OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Franckfoort den 2. October

* Afkomstig uit [Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren], [zaterdag] 10 oktober 1620, [p. 1]. Publiek domein.
VVt Franckfoort den 2. October.
Gisteren ontrent twee uren nae de middach heeft Marquis Spinolas Volck Bacherach, ende ontrent 4. uren Coub inghenomen. De Staatsche doen beneden Bon tot Wundorf op een Eylant, een Schansse op-werpen, van sints aldaer eene nieuwe Tol te legghen, worden daghelijcx stercker, ende hebben gheschut derwaerts ghebracht.
# Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Praghe den 1. dito

* Afkomstig uit [Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren], [zaterdag] 10 oktober 1620, [p. 1-2]. Publiek domein.
VVt Praghe den 1. dito.
Huyden naemiddach sal zijne Conincklijcke Majesteyt op trecken tot Betlehem, dewelcke alreede met ettelijcke 1000. man, oock nae Brin in aentocht is, ende sijn Conincklijcke Majesteyts lijf peerden, als ooc vele amunitie ende proviandt alreede voor aen ghesonden, ende is voorseecker dat Graef Emerico Thurso met twintich duysent man in Stiermarck inghevallen is. Dewijle Keurvorst Saxen sich teghens dese landen vyandtlijck betoont, Soo hebben hare Coninckl. Maj. door patenten den selven die Leenen so sy vande Croon Bohemen draghen, opgeseyt, ende alle Standen ende Onderdanen, onder sulcken Leen ghehoorende haere plicht verlaten, met advertentie dat sy sich op bestemden tijt by hare Majest. sonder vertreck dies aengaende [ 2 ]aen gheven sullen, want men haer eenen anderen Leen-Heer (diemen seyt een van’t Huys Weymeren) voorstellen wil. Den Keurvorst van Saxen en heeft Boutzen noch niet in, den 29. deses zijn noch 1000. Musquettiers ende 500. Ruyters tot een secours inde stadt ghebracht: die van binnen betoonen goede couragie, hebben inde derde storm eenen uytval ghedaen, alle gereetschap totten storm gehoorende nevens een stuck gheschut bekomen, ende vele vande beleggers doot gheslaghen.
# Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Praghe den 29. September

* Afkomstig uit [Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren], [zaterdag] 10 oktober 1620, [p. 1]. Publiek domein.
VVt Praghe den 29. September.
De Moravische Standen hebben tot Brin tsamentlijck eene vergaderinghe ghehouden, ende besloten, dat nu voortaen een yeghelijck Heer ende van Adel, selfs in persoon optrecken, ende het Vaderlandt sal helpen defenderen, hebbende deselve resolutie ende besluyt den Grave van Turn herwaerts gesonden, ende den Heeren Landt-Officieren vermaent, dat sy oock insghelijcx sich resolveren souden, ofte ter contrarie, dat de Moraviers ghedwonghen waren mette Armade in Bohemen te rucken, ende de ontrouwe oft ongewillighe haer goederen aen te tasten, ende hunluyden als onghehoorsame te straffen. Gisteren is de Keurvorst Saxens Commissaris, de Heere van Groenendal, van Brandeys, nevens noch 15. andere personen, alhier ghevancklijck ghebrocht. Gisteren by de vernieuwinghe des Raedts inde drie Pragher steden, is de Heere Pieter van Swambergh als daer toe ghedeputeerde Commissaris op de kleyne zijde, gheraeckt gheworden, ende voorts dien nacht ghestorven. Wy hebben nu wederom beyde Armaden, de Keysersche (dewelcke gisteren aenghevangen hebben Wittengou te belegheren ende te beschieten) ende de Boheemsche een mijl weeghs daer van, tot Weseli, alhier in’t Landt. Soo wert oock voorseker geschreven, dat de Coninc van Vngeren, Ghesanten aen de Stiermarcsche Standen heeft ghesonden, dat sy sich mede totte Confederatie sullen begeven: So niet, dat alrede nevens de Hongaren in de 18000. Heyducken op de Stiermarcksche Frontieren legghen, om eenen inval te doen.
# Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Venetien den 18. dito

* Afkomstig uit [Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren], [zaterdag] 10 oktober 1620, [p. 1]. Publiek domein.
VVt Venetien den 18. dito.
DEn Hopman Christoffel Cavalli is tot Milanen aenghekomen, om met den Gouverneur van wegen de Veltlinische onruste te beraetslaghen, oock wasser bevel uyt Spaengien dat-men de Catholijcken in Veltlin soude beschermen, ende hadde den Gouverneur bevolen dat al ’t Krijchsvolck sich soude veerdich houden, ende was een partije van 3. hondert duysent kroonen met Aemilio Romodey besloten, ende alreede tsestich duysent kroonen uyt-ghetelt om amonitie te koopen. Dewijle de Spaengiaerts op de Grensen by Cremasco dat Lantvolck qualijck tracteerden, waren de Veneetsche Capeletti daer henen ghekomen, ende den Wachtmeester met weynighe doot gheslaghen, ende de reste verdreven, ende hebben die van Bern Bornico aenghevallen, verovert, ende den Hopman Campatzo met tsestich man doot gheslaghen, Tyran ingenomen, ende Sondrio verbrant.
# Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/Tot Conincx-berghen vermoetmen

* Afkomstig uit [Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren], [zaterdag] 10 oktober 1620, [p. 2]. Publiek domein.
[ 2 ]Tot Conincx-berghen vermoetmen over de veertien duysent menschen nu naer den anderen al vande Peste ghestorven te zijn, doch begint God lof wat op te houden.
# Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Boutzen den 28. dito

* Afkomstig uit [Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren], [zaterdag] 10 oktober 1620, [p. 1]. Publiek domein.
VVt Boutzen den 28. dito.
Alhier staet het (Godt lof) noch seer wel, daer is een vrye pas inde stadt, ende wert dagelijcx veel proviande ende munitie toegevoert, zijn tegenwoordich 2300. Musquettiers ende acht hondert Borgers hier binnen, men verwacht noch daghelijcks twee duysent Slesisch Volck te voete, ende vijf hondert te peerde uyt NederLausnitz. Den Keurvorst Saxen heeft alreedeveel Volck verloren.
# Rotterdamsche Courant/1785/Nummer 141/Alexander Salomon en Joel Comperts

* Afkomstig uit de Rotterdamsche Courant, donderdag 24 november 1785, [p. 1]. Publiek domein.
[ 1 ]ALEXANDER SALOMON en JOEL COMPERTS, in qualiteit als by den Edele Achtbare Hove van civiele Juſtitie der Kolonie Surinamen aangeſtelde Curators, over den Boedel en Nalatenſchap van wylen MOSES ABRAHAM DE VRIES, te Surinamen op den 31 Mey 1785 overleden, adverteren by deze aan een yder, welke eenige diergelyke pretenſie mogte hebben ten voor zyn Boedel daar van opgave te doen aan voornoemde Curators, binnen den tyd van een Jaar en zes weken, ten einde voorſchreven Boedel tot Liquiditeit te brengen.
# Rotterdamsche Courant/1785/Nummer 141/Alle de geene

* Afkomstig uit de Rotterdamsche Courant, donderdag 24 november 1785, [p. 2]. Publiek domein.
[ 2 ]Alle de geene die iets te pretenderen hebben van, of verſchuldigd zyn aan den Inſolventen Boedel van HERMANUS VAN NIEUWENHUIZEN, gelieven daar van opgave of betalinge te doen ter Secretarye der Stad Gorinchem, uiterlyk voor den 1 December aanſtaande; zullende den 10 daar aan volgende aldaar Verbaal van Præferentie en Concurrentie van den zelven Boedel worden gehouden.
# Rotterdamsche Courant/1785/Nummer 141/Alle die iets te pretenderen hebben

* Afkomstig uit de Rotterdamsche Courant, donderdag 24 november 1785, [p. 2]. Publiek domein.
[ 2 ]Alle die iets te pretenderen hebben van, of verſchuldigt zyn aan den Boedel en Nalatenſchap van wylw Maria Verſteeg, in leven Wed. en Boedelhoudſter van Wynand van Bree, gewoond hebbende te Schiedam en zynde aldaar onlangs overleden, gelieve daar van opgave en betalinge te doen, voor ultimo December dezes Jaars, aan Mr. Pierre Lasſis te Schiedam voornt., als Executeur in de Nalatenſchap van de voorſz. Maria Verſteeg.
# Rotterdamsch welvaren 1550-1650/Lijst van afbeeldingen

| Rotterdamsch welvaren 1550-1650 (1918) door Roelof Bijlsma LIJST VAN AFBEELDINGEN | VOORWOORD → |
* Uitgegeven in 's-Gravenhage door Martinus Nijhoff.
[ ix ]
LIJST DER AFBEELDINGEN.
# Rotterdamsch welvaren 1550-1650/Voorwoord

| ← LIJST VAN AFBEELDINGEN | Rotterdamsch welvaren 1550-1650 (1918) door Roelof Bijlsma VOORWOORD | De Ooostenrijksch-Spaansche tijd 1550-1572 → |
* Uitgegeven in 's-Gravenhage door Martinus Nijhoff.
[ xi ]
VOORWOORD
Met het overzicht van Rotterdamsch welvaren dat hier geboden wordt, heb ik eene bijdrage willen geven tot de geschiedkunde van bevolking en bedrijf in eene oud-Hollandsche stad gedurende het tijdperk 1550-1650, de dadenrijke en merkwaardige periode, in welke eene snelle ontwikkeling der maatschappelijke toestanden samenviel met de opkomst der koopvaardijstad Rotterdam.
In het toenmalige Rotterdam nam bijna een ieglijk aan het bedrijfsleven deel; kennen wij dit in zijn opzet en omvang, overzien wij de bronnen van welvaart, de middelen van bestaan der bevolking, dan is tevens bekend met welke zaken de poorterij dezer oud-Hollandsche stad in haren handel en wandel van iederen dag zich destijds heeft beziggehouden.
Aan de samenstelling van dit boek is voorafgegaan een uitgebreid onderzoek in het Rotterdamsche Gemeente-archief over alle deelen van "Rotterdamsch welvaren", waarvan ik de resultaten heb gepubliceerd in een reeks voorbereidende opstellen; daarin zijn aangehaald de Rotterdamsche archiefstukken en de andere bescheiden, waaraan mijne gegevens zijn ontleend, zoodat ik thans aanhaling der documenten achterwege liet. Overigens verwijs ik belangstellenden naar mijne collectie aanteekeningen, die op het Rotterdamsche Gemeente-archief ten behoeve van verdere nasporingen is blijven berusten. Zij is gesplitst in twee hoofdafdelingen: Bedrijfsgeschiedenis en Bevolkingsgeschiedenis; de eerste [ xii ]omvat de gegevens over handel, visscherij, nijverheid en koopvaardij; de tweede bestaat in eene verzameling dossiers over de families, die het meest aan het bedrijfsleven hebben deelgenomen, en over de "rijkheid" of regeeringsgeslachten, die in de periode 1550-1650 hebben geleefd en gewerkt.
Rotterdamsch welvaren brengt ons in aanraking met eene ondernemende en kloeke burgerij; moge dit overzicht van oud-Rotterdamsche werkzaamheden daarom vooral in Rotterdam, nu en in de toekomst, waardering vinden.
# Rotterdamsche Courant/1785/Nummer 141/A. M. Val

* Afkomstig uit de Rotterdamsche Courant, donderdag 24 november 1785, [p. 2]. Publiek domein.
[ 2 ]A. M. VAL, wonende in de Boomgaartslaan op den Binneweg te Rotterdam, preſenteerd zyn dienst LESSEN te geven in de Franſche Taal, de Matheſis, de Geographie, de Aſtronomie en de Vesting- en Bouw-Teekenkonst. Hy bied zich ook nog aan om gratis LESSEN te geven, volgens een Plan, ten zynen Huize te zien.
# De Opmerker/Jaargang 45/Nummer 9/Opstelling van grafzerken

* [71]
* 71
* Ingezonden Stukken.
* OPSTELLING VAN GRAFZERKEN.
* Ter bevestiging van den treurigen toestand der opgestelde hardsteenen grafzerken te Franeker is dienende, dat ik reeds een paar jaar geleden met een der Kerkvoogden ter plaatse de nadeelige werking constateerde en dientengevolge bij de gemeente Franekeradeel alsmede bij het departement van Binnenl. Zaken getracht heb, het verder vergaan dezer monumenten zooveel mogelijk te voorkomen. Ook bij een der leden van het Friesch Oudheidkundig Genootschap, heb ik om steun verzocht.
* Inmiddels blijkt uw inzender, de heer M. Hofstra, gemeente-architect te Franeker, zichzelf tegen te spreken, door op de eene plaats te schrijven, dat van mijne bewering geen woord waar is en op de tweede plaats: „Het is de vraag of die kleine afschilfering ontstaan is doordat het groefleger nu in verticalen stand is” en verder: „Misschien ontstonden deze kleine gebreken bij het opstellen, door de kettingen die gebruikt zijn, bij het verplaatsen van het middenschip
* [72]
* 72
* der kerk naar achter het koor, een zeer moeilijk en gevaarlijk werk is geweest.”
* Ik kom tot de conclusie, dat de heer M. Hofstra mogelijk met dit werk belast is geweest en zijne lastgevers tracht te verdedigen.
* Doch het is niet vriendelijk om te schrijven dat het een raadsel is hoe ik aan deze fantasie kom en daarbij den koster te insinueeren, dat men sommige menschen alles kan laten zeggen.
* Iedereen, die zich in loco van deze zaak wil overtuigen, zal overtuigd zijn, dat mijne bewering helaas geen fantasie is en dat voor dergelijk opstellen van oude grafzerken een waarschuwend woord niet misplaatst is.
* Hoogachtend,
* GUSTAAF VAN KALCKEN.
* Haarlem.
* Zooals uit het bovenstaande blijkt geeft de heer Van Kalcken zijn overtuiging in zake de opstelling van grafzerken nog niet prijs. Toch wil het ons voorkomen, dat hij met zijn meening te dezer zake vrijwel alleen staat. Noch een der Kerkvoogden, noch het departement van Binnenl. Zaken, noch een lid van het Friesch Genootschap, schijnen het de moeite waard te hebben geacht, van het geopperde bezwaar notie te nemen en zoolang daaraan niet door autoriteiten meerder kracht wordt bijgezet, gelooven wij ook niet, dat er veel waarde aan behoeft te worden gehecht.
* Red.
# De Opmerker/Jaargang 45/Nummer 11/Waterleidingplannen

* [84]
* 84
* Waterleidingplannen.
* Onder bovenstaande titel schreef de heer P. Bakker Schut in „De Ingenieur” van 5 Maart j.l. een artikel, welks inhoud ons, ook voor de lezers van ons blad, belangrijk genoeg voorkomt om het onder hunne aandacht te brengen en wel voornamelijk wegens de beschouwingen in het tweede gedeelte ontwikkeld.
* Wij wenschen daaraan enkele opmerkingen onzerzijds toe te voegen, doch beginnen den tekst van het eerste gedeelte hier te laten volgen.
* [auteursrechterlijk beschermd]
* [85]
* 85
* [auteursrechterlijk beschermd]
* (Slot volgt.)
# Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Benignita (2)

| ← Be­nig­ni­ta. Goe­der­tie­rent­heyt, […] | ‘Be­nig­ni­ta. Goe­der­tie­rent­heyt’ door Ce­sa­re Ri­pa | Even­to buo­no. Goe­de uyt­komst → |
* Afkomstig uit Cesare Ripa et al. (1644) Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants, Amstelredam: Dirck Pietersz Pers, p. 183-184. Publiek domein.
Benignita. Goedertierentheyt.
EEn Vrouwe met een blaeu kleed vol goude ſterren, druckende de borſten met beyde handen, waer uyt veel melx vloeyt, ’t welck verſcheyden Dieren drincken, aen de ſlincker ſyde ſtaet een Autaer met een brandend Vier. De Goedertierentheyt verſchilt niet veele van de geſpraeckſaemheyt, goeddaedigheyt en beleeftheyt, en voornaemlijck wordtſe geoeffent tegens de Onderdaenen. En ’t is een Medelijden datmen heeft door de Reeden, om de Wetten ſonder eenige hardigheyt uyt te leggen. En is by nae ’t geene de Griecken Ε’πἰεκεια noemen, dat is een vriendelijcke en goedertierene uytlegginge der Wetten. Zy heeft een blaeu kleed vol ſterren, nae de gelijckniſſe van den Hemel, die welcke, hoe meer zy van ſterren is uytgeſpreyt en verciert, te meer ſeytmen datſe ons toegedaen en gunſtigh is, gelijckmen oock een Man goedaerdigh noemt, die met een vriendlijck geſicht ſijne groeteniſſe aen andere doet, ſonder te ſien op profijt of werltlijcke [ 184 ]vergeldinge, maer voert het uyt door een meedogende Rechtvaerdigheyt. Zy druckt melck uyt haere borſten, daer veele Dieren van drincken: want het is te gelijck een werck van Goeddadigheyt en Liefde, datmen vriendlijck mededeelt, het geene de Nature heeft gegeven, nae de ſpreucke Pauli, de Liefde is weldaedigh. Hier door wort vertoont, dat om Goedertierentheyt tegens d’Onderdaenen te oeffenen, gelijck geſeyt is, ſoo moetmen de hardigheyt van ’t Recht of de Iuſtitie te rugge ſetten, nae ’t getuyghnis van Papinianus de Rechtsgeleerde: Weſende de Goeddaedigheyt een Medegeſellinne van ’t Recht, gelijck Cicero ſeyt, daerom behoorenſe beyde omhelſt en gepreſen te zijn. ’t Welck Plutarchus oock beveſtight, ſeggende: Wie de Goeddadigheyt niet prijst, die heeft voorwaer een ſtaelen of diamanten hert in ’t lijf. Het Autaer met het Vier, bediet, datmen de Goeddadigheyt ſal gebruycken uyt oorſaecke van Godsdienſt, die inſonderheyt met offerhanden gepleeght wort, of ten minſten niet ſonder dieſelve, ſulx datmen ſoude in gevaer komen, alſſe wierde opgehouden of de Gerechtigheyt verhindert, om alſoo God ſelve nae te volgen, diewelcke te gelijck is Rechtvaerdigh en Goedertieren.
# Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Avaritia (4)

| ← Gie­rig­heydt | ‘Ava­ri­tia. Gie­rig­heyt’ door Ce­sa­re Ri­pa | Of­fer­ta, Obla­tio­ne. Gif­te, Of­fer → |
* Afkomstig uit Cesare Ripa et al. (1644) Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants, Amstelredam: Dirck Pietersz Pers, p. 170-171. Publiek domein.
Avaritia. Gierigheyt.
EEn Oude Vrouwe met geſcheurde kleederen, mager en bleeck, hebbende in de rechter hand een tange, en aen eene van de beenen, heeftſe een yſere boeye met een keeten als de ſlaven, die ter aerde ſleept, leunende met de ſlincker op een Harpie of Grijpvogel, diewelcke vaerdigh ſtaet om iemant aen te vallen. Gierigheyt is een onmaetige begeerlijckheyt, en dorſtige heb-luſt, die in den Gierigen wreedheyt, bedrogh, tweedracht, ondanckbaerheyd en verraed baert, in ’t geheel weghnemende de Gerechtigheyd, Liefde, Getrouwigheyd en Godvruchtigheyd, en alle Zeedelijcke en Chriſtelijcke deughden. Oud is zy gemaelt, niet alleen om dat de Gierigheyt meeſt in alle Ouden heerſcht, maer zy wort genaemt Moeder van alle ſchelmerye, gelijck Claudianus ſeght. Het geſcheurde en verbroken kleed bediet, dat deſe duyvelſche peſte, ſoo veel in de gemoederen der Gierigen vermagh, dat die geene die ’t goed van een ander neemt, die neemt het oock van ſich ſelf: weſende in ſijn Overvloed armer als eenigh Bedelaer. Derhalven ſeght Horatius, Altijt is de Gierige behoeftigh. De bleeckheyt en magerheyt bediet anders niet, als haer geſtadige en onverſadelijcke honger, waer mede deſe ellendige gierige Menſchen altijt zijn geplaeght. De tange of haecke in de rechter hand is [ 171 ]een gereetſchap dat altijt nae ſich treckt, alſoo is oock de verkeerde natuyre van de Godlooſe Gierigaert, die nimmermeer gelegentheyt laet voorby gaen, of zy doetet mede, aenſiende noch perſoon noch ſtaet. De Harpie of Grijpvogel aen haere ſyde, is het rechte beeld van de Gierigheyt, hebbende te recht den naeme van ’t grijpen. Het yſer en de keten aen de beenen, beelden af, dat de Gierigheyt niet alleen een ſlavinne van de goederen, maer oock van den Duyvel is, gelijck Paulus totte Coloſſ. aen ’t 3 Capit. en totten Epheſ. aen ’t 5 ſeyt, dat de Gierigheyt een ſlavinne is van de afgoderye.
# Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Avaritia (1)

| ← Con­sue­tu­di­ne. Ge­woon­te | ‘Ava­ri­tia. Gie­rig­heyt’ door Ce­sa­re Ri­pa | Ava­ri­tia. Gie­rig­heyt → |
* Afkomstig uit Cesare Ripa et al. (1644) Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants, Amstelredam: Dirck Pietersz Pers, p. 168-169. Publiek domein.
Avaritia. Gierigheyt.
EEn bleecke lelijcke Vrouwe met ſwarte hayren, mager met een ſlaefſche kleedinge, op wiens voorhoofd Pluto ſal ſtaen, die gehouden wert voor den God der Rijckdommen, weſende met een gulde keeten omgort, die haer achter nae, op der aerde ſleept. Zy toont haere bloote borſten vol melck, hoewel zy achter haer een kindeken heeft, dat wel onnooſel en beroyt gekleet is, ’t welck zy mette rechter hand, ſoeckt wegh te ſtooten, om ’t ſelve geen melck uyt haere borſten te geven, houdende dieſelve met haer ſlincker hand geſlooten. Bleeck wortſe geſchildert, om dat de geſtadige ſorge van schatten te vergaederen, en de onverſadelijcke begeerlijckheyt, haer bleeck maeckt, om ſich anderer luyden goederen eygen te maecken, ſonder opſicht, ’t zy aen de kracht der wetten of aen eenige betaemlijckheyt, ſoo is mede de bleeckheyd een werck van vreeſe, die der gierigen ingewanden dapper heeft beſet, niemant betrouwende, [ 169 ]jae ſomtijts naulijck ſich ſelven, om de jalouſie die zy heeft, dat het minſte deeltjen, van ’t geene zy beſit, ſoude verlooren gaen. De ſlaefſche en vuyle kleedingen, de goude keeten, toegemaeckt als boven, zijn blijcklijcke teyckenen, van de oneedelheyt en ſlavernye der Gierigen. Het ſchrift aen ’t voorhoofd, verklaert ons dat een Gierigh Mensch, hier door ſich altijt ontdeckt, konnende in al ſijn bedrijf ſich niet verbergen: en om dat deſe maniere van teyckenen by de ſlaven onderhouden wort, toont hy den aert der ſelven, weſende ſlaven van den Rijckdom. De goude keeten die zy achter haer ſleept, betoont als men op de Schatten en Rijckdommen wel let, datſe ſwaerwichtige laſten en ſchaedelijcke hinderniſſen zijn. Het weghgejaeghde kindeken, wijſt aen, dat niemant te recht Gierigh is, die niet te gelijck wreed is. En weſende de Godlijcke Majeſteyt gewoon, den eenen meer als den anderen te verrijcken: ſoo is ’t nochtans alſoo, datter geen oorſaecke ontbreeckt, om yder in ſijn ſtaet en beroepinge deughdelijck te handelen: De Gierige verkeerende deſe ordre, ſullen veel liever, met een inſlockende begeerlijckheyt, ’t geene zy hebben, laeten bederven, als dat zy ’t ſouden gebruycken, en de behoeftige onderſtant doen.
# Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Benevolenza o Affettione

| ← Bon­ta. Goe­dig­heyt | ‘Be­ne­vo­len­za o Af­fet­tio­ne. Goed­wil­lig­heyt of Ge­ne­gent­heyt’ door Ce­sa­re Ri­pa | Ira. Gram­schap, Toorn → |
* Afkomstig uit Cesare Ripa et al. (1644) Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants, Amstelredam: Dirck Pietersz Pers, p. 185. Publiek domein.
Benevolenza o Affettione. Goedwilligheyt of Genegentheyt.
EEn bedaeghde Vrouwe, met vleugels, en in ’t groen gekleet, houdende met beyde handen een Henneken, en voor haere voeten ſal een Egediſſe ſtaen, die het hoofd verheven hout, als of zy over het been van deſe Vrouwe wilde ſpringen. Goedwilligheyt of de goede Genegentheyt, is genoegh de Vriendſchap gelijck, maer daerom iſſe de Vriendschap niet. Want de Goedwilligheyt, door ſeeckere Genegentheyt, die zy in ons, als in een oogenblick baert, maeckt, dat men op eene tijd meer genegen is, tot d’eene Mensch als tot den anderen. ’t Welck wy ſpeuren als wanneer ſlechts twee hand tegens hand vechten of ſpeelen, ſonder datmen de perſoonen te vooren heeft gekent. ’t Selve gebeurt niet in de Vriendſchap, want dieſelve kan noch behoort niet verborgen te zijn. Bedaeghd wort zy gemaelt, overmits de Goedwilligheyt niet moet weſen als der Iongelingen, maer met beſtandigheyt en vaſtigheyt, gelijck Cicero verhaelt. Gevleugelt is zy gemaelt, om dat de Genegentheyt op ſtaende voet, ſonder eenigen ommegang, voortkomt en haer beginſel in ons neemt. Met groen wortſe gekleet, om dat de Goedwilligheyt uyt haere aert, een teycken is van vrolijckheyt, en daerom wortſe met een blygeeſtigh en lacchend geſicht afgemaelt, geheel afgeſcheyden zijnde van Haet en Nijd, als twee tegenſtrijdige deelen. Zy hout met beyde handen, aerdighlijck een Henneken, en op der aerd een Hagediſſe, om dat beyde deſe Dieren (door een verborgen inſtortinge uyter natuyre) teyckens zijn van de Goedwilligheyt. Pierius ſeyt in ’t xxiv boeck van ſijn Hierogliph, dat by het Henneken verſtaen wort een goedwilligh en bemind Man, nae dien men bevint, datter geen ander Vogel, totten Menſche, meerder treck en genegentheyt heeft. Van de Hagedis weetmen door ’t algemeene geruchte, dat hy tot den Menſche is goedaerdigh: En ’t is bekent dat hy den Menſche beſchermt tegens de liſtige laegen der Slangen, wanneer hy in ’t veld ſlaept. De vertooninge dat de Hagedis op het been ſpringt, en naedert de eedelſte deelen van de beeldeniſſe, is om uyt te drucken, ’t geen de Philoſooph in de Zeedekonſt ſegt, dat de Goedwilligheyt van twee, metter tijd een waerachtige en volmaeckte vriendſchap wort.