# Vanden Vos Reynaerde/Deel VI

Hoe mochte ic vergheten dies, Dat al daer Reynout de Ries Die valsche penninghe slouch, Daer hi hem mede bedrouch Entie ghesellen sine. Dat was te voren eer ic met Rijne Mijn gheselscap makede vast, Die mi ghequijtte meneghen past.' 'O wy,' sprac Reynaert, 'soete Rijn, Lieve gheselle, scone hondekijn, Vergave God, waerdi nu hier! Ghi sout toeghen vore desen dier Met uwen sconen rijmen, waers te doene, Dat ic noint wart so coene, Dat ic eeneghe saken dede, Daer ic den coninc mochte mede Te mi waert belghen doen met rechte. aet weder onder ghene knechte. 'Sprac Reynaert, 'haestelic, Cuwaert, Mijn heere de coninc ne heeft tuwaert heen sake te sprekene meer.' Cuwaert dedee enen wederkeer Ende ghinc van sconinx rade daer. Reynaert sprac: 'Coninc, eist waer Dat ic seide?' 'Reinaert, jaet. Verghevet mi: ic dede quaet, Dat ic u mestroude yet. Reynaert, goede vrient, nu siet Den raet, dat ghi met ons gaet Ten putte, al daer die baerke staet, Daer die scat leghet begraven onder. 'Reynaert sprac: 'Ghi secht wonder. Waendi, in waers harde vro, Coninc, oft mi stonden also, Dat ic met u wandelen mochte Also als ons beeden dochte, Ende ghi, heere, waert al sonder zonde? Neent, het es also ic u orconde, Ende ict u segghe, al eist scame. Doe Ysingrijn in sduvels name In de ordine ghinc hier te voren Ende hi te moonke wart bescoren, Doe ne conste hem de provende niet ghenoughen, Daer ses moenke hem bi bedroughen. Hi claghede van honghere ende carmede So zeere, dats mi ontfaermede. Doe hi carmede ende wart traech, Doe haddics rauwe, als een zijn maech, Ende gaf hem raet dat hi ontran. Daer omme bem ic in spaeus ban. Maerghin, als die zonne up gaet, Willic te Roeme om aflaet; Van Roeme willic over zee. Danen ne keeric nemmermee, Eer ic so vele hebbe ghedaen. Coninc, dat ic met u mach gaen Tuwer eeren ende tuwer vromen, Of ic te lande weder come. Het ware een onscone dinc, Souddi, heere coninc, Maken uwe wandelinghe Met eenen verwaten ballinghe Als ic nu bem, God betere mi!' Die coninc sprac: 'Re, zidi Yet langhe verbannen?' Doe sprac Reinaert: 'Ja ic, hets drie jaer, dat ic wart Voer den deken Hermanne In vullen zeinde te bannen. Die coninc sprac: 'Reynaert, na dat ghi zijt
Te bannen, men souts mi doen verwijt, Reynaert, lietic u met mi wandelen. Ic sal Cuwaerde ofte eenen andren Toten scatte doen gaen met mi, Ende ic rade u, Reynaert, dat ghi Niet ne laet ghine vaert, Dat ghi u van den banne claert.' 'Sone doe ic,' sprac Reynaert, 'Ic ga morghin te Rome waert, Gaet na den wille mijn. Die coninc sprac: 'Ghi dinct mi zijn Bevaen in harde goede dinghen. God jonne u, dat ghijt moet vulbringhen. Reynaert, alse u ende mi Ende ons allen nutte zi!' Doe dese tale was ghedaen, Doe ghinc Nobel die coninc staen Up eene hoghe stage van steene. Daer hi up plach te stane alleene, Als hi dat in zijn Hof te dinghe. Die dieren saten teenen ringhe Al omme ende omme in dat gras, Na dien dat elc gheboren was. Reynaert stont bi der coninghinne, Die hi te rechte wel mochte minnen; 'Bidt voer mi, edele vrauwe, Dat ic u met lieve weder scauwe. 'Soe sprac: 'Die heere, daert al an staet, Doe u van zonden vul aflaet. Die coninc entie coninghinne Ghingen met eenen bliden zinne Voer haer diere, aerme ende rike. Die coninc die sprac vriendelike: 'Re es hier commen te hove Ende wille, dies ic Gode love, Hem betren met al zinen zinnen. Ende mijn vrauwe de coninghinne Hevet so vele ghebeden voer hem, Dat ic zijn vrient worden bem Ende hi versoent es jeghen mi, Ende ic hem hebbe ghgheven vry Beede lijf ende lede. Reynaerde ghebiedic vullen vrede, Anderwaerf ghebiedic hem vrede, Ende derde waerven mede, Ende ghebiede u alle bi uwen live, Dat ghi Reynaerde ende zinen wive Ende zinen kindren eere doet, Waer si commen in u ghemoet, Sijt ni nachte, zijt bi daghe. In wille meer gheene claghe Van Reynaerts dinghen horen. Al was hi rouckeloes hier voren, Hi wille hem betren, ic segghe u hoe: Reynaert wille maerghen vroe Palster ende scerpe ontfaen Ende wille te Roeme gaen, Ende van Rome, danen wille hi over zee, Ende dan commen nemmermee, Er hi heft vul aflaet Van alre zondeliker daet. Deser tale hevet Tiecelin vernomen Ende vloech danen dat hi se comen Ende hi vant die drie ghesellen. Nu hoert, wat hi hem sal tellen. Hi sprac: 'Keytive, wat doedi hier? Reynaert es meester bottelgier Int hof ende moghende utermaten. Die coninc heeftene quite ghelaten Van alle sineniet mesdaden Ende ghi zijt alle drie verraden. Isengrijn began andwoerden Te Tieceline met corten woerden: 'Ic wane, ghi lieghet, heere raven.' Mettien woerde began hi scaven, Ende Brune die volchde mede. Si ghinghen recken hare lede, Loepende tes coninc waert. Tybeert bleef zeere vervaert, Ende hi bleef sittende up die galghe. Hi was van sinen ruwen balghe In zorghen so groet utermaten, Dat hi gherne will laten Sine oeghe varen over niet, Die hi in spapen scuere liet, In dien dat hi verzoent ware. Hine wiste wat doen van vare, Dan hi ghinc sitten up die micke, Hi claechde vele ende harde dicke, Dat hi Reynaerde ye bekinde. Isengrijn quam met groeten gheninde hedronghen voer die coninghinne Ende sprac met eenen fellen zinne Te Reynaert waert so verre, Dat die coninc wart al erre Ende hiet Ysingrine vaen Ende Brune. Alsoende saen Worden si ghevanghen ende ghebonden. hine saghet nye verwoedde honden Doen meer lachters doen dan hem dede, Ysingrine ende Brunen mede. Men voerese als leede gaste, Men bantse beede daer so vaste, Datsi binnen eere nacht Met gheenrande cracht Een let niet en mochten roeren. Nu hoert, hoe hise voert sal voeren. Reynaert, die hem was te wreet, Hi dede, datmen Brunen sneet Van sinen rugghe een velspot af, Datmen hem teere scerpen gaf, Voets lanc ende voets breet. Nu ware Reynaert al ghereet, Haddi vier verssche scoen. Nu hoert, wat hi sal doen, Hoe hi sal vier scoen ghewinnen. Hi ruunde toter coninghinnen: 'Vrauwe, ic bem u peelgrijn. Hier es mijn oem Ysingrijn; Hi hevet vier vaste scoen; Helpt mi, dat icse an mach doen. Ic neme u ziele in mine plecht. Het es peelgrins recht, Dat hi ghedincket in sine ghebeden Al tgoet datmen hem noyt dede. hi moghet u ziele an mi scoyen. Doet Haersenden miere moyen heven twee van haren scoen. Dit moghedi wel met eeren doen: So blivet thuus in haer ghemac. 'Gherne,' die coninghinne sprac, 'Reynaert, ghine mochtes niet ombeeren, Ghine hebt scoen. Ghi moetet varen Uten lande in des Gods ghewout Over berghe ende int wout, Ende terden struke ende steene. Dinen aerbeit wert niet cleene; Hets dijn noet, dattu hebs scoen. Ic wilre gherne mijn macht toe doen. Die Ysingrijns waren u wel ghemicke: Si zijn so vaste ende so dicke, Die Ysingrijn draghet ende zijn wijf. Al sout hem gaen an haer lijf, Elkerlijc moet u gheven twee soen, Daer ghi u vaert mede moet doen. Dus hevet die valsche peelgrijn Beworven dat dher Ysingrijn Al toten knien hevet verloren Van beede sine voeten voren Dat vel al gader toten claeuwen. hine saecht noint voghel braeuwen. Die stilre hilt al sine leden, Dan Ysingrijn de zine dede, Doemen so jammerlike ontscoyde, Dat hem dat bloet ten teen af vloyde. Doe Ysingrijn ontscoyt was, Moeste gaen ligghen up dat gras Vrauwe Hersint die wulfinne Met eenen wel drouven zinne, Ende liet haer af doen dat vel, Ende die claeuwen als wel, Bachten van beede haren voeten. Dese daet dede wel soeten Reynaerde sinen drouven moet. Nu hoert, wat clag hen hi noch doet: 'Moye,' zeit hu, 'moye, In hoe meneghen vernoye Hebdi dor minen wille ghewesen! Dats mi al leet; sonder van desen Eist mi lief; ic segghe u twi. Ghi zijt (des ghelovet mi) Een die leifste van minen maghen; Bedi sal ic u scoen an draghen. Godweet, dats al uwe bate; hi sult an hoghen aflate Deelen ende an al dat pardoen, Lieve moyem dat ic in u scoen Sal bejaghen over zee.' Vrouwe Hersinden was so wee, Datso cume mochte spreken: 'Ay, Reynaert, God moete mi wreken, Dat ghi over ons siet uwen wille!' Ysingrijn balch ende zweech stille Ende zijn gheselle Brune, ne ware Hem was te moede harde zware. Si laghen ghebonden ende ghewont. Hadde oec doe ter selver stont Tybeert die cater ghewesen daer, Ic dar wel segghen over waer: Hi hadde so vele ghedaen te voren, Hine waers niet bleven sonder toren. Wat helpt, dat ict u maecte lanc! Des ander daghes, voer de zonne upganc, Dede Reynaert zijn scoen snoeren, Die Ysingrijnsprac waren te voren Ende zijns wijfs, vrauwe Hersenden, Ende hadde vaste ghedaen benden Om zine voeten, ende ginc Daer hi vant den coninc Ende zijn wijf die coninghinne. Hi sprac met eenen soeten zinne: 'Heere, God gheve u goeden dach Ende mier vrauwen, die ic mach Prijs gheven met rechte. Nu doet Reinaert gheven, uwen knechte, Palster ende scerpe, ende laet mi gaen. Doe dede die coninc haesten saen Den capelaen, Belin de ram. Ende als hi bi den coninc quam, Sprac die coninc: 'Hier es Dese pelgrijn, leest hem een gheles, Ende ghevet hem scaerpe ende staf. 'Belin den coninc andwoerde gaf: ' He, in dar des doen niet. Reynaert hevet selve beghiet, Dat hi es in spaeus ban. Die coninc sprac: 'Belin, wats dan? Meester Jufroet doet ons allen verstaen: Hadde een man alleene ghedaen Also vele zonden als alle die leven, Ende wilde aercheit al begheven Ende te biechten gaen, Ende penitencie daeraf ontfaen Dat hi over zee wille varen, Hi mochte hem selve wle claren. 'Belin sprac ten coninc echt: 'Ic en doere toe crom no recht Van gheesteliker dinc altoes, hine wilt mi quiten scadeloes Jeghen bisscop en de jeghen den deken. Die coninc sprac: 'In seven weken Sone wane ic u bidden so vele. Oec haddic liever, dat uwe kele Hinghe, dan ic u heden bat. Ende alse Beling hoerde dat, Dat die coninc balch te hem waert, Wart Belin so vervaert, Dat hi beefde van vare, Ende ghine ghereeden zine autare, Ende began zinghen ende lesen Al dat hem goet dochte wesen. Doe Belin die capelaen Oemoedelice hadde ghedaen Dat ghetijde van den daghe, Doe hinc hi van zine craghe Eene scaerpe van Bruuns velle. Oec gaf hi den felen gheselle Den palster in de hant daerbi Te zinen ghevoughe: doe was hi Al ghereet te ziere vaert Doe sach hi ten coninc waert. Hem liepen die gheveinsde tranen Neder neven zine granen, Alse oft hi jammerlike in sine herte
Van rauwen hadde groten smerte. Dit was bedi, ende anders niet, Dat hi hem allen, die hi daer liet, Niet hadde beraden al sulke pine Alse Brune ende Ysingrine, Haddet moghen ghevallen. Nochtan stont hi ende bat hem allen, Datsi over hem bidden souden, Also ghetrauwelike als si wouden Dat hi over hem allen bade. Dat orlof nemen dochte hem spade, Want hi gherne danen ware. Hi was altoes zeere in vare, Als die hem selven sculdich weet. Doe sprac die coninc: 'Mi es leet, Reynaert, dat ghi dus haestich zijt.' 'Neen, heere, het es tijt: Men sal gheene weldaet sparen: Uwen orlof, ic wille varen. Die coninc sprac: 'Gods orlof! Doe gheboet die coninc al dat hof Met Reynaerde uutwaert te ghane, Sonder alleene die ghevane. Nu wart Reynaert peelgrijn. Ende sijn oem Ysingrijn Ende Brune die ligghen ghebonden Ende ziec van zeeren wonden. Mi dinct ende ic wane des, Dat niement so ospellic es Tusschen Polanen ende Scouden, Die hem van lachene hadde onthouden Dor rauwe die hem mochte ghescien, Hadde hi Reynaerde doe ghesien. Hoe wonderlic hi henen ghinc Ende hoe ghemakelic dat hem hinc Scaerpe ende palster omme den hals, Ende die scoen, als ende als, Die hi drough an zine been hebonden, so dat hi sceen Een peelgrijn licht ghenouch. Reynaerts herte binnen louch, Dor datsi alle met hem ghinghen Met so groter zameninghen, Die hem te voren waren wreet Doe sprac hi: 'Coninc, mi es leet, Dat ghi so verre met mi gaet; Ic vruchtem het mach u wesen quaet. Ghi hebt ghevaen twee mordenaren; Ghevalt, datsi u ontvaren, Ghi hebt u te wachtene meer Dan ghi noint hadde eer. Blijt ghesont ende laet mi gaen.' Na dese tale ghinc hi staen Up sine twee achterste voeten Ende maende die diere, cleene ende grote, Datsi alle voer hem baden, Of si alle an sine weldaden Recht deel nemen wouden. Si seiden alle, datsi souden Sijns ghedincken in haer ghebede. Nu hoert voert, wat Reynaert dede, Daer hi van den coninc sciet. So drouvelic hi hem gheliet, Dat hem somen zeere ontfaremde. Cuwaert den haze hi becaremde: 'O wy, Cuwaert, sullen wi sceeden! Of God wilt, ghi sult mi gheleeden Ende mijn vrient Belin de ram; Ghi twee, ghine daedt mi noint gram. Ghi moet mi bet voert bringhen. Ghi zijt van zoeter wandelinghen Ende onberoupen ende goedertieren Ende ombeclaghet van allen dieren hestade es uwer beeder zede, Als ic doe ten tijden dede, Als ic cl usenare was, Hebdi lovere ende gras, hine doet ne gheenen eesch Noch om broet, no om vleesch, Noch om sonderlinghe spijse. 'Met aldus ghedanen prijse Hevet Reynaert dese twee verdoort, Datsi met hem ghinghen voort Tote dat hi quam voer sijn huus Ende voer de porte van Malpertuus. Alse Reynaert voer de porte quam, Doe sprac hi: 'Neve Belin de ram, hi moet alleene buten staen. Ic miet niet mine veste gaen; Cuaert sal in gaen met mi. Heere Belin, bidt hem, dat hi Troeste wel vrauwe Hermelinen Met haren cleen en welpkinen, Als ic orlof an hem neme. 'Belin sprac: 'Ic bids heme, Dat hise alleene troeste wale.' Reynaert ghinc met scoenre tale So smeeken ende losengieren In so menegher manieren, Dat hi barate brochte Cuwaerde in sine haghedochte. Als si in dat hol quamen, Cuaert ende Reynaert tsamen, Doe vonden si vrauwe Hermelinen Met haren cleenen welpkinen. Die was in zorghen ende in vare, Want so waent, dat Reynaert ware Verhanghen, ende als so vernam, Dat hi weder thuus waert quam Ende palster ende scerpe drouch, Dit dochte haer wonders ghenouch. So was blide ende sprac saen: 'Reinaert, hoe sidi ontgaen?' 'Ic bem worden peelgrijn. Heere Brune ende heere Ysingrijn Sijn worden ghisele over mi. Die coninc hevet (danc hebbe hi!) Cuaerde ghgheven in rechter zoene, Al onsen wille mede te doene. Die coninc die lyëde das, Dat Cuaert die eerste was Die ons verriet jeghen hem. Ende bi der trauwen die ic bem Sculdich u, vrauwe Hermeline: Cuaerde naket eene groetende pine. Ic bem up hem met rechte gram. Ende alse dat Cuaert vernam, Keerdi hem omme ende waende vlien. Maer dat conste hem niet ghescien, Want Reynaert hadde hem ondergaen Die porte ende ghegreepen saen Bi der kelen mordadelike. Ende Cuaert riep ghenadelike: 'Helpt mi, Belijn, waer sidi? Dese peelgrijn verbijt mi.' Dat roupen was sciere ghedaen, Bedi Reynaert hadde saen Sine kele ontwee ghebeten. Doe sprac Reynaert: Nu gaen wi eten Desen goeden vetten hase. Die welpine liepen ten ase Ende ghinghen eten al ghemeene. Haren rauwe was wel cleene, Dat Cuaert hadde verloren tlijf. Hermeline, Reynaerts wijf, At dat vleesch ende dranc des bloets. Ay, hoe dicke bat so goets Den coninc, die dor sine doghet Die cleene welpkine hadde verhoghet So wel met eenen goeden male! Reynaert sprac: 'Hi jans u wale. Ic weet wel, moet die coninc leven, Hi soude ons gherne ghiften gheven, Die hi seven maerc van goude. 'Wat ghiften es dat?' sprac Hermeline. Reynaert sprac: 'Hets eene lijne Ende eene vorst ende twee micken. Maer maghic, ic sal hem ontscricken, Hopic, eer lijden daghen twee , Dat ic omme zijn daghen mee Ne gave dan hi omme tmijn. 'Soe sprac: 'Reinaert, wat mach dat zijn?' Reynaert sprac: 'Vrauwe, ic secht u. Ic weet een wildernesse nu Van langhen haghen ende van heede. Ende die so nes niet onghereede Van goeden ligghende ende van spijsen. Daer wonen hoenre ende pertrijsen Ende menegherandende vogheline. Wildi doen, vrauwe Hermeline, Dat ghi gaen wilt met mi daer, Wi moghen daer wonen seven jaer, Willen wandelen onder die scade Ende hebben daer groete ghenade, Eer wi worden daer besp iet. Al seidic meer, in loghe niet. 'Ay Reynaert,' sprac vrauwe Hermeline, 'Dit dinct mi wesen eene pine, Die al gader ware verloren: Nu hebdi dit lant verzworen In te wonen nemmermee, Eer ghi comt over zee, Ende hebt palster ende scerpe ontfaen.' Reynaert andwoerde vele daen: 'So meer ghezworen, so meer verloren, Mi seide een goet man hier te voren, In rade dat hi mi riet: 'Bedwonghene trauwe ne diedet niet. Al vuldade ic dese vaert, En holpe mi niet,' sprac Reynaert, 'In waers een ey niet te bat. Ic heb be den coninc eenen scat Belovet, die mi es onghereet. Ende als hi des waerheit weet, Dat ic hem al hebbe gheloghen Ende hi bi mi es bedroghen So sal hi mi haten vele meere Dan hi noint dede eere. Daerbi peinsic in minen moet: Dat varen es mi also goet Alse dit bliven,' sprac Reynaert, 'E godsat hebbe mijn rode baert (Ghedoe hoe ic ghedoe), Of mi troestet mee daertoe No die cater, no die das, No Bruun, die na mijn oem was, No dor ghewin, no dor scade, Dat ic in sconinx ghenade Ne comme, dat ic leve lancst!