# Troonrede 1998

| ← Troonrede 16 september 1997 | Troonredes Koningin Beatrix (1980-2012) door Koningin Beatrix, Ministerpresident en ministers Troonrede 15 september 1998 | Troonrede 21 september 1999 → |
* Op dinsdag 15 september, Prinsjesdag 1998, sprak Hare Majesteit de Koningin de onderstaande troonrede uit.
[ 103 ]gewaarborgd blijven. Daarom zijn er maatregelen genomen op het gebied, van de gefinancierde rechtshulp.
Toepassing van het vreemdelingenrecht brengt delicate afwegingen met zich mee. Een ieder die een aanvraag indient om in Nederland te mogen verblijven, heeft recht op een zorgvuldige beoordeling die binnen een redelijke termijn tot duidelijkheid leidt. De uitvoeringsorganisatie is daartoe beter uitgerust.
Het culturele leven toont een veelheid van bloeiende activiteiten en initiatieven die op een groeiende belangstelling mogen rekenen. De regering heeft besloten tot een verlaging van het BTW-tarief voor de podiumkunsten. De toegankelijkheid wordt daarmee bevorderd. Teneinde belangrijke kunstwerken voor Nederland te behouden en te verwerven wordt een begin gemaakt met een aankoopfonds. Op 1 januari 1998 wordt de structuur van de publieke omroep aangepast. Daarmee wordt beoogd de slagvaardigheid te vergroten met behoud van de veelzijdigheid. Dit najaar zullen de hoofdlijnen van een nieuwe concessiewet voor de publieke omroep worden gepresenteerd.
De Nederlandse land- en tuinbouw heeft zijn sterke concurrentiepositie weten vast te houden door innovatie en door goed in te spelen op internationale ontwikkelingbn, alsmede op wensen van de consument. Deze positieve ontwikkelingen worden echter overschaduwd door de problematiek in verband met de varkenspest. Binnen en buiten de sector wordt ingezien dat in de varkenshouderij alleen door grote inspanningen weer een gezond en duurzaam perspectief kan ontstaan. Die inspanningen zijn met het oog op de belangen van de boeren, de werknemers in de sector en hun gezinnen helaas onvermijdelijk. Bij de aanpassingen die de regering voor ogen heeft, staan het voorkomen van het uitbreken van nieuwe dierziekten, de kwaliteit van ons milieu en het dierenwelzijn centraal.
De Europese samenwerking blijft voor de toekomst van ons land van vitaal belang. Met het Verdrag van Amsterdam, dat binnenkort ter goedkeuring aan u zal worden voorgelegd, zijn enkele belangrijke stappen gezet. De samenwerking op het terrein van politie en justitie en van het personenverkeer wordt uitgebreid. De economische en monetaire integratie moet gepaard gaan met een overtuigende aanpak van de ernstige werkgelegenheidsproblemen binnen de Unie. In het Verdrag van Amsterdam is aan deze samenhang vormgegeven. Tevens is de basis gelegd om de onderhandelingen te openen voor de toetreding van nieuwe lidstaten tot de Unie. Uitbreiding van de Europese Unie is van groot belang voor de politieke, economische en sociale toekomst van Europa. In het komende jaar zullen belangrijke besluiten worden genomen over de laatste fase van de Economische en Monetaire Unie. De regering blijft hechten aan een strikte toepassing van de afspraken die in het Verdrag van Maastricht zijn neergelegd. Dit is nodig om de belangrijke voordelen die met de muntunie worden nagestreefd te verwezenlijken. Het verdwijnen van oude scheidslijnen binnen Europa is voor de ontwikkeling van stabiliteit, democratie en welvaart van onschatbare betekenis. De uitbreiding van de NAVO en de versterking van relaties met landen die niet of nog niet zullen toetreden, passen in de nieuwe verhoudingen die na 1989 op ons continent zijn ontstaan.
Het vredesproces in het Midden-Oosten verkeert in een ernstige impasse. De regering veroordeelt alle vormen van geweld en terreur. Het respecteren van de vredesakkoorden en van het [ 104 ]internationale recht is essentieel voor het herstel van het vertrouwen tussen Israeli’s en Palestijnen.
Het streven naar een democratische, multi-etnische staat in Bosnië-Herzegovina stuit op zware tegenstand. Internationale steun en druk blijven nodig voor vrede en verzoening. Daar, maar ook elders in de wereld, neemt de Nederlandse krijgsmacht, intensief deel aan vredesoperaties. De ervaringen met deze operaties als mede de evaluatie van de krijgsm in de nieuwe vorm zullen worden verwerkt in een actualisering van de Prioriteitennota.
De wereldgemeenschap zal zich onverminderd moeten blijven inzetten voor democratie en mensenrechten. De Nederlandse regering ziet het als een prioriteit daaraan bij te dragen, zoveel mogelijk samen met de Europese partners. Nederland ondersteunt de plannen om te komen tot een internationaal strafhof ter berechting van oorlogsmisdaden en andere grove schendingen van de mensenrechten.
Voor veel ontwikkelingslanden geldt dat in de afgelopen periode van aanpassing een basis is gelegd voor voortgaande economische groei. Het Nederlandse beleid zal daarop inspelen door een uitbreiding van de steun aan de particuliere sector en door het stimuleren van investeringen. Een vast deel van de middelen wordt ingezet voor de verbetering van het leefmilieu en het ondersteunen van duurzaamheid. Ondanks de economische vooruitgang leven tallozen nog steeds in diepe armoede. Gewapende conflicten, zowel in Afrika als in Azië, verergeren deze situatie. Miljoenen mensen zijn ontheemd. Armoedebestrijding blijft het belangrijkste doel van ons beleid. Daarnaast wordt vredeshulp geboden om conflicten te beheersen en waar mogelijk te voorkomen. De regeringen van de Nederlandse Antillen en Aruba worden geconfronteerd met grote en complexe problemen, in het bijzonder bij de gezondmaking van de overheidsfinanciën, de ontwikkeling van de economie en de bestrijding van de grensoverschrijdende criminaliteit. Vaak overstijgen deze problemen de mogelijkheden van de landen afzonderlijk en is samenwerking binnen de koninkrijksrelatie geboden, met respect voor elkaars autonomie en verantwoordelijkheid.
Leden van de Staten-Generaal,
De fundamenten van onze samenleving liggen vast in onze staatsstructuur, onze parlementaire democratie en het respect voor grondrechten van mensen. In het komende jaar zal hieraan bijzondere aandacht worden gewijd in de herdenkingen van de erkenning van Nederland als aparte staat met de Vrede van Munster, de grondwet van 1848, die de grondslag legde voor onze parlementaire democratie, en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Door de inzet en het werk van generatie op generatie is veel tot stand gebracht. Op ons allen rust nu de plicht onze bijdrage te leveren en te werken aan de toekomst.
Van harte spreek ik de wens uit dat u uw verantwoordelijke taken met toewijding en grote inzet zult vervullen, in het vertrouwen dat velen met mij u wijsheid toewensen en om zegen voor u bidden.   [ 105 ]
Troonrede 15 september 1998 Beatrix, Koningin der Nederlanden (Minister-president: Wim Kok)
Leden van de Staten-Generaal,
In deze tijd van ongekende technologische ontwikkelingen en vervagende grenzen wordt eens temeer duidelijk hoezeer landen en volkeren van elkaar afhankelijk zijn. De wereld lijkt steeds kleiner te worden. Ingrijpende politieke, economische en maatschappelijke veranderingen elders beinvloeden ook ons land. Conflicten en onrust dringen snel door in het dagelijks leven. In deze onzekerheid moeten wij onze weerbaarheid vergroten en onze kwetsbaarheid verkleinen door met overtuiging te blijven investeren in alles wat samenhang en evenwicht kan bevorderen. Zo kunnen wij ook, met andere landen, onze bijdrage leveren aan stabiliteit in de wereld. De noodzaak van hechte samenwerking met onze Europese partners is groter dan ooit.
Een evenwichtige, weerbare samenleving kenmerkt zich door goede verhoudingen tussen burgers en overheid, door verdraagzaamheid tussen burgers onderling en tussen bevolkingsgroepen. Verschillen geven kleur aan de samenleving, maar mogen niet tot onoverbrugbare afstanden leiden.
Gemeenschapszin en persoonlijke verantwoordelijkheid zijn beide nodig om antwoord te kunnen geven op de grote vraagstukken en uitdagingen van deze tijd. Veel van de voornemens voor het komende jaar staan in het teken van duurzaamheid, stabiliteit en samenwerking.
Burgers moeten kunnen blijven rekenen op een actieve, verantwoordelijke en betrouwbare overheid. De kwaliteit van bestuur, wetgeving en rechtspleging krijgt hernieuwde aandacht en wordt toegesneden op de eisen van deze tijd. Reeds dit najaar zal de regering in nauwe samenwerking met de rechterlijke macht een aanvang maken met een betere toerusting van de zittende magistratuur.
Het openbaar bestuur is aan verandering onderhevig. Het moet doorzichtiger voor de burgers zijn, het dient snel en zorgvuldig te werken en de prestaties behoren beter te kunnen worden getoetst. De regering zal initiatieven nemen ter versterking van de gemeentelijke democratie. Nog deze maand zal een staatscommissie worden ingesteld die uiterlijk eind volgend jaar advies zal uitbrengen over de wijze waarop vorm kan worden gegeven aan meer dualisme. Daarbij wordt tevens bezien hoe een eventuele invoering van de gekozen burgemeester zich tot een duaal bestel zou verhouden. De regering zal spoedig een voorstel tot wijziging van de Gemeentewet indienen om een grotere invloed van burgers op de benoeming van de burgemeester mogelijk te maken.
Veiligheid gaat de gehele gemeenschap aan. Voor een veiliger Nederland is meer nodig dan uitsluitend grotere inspanningen van politie en justitie. Integrale veiligheidsplannen – opgesteld en uitgevoerd door overheid, burgers, bedrijven en maatschappelijke instellingen – brengen dit tot uitdrukking. De verruiming van middelen voor politie en justitie zal samengaan met een doeltreffender aanwending van de reeds beschikbare capaciteit. De verantwoordelijkheid voor het [ 106 ]centrale beheer van de politie komt bij de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties te liggen. De Minister van Justitie blijft verantwoordelijk voor de rechtshandhaving.
Alle overheidsgeledingen dragen zorg voor de cohesie in onze samenleving. Een nieuw bestuursakkoord met gemeenten en provincies zal de basis hiervoor versterken. Veel aandacht is nodig voor de positie van jongeren. Met de meeste jongeren gaat het gelukkig goed. Maar er zijn ook ernstige problemen. Aan een samenhangende, effectieve aanpak van jeugdcriminaliteit zal hoge prioriteit worden gegeven. Nauwe samenwerking tussen justitie én lokaal bestuur staat daarbij voorop. Om het functioneren van jeugdvoorzieningen te verbeteren wordt een nieuwe Wet op de Jeugdzorg voorbereid.
Het toenemend geweld op straat raakt ons allen. Regering en gemeenten spannen zich in om deze zorgwekkende ontwikkeling te keren. De ervaringen hebben inmiddels geleerd dat er een grote maatschappelijke bereidheid bestaat om de handen ineen te slaan bij het werken aan oplossingen.
De Nederlandse samenleving laat een steeds bredere schakering aan culturen, godsdiensten en etnische groepen zien. Dit weerspiegelt zich vooral in onze steden. De stad moet voor alle bevolkingsgroepen aantrekkelijk zijn om in te wonen. In 1999 zullen nieuwe afspraken worden gemaakt gericht op versterking van de sociale en economische infrastructuur en op verbetering van de woonomgeving in onze steden. Hiervoor komt extra geld beschikbaar Bij het herstel van de vitaliteit en leefbaarheid is een actieve betrokkenheid van bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers onontbeerlijk.Door instabiliteit elders in de wereld raken veel mensen ontheemd en slaan op de vlucht.
De regering zal nog in de loop van het komende begrotingsjaar, met inachtneming van internationale verdragsverplichtingen, voorstellen tot wijziging van de Vreemdelingenwet aan u voorleggen. Uitgangspunt is dat, onder voortzetting van een streng en rechtvaardig asielbeleid procedures worden verkort. Langdurige onzekerheid is in niemands belang. Personen van wie is vastgesteld dat zij niet rechtmatig in Nederland mogen blijven, dienen zo spoedig mogelijk ons land te verlaten. In geval van toelating moeten alle inspanningen worden gericht op integratie.
Cultuur is zowel voor de samenleving in haar geheel als voor de individuele burger van grote waarde en kan een bijdrage leveren aan integratie en cohesie in onze maatschappij. Cultuureducatie krijgt daarom een belangrijker plaats in het onderwijs.
Media en cultuur kunnen elkaar wederzijds versterken. Nieuwe eisen en verantwoordelijkheden die de informatiesamenleving met zich meebrengt, vragen ook in het mediabeleid om een antwoord.
Een kennis-intensieve samenleving als de Nederlandse maakt het wenselijk dat een ieder kennis en vaardigheden op peil weet te houden. De regering zal hieraan een krachtige bijdrage leveren. In het onderwijs zal bijzondere aandacht blijven uitgaan naar het voorkomen en tegengaan van achterstanden. Het is de taak van het onderwijs om kwaliteit te verhogen en kansen te scheppen. De regering zal hierin meer investeren. Dit komt tot uitdrukking in een verdergaande verkleining van de klassen in het basisonderwijs. Voor het voortgezet en beroepsonderwijs wordt extra geld vrijgemaakt. Volgend jaar wordt financiële ruimte geboden voor de verdere introductie van [ 107 ]informatie- en communicatietechnologie in scholen. In bibliotheken zullen computers worden geplaatst om meer burgers de kans te geven daarmee te leren omgaan.Goede lerarenopleidingen en adequate arbeidsvoorwaarden zijn vereisten voor hoogwaardig onderwijs. De regering zal voorstellen doen inzake functiedifferentiatie en modernisering van de arbeidsverhoudingen.
Het economisch beleid biedt ruimte aan slagvaardig ondernemerschap en stimuleert tot duurzaamheid en vernieuwing. Alleen een gezond en concurrerend bedrijfsleven is voldoende in staat zich tijdig aan te passen aan nieuwe economische en technologische ontwikkelingen.
De gevolgen van de informatie-maatschappij zijn ingrijpend. Traditionele verhoudingen veranderen en vragen om een nieuwe manier van leren en werken. Niet alleen aan bestaande bedrijven maar ook aan startende ondernemingen kunnen deze ontwikkelingen nieuwe kansen bieden. 1999 is het laatste jaar waarin computers gereedgemaakt kunnen worden voor de eeuwwisseling. De regering zal er alles aan doen om te voorkomen dat de uitvoering van de publieke taken wordt belemmerd. Ook het bedrijfsleven zal het millenniumprobleem creatief en energiek moeten aanpakken.
Vanaf 1 januari aanstaande is onze gulden onlosmakelijk gekoppeld aan de nieuwe gezamenlijke Europese munt, de euro. De bereikte convergentie van de verschillende economieën biedt het vertrouwen dat de euro over een solide basis zal kunnen beschikken. De voltooiing van de Economische en Monetaire Unie spoort ons aan tot verdergaande samenwerking en integratie op andere terreinen.
Door de gunstige economische ontwikkeling, het gevoerde beleid en de constructieve opstelling van sociale partners is de groei van de werkgelegenheid de afgelopen jaren veel omvangrijker geweest dan eerder werd verwacht. Ook in 1999 zal de werkgelegenheid toenemen, zij het minder spectaculair. De geregistreerde werkloosheid daalt naar verwachting tot onder de 5%. Sinds 1980 is dat niet meer voorgekomen. De risico’s zijn echter duidelijk groter dan de afgelopen jaren, nu de economische vooruitzichten voor belangrijke delen van de wereld ongunstiger worden.
Dit noopt tot behoedzaamheid. Wij mogen de gunstige resultaten op sociaal-economisch gebied van de afgelopen jaren niet in de waagschaal stellen. Een verantwoorde loonontwikkeling blijft met het oog op een voortgaande groei van de werkgelegenheid van het grootste belang. De regering zal in overleg met de sociale partners bezien op welke wijze werknemers en werkzoekenden beter kunnen worden toegerust voor de veranderende arbeidsmarkt. In het bijzonder de positie van oudere werknemers verdient daarbij veel aandacht.
Het tekort van de overheid zal in 1999 naar verwachting 1,3%. bedragen. Een verdere daling is de komende jaren mogelijk, zeker bij een meevallende economische groei. De schuld van de overheid is nog steeds te hoog.De komende jaren zullen extra middelen beschikbaar komen voor belangrijke maatschappelijke prioriteiten. In totaal bieden de begrotingsvoorstellen een additionele ruimte van ruim 2,5 miljard gulden. De begroting voorziet ook in besparingen. Onder meer door een grotere doelmatigheid bij de uitvoering van publieke taken kan volgend jaar een uitgavenbeperking van bijna 1,5 miljard gulden worden bereikt.In verband met de noodzaak de vermogenspositie van de sociale fondsen op peil te brengen is volgendjaar enige lastenverzwaring helaas onvermijdelijk. [ 108 ]
Desondanks is de verwachting omtrent de koopkrachtontwikkeling over het algemeen positief. Door de invoering van een nieuw belastingtarief worden de laagste inkomens extra ondersteund.
Voorts zijn voor kwetsbare groepen ruimere middelen beschikbaar. De regering blijft armoede en sociale uitsluiting met kracht bestrijden.
Een te groot aantal langdurig werklozen heeft moeite de weg naar de arbeidsmarkt te vinden. Om aan hen begeleiding te bieden waar dat mogelijk is, zal in 1999 een start worden gemaakt met de zogeheten sluitende aanpak, die beoogt aan alle werkzoekenden een aanbod voor werk of scholing te doen. De regeling Extra Werkgelegenheid Langdurig Werklozen wordt op belangrijke onderdelen verruimd. Om een beter evenwicht te bereiken tussen zorg en arbeid, sociale participatie en vrije tijd voor mannen en vrouwen, zal de regering een Kaderwet Arbeid en Zorg indienen. Voorrang zal worden gegeven aan een voorwaardelijk wettelijk recht op deeltijdarbeid. Persoonlijke, sociale en economische belangen versterken elkaar in een modern emancipatiebeleid. De kinderopvang en naschoolse opvang krijgen de komende jaren een belangrijke financiële impuls. Er wordt een wetsvoorstel Basisvoorziening Kinderopvang voorbereid.
Zowel de economische groei als de toenemende omvang van de bevolking beinvloedt ons milieu. De regering streeft naar vermindering van de druk op het milieu, ook bij voortgaande groei van productie en consumptie. Nieuwe afspraken met bedrijven zijn nodig over milieuvriendelijke technologie, energiezuinige producten, hergebruik van materialen en vermindering van afval. Op de naleving van milieuwetten zal nauwgezet worden toegezien.
De uitstoot van broeikasgassen stelt Nederland, evenals andere landen, voor zware opgaven. Om de overeengekomen reductiedoelstellingen te bereiken is een grotere inspanning op het gebied van energiebesparing en duurzame energie vereist. De regulerende energiebelasting zal vanaf volgend jaar in drie stappen worden verhoogd. De opbrengst wordt teruggesluisd naar burgers en bedrijven. Een deel hiervan wordt ingezet om bedrijven tot energiebesparing te stimuleren. Voorts wordt een regeling voorbereid die de aanschaf van energiezuinige apparatuur voor burgers aantrekkelijker maakt. De regering maakt extra geld vrij voor duurzame energie, in het bijzonder voor een snellere introductie van zonne-energie.
De groei van de economie leidt tot een groter beslag op de schaarse ruimte in ons land. Nog dit jaar zal de regering u een schets voor de toekomstige inrichting van Nederland voorleggen. De spanning tussen de behoefte aan ruimte voor de individuele burger en de wens tot het behoud van de collectieve waarden van natuur en landschap wordt steeds sterker voelbaar. De druk op de landbouw is groot, mede omdat de maatschappelijke functies van het landelijk gebied anders worden gewaardeerd. In de eerste helft van 1999 zullen de hoofdlijnen worden geformuleerd van het beleid op het gebied van landbouw, veeteelt en natuur. Het doel is een nieuwe impuls te geven aan de vitaliteit van ons platteland.
De mobiliteit neemt snel toe. Dit stelt ons allen voor ernstige problemen. Files brengen hoge kosten met zich mee en geven bovendien aanleiding tot ergernis. De regering stelt grote bedragen beschikbaar voor verbetering van de achterlandverbindingen en de bereikbaarheid van onze [ 109 ]economische centra. Dit najaar kunt u nadere voorstellen verwachten voor de bestemming van de middelen die daarvoor zijn gereserveerd. De eerste proeven met rekeningrijden worden binnenkort gestart. Investeren in nieuwe vervoerssystemen is nodig en ook economisch aantrekkelijk.
De regering acht het van grote waarde dat voor beslissingen over belangrijke infrastructurele werken zo veel mogelijk begrip en steun wordt verworven. In samenwerking met andere overheden en maatschappelijke groeperingen wordt een nota over het nationale verkeers- en vervoersbeleid voorbereid.
Binnen enkele maanden zal de regering haar inzichten aan u voorleggen omtrent een mogelijke ruimere benutting van Schiphol op langere termijn. Voorts zal de regering nog ditjaar haar voornemens formuleren inzake een eventuele aanvullende locatie om de groei van de luchtvaart op te vangen. Hierbij worden de randvoorwaarden van milieu, gezondheid en veiligheid in acht genomen.
Gezondheid is een groot goed. Ons stelsel van gezondheidszorg is weliswaar van hoge kwaliteit, maar verbeteringen zijn wel nodig. Er komt meer geld beschikbaar voor de zorgsector, waardoor het volume met ruim 2% per jaar kan groeien. Duidelijke keuzen blijven nodig over de vraag waar en hoe het geld zal worden uitgegeven. De nadruk wordt gelegd op de zorg voor ouderen en gehandicapten en op de thuiszorg. Verbetering van kwaliteit, vermindering van werkdruk en verkorting van wachttijden staan centraal. In goede samenwerking zal inhoud worden gegeven aan de verantwoordelijkheden van de overheid en de zorgsector zelf. Dit is de kern van nieuwe bestuurlijke afspraken die de regering voor ogen staan.
De regeling inzake eigen bijdragen voor de ziekenfondsverzekering wordt met ingang van 1 januari 1999 ingetrokken, evenals de toegangsbijdrage voor de thuiszorg en voor ouder- en kindzorg. Om de kosten van de geneesmiddelen te beheersen zal een reeks van maatregelen worden getroffen gericht op kwaliteit, kosteneffectiviteit en doelmatigheid. Dit najaar zal u een plan van aanpak worden gezonden.
Mensen bereiken een hogere leeftijd dan vroeger en blijven langer gezond en vitaal. Het is zeer gewenst dat ouderen zo lang mogelijk actief aan de samenleving deelnemen. Zo wordt ook de band tussen de generaties versterkt. Voor het sportbeleid wordt meer geld uitgetrokken. Het maatschappelijk belang van sport is zichtbaar in tal van activiteiten. De amateursport als basis van de sportbeoefening zal verder worden gestimuleerd. Over de topsport zal de regering u nog dit najaar een beleidsnota toezenden.
Nederland wenst bijdragen te blijven leveren aan de handhaving van de internationale rechtsorde. De aanwijzing van Den Haag als standplaats van het op te richten Internationaal Strafhof is een blijk van waardering voor de Nederlandse inspanningen.
Stabiliteit en veiligheid zijn helaas geen zekerheden voor iedereen. Dagelijks worden wij via de media geconfronteerd met conflicten; dichtbij in Europa, maar ook verder weg. Alleen samen met andere landen kan Nederland een bijdrage leveren aan een wereld die stabieler en veiliger is. De regering spreekt de hoop uit dat het Verdrag van Amsterdam spoedig door u zal worden [ 110 ]goedgekeurd. Dat is noodzakelijk om tot de volgende stappen in het integratieproces te kunnen overgaan en een goed antwoord te geven op de uitdagingen van de volgende eeuw. De Europese Unie dient zich daarop tijdig in te stellen. Het is van groot belang dat de uitbreiding van de Unie voortvarend en zorgvuldig wordt voorbereid. Aanpassing van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het structuurfondsenbeleid en de wijze waarop de Unie wordt gefinancierd is noodzakelijk De onderhandelingen daarover zullen veel creativiteit vragen.
Onze vrede en veiligheid wordt gewaarborgd door de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, die in april 1999 haar vijftigjarig bestaan viert en bij die gelegenheid drie nieuwe lidstaten zal verwelkomen. De NAVO blijft van essentiële betekenis bij het voorkomen en indammen van conflicten die de internationale veiligheid bedreigen. De trans-atlantische banden zijn ook op andere terreinen van bijzondere waarde. Uiterlijk begin volgend jaar ontvangt u een brief met de uitgangspunten voor de nieuwe Defensienota. Daarin zal worden ingegaan op de omvang, de structuur en de toerusting van onze krijgsmacht.
Grote inspanningen blijven nodig om de kwetsbare positie van de armste mensen in de wereld te verbeteren. Structurele armoedebestrijding is de centrale doelstelling van de Nederlandse samenwerking met ontwikkelingslanden. Het gaat daarbij om het stimuleren van participatie door de mensen zelf, voorrang aan basisvoorzieningen zoals onderwijs en gezondheidszorg, een zuinig gebruik van natuurlijke hulpbronnen en een goed bestuur. Constante aandacht voor de effectiviteit van de hulp is een vereiste. Nederland blijft zich inzetten voor een versterking van de positie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie.
De Nederlandse regering hecht grote waarde aan de verdere ontwikkeling van de constructieve betrekkingen met de Nederlandse Antillen en Aruba. De regering van de Nederlandse Antillen staat voor de zware taak de zorgwekkende financieel-economische problemen aan te pakken. De rol van het Internationaal Monetair Fonds is hierbij van groot belang. Verhoging van de kwaliteit van het openbaar bestuur en de rechtshandhaving verdienen in alle drie de landen van het Koninkrijk nadrukkelijke aandacht.
Leden van de Staten-Generaal,
Het fundament van een democratische samenieving wordt gevormd door vertrouwen tussen burgers en bestuur en tussen burgers onderling. Veranderingen, dichtbij en ver weg, stellen hoge eisen aan onze weerbaarheid en het vermogen om de cohesie in onze maatschappij te behouden en te versterken. Regering en volksvertegenwoordiging hebben in dezen een bijzondere opdracht.
Van harte spreek ik de wens uit dat u uw verantwoordelijke taken met toewijding en grote inzet zult vervullen, in het vertrouwen dat velen met mij u wijsheid toewensen en om zegen voor u bidden.