat uit een sticker in je paspoort en de helft van het door jezelf ingevulde formulier. Raak dit niet kwijt, want anders kun je tegen problemen oplopen wanneer je het land weer wilt verlaten. Dit geldt alleen voor mensen die korter dan 31 dagen willen blijven. Voor een verblijf van 31-60 dagen moet er van tevoren een visum worden aangevraagd. Je kunt dit zelf aanvragen of je laten assisteren door een van de commerciële bedrijven die er zijn op dit gebied. Bijvoorbeeld Visumdienst. Mensen die langer willen blijven dan 60 dagen moeten een "Sociaal-Cultureel = Social Budaya" visum aanvragen. Ook dat is 60 dagen geldig, maar kan in Indonesië maximaal 4 x met een maand verlengd worden. Het maximale verblijf is dus 6 maanden. Daarvoor is een uitnodiging uit Indonesië met garantstelling van een persoon uit Indonesië nodig, met een kopie van zijn KTP-kaart.
Met je toeristenpas kun je je in Indonesië vrij bewegen met uitzondering van de provincies Aceh en Irian Jaya. De laatste zal worden opgesplitst in Papoea en West-Papoea.
Verder twee anekdotes die aangeven hoe men in Indonesië omgaat met visa:
* In 1990, kort na de val van het IJzeren Gordijn, was er een familie uit Hongarije op vakantie in Indonesië. In die tijd kregen de toeristen uit Hongarije een toeristenpas met een geldigheid van maar 30 dagen, waar de meeste andere volkeren deze kregen voor 60 dagen. Met potlood had deze familie de 3 in een 9 veranderd om zo langer te kunnen blijven, maar toen ze naar huis wilden liepen ze meteen tegen de lamp omdat een toeristenpas van 90 dagen niet bestaat. Ze hebben hun vakantie een week mogen verlengen maar dan in de cel.
* Er was ooit een toeriste uit Canada met een toeristenpas van 60 dagen en die was 6 uur verlopen toen zij op het vliegveld Soekarno-Hatta stond om te vertrekken. Dat heeft zoveel heisa opgeleverd dat ze haar vlucht heeft gemist.
Moraal van dit verhaal: zorg ervoor dat je niet langer blijft dan je visum toelaat, anders mag je nog wat langer blijven, maar dan onder weinig prettige omstandigheden.

### Per vliegtuig

Er zijn verschillende vliegmaatschappijen die vluchten naar Indonesië vanuit Nederland aanbieden. Zo kan men vanaf Schiphol met KLM en Garuda Indonesia naar Jakarta vliegen, respectievelijk met een tussenstop in Kuala Lumpur en Abu Dhabi. Ook andere maatschappijen bieden vluchten aan via hun thuisbases, zoals Emirates (Dubai), Singapore Airlines (Singapore), Malaysia Airlines (Kuala Lumpur) en Cathay Pacific (Hongkong). Vanuit Zaventem zijn er minder goede mogelijkheden doordat Emirates, Garuda en Singapore Airlines hier niet vliegen. De enige mogelijkheid is er door met meerdere maatschappijen te vliegen.

### Per boot
## Rondreizen

Hou er rekening mee dat wanneer je gaat rondreizen, dat meer tijd in beslag neemt dan je in Nederland of België gewend bent. Zeker in de wat minder bekende gebieden kan dat lange wachttijden en verrassingen opleveren. Indonesië is een groot land en er wonen niet overal veel mensen dus het is niet altijd even rendabel voor ondernemers om frequente lijndiensten te onderhouden. Buiten grote steden geldt nog vaak het zogenaamde Indonesische "volheidsprincipe" d.w.z. de bus vertrekt pas als hij vol is, dit kan ook gebeuren met vliegreizen. Vraag veelvuldig om informatie en vraag dat het liefst drie keer aan verschillende mensen. Kijk niet raar op wanneer de één totaal andere informatie geeft dan de andere.
Veel vervoerders bieden allerlei klassen aan, in- of exclusief airco en voor de airco moet je vaak extra betalen. Weest erop bedacht dat bijna nergens bewegwijzering is aangebracht. Goede kaarten zijn er nauwelijks.
Een paar tips: reizen met de trein (alleen op Java) is goedkoop, snel en comfortabel zolang je first class reist. In Jakarta rijden overal taxi's rond. Met de grote passagiersschepen van PELNI kom je nog eens ergens en je ontmoet nog eens iemand. Kost wel tijd. Deze schepen hebben ook vaak meerdere klassen. Erg schemavast zijn ze weer niet, maar ook weer niet duur. Liften is niet gebruikelijk. Fietsen ook niet. Het is ook erg warm en de plaatselijke bevolking verslijt je voor gek.
De laatste tijd zijn er ook steeds meer particuliere vliegmaatschappijen, maar ze zijn niet allemaal even betrouwbaar en ze vliegen niet altijd op schema (zie het "volheidsprincipe" hierboven). De alternatieven om je verplaatsen zijn wel toegenomen, er wordt vaker en naar meer bestemmingen gevlogen. En door de concurrentie is het ook nog wel redelijk betaalbaar. Als laatste tip: plan geen rondreis op Java tijdens Lebaran, dat is het einde van de islamitische vastenmaand. Dan is alles meer dan overvol en heb je kans dat je tussen de kippen in het bagagerek belandt.

### Per vliegtuig

Onderstaande informatie is een momentopname en dient daarom met de nodige voorzichtigheid te worden beschouwd. Behalve Garuda Indonesia, Batavia Air, Mandala Airlines en Indonesia AirAsia staan alle Indonesische vliegmaatschappijen op de internationale zwarte lijst (Van Susi Air is geen vermelding gevonden). Garuda Indonesia stond daar tot voor kort ook op, maar is daarvan recentelijk geschrapt. Dat de meesten op de zwarte lijst staan impliceert nog niet dat het levensgevaarlijk is om per vliegtuig rond te reizen, maar er zal ongetwijfeld een reden zijn waarom deze maatschappijen op die lijst zijn beland. Soms is er ook nauwelijks een alternatief en als men zich wil verplaatsen is het vliegtuig in voorkomende gevallen de enige (aanvaardbare) mogelijkheid. Hieronder volgt een niet-volledige opsomming van een aantal maatschappijen met een korte beschrijving.

#### Garuda Indonesia

Dit is van oudsher de staatsmaatschappij die ook internationale vluchten uitvoert. De prijzen van Garuda zijn gemiddeld genomen wat hoger dan van de anderen. In incidentele gevallen zijn er flinke vertragingen zonder opgaaf van reden of al teveel informatie. Nu Garuda weer op Europa mag vliegen timmert men nogal aan de weg en is de service op internationale vluchten verbeterd. De service op lokale vluchten is nogal wisselend.

#### Merpati Nusantara

Merpati is een oudgediende die een aanzienlijke vloot heeft en veel plaatsen bereikt. Tijdschema's worden niet altijd even nauwgezet gevolgd. Merpati vormt een alliantie met Garuda.

#### Mandala

Mandala is onlangs overgenomen door Tiger Airways uit Singapore en daarna verschenen berichten in de krant dat er niet meer wordt gevlogen. Wat er precies aan de hand is is onduidelijk. In de toekomst zal de merknaam Mandala waarschijnlijk verdwijnen ten gunste van Tiger Airways. Mandala vliegt sinds eind 2012 wel weer tussen Jakarta en Medan als onderdeel van Tiger Airways.

#### Lion Air

Dit is een prijsvechter. Consumpties aan boord alleen tegen betaling en betalen voor extra stuks (hand)bagage. Bovendien zijn de toestellen alleen geschikt voor mensen van 1,75 meter of kleiner, want anders zit je driedubbel gevouwen. Lion Air heeft een aanzienlijke vloot en breidt deze voortdurend uit.

#### Wings Air

Wings werkt nauw samen met Lion.

#### Sriwijaya Air

Redelijk betrouwbaar qua vertrektijden en niet duur. Interieur van de toestellen heeft betere tijden gekend. Alle toestellen van Sriwijaya zijn van het type Boeing 737.

#### Batavia Air

Batavia Air heeft een reputatie niet altijd even stipt te zijn.

#### Susi Air

Susi Air is eigendom van een Duitser die met een Indonesische is getrouwd en kenmerkt zich door het gebruik van buitenlandse piloten. Daardoor heeft deze maatschappij, die alleen met kleine propellervliegtuigjes van het type Cessna Caravan vliegt, een dusdanig vertrouwen bij de plaatselijke bevolking opgebouwd dat ze andere maatschappijen hebben weggeconcurreerd. Susi vliegt alleen in Papua, West-Java, Oost Kalimantan en Sumatra. De toestellen zijn nieuw en worden goed onderhouden. De tarieven zijn relatief hoog.

#### Express Air

Express Air is vooral actief in Oost-Indonesië en biedt er veel vluchten onderling en daarnaast ook enkele vluchten naar Java.

#### Trigana Air

Trigana Air onderhoudt enkele korte diensten in Papua met kleine propellervliegtuigen en enkele Boeing 737.

#### MAF

MAF is de maatschappij van de zending in Indonesië die eigenlijk alleen wordt gebruikt om zendelingen te vervoeren en te bevoorraden, maar soms neemt men andere passagiers mee.

#### Pelita Air

Pelita is opgericht door en voor 90% eigendom van de Indonesische staatsoliemaatschappij Pertamina.

### Per boot

Neem in Zuid-Celebes vaak de boot. Dit is erg goedkoop en je maakt kennis met de vriendelijke bevolking. Veel mensen vliegen van Bau-Bau naar Wanci.
Neem "een boot" die vanuit Bau-Bau vertrekt richting Wanci. De boot gaat om 9 uur 's avonds en doet er ongeveer 8 tot 9 uur over. Het scheelt je een overnachting en een duur vliegticket.
Het is geweldig om te zien dat alles op zo'n boot mee kan, het is geen luxe boot maar zeker goed te doen.

## Taal

Communiceren doe je in het Indonesisch, want bijna niemand spreekt Engels. In hele toeristische gebieden vind je wel eens iemand die een andere taal spreekt, maar dan vaak gebrekkig of slecht te verstaan. Indonesisch is voor veel mensen in Indonesië al een tweede taal. Een beetje Indonesisch leren van tevoren zal je vakantieplezier zeer veel doen toenemen, het opent deuren en als men je begrijpt dan is men ook beter in staat je te helpen. Bovendien kan het de prijzen verlagen, want als je Indonesisch spreekt dan zul je wel in Indonesië wonen en dus de juiste prijzen weten is de gangbare gedachte. In Nederland zijn heel veel instituten waar cursussen Indonesisch worden aangeboden. In met name het oosten zijn er nog ouderen die het Nederlands levend proberen te houden.

## Kopen

De Indonesische Roepia (Rupiah, afgekort Rp) is de nationale munteenheid en wordt aangeduid met IDR. 1 euro is ongeveer 12.444 Rp (maart 2013).

### Kosten
## Eten

Of je nu goedkoop eet of duur dineert, er zijn mensen die na de eerste maaltijd in een vijfsterrenhotel de gehele vakantie op het toilet zitten, er zijn ook mensen die op straat eten en nergens last van hebben. Pas op met alles wat "ijzig" (ijsblokjes, softijs, ijsroom etc.) is. Je weet nooit van welk water het komt. Alles wat recent gekookt is, zoals thee of koffie, is meestal wel oké. Het nuttigen van melk en melkproducten is niet altijd aan te raden.
Het goede nieuws is dat de culinaire variëteit in Indonesië geweldig groot is en dat er gigantisch veel regionale gerechten te verkrijgen zijn. De kwaliteit kan wisselen en daarom is het verstandig je te laten voorlichten door iemand ter plaatse. Wees ook voorzichtig met het nuttigen van varkensvlees. In een overwegend islamitische samenleving vindt varkensvlees weinig aftrek en daarom wordt het nog wel eens langer bewaard dan goed is.
Indonesiërs eten zelf vaak gebakken banaan (pisang goreng), gebakken rijst met groente en vlees/vis (nasi goreng) en ook saté. Gerechten dus die we in het Westen veelal van de Chinees zullen kennen, zijn dus in werkelijkheid Indonesisch.

### Budget

Met name in grote steden treft men veel straatverkopers aan en door de sterke concurrentie is de prijs-kwaliteitverhouding vaak gunstig. Variërend van kleine snacks tot complete maaltijden kan men in zeer korte tijd hele lekkere dingen klaarmaken op de gekste momenten van de dag. De manier van bereiden is soms ook puur entertainment.

### Gemiddeld

In deze klasse vindt men veel westerse en Japanse fastfoodrestaurants, bijvoorbeeld die van McDonald's, KFC, Wendy's, Burger King, Texas Fried Chicken en Hoka-hoka Bento.

### Duur

Duur eten in Indonesië staat niet altijd garant voor kwalitatief goed eten. Vaak betaal je voor de naam en de locatie van een etablissement. Dure restaurants vindt men vaak in vijfsterrenhotels of op vijfsterrenlocaties. Kuningan, het zakencentrum in Jakarta is zo'n locatie.

## Uitgaan

Drink veel, want je verliest veel vocht. Drink niet te veel alcohol want dat werkt vochtafdrijvend. Drink ook niet te veel ijskoude dranken vanwege het temperatuurverschil. Thee is een goede vochtaanvuller en bovendien veilig omdat het met gekookt water wordt bereid. Verder kun je bijna overal water in plastic flessen krijgen, dat is een heel goed alternatief, ook om je tanden mee te poetsen. Water in plastic flessen moet wel verzegeld zijn. Als deze niet aanwezig is of gebroken, neem het dan niet aan.
Weest erop bedacht dat thee en koffie vaak met 10 scheppen suiker per glas worden geserveerd en wanneer je om minder suiker vraagt je dan vaak 9 scheppen krijgt in plaats van 10. Melk wordt soms ook met suiker opgediend. Bier kan nog wel eens lauw met ijsblokjes en een rietje worden geserveerd.

## Overnachten
### Budget

Wanneer je in een budgetpension slaapt dan kun je het treffen dat het beddengoed niet is verschoond nadat de laatste gast is vertrokken. In de meeste gevallen kun je gewoon om schoon beddengoed vragen, maar dat komt dus niet vanzelf. Afgezien van dit euvel is er verder vaak niet zoveel mis met budgetpensions, behalve dat ze gehorig zijn. De tussenmuren zijn vaak van triplex, dus als de buurman de krant leest kun je meelezen. Vaak vind je er ook ambtenaren die voor hun werk op stap zijn en in de goedkoopste pensions hun dagvergoeding uitsparen. De service kan er opvallend goed zijn, soms is de prijs-kwaliteitverhouding uitstekend. Je loopt wel weer wat meer kans op "verrassingen" omdat men minder gewend is aan westerse gasten.

### Gemiddeld

Deze klasse is in grotere en middelgrote steden behoorlijk in opkomst.

### Duur

In deze prijsklasse doen de hotels niet onder voor vergelijkbare onderkomens elders ter wereld. Alle te verwachten voorzieningen zijn in het hotel aanwezig.

## Werken

Het is niet makkelijk een werkvergunning voor Indonesië te krijgen.

## Veiligheid

Veiligheid is een precair onderwerp en daarom moet de volgende informatie met de nodige kritische benadering worden beschouwd. Indonesië is relatief zeer veilig. De bevolking is in zijn algemeenheid ontzettend gastvrij en koestert een natuurlijke schroom jegens alles wat Westers is. Er zijn natuurlijk altijd uitzonderingen en hoewel deze zeer gering zijn, bestaat de mogelijkheid dat men tegen onaangename zaken aanloopt.
Verder kent Indonesië met zijn verscheidenheid aan volkeren haast onvermijdelijk een aantal politieke bewegingen die zich sporadisch en vaak in afgelegen gebieden bedienen van geweld. In de grotere steden zijn een paar maal rellen geweest waarvan vaak de Chinese minderheid het slachtoffer is geworden.
Nu de verhoudingen tussen de islam en de westerse wereld door diverse gebeurtenissen wat meer op scherp zijn gezet ziet men af en toe kleine groepen ageren tegen westerse mogendheden, meestal bij ambassades en consulaten. Veelal genieten deze kleine groepen niet de sympathie van de gehele Indonesische bevolking en ze zijn dan ook in de meeste gevallen niet representatief.
Het meeste heeft men te vrezen van bacteriën, virussen en parasieten. Een goede voorbereiding kan het risico op ziektes minimaliseren. Dit risico is het kleinst in de geijkte toeristische gebieden op Java en Bali en wat groter in de zogenaamde "buitengebieden" zoals Irian Jaya.

## Contact

Landen in Azië :
Eilanden in de Grote Oceaan :
Eilanden in de Indische Oceaan :