# Carel van Mander/Het Schilder-Boeck/Het leven van Pieter Brueghel, uytnemende Schilder van Brueghel

* fol. 233, recto]
* Pieter Brueghel.
* Fol.233.
* Het leven van Pieter Brueghel, uytnemende Schilder van Brueghel.
* DE Natuer heeft wonder wel haren Man ghevonden en ghetroffen/ om weder van hem heerlijck ghetroffen te worden/ doe sy in Brabant in een onbekent Dorp onder den Boeren / om Boeren met den Pinceel nae te bootsen/ heeft uyt gaen picken/ en tot de Schilder-const verwecken/ onsen gheduerighen Nederlandtschen roem/ den seer gheestighen en bootsighen Pieter Brueghel, den welcken is geboren niet wijt van Breda/ op een Dorp/ gheheeten Brueghel/ welcks naem hy met hem ghedraghen heeft/ en zijn naecomelinghen ghelaten. Hy heeft de Const gheleert by Pieter Koeck van Aelst/ wiens dochter hy naemaels trouwde/ en hadse doe sy noch cleen was dickwils op den arem ghedraghen/ doe hy by Pieter woonde. Hy is van hier gaen wercken by Ieroon Kock, en is voorts ghereyst in Vranckrijck/ en van daer in Italien. Hy hadde veel ghepractiseert/ nae de handelinghe van Ieroon van den Bosch: en maeckte oock veel soodane spoockerijen/ en drollen/ waerom hy van velen werdt geheeten Pier den Drol. Oock sietmen weynigh stucken van hem/ die een aenschouwer wijslijck sonder lacchen can aensien/ ja hoe stuer wijnbrouwigh en statigh hy oock is/ hy moet ten minsten meese-muylen oft grinnicken. In zijn reysen heeft hy veel ghesichten nae t'leven gheconterfeyt/ soo datter gheseyt wort/ dat hy in d'Alpes wesende/ al die berghen en rotsen had in gheswolghen/ en t'huys ghecomen op doecken en Penneelen uytghespogen hadde/ soo eyghentlijck con hy te desen en ander deelen de Natuere nae volghen. Hy vercoos en nam zijn wooninghe t'Antwerpen/ en quam aldaer in het Gildt oft Schilders-camer, in't Iaer ons Heeren 1551. En wrocht veel voor een Coopman/ gheheeten Hans Franckert, dat een edel goet vorst was van een Man/ die geern by Brueghel, en met hem daeghlijcks seer gemeensaem was. Met desen Franckert gingh Brueghel dickwils buyten by den Boeren/ ter Kermis/ en ter Bruyloft, vercleedt in Boeren cleeren/ en gaven giften als ander/ versierende van Bruydts oft Bruydgoms bestandt oft volck te wesen. Hier hadde Brueghel zijn vermaeck/ dat wesen der Boeren/ in eten/ drincken/ dansen/ springen/ vryagien/ en ander kodden te sien/ welck dingen hy dan seer cluchtigh en aerdigh wist met den verwen nae te bootsen/ soo wel in Water als Oly-verwe/ want hy van beyden seer uytnemende was van handelinghe. Dese Boeren en Boerinnen op zijn kempsche en anders wist hy oock seer eyghentlijck te cleeden/ en dat Boerigh dom wesen seer natuerlijck aen te wijsen/ in dansen/ gaen/ en staen/ oft ander actien. Hy was wonder vast in zijn stellingen/ en handelde seer suyver en aerdigh met de Pen/ makende veel ghesichtkens nae t’leven. Terwijlen hy noch t’Antwerp woonde/ hiel met een Meyt oft Dochter huys/ welcke hy oock soude hebben ghetrouwt/ dan hem mishaeghde, dat sy
* [fol. 233, verso]
* altijt (soo seer de waerheyt sparende) ghewent was te liegen. Hy maeckte met haer een verbondt en bespreck/ hy soude al haer loghenen kerven op eenen kerfstock/ waer toe hy eenen maeckte redelijck langh/ en so den kerfstock met der tijdt quam vol te worden/ soude t'Houwlijck gantsch uyt en te nieten zijn/ ghelijck het eer langhen tijt gheschiede. Eyndlinghe/ alsoo de Weduwe van Pieter Koeck ten lesten woonde te Brussel/ werdt hy te vrijen haer dochter/ die als verhaelt is/ hy dickwils op den arem had gedraghen/ en is met haer ghetrouwt: doch besprack de Moeder/ dat Brueghel Antwerp verlatende most comen woonen te Brussel/ op dat hy mocht verlaten en vergheten dat voorighe Meysken/ het welck alsoo gheschiede. Hy was een seer stille en gheschickt Man/ niet veel van woorden/ dan wel bootsigh in't gheselschap / doende den luyden/ oft oock zijn eyghen knechten/ t'somtijt verschricken met eenigh ghespoock/ oft gherammel/ dat hy te weghe bracht. Eenighe zijner besonderste wercken zijn althans by den Keyser/ te weten, een groot stuck/ wesende eenen thoren van Babel/ daer veel fraey werck in comt/ oock van boven in te sien. Noch een der selver Historie/ cleen oft minder wesende: oock twee stucken Cruys-dragingen/ seer natuerlijck om sien/ met altijt eenige drollen daer onder. Voort een Kinder-doodinghe/ daer veel wercklijcke dinghen zijn te sien/ waer van ick elder hebbe vehaelt/ hoe dat daer een gantsch gheslacht soecken te verbidden een Boerigh kindt/ dat een der moordighe krijghs-luyden ghevat heeft om te dooden/ den rouwe en t'versterven der Moeders/ en ander werckinghen wel naghenomen wesende. Voorts een Bekeeringhe Pauli, met seer aerdige Clippen. T'waer qualijck te verhalen wat hy al gemaeckt heeft/ van tooverijen/ Hellen/ boerige geschiednissen/ en anders. Hy heeft gemaeckt een temptatie Christi, daer men van boven/ als in de Alpes, liet Steden en Landen/ overspreyt met wolcken/ daer men te som plaetsen door siet: oock een dulle Griet, die een roof voor de Helle doet/ die seer verbijstert siet/ en vreemt op zijn schots toeghemaeckt is: ick acht dees en ander stucken oock in s'Keysers Hof zijn. Daer is oock t'Amsterdam tot den Const-liefdigen S$^r$. Herman Pilgrims, een Boeren Bruyloft van Oly-verwe/ die seer aerdigh is/ alwaer men siet der Boeren tronien en naeckten/ gheel en bruyn/ als van de Son verbrandt/ en leelijck van huydt wesende/ den Stee-luyden niet ghelijckende. Hy heeft oock ghemaeckt een stuck/ daer den Vasten teghen den Vasten-avondt strijdt: een ander/ daer alle de remedien worden ghebruyckt teghen de doot: een ander/ van allerley spelen der kinderen/ en meer ontallijcke sinnekens. Daer zijn oock te sien twee doecken van Water-verwe/ by den Const-liefdighen Heer Willem Iacobsz. by de nieuw Kerck t'Amsterdam/ wesende een Boeren Kermis/ en Bruyloft/ daer veel drollighe bootsen in zijn te sien/ en t'rechte wesen der Boeren: onder ander/ daer sy de Bruydt begiften/ is eenen ouden Boer/ hebbende t'buydelken aen den hals/ en is doende met in zijn handt t'gheldt te passen/ en zijn seer uytnemende stucken. De Heeren van Brussel hadden hem een weynigh voor zijn doot aenbesteedt te maken eenighe stucken van het delven van de Brusselsche vaert nae Antwerpen/ dan is door zijn sterven achterweghe bleven. Veel vreemde versieringhen van sinnekens sietmen van zijn drollen in Print: maer hadder noch seer veel net en suyver geteyckent met eenighe schriften by/ welcke ten deele al te seer bijtigh oft schimpich wesende/ hy in zijn doot-sieckte door zijn Huysvrouwe liet verbranden/ door leetwesen/ oft
* [fol. 234, recto]
* vreesende sy daer door in lijden quaem/ oft yet te verantwoorden mocht hebben. Hy liet zijn Vrouwe in Testament een stuck met een Exter op de galgh/ meenende met d'Exter de clappighe tongen/ die hy de galgh toe eygende: hadde verder gemaeckt/ daer de waerheyt doorbreeckt: dit soude (nae zijn seggen) t'beste zijn/ dat van hem ghedaen was. Hy liet nae twee sonen/ die mede goede Schilders zijn/ den eenen Pieter geheeten/ leerde by Gillis van Conincx loo, en is een Conterfeyter nae t'leven. Ian by zijn Groot-moeder/ de Weduwe van Pieter van Aelst/ hier van Water-verwe hebbende gheleert/ quam en leerde van Oly-verwe by eenen Pieter Goe-kindt, daer veel fraey dinghen waren in huys. Hy reysde voort nae Colen/ en soo in Italien/ en is in seer groot achten ghecomen/ met te maken Landtschapkens/ en seer cleen beeldekens, daer hy een uytnemende fraey handelingh van heeft. Lampsonius spreeckt op desen sin tot Brueghel, vraghende:
* Wie is doch desen Bos? Ieroon van nieuws ghecomen
* Ter Weerelt, die ons bootst zijns Meesters cloecke droomen,
* Ervaren met t'Pinceel, en stijl soo abel daer,
* Dat hy hem ondertusch nochtans te boven gaet?
* Neemt Petre toe in moedt, soo ghy in Const doet vruchtigh,
* In dijn oudt Meesters wijs, van schild'ren bootsen cluchtigh,
* Wel lacchens weerdt, ghy doch verdient te zijn eenpaer
* Heerlijck ghelooft, niet min als eenigh Constenaer.