# Berlijn/Mitte

Mitte is het historische hart van Berlijn en het echte centrum van de stad.

## Info

Mitte is onderverdeeld in Mitte (oude district) en Tiergarten. De belangrijkste bezienswaardigheden bevinden zich in Mitte, eveneens is hier het politieke hart en er bevinden zich enkele televisiezenders. Unter den Linden is dé boulevard van Berlijn en is op zich het kloppende hart van het Mitte district. In 2001 werd het oostelijke district Mitte en het westelijke district Tiergarten en Wedding (heeft niets te maken met het Engelse woord) bestuurlijk samengevoegd. Dit kan tot verwarring leiden omdat men in de praktijk onder Mitte verstaat het oude district. Tiergarten bestaat voor het grootste deel uit het grote centrale park (in het zuiden) met aan de rand enkele politieke en culturele instellingen en de Potsdamer Platz bevindt zich in een (eerder arme) residentiele wijk met een hoge immigranten populatie. Wedding wordt door zijn ligging verder bij de wijk Noord beschreven.

## Arriveren

Voor een volledig overzicht zie verder naar het artikel Berlijn.

### Per trein

* 52.5250613.369491 Berlin Hauptbahnhof (Centraal Station), Europaplatz 1, 10557 Berlin. 24.7.

### U+S-Bahn

Mitte wordt bediend door veel S- en U-Bahn-lijnen. De S1 , S2 en S25 gaan van het noorden (Oranienburg en Gesundbrunnen) naar het zuiden (Potsdamer Platz en Schöneberg), de Stadtbahn (S-Bahn stad, lijn 5, 7 en 75) gaat van het westen (Charlottenburg) naar het oosten (Friedrichshain). Ze steken over op de Friedrichstraße. U-Bahn-lijn U2 verbindt Mitte met Charlottenburg (west) en Prenzlauer Berg (noordoosten), de U-Bahn-lijnen U6 en U8 naar het noorden naar Wedding en naar het zuiden naar Kreuzberg en Neukölln. De kleine U-Bahn-lijn U55 gaat van Hauptbahnhof naar Brandenburger Tor.
Lijn U1 en lijn U2 zijn de oudste metro-lijnen van Berlijn met de mooiste stations.
De belangrijkste stations zijn:
* 52.521413.41192 S + U-Bahn Alexanderplatz. Het belangrijkste verbindingsstation; oud centrum van Oost-Berlijn, nu op het punt een grote opwekking te ervaren.
* 52.52027813.3869443 S + U-bahn Friedrichstraße. Voor Friedrichstraße, Unter den Linden en als verbindingsstation.
* 52.51638913.3808334 S + U-Bahn Brandenburger Tor. U55 - Voor Unter den Linden, Brandenburger Tor en Reichstag. Vanaf 2017 is U55 de enige U-Bahn-lijn die dit station bedient, maar een uitbreiding van U5 is in aanbouw.
* 52.522613.40225 S-Bahn Hackescher Markt. Voor de levendige omgeving aan het einde van de Oranienburgerstraße.
* 52.52967213.4013846 U-Bahn Rosenthaler Platz. Dit station is een van de belangrijkste toegangspoorten tot de uitgaanswijken in het trendy noorden van Mitte en Prenzlauer Berg.
* 52.51611113.4122227 U-Bahn Klosterstraße. Bediend door U2 voor Nikolaiviertel en Klosterviertel
* 52.509413.37588 S + U-Bahn Potsdamer Platz. Voor Potsdamer Platz en Kulturforum (het philharmonisch orkest, enkele musea).
* 52.512113.39069 U Bahn Stadtmitte. U 2
* 52.514813.389210 U Bahn Französische Straβe. U 6, voor Gendarmenmarkt en Friedrichstraße
* 52.514413.336511 S-Bahn Tiergarten. Voor het Tiergarten-park, de vlooienmarkt op de Straße des 17th Juni en de Siegessäule (Victory-kolom).
* 52.54861113.38944412 S + U-Bahn Gesundbrunnen. Het hoofdstation van Wedding, een van de verschillende langeafstandsstations in Berlijn.

### Per bus

Een van de beste en meest kostenbesparende manieren om Berlijn te verkennen, is met één van de meer dan 400 dubbeldekkers. Je kunt genieten van een prachtig uitzicht, vooral als je vooraan gaat zitten, alleen voor de kosten van een buskaartje. Er zijn twee lijnen speciaal ontwikkeld met toeristen in het achterhoofd - de 100 en 200 - evenals enkele MetroBus-lijnen (ter vervanging van het tramsysteem dat in West-Berlijn is gedemonteerd), die beide over het algemeen worden bediend met dubbeldekkerbussen.
* Lijn 100 - zie routekaartje gaat van Alexanderplatz door Unter den Linden, door het Regierungsviertel en dan verder door het Tiergartenpark naar het Zoologischer Garten treinstation in het voormalige West-Berlijn;
* Lijn 200 - zie routekaartje begint in Prenzlauer Berg in Oost-Berlijn, gaat vervolgens via Alexanderplatz en Unter den Linden na lijn 100, maar draait dan naar het zuiden en rijdt door naar Leipziger Platz, Potsdamer Platz en het Kulturforum en neemt je uiteindelijk naar Zoologischer Garten treinstation over een iets andere route;
* Lijn M48 - begint ook op Alexanderplatz, maar gaat langs de Leipziger Straße (handig voor Checkpoint Charlie), Potsdamer Platz, Kulturforum en Schöneberg in West-Berlijn;
* Lijn M85 - neemt je van het Hauptbahnhof via het Regierungsviertel, langs de Brandenburger Tor en het Holocaust Memorial naar Potsdamer Platz, Kulturforum en komt ook in Schöneberg terecht.
De bussen rijden over het algemeen om de 10 minuten en u kunt op hun punctualiteit vertrouwen behalve op extreme spitsuren, maar er zijn omleidingen vanwege de frequente bouwwerkzaamheden in Berlijn. Bekijk de huidige dienstregeling op bvg.de, de bushaltes en op de bus. Er is een goede kans dat alle belangrijke mededelingen net zo goed in het Engels worden geplaatst. Deze bussen werken niet in de nacht (een apart, verschillend netwerk met nachtbussen doet dat) en er is geen garantie, slechts een zeer hoge kans, dat u een dubbeldekkerbus zult besturen.

## Rondreizen

Het oude district Mitte kan onderverdeeld worden in verschillende wijken en subdistricten om je te helpen om de weg te vinden:
* Unter den Linden, de grote boulevard van Museumeiland tot Brandenburger poort die halfweg de belangrijkste winkelstraat Friedrichstraβe kruist;
* Museuminsel en Lustgarten (het plein voor Altes Museum en aanliggend met de Berlijnse kathedraal;
* Nikolaiviertel, een wijk nabij Alexanderplatz gebouwd in oude stadsstijl, maar eigenlijk gebouwd door het DDR regime;
* Spandauer Vorstadt met Scheunenviertel is gelegen in het noorden van de stad aan de Spree en Hackescher Markt, in het noorden grenzend aan de oost-west verbinding van Torstraβe in het oosten aan de Karl Liebknecht Straβe en door het noordelijk deel van de Friedrichstraβe in het westen. Het oostelijk deel van het gebied dankt zijn naam Scheunenviertel (de Barn wijk) aan de verhuizing in 1672 door de Grote Verkozene van alle hooi wijken uit het vuurgevoelige stadscentrum. In de late negentiende eeuw werd de buurt een toevluchtsoord voor Joodse vluchtelingen ten gevolge de vervolging en pogrom in Rusland en Polen. Het werd het Joodse centrum van de stad.

## Bekijken

* 52.5190913.401031 Berliner Dom (Kathedraal van Berlijn), Am Lustgarten (U+S-Bahn Häckischer Markt). De protestante kathedraal van Berlijn en de begraafplaats van de Pruisische koningen. Wilhelm II wilde een Protestant tegengewicht voor de Sint-Pieters Basiliek in Vaticaanstad. Met zijn lengte van 114 m, breedte van 73 m en 116 m hoogte was het groter dan de alle vorige gebouwen op deze locatie. Wereldberoemd is het Sauerorgel in de kerk met 113 registers waaronder een drietal 32 duim pedalen. Het eerste gebouw dateert van 1465 (St Erasmus kapel). Met de reformatie van Martin Luther wordt de kathedraal een lutheriaanse kerk. Als de keurvorst Johann Sigmund in 1613 zich bekeerd tot het Calvinisme wordt de kathedraal een parochiekerk. De oude bouwvallige kathedraal wordt in 1894, na de verhuizing van de graven, met de grond gelijk gemaakt en wordt de kathedraal gebouwd zoals hij nu is. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw ernstig beschadigd en heropgebouwd tussen 1975 en 1992 met respect voor het oude ontwerp maar met een meer eenvoudige opbouw. Een plastieken zeil over het dak heeft lang gediend om de inboedel te beschermen. wwww.berliner-dom.de
* Gendarmenmakt
** Deutscher Dom (oude Duitse protestantse kerk) – Te bezoeken is nu 'Vragen aan de Duitse geschiedenis'.
** Konzerthaus (concertzaal)
** Französischer Dom — alleen de koepel bedoeld die aan de Französische Friedrichstadtkirche is gebouwd. Sinds 1935 Hugenotenmuseum.
* 52.518613.37612 Reichstaggebau (Parlementsgebouw), Platz der Republik 1 (U-Bahn Bundestag). dagelijks open van 08:00 tot 24:00 uur (laatste ingang om 22:00 uur). Gesloten : zie website. www.bundestag.de. Het Parlementsgebouw is een indrukwekkend gebouw dat huisvesting geeft aan het Federale Duitse Parlement (Bundestag) en was oorspronkelijk gebouwd in 1894 als antwoord aan de behoefte van een nieuw eengemaakt keizerlijk Duitsland en een groter parlementsgebouw. Als je het gelukt hebt dat de wachtrij niet te lang is voor bezoek moet je zeker eens tot boven in de koepel wandelen, het is impressionant. Het Reichstaggebouw was bedoeld als een Renaissance paleis en de architect Paul Wallot heeft het gebouw opgedragen aan het Duitse volk. De enorme inscriptie aan de voorgevel maakt het duidelijk "Dem Deutschen Volke"-"voor het Duitse volk". De leider van de nazipartij Adolf Hitler beschuldigde de communisten van de brand van 1933 en van de revolutiepoging. Er zijn goede bewijzen dat zijn volgelingen verantwoordelijk waren en er sprake is van een geënsceneerde crisis. Toen de Duitse eenmaking realiteit werd is hier de nieuwe Republiek uitgeroepen op 2 oktober 1990. Het Reichstaggebouw is al grondig gerestaureerd en herbouwd , vooral de glazen koepel is enorm spectaculair, deze werd ontworpen door de Britse architect Norman Foster. Het Reichstag gebouw is wereldberoemd geworden door de inpakactiviteiten van de kunstenaar Christo, het volledige gebouw was ingepakt in zilveren stof voor twee weken in de zomer van 1995.
* 52.5162713.37773 Brandenburger Tor (Brandenburgse poort) (U-Bahn Brandenburger Tor). Is één de symbolen van Berlijn en de enige overblijvende poort van de stadspoorten van Berlijn. De poort is ontworpen door Carl Gotthard Langhans in 1791 en is gebaseerd op de Acropolis van Athene. De Brandenburgse poort is heden te dage het symbool voor het verenigde Oost-Berlijn en West-Berlijn. De poort is waar Strasse des 17 juni Unter den Linden wordt. Als je even staat te wachten aan de Brandenburgse poort zet dan niet je voet tegen de muur zoals vele toeristen doen, je maakt het monument vuil en de stadswacht kan er niet mee lachen. Een ander bekend symbool van Berlijn is de koepel van het parlement.
* 52.5145113.350114 Siegessäule (Zegezuil), Tiergarten (U-Bahn Hansaplast). Opgericht ter herinnering van de Pruisische overwinning in de Pruissisch-Deense oorlog, Oostenrijkse-Pruisische oorlog en Frans-Pruisische oorlog. Het bronzen beeld Victoria van 8,3 m hoog en het weegt 35 ton, ontworpen door Friedrich Drake werd achteraf toegevoegd. De Berliners noemen dit monument Goldelse. Oorspronkelijk gebouwd vlak voor het Reichstaggebouw werd het door nazi's verhuisd om hun megalomane plannen te kunnen waarmaken van Berlijn als hoofdstad van Germania. Zonder dat ze het wisten heeft deze actie de zuil gespaard van de vernietiging, de perimeter rond de Reichstag werd volledig vernietigd op het einde van Wereldoorlog Twee. In de film Der Himmel über Berlin van Wim Wenders is er een engel die van zegezuil wegvliegt.De inscripties die deden herinneren aan de overwinningen werden op bevel van de Franse troepen in 1945 verwijderd (het ging vooral om de overwinning tegen de Fransen niet te doen herinneren aan de Duitsers), later werd de inscriptie terug toegevoegd.
* 52.5207913.409485 Fernsehturm (Televisietoren), Alexanderplatz (U+S-Bahn Alexanderplatz). der Fernsehturm wordt door de Berlijners genoemd de Telespargel (de televisie-asperge) dekt niet echt de betekenis van die enorme gebouw dat het Alexanderplein domineert. Deze 368 m hoge groente (het is een tv-toren) ontsproot uit zijn betonnen steigers in de jaren 1965-1969 tijdens een Sovjet geïnspireerde architecturaal tijdperk van het Oosten. Gedurende bepaalde uren van de dag reflecteert het zonlicht op de toren en veroorzaakt een kruisvormige schijn op de stad. De wraak van de paus (Rache des Papstes) wordt deze genoemd, in een periode dat de Oost-Berlijners (en socialistische sovjets) het socialisme hoog in de vaandel dragen en de invloed van de kerk proberen te minimaliseren, het kruis is het ironische gevolg van socialistische architectuur. Lichtflitsen komen soms uit de Fernsehturm alsof het een Death Star is zoals in Star Wars.
* 52.5219513.413196 Alexanderplatz (Alexanderplein) (U+S-Bahn Alexanderplatz). Belangrijk plein van voormalig Oost-Berlijn, het is na de Tweede Wereldoorlog een groot open plein geworden en was één van de showpleinen van het socialistische bewind. Je hebt er de enorm hoge Fernsehturm en het Park Inn hotel (zie verder) en nog enkele typische Oost-Duitse jaren 60 wolkenkrabbers. Er is ook de wereldtijdsklok. Op dit plein werd het einde van de DDR gevierd. Voetgangers hebben er vrije loop, het verkeer wordt door een tunnel geleid, Alexanderplatz S-Bahn is ook een belangrijk metrostation. Het is een leuk plein om even tot rust te komen en om te winkelen is het ook interessant, er zijn vele winkelcentrums in de buurt. De Berlijners spreken van Alex als ze afspreken op Alexanderplatz.
* 52.5232413.413517 Park Inn Hotel Alexanderplatz, Alexanderplatz (U+S-Bahn Alexanderplatz). Het hoogste meerdere verdiepingen gebouw van Berlijn met 132 m. Er is een panoramisch restaurant op de hoogste verdieping.
* 52.5195113.402828 Aquadom & Sealife, Spandauerstraβe 3 (S-Bahn Häckischer Markt). Probeer even binnen te glippen in de hoofdingang van het Radison SAS hotel. Hier kan je de grootste cilindervormige aquarium ter wereld zien, gebouwd in 2003 door de Amerikaanse bedrijf Reynolds and Hydro Sight. Het goede nieuws is, je hoeft geen ingang te betalen om te kijken, wel als je met de lift wil gaan, dan betaal je ingang voor het volledige Zee Aqaurium naast het hotel.

### Musea en galerijen
#### Museumeiland (Museuminsel)

Gebaseerd op de plannen van 1822 van de beroemde architect Karl Friedrich Schinkel en begonnen met de werken in 1830 is het eiland in de Spree ontwikkeld als het Museum Eiland van de Pruisische keizers. Heden ten dage zijn er vijf musea op het eiland die zich hebben toegelegd op de archeologie en kunst uit de 19de eeuw. Na de eenmaking van Duitsland is men begonnen met de renovering en opwaardering (en nog steeds bezig) van de musea, de Museuminsel (het museumeiland) is opgenomen in de UNESCO werelderfgoed ljst. Het loont de moeite om 's nachts rond te wandelen op het museumeiland wanneer de museumgebouwen mooi verlicht zijn. Je kunt een ticket kopen voor toegang tot alle musea op het museumeiland voor de prijs van €12,00 voor volwassenen en €6,00 voor gereduceerde prijs.
* 52.5209113.396469 Pergamon Museum (Pergamonmuseum), Museuminsel, (Am Kupfergraben), Bodestrasse 1-3, Mitte 10178 Berlin (U+S-Bahn Häckischer Markt), ☏ +49 30 2090 5577. dagelijks 10:00-18:00 en donderdag 10:00-22:00. Dit enorme museum heeft zijn naam te danken aan het Hellenistische Pergamon altaar dat dateert uit 180-160 v/chr. Er zijn enorme verzamelingen gehuisvest in dit museum: de collectie van klassieke oudheid, het museum van Nabije Oosten en het museum van Islamitische kunst wat maakt dat dit een van de belangrijkste archeologische musea ter wereld is. Het Pergamon museum was van alle musea op het eiland het laatst gebouwd (1910-1930), onder leiding van Ludwig Hofmann en volgens de plannen van Alfred Messel. Sinds 1901 was er een klein museum (het eerste museum, dat reeds de friezen van het Pergamon altaar bevatte) dat werd afgebroken in 1909 wegens te weinig financiële middelen. Het nieuwe gebouw was bedoeld om alle veroveringen van de 18de en 19de eeuw een onderkomen te geven. Schliemann en zijn voorgangers betekenden een revolutie in het archeologisch onderzoek met hun precieze en vooruitstreven wetenschappelijke methodes. Het was hun bijdrage dat leidde tot een onderscheid tussen echte archeologen en grafschenders van de voorbije eeuwen. In andere woorden, de filmtrilogie Indiana Jones zou kunnen gebaseerd zijn op het leven van deze mannen en het Pergamon museum het resultaat van hun inspanningen. Een goed startpunt in het museum is de Pergamonsaal. Het Pergamon Altaar, afkomstig van de stad uit klein Azië, is drie verdiepingen hoog en diende als toegangspoort tot een heel complex. Het is verbazingwekkend zowel in zijn omvang als in zijn extreem detail, vooral de fries waarin de goddelijke gevechten worden afgebeeld. De volledige ruimte is in dezelfde kleur als zodat de details van de fries nog meer tot uiting komen. Als je kijkt naar de trappen, aan de linkerhand van de zaal is een kleinschalig model van het altaar wat de kijker toelaat om een impressie te krijgen waar de friezen origineel waren opgesteld. Een 1:300 schaalmodel van de Pergamon stad bevindt zich aan de rechterkant van de ruimte. De monumentale deur van Milet is onder restauratie maar je kan nog steeds grote stukken er van zien. Volwassenen: €12,00, er bestaat ook een museumeilandticket voor toegang tot alle musea.
* Voderasiatische Museum (Museum van Nabije Oosten). Museum van Nabije Oosten is samen met het Louvre in Parijs en het Britisch Museum een van de belangrijkste musea op gebied van archeologie uit het Midden-Oosten. De Processieweg, de Ishtar poort en de gevel van de troonzaal van koning Nebuchadnezzar II (604 - 582 v/c) doen je wegdromen naar avontuurlijke reizen in het oosten.
* Antikensammlung (Klassieke Antiekverzameling). In de antiekverzameling worden kunstwerken uit Griekse en Romeinse oudheden tentoongesteld, verspreid over twee locaties, in het Pergamon museum en op de belangrijkste verdieping van het Altes Museum. Pergamon Altaar is de grootste publiekstrekker van dit museum maar er zijn ook nog andere interessante werken te bezichtigen. Voorbeelden van Griekse architectuur worden voorgesteld in de zaal van de Hellenistische architectuur. De noordelijke vleugel van het Pergamon museum bevat klassieke beeldhouwwerken van de Archaïsche periode tot de Hellenistische periode soms zijn het wel eens kopieën van Griekse originelen of Romeinse kunst.
* Museum für Islamische Kunst (Museum van Islamitische Kunst). Museum van Islamitische Kunst bevindt zich in de zuidelijke vleugel van het Pergamon Musemu. De permanente tentoonstelling is gewijd aan de kunst van Islamitische volkeren van de 8ste tot de 19de eeuw. De oorsprong van de kunstwerken is wijd verspreid, van Spanje tot Indië. Het belangrijkste deel van de werken komt uit het Midden-Oosten inclusief Egypte en Iran. Het brede spectrum van de verzameling bevat architecturale decoraties, toegepast kunst en handwerk, juwelen en zeldzame calligrafische manuscripten. De architecturale decoraties is de grootste aantrekking van het museum, bestaande uit typische concepten van ruimte en omgeving: steen (de voorgevel van Mshatta, Mschatta-Fassade), stuc (archeologische vondsten van Samarra), geschilderde houten panelen (Aleppo kamer, Aleppo-Zimmer) en muurkeramiek in verschillende technieken (bidniches van Kashan en Konya). Zeer mooi is ook de Alhambrakoepel, Kuppel Aus der Alhmabar. De toegepast kunst bevat werk in alle mogelijke materialen: keramiek, metaalwerk, graveringen in hout en been, textiel, tapijten. In het deel van de boeken en oude geschriften zijn de calligrafische werken en miniaturen van de boeken uit de Mogel periode het meest opvallende.
* toekomstige plannen van het museum: in 2008 wordt begonnen met de renovatie van het museum welke deel uitmaken van de overkoepelende renovatieplannen van het museumeiland.
* 52.5194513.3987910 Altes museum (Oude Museum), Am Lustgarten, 10178 Berlin-Mitte (U+S-Bahn Häckischer Markt), ☏ +49 30 2090 5577. di-zo 10:00-18:00, za 10:00-20:00 uur. Dit museum wordt dikwijls gebruikt als tijdelijk tentoontenstellingsplaats voor andere musea die onder renovatie zijn. Volwassenen: €10,00 Kinderen: €0,00.
* 52.5201313.3977111 Neues museum (Nieuwe Museum), Bodestr. 1-3, (U+S-Bahn Häckischer Markt). dagelijks 10:00-18:00 en donderdag 10:00-22:00. Volwassenen: €12,00 Kinderen: €0,00..
* Egyptisch museum en de papyrusverzameling (Ägyptisches Museum und Papyrussammlung). De Egyptische tentoonstelling is een van de meest populaire musea van Berlijn, het is vooral bekend om de buste van de Egyptische koningin Nefertiti.
* Museum für Vor und Frühgeschichte, (archeologiemusea)
* 52.5208313.3983212 Alte Nationalgalerie (Oude Nationale Galerij), Bodestr. 1-3, 10178 Berlin Mitte (U+S-Bahn Häckischer Markt), ☏ +49 30 2090 5801. di-zo (behalve donderdag) geopend van 10:00-18:00 en op donderdag 10:00-22:00 uur. maandags gesloten. Oude Nationale Galerij herbergt 19de eeuwse schilderijen en beeldhouwwerken op drie verschillende verdiepingen in een neoclassistisch gebouw. Het is een 19de eeuws gebouw (1876) voor 19de eeuwse kunstwerken. Onder de werken bevinden zich het Frans impressionisme (Manet, Monet, Cézanne,...), Duits Classiscime en Romantiek (Caspar David Friedrich, Karl Friedirch Schinkel en Karl Blechen) en vroeg moderne werken (Adolph von Menzel, Max Liebermann, Lovis Corinth). De belangrijkste werken zijn Friedrich's "Mönch am Meer", Menzel's "Eisenwalzwerk". Tijdens de Tweede Wereldoorlog is veel schade aangebracht aan de werken door bombardementen, granaten en bezetting en men weet niet juist welke schilderijen vernietigd zijn of verhuisd zijn naar de Sovjet-Unie als oorlogsbuit.
* 52.5215413.3931913 Bodemuseum (Bodemuseum), Am Kupfergraben, 10178 Berlin-Mitte (U+S-Bahn Häckischer Markt), ☏ +49 30 2090 5601. dagelijks geopend 10:00-18:00 en op donderdag 10:00-22:00. Het Bode-museum is gebouwd om plaats te bieden aan de beeldenverzameling die door Wilhelm von Bode was samengesteld. Nog steeds wordt in het Bodemuseum hoofzakelijk beeldhouwkunst getoond, naast schilderijen uit de collectie van de Gemäldegalerie. Het accent ligt daarbij op Byzantijnse beeldhouwkunst en het West-Romeinse Rijk en op Italiaanse, Franse en Spaanse gotiek en de vroege renaissance. Daarnaast biedt het gebouw onderdak aan een zeer grote numismatische collectie in het muntenkabinet. De gezamenlijke presentatie van beelden, schilderijen en meubels in stijlkamers beantwoordt aan Bodes presentatie-ideaal. Het is geopend in oktober 2006 na een restauratie die zes jaar in beslag nam.
* 52.5158813.3975214 Friedrichswerdersche Kirche (Friedrichswerder kerk), Werderscher Markt, 10117 Berlin-Mitte (U-Bahn Französische Straβe), ☏ +49 30 208 1323. dagelijks 10:00-18:00. Ontworpen door de Pruisische meester architect Karl Friedrich Schinkel, neogotische kerk gebouwd in begin 19de eeuw. Hier staan beeldhouwwerken van Johan Gottfried Schadow, Christian Daniel Rauch, Emil Wolff, Friedrich Tieck en anderen. Een van belangrijkste werken zijn beeldhouwwerk Prinzessinnengruppe van Johann Gottfried Schadow, een dubbel beeld van de prinsessen Louise en Friederike van Pruisen. gratis.
* Ramones Museum, Mitte, Krausnickstr. 23, +49 30 7552 8890‎, café en museum over de punkgroep The Ramones, een must voor muziekliefhebbers.
* Raum der Stille, Mitte, museum in de Brandenburger Tor waar je tot rust kunt komen, bezinnen, bidden.
* Robert-Koch-Museum, Mitte
* Sammlung Hoffmann, Mitte
* Sammlung Kindheit und Jugend, Mitte, Wallstraße 32, speelgoedmuseum en van de geschiedenis van de jeugd.
* Temporäre Kunsthalle, Mitte
* Zeughaus, Mitte, het belangrijkste grote barok gebouw, Unter den Linden 2.
* 52.5164313.4061215 Zille Museum (Zille Museum), Propststraße 11, 10178 Berlin. Een museum gewijd aan de Berlijnse kunstenaar Zille.
* Akademie der Künste, Mitte, Pariser Platz
* Anne Frank Zentrum, Mitte
* 'Medisch Historisch Museum, Berliner Medizinhistorisches Museum der Charité, Mitte,
* Brecht-Weigel-Gedenkstätte, Mitte
* Das Stille Museum, Mitte
* 52.5194213.4022616 DDR Museum (DDR Museum), Karl-Liebknecht Straße 1 (U+S-Bahn Häckischer Markt), ☏ +49 30 84712373 (reserveringen), besucherbetreuung@ddr-museum.de. Dagelijks 10:00-20:00, zaterdag 10:00-22:00. Ga terug in de tijd en zie hoe mensen in Oost-Duitsland hebben geleefd. €5,00.
* Duits Guggenheim museum, Deutsche Guggenheim, Mitte www.deutsche-guggenheim.de. Closes since 2013, today: KunstHalle
* Mehdi Chouakri-galerij, Mehdi Chouakri Galerie, www.mehdi-chouakri.com
* Deutscher Dom, Mitte
* Deutsches Currywurst Museum, Mitte
* Duitse Geschiedenis museum, Deutsches Historisches Museum, Unter den Linden 2 10117 Berlin-Mitte, www.dhm.de
* Ephraim-Palais, Mitte
* Erstes Berliner DDR Motorrad Museum, Mitte
* Französischer Dom, Mitte
* Gedenkstätte Berliner Mauer, Mitte / Gesundbrunnen
* Gedenkstätte Deutscher Widerstand, Mitte
* Hanf Museum, Mitte
* Historischer Hafen Berlin, Mitte
* Knoblauchhaus, Mitte
* LOXX Miniatur Welten Berlin, Mitte
* Mitte Museum am Festungsgraben, Mitte
* Museum Blindenwerkstatt Otto Weidt, Mitte
* Museum für DDR-Kunst, Mitte
* Museum van post en telecommunicatie, Museumsstiftung Post und Telekommunikation, www.museumsstiftung.de
* Natuurkundig Museum, Museum für Naturkunde, (ook gekend als Humboldt Museum), Mitte, Invalidenstraße 43, 10115 Berlin-Mitte, www.naturkundemuseum-berlin.de
* Museum The Kennedys, Mitte
* Neuer Berliner Kunstverein, Mitte
* Nolde-Stiftung, Dependance Berlin, Mitte
* Documentatiecentrum van de Berlijnse muur, Berliner Mauer Dokumentationszentrum, Bernauer Straße 111, 13355 Berlin-Gesundbrunnen, www.berliner-mauer-dokumentatinszentrum

#### Tiergarten

* Bauhaus archief,Bauhaus-Archiv Berlin,Tiergarten, Bauhaus was een opleiding voor beeldende kunstenaars, ambachtslieden en architecten die van 1919 tot 1933 eerst te Weimar en later te Dessau en in het laatste jaar in Berlijn was gevestigd.
* Daimler Contemporary,Tiergarten
* Denkmal für die ermordeten Juden Europas,Tiergarten
* Friedrich Christian Flick CollectionTiergarten
* Hamburg stationsmuseum van hedendaagse kunst en Friedrich Christian Flick Collectie, Hamburger Bahnhof - Museum für Gegenwart - Berlin en Friedrich Christian Flick Collection, Tiergarten, Invalidenstraße 50-51; Weekdagen 10:00-18:00, weekend 11:00-18:00; Toegang €12,00; Wisselende collecties moderne kunst in prachtig verbouwd station.
* Oude Meesters-museum, Gemäldegalerie,Mitte,Stauffenbergstraße 40, www.smb.spk-berlin.de
* Kunstbibliothek,Tiergarten
* Kunstforum der Berliner Volksbank,Tiergarten
* Kunstgewerbemuseum Tiergarten,
* Kupferstichkabinett,Tiergarten
* Museum für Film & Fernsehen Berlin,Tiergarten
* Muziekinstrumenten museum, Musikinstrumenten-Museum, Mitte, Tiergartentrases 1, www.mim-berlin.de, het museum stelt muziekinstrumenten ten toon van de 16de eeuw tot heden, er zijn 3500 instrumenten in de collectie.
* Duits film- en televisiemuseum, Deutsche Kinemathek – Museum für Film und Fernsehen,www.filmmuseum-berlin.de, Potsdamer Straße 2,10785 Berlin

#### nog niet geklasseerd

* Kunst Werke, hebben geen collectie op zich.
* PROGRAM - Initiative for Art and Architectural Collaborations
* Berlijnse ondergrond vereniging,Berliner Unterwelten e.V., www.berliner-unterwelten.de,
* Berlijnse Vereniging Hedendaages kunst, Neuer Berliner Kunstverein,www.nbk.org

## Doen

* 52.513613.39181 Konzerthaus Berlin, Gendarmenmarkt.

## Kopen
### Boeken, strips, muziek en film

* 52.5183713.388731 Kulturkaufhaus Dussmann, Friedrichstraße 90, 10117 Berlin, ☏ +49 30 2025 1111, kundenservice@dussmann.de. Boeken, CD's, DVD's
* 52.5294413.407082 Grober Unfug, Torstrasse 75, 10119 Berlin, ☏ +49 30 281 7331. Internationale strips (manga, marvel comics e.d.)

## Eten
### Budget

Zoals in veel zoveel steden kun je voor de goedkopere maaltijden het beste uitkijken naar de wat meer exotische keukens zoals Vietnamees, Indisch etc.
* 52.5121613.408151 Shezan, Neue Roßstrasse 11-12, ☏ +49 30 2460 0950. Voor een prima Lam Vindaloo of Kip Madras.
* 52.5076513.37392 Asia Pavillon, Potsdamer Platz Arkaden, ☏ +49 30 2529 6917. Dit is een snelle, goedkope en prima Aziatische keuken met als basis noedels en soja. Je krijgt veel op je bord en dat vanaf de prijs van €2,50 voor een vegetarische schotel.

### Gemiddeld

* 52.514113.390993 Cafe Möhring, Charlottenstraße 55, ☏ +49 30 203092240. Het klinkt misschien wat oneerbiedig maar taarten en Duitsers gaan goed samen. Dit is een goede plek hiervoor.
* 52.527613.403554 Chi Sing Restaurant, Rosenthaler Str. 62, 10119 Berlin-Mitte (U-Bahn Rosenthaler Platz), ☏ +49 30 420089284. dagelijks 12:00-24:00.
* 52.5273913.402485 ChénChè Teehaus, Rosenthaler Str. 13, 10119 Berlin-Mitte (U-Bahn Rosenthaler Platz), ☏ +49 30 28884282, info@chenche-berlin.de. dagelijks 10:00-24:00. Vietnamees restaurant.
* 52.516213.406886 Solino, Poststraße 13-14, 10178 Berlijn (U-Bahn Klosterstraβe), ☏ +49 30 24726041. Complete Franse, Duitse, Noorse en Italiaanse ontbijten in het prachtige Nikolaiviertel
* 52.5150213.390387 Borchardt, Franzosische Strasse 47, 10117 Berlin (U-Bahn Französche kirche), ☏ +49 30 8188 6262, fax: +49 30 8188 6255, borchardt@gastart.de. Voor een Franse maaltijd in een mooie 19e eeuwse omgeving.
* 52.5084413.374788 Lutter & Wegner, Alte Potsdammer strasse 5, ☏ +49 30 2529 4350, fax: +49 30 2029 5425, info@l-w-berlin.de. Bistro achtige omgeving, met Duitse en Franse keuken, en 750 wijnen op de kaart. (ernaast zit ook een apart wijn-café)

### Duur
## Uitgaan

* 52.5223213.383891 Böse Buben bar, Marienstrasse 18, 10117 Berlin (S-Bahn Friedrichstraβe), ☏ +49 30 2759 6909. Leuk café met uitgebreide kaart en met een toffe inrichting die vooral jongere mensen aanspreekt. Het ligt dichtbij de Spree.

## Overnachten

Berlijn heeft een zeer groot aanbod van hotels en afhankelijk van je wat je interesses zijn in Berlijn kan het handig zijn om een hotel te kiezen dat in de buurt ligt. Voor winkelen ga je naar het Westen in de buurt van de “Kurfürstendamm ”. Voor musea boek je in “Mitte”.

### Budget
#### Hostels

* 52.5283513.336871 Amstel House Berlin, Waldenserstr. 31 (U-Bahn Tiergarten.), ☏ +49 30 3954072, info@amstelhouse.de. Een nieuw gemeubileerd gasthuis in een art nouveau gebouw. Vierpersoonsslaapkamer vanaf €15,00/person/nacht. Eenpersoonskamer en tweepersoonskamer zijn ook mogegelijk.
* 52.5087813.424082 A&O Hostel Mitte, Köpenicker Str. 127-129 (U-Bahn Heinrich-Heine-Straβe), ☏ +49 30 809475200. vanaf €10,00 per persoon.
* 52.523613.3913 BaxPax Hostel Downtown, Ziegelstraße 28 (U+S-Bahn Oranienburger Tor), ☏ +49 30 27874880. vanaf €13,00 per persoon.
* 52.5320713.380154 BaxPax Hostel Mittes, Chausseestraße 102 (U-Bahn Naturkundemuseum), ☏ +49 30 28390965. vanaf €13,00 per persoon in laagseizoen en €15,00 per persoon in hoogseizoen.
* 52.5113213.386215 Cityhostel Berlin, Glinkastr. 5-7 (U-Bahn Mohrenstraβe), ☏ +49 30 238866850. vanaf €13,00 per persoon.
* 52.5473913.411066 City Guesthouse Pension Berlin, Gleimstraβe 24 (U+S-Bahn Schönhauser Allee), ☏ +49 30 4480792. vanaf €22,00 per persoon, alle kamers zijn uitgerust met bad, douche, toilet, lcd-TV, minibar, koffiezetapparaat, radio en gratis draadloos internet (wifi)
* 52.5212413.405547 Citystay Hostel Berlin-Mitte, Rosenstraße 16 (S-Bahn Häckescher Markt), ☏ +49 30 23624031, fax: +49 30 27907170, info@citystay.de. Citystay is een modern stadshotel, geopend sidns April 2005. Onconventionele atmosfeer aan lage prijzen en in het centrum van Berlijn. Op enkele minuten te voet ben je in hart van het culturele en nachtleven van berlijn. Citystay is een goede keuze voor rugzaktoeristen, individuele toeristen en familie op reis.
* 52.5299813.339898 David's - Cozy Backbacker Hostel, Bredowstr. 35 (U-Bahn Birkenstraße), ☏ +49 30 3935359, fax: +49 30 39038420, reservation@hostel-berlin.org. kamer met twee bedden vanaf €15,00 per persoon en slaapzaal vanaf €9,00 per persoon
* 52.5334713.410729 East Seven Berlin Hostel, Schwedter Straße 7 (U-Bahn Senefelder Platz), ☏ +49 30 9362240, fax: +49 30 93622239, info@eastseven.de. Dit is een klein en gezellig hostel, zeer centraal gelegen, met eigen tuin. 2 persoonskamer vanaf €22,00 per persoon, slaapzaal vanaf €14,00 per persoon.
* 52.5244513.3917610 Heart of Gold Hostel Berlin, Johannisstr. 11 (U-Bahn: Oranienburger Tor, S-Bahn: Friedrichstraβe/Oranienburger Straße), ☏ +49 30 29003300, fax: +49 30 29044717, bridge@heartofgold-hostel.de. Tweepersoonskamer vanaf €48/kamer, slaapzaal vanaf €14,00..
* 52.5238813.3899211 Helter Skelter Hostel Berlin, Kalkscheunenstr. 4-5 (U-Bahn: Oranienburger Tor, S-Bahn: Friedrichstraβe), ☏ +49 30 28044997, fax: +49 30 29044717, info@helterskelterhostel.com. Kamer met twee bedden start vanaf €46/kamer, slaapzaal vanaf €13,00..
* 52.504913.3631512 Jugendgästehaus Berlin International, Kluckstr. 3 (U-Bahn Potzdammer Platz), ☏ +49 30 2611097, service@jugendherberge.de. Zeer centraal gelegen nabij Potsdamer platz in een rustige buurt. HI-Hostel-lidmaatschap is vereist, internationala gasten betalen mogelijk €3,10 extra voor een lidkaart. Tiergarten Vier-persoonsslaapkamer vanaf €21,00 (afhankelijk van je leeftijd), tien-persoonsslaapzaal vanaf €15,00, alle overnachtingen zijn inclusief ontbijt en linnen..
* 52.5032613.3860313 Three Little Pigs Hostel Kreuzberg, Stresemannstr 66 (S-Bahn Anhalter Bahnhof, U-Bahn Checkpoint Charlie), ☏ +49 30 26395880. vanaf €9,00 per persoon.
* 52.5301613.4019414 The Circus, Weinbergsweg 1a (U-Bahn Rosenthaler Platz), ☏ +49 30 28391433, fax: +49 30 28391484, info@circus-berlin.de. Tweepersoonskamer vanaf €21,00 per persoon, slaapzaal vanaf €13,00.

### Gemiddeld

* 52.5105313.3889915 NH Berlin Mitte, Leipziger Str. 106-111, 10117 Berlijn (U-Bahn Stadtmitte), ☏ +49 30 203760. Het hotel is gelegen in het centrum van Berlijn. Dichbij de Brandenburger poort, Potsdamer Platz en Reichstag. NH Hotels beschikt over 9 hotels in Berlijn.
* 52.5104713.439116 Ostel, Wrienzener Karree 5, 10243 Berlijn (U+S-Bahn Ostbahnhof), ☏ +49 30 25768660. Das DDR Hostel, hotel volledig ingericht in DDR-stijl. Zeer populair.
* 52.5033413.3447317 Hotel Ambassador (Sorat Hotels), Bayreuther Straße 42 - 43 (U-Bahn Wittenberg Platz), ☏ + 49 30 219020, ambassador-berlin@sorat-hotels.com. Het Ambassador hotel heeft 218 kamers, Wifi free, zwembad op de bovenste etage.

### Duur

* 52.5237613.417418 Holiday Inn Alexanderplatz, Theanolte-Bähnisch-Str. 2 (U+S-Bahn Alexanderplatz), ☏ +49 30 740747 - 0, info@hiberlincenter.com.
* 52.5240313.4173519 Indigo Hotel Alexanderplatz, Bernhard-Weiss-Strasse 5, 10178 Berlin (U+S-Bahn Alexanderplatz), ☏ +49 30 505086 - 0, fax: +49 30 505086 – 299FORMAT, reservation.alexanderplatz@hotelindigoberlin.com.
* 52.511513.4077820 Wallstreet Park Plaza, Wallstraße 23-24 (U-Bahn Märkisches Museum), ☏ +49 30 8471170, wppinfo@pphe.com.
* 52.5144613.3909321 Sofitel, Charlottenstraße 50-52 (U-Bahn Französische Straβe), ☏ +49 30 203750, h5342@accor.com. Check-in: 15:00, check-out: 12:00.
* 52.5121413.3925322 Hilton Hotel, Mohrenstraβe 30 (U-Bahn Mohrenstraβe), ☏ +49 30 202300, fax: +49 30 202301, Info.berlin@hilton.com.
* 52.5120713.4083523 Derag Livinghotel Berlin Mitte, Neue Roßstraße 13 (U-Bahn Märkisches Museum), ☏ +49 30 24600900, res.berlin@derag.de. Niet alleen nette hotelkamers maar ook appartementen voor 1 of meer weken.
* 52.5162713.3801424 Hotel Adlon (Kempinski), Unter den Linden 77, (U-Bahn Brandenburger Tor), ☏ +49 30 22610, hotel.adlon@kempinski.com. Hotel Adlon Kempinski staat bekend als een van de meest luxeuze hotels van de stad Berlijn. Het is in 1995 totaal verbouwd, het interieur is geheel in Jugendstil ingericht. Het heeft 7 verdiepingen en 382 kamers, vele restaurants en Spa resort.