# Schouburg/Deel III/Naamrol 294-387

294 ben gevoert, heb gedaan. De Heer Burgermeester Joan Six loffelyke ged. heeft derhalven niet onaardig tot haren roem gezeit: Vrouw Blok, cieraad en roem van 't Y, Maakt zonder verf een schildery. Gewis haar brave naam zal leven, Zoo lang men eer aan konst sal geven. Om dat de voorgemelde in opzigt der teekenkonst maar met anderen van hun tyd zouden gelyk gestaan hebben, daar zy in haar doen nooit iemant heeft ontmoet, die haar gelyk is geweest, veel min haar in de snykonst overtroffen heeft. Waarom zy altyd het voorwerp van verwonderen is geweest voor alle Konstkenners; die voor hun oogen zagen dat zy door eigen vernuft, en onbedenkelyk gedult en yver, met de schaar heeft uitgewerkt, al 't geen een bedreven hand door de teekenpen, in opzigt der menschenwezens, kan verrigten. Ook heeft zy Zeetjes, Lantschappen, Beesten, Vogels en Bloemen, en meesterlyke trekken van groot en kleen schrift gesneden, al met enkele herzeering, byna als Melan in veel van zyn printkonst heeft gedaan. Dit doen maakte zoo veel gerugt, dat alle vreemdelingen belust op 't zien van konstige werken, tot Amsterdam komende, haar snywerk met verwondering beschouden en prezen. Overzulks hebben vele Potentaten, Vorsten en groote Heeren, ja zelf de Czaar Peter Alexewits haar werk komen zien, en hunne handteekeningen tot haar eere in haar Stamboek gezet. De Keurvorst Joan Wilhem in de Palts heeft haar zelf voor drie stukjes van 't snywerk duizent guldens gebooden: maar
t.o. 294
295 zy was niet geneegen dezelve te missen, om dat zy daar zoo veel werk aan had gedaan. Voor de Gemalinne van den Keizer Leopoldus heeft zy een heerlyk werk gemaakt, bestaande in Bloemen, Wapens, Arenden, Kroonen, in loofwerk verciert, van gevlogten zyde in manier als campanen, waar voor meer als vier duizent guldens gegeven zyn. Ook voor Maria Koninginne van Engeland en andere Vorstinnen heeft zy ook zulke cieraaden gewrogt. Al 't geene zy ook door haar eigen uitvinding, zonder van iemant geleert te hebben, heeft verkreegen. Het wezen des gemelden Keizers door haar schaare gesneeden is aan zyn Majesteit gezonden, en hangt nog te Weenen in zyn Konstkamer, waar onder dit vaers van den Professor Francius overkonstig geknipt staat: Caesaris haec facies Leopoldi. dextera ferrum, Laeva globum terrae, quam regit, orbis habet. Marmora Lysippi cedant, & Mentoris aera: Cedat Apelleus, Parrhasiusque, labor. Majus opus tenui in charta( mirabile visu) Exhibet artifici forfice docta manus. Dus vertaalt door A. MONEN. Dit 's Keizer Leopold; zyn slinker vuist bewaart Den wereldkloot, dien by bestiert, zyn rechte 't zwaart. Wyk Mentors koper, wyk al 't marmer der Lyzippen, Apelles arbeit en Parrhasen braaf van zwier. Een afgerechte hant en kunstschaar fix in 't knippen, Werkt grooter wondren voor 't gezicht op dun papier.
296 Ook is dit op 't wezen van den Heer D. van HOOGSTRATEN M.D. gemaakt door den vernuftigen Johan van Broekhuizen: Doctum victuro condire Poëmata cantu, Et non unius pectinis artificem, Hoogstratanum acri formavit Curtia ferro, Ut stet in aeternis Mnemosynae tabulis. Dat is naar de vertalinge van J. VOLLENHOVE. JOANNA KOERTENS schaar laat naulyks leven derven Hoogstratens beeld, die in gedichten, vry van sterven, Volleert, door alle Konst van zang en toon vermaart, In Mnemosyns papier dus eeuwig blyft bewaart. Ook een reeks van geleerde mannen, en de braafste Dichters hebben van tyd tot tyd haar schaarkonst in Latynsche en Duitsche vaerzen geroemt, en haar naam der onsterffelykheid gewyt. Boven die geenen, wier naamen hier al vermelt zyn, waaren Kaspar en Jan Brant, de Feitamaas, J.B. Wellekens, A. Bogaart, C. Bruin, de Professor A. Reelant, en anderen te veel om te noemen. Maar Gesine Brit, maakte een wonder fraaijen Harderzang ter gedagtenis van deze papiere snykonst. Dit puikgedicht (om den Lezer met alle de andere niet te vermoeyen) hebben wy alleen (zoo om dat het uit een Vrouwe pen gevloeit, en op een Vrouw toegepast is, als om dat het de voornaamste stukken van haar Konstwerk bevat) tot ons gebruik gekeurt. Dus laten wy het hier volgen.
297 Schilders en Schilderessen. Koridon. Harderzang Op de Papiere Snykonstvan juffrouw Joanna Koerten, huisvrouw van den heere Adriaan Blok. De vrugtb're Lentezon was uit de kim gereezen, En gaf, in 't bly saizoen, een lieffelyker weezen Aan 't kwynende aardryk, door de winterkouw ontstelt; De boomen liepen uit, het bleekbestorven veld, En treurig akkerland kreeg leevendiger verven: Als Harder Koridon, vermaard by1 Gysbrechts erven, In 't vrugtbaar2 Leeuwendaal, dat alle stormen stuit Zyn graage kudde dreef in 't gras ten schaapstal uit; En, by een zilv're bron blygeestig neêrgezeeten, 1 Amsteldammers, 2 Holland.
298 Zyn digtfluit hooren liet, als de eer der Veldpoëeten. Hy zong voor berg en dal, op 1 Sirakuserwys, De schrand're Kunstheldin, aan Amstels boord, ten prys, Die, boven Pallas Koor, van eed'ler geest gedreeven, Als tegen vrou Natuur in 't kunstperk schynt te streeven, Wanneer haar scherpe Schaar, met onvermoeiden vlyt, 2 Uit leevenlooze blaên, een and're Waereld snyd. Komt, Amstelnimfen, vlecht nu Palmen en Lauw'rieren, Om schrand're Galatee gulhartig te versieren. Hoe heeft zy3 Bosmans Reiaan zich zo dier verpligt? Het4 vrygevochten Volk, dat traag voor dwanglust zwigt, En slaakte 't5 yz're jukvan6 Wreedaarts hoogvermoogen, Ziet hier de7 Heemraen, die, met meer dan Argus ogen, Bewaakten 't Vrije veld, die Vaders van 't gemeen, Van8 Woestaard, in het 9 groen, gemartelt en vertreên: Gelyk men Orfeus, die 't gedierte deed bedaaren, Onnozel sneuv'len zag door Bacchus dart'le schaaren, 1 Men zegt dat de Harderzangen te Sirakuze eerst gevonden zyn. 2 Papier. 3 De Hagenaars. 4 De Nederlanders. 5 De heerschappey van Spanje. 6 Koning Philip de Tweede. 7 Jan en Cornelis de Wit. 8 't Haagse Graau. 9 't Groene Zootje.
299 Van Amstels Kunstheldin, uit1 witte boomschorsweêr Al snydende geteelt, tot2 Stamspruitsvreugd en eer; Die, om zyn heldendeugd en wysheid, waard te looven, Nu Landraads3 Broederschap, door de4 allerfynste kloven Zo luisterryk beschouwt, dat schyn voor 't wezen pleit, En gryzen Vroomaart, vol van twyffeling, misleid. Komt, Amstelnimfen, vlecht nu Palmen en Lauw'rieren Om schrand're Galatee gulhartig te versieren. Haar eed'le Schaar verwint den Beitel, en 't Penseel, En toont den5 BritsenRoem, die 't wreev'lig6 Woudkrakkeel, Gelykeen Hercules, grootmoedig klonk aan banden; En 't wilde7 Boszwyndreef uit Veneryks Waranden. Zy heeft dien dapp'ren Held, Saturnus roem ten spyt, In haar8 gekerfde blaên, aan de Eeuwigheid gewyd: By 't9 groote Meesterschap, dat Ryn- en Donau-stroomen, Met and're Vloeden, leert voor 't eed'le10 Stamhuisschroomen; 1 't Wit papier. 2 De zoon van Jan de Wit. 3 De gebroeders de Witten. 4 Gesneeden papieren. 5 Willem den derden Koning van Engelant. 6 Den Oorlog. 7 Geweetens dwang. 8 Geknipt papier. 9 Leopoldus, Rooms Keizer. 10 't Huis van Oostenryk.
300 In de Oostenryker Buurt, van1 Adelaardgebouwt, Gelyk een schuilvertrek, voor 't ongetoomde woud: Daar Galatee geroemt van2 Heermans wyze Tolken, Gelyk een wonder schynt by allerhande volken. Zo trekt, voor 't Zonnelicht, de wisselbaare Maan Haar bleeke hoorens in, die beevende ondergaan. Komt, Amstelnimfen, vlecht nu Palmen en Lauw'rieren, Om schrand're Galatee gulhartig te versieren. Al 't bos kreeg ooren, toen 's Lands Eelhart op een halm Den laasten zangprys streek, terwyl de wedergalm Zich spreidde door de lucht, en wekte Ruslands Knapen, Die, aan den Winterhaart, onachtzaam bleeven slaapen, Als waarenze onbewust, hoe schrand're Galatee, De Vreugde van ons Vlek, hun3 wakk'ren Hooftmansnêe Uit onversierde stof, van4 Groenborst afgekomen, Die Paerlemôer beschaamt, en Indus goude zoomen. Hy, die den Tanaïs beschaamt voor geweld, En, aan 't Meötis meir, den naam verkreeg van Held, Toen, op Alcides spoor, hy met zyn sterke handen 1 De Roomze Keizers. 2 Raadsheeren van den Keizer. 3 Czaar Peter Alexewits. 4 't Land daar 't Vlas op groeit dat daar na tot papier word gemaakt.
301 Een wreeder Hydra sloeg; den schrik van zee en stranden: Daar Mechaas halve maan, van haar sieraad ontbloot, Vergeefs aan Nereus riep, in 't nypen van den nood; Dat onverwonnen Hoofd, zo ryzig op de leden, Word door de Snyschaar nu van Kunstlief aangebeden, In 't1 hagelwit gewaad, van Bloemmaagd toegereed. Dus zong hy, die zyn tyd in de akkerbouw versleet. Komt, Amstelnimfen, vlecht nu Palmen, en Lauw'rieren, Om schrand're Galatee gulhartig te versieren. Laatst hoorde ik Zegemond, een Knaap van Overzee, Al zingende langs 't veld, terwyl zyn weelig vee In klaverbeemden weidde, aan versse vlieten melden, Hoe Galatee de Bloem van2 Frisoos Letterhelden, Apols geheim'nis Tolk, en trouwsten Wichelaar, Naer 't leven trof, en snee, met haar gesleepen Schaar, In3 nederige blaên, nu ryk van roem en luister, Daar Cerberus voor beeft, terwyl hy in het duister By Pluto zig verschuilt, op 't wenken van de hand, Die Circes toverkunst verbryzelde in het zand. 1 Dit ziet ook op 't papier. 2 Do. Baltasar Bekker Predikant te Amsterdam. 3 Papier.
302 Terwyl nu Galatee, uit blanke1 schors van boomen, Een oegst van Spreuken snyd, daar Leezaard, zonder schroomen, Zyn graagen lust meê boet, en deftig onderhoud: Daar dit gesneden Schrift geen boekstaaf wykt van goud. Komt, Amstelnimfen, vlecht nu Palmen en Lauw'rieren Om schrand're Galatee gulhartig te versieren. Landroemers Veldpyp klonk hier mede juist op 't slag; Met vreugde denk ik aan den aangenaamen dag, Toen wyze2 Waarmond, hier alom by Vreêliefs schaaren Eerbiedig aangebeên, als 't hoofd der Offeraaren Van 't groote Orakelkoor, die schrandere Eskulaap, Die al de Buurt verpligt, en my, een armen Knaap, De duist're paden wees, daar slangen zich verschoolen, Om niet, op Volkerts spoor, in 't woeste woud, te doolen: Hoe speeld die blyde dag my altoos in den zin! Toen hy vereëuwigd wierd van Amstels Kunstheldin; Daar hy,3 in slechte stof, van Veld'lingopgelezen, Het kloekste brein verbaast met zyn gesneeden weezen. 1 Dit verbeeld ook papier, alzoo men daar in oude tyden plagt op te schryven. 2 Galenus Abrahamz, der Mennoniten Leeraar en M. Doctor. 3 Linnen vodden om papier van te maaken.
303 Men roem geen kunstenaars om hun geleerd verstand, Nu 't zwakste1 Snytuigvan een Vrouw de kroone spant. Komt, Amstelnimfen, vlecht nu Palmen en Lauw'rieren, Om schrand're Galatee gulhartig te versieren. Ik dreef hun zanglust voort op 't ruisschen van het meer. Minerve belg' zig niet, daar zy, met helm, en speer, En schild gewapend, by 2 Held Kosmusbly gezeten, Van3 Vezels hangt aan een, wel eer op 't veld versmeeten. Wie zag vrouw Pallas ooit met meerder schranderheên, Dan nu, van Galatee zo kunstig uitgesneên? Arachne doemde zelfs haar reukeloos vertrouwen, Kon zy, vervormd, nu eens 't doorluchtig beeld beschouwen, En sprak voor elk, ontlast van hoogmoeds yd'len waan, 't Is uit met Thebe, met Amfion is 't gedaan, Apelles schilderkroon legt in het stof vertreeden, Myn spinnery staat stil, myn draad is afgesneeden, Een Kunstheldin braveert Minervaas School aan 't Y; Terwyl haar ryke geest alle and're streeft voorby. 1 J. Koertens Schaartje. 2 Kosmus de derde. 3 Ziende op 't papier.
304 Komt, Amstelnimfen, vlecht nu Palmen en Laurieren, Om schrand're Galatee gulhartig te versieren. De gryze Tyber hoort, in 't diepste van zyn kil, Vol blyschap opgewekt, daar hy gerust en stil Zyn golven houd in tucht, de Faam dus opgesteeken: Hoe ergens in1 een Vlek, by Waterlandse streeken, Daar Y-, en Amstelstroom, vereenigt samen gaan, De schrand're Kunstheldin, uit drooge en2 witte blaên, De3 zes paar stammen van de aloudeTyberraaden, Aan Jupiter gewyd, van4 afgesleeten draaden, Doorluchtig gaf aan 't licht, veel schooner als kristal, Van 't nootlot vry gemaakt voor 't wankelbaar geval: Gelyk de5 Keurtelg, die by de Elvestroom verheven, Van Galatee verkrygt een onverwelklyk leeven, Daar hy de Kunstschaar looft, en 't vrouwelyk vernuft, Die al 't Godinnendom in zyn geheim versuft, En nu den Zangberg noopt, om met verheven snaaren Te zingen haaren lof; terwyl6 een stapel blaeren, 1 Amsteldam. 2 Papier. 3 De twaalf eerste Roomse Keizers. 4 't Linnen daar 't papier van gemaakt word. 5 Fredrik den derden, Keurvorst &c. en Markgraaf te Brandenburg, &c. 6 't Stamboek van J. Koerten.
305 Van1 Febus wakk'ren Rei, met Pindus vocht bespat, De wierook voor haar zwaait, die druipt als geurig nat. Komt, Amstelnimfen, vlecht nu Palmen en Lauw'rieren, Om schand're Galatee voor eeuwig te versieren. Dus kweelde Koridon tot dat de dag verzonk, En 't Avondlicht weêr in Boötes tabbert blonk. Toen zocht hy 't vee by een, en de afgedwaalde schaapen, Om in een zachte kooi haar zoete rust te raapen; Terwyl hy, in zyn stulp, geweken uit het veld, Aan al zyn haartgezin van Galatee vertelt. De Oly van haar levenslamp allengs door de vlam verteert, hield zy op, in 't jaar 1715 den 28 in Wintermaand van langer te schynen. Haar lichaam werd in, maar haar roem, en beeltenis buiten het graf gesloten, daar Katharine Lescalje onder haar Print dit byschrift op maakte: Men eer dit Beeld, wiens geest en Schaar kan wond'ren teelen, 't Papier herscheppende in onschatbre kunsttafreelen. De Heer Blok, by wien haar gedagtenis in groote waarde blyft, laat haar Konstroem niet verwaarloozen: maar in tegendeel de namen, en zinspreuken door Waereldvorsten (ter gedagtenis dat zy haar berugte Schaarkonst gezien hebben) 1 Daar de Digters hunne vaerzen in geschreven hebben.
306 met eigen hand op papier gestelt, neffens de vaerzen der Puikdichters by een verzamelt in een stamboek pryken, en doet hunne beeltenissen door een konstige hand teekenen, om die tegens over de geschriften te plaatsen. Ook laat hy van de beste konstschilders teekeningen maken, zinspeelende op gemelde zinspreuken; 't geen hem in zyne ledige uuren tot verlustiging strekt, om haar kennisse van Godsdienst en het pleegen van deugden, daar zy boven al haar konsten in uitstak. Haar Lykgedagtenis geviert door den Heer D. van Hoogstraten is begrepen in dezen volgenden Lykzang. In excessum industriae et optimae matronae Joannae Curteniae. S Ic abiit mundi tenebris ereptaJ O A N N A , Sic abiit, carum destituitque Virum. Sic abiit, sic cognatos, sic liquit amicos, De quorum numero pars quoque parva sumus. Jam riget illa manus, quae tot monumenta reliquit, Omnigenas formas fingere docta manus. Vidimus e secta surgentia signa papyro, Qualia Mentorea sculpta fuere manu. Cernere clarorum meritis erat ora virorum, Cernere erat silvas velivolasque rates: Et quae praeterea producit Daedala tellus, Dum ludit variis ingeniosa modis. Solertis memores colimus miracula dextrae,
307 Miramur dotes quas dedit ipsa sibi. At quanto sunt haec pura virtute minora! Alliciunt homines illa, sed ista Deum. O rebus mundi vanis exemta, beato Juncta choro, magno nunc quoque juncta Deo, O quae jam caeli formosa palatia tangis, Et pedibus calcas sidera clara tuis, Laetae pacis amor, & mens sibi conscia recti Praebebant animo gaudia grata tuo; Castaque simplicitas, virtus contermina caelo, Ornabat vitam tempus in omne tuam. Non auri desiderium, non dira cupido Obstabant coeptis speve metuve tuis. Non ablata tibi rerum mendacibus umbris Mens, aut fallaci laesa vapore fuit. Non te impellebant casus humana moventes: Ipsa tui victrix strenua semper eras. Prima Deum spectabat, & altera cura maritum: Sic placido fluxit vita tenore tibi. Nunc violas tua busta novas meruere rosasque, Veris odorati nunc meruere decus. Jamque vale. nostro vives in pectore semper, Et memori vivet nomen in ore tuum. Haar Afbeeldzel na 't Schildery van D.V. P L A A S , in 't koper gebragt, staat in de Plaat N. 29., waar op dit volgende Vaers, voor de Printbeschouwers uit myn pen gevloeit is:
308 Graveerkonst maalde door het staal Der vrouwen kroon, sieraad en praal, J O A N N A K O E R T E N S zedig wezen, Van elk om haar vernuft gepreezen; In 't koper af, die met de Schaar Net trof na dat het voorbeeld waar, En deed veel Vorsten eeuwig leeven. Waar door zy word met glans verheeven. Hoor hoe de schelle faambazuin, Haar Schaarroem over zee en duin Uitbromt, dat elk tot lof moet spreeken. Deez print verstrekt een eereteeken. Hier hout de zilvere klaroen De Schaar gekroont in het blazoen, Die ziet men heen en weder zwayen. En tot triomf der Snykonst wayen. Ook voert de vlug gevlerkte Faam, Een blinkende eerkroon om haar naam, Daar door aan 't Stargewelf te sieren, Tot glorie van de Konstpapieren, En dat deez' naamstar staadig mag Hier schynen als de held're dag. Heeft dan de doot haar dezen luister Benyd, haar lighaam doen in 't duister Verhuizen; met een zerk bedekt Die hand die zoo veel lof verwekt; En heeft zig 't sterff'lik deel begeven; Haar roem, de dood ten spyt, blyft leven.
309 [Rochus van Veen] ROCHUS VAN VEEN, zoon van OCTAVIO VAN VEEN, of, zoo anderen willen, de Broeders zoon, oeffende zig mede in de Schilderkonst, dog meest met Waterverf op papier of perkement. Deze had twee zonen, waar van de oudste maar de penceelkonst oeffende. Zy woonden in de Beverwyk, daar zy stil en gerust leefden, verlustigende zig alleen in die zoete bezigheden van allerhande gedierten en vogelen naar 't leven, in koleuren, af te schilderen, op de wyze van P. Holsteyn, dog uitvoeriger. In 't jaar 1706 werden tot Haarlem hunne nagelaten Teekeningen, Schilderyen, en Printkonst verkogt, na dat de laatste van dien Konststam ten grave gedaalt was. [Dirk van Delen] In dezen tyd was ook in leven en bloei D I R K VAN D E L E N , geboren te Heusden, welks vernuft en vindingen, behandeling van Penceel en ervarentheid in schilderen van Bouwerken en doorzigten, Kornelis de Bie by uitnementheid pryst. Hy was een Leerling van Frans Hals. Totjaren gekomen zynde, begaf hy zig met 'er woon tot Armuiden, in Zeeland, daar hy Burgermeester werd. [Abraham de Heusch] Ook was in dien tyd te Dordrecht in leven A B R A H A M DE H E U S C H , geboren t'Utrecht maar te Dordrecht getrouwt, daar hy bleef wonen. Hy had de Konst geleert by Kristiaan Striep, en schilderde veelerhande soort van kruiden, en daar by Hagedissen, Slangen en Kapelletjes, heel natuurlyk en uitvoerig. In zyn weduwenaars staat diende hy eerst als Luitenant, naderhand voor Kapitein op een Brander ter zee. Voor de tweedemaal getrouwt zynde, trok hy met 'er woon naar Leerdam, daar hy stil van zyn renten leefde, en Borgermeester van die plaats gestorven is.
310 [Kornelis vander Meulen] Ook leefde in dien tyd K O R N E L I S VANDER M E U L E N , pourtretschilder, Leerling van S. van Hoogstraten, J A K O B VANDE R O E R meê pourtretschilder, die de Konst geleert heeft eerst by Kornelis Biskop, naderhand by J. de Baan, en PIETER VANDER LEEU BASTIAANSZ die een fraai Schilder was van Osjes, Koetjes en Schaapjes, op dezelve wyze als zyn meester Adriaan van den Velde. Gelyk de verandering van Toneelen en Persoonen teffens het oog der aanschouwers naar zig trekt, die in verwagting van wat nieuws d'ooren op steeken; zoo verwekt zy ook in den Leezer nieuwen leeslust. Des brengen wy voor de eerste maal twee Groeningers te gelyk op het Toneel, beide Konstschilders, en beminnaars van de Dichtkonst; maar de een scheen onder een gelukkig, de ander onder een rampspoedig Planeet geboren. De een had de Fortuin tot een lieve vriendin, de ander tot Stiefmoeder. [Johan Starrenberg] JOHAN STARRENBERG was een goed Schilder; maar meer te pryzen om zyne vernuftige en geestige vindingen, als om zyne wyze van penceelbehandeling, aangezien dezelve ruuw was, best in groote zalen en galeryen, daar de wyde afstant de zelve in 't oog verzagt, te zien. Hy had een vleyende en welbespraakte tong, en een vrypostigheid, zonder weerga, waar door hy zig in de gunst van den Stadhouder van Friesland, en de meeste Hovelingen, wist in te dringen. Gratiaan noemt deze natuurlyke hoedanigheid bovenstreven, om dat zulke luiden hier door zig meester maken over een anders geneigtheid; en dezelve als door een wyze van betooveringe, word volmaakt door 't vernuft, zegt gemelde Gratiaan; die ook eene
311 omschryving van dezelve doet, even als of hy op onzen S T A R R E N B E R G gedoelt had, aldus: die dit voordeel van de natuur hebben, vinden alle zaken gedaan. Deze hoedanigheid maakt hun alles ligt, zoo dat zy nergens door worden belemmert, en overal met lof uitkomen. De middelbare Konst heeft dikwils voor uitmuntend gegaan, om dat zy van deze maatschappy werd geholpen. En of'er somtyds anderen gevonden wierden, die meerder wetenschap, konst, zelf deugt dan zy hebben, zoo laten zy niet na hun dezelve met voorregt af te winnen. Ik vind onder de Vaerzen van L. Smits 'er een op Stratonica, verbeelt in de kamer van haar minnaar Antiochus, door J O H A N STARRENBERG. De Schilderkonst spreekt tot den aanschouwer. † 't Is Stratonica, die 'k op dit paneel vertoon. Kom, blyf niet hangen by den Vorst, of by zyn zoon: Maar, merk 't ontroeren aan van deze Koningin. De fierheid worstelt op de kaken met de min: Aanschou in 't beeld, door 't vel, een vreesselyk gety; Het rood verdwynt en ryst ook in de schildery By beurten; 't schrikkend wit verdooft, en word verdooft: Terwyl het jagend hart zig heymelyk verlooft Aan Prins * Antiochus, die met dit twisten woelt. † Stratonica was de Dochter van Demetrius Poliorcetes Koning van Macedonie.
Stratonica, en ontveinzende die hartstogt, valt daar door in een doodelyke ziekte. Dit werd door zyn Medicynmeester ontdekt, door dien hy bemerkte dat zyn geesten ontloken, als Stratonica hem aan zyn bed kwam bezoeken, en zyn ziekte, wanneer zy was weg gegaan weer verzwaarde: des hy het aan den Koning te kennen gaf, die ter liefde van zyn Zoon, en om hem te behouden, zyn bruid afstond. Dus getuigt Plutarchus, in 't leven van Demetrius.
312 Stiefmoeder, die wel mint: maar op geen schelmstuk doelt Als * Fedra, 'k zie den stryd gestuit, het bloed bedaart, U, met dien braven zoon, tot 's vaders rust, gepaart. [Jakob de Wolf] Zyn tyd-, stad-, Konstgenoot, en boezemvriend JAKOB DE WOLF, die van een geheel andere geaartheid was, en door zyne Konst in steê van gevley zig geagt zogt te maken, vond zig zelven daar in bedrogen. Wy lezen van Pomponius Attikus, dat hy over zyn ongeluk verdrietig geworden zynde, zyn leven een einde deed hebben, met zig zelf van honger te doen sterven. Appius Klaudius alle pogingen aangewend hebbende, om de deuren van de gevangenis, daar in hy besloten was, te breken, brak die van zyn lighaam, om vryheid aan zyn ziel te geven. Kleomenes en Mithridates, door een zelfden
't Was Fedra, die wel eer haar Zusters bruidegom, Bekoorde, en wederminde, en met haar Theseus vluchtte, Daar Ariadne alleen op Naxos oever zuchtte, En riep: myn Zuster toef. Ach! Theseus keer weerom! Maar geen voorbeede gaf gehoor aan haar gebeden: D'een had natuur verzaakt: en d'ander brak zyn eeden. 'T was Fedra die van 't een in 't ander kwaad verviel, Den Stiefzoon, die haar lust versmaadde, vals betichtte, En Theseus door bedrog tot Kindermoord verplichtte. Zoo stierf Hippolitus, maar met een zuivre ziel. En zy, als moorderes, van razerny bezeten, Volvoerde met haar hand het vonnis van 't geweten.
313 ramp gedrukt, roepen den bystand des doods aan, en uit hun veelvoudig geroep, oordeelende dat hy doof moest zyn, geven de een met een glas vergif, en de ander met een pook, een teeken van hem te naderen. Dus is het ook met onzen Schilder gebeurt. Hy was zyns vermogens in de Konst bewust: maar wat kon hem dat baten? Hy moest zien dat anderen, die minder in de Konst waren, door het geluk wierden opgebeurt, daar hy bleef zugten. Dit smartte hem, en raadplegende met zyn ongedult, in plaats van met de reden, nam voor dit onregt, dat hem de Schikgodin aandeed, te wreeken, met dat voorwerp van haar weg te rooven, en voerde dit heiloos besluit ook uit. Hy zette zyn ponjaart in een hoek van zyn vertrek, schuin met de punt opwaarts, liet zig achter over daar in vallen, en maakte dus een einde van zyn leven. Dit was in den jare 1685. De Heer Lud. Smids die tot den jare 1684 tot Groeningen gewoont heeft, heeft den zelven gekent, en om zyn Konst dikwils bezogt, op sommige ook zyner Konststukken een byschrift gemaakt: als aan de verbeelding van Alcestis, aan haar man Admetus weder overgelevert, te zien is. Hier word* Alcestis, door Alcides kracht, herstelt; Alcestis, 't voorbeeld van regtschapen gemalinnen,
Esculapius bewezen) tot belooning gekregen, dat, als hy ziek kwam te worden, en ymand van zyn nabestaanden voor hem sterven wilde, hy dan zou blyven leven. 't Gebeurde dat hy krank wierd. des smeekt hy zyn afgeleefden Vader, en stokoude Moeder, dog te vergeefs. Alcestis, de Dochter van Pelias, zyne huisvrouw, nog in hare jeugdige jaren, door zyn smeeken beweegt, bied zig uit liefde voor hem aan, en sterft. Hercules ontmoet haar in zyn Helletogt, en brengt haar met zig weder te rug tot haar man. Zie L. Smids in zyn Keurstoffe enz. en Vollenhove in zyn Heidensche dapperheid.
314 Die, zelf tot in het Graf, hunne Echtgenoots beminnen: Alcestis, tergster van de dood, en haar geweld. Admetus twyffelt of het waarheid is of logen. Hy trekt zyn hand te rug. O Vorst! zy is het zelf, Alcides heeft haar uit het onderaardsch gewelf Weer in den dag gebragt. Geloof uw eygen oogen. Zy is het zelf; die zoo gelaaten werd een lyk, Toen yder was verzogt, voor u te willen sneven, En Vader, Moeder, vriend, elk weigerde zyn leeven. Ga toon haar aan uw Hof, en aan uw Koninkryk. Dat zal Alcestis dan niet weder laten sterven, Zoo lang het koper heeft, en marmersteen, en verven. En nog een op de verbeeldinge van Cassandra, vermoord van Egysthus, en Klytemnestra, Uw priesterin Apoll' is in gevaar! Egysthus, en de dochter van Tyndaar, Staan al gereed, met uitgetogen zwaarde. Daal neer! daal neer! en neem haar op van d'aarde. O Pallas; help!* Cassandra moet'er aan.
't lot, ten deel gevallen, werd gevoert naar Mycenen. Zyn vrouw Klytemnestra, zig inbeeldende dat deze maagt van haar man geliefkoost wierd, rokkende haar boel Egistus tegens haar op. Naderhand spannen zy t'samen en vermoorden haar in den Tempel van Diana. Zie Seneca en Eschylus in hunne Treurspelen, en Pater Assesan in zyn Treurspel van Agamemnon.
315 Waar is uw Vuur? uw Bliksem om te slaan? Hier treedze droef, verbaast, en opgetrokken. Het golvend' kleed ontdekt haar bruine lokken, En blanken rugh, terwyl het neerwaards plooit; Schoon Pallas, op dit hof, geen bliksems strooit; Apollo sluit zyn onbarmhartige oogen; De Menschen zyn, Mevrouw, met u bewogen! Gy word door W O L F ontsterflyk, en Kathryn;* Wiens Verf uw bloed, wiens dicht uw zee zal zyn: Dus zal men staag Cassandra zien, en hooren, Als nooit gedood, of deftiger herboren. [Guilhelmo van Ingen] GUILHELMO VAN INGEN anders den Eerstenbrengen wy na 't jaar 1650 ten Toneel. De rede van dezen Bentnaam zullen wy straks ontdekken. Hy is geboren tot Utrecht in 't jaar 1651. en van der jeugt aan tot de Konst geneigt zynde, heeft hy in zyn geboortestad, de beginselen daar van geleert, en vorder zig daar in door den Konstschilder Antoni de Grebberlaten onderwyzen. Wanneer hy nu op eigen Wieken (als het spreekwoort zeit) konde dryven, werd hy belust om Rome te zien, om zig naar de konstige en berugte voorbeelden voort te oeffenen. Hier toe kreeg hy een gunstige gelegenheid aan de hand in den jare 1670, wanneer de Hoogwaardige Heer Johannes van Neerkassel, Bisschop van Castorien, en Vicaris van Nederland, dat is over de Roomsgezinde Kerken van Nederland, derwaards heen reisde, die hem onder zyn gevolg van Utrecht
316 meê nam naar Rome, en door zyn voorspraak maakte dat hy in gunst van den Konstschilder Karel Marat kwam, by wien hy een jaar de Schilderkonst oeffende; en na dien tyd verscheide groote Konstwerken, zoo in kerken, als elders gemaakt heeft. Onderwyl had hy zig aangegeven in de zoo genaamde Roomsche Bent. Dog de bestemde tyd tot zyne inhuldiging gekomen, die gemeenlyk met vreugd verzelt gaat, werd gestoort; want sommige Hoogduitsche schilders, die de Bent van haar gezelschap afgewezen hadde, wisten, door verkeerd aanbrengen, den Kardinaal Inquisiteur agterdenken in te boezemen, als of dusdanige byeenkomsten der Nederlanders strekten tot het voortkweken van een vremde wyze van Godsdienst strydig met de Roomsche Kerk, ook dat zy door een wyze van wederdoop velen tot die gemeenschap inlyfden. Daar op werden de dienaars van de Inquisitie gesterkt met lyfwagten van den Paus gezonden om dat nest te storen, en de menschen in verzekering te nemen, gelyk geschiede. David de Koningwas een van 't gezelschap. Dezen vraagden zy (gelyk zy ook den eenen voor en den anderen na deden) hoe zyn naam was, die daar op antwoorde in de Italiaanse taal, Ilre-Da-vide. Waar op de dienaars der Inquisitie (wanende dat hy de Koning van die bende was) zeiden; U inzonderheid moeten wy hebben;en bragtenze alle in de gevangenis. Dog 's daags daar aan volgende ter onderzoek gedaagt, bleek wel haast dat zy geen schult hadden aan het gene waar mede zy betigt werden, en overzulks werden zy in vryheid gestelt. Deze donkere wolk van vervolging over gewaait, werd onze van Ingen, in de Bent ingelyft, en kreeg tot Bentnaam (om dat hy de eerste was na de vervolging) De eerste.
317 Van Rome trok hy naar Venetien, daar hy om zig voort te oeffenen by le Febre(die de voornaamste konststukken van Paulo Veroneesen anderen in kooper gebragt heeft) begaf. Van daar quam hy te Napels, en eyndelyk weder tot Amsterdam daar hy ook (na dat hy veel fraaije penceelwerken gemaakt heeft) gestorven is. GERARD SEGERS is geboren t' Antwerpen, als uit het rym van Korn. de Bie te besluiten is. Want na dat hy gezegt heeft: Italie bekent zyn hooge waardigheit, Die zyne Schilderkonst de waereld door verspreit. Vervolgt hy: Waar op Antwerpen roemt daar SEGERS was geboren. Hy schilderde meest levensgroot. Het geen hem wel meest beroemt gemaakt heeft is de natuurlyke verbeelding der lydende hartstochten, die hy in zyne Passiestukken van Jesus Christus en Tafereelen van lydende Roomsche kerkheiligen, zoodanig heeft weten te vertoonen dat het den aanschouwers de traanen uit de oogen perste. Wanneer hy geboren is weet ik niet; maar hy is gestorven t' Antwerpen op den 18 Maart van 't jaar 1651. Dus hebben wy hem op zyn sterfjaar geplaatst. Sandrart die hem gekent, en omgang met hem gehad heeft, getuigt dat hy in zyne stukken 't hoog geel, blaau, en andere schreeuwende koleuren vermyde, en egter zyne Beelden zoo kragtig schilderde dat alle andere Schilderyen, die 'er by hingen, maar van waterverf scheenen gemaakt te zyn. Zyne beste werken zyn in Spanje, daar hy niet alleen rykelyk voor betaalt is geweest, maar
318 daar en boven ook groote geschenken ontfangen heeft. Als Rubbens gestorven was, en van Dyk zig in Engeland neergezet had, vatte hy die manier op, die zoo geagt was, en schilderde zyne stukken kleuriger, zoo dat als ik(zeit de Schryver) eenige van de zelve in 't jaar1645 zag, de zelve voor zyn werk niet zoude hebben aangezien, ten ware hy het my zelf gezeit hadde. Maar hy voegde daar by dat het de waereld dus begeerde, en hy overzulks maar om 't geld schilderde. Hy liet een zoon na die in Italie zynde den grond, om een goed Meester op te bouwen, geleit had. [Nicolaas de Vree] NICOLAAS DE VREE, geboren ik weet niet waar, schilderde Landschappen, Bloemen, Distels en Kruiden. Zyne konstwerken bevind ik meer bekent onder de konstlievenden dan zyn persoon; aangezien hy zig van den omgang met menschen afzonderde, inzonderheid in zyne laatste levensjaren; waar in hy met niemand verkeering hield, als met Jan Luiken, die met hem het gevoelen van J. Bhoem aanhing. Hy trok eindelyk met'er woon (alzoo hy de stilte beminde,) van Amsterdam naar Alkmaar, daar hy ook gestorven is, in den jare 1702, tusschen de 50 en 60 jaren oud. [Abraham Hondius] Onder zyn tyd- en konstgenooten, die t'samen met hem ten Toneel verschynen, is ook ABRAHAM HONDIUS. Onder zyne voornaamste stukken is bekent de verbeelding van den brand van Troje, waar in een groot gewoel van beelden zig vertoont, die wel geteekent, konstig geschikt en natuurlyk door de vlam, en toortslichten gedaagt worden. Ook heb ik een Kaarslicht van hem gezien, dat byzonder natuurlyk was, en waar in de beelden braaf geschildert waren. Anders schilderde
319 hy meest Valkejachten, Hartejachten, en dergelyke, waar in hy niet alleen menigte van beeltjes, maar ook Paarden en Honden te pas bragt, die hy konstig wist te schilderen, gelyk ook het landschap, inzonderheid zyne Morgenstonden. Hy heeft zyn meesten levenstyd in Engeland doorgebragt, en was 1665 nog in leven. Men ziet zyn beeltenis van J. Smith geschraapt, in Print uitgaan, die wy hebben nagevolgt in de Plaat M 28. [Francois Danks] FRANSOIS DANKS, anders SCHILDPADT, een Amsterdammer van geboorte, schilderde Historien in 't klein. In 't jaar 1676 maakte hy 't bootseerzel van het Tydbeeld, op de Heeregragt, tot Amsterdam, waar na het in Steen uitgehouwen werd met dit byschrift: Myn Glas Loopt ras. Waar de potsige Kornelis van Ryssen op zinspeelt, in dit volgende stekelvaersje: Een meugveel was zoo ras zyn glas niet vol geschonken, Of't wierd, zo dra hy 't kreeg, van hem weer uit gedronken Waar op toen werd gevraagt, hoe hy zo gulzig was. Hy zei, een schoone spreuk doet staag myn hart ontfonken. 'K vonts' op de Heeregragt, daar stond, Myn glas loopt ras. Dat hy ook Pourtretten geschildert heeft, blykt aan dit Lofdicht, op de beeltenis van Kat. Questiers, door J. Koenerding. Dus maalde DANKS en hand die schrand're Kataryn, Met verf en met penceel, dat niet van 't leeven scheelde, In schoonheids glans en blos, dog dit is maar de schyn Van haar die hy niet kon natuurelyk verbeelden Met 't vrugtbaar ryp verstand waar meê zy rustig tart Ireen en Myroos Konst wiens luister naam en ende
320 Zoo dra den Ystroom zag dit groot en wyze hart, Want ze is Apolloos styl en roem van Lucas bende. [Jan van Alen] J A N V A N A L E N of hy een Amsterdammer van geboorte is, weet ik niet, maar hy heeft 'er altyd gewoont, van zyn jeugt af, (welk begin genomen had 1651. tot zyn sterstyd in 't jaar 1698.) had het Penceel zodanig tot zyn wil, dat hy alle wyze van schilderen wist na te bootsen, inzonderheid de Vogelstukken van Melchior de Hondekoeter, die hy zoo even gelyk wist na te volgen, dat de beste kenners dikwils verlegen stonden, als hun oordeel daar over gevergt werd. Onze van ALEN stond niet kwalyk by die konstgreep, aangezien de penceelkonst van Hondekoeter by zyn leven willig aan den man raakte, dat thans zulk een vaart niet loopt. Dog zulk doen by Melchiors leven was een nagel aan zyn Dootkist, door dien 'er op deze wyze zoo veel geschilderde Hanen en Hoenders in de waereld kwamen, dat 'er een afslag in den prys door te dugten stond. Het zy, zoo 't zy, Melchior had twee kwaatjes, een binnen en een buitens huis, en dus was het niet te verwonderen dat hy by wylen den druk met geestverkwikkend vocht van zyn hart spoelde. [Abraham Stork] ABRAHAM STORK, Amsterdammenaar, schilderde ongestuime en stille zeestukken, Schepen, en zeehoofden vol gewoel van beeltjes, ook Steygerbooten, en andere vaartuigen, gepropt met soldaten en bootsgezellen met kisten en kooygoet, om de zelve aan boort van de op anker leggende zeeschepen te voeren, welk gewoel hy geestig en natuurlyk wist te verbeelden. Inzonderheid word geroemt de verbeelding van het inhalen van den Hertog van Marlbourg op den Amstel onder een
321 groot gewoel van binnenjachten. Deze had ook een Broeder die Ryngezigten en binnenlandsche vaartuygen schilderde, dog zoo konstig niet. [David Colyns] DAVID COLYNS, geboren tot Amsterdam, schilderde meest Bybelsche Historien, en inzonderheid zulke waar in een groot gewoel van Beeldjes te pas komt; als daar Israël het Manna opgadert, of daar Moses de dorstende Hebreeuwen drenkt door 't water uit de steenrots enz. [Barent Gaal] B A R E N T G A A L van Haarlem was een Leerling van Wouwerman, welks aart van schilderen hy al vry wel wist na te bootsen. Zyn penceelwerk bestaat ook wel meest in Bataljes, en pleisterplaatsen. Hy was doorgaans wat eygenzinnig in zyn doen, en koesterde dat gebrek, tot zyn nadeel. 'T gebeurde dat een Heerschap, voor wien hy eenig werk onderhanden had, hem ging bezoeken om het zelve te zien daar hy juist geen zin toe had. Des belaste, hy te zeggen dat hy niet t' huis was, en dat zoo luid dat het de Heer hoorde, die daar op henen ging, en voornam hem dit met gelyke munt te betalen. Het stuk gedaan zynde ging hy daar meê naar den Heer voor wien hy het geschildert had: maar deze hem hoorende aankloppen, stak 't hoofd ten venster uit en riep hem toe: Ik ben niet t'huisof hy daar tegen zeide, ik zie dat gy t'huis zyt, 't mogt niet helpen. Want hy kreeg tot antwoord, Gy ziet dat ik t'huis ben; als ik laatst aan uw huis kwam hoorde ik dat gy in huis waart, en moest egter heen gaan. Gelyk hy zig dan eindelyk ook moest getroosten met zyn stuk weder te vertrekken. [Isaak Koene] ISAAK KOENE, Landschapschilder en Discipel van Isak Ruisdal, maakte Landschappen en Gaal de Beeldjes daar in, dus maakte zy zamen veel stukjes
322 voor den Amsterdamschen Vos. [Pieter vander Hulst] Deze hunne Rol afgespeeld hebbende komt PIETER VANDER HULST, geboren te Dordrecht in 't jaar 1652, den 18 van Sprokkelmaand, ten Toneel. Hy kreeg de reislust in 't hoofd, teeg op reis, en kwam den 24 December 1674 te Rome, daar hem de Bentvogels beet kregen, en voor zyn geld met den Bynaam, of Bentnaam van Zonnebloem doopten, misschien om dat hy die veeltyds in zyn stukken te pas bragt; want hy zig tot het schilderen van een wilder soort van Bloemen zette, dan wel Dan. Segers, de Heem, en anderen gedaan hebben. Hy voegde by zyn Bloemen ook allerhande soort van wilde Kruyden, Slangen, Padden, Hagedissen, en diergelyke soort van Dieren. Hy heeft zig naderhand tot het pourtretschilderen begeven, maar daar meê in veere na zoo veel roem niet behaald. [Pieter Peuteman] De Schilder P I E T E R P E U T E M A N , is geboren te Rotterdam uit een deftig geslacht. By wien hy de Konst geleert heeft weet ik niet, maar hy schilderde allerhande soort van stilleeven: ook uitgehakte borden, gevormt naar de wyze der staande beelden, hoedanig een verbeeldende eenen Zwitser, die de wagt houd, in zyn voorhuis stond. Zyn Neef, die een lid der Vroedschap van Rotterdam was, verzogt hem een Tafereel te Schilderen, waar in de vergankelykheid van 's menschen leven door indrukbare beeltenissen vertoont wierd: en op dat hy zig van veelerhande voorwerpen zoude konnen bedienen, bezorgde hy hem de sleutel van de Snykamer, daar hy zig op een middag na den eeten alleen naar toe begaf om een afschetsing van 't een en 't ander te maken, 't geen hy in zyn stuk zoude te pas bren-
323 gen, dog hy viel door d'opstygende dampen van zyn volle maag in sluymering en eindelyk by dit sprakeloos gezelschap in vasten slaap. Dit was op den 18 van Herfstmaand 1692 wanneer die aardbeving voorviel die 't gantsche land deed schudden. Hy door die beweging en 't gerammel der Doodbeenderen ontwaakt zag met nuchtere oogen verbaast om naar alle kanten, en ziende dat alle de Geraamten de hoofden schudden als de wassepoppen, de Bekkeneelen op de tanden knarsten, en armen en beenen gins en weer slingerden, verbeelde zig in dien oogenblik niet anders dan dat die geraamten zig alle gelykerhand in beweging stelden om hem aan te vallen. Dus vluchte hy in alleryl de kamer af op de straat, door den schrik met doodverf bestreken. Een weynig bedaart zynde ontdekte hy wel haast de oorzaak der vreemde beweging dier Doodbeenderen. Maar wat hielp dit? de schrik was hem zoodanig in 't bloed geslagen, dat hy kort daar aan stierf. [Jan Klaasze Rietschoof] JAN KLAASZE RIETSCHOOF is geboren tot Hoorn in 't jaar 1652. Deze van der jeugt af aan tot de konst geneigt, werd Leerling eerst van Abraham Liedts, en naderhand van den berugten zee- en scheepschilder Lud. Backhuizen, welkers behandeling hy heeft behouden; zulks hy wel onder de brave meesters van zeeen scheepenschilderen mag geteld worden, dog hy is kleengevoelig van zyn Konst, en van een vromen inborst. [Hendrik Rietschoof] Zyn Zoon HENDRIK RIETSCHOOF geboren in 't jaar 1678 volgt op 't spoor van zyn vader, en is niet minder dan de zelve in vloejentheid van schilderen. [Kornelis Holstein] KORNELIS HOLSTEIN werd geboren te Haarlem in 't jaar 1653. Of hy de Konst alleen
324 by zyn vader Pieter Holstein, die een Glasschilder was, en veel met waterverf geteekent heeft, of by ymand anders geleert heeft, weet ik niet, maar wel dat hy een groot meester in de Konst geweest is. Onder vele stukken heb ik 'er een van hem gezien verbeeldende den Triomf van Bachus. In dit stuk kwamen verscheiden naakte vrouwtjes en kindertjes, zoo verwonderlyk natuurlyk en konstig geteekent en geschildert, dat de prys, welke daar voor betaald was, op verre na de waarde van het zelve niet konde opwegen. Maar wat zal ik zeggen? Die de naam heeft van vroeg op te staan, mag (zegt het spreekwoord) lang slapen. In de Weeskamer op 't Raadhuis van Amsterdam staat van hem een konstig geschildert stuk voor den schoorsteen, verbeeldende den Roomschen Lycurgus, daar hy zynen neef voor wettigen Erfgenaam verklaart. De Dichter Jan Vos maakte dit volgende Vaers op. Lycurgus hout zyn neef voor wettig erf van 't land. De hulp der voogden strekt de weez' een mond, en handt. Hier leertmen d' Eigenbaat den wees zyn erfrecht geeven. Zoo blyft des vaders zorg, als 't lichaam sterft, in 't leven. En in de Thesaurie ordinaris, zietmen de zoldering van onderen met zyn penceelkonst pronken. Hy oeffende ook het Glasschilderen, dog zoo veel niet als zyn vader, aangezien die mode van tyd tot tyd afnam. Deze kwam heel haastig te sterven op den 19 van Hooymaand 1662, tusschen
325 twee en drie uuren namiddags, hebbende een purgatie ingenomen, om de pyn voor 't hart af te zetten, want hy anders geen ziekte had, en ook nog even te voren op zyn stoep had gezeten, wanneer zyn vrouw het bekertje by den kruidmenger, weer 't huis gebragt hebbende, en pas een kwartieruurs uit geweest zynde, haar man in het voorhuis op den vloer vond dood leggen. Men beschuldigde den kruidmenger wel niet, want zulks kan wel gebeuren door een Hartvang: maar sommige buuren, die het spreukje van Nicocles wisten, verhaalden het aan anderen by dit geval, te weten dat deze, een domdristig geneesheer, die op de kragt van zyn poeders stoste dus spottende in den baard voer. Zeker ik prys uw Konst om dat gy de menschen niet lang in elende laat leggen; maar hen spoedig verlost datze geen pyn meer gevoelen. 't ging zoo 't ging, zulke vertellingen bragten den Apotheker weynig voordeel aan, zoo min als de Raad van Euftius in zyn ontledingen des vernufts, daar hy zeit: Laat den Kok uw Geneesmeester zyn, en de vleeshal uw Apothekers Winkel. My is verhaald dat de berugte Cavaljier, welke voor eenige jaren, door zyn krygsvernuft en dapperheid de troepen in de Sevennes aan gevoert heeft, in een Koffihuys was, en een vaandrig van de Hoogduitsche troepen, belust om hem te zien hem daar kwam spreken. Na eenige algemeene reden wisselingen vraagde de Duitscher hem of hy die Cavaljier was daar zoo veel van gezeit wierd? waar op hy ja antwoorde. Zoo zyt gy dan(vervolgde de Duitscher) Die broodbakkers zoon? Jaantwoorde Cavaljier? Maar thans in staat als Colonel; en vervolgde: Mag ik d'eer hebben van te weten wie myn Heer is?Waar op hy zyn naam melde, en
326 met een dat zyn Grootvader een Generaal, zyn vader een Hopman was geweest, en hy een vaandrig was. Cavaljier zig een weinig beradende, zeide daar op: Hoe myn Heer; uw Grootvader een Generaal, uw vader een Hopman, en gy een vaandrig; dit telt byster af: en wil het zoo voort, zoo word uw zoon nog wel een Bakkers knegt. De grootmoedige Duitscher dien steek voelende, droop weg. Dus ging het ook met den volgenden Konstschilder. [Simon vander Does] SIMON VANDER DOES had tot zyn overgrootvader een Geheimschryver der Stad Amsterdam, tot zyn Grootvader een Secretaris van d'Assurantiekamer, gelyk wy in 't leven van zyn vader Jakob vander Does hebben aangemerkt, maar hy eindelyk in een slegten staat vervallen strekte voor zyn geslagt een zinnebeeld van d'Ondergaande zon. Hy was geboren 1653, en oeffende zig in de zelve verkiezing en wyze van schilderen als zyn vader, en woonde in den Haag by zyn Moey. Om nu eens proef te nemen, hoe veer hy op eigen wieken dryven konde, ging hy eerst een wyl in Vriesland wonen, naderhand in Engeland, maar bleef daar maar een jaar. 't Schynt dat hem de kost daar niet beter dan in zyn moers keuken smaakte. Zesendertig jaren was hy oud als hy zig in huwelyk begaf. Oud genoeg was hy om te trouwen, maar te jong om de wederwaardigheid die daar uit ontstond te torschen, want hy had een slegte keur gedaan. Wie kan alles voorzien? Alle zaken hebben geen voortgang van onze inbeeldinge tot de wezentheid, zonder verlies, zeit Fontenelle in de t' zamenspraak der dooden. Zy was inzonderheid verkwistende, en alles wat hy met zyn penceel en yver by een schrapen konde, was straks op de molen van zorgeloosheid tot kaf vermaalt, dus hy met
327 zugten de Konst moest oeffenen, en maakte zelden iets of 't was voor gegeten brood. Hier kwam nog by dat de Heer de Graaf, die van zyn geslachts stam was, en veel om zyn vaders wil met hem gedaan zou hebben, zig nu om dit Huwelyk van hem onttrok, en hem (als het spreekwoord zeit) liet dryven. Johan van Gool die toenmaals zyn Leerling was heeft my tot verwonderens verhaald, hoe hy niet tegenstaande al die bekommernissen en hartkwellingen, dagelyks even yverig konde schilderen. Maar met al dit yveren deed hy geen voordeel, aangezien hy zig hier door het gezelschap der menschen onttrok, en gevolglyk de gelegentheid verloor van somwyl een pourtret te schilderen, dat wat meerder voordeel gaf, als het beeste schilderen. Verscheiden pourtretten zyn nog van hem in handen, die heel in handeling naar den ouden Netscher gelyken. Zyn vrouw te sterven komende bevond hy zig in een slegten staat, zoo dat hy, door voorspraak van goede vrienden, een plaats in 't Gasthuis agter de Hal in den Haag kreeg. Maar na dat hy daar twee of drie jaren gewoont had liep hy daar uit, ging naar Brussel daar hy een jaar woonde, en voorts naar Antwerpen, daar hy voor de keelbeulen schilderde. De Heer de Graaf, meer gemeld, dagt dit verval in 't geslagt, door zyn jonger Broeder Jakob vander Does Jakobsz. weder op te beuren: en vindende hem geneigt tot de Konst, bestelde hem by Karel du Jardyn, zyn overleden Vaders grooten vrient en zyn gewezen voogt, daar hy zoo lang by bleef tot Karel die on verwagte luim bekroop van Roome voor zyn dood te zien. Toen raakte hy by G. Netscher, en na 't verloo-
328 pen van twee jaren by G. de Laires tot Amsterdam. Naderhand by zig zelven de Konst oeffenende, gaf hy proeven van zyn grooten geest, en verzegelingen van 't geen in hem te hoopen stond. Hy was stout in zyne ondernemingen, en gereed om groote zaken de Konst belangende t'ondernemen, maar ook met een byzonderiyk dristig en haastig, zoo dat hy ('t geen my voor de waarheid verhaald is) eens drie of vier weken aan een stuk geschildert had, en als hy het niet na zyn zin konde krygen, een mes nam (niettegenstaande dat zyn Broeder die agter hem stond 't zelve wilde beletten) en sneed den doek aan riemen. Dit werk ondernam hy andermaal: 't lukte hem, en hy maakte een geschenk daar van aan den Heer de Graaf, die het dankelyk aannam, hem een paart gaf, en een dikke goudbeurs bezorgde, en zont hem onder den zwier van den Heere van Heemskerk (als hy voor Ambassadeur van wegens den Staat naar Vrankryk ging) meê naar Parys, daar hy zyn Fortuin gevonden zou hebben, had de dood hem niet na 't verloopen van een jaar uit dit leven weggerukt, en dus alle hoop verydelt. Nu volgen de twee gebroeders [Theodorus en Christoffel Lubienietzky] THEODORUS EN CHRISTOFFEL LUBIENIETZKI, waar van de eerste is geboren te Cracou in 't jaar 1653, de ander te Stettin1659. zy hadden beide de teeken-en schilderkonst in hunne jeugt tot hun vermaak geoeffent by Juriaan Stur te Hamburg, nevens andere pryswaardige oeffeningen voeglyk aan jongelingen van edele geboorte. In den jare 1675 in Oegstmaand kwamen zy tot Amsterdam, en begaf zig CHRISTOFFEL ten eersten by Adriaan Bakker om de Konst voort te
329 oeffenen, dog THEODOOR raakte by den berugten Gerard de Laires, welkers wyze van behandelinge hy zoo wel afgezien heeft, dat het alzins in zyne konstige penceelwerken doorstraalde. Deze werd na 't verloop van eenige jaren door den Groot Hertog van Toskanen ontboden. In 't jaar 1682 is hy naar Hanover vertrokken. Van daar kwam hy aan 't Hof van Brandenburg, daar hy eerste Kamerling en opzigter van de Academie werd; en eindelyk is hy in 't jaar 1706 naar Polen gereist, daar hy gestorven is. Christoffel Lubienietzki woont nu nog tot Amsterdam daar hy met lof de Konst oeffent, zoo in Historien als pourtretten. In dezen tyd bloeide de Konst in Nederland, inzonderheid te Amsterdam. De Vrede stond voor de deur, die Bellona vyandin der konsten aan band zouw leggen. De zon eerst door een opwellende sulferdamp betrokken, begon een blyder aangezigt te vertoonen, en de Koopvaardyman vlamde om geveiligt de zee te bouwen. Thans zag men de Stedelingen een nieuwe konstlust scheppen, en de een toonde zig voor den ander een Mecenas, daar de Heer Joan van Maarseveen, Ridder van St. Michiel, elk in voorging. Konstlievenden en Konstenaren reikten nu elkander hart en hand, (en 't waar te wenschen geweest dat de wangunst en eigenbaat dezen band niet had verbroken) in eendragt toe. Dit is my gebleken uit zekere vaerzen, 't eene op de vereeniging van Apelles en Apollo & c.1653. Het andere heeft tot tytel Broederschap der Schilderkonst, ingewyd door Schilders, Beeldhouwers en derzelver begunstigers. Op den21 van Wynmaand, 1654 in Amsterdam. Op de volgende bladzyde
330 staan de hoofden der opregters, als M. Kretser, B. vander Elst, N. van Heldt Stockade, J. Meuris gemeld; en is dit vaers aan gemelden Heer Maarseveen opgedragen, uit naam van allen door T. Asselyn. Dit St. Lucas feest werd gehouden op de groote zaal van St. Joris Doelen; dewelke daar toe opgeciert was met Festoenen, die hunne zinspelingen hadden op deze vereeniginge. Op 't Feston van 't schilders gereedschap, verbeeldende de eenigheid van hunne Broederschap, las men dit: Aldus is d' eenigheid van Konst, en Konstgenooten, Gelyk dit schildertuig gebonden is in een, Zoo bint de liefde hen als Broeders in 't gemeen, Want eenigheid en vreê word met dien band gesloten. Op 't Feston van 't Musyktuig, toegeëigent aan Apollo vond men deze vaerzen. De Konstgodin, verknogt aan d'eedle Poëzy, Scheen door Apolloos lier ten Hemel op te varen. Twee konsten na in bloed, vereend in Maatschappy. Apol bemint 't penceel, Apelles zang en snaren. Daar benevens hadden zy voor hun, en de genoodigden, (die te zamen zoo Schilders, Poëeten als Lief hebbers der Dicht- en Schilderkonst omtrent 100 in getal waren,) een regel, of tafelwet opgestelt, die by wyze van aanspraak tot de genooden dus begint:
331 Lief hebbers, Konstenaars, die op de Voetboogszaal, Staat met den anderen gereed, om 't middagmaal Te houden: Het dronken drinken zy geschuwt van dezen dag; Die drie gezontheên heeft blootshoofds voldaan, vermag, Indien hy meerder wierd gevergt, die neêr te zetten; Den genen die meer lust, en zal men 't niet beletten, Zoo slegs geen overdaad aan tafel word gepleegt. Joost van den Vondel was niet alleen mede op dit feest gelyk anderen genoodigt, maar werd ook aan 't hooge eind van de tafel in een grooten zeetel geplaatst, en hem door iemant Apollo verbeeldende een Laurierkrans op 't hoofd geplant, gelyk het Brant dus in zyne levensbeschryving, agter het 2de Deel van zyne Poëzy gedrukt, aanhaald. De gryze Vader kroonde het feest weder met dit volgende gedicht. Gelyk de Zonnebloem haar oogen Uit minne draait naar 's Hemels bogen, En volgt met haar gezicht Het alverkwikkend licht, De Zon, die 't al zyn verwe geeft, En daar geboomte en plant by leeft; Zoo volgt de Schilderkunst, Uit aangeboren gunst, Ontsteeken van een heilig vuur, De schoonheid van natuur, Met hare streken en penceelen; Geeft doode doeken en paneelen
332 Het leven, waarze zweeft, en zwiert; Verkloekt de menschen en 't gediert. ô Eedle Schildermin, ô Tiende Zanggodin, Wy loopen u met d andre negen Parnasgodinnen tegen: Van zingen nog van speelen moe: Ontfang dees Kroon: zy komt u toe. Het welk beantwoord werd met dit volgende Klinkdicht. Toen 't groote licht verscheen op 't feest der Konstenaren, Was ieder een verheugt, en zoo vernoegt en bly, Dat wie den Vader zag, ontstak in Poëzy, Nu dat de Konstgodin hier met Apol zou paren. Terwyl de Priesterschap, door zang en spel der snaren, Begroette dus die Zon: ô Feniks van ons Landt! Die 't gansche Helikon doet luisteren naar uw trant, En wyd aan God Jupyn een kroon van gryze haren, Die stadig zyn omringt niet heil' ge Laureblaan. Wat offer zullen wy u voor dees weldaad branden? Wie dankbaar is voor gunst, die heeft de gunst voldaan. Wat dankbaarheid is meer als duizent offerhanden. De Vader zy vernoegt, nu dat St. Lucas hier U schenkt Apelles schilt, Apollo zyn Laurier. Elk maakte zig vrolyk, en verheugt op dit feest, de glazen klonken in 't rond, en de geesten door Bachus druivensap vervrolikt, schenen al op Pindus heuvel verplaatst te wezen. Des
333 zongen zy alle bekommertheid vaar wel; en deunden helder op: Laat Romen op de Konst, en haar aeloutheidbrallen, En Tivoli op al zyn groote watervallen, En Napels op het Graf van Maro, en haar gunst, Hier is de beurs, en 't geld, en liefde tot de Kunst. Eer zy scheiden namen zy besluit tot een jaarlykse vernieuwing op St. Lucas dag, lieten tot dien einde een gedenkschilt (veel ligt is hun het gebruik van de oude Romeinse belosteschilden in gedagten gekomen) maken; waar op afgebeelt stonden, een gebroken en eene opgeregte gedenknaalt, opwimpelt met het byschrift, VERNIEUT UIT LIEFDE. Dog dit voornemen is door de nyd verydelt geworden, en het gedenkschilt door den tyd, even als de gedagte Romeinse belofteschilden, in de vergetenheid begraven. [Jan Hoogzaat] JAN HOOGZAAT is geboren te Amsterdam
334 den 12 Maart 1654, een van de beste Leerlingen van Gerard de Lairesse. Om in 't groot te schilderen is hy niet minder konstig als in zyn kleene beelden daar een meester best in uitblink. Hy heeft veel in 't huis van 't Loo voor William Koning van Engeland geschildert. Hy heeft ook stukken gemaakt voor de Grootagtbare Heeren Burgermeesteren dezer Steede Jan Trip, A. Velters, Jan Six, en voor den Hr. Scheepen van Aalst en andere groote Heeren. Ook is van hem geschildert het oppervlak in 't overwelfsel van de Borgerzaal op 't Amsterdamsche Raathuis. Maar de maker heeft geen naauwe agt gegeven hoe de figuuren in 't oog door zulk een wyden afstand verkleenen, waarom men dezelve naauw onderscheidentlyk zien kan. Dog de beschryving van den inhoud derzelve is, ten dienst der vreemdelingen, gevoegt in den Wegwyzer door Amsterdam, op pag. 427 aldus. Amsterdam, een der schoonste Steden die de Zon beschynt, zit hier deftig uitgedost, op lugtige wolken, heerlyk verheven & c. Zy draagt in haar schoot een bondelbyl met groene laurieren omvlogten; om te gelyk haar bloejende en eendragtige Regering aan te toonen. Zy leunt op een cierlyke scheepssteven, 't geen teffens( met het later kruisschilt behangen) haar berugte scheepvaart te kennen geeft: waarom de Zeevoogt Neptuin haar de stevenkroon opdraagt. Terwyl Merkuur haar den Guldenstaf der Koopmanschap vereert, en Cybele, Godin der Aarde met het aanbieden van hare sleutels de gansche waereld tot het dryven haarer Koophandel open steld. De wa-
335 pentuigen die nevens haar leggen, beteekenen dat zy hare vryheid en achtbaarheid kan, en weet te verdadigen. Alles vloeit uit den overvloetshooren haar van alle kanten toe. De Roomsche Ryks Adelaar verheft zig boven haar hoofd, met de Keizerlyke Kroon haar wel eer door Maximiliaan gegeven. De Faam schynt deze voortreffelykheden de waereld over te trompetten, terwyl zig Amsterdam door den Tyd, met behulp van Verstand en Naarstigheid nog hooger ziet opvyzelen. In 't verschiet der wolken ziet men de eedle Konsten en wetenschappen door Kindertjes verbeeld, die den anderen in oeffening verzellen. Herkules( het zinnebeeld van Deugt en Dapperheid) is ter andere zyde met zyn knods in de weer, om de Wangunst en andere lasterzieke gedrogten en harpyen op de vlugt te dryven, om de maagt van Amsterdam voor dit schenzugtige monster te bevryden. Junius in zyn 3 Boek pag. 218. verhaalt een opmerkenswaardige Historie van Alcamenes en Phidias. Deze twee Konstenaars gelast van de Athenienzers om elk een beeld van hun Godin Diana te maken, dewelke op hooge voetstukken in hun Stad geplaatst zouden worden, lieten met een ook door 't volk verbreiden (om dat die Konstenaars elk hun best zouden betrachten) dat een groote som gelds betaald zou worden, aan die het best maaken zou. Hier op tegen die twee konstenaars met yver te werk. Alcamenes had zyn beeld 't eerst gemaakt, en was by zig zelven genoegt dat het, van naby bezien, geprezen werd. Eindelyk bragt Phidias zyn beeld ook te voorschyn, 't welk niemant van de Athenienzers van naby beviel, maar zy lasterden in tegendeel den ma-
336 ker, niet willende zulk een wanstallig beeld (zoo 't hun toescheen) in hare stad dulden: zoo veer, dat 'er een oploop ontstont, en 't gemeene volk hem wilde steenigen. Phidias, die de Geometrie, en Optica verstont, had zyn beeld grover en plomper van deelen gemaakt als men gewoon was te zien, om den hoogen afstant die het zelve zoude hebben, wanneer het op zyn verheven stantplaats stont. Des verzogt hy maar alleen dat zy hun oploopentheid, en oordeel wilden schorten, tot het zelve geplaatst zoude wezen. Toen veranderden zy; want de nettigheid en zagtheid die men aan het beeld van Alcamenes bespeurde, wanneer het op den beneden grond stont, veranderde door den hoogen afstant in een afzigtigheid: daar en tegen verdween die grove hardigheid van Phidias beeld in een vleiende zagtheid, en behield in dien afstant zyne grootte en deftigheid. Hoe velen door omgang met Konstschilders, en door 't dagelyks bespiegelen der konstwerken zyn aangespoort geworden tot die prysselyke oeffening, daar van hebben wy menigte van voorbeelden aangetoont, maar dat de natuurdrift buiten dusdanige aanleidingen, insgelyks ook zulks vermag, zien wy in den braven pourtretschilder JOAN VOLLEVENS bevestigt. Geertruidenberg, binnen welkers ringmuur hy in 't jaar 1654 geboren werd, had lang voor en na dien tyd geen konstoeffenaars binnen zyn wallen gehad om hem eenige aanleiding te konnen geven. En egter was zyn drift zoo tot die oeffening geneigt, dat hy van der jeugt af aan niet anders deed dan al wat hem voorquam met kool en kryt af te schetsen. Waarom zyne ouders (ziende zyn
337 onstuitbare konstdrift) hem bestelden by den berugten pourtretschilder Kasp. Netscher, naderhand by N. Maas, en eindelyk by Jan de Baan in 'sGravenhage, daar hy 't zedert heeft blyven wonen, en menigte pourtretten gemaakt, die braaf geschildert en vol leven zyn. Ook heeft hy een Zoon in die oeffening opgekweekt, die nevens zyn Vader nog in leven is. Komen en gaan is des menschen lot. 't Jaar 1654, dat de Konstschilders vol leven zag ontluiken, zag teffens ook Fabricius door een deerlyk toeval het leven eindigen. Die tot een ongeluk geboren is (zeit de spreuk) zal het niet ontgaan. [Karel Fabricius] KAREL FABRICIUS, een uitstekend schilder van perspectiven, berugt voor den besten in zyn tyd, was ook een goed pourtretschilder. Waar hy geboren is, ook de tyd wanneer, blyft duister: maar dat hy lange jaren te Delf gewoont heeft is bekent, gelyk zyn naam ook in de Stads gedenkschriften op het jaar 1654 den 12 October by het springen van het buskruidmagazyn gemelt staat, nevens zyn Schoonmoeder en Broeder, mitsgaders Simon Decker, Koster van de oude Kerk, met wien hy bezig was uit te schilderen, ook Mathias Spoors zyn Discipel, welke alle zeer deerlyk, door het instorten van het huis, onder het puin zyn geplettert en gesneuvelt. In Fabricius alleen was nog leven, na dat hy nevens de anderen na 't verloop van 6 of 7 uuren onder 't puin dat hem overstolpt had wierd gesleept: en om dat de huizen der Geneesmeesters voor het meeste mede ingestort waren, in het Gasthuis gebragt, alwaar na het verloop van een kwartier uurs zyne benaauwde ziel uit het
338 elendig gekneusde lichaam verhuisde. En das (hy was nog maar dertig jaren oud) is die heldere zon pas aan 't ryzen op het onverwagtst ondergegaan. Arnold Bon maakte op dit droevig ongeval dit treurdicht. Aldus gekneust, geplettert en gebrooken, Aan arm en beenen dat onkenbaar was, LagKAREL FABER schier versmoort in d'as, Door 't heiloos kruit; wie weet hoe aangestooken? Zyn matte ziel gantsch magteloos gekreeten, Wierd nog gered uit deezen bangen noodt. Maar d'alvernield' en d'onmedoogde doodt, Heeft hem den draad zyns leevens afgebeeten. Zoo voer de grootste Konstenaar ten dale, Dien Delleft ooit of Holland heeft gehad. De meeste schaa van deeze brave Stad Werd weer geboet, maar hy niet weer te haale. Wie treurt dan niet op zyn gekrookte beenen, Die ooit de konstgodin Pictura mindt? Hy was van haar het beste troetelkindt, En zoog 't geheimste uit haare borst en speenen. Dus troft gy hem, ô doot toen hy zo schrander, In 't malen met zyn deftige penseel, Het weezen bragt natuurlyk op 't panneel Dat zoo geleek, als 't eene Ey het ander. Moest nevens hem dan Decker ook al sneeven? Als of de nyd hem nog benyden wou, Dat yders oog, nog namaals zeggen zou, Ten is geen doek, het is het waare leeven. Moest gy den geest van Faber ook zo sollen Mattias Spoors, o gaauwe jongeling, ( Die dagelyks leergierig by hem sting,) Om zoo de Konst ter wereld uit te rollen?
339 Maar heeft dit droevig treurtoneel van Fabricius uw hart, Lezer, tot deernis bewogen, daar gy hem onder 't puin verplettert zaagt; de vertooning van het vreugdefeest der Broederen van St. Lucas, vereert door byzyn van hun grooten Mecenas, en het opperhooft van den Amsterdamschen Zangberg, die onder 't klinken der glazen vol van Bachusnat, met vrolyke kelen Evoedoor de ruime zaal schaterden, (als wy boven gemelt hebben) zal u het wezen in een andere plooi zetten. [Johan van Bunnik] Nu treden wy tot JOHAN VAN BUNNIK. Hy is geboren tot Utrecht in 't jaar 1654. Na dat zyne ouders bespeurden dat hy inzonderheid tot de schilderkonst geneigt was, werd hy in 't jaar 1668 bestelt by den berugten Herman Zachtleven, by wien hy in den tyd van drie jaren zoo veer in de Konst vorderde, dat hy eigen werken dorst ondernemen, welke hy met veel roem ten einde bragt. Gelyk de jonge vogels eerst boven 't nest klapperwieken, daar na een korte vlugt ondernemen, eer zy zig veer van honk begeven, zoo deed ook onze Bunnik, die eerst by zyn ouders zyn vermogen in de Konst ter proef stellende, daar na een korte vlugt naar 't Kleefsland ondernam, 't geen wel gelukten. Weder t'huis gekomen ondernam hy andermaal zig te voegen by den konstschilder G. Hoet, eer hy zyn koers dorst zetten naar Rome. Hoe reiszugtig hy van aart geweest is, blykt aan de lyst die hy my zelf heeft opgegeven van al de plaatsen daar hy stalen van zyn Konst gelaten heeft, waar by hy eeuwen zal gedagt worden. Te Rees kreeg hy gelegentheid van voor den
340 Oversten Sales te schilderen. Van daar trok hy naar Duitsland, en hielt zig een tyd lang op te Frankfoort met zyn konstgenoot Merian. Van daar vertrok hy naar Heydelberg, en voorts tot Spiers, daar hy voor Karel Lodewyk Keurvorst van de Paltz, en den Raadsheer Jonkmans, verscheiden Konstwerken maakte. Van daar is hy gereist op Straatsburg door Zwitserland tot Zurig, voorts over de Alpes tot het Milanees. Van daar naar Genua, daar hy kennis kreeg aan den braven Konstschilder P. Moulyn, anders Tempeest, by wien hy een tyd lang bleef en verscheiden stukken maakte. Van daar is hy gereist op Livorne daar hy voor den Hollandsen Consul eenige tafereelen schilderde; waar na hy zyn reis voortzette tot Rome toe, daar hy gekomen zynde straks kennis maakte met Karel Marat, Abraham Genoels, Piemont, Ferdinant Voet, Adriaan Honig, anders Lossenbruier, en den Konstigen plaatsnyder Korn. Bloemaart: dog hy bleef 'er niet lang, maar toog naar Napels daar hy vele konstwerken gemaakt hebbende weder te rug keerde tot Rome. Van daar reisde hy naar Boulonge, Ferrare en Venetien, alwaar hy den konstschilder Carel Loti bezogt. Toen trok hy voort naar Milanen en Modena, alwaar hy gelegentheid kreeg van voor den Hertog Franciscus den tweeden van dien naam te schilderen; welke Vorst zulk een zugt voor zyn Konst kreeg dat hy hem in zyn dienst nam, en jaarlyks aan hem een goede som gelts gaf. Hier bleef hy acht agtereenvolgende jaren, in welken tyd hy vele lofwaardige konststukken, zoo aan 't Hof, als op Buitenplaatsen van den Vorst, nu nog te zien, gemaakt heeft. De Hertog deed in dien tyd een beedevaart naar
341 Lorette, daar hy hem verzelde, gelyk ook naar Rome, daar hy nu voor de derde reys gekomen zig in de schilderbent liet huldigen, en kreeg tot bentnaam de Keteltrom. Kort daar aan met den Hertog wedergekeert tot Modena, werd hy het reizen wars, zoo dat hy ontslaging van den Hertog verzogt, die hem een vrye pas bezorgde om door Vrankryk naar zyn Vaderland te keeren, gelyk hy deed. Dog vindende te Turin meergemelden konstschilder Ferd. Voet, hield hy zig daar een wyl tyds op met het schilderen van eenige stukken, waar na zy te samen reisden door Vrankryk tot Lions, daar zy vander Kabel, P. van Blommen en Gillis Wenix ontmoetten. Hier elkanders vaar wel gedronken hebbende, vertrok onze van Bunnik, met Ferd. Voet en zyn Broeder Jakob van Bunnik die hem doorgaans op de reis verzelt had, en een goed Bataljeschilder was, naar Parys, en van daar door Braband tot zyn geboortestad, 't welk was in 't jaar 1684. Dog meergemelde Ferd. Voet bleef in zyn geboortestad Antwerpen, daar hy stalen van zyn brave Konst deet zien, zoo in 't schilderen van Historien, als van Pourtretten en Landschappen, waar van hy 'er verscheiden op koper geëtst heeft, en met konstig geteekende beeltjes opgeciert. My is verhaalt dat hy te Rome op den muur van de kamer in de Herberg, daar de schilders gewoon zyn by een te komen, met kool geteekent heeft het gantsche gezelschap dat op een Bentfeest by een was, zoo, dat elk in 't byzonder aan de wezenstrekken kenbaar was. Daar en boven waren de beelden zoo konstig en vast geteekent, en de schikking der beelden zoo geestig bedagt, dat al wie het zag daar af verwondert stond. Wat agting het Bentgenootschap daar voor heeft, blykt
342 hier aan: dat, wanneer de muuren van die kamer jaarlyks worden gewit of schoon gemaakt, dit beteekende vak alleen word uitgezondert; om tot een proefstuk van Konst altyd te pronken. Myn pen heeft Bunnik vervolgt tot in zyn geboortestad: nu rest 'er nog te zeggen, dat hy ten eersten aangezogt werd om op 't Konings Huis van 't Loo verscheide groote landschappen te schilderen, gelyk ook naderhand op het Huis van den Heer van Odyk te Zeyst, als mede op het Huis te Voorst. Waar aan men zien kan wat zyn penceel vermogt. Hy is nog in leven en woont te Utrecht. Het beurt maar zelden, dat, na verloop van tyden, dingen gevallig zig samenschikken als voor henen. Het schikte zig zoo in de levensbeschryving der Italiaansche schilders door van Mander, dat Daniel Ricciarellivoor Taddeo Zuccherokwam te staan, waar uit van Manderreden vont om te zeggen: Dat Daniel door moeite en grooten arbeid zoo hoog in de Konst geklommen weder gedaalt is, en dat hy 't penceel voor den beitel verwisselende, by een pyl is te gelyken die met kragt in de hoogte opgeschoten straks weder tot de laagte daalt: maar dat die gene welken de Konst aangeboren is, hoe langer zy dezelve oeffenen, hoe zy daar in volmaakter worden. 't Welk hy op Zucchero toepast. [Karel de Moor] Met gelyke reden konnen wy dit op den Dordrechtsen Simon Germyn en onzen Leydschen Ridder en Konstschilder KAREL DE MOOR toepassen. De eerstgemelde maakte door moeite een goed begin. Zyn Konstzon rees, maar daalde straks zoo dat hy zig naderhand met de grove kwast
343 en kladpot moest generen. In tegendeel is de Konstzon van onzen Ridder van tyd tot tyd zonder eenige beneveling in de hoogte opgeklommen tot den middagkring, van waar zy hare konststralen de Waereld overspreit, en de mindere konstlichten doet ontsonken. Leiden bromt op zyn geboorte voorgevallen op den 25 van Sprokkelmaand 1656. Zyn Vader was een Konsthandelaar, die ziende dat hy onweerhoudelyk van natuur tot de teekenen schilderkonst geneigt was, en kennende de spreuk: Een goed begin maakt een goed einde, hem bestelde by den berugten Gerard Dou om van eersten af naar vaste grontregels geleid te worden. Voor af heb ik vergeten te zeggen dat zyn Vader hem tot de taalgeleertheid meende op te kweken. Maar als hy bespeurde dat Karel een tegenzin in 't leeren van talen had, en geheel tot de schilderkonst geneigt was (met onwillige honden is 't kwaat hazen vangen) zeide hy, Laat hem maar teekenen leeren, dit komt tot alles te. pas. Dit stont Karel wonder wel aan, die ook zyn tyd onder opzigt van G. Dou met yver waarnam. Naderhand, en om zig tot een kloeker penceel-behandeling te gewennen, werd hy tot Amsterdam by den vermaarden pourtretschilder Abraham van den Tempel bestelt; dog deze ontviel hem vroeg in 't jaar 1672. Van daar trok hy weder tot Leiden by Frans Mieris, en eindelyk te Dordrecht by Godf. Schalken, daar ik hem voor de eerste maal heb leeren kennen. Ik weet niet wat reden hem daar toe beweegde; aangezien hy toenmaals de Tekenkonst al vry beter verstond dan Schalken,
344 ten ware hy het alleen gedaan hebbe om zyn vleyend penceel (waar door hy berucht is) in zyne behandeling af te zien. Zoo ik nu de eedle penceelkonst die hy bezit naar waarde wilde pryzen, my zouden geen doorlugtige voorwerpen ontbreken om hem daar by in vergelyking te brengen; en overvloedige reden vinden om op dien voet voort te draven, ten waar my de pen van Gratiaan geleert had, den toom daar omtrent in de hant te houden, en liever te misdoen door te weinig, dan door te veel iemants werk te roemen; want de bovenmatige lostuitingen (zeit die vernufteling) verwekken de nieuwsgierigheid, en prikkelen de nyd: zoo dat indien de verdiensten niet over een komen met den lof, word het pryzen voor bedrog gehouden, en maakt dat de oppronker en die opgepronkt word beide belacht worden. Maar myn toeleg is niet, van de Konst der levendigen te oordeelen of die naar waarde te roemen; om dat ik bezwaarlyk het ieder van pas zou konnen maken. Des heb ik best geoordeelt ieders Konst zelf te laten spreken, en maar alleen den konstlievenden die met den vinger aan te wyzen. Dichters nemen daar omtrent meerder vryheid aan zig, als wel een Historie- of levensbeschryver voegen zoude. Hy heeft de Konstgodes altyd uit geneigtheid, met lust, en niet als slaaf, gedient, nog de Fortuin lastig gevallen, maar haar aangegrepen als zy hem gunstig voorkwam, en veel gedaan, schoon niet in vergelyking van anderen. Maar wel gedaan is veel gedaan. Laat de onwetenheid smalen, dat zulk een konstpenceel niet onophoudelyk werkelyk gehouden word, de verstandigen kennen de spreuk die zeit: De zekerste weg van te behagen, is een
345 graagte te vinden in die men verhongert gelaten heeft. Onder zyne Historiestukken word inzonderheid geroemt de Historie van Piramus en Tisbe. De Historische verbeelding van Brutus, daar hy aan zyn zonen, over begane misdaat, ten spiegel voor't Roomsche Volk, straf oeffent, is geplaatst voor den schoorsteen op der Schepen kamer tot Leiden. In den jare 1702 zont hy zyn pourtret aan den Groothertog van Florencen, die hem daar voor een present deed van een goude medalje en keten. Weinig jaren geleden schilderde hy voor den Keizerlyken Ambassadeur Sinsendorf een stuk vier en een half voet breet, waar in hy afmaalde de beeltenissen der doorluchtigste krygshelden dezer eeuw, Prins Eugenius en Marlburg te paart zittende. Men leeft een Latynsch gedicht op de afbeelding van den Prins Eugenius, door hem geschildert, het geen wy den Leezer mededeelen. In effigiem Illustrissimi atque invictissimi HeroisEugenii, principis Sabaudi. Adumbratam ab ingeniosissimo artifice Carolo de Moor. Q Ualis Alexander, superato victor ab orbe, Pictus Apelleâ dicitur esse manu: Non aliter docti celeberrima dextera Mori
346 HeroaE U G E N I I Principis ora refert. Ille est, quem veterum tempos malè finxit avorum, Alcides verè, Teutona terra. tuus. Quo duce perpetuis dudum assuefacta triumphis Exsuperant priscum Caesaris arma decus: Cujus ad invictum dominatrix Gallia nomen Fracta tremit, clades horret & ipsa suas. O felix fanstoque aetas sub sidere quantum Invidiae a serâ posteritate feres! Quae pariter dignum tam forti Principe Apellem, Et dignum tanto cernis Apelle ducem. De Heer Arnold Hoogvliet heeft het dus in Duitsch overgegeven: Op de Beeltenis van den Voortreffelyksten en onverwinlyksten Held Eugeen, prins van Savoyen, Getroffen door den Verstandigen Konstenaar, Karel de Moor. G Elyk Apelles naar het leven treffen kon Held Alexander, die de waereld overwon: Zoo treft de schrandere de Moor, door Konst gedreeven Den PrinsEUGEEN, den roem der helden naar het leven. Dat de Oudheid beuzele, en van haar Alcides praat, Dit is, ô Duitsland, uw Alcides metter daat; Hy die door zyn beleit, en stadig zegepraalen Den ouden roem doet voor des Keyzers glory daalen; En wiens onwinbre naam 't heerschzuchtig Vrankryk staag
347 Is tot een schrik, daar 't yst van elken nederlaag. Gelukkige Eeuw, ge moogt op uwe heilstar boogen. Maar hoe wangunstig zal de naazaat op u oogen, Die een Apelles, waerdt te treffen zulk een Heldt. En eenen Veldheer, dien Apelles waerdig, telt. Ook werd 'er een in Latyn gemaakt op de beeltenissen van Eugenius en Marlboroug in den slag by Oudenaarden, door den zelven Ridder geschildert. Zie, hier is het: In tabulam uno conspectu exhibentem depictas Eugenii en Marlborouchii, effigies in pugna prope Aldenardam per Car. de Moor, Pictorum Principem. I Rruere in media cernis duo fulmina flammas, Quid? superasse vides, quos superesse, duces. Ut media fertur flamma Salamandra superstes, Sic nostri superant ignibus ambo suis. Sed liquitur, licet his temere quis fortior obstet; Quos nec obire hostes strenuè, abire vides. Idem igitur longè contraria praestitit ignis, Mortem hosti, at vitam contulit his ducibus. Dit heeft dezelve Hoogvliet dus vertaalt:
348 Op de Beeltenissen van Eugeen en Marlboroug, In den Slag by Oudenaarden, geschildert door den zelve. T wee Oorlogsbliksems ziet men hier ten vlamme in rukken; Twee overblyvers, daar hun staal het al doet bukken. Gelyk in vuur en vlam de Salamander leeft, Zoo ook myn helden die hun eigen vuur verwinnen. Of schoon nog iemant durft verwaant den stryd beginnen, Zie hoe de vyand vlagt die door hun staal niet sneeft. Een zelve vuur word dan gants strydig aangedreven Den Vyand levert het den dood, myn Helden 't leven. [Johan Francois Douven] JOHAN FRANCOIS DOUVEN is geboren te Roermond in 't Hertogdom Gelder, op den 2den van Maart des jaars 1656. Zyn Vader Gerard Douven was Rentmeester van het Kathedrale Kapittel te Roermond, en zyn Moeder Elizabeth Dammerier genaamt, beide uit een geacht geslacht oorspronklyk. Zyn Vader die vele landen bereist had, ook in Italie, en langen tyd te Rome zig opgehouden, had daar door een zugt gekregen tot de schilderkonst, waarom hy zynen Zoon, ziende hem van jongs af aan geneigt tot de Konst, daar in heeft opgewakkert. Elf jaren oud zynde werd hy tot het leeren der Latynsche taal bestelt: dog met zyn twaalfde jaar kwam zyn Vader, pas 33 jaren oud, te sterven. Toen verzogt hy aan zyn moeder de schilderkonst te mogen leeren, het welk zy hem inwilligde, en hem tot Luik bestel-
349 de by den Konstschilder Gabriel Lambartin die vele jaren te Rome gewoont had, daar hy yverig 2 jaren agter een zyn tyd met teekenen besteet hebbende, weder naar huis kwam. Onderwylen was uit Italie t'huis gekomen Christophorus Puitlink zyn Neef, die zig de Konst in 't algemeen, dog inzonderheid het schilderen van landschappen en beesten, zoo levende als doode, uitstekend wel verstont, by wien hy 3 jaren het penceel tot allerhande voorwerpen leerde gebruiken. Te Roermont woonde in dien tyd Don Jan Dellano Velasco, zynde Raad en Opperste der Finantie in 't Hertogdom Gelder, van wegen den Koning van Spanje Karel den tweeden. Deze was een groot beminnaar van de Schilderkonst, en bezat zoo groot een Kabinet van Konst, als zyn Koning. Tot hem kreeg onze jonge schilder toegang, en schilderde 3 agter een volgende jaren voor hem, naar stukken van de berugtste Italiaanse meesters. Door welk doen hy zoo veer in de Konst gevordert was, dat hy met iets van zyn penceelwerk aan het Hof van zyn doorluchtigheid Johan Wilhem Hertog van Neuburg, Gulik en Berg enz. te vertoonen, straks gelegenheid vont om de Beeltenissen van veele doorluchtige Persoonen aan 't Hof te Dusseldorp te schilderen, daar hy zulk groot genoegen door gaf, dat hy in 't jaar 1682 tot Hofschilder beroepen en aangestelt wierd. Toen pas 28 jaren oud zynde, begaf hy zig in Huwelyk met Maria Johanna Daniels. Deze Vorst, van natuur tot de Konst geneigt, begon na 't verloop van twee jaren door onzen schilder daar toe aangespoort, nu en dan, als 'er
350 gelegenheid toe was, eenige stukken van berugte meesters te koopen. Kort daar aan nam de Hertog een reis aan naar Weenen, en nam zyn schilder meê, die daar door gelegenheid kreeg tot het schilderen van den Keizer Leopoldus, de Keizerin Eleonora, neffens verscheiden grooten van 't Hof, 't geen den Keizer zoo wel geviel, dat hy hem een goude keten met een medalje te schenk gaf. Terwyl hy nu weder zyne Konst, en andere bezigheden te Dusseldorp voor den Hertog voortzette, werd Philip Willem (door afsterven van den Keurvorst Karel van de Palts zonder erven) Keurvorst in des zelfs plaats, en verplaatste zyn Hof van Neuborg tot Heidelberg, wanneer de Princes Maria Sophia tot Koningin van Portugaal werd benoemt, daar onze schilder ontboden werd, die na dat hy zyn werk verrigt had met een goude medalje beschonken werd. Daar op vertrok hy op 's Keizers orde naar Weenen, dewyl de Keizer voor had hem tot zyn Hofschilder te houden: maar 't leed niet lang of 'er viel weer een andere gelegentheid voor om zyn penceel te oeffenen. De derde Princes van de Palts Maria Anna werd gekeurt tot Koningin van Spanje. Des moest onze schilder voor haar vertrek hare beeltenis malen. Hy zou weder naar Weenen vertrokken en in 's Keizers dienst gebleven hebben; zoo de lugt daar voor zyne gezontheid zoo voordeelig geweest had als elders. Dus is hy met den Keurprins Johan Willem naar Dusseldorp vertrokken. Eenigen tyd hier na verloor de Keurprins door 't algemeene sterflot zyn gemalin Maria Anna, als ook zyn Vader den Keurvorst Philip Wilhelm; waar door zyn groote Mecenas Keurvorst werd, en trouwde
351 met Maria Anna Lucia Princes van Toskanen. Dit was weder een vers voorwerp voor 't konstpenceel van onzen schilder, die ook eenige jaren daar na op orde van den Keizer zig naar Koppenhagen begaf om Charlotte Princes van Denemarken (die men voornemens was tot Gemalin van Josephus Rooms Koning te verkiezen) te schilderen. Hy deed dat, en schilderde te gelyk den Koning en Koningin, waar voor hy, als hy zou vertrekken (ten bewys dat hy door zyn konstpenceel voldoening gegeven had) met een groote goude Medalje en goudbeurs beschonken werd. Dog dit Huwelyk werd niet voltrokken, zulks Douven op orde van den Keizer, in den wintertyd van 't jaar 1697 naar Italie aan 't Hof des Hertogs van Modena gezonden werd, om het pourtret van de Princes Amelia van Hannover te schilderen. De ongemakken en gevaren van de reis werden verzoet, als hy zyn oogen kon verlustigen met zoo veele uitstekende Konst, inzonderheid van Coregioaan 't Hof te zien. Daar maalde hy de gemelde Princes, op drie byzondere wyzen, levensgroot ten voeten uit, in 't kleen, en in 't groot, en op zyde, welke stukken voltooit zynde naar Weenen verzonden werden. Weinig tyd daar na werd die Princes tot Rooms Koningin verklaart en het Huwlyk met Josephus voltrokken. In dien tusschentyd nam onze schilder nog een reis aan naar Florence om het pourtret van den Groothertog te schilderen. Zulks was hem gelast van de Keurvorstin van de Palts, die verlangende was om haar Vaders beeltenis te hebben. Daar kon hy zyn konstlustig oog laten weiden in kabinetten gevult met de keurigste Konst, of op de kon-
352 stige Antique Statuen die daar in grooten getale zyn, of op alle de uitstekende pourtretten der beroemste konstschilders van over de drie hondert jaren af, waar onder zig ook de Prins der schilders Rafael van Urbyn doet zien. Vorder bewees de Groothertog hem veel eer met alles te laten zien, wat onder zyn gebied in Konst uitsteekt, en gaf hem eindelyk voor zyn vertrek (na dat hy hem zyn af beeldsel, om by de rest te plaatsen, gevergt had) ten geschenk een goude keten en Medalje. Weinig jaren daar na, als Karel de tweede Koning van Spanje kwam te sterven, en de Aartshertog Karel van Oostenryk te Weenen tot Koning van Spanjen uitgeroepen werd, werd die van hem, als hy over Dusseldorp zyn reis nam, naar 't leven afgeschildert, ook naderhand de Princes Elizabeth, Dochter des Hertogs van Brunswyk, die naderhand in 't jaar 1709 tot den Keizerlyken troon verheven werd. Zoo dat Douven de eer heeft gehad van 3 Keizers. 3 Keizerinnen. 5 Koningen. 7 Koninginnen, en een groot getal van Vorsten en Princen naar 't leven af te schilderen, waar door zyn konstroem verspreit, en zyn gouden oegst ingezamelt werd. Zeker het helpt veel tot een mans geluk, dat hy Konst bezit, en teffens zig by elk weet bemint te maken. Nu lust ons den Lezer een naamrol van de Konstenaars en Konstenaressen die het Paltsische Hof gedient hebben te vertoonen, ook een schets voor te dragen van de Konstkabinetten des konstlievenden Keurvorsts van de Palts Johan Wilhem, wiens konstlievende zugt, door onzen schilder opgewakkert, van tyd tot tyd aangroeide, zoo dat, indien de Almogende hem een langer leven gegunt had, men had Dusseldorp in een ander Ro-
353 me zien verkeeren. Zeker de Konstoeffenaars vonden nooit meer reden dan toen, om de spreuk van Gratiaan te doen gelden: De genen die men noodig had dat leefden, zullen veeltyds vroeg sterven, en de genen die nergens goed toe zyn lang leven. Behalven Douven, had de Keurvorst den over al berugten Adriaan vander Werff in zynen dienst, dien hy zedert tot Ridder verheven heeft. Ook zyn by hem in agting geweest de beroemde schilder van Venetien Antonio Bell, de byna ongelooffelyk vaardige schilder Antonio Pellegrini, meê een Venetiaan; Dominico Zanetti een Italiaan, Historieschilders in 't groot; de beroemde Johan Weeninx Beeld- en Beesteschilder van Amsterdam; de beruchte Historieschilder Antoni Schoonjans van Antwerpen; de uitvoerige kleene Landschapschilder Eglon vander Neer, en de konstige Bloeme- en Fruitschilderes Rachel Ruis, beide van Amsterdam; ook Gerardus Karses van Munster, nog twee schilders in Emaille, in groote agting. Hier by zyn te voegen Peter Boy en Johan Frederik Ardin. Nog vier schilders in Miniatuur. Nog drie schilders in Frescoen Lymverf om Blaffonsen Theaters voor de Opera te schilderen. Een van deze was de konstige Antonio Bernardi van Bolonie, die vier Keurvorsten van den Palts gedient heeft. Onder de Beelthouwers werd getelt de beroemde Chevalier Grupello, onder wiens opzigt in marmer en metaal gewerkt werd. Van deze is des Keurvorsts pronkbeeld meer als levensgroot te paart zittende, en te Dusseldorp op de markt geplaatst, gemaakt. Hier by kwamen twee die uitvoerig en konstig in yvoor werkten, Antonio Leonio een Italiaan, en Ig-
354 natius Eulhoffen een Duitser, dog die lang te Rome gewoont had. Nog een Italiaan die byzonder afgericht was om Statuenvan pleister af te gieten. Aan alle deze bovengemelden verstrekte de Keurvorst jaarlyks (naar mate van yders Konst) een rykelyke som gelds, behalven de geschenken, wanneer eenig konstwerk tot zyn genoegen was voltooit. [Simon Germyn] SIMON GERMYN is geboren te Dordrecht in het zelve jaar en op den zelven dag als Prins Willem de III. naderhand Koning van Engeland geboren wierd, te weten op den 14 November van 't jaar 1650. Hy was een Discipel van Godf. Schalken, naderhand van Ludowyk Smits, gebynaamt Hartkamp, by wien hy de nieuwe wyze van behandelingen omtrent het fruitschilderen leerde, waar van ik in des zelfs levensbeschryving vermelt heb, daar hy in het beginsel groot voordeel mee deed; dog het was, gelyk het werk, van geen langen duur. Zedert dien tyd heeft hy zig gezet tot het schilderen van landschappen in prieelen, en andere huiscieraden. Thans heeft hy 't penceel verlaten en houd zig geheel by den konsthandel. [Willem Beurs] Zoo wy geen menigte van voorbeelden hadden van die door hunne opvoedinge geen de minste aanleiding hadden tot het leeren van wetenschappen en konsten, en egter van natuur daar toe gedreven wierden, wy zouden ons hebben moeten verwonderen over den konstschilder W I L L E M BEURS, wiens Vader een Schoenlapper te Dordrecht was. Hy werd geboren in 't jaar 1656, en van jongs aan op 't kleermaken bestelt, maar de zugt tot de Konst dreef hem van de naalt tot het penceel. Hy kwam in de jaren 1671 en 1672
355 by Wil. van Drillenburg, en bragt het in dien tyd zoo veer dat hy al een zoet landschap (zwemende naar den trant van zyn meesters werk) maken Konde. Naderhand begaf hy zig tot het schilderen van pourtretten, en vertrok van Dordrecht naar Amsterdam, daar hy kwam te trouwen aan de Dochter van een zilversmit. Hy zoude het wis veer hebben gebragt, zoo hy niet van aart verandert, meer geneigtheid voor gezelschap en kroegen, dan voor 't oeffenen van de Konst gekregen had. Eindelyk vertrok hy naar Grol, daar hy zig begaf tot bloemeschilderen, en onderwyzen van de jeugt, tot welker dienst hy een boekje, genoemt de groote Waereld in 't kleen geschildert, handelende over de vermengingen en behandelinge der olyverven, geschreven heeft in 't jaar 1692. maar het is ook wel zoo grolachtig, dat ik de moeite genomen heb van een bladzyde uit te schryven. juist daar ik het opsla handelt hy van de knollen, (een woort dat in rymen heel wel sluit op grollen) pag. 153. zegt hy daar: maar wy spoeden ons om wat meer van de gezonde KNOLLEN te zeggen, die, als ze droog en zoet als de Nimweegse zyn, wel een Doctor konnen besparen, welkers medicynen meerendeels zoo goed en zeker niet worden bevonden. Deze worden op den dag geschildert met wit, ligten oker en zwart; en in hare schaduwe moet men het ligt wat minderen. 't Groenagtige van knollen word verkregen op den dag met as, schytgeel en wit, en in de schaduwe met zwart, Indigo en schytgeel, en vereist de reflexie wat meerder schytgoel. Indien 'er nu iemant mogt verlegen zyn, wat hy
356 somtyds eten, of ordoneren zal omtrent aard- en peulvrugten voor de keukengewassen, hy zal niet kwalyk doen, indien hy een verstandig en geoeffent schilder verkiest, en zig een schildery laat maken, waar in de meeste vrugten, en die t' samen konnen zyn in een saisoen, gezien worden. Als hy dan verlegen is, hy heeft maar dit register na te zien, en aanzien zal doen gedenken, en zyn smaaklust konnen opwekken naar behooren. [Kloosterman] Dit jaar 1656 brengt ons ook indagtig den braven pourtretschilder KLOOSTERMAN. Deze was gebooren te Hanover, en heeft zyn meesten levenstyd doorgebragt in Engeland, daar hy ook zyn grafsteê gevonden heeft. De lukgodes was hem gunstig in zyne onderneemingen, en zyn Konst, die aan 't Brittannische Hof gewilt was, deed hem veel geld en roem opleggen. In den jare 1696 ging hy, ontboden zynde, naar Spanje, om den Koning en Koningin te schilderen, en kwam met een styve goudbeurs weer te rug. Maar 't was niet lang daar na ('t zyn sterke beenen, die weelde konnen dragen) of hy verslingerde zig aan een Venuswicht, dat hy by zig in huys nam. Deze meer op geld, als trouw en min gezet, nam haar slag waar, roofde zyn goud, zilver, juweelen, en andere kostelykheden, en ging daar stil meê heen stryken, zonder dat hy haar heeft konnen agterhalen, 't geen hem zoodanig aan 't hart ging dat het hem in zyn zinnen sloeg, en hy 'er af stierf. Dit doet my gedenken aan de spreuk die zeit: Dat een begaan misdryf een mensch voor zyn leven ongelukkig kan maken. Buiten dit was hy een man die van elk een bemind was, die ook, dat al wat zeldsaam is, aan alle Konstenaars goed deed.
357 Verscheiden van zyn konstig geschilderde pourtretten zyn in koper gebragt, als onder andere Mr. Gibbons met zyn Vrouw, door J. Smith. [Jan Griffier] Gelyk de minnedrift niet wel gestuit kan worden, maar onnadenkelyke wegen weet uit te vinden, om tot haar oogwit te geraken: dus is het ook gelegen met de Konstdrift. Men mag de zelve op alle wyzen dwarsboomen, zoo men wil, zy bereikt eindelyk haar einde, en oogwit. In JAN GRIFFIER, geboren tot Amsterdam, in den jare 1656, zalmen dit gezeide bevestigt zien. Zyn Vader meende van hem een timmerman te maken: maar de meester zond hem wel haast weer naar huis, zeggende: dat hy geen dienst van hem konde hebben, aangezien hy ook wel bemerkte dat de jonge daar geen geneigtheid toe had, en beeter de teekenpen, dan den hamer wist te hanteeren. Men stelde hem 't een en ander beroep voor, maar tot geen van alle wilde hy 't oor leenen; des besloot zyn vader hem nog een wyl op de Schryfschool te zenden, om onderwyl iets te beramen. Maar wat deed hy? hy veinsde zyn vader daar in te gehoorzamen, maar had inmiddels kennis gemaakt met jongens die in eene Tegelbakkery werkten, met welke hy dagelyks naar 't werk ging, om de zelve te helpen schilderen, en quam op zyn gezette uur t'huis eten, als of hy ter schoole ging, tot dat de bommel eindelyk uitbrak, en zyn vader wel zag, dat het, als het spreekwoord zegt, met onwillige honden kwaat hazevangen is. Waarom hy besloot hem de Konst te laten leeren. Inmiddels was hy door zyn zugt tot de Konst, al de andere knapen op den winkel boven 't hoofd in 't Tegelschilderen; zo dat de mee-
358 ster tegens zyn Vader zeide, indien hy hem nog maar een jaar daar aan wilde laten blyven, dat hy hem tot opzigter van 't werk zoude stellen, en goed loon geven. Maar zyn gedagten (toen hy den toom los had) helden tot waardiger behandelingen. Des hem zyn Vader bestelde by een bloemschilder. Dog deze was een dronkaart, en in steê van dat Jan de Konst oeffenen zoude, had hy werk genoeg om hem uit kitten en kroegen op te zoeken, en hem zonder ongemak t'huis te krygen, waar door hy een tegenzin in den baas kreeg, en ging by Roelant Rogman daar hy een geruimen tyd bleef. Door zyn byzonderen yver en vlyt tot de Konst maakte hy zig by elk bemint, zoo dat hy somwyle toegang vont om der braafste meesters werken van zyn tyd te zien, als Lingelbach, Ad. van den Velde, Ruisdaal, en Rembrant, by welken hy graag had willen leeren: maar Rembrant weigerde zulks, zeggende: dat Rogman en hy te goede vrienden waren, om zyne Leerlingen van hem af te lokken. Al vroeg begreep hy dat de helderheid inzonderheid in landschappen prysselyk is, en wist de wyze van schilderen die Lingelbag en van den Velde had, zoo na te bootsen, dat zyn meester, die doorgaans wat geroost schilderde, somwyle tot hem zeide: ik kan wel zien waar gy geweest zyt. Naderhand ging hy by den Konstschilder Jan Loten in Engeland, waar door hy eindelyk zoo veer kwam dat hy op eigen wieken konde dryven. Hy zette zig daar ter neer, trouwde, en won veel geld met het schilderen van Italiaansche ruynen, en naderhand met aangename Ryngezigten, vol gewoel van beeltjes en allerhande vaartuigen. Zelf had hy voor 't varen op 't water groote geneigt-
359 heid, waarom hy een jacht voor 3000 gulden kogt, ging daar met zyn huisgezin in wonen; verzamelde een schat van zyne en andere meesters Konst by een, en nam voor met het zelve over te steken naar Holland. Dit stuk ging aan. Hy huurde een bedreven Stuurman en Matroozen, zoo veel hy noodig hadde en stak in Zee: maar onderweeg beliep hem een harde Zeestorm, zoo dat zy eerst mast-en stengeloos eindelyk voor 't Vlie op een zantplaat schipbreuk leden, en ter naauwer nood door Visschers hun leven bergden. Voor de rest was alles weg, uitgezondert dat zyn Dochter nog eenig geld in een riem om hare lenden geborgen had, waar van zy zig in dit ongelukkig lot konden bedienen. Dit was in den jare 1695. Hy sloeg zig te Rotterdam neer, daar hy ten eersten kennis maakte met eenen van Dulken, die hem een half sleet vaartuig op paayen verkogt, 't geen hy tot gebruik van zyn huisgezin, en voor hem om te schilderen dede maken, met het welke hy van de eene tot de andere Stad zig verplaatste, en daar zoo lang verblyf nam als 't hem geluste, gelyk hy dan een lange wyl tot Amsterdam, in de Heere, Keizers-of Leidze-gragt, voor de kaay met het zelve gemaert, gelegen heeft, oeffenende daar in zyn Konst. Tusschen beide (licht was hy tot veranderingen geneigt) voer hy met het zelve wel eens naar Hoorn, of Enkhuizen, en ook eens naar Dordrecht daar hy de ondiepten niet kennende, op een zantplaat zeilde daar hy meer dan agt dagen, (tot dat 'er een hooge vloet kwam die de kiel vlot maakte) zitten bleef. En wat nood was 't? hy voerde als de schildpat zyn huis met zig dat hy van mondkost verzorgde. Dus was 't hem
360 ook onverschillig waar hy was, terwyl hy zig rekende een borger van de waereld te wezen. Tusschen beide dient ook aangemerkt dat hy zig niet altyd by eene wyze van schilderen gehouden heeft; maar somwyl zyn penceel liet zwieren naar den wint van voordeel, dan eens op de wyze van Rembrant, dan eens op de wyze van Poelenburg, Ruisdaal en anderen, zoo dat zyn werken dikwils voor egte stukken van die meesters verkogt zyn geworden. Na dat hy dan verscheiden agtereenvolgende jaren de Hollandsche waereld op zyn waterpaart doorgezworven had, kwam hem in den zin, een tocht daar meê naar Engeland over Zee te wagen: maar gedagtig aan den vorigen gevaarlyken zeeramp, besloot hy zyn huisgezin op een ander vaartuig in te schepen, zeggende: dat zoo hem dan diergelyke ramp andermaal over kwam, hy dan voor zig zelf alleen maar ongelukkig zoude wezen. Hy ondernam het, en kwam gelukkig daar meê in Engeland, daar hy nu nog leeft, en de Konst oeffent. Zyn zoon Robbert Griffier, die hem geboren is in Engeland 1688 op den 7 van Wynmaand, is niet minder in zyn Konst uitstekende als zyn Vader. Deze was niet met hem op Zee, wanneer hy schipbreuk leet, maar in Yrland, dog kwam naderhand over in Holland, en heeft zig na zyn Vaders vertrek zedert tot Amsterdam opgehouden, daar hy nu nog de Konst met veel roem oeffent, en zig vermaart maakt met het schilderen van Ryngezichten vol gewoel van fraaije beeltjes en andere vercieringen op de wyze van Herman Zachtleeven.
361 [Huisman] H U I S M A N is geboren te Antwerpen in 't jaar 1656, een fraay Landschapschilder. Hy bragt een groote diepte en ingezicht in zyne penceelwerken, en cierde de zelve met geestige beeltjes en beesjes. [Willem Wissing] In dit zelve jaar 1656 werd de berugte Konstschilder in pourtretten Guilelmus, anders WILLEM WISSING in den Haag geboren. Zyn eerste onderwyzer in de Konst was Wilh. Doudyns, by wien hy eenige jaren bleef, tot dat hy (behalve de teekenkonst) ook de behandeling der verwen verstont. Na welken tyd hy zig naar Engeland (want hy was geneigt tot het pourtretschilderen) begaf om onder opzigt van Pieter Lely zig vorder te oeffenen, 't geen tot zyn geluk en roem uitviel. Want hy zoodanig in Konst toenam, dat hy eerste Hofschilder wierd van Koning Jakob den tweeden, die hem ook (na dat zyn Dochter Maria, met Willem den III. Prins van Oranje en Stadhouder van Holland, getrouwt was) van Londen over zont naar den Haag; om hun beider Beeltenissen, voor hem, naar 't leven af te schilderen. Hy werd gehouden voor den besten pourtretschilder in dien tyd, en zyn ryzende konstzon zoo helder in den ochtentstond van zyn leven uitschitterende in de oogen van zyn benyders, heeft velen doen gelooven, dat hy door den wech van vergif naar de Elizeesche velden gezonden is. Wat daar van is laten wy daar. Maar hy is gestorven op het Lanthuis van de Graaf van Essex, buiten Londen op den 10 van Sprokkelmaand des jaars 1687. Pas 37 jaren oud. Waarom men ook onder zyn Borstbeeld door J. Smit geschraapt, leeft:
362 Immodicis brevis est aetas. Dat is: Ongemeene Konstenaars leven niet lang. Nevens hem komt de brave paarde - en Bataljeschilder DIRK MAAS ten Toneel. Deze werd geboren te Haarlem op den 12 van Herfstmaand 1656. Zyn eerste onderwyzer in de Konst was Hendrik Mommers, die gemeenlyk Italiaansche Groenmarkten schilderde, een Haarlemmer van geboorte, overleden in zyn 74 jaar 1697. Daar na begaf hy zig by N. Berchem in wiens wyze van schilderen en voorwerpen hy beter gevallen had; en eindelyk door omgang met J. van Hugtenburg heeft hy zig geheel tot het paardeschilderen overgegeven. [Guiliam de Heus] Hier nevens verschynt de brave landschapschilder GUILIAM DE HEUS ten Toneel, met zyn Neef Jacomo de Heus, die zyn Ooms penceelhandeling in 't eerst zoodanig nabootste dat 'er geen onderscheid in bespeurt wierd: om welke reden de Bent, als Jacob de Heus te Rome kwam, hem de naam van Afdruk gaf. Guiliam de Heus was een Leerling van den vermaarden Jan Both, en schilderde zyne landschappen ook geheel op de wyze van zyn meester. Hy heeft vele jaren te Rome, en vorder in Italie met teekenen en schilderen doorgebragt. Naderhand is hy tot Utrecht, daar hy geboren was, gestorven in een goeden ouderdom, maar op wat jaar weet ik niet. [Jakob de Heus] JAKOB DE HEUS is geboren tot Utrecht in 't jaar 1657. Van jongs af aan tot de Konst ge-
363 neigt, en aangespoort door zyn Oom, begaf hy zig daar toe met zoo veel zugt en wakkerheid, dat hy gemelden zyn Oom, op 't spoor (schoon zoo veer voor uit) nadravende hem onderhaalde. Toen dreef hem de reyslust naar Rome, daar hy, als elders in Italie, verscheiden jaren gewoont heeft, zig vorder oeffenende naar de beste voorbeelden. Maar hy veranderde zyne wyze van schilderen naar die van Salvator Rosa, inzonderheid in zyn beeltjes. Hy schilderde ook paartjes, koetjes en ander vee heel geestig, aangezien hy de teekenkonst fiks verstont, en lang op de Academie naar 't leven geteekent had. Hy was een wel gemaakt Jongman, vernuftig, niet misdeelt van verstant, wel bespraakt, potsig en geestig in zyn antwoorden, altyd vrolyk van aart, en bemint in alle gezelschappen. Een staal tot bestempeling van 't gezegde, lust ons hier te verhalen. Als hy te Venetien by den Heer Lucatello Geheimschryver van den Senaat schilderde, gebeurde 't dat hy met gemelden Heer naar zyn lusthuis zoude ryden. 't Eene paart zyn hoefyzer telkens stootende, verloor het, aangezien die weg alzins met keysteenen bezaait was, waar door het paart begon te hinken, 't welk de koetzier bemerkende het rytuig stil hielt, en het zyn Heer bekent maakte, die 'er straks uitsprong, den poot van 't paart opligtte, en eenige woorden van bezweringen daar over binnens monts mompelde, daar onze schilder wel hartelyk om stont te lachen dat hy schudde. De Heer zig omkeerende zeide: lacht gy daar om? of gelooft gy niet dat zulke dingen kragt hebben? 't is menigmaal ondervonden dat het goet is. Waar door de Heus nog meer begon te lachen, en eindelyk zeide: Myn Heer, indien die
364 bezwering van zulk een kragt is, dat het de hoef van 't paart kan hart maken, zoo verwonder ik my dat 'er nog Hoefsmits in Italie gevonden worden. Na dat hy nu eenige agtereenvolgende jaren te Venetien de Konst geoeffent had, ook te Rome, en menigen vrolyken avont met de Bentvogels had doorgebragt, kwam hy weder te Utrecht woonen by zyn Broeder den Postmeester. Naa eenigen tyd verblyfs aldaar werd hy aangezet door den Heer Tailler geweest Professor der Wiskonst in de Illustre school te Nimwegen, die hem hoop gaf van door den Heer Dankelman in dienst van 't Hof te Berlyn te geraken. Zy begaven zig dan derwaarts heen: dog die aanslag lukte niet, maar liep vrugteloos af, hoewel hy al een schoon gezicht van dat Hof op doek had begonnen; om dat de Heer Dankelman in ongunst van 't Hof raakte. Hy liet zig nog een wyl door anderen met hoop vleyen, waar na hy gedenkende aan de Italiaansche spreuk, die zeit: Lieden in hoop te onderhouden is beleeftheid, zig op hunne erkentenis te verlaten is slegtheid; want aan de erkentenisse is het alzoo eigen te vergeten, als aan de hoop te gedenken;reden vont van hoe eer hoe beter te vertrekken, te meer wyl zyn reisgenoot Joh. Tailler, anders Speculatie, ziende zyn toeleg meê verydelt, 't zig zoo aantrok, dat hy een mymering in zyn hersens kreeg, die meer en meer zig begon te openbaren. Want komende op een morgen by onzen de Heus, verhaalde hy hem dat 'er op zyn leven toegeleid wierd, en verzogt dat hy in aller yl de reis met hem naar Holland wilde aannemen, en zyn kleederen hem aantrekken. De Heus die terstont bemerkte wat 'er haperde, en dat het zyn reisbroeder in den bol scheelde, zeide
365 al lachende: wout gy dan datze my voor u den hals braken?Hy zogt gelegentheid die hy kreeg, om met spoet weg te geraken naar t Sticht, oeffenende zyn Konst, die meest naar Italie verzonden werd. De naarstigste was hy niet, maar wonder vaardig en fiks in zyn penceeloeffening, want zelden schilderde hy naamiddags, die hem met den avond tot uitspanningen diende, en als hy geneigt was dien wat langer te rekken ging hy somwyl zyne kennissen tot Amsterdam en elders bezoeken. Zyn laatste plaisierreis naar Amsterdam, die hem de dood aanbragt, staat nu gemeld te worden. Bloeimaand, die hem voor Bloedmaand strekte, was gekomen, als de Heus het Sticht (onbewust wat hem zoude overkomen) het laatste vaar wel toeknikte, om zig tot Amsterdam by zyne vrienden en konstgenooten wat te verlustigen. Wat gebeurt 'er? hy die nu al eenige dagen met de neus in 't nat geweest had, laat uit op nieuws bewogen zonder zig te rusten, tot den dans, waar door hy zig zoo vermoeide, dat hy genootzaakt was voor altyd te rusten. Dien zelven naamiddag ontmoette hy Albert van Spiers, anders de Piramide, dien hy van oude kennis wegen verzogt met hem te gaan, in 't gezelschap, aangezien van Spiers ook by Jan vander Keere, toen een Goutdraattrekker, die hem genoodigt had, bekent was. De Heus hield sterk daar op by hem aan, dog hy, die zig anders wel met een stroo, als het spreekwoord zeit, liet trekken, weigerde zulks, zeggende dat
366 hy geen lust had tot drinken. Dus de Heus alleen naar 't gezelschap ging. 'T is opgemerkt dat de Heus korten tyd te voren met een rytuig omgevallen had en zyn borst bezeert, maar vorder daar geen agt op gegeven. Als hy dan vry laat in den avond sterk gedronken hebbende naar bed zoude gaan, begon hy geweldig te braken, en daar op bloed te spuwen. Men gist dat zyn borst inwendig door dien val gekwetst geweest zal hebben, en door de geweldige braakpersing los geborsten wezen. Het zy daar meê zoo 't wil, hy stierf den 9 van Bloeimaand 1701. Zyn Lyk werd van Amsterdam naar Utrecht gevoert, en daar begraven. W. vander Hoeven maakte te zyner gedachtenisse dit volgende treurdicht: Wat felle moordschicht heeft de Dood op nieuw gesmeet: Die Ryn, en Tyberstroom, en d' Amstel trof met leet, Toen hy de borst trof van het hooft der Konstenaren? De droeve Konstgodes dekt haar ontooyde haaren, En hals, en aangezigt, met treurig rouwgewaat, Wyl haar dit zwaar verlies heel diep ter harte gaat. Klaag vry Godes! bespreng met tranen mond en wangen, De droefheid heeft uw ziel niet zonder reên bevangen: 'K heb om uw zwaar verlies myn treurpen aangevat. Zy zweeft al lillende op het nat besprengde blad, En deelt zo diep als ooit in uw elendig klagen, Nu d'onverzoenb're dood uw halsvriend heeft verslagen, Hem uit uw arm gerukt, helaas al t' onverwacht! Die heel Italien in Nederland gebragt
367 Zou hebben door 't penceel. Laat ons een zuil opregten Voor hem, die onbeschroomt Salvater dorst bevegten. En naar den lauwer dong gepast op Roozaas hoofd. enz. In het einde gaat hy voort: Gans Utrecht smelt in rouw, de Ryn gevoelt het leet, Hy deinst te rug, en scheld het lot voor wrang en wreet; Wie, roept hy, zal myn stroom en weelige akkers malen, Nu ik dit dierbaar Lyk hier in het graf zie dalen? Wat lichaam is bekwaam voor zulk een grooten geest? Myn zon is uitgedooft, DE HEUS die is geweest. [Philip Tideman] PHILIP TIDEMAN is geboren te Hamburg in 't jaar 1657 op den 22 van Wintermaand, (wiens Beeltenis te zien is in de Plaat G. 18.) van deugdelyke ouders voortgesproten welker voetstappen hy nagevolgt heeft. Zy lieten (gelyk alle brave Borgers daar gewoon zyn te doen) hem de Latynsche taal leeren. Dog het verborgen konstvuur brak met zyn twaalfde jaar uit, 't geen zyne ouders tegen hun wil ontwaar werden, als die een ander oogmerk met hem voor hadden. Dog zyn Vader (overwegende dat de schilderkonst niet alleen een man geacht doet zyn, maar dezelve ook agtte een der eerlykste oeffeningen te wezen; aangezien men zig daar mede op geen oneerlyke wyze verrykt) vond zig overreed, en bestelde hem tot dien einde by den Konstschilder Ns. Raes, by wien hy na 't verloop van agt jaren zoo veer in de Konst gevordert was, dat hy geen leybant meer noodig had, maar op zig zelven bestont te schilderen, en Leerlingen aan te kweken. Dit duurde maar ruim een jaar, wanneer hy min agt gevende op de voordeelen, als op den voortgang
368 in de Konst, besluit nam om naar Amsterdam, toenmaals verzien van brave Konstschilders, te trekken, om van de beschouwing hunner konstwerken, en omgang mee de zelve zyn begrippen met grootse denkbeelden op te vullen, aangezien hy op de verbeeldingen der historien gezet was, waar in Gerard de Laires in dien tyd inzonderheid uitstak, onder wiens onderwys hy zig begaf; dog dit duurde maar een half jaar; hy ging toen op zig zelven wonen en kreeg verscheide werken aan de hand. Laires overkropt van werk, en behagen scheppende in zyn penceelbehandeling, lokte hem weer tot zig, gevende hem den kost, en een zekere somme gelds 's jaars toe, voor dat hy hem hielp schilderen, aan zolderingen en nissen, dog naa het verloop van twee jaren (eenige strubbeling tusschen hun beide gekomen) scheidden zy voor altoos van malkander. Van eersten af aan kreeg hy ('t geluk hem gunstig zynde) de handen vol werk, waar door hy zig als borger daar ter neer sloeg, en zig tot den echt begaf. Onder zyne voorname konstwerken zyn bekent het orgel in de oude Luitersche Kerk. De agterzaal van den Heere Joh. van Droogenhorst. By den Heer Procureur de Vlieger het voorhuis, en de kamer van onderen beschildert. By den Heer Borgermeester Verschuur tot Hoorn, drie kamers van onderen, met de schoorsteenstukken, waar van het eerste binnen een cierlyke ovale lyst, verbeeld Venus, hare klachte doende aan Jupiter over het ongelyk dat Juno haar Zoon aandeed. De hoeken van gelyk met beeldwerk geciert,
369 vertoonen in den eersten hoek Eneas dragende zyn ouden vader uit den brant, nevens de zinnebeelden Godvrugtigheid en Dapperheid. In den tweeden hoek staat Juno verheelt daar zy by Eool komt, hem verzoekende de stormwinden uit te laten om de vloten te verdelgen, en daar nevens Eenzydigheid en Geveinstheid. In den derden hoek zietmen Eool de winden los laten, die schrikkelyk op de Trojaansche vloot stormen: en nevens hen den Toorn en Wreetheid. In den vierden vertoont zig de vloot door Turnus in brant gezet, en hoe zy door betooveringe van Cybele in Zeenimfen verandert, nevens de beeltenissen van Gevaar, en Hulp. Wy zouden de orde van onze schryfwyze overtreeden, zoo wy de menigte van schoorsteenstukken, nissen in poortalen, en tuincieraden op een lyst bragten. Aan een moeten wy gedenken om zeker voorval, in het tuinhuis van den Heer Christiaan van Hoek op zyn Hofsteê aan de Vegt, die hy van binnen met zinnebeelden in nissen en andere cieraden konstig heeft opgeciert. Die werk wat laat op 't jaar 1696 begonnen quam niet ten einde voor dat het ys in de vaart was. Smit die daar meê schilderde, en de posten, en 't lystwerk marmerde, had zyn schaatsen by zig. Tideman die daar niet op afgeregt was, zou hem dan vast houden en agter aan op het gladde ys nasullen: maar dit wilde niet lukken. Des werd goetgevonden dat Tideman zig in zynen mantel bakeren zoude, Smit den slip vast houden, en hem dus over 't ys voort slepen. Zy kwamen behouden tot Amsterdam, dog de goede Tideman beklaagde zig over deze onderneming; want als hy op 't land
370 gekomen den mantel voor de kouw wilde omhangen, was de zelve zoo vol lugtgaten door 't schaven van 't ys gekomen, dat het wel een verscheurde bedelaars mantel scheen te wezen, en hy genootzaakt was een nieuwen te laten maken. Dus duur stont hem die vrye vragt. De menigte van teekeningen en schetsen, zoo van Historien, Fabelen, en Zinnebeelden, die hy naagelaten heeft, geven blyken van zyn onvermoeide naarstigheid en yver. En zoo hy alleen eenige uitspanningen nam, het was door 't snarenspel, inzonderheid de handviool, daar hy zig wel op verstont. Buiten dit vont men hem nooit ledig, maar altoos buiten zyn schildertyd, of met een boek of met de teekenpen in de hand. Daar en boven was hy deugtzaam opregt en vroom van wandel, 't welk hy ook met grooten ernst, op zyn krankbed leggende, zyne Kinderen aanbevolen heeft. Hy stierf (na dat hy 7 a 8 dagen met groote pyn in zyn zyde gekwelt was) op den 9 van Wiedemaand 1705, naalatende behalve zyn konstroem, den lof eens onbesproken levens, en het overschot van zyne overwinst ten gebruik van zyn Vrouw en Kinderen. Zoo dat het niet altyd zeker gaat 't geen een nieuwtyds †Dichter (op zulk een voorwerp zinspelende) zeit: Al wie uw schreden volgt kan niet gelukkig wezen, En vraagt gy my waarom? gy zyt een eerlyk man. Matige overwinst door spaarzaamheid by een gehouden doet een mensch veel geruster en gelukkiger leven, dan die groote fortuin hebben en hun † H. van den Borgs Mengelpoëzy. p. 104.
371 goed schandelyk verkwisten. Behalve dat het ons niet passen zoude de leerjeugt tot dusdanige levenswyze te sporen; even als of de Fortuin alleen zulken in 't gemoet liep, en den vromen den nek toekeerde. Voorbeelden hebben ons ook wel het tegendeel doen zien. Thans staat 'er een van een slegt levens gedrag ten Toneel te komen. Maar wat zal ik zeggen? 't gaat zoo in de waereld, 't schadelyk onkruid groeit met de goede terwe teffens op, en de schurfde schapen mengen zig onder de reyne kudde. Eerlyke en oneerlyke, vrome en onvrome zyn spiegels voor de opmerkende jeugt, de een om tot het goede te sporen, de ander om van 't kwade een afschrik te doen krygen. Men buigt in tyds de vrugtboomloten: En 't takje wyl 't nog buigzaam is; En knelt het met een taaje wis: Maar in zyn gullen groey geschoten, Ontspringt het ligt die boey en band, En heft zyn stugge kruin naar boven. Dus kan men voor een tyd wel dooven Het driftvuur van 't gemoet; maar spant Natuur haar kragten in, geen toomen Bedwingen 't voortgaan der onvroomen. [Ernst Stuven] ERNST STUVEN zal dit gezegde ten voorbeeld bestempelen, en zyn levensbedryf 't ons, in steê van een printverbeelding, doen zien. Hy is te Hamburg geboren, en heeft ook aldaar aangevangen de Konst te leeren by eenen Hins, die hem, om dat hy 'er een leerzugtigen aart in bespeurde, had in zyn huis genomen, daar hy wakker en vaardig het penceel had leeren
372 handelen. Hy kwam in den jare 1675 toen 18 jaren oud in Amsterdam, genegen zynde om pourtretten te leeren schilderen, daar toen veel geld meê te winnen was. Misschien was hy aangespoort door de blinkende voordeelen die de brave pourtretschilder Jan Ovens had overgegaart. Hy presenteerde zig aan Johannes Voorhout dien hy te Hamburg gekent had, die hem ook, om dat hy van een goeden inborst scheen te wezen, aansloeg: maar hy was maar een korten tyd by hem. Want zyne behandelinge van 't penceel beter naar het bloemschilderen hellende, kwam hy by den berugten Guilhelmo van Aalst, en na dat hy daar een wyl geweest had, te leeren by den braven bloemschilder Abraham Minjon, daar hy zoodanig in korten tyd toenam, dat zyn Konst geroemt wierd, en hy over zulks bestont by zig zelven de Konst voort te zetten 't geen bysonder wel gelukte, aangezien de fortuin hem gunstig was. Hy kwam te trouwen en kreeg verscheide kinderen, dog konde egter op zyn Konstrykelyk bestaan hebben, zoo hy zig niet by gezelschappen, in drinkwinkels en andere uitsporigheden had begeven. Van Claudius Nero word getuigt, dat hy, zoo lang hy onder opzigt van zyn opzigter Seneca leefde, en zig des zelfs leerlessen onderwierp, van een goeden inborst scheen te wezen, maar zoo haast hy Vorst was geworden, uitborste tot alle ongebondentheid, en schelmstukken. Dus getuigt ook Johannes Voorhout, die hem in zyne jeugt gekent heeft, dat hy zig minzaam, beleeft, meegaande, en leerzaam, gedragen heeft zoo lang hy onder opzigt van zyne meesters geweest is. Maar niet zoo ras en was hy dien teugel ontwasschen, of hy spatte uit tot alle ongebon-
373 denheid, stugheid, en weergalooze stoute en onvoeglyke bedryven. Een byzonder stuk van zyn weergaloos kwaataardig en boos bedryf viel 'er voor, als Willem Grasdorp om de Konst te leeren by hem woonde; in den jare 1697. Deze Grasdorp was van zyn moeder, en aangehuwden vader, by Stuve besteet voor den tyd van drie agtereenvolgende jaren. Hier van was een kontrakt gepasseert, en daar in wel stipt bedongen, den tyd ten voordeele van hem te voldoen. Ondertusschen zogt hy 't op allerhande wyzen tegen den jongen, op dat hy 't hem loof mogt maaken, en dus middel vinden om uit hoofde van het kontrakt, een eysch tegen zyne ouders (om zyn onwil) te formeren, om alzoo aan penningen te geraken, wanneer dat verbant door geld zoude afgemaakt worden. Hy beschuldigde zynen Leerling dan van diefstal, van wegen een kleen pourtretje 't geen naderhand gevonden werd. Dit niettegenstaande moest hy veele mishandelingen dulden, daarenboven werd hem belet aan zyn ouders te schryven: en uitgaan of wegloopen en konde hy niet, wyl hem zyne kleederen tot de schoenen toe waren weg genomen en in de Bank van leening ter bewaring gebragt. Dus hy zyn noot, en dat hy honger en gebrek leet, uit een venster den buuren toeriep, 't geen hem weinig holp, aangezien de buuren de kwaataardigheid van Stuve kenden, en gevolglyk schroomden zig daar mede te bemoeyen. De noot zoekt list, zeit het spreekwoord. Grasdorp nam de gelegentheid waar, schreef een brief aan zyn moeder, en gaf die in der stilte aan een Wevers baas, die somwyl by Stuve kwam, om
374 Bloemen en Loofwerken tot zyn hantwerk dienstig te leeren teekenen. Daar op kwam de moeder die te Zwol woonde over, en zond haar mans Broeder om haar Zoon te spreken, daar Stuve niet in wilde verstaan, maar den man eerst met schelden, daarnaa met slagen te keer ging, zoo dat zy al worstelende voor de deur vochten; en wyl de straatmakers bezig waren om de straat te verleggen, bediende hy zig daar van, nam een steen op en sloeg den man daar twee gaten meê in 't hooft, die met den bebloeden kop straks naar den Hooftofficier ging, welke aanstonds een diender meê zont om onderzoek van zaken te doen; dog die kwam op gelyke wyze geteistert te rug, met de boodschap dat het wel een dol mensch geleek, die al wie hem voorkwam sloeg en scholt; gelyk hy ook den Makelaar Loot (die voor heen een schuldeys op hem gehad, en hem uitgewonnen had) die 'er op dien tyd voor by kwam en 'er een woort in ten beste wilde spreken, onfatsoenelyk bejegende, scholt voor een schoft, en dat hy de oorzaak van zyn bederf was, zoo dat die meê werks genoeg had om zyn biezen te pakken, en heels huids 'er van daan te komen. Daar naa zont de Schout twee andere van zyne dienders, met bevel dat hy den jongen zoude los geven. Maar hy begeerde zulks niet te doen, maar scholt en lasterde de Overigheid. Zoo deet ook zyn wyf, dat daarenboven nog de stoutheid had, van zelfs naar den Officier te gaan, en te klaagen over het ongelyk 't geen haar wierd aangedaan, maar bragt het door haar stout spreken en schelden zoo veer dat zy in de boeyen gebrocht wierd. Hy de tyding daar van gehoort hebbende werd te doller, liet door zyn Zoon buskruid en kogels koopen, laadde
375 sommige pistolen, en maakte zig tegen den aanval gereet, wyl hy wel konde bezeffen dat hy 'er willig of onwillig meê aan zou moeten. Daar benevens deed hy van zyn Zoon een grooten stapel steenen op de bovenkamer dragen, en verzekerde de deuren zoo goet als hy konde. Den avont gekomen zynde besmeerde hy zyn aangezicht en handen met roode verf, ging voor 't venster staan en riep tegens de menigte die zig van allen kanten (om te zien hoe het met hem zoude afloopen) vergaderde, dat hy van God tot Richter was gestelt, dat de Heeren van Amsterdam luiden onschuldig ter doot gebragt hadden. Dit zeggen zag op die persoonen, die in den oploop in 't jaar 1696 werden gevat, en voor de Waag opgehangen; waar door, als ook door 't byspringen der gewapende Borgery, de oproer gedempt werd, en de Magistraten voor meerder rampen beschermt werden; waarom alle die zig terzelver tyd in de wapenen begaven, van de Heeren Borgermeesteren van Amsterdam zyn beschonken met een zilvere Medalje, waar op Neptuin op zyn schulpkoets van twee zeepaarden voortgetrokken door een ongestuime Zee, door wederzydse winden ontsteken, verbeeld staat, met het byschrift, Motos praestat componere fluctus. Dat is: Best is de driften van de vloeden neêr te zetten. Voorts dat hy ook zoo doen zoude. Hy keerde zig daar op naar Grasdorp, zeggende dat hy zig bereiden moest tot de dood, die daar op niet wist van be-
376 naauwtheid waar te kruipen. Die buy wat overgewaaid, dwong hy Grasdorp by hem op 't bed (daar hy een blooten degen nevens hem leggen had) te komen leggen. Maar de vrees en angst (dus heeft my Grasdorp zelf verhaald) hield hem den vaak wel uit de oogen. Dog Stuve sliep een lange poos dat hy snorkte. Als hy dan in den morgenstont ten drie uuren ontwaakte nam hy Grasdorp in volle razerny by een vlerk, en scheurde hem van 't bed af, zeggende, ziet gy dat licht niet? nu is je vonnis gemaakt: doe je laatste gebed; je moet sterven. 't Geen dien Jongman in een doodelyke vrees bragt, dat hy 'er eindelyk nog toe zoude komen. Waar naa hy zig weder te bed ley, en ondertusschen liep Grasdorp in den donker omsnuffelen of 'er ergens gelegentheid van uitkomen voor hem was, maar te vergeefs; want deuren en vensters waren vast gesloten, en bebolwerkt, en gestommel te maken was voor hem niet raatsaam; maar hy ging zoo haast het dag was zig zetten tot schilderen aan een werk dat af moest wezen, om dog geen oorzaak van misnoegen te geven. Maar hoe 't hoofd naar 't schilderen stont kan elk oordeelen. Stuve uit zyn bed opgestaan komt hem als een verwoede draak aanvliegen, grypt hem by 't haar en sleept hem over den gront, rukt hem zyn pale ten penceelen uit de hand, en steekt met een penceel stok door zyn lip dat hem 't bloet langs de kin afgudste, waar door hy het op een schreeuwen stelde. Dog dit werd hem door den dollen wel haast belet, die hem de strot wel zoo digt toe hield dat hy byna geworgt was. Naa het verloop van eenige uuren riepen hem de buuren van agteren toe, lokten hem op de agterplaats, en baden hem dat hy zig dog wat stil
377 wilde houden en zoo voort. Immers zy hielden hem zoo lang op met praten dat Grasdorp inmiddels gelegentheid vond om hem blootsbeens door een venster te ontspringen. Ondertusschen hadden de Magistraten der Stad over dit doen zig dien dag beraden. En wyl zy van voorleden tyd, te weten dat hy zig mede in gemelden oploop in den jare 1696. had gemengt, en in het huis van den Heere Boreel was gezien, wanneer het geplondert wierd, nog wat tot zynen lasten hadden, werd den onderschouten belast hem levendig of doot te leveren, die dan in den avontstont gesterkt met Stads Dienders, en sommige van de ratelwagts, op het huis (dien tyd woonde hy op de Blomgragt) aanvielen. Maar zy werden met steenen die hy daar toe had doen boven brengen op hunne hersenpannen gebonst, dat hun de lust van 't stormloopen over ging. Egter rammeyden zy de benedendeur aan spaanders, daar een van de ratelwagt willende door inkruipen met een bebloeden kop weer te rug deisde. Zy berieden zig (wyl 'er geen kans was om door dien weg buiten gevaar hem meester te worden) van daar het naaste huis van boven het dak in te klimmen, waar door zy op den zolder kwamen; maar niemant dorst zig 't eerst van den trap begeven, wyl hy daar met den degen in de vuist stont op te passen, en zwoer by al wat leelyk is, den eersten die af kwam te doorstooten. Wat nu? zy deden de planken van de zoldering boven de kamer daar hy zig toen had opgesloten op breken, om hem met een schippers haak daar door te keer te gaan. Een lange wyl ontweek, en keerde hy den slag van den haak af. Eens kregen zy hem beet aan zyn japonsen rok, maar dat ontdraayde hy; dog de tweedemaal
378 hegtte de haak in zyn kakebeen, waar aan zy hem wel zoo vast hielden dat hy niet veel figuuren konde maken, gelyk hy 't ook eindelyk opgaf en zyn degen weg wierp. Egter hielden zy hem zoo lang tot dat sommige beneden klommen en hem met touwen bonden om den dans niet te ontspringen. En dus bragten zy hem voort met een Sleetje (want gaan en wilde hy niet) geknevelt naar de boejen. Na dat hy van de Heeren Schepenen verhoort was werd hy voor den tyd van 12 agtereenvolgende jaren in 't Rasphuis, en zyn wyf in 't Spinhuis gebannen; dog hy kreeg door goede beloften van zulks niet meer te doen, en voorspraak van sommigen die hem om zyne Konst nog zugt toedroegen, 6 jaren afslag; naa welken tyd hy 'er uitraakte, onder belasting van de Stad te ruimen; maar hy gehoorzaamde daar niet aan, bleef in Amsterdam, maakte op nieuws weer vreemde figuren, kon ook zyn tong van laster tegens den Magistraat te spreken niet onthouden. Des werd hy weder opgeligt en voor de tweede maal in 't Rasphuis gezet; daar hy verscheide bloemstukken zoo voor deze als gene geschildert heeft; tot dat hy eindelyk daar weder uit ontkwam, en zig tot Haarlem begaf by Romein de Hooge. Van daar trok hy naar Rotterdam, daar hy voor den Heere de Beer schilderde, die hem daar voor den kost, drank, en een dukaat daags gaf, naderhand voor andere konstlievenden meer, tot dat hy aldaar eindelyk zynen veragtelyken levensloop geëindigt heeft. [Elias van den Broek] E L I A S V A N D E N B R O E K , geboren te Antwerpen, was een van zyn eerste en beste Leerlingen, maar al meê een man, (als 'er meer zyn geweest) die de fortuin maar van agteren gezien heeft.
379 Hy schilderde heel los en geestig allerhande Bloemen, Kruiden, Slangen, Hagedissen enz. En 't was aan zyne behandeling ook wel te zien dat hy by de Heem geleert had. Hy woonde buiten de Amsterdamse Utrechtse poort op 't Molepad, daar hy by zyn huis een Bloemhof tot zyn gebruik had, en stierf in het jaar 1711. [Laurens vander Vinne] LAURENS VANDER VINNE Vincentszoon, dien 't ook byna onverschillig is even als 't zyn Vader was, wat hy maakt, steekt met zyn Konst nogtans wel meest uit in zyn bloemstukken. Hy heeft geen ander Leermeester gehad dan zyn Vader. Zyn meesten tyd heeft hy doorgebragt met het schilderen van de geagste bloemen voor de Floristen, zoo met oly- als waterverf. Inzonderheid voor den Heer Philips de Flines, die alle de raarste en zeltzaamste gewassen uit Oost- en Westindien herwaarts gebragt, door hem heeft doen afschilderen. Thans houd hy zig meest bezig met patroonen voor de Fabriqueurs te teekenen. Hy werd te Haarlem geboren den 24 van Lentemaand 1658. [Paulus van Hillegaart en Pieter de Ruelles] Tot verlies van de Konstschool tot Amsterdam zyn gestorven PAULUS VAN HILLEGAART, en PIETER DE RUELLES. Wat zy geschildert hebben weet ik niet: alleen is hun naam door de dichtkonst levendig gebleven. Zy worden beide om hun Konst geroemt, en Hillegaart overleden in Sprokkelmaand 1658, dus beklaagt: Helaas! te vroeg heeft ons die brave geest begeven, In 't opgaan van zyn tyd, in 't bloejenst van zyn lent. Zyn naam zal, 't spyt de dood, in Amstel eeuwig leven, Zoo lang God Febus kar het scheepryk Y berent. Voldoet uw laatste pligt Apelles zuigelingen, Omgort zyn waardig hooft met kransen van laurier,
380 En wilt tot zyner eer, gewyde vaarzen zingen, Zoo stookt gy hem naar waarde een onuitblus'lyk vier. 't Schynt dat Ruelles ook de dichtkonst verstont, uit het treurgezang op zyn overlyden in Wiedemaand 1658 gemaakt te bespeuren, alwaar op 't einde gezegt word, dat hy door zyn vernuft een dubble Konst gevonden had. En gy, myn Zanggodin, die zulk een dichter minde, Spoei u naar Dafne toe, en haal, van haar een krans, Die zyn roemwaardig hooft versier met dubb'len glans. Voeg u dan op zyn graf, zoo zal geen tyd nog jaren Zyn naam, zyn roem nog lof met hem in 't graf doen varen. [Jakob van Kampen] Nu hebben wy te spreken van den vermaarden schilder en Bouwmeester JAKOB VAN KAMPEN, Heer van Rambroeck. Deze was een Haarlemmer van geboorte, dog het jaar van zyn levens begin is my onbekent, alleen heb ik uit een kreupelvaars, genoemt Haarlems Dood-Basuin, uitgeblazen op de Tombe van den Heer Jakob van Kampen enz., zyn sterftyd ontdekt, voorgevallen op 't jaar 1658, den 4 van Lentemaand. Zyn penceelkonst bestont in Beelden en Historien meest levens groot, en zyn wyze van schilderen geleek naar die van J.v. Bronkhorst en Jan Bylert. Dog niet minder was hy in Konst van teekenen als kragtig schilderen. Dus men den lof dien ik deze twee groote meesters toegeschreven heb op hem alleen passen mag. En wat zyn wonderbaar vernuft door de bouwkunde uitgewerkt heeft, blykt aan menigte van praalgebouwen in Holland en el-
381 ders door hem gestigt; als het huis van Prins Maurits in den Haag, 't huis van den Heer van Zuilichem en Speelhuis te Voorburg. 't Huis van den Heer Dedel te Lis, en veele andere meer, als te Haarlem. De gevel van het huis des Heeren Guldewagen, Daar boven op de plint Jachthonden 't Hart najagen. de Schouburg tot Amsterdam; en verscheiden graftomben van Batavische Zeehelden, als Tromp, van Galen enz., eindelyk het Amsterdamsche Raathuis, geschat voor 't agtste wonder van de waereld. Hy stierf op Rambroek, en werd te Amesfoort begraven. Op zyn Kerkgraf staat dit te lezen: d' Aartsbouheer uit den stam V A N K A M P E N rust hier onder: Die 't Raathuis t' Amsterdam Gesticht heeft, 't achtste wonder. Ik heb onder zyne beroemde Bouwerken aan 't Amsterdamsche Raathuis gedagt, waar door zeker vreemt verhaal, my door geloofwaardige menschen overhandigt, in den zin schiet, 't gene ik niet kan naalaten den Lezer meê te deelen; schoon zulke die van aart zyn als de ongeloovigen Tomas was, 't zelve niet zullen willen voor zuivere waarheid aannemen. Onze van Kampen deed in zyn jongen tyd een reis naar Italie met toeleg om zig in de schilderkonst naar de deftigste en schoonste voorwerpen te oeffenen. Onderweeg op de reys zynde ontmoet hem een Heydinne anders gelukzegster, die een
382 aalmoes van hem verzoekt en zig aanbiet hem te konnen voorzeggen 't geen hem in der tyd gebeuren zoude. Hy die weinig agt sloeg op dat zeggen, dog haar de vuist vulde, luisterde egter met verwondering toe, wanneer zy die hem nooit meer gezien had, nog gekent, wist te zeggen dat hy een schilder was, die naar Italie reisde om zyn Konst te oeffenen. Maar(vervolgde zy) gy gaat voor schilder daar heen, dog zult voor Bouwmeester wederkeeren in uw Vaderland, en tot groote werken gebruikt worden. Ook zal het oud Stadhuis van Amsterdam verbranden, en gy op den zelven gront een beter bouwen, waar door uw naam voor altoos berugt zal blyven. 'T gebeurde ook zoo: hy won de gunst van een Kardinaal die hem aanleyding tot de Bouwkonst gaf, waar van het begrip hem zoodanig toeviel dat hy verscheide roemwaarde werken voor den zelven deed maken. Dit door het gerugt verspreit tot in Nederland, kreeg hy straks, weer gekeert van zyne reis, gelegenheid aan de hant; om zyn verstant in de Bouwkonst te toonen: gelyk wy daar van verscheiden stukken hebben opgetelt die geroemt werden, zoo dat wanneer het oude Stadhuis naderhand door de vlam verteert was, hy als de voornaamste Bouwmeester bekent, tot het bouwen van een nieuw gebouw gekeurt wierd. Zie daar Lezer hebje het verhaal zoo zuiver als het my overhandigt is. Waarom zou ik 'er iets toe, of afdoen? ik zoek 'er niet op te schacheren of winst meê te doen: maar geef het voor denzelven prys, en in dezelve waarde als ik het heb ontfangen. [Henrik Carree] H E N R I K C A R R E E geboren tot Amsterdam in den jare 1658, heeft tot onderwy-
383 zers in de Konst gehad, eerst J. Jordaans, daar na Juriaan Jakobz. een Hamburger van geboorte, maar woonde te Lewarden in Friesland daar hy schilder van den Prins was, in wiens dienst hy ook gestorven is in 't jaar 1685, nadat hy fraaije konstwerken, zoo wilde Zwynejagten als anders in 't Hof geschildert had. Zyne wyze van schilderen gelykt naar die van Franc. Snyders, by wien hy de Konst geleert had. [Bernart Schendel] Zyn tyd- en Konstgenoot was B E R N A R T S C H E N D E L . Deze hebben sommige gemeent dat een Fries van afkomst was; om dat Jelle Sibrandz. die 1669 naar Italie vertrok, tot Lewarden by hem de Konst geleert had: maar hy was een Haarlemmer, gelyk ook Reinier Brakenburg die te eener tyd in Friesland gewoont hebben. Deze kwamen meer in de Konst dan in de wyze van leven over een. De eerste was een man van geregelt leven, yverig in 't schilderen, en naarstig ter Kerke gaande. De ander was een luchtgeestig digter, en verviel op 't laatst van zyn leven tot den drank. Wat zullen wy hier van zeggen? alle menschen hebben hunne gebreken, de een hier en de ander daar in. Maar dit overgeslagen, Bernart Schendel was een braaf Historie- en Gezelschapschilder, gelyk Reinier Brakenburg geboren 1649, die door zyn konstpenceel geestig en konstig Borgerlyke en Boere gezelschapjes binnens huis op de wyze van Adr. van Ostade heeft weten op paneel te malen. Hy was een Leerling van Mommers, anderen zeggen van B. Schendel, en heeft veel geld in zyn tyd met het penceel gewonnen, zulks ook zyn Vrouw, na zyn overlyden in Friesland, van waar zy afkomstig was, den kost voor haar leven kogt.
384 [Antony Vreem] Nu volgt A N T O N Y V R E E M . Deze was een Dortenaar, myn stadgenoot, en ontrent van myn jaren. Zyn Moeder was getrouwe aan eenen Mes, meester Grofschilder die hem bestelde te leeren by G. Schalken die toenmaals nog te Dordrecht by zyn Vader in de Latynse School (daar hy Rector was) woonde. Maar gelyk een lentebloem, die door eene Noordsche hagelbuy, de knop van de steel gekneust word, voor 't openen van hare bloem, haaren planter in zyn hoop te leur stelt: zoo gebeurde het ook met dezen jongelink, die onder opzigt van Schalken fraai gevordert, nu al ondernam op eigen wieken te dryven: maar als men gevolglyk haast stont te zien wat van hem komen zoude, werd die hoop door de dood in den jare 1681 afgemaait, ter smart van zyn Moeder welke dubbele vrugten van haar gezaaide meende te plukken. Te zyner gedagtenis vloeide dit volgende vaers uit de pen. ô V R E E M ! ô brave spruit, moest gy al meê de punt Der felle doodschicht, in uw bange hart gevoelen? Was ze onverbiddelyk op uw bederf gemunt? En was haar woede door geen tranen te verkoelen? En was 't met d' artzeny vergeefs voor u gepleit? En moest uw lichaam in een duistre grafste dalen? En voor de wormen tot een prooy zyn weg geleit? ô Ja! wie stuit het? wie, stelde ooit die wreede palen? Wie heeft dat woeden ooit gedwarsboomt in zyn loop? Gestuit, geteugelt, of door wederstant doen keeren? Wie was 't die ooit de knip des doods door list ontsloop? Gy moest dan op uw beurt meê 't levensvuur ontberen,
385 Het zeker noodlot dat nooit sterveling ontgaat; En u getroosten in des hemels welbehagen. Gy gaat, wy volgen u met slepend rouwgewaat Daar gy word* gelaurierd ten kerker ingedragen. Godesse van de Konst, betreur zyn lot en ween, En help zyn grafnaald met Cypresse en Laure streng'le, Terwyl hy zinkt in't Graf, dat weergalmt op 't gesteen, Daar ik myn tranen met zyn zuiv're Lykas mengle. 'k Zal met den tyd( de Dood ten spyt) zyn waarden naam Met eene goude snoer, by 't puik der schilders kluist' ren, En zyn gedagtenis ommeren door de Faam. Dus zal het graf zyn Lyk, maar niet zyn naam verduist' ren. [Dirk Dalens] D I R K D A L E N S is geboren tot Amsterdam in den jare 1659. Van jongs af aangespoort door 't zien van Konst en konstbehandelinge, als ook door een overgeërfde drift tot dezelve opgewekt, begaf hy zig al vroeg in de oeffenschool van zyn Vader Willem Dalens, die een Landschapschilder was, maar juist niet van de beste soort; waarom hy ook, wanneer deze Nederlanden in den jare 1671, en 72 door de Fransen overvallen, de neringen en Koopmanschappen door de geweldenary overstroomt, en in die engte gebragt wierden dat niemant lust of zin tot konstkoopen had, zig genootdrukt vont elders heen te wen-
wanneer 't lyk van een Jongman wordten grave gedragen, word het rouwkleed, dat de kist dekt, met lauriertakken beleid: gelyk ook elke drager van gelyken een lauriertak met wit en zwart lint bestrikt, in de hand houd.
386 den, om gerust adem te scheppen en zyn Konst te oeffenen. Gelyk hy zig dan te scheep naar Hamburg begaf, alwaar J. Voorhout (om dezelve reden, enden schrik van het dreygende gevaar te ontwyken met zyn Vrouw zig aldaar by zyne vrienden begeven had) hem ook heeft gekent: daar hy wel buiten gevaar van der soldaten moetwil, maar niet buiten 't bereik van de schicht des doods was; want zyn nootlot daar zyn Kerkhof bestelt had. Onze Dalens bleef in Amsterdam, en toen de Fransen die in haast, en als met eenen sprong, in deze Landen gekomen waren, ook in allen haast daar weêr uittogen, was hem gereet aan de hand, meê van den vetten room dien de Vrede aanbragt te deelen; want ik heb uit bevindinge aangewezen in de bovenste levensbeschryvingen, hoe de gene die toen maar het minste maken konde met het penceel, gelegentheid had om geit te konnen verdienen. Te meer wyl 'er zig in dien tyd vele, ziende de donkere oorlogswolk aandryven, zig van kant gemaakt hadden. Maar 't ging met hem als het spreekwoort zeit: Na verwonnen nood Komt de dood. [Michiel Maddersteg] Want hy stierf 1688, oud 29 jaren. Nu volgt zyn Jaar-, Stad-, en Konstgenoot, M I C H I E L M A D D E R S T E G , die geoordeelt was de beste Leerling dien Ludolf Bakhuizen voortgebragt heeft. Hy verstont zig wonder wel op de scheepsbouwkunde nevens de toetakeling van zeil-en touwerk. Weinig van zyne stukken zietmen hier te Land, doordien hy wel zyn meesten levenstyd aan 't Hof van Brandenburg heeft door-
387 gebragt, het geen hy eindelyk wars werd, en teffens de konstoeffening. Hy zette zig tot Amsterdam zyn geboortestad neer, en begaf zig tot de Koopmanschap; maar de fortuin was hem daar in niet gunstig. Hy is gestorven in 't jaar 1709. Hem volgt [Justus van Huisum] J U S T U S V A N H U I S U M , wiens Vader te Leewaarden in Friesland geboren, eerst woonde te Huisum daar hy Schoolmeester was, naderhand tot Amsterdam, daar hem onze Justus geboren werd op den 8 van Wiedemaand 1659. Justus van natuur tot de Konst gedreven werd in den jare 1675 bestelt by Nicolaas Berchem, daar hy in weinig jaren zoo toenam, dat het jammer was dat hy zig aan die wyze van schilderen niet altyd heeft gehouden; maar zyn woelige geeft en nayver ondernam alles (geen deelen of byzonderheden in de Konst uitgezondert) na te bootsen, zelf in de byzondere wyze van te schilderen Beelden, Historien, Landschappen, Watergezichten met Schepen, Ruitergevegten, Pourtretten enz. maar daar hy 't meest in doorstak, en dat men waarlyk Konst noemen mag, was het bloemschilderen, waar in hy ook zyn oudsten Zoon, thans den Fenix in die Konst, heeft opgekweekt. Hy overleed in Grasmaand 1716. [Adriaan vander Werf] Het spreekwoord zegt, 't eind goed, al goed. Dit willen wy passen op den beroemden Konstschilder den Ridder ADRIAAN VANDER WERF, wiens levensbedryf wy t'hans aanvangen te beschryven, als zynde een cierlyk slot, waar mede wy dit Derde Deel besluiten zullen. Gelyk de Hemel zyn starren heeft, die in onmeetelyke grootte en stantplaats verscheelen, even dus heeft ook onze Nederlandsche Konsthemel zyne Konststarren, die in onmeetelyken afstant en