OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Ranonkelfamilie

De ranonkelfamilie (Ranunculaceae) is een plantenfamilie uit de orde Ranunculales. Het aantal soorten bedraagt wereldwijd 1300 tot 2000, waarvan de meeste in de gematigde zone op het noordelijk halfrond voorkomen. In Europa komen er circa 310 soorten voor. België kent daarvan zo'n 42 soorten. De meeste soorten zijn kruidachtig. Ook zit er een enkele liaan onder.
De bladeren zijn enkelvoudig en daarbij vaak ingesneden of handvormig samengesteld waarbij ze vaak uit drie segmenten bestaan. De buitenste segmenten zijn het breedst en het diepst ingesneden.
De familie is veelvormig. Zo is er veel variatie in de bloembouw. Daarbij kan de functie van de onderdelen van de bloem soms wisselen. De bloemen kunnen straalsgewijs symmetrisch zijn, maar er zijn ook geslachten met tweezijdig symmetrische bloemen.
De bloeiwijze en de rest van de plant lopen vaak in elkaar over. De tweezijdig symmetrisch bloemen hebben vaak een spoor. De straalsgewijs symmetrische bloemen kunnen een kelk en een kroon hebben. Er zijn ook soorten planten die dit onderscheid niet hebben en alleen bloemdekbladen hebben die wel op kroonbladen lijken. De kroonbladen hebben vaak een groefje om de nectar te markeren. Er zijn vaak veel meeldraden die soms tot een krans zijn uitgegroeid. Het aantal stampers is variabel. Het vruchtbeginsel is bovenstandig.

## Geslachten

In Nederland en/of België komen de volgende geslachten voor (wild en gekweekt):
* Actaea
* Adonis
* Anemoon (Anemone)
* Akelei (Aquilegia)
* Boterbloem (Ranunculus)
* Clematis (Clematis)
* Dotterbloem (Caltha)
* Eranthis
* Hepatica
* Monnikskap (Aconitum)
* Myosurus
* Nieskruid (Helleborus)
* Nigelle (Nigella)
* Pulsatilla
* Ridderspoor (Consolida)
* Ridderspoor (Delphinium)
* Ruit (Thalictrum)
De soorten staan beschreven in de hoofdstukken over de geslachten.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Rankende helmbloem

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Rankende helmbloem? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Rankende duivenkervel

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Rankende duivenkervel? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Rapunzel (geslacht)

Rapunzel (Phyteuma) is een geslacht uit de Klokjesfamilie (Campanulaceae). Het geslacht kent circa veertig soorten. Ze komen van nature voor in Europa en West-Azië.
Het zijn kruidachtige planten die in hoogte variëren van 5-90 cm. De bladeren zijn afwisselend geplaatst. Op een enkele plant variëren de bladeren in grootte en vorm, de onderste bladeren zijn groter en breder dan de bovenste, die lang en smal zijn. De bladrand is getand.
De bloemen staan in dichte pluimen. Elke bloem heeft een smalle, diep vijflobbige bloemkroon van 1-2 cm of langer. De meeste bloemen zijn paars, maar ook lichtblauw, zwart, roze en wit zijn ook mogelijk. De vrucht is een doosvrucht met veel kleine zaadjes.

## Soorten

In de Benelux komen in het wild voor:
* Witte rapunzel (Phyteuma spicatum subsp. spicatum)
* Zwartblauwe rapunzel (Phyteuma spicatum subsp. nigrum)

## Nog niet beschreven

* Phyteuma tetramerum
* Phyteuma speculum
* Phyteuma balbisii
* Phyteuma betonicifolium
* Phyteuma charmelii
* Phyteuma comosum
* Phyteuma confusum
* Phyteuma globulariifolium
* Phyteuma hemisphaericum
* Phyteuma humile
* Phyteuma michelii
* Phyteuma orbiculare
* Phyteuma ovatum
* Phyteuma pauciflorum
* Phyteuma pedemontanum
* Phyteuma scheuchzeri
* Phyteuma sieberi
* Phyteuma tenerum
* Phyteuma vagneri
* Phyteuma zahlbruckneri
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Rapunzelklokje

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Rapunzelklokje wordt ook wel Repelsteeltje genoemd. De plant groeit op kalkhoudende zandgrond, vooral langs grote rivieren. Nota bene: de wetenschappelijke naam van het Akkerklokje (Campanula rapunculoides) geeft aan dat die zou lijken op deze plant. Het Akkerklokje heeft echter bredere bladeren, bredere kelkslippen, en de bloemen zijn aan de stengel naar één kant gekeerd.
| Alle families? | Familie: Klokjes (Campanulaceae) Geslacht: Klokje Soort: Campanula rapunculus |
| Rode lijst. | Deze in het wild voorkomende plant staat op de rode lijst in Nederland en/of België. Dat betekent dat ze kwetsbaar of (bijna) uitgestorven zijn. Zaai of plant ze en verspreid overtollig zaad. |
| Wortel: | De wortel is vlezig. |
| Stengel/Tak: | Heeft een kantige en licht behaarde stengel. |
| Blad: | De rozetbladeren zijn kort eirond en getand. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 30-50 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Kalkhoudende zandgrond. |
| Lokken: | Deze plant lokt en/of is vatbaar voor de perzikkruiduil |
| Gebruik: | Het rapunzelklokje is al vanaf de Middeleeuwen een bekende rauwkostgroente. Wortel en blad zijn te eten als rauwe groente in salades. De smaak van de wortel lijkt op radijs, maar dan zoet en opvallend zacht. Het blad is fijn en neutraal van smaak. |
| Recepten: | Recepten vind je in het Kookboek. |
| Geneeskracht: | Wordt als geneeskrachtig gezien bij medicinale toepassingen. Vandaar was het rapunzelklokje geschikt om te verwerken in een medicinale bermsalade. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Rapunzelklokje? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| 5 | | | | O | | | | |
| 5 | Zie vermeerderwijze. De plant zaaien in mei. Vermeerderen is ook mogelijk door scheuren. | | | | Z S | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Ranonkelstruik

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Ranonkelstruik? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Rechte alsem

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
| Alle families? | Familie: Composieten (Asteraceae) Geslacht: Alsem Soort: Artemisia biennis |
| Stengel/Tak: | Heeft een groene tot roodaangelopen stengel. |
| Blad: | Het veerdelige blad kan tot 13 cm lang worden. De bladdelen hebben een getande rand. De bladeren zijn aan beide zijden kaal. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Augustus tot in de herfst. In de bladoksels zittende, rechtopstaande hoofdjes, die korte aren vormen. Alleen de bovenste hoofdjes zitten in een smalle pluim. De buitenste, gereduceerde, smalle buisvormige bloemen van het hoofdje zijn vrouwelijk en korter dan het omwindsel. De stempellobben steken buiten de bloem uit. |
| Vrucht: | De vrucht is een minder dan 1 mm lang nootje. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 30-150 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Langs grintgaten, op zandstrandjes langs rivieren en op omgewerkte grond. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Rechte alsem? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | 1 | | | | |
# Kookboek/Paling in kervelsoep

Soepen | Vis- en zeevruchtrecepten | Receptenindex
Paling en kervel zijn uitermate geschikt om met de gezamenlijke ingrediënten een soep van te brouwen.

## Ingrediënten

* 1 liter water
* 39 gram bloem
* 35 gram boter
* 7 gram zout
* bosje kervel
* 250 gram ongerookte paling
* 1-3 eetlepel room
* citroen
* nootmuskaat

## Bereiding

* Smelt de boter en voeg deze aan de bloem toe. Even wachten tot het opkomt en de bloem geel ziet.
* Dan het water onder veel roeren aan toevoegen.
* Het zout en de fijngesneden kervel gaan er nu bij.
* Laat dit mengsel 5 minuten koken.
* Nu gaan de moten paling erbij.
* Haal de soep van het vuur als de paling gaar is.
* Maak af met citroensap, room en de nootmuskaat.
# Kookboek/Panna cotta
## Ingrediënten

* 250ml melk
* 250ml room
* 2 zakjes vanillesuiker
* 4 blaadjes gelatine

## Bereidingswijze

* week de gelatine in koud water
* breng de melk met de suiker net niet aan de kook
* los de gelatine op in de hete melk, flink roeren
* roer de room door de melk
* giet in vormpjes of dessertschaaltjes en laat het afkoelen in de koeling
# Kookboek/Ovengerechten met assisted steam/Zalmfilet

Dit is een basisrecept voor zalmfilet uit een oven met assisted steam. Het resultaat is een zachte gegaarde vis, die nét gaar is.

## Benodigdheden
### Ingrediënten

* Zalmfilet van ca. 2 cm dik
* Olie, bijvoorbeeld olijfolie of zonnebloemolie
* Peper
* Zout

### Keukengereedschap

* Een kleine ovenschaal zonder deksel

## Bereidingswijze

* Zet de oven op de heteluchtstand op 190$^o$C
* Verwarm de oven voor tot deze (vrijwel) 190$^o$C heeft bereikt.
* Doe een klein scheutje olie in de ovenschaal en verspreid dit over de bodem.
* Bestrooi de vis met zout en peper naar smaak.
* Leg de vis in de ovenschaal.
* Stel de oven nu in op "stoom", stand "gemiddeld".
* Zet de schaal met vis midden in de oven.
* Laat 13 minuten in de oven staan.
* Haal de vis uit de oven en dien meteen op.

## Varianten

* De filet van 2 cm dik wordt nét niet gaar op hierboven beschreven methode. Sommigen mensen vinden volledig gare zalm lekkerder. Verleng daartoe de baktijd tot 15 minuten
* Voor filet dunner dan 2 cm is 13 minuten of iets minder voldoende
# Kookboek/Ovenschotel van fusili en kaas
## Ingrediënten

* 250 gram macaroni
* 150 gram achterham (dikke plak, in blokjes gesneden)
* 1 mini-blikje doperwten
* 1 eetlepel bloem
* 2 sneetjes witbrood, licht geroosterd, de korstjes eraf, in blokjes van 2 cm gesneden
* 250 gram belegen Goudse of Pardanokaas, geraspt
* bakje champignons , schoon en in plakjes gesneden
* 2 sjalotjes (gesnipperd)
* 1 theelepel chilipoeder
* 2 eierdooiers
* kwart liter ongeslagen slagroom
* 50 gram boter of margarine in blokjes
* 1 eetlepel boter of margarine om de ovenschaal in te vetten

## Bereidingswijze

Macaroni al dente gaar koken. De doperwten afgieten. De champignons op hoog vuur in ca. 2 minuten aanzetten in een eetlepel olie of in een klontje boter, dan uit de pan nemen. Doe ze in een zeef of vergiet, zodat ze wat vocht kwijtraken. Pan schoonmaken, weer klontje (75 g) boter erin en de sjalotten (of een halve ui) even aanzetten, maar niet bruin laten worden. De eetlepel bloem erbij, en roeren. De room er in één keer bij kiepen en blijven roeren tot het een homogene massa wordt. In het begin ziet het er niet uit, maar het werkt wel, het wordt echt zonder klonten! Als je van iets meer zout houdt, meng je er hier een verkruimeld kippen- of groentebouillontablet bij. Vuur uit. En dan pas de twee eierdooiers erdoor. De eiwitten worden in dit recept niet gebruikt. Zonodig op smaak brengen met zout, peper en chilipoeder.
Alle ingrediënten (behalve het brood) met de helft van de kaas mengen en in een grote, maar niet te diepe, en ingevette ovenschaal doen. Rest van de kaas erover verdelen. Daarop de broodblokjes verdelen. Verdeel de in klontjes gesneden boter tussen de broodblokjes.

### In de oven:

nog warme ingrediënten? Oven op 175 graden x 20-25 minuten. Uit de koelkast 150 graden x 45 minuten. De rest de volgende dag gebruiken? Kaas vervangen door nieuwe en weer in de oven volgens eerder schema.
# Kookboek/Paddenstoelenragout

Paddenstoelenragout is met uitstek een recept dat in de herfst past.

## Ingrediënten

* 600 gram gemengde paddenstoelen, zoals champignons, grotchampignons, shi-take, cantharellen, oesterzwammen, kastanjechampignons, eekhoorntjesbrood. Maar ook andere eetbare paddenstoelen kunnen worden gebruikt
* bosje peterselie
* 100 ml crème fraîche of sausenroom
* 200 ml witte wijn
* kleine ui
* eetlepel tijm
* 30 g boter

## Bereidingswijze

* Maak de paddenstoelen schoon, eventueel wat voetjes afsnijden. De grote paddenstoelen worden klein gesneden, de kleine kunnen heel blijven
* Snij de ui, de peterselie en de thijm
* Maak de boter warm in een grote pan
* Braadt de uien, kruiden en de paddenstoelen
* Blus het af met de witte wijn
* Scheid het vocht van het mengsel met een zeef. Vang het vocht op!
* Verwarm het vocht weer en meng het met zoveel crème fraîche of room dat de saus licht bindt
* Meng het paddenstoelmengsel erdoor en maak het heet
Verdeel het over de borden en garneer het met een takje peterselie of wat gesneden bieslook.
# Kookboek/Ovengerechten met assisted steam/Kippenbout
## Benodigdheden
### Ingrediënten

* kippenbouten van ca. 350 gram per stuk
* zout
* peper
* paprikapoeder
* nootmuskaat
* olie

### Keukengereedschap

* Ovenschaal
* Tang of vorken om bouten om te draaien
* Ovenwanten
* Siliconen kwastje

## Bereidingswijze

* Verwarm de oven voor op 180$^o$C en vul de stoomunit.
* Kruid de kippenbouten naar smaak met zout, peper, paprikapoeder en nootmuskaat.
* Leg ze in de ovenschaal.
* Bestrijk ze met olie met behulp van het kwastje.
* Zet de schaal midden in de oven.
* Stel de oven in op 180$^o$C, stoom op stand "licht"
* Draai ca. elke 15 minuten de bouten om en bestrijk ze met het braadvet.
* Zet na 50 minuten in de oven de stoom uit en de grill aan, op de hoogste stand.
* Laat de bouten nog 6 minuten onder de grill staan.
* Haal de schaal uit de oven en dien op.

## Varianten

* Het recept is getest met bouten van ca. 350 gram per stuk. Reken voor zwaardere bouten een langere braadtijd. De grilltijd blijft gelijk.
# Kookboek/Paella

Kookboek | Rijstgerechten | Receptenindex Paella is een Spaans rijstgerecht dat als eenpansgerecht dienst doet als hoofdschotel.

## Ingrediënten

* rijst
* vis
* schaaldieren
* stukjes kip
* konijn
* Tomatenbasis (tomato frito)
* garrafo (speciaal soort witte bonen uit Valencia)
* snijbonen
* saffraan.

## Bereiding

Essentieel bij alle paella's is de rijst, de bouillon en de basis van tomato frito (gefrituurde tomaten). Een paella-pan (paellera) verdient aanbeveling. Oorspronkelijk wordt het gerecht buiten op houtskool gekookt.

### Paella Valenciana (3 tot 4 personen)

* Doe stukjes kip en konijn (met bot, 1 drumstick in drie stukken bijv) met wat olijfolie in een goed verhitte paella-pan en schroei ze rondom bruin.
* 3 tot 4 rijpe tomaten, ontveld in blokjes in de pan doen, tomato frito maken.
* Kipbouillon toevoegen (het liefst zelfgetrokken bouillon), zeker 2 vingers dik, aan de kook brengen, snijbonen en paellarijst (risottorijst kan ook) toevoegen
* Vuur lager, saffraan en witte bonen (garrafo) toevoegen, zout naar smaak. Doorkoken tot al vocht weg is. Vuur uit, krant op de pan, 5 tot 10 minuten laten garen. Eventueel serveren met citroen.

### Paella de marisco

* Identiek aan Paella Valenciana, alleen met vis en zeevruchten in plaats van het vlees en dito bouillon.
* Tomato frito, kip en konijn voor paella Valenciana.
* Snijbonen, bouillon en rijst. Puristen zweren bij hard water voor de bouillon, zacht water zou funest zijn voor de rijst.
* Saffraan en witte bonen, rustig doorkoken op een 'difusor' (gasverdeler met twee ringen, zodat de gehele pan gelijkmatig wordt verhit), totdat alle vocht weg is en een mooi laagje soccarat ontstaat. Evt. slakken toevoegen.
* Nog even onder een krant.
* Klaar! Serveren met citroen.

## Tips

Bij een goed gemaakte paella valenciana is de rijst nét niet plakkerig, maar ook niet te droog, en heeft het alle vocht geabsorbeerd. Een paella de marisco is doorgaans vochtiger dan een paella valenciana, maar heeft ook minder soccarat; een knapperige en zeer smaakvolle korst die met een lepel van de bodem van de pan wordt geschraapt, favoriet bij alle paella-eters, ook bekend onder de naam quemada. Met citroen serveren, ter compensatie van de enigszins zoute rijst.

## Externe links

* Recept voor Paella met kip Pepitoria
* Recept voor Paella Valenciana
# Kookboek/Paneermeel

Ingrediënten | Receptenindex

## Ingrediënten

* Oud brood

## Gereedschap

* Passe vite (roerzeef)

## Werkwijze

* Laat het brood zo veel mogelijk uitdrogen (Bruin, en andere broodsoorten kunnen ook worden gebruikt)
* Rooster het brood in de oven goudbruin, en breek het in grove stukken.
* Draai het brood door een roerzeef, en gooi alle harde stukjes (Zoals bijvoorbeeld hele tarwekorrels, zaden en zemelen) weg, of gebruik ze ergens anders voor.
* Bewaar het paneermeel tot je het nodig hebt, in een afgesloten bus
# Leerboek Wikipedia/Wikipediagemeenschap
### Hiërarchie op Wikipedia

Naarmate je meer (goede) bewerkingen doet krijgt de Wikipediaan meer aanzien en autoriteit in de gemeenschap. De meeste bewerkers loggen in met een gebruikersnaam en een paswoord.
Hierarchies in de gemeenschap :
| Functie | Omschrijving |
| Arbitrage commissie | Onderhandelen in conflicten, kunnen Wikipedianen laten blokkeren |
| Administrator | Kan (delen van) artikelen weghalen, of bij (terecht) verzoek, terugplaatsen. Kan pagina's blokkeren. Kan gebruikers blokkeren. |
| Bureaucraat | Keurt toegangsrechten goed (of af) |
| Rollbacker | Draait onterechte wijzigingen terug |
| Template ontwikkelaar | Ontwikkelt templates |
| Gebruiker met ervaring | Kan terugdraaien en wijzigingen goedkeuren |
| Bot | Kan automatisch bewerkingen doen, onder begeleiding van een gebruiker. 10-20% van de bewerkingen worden gedaan door een bot. |
| Gewone gebruiker | Kan hernoemen, schrijven en bedanken |
| Beginneling | Kan geen artikelen hernoemen |
| Anonieme gebruiker | Wordt geïdentificeerd via IP adres |

### Identiteit van een Wikipediaan

Wikipedianen werken dikwijls onder een pseudoniem.
Het is niet toegestaan om de identiteit van een medewerker openbaar te maken.

### Werkgroepen

Er bestaan werkgroepen, zoals b.v. de Werkgroep natuur, de schrijfwedstrijd, Administrator-verkiezingen, enz.

### Regels en richtlijnen

Regels zijn formeel en verplicht.
Richtlijnen zijn niet absoluut en hangen af van de context.

### Omgaan met conflicten

Conflicten worden vermeden door het opstellen van regels. Wikipedianen hebben in principe respect voor elkaar(s bewerkingen).

### Bewerkingsconflicten

Gebruikers kunnen dezelfde paragraaf wijzigen. Dan wordt de wijziging van een van de editors ongedaan gemaakt. Dit kan later terug worden goedgemaakt.

### Bewerkingsoorlogen

Wanneer twee of meerdere vrijwilligers niet akkoord gaan over een bewerking kan er een bewerkingsoorlog ontstaan. Er zijn manieren om dit te voorkomen:
* gebruik de overleg-pagina
* gebruik een time-out (pagina wordt beveiligd)
* een of meerdere gebruikers kunnen geblokkeerd worden

### Coachingsprogramma

Er zijn coaching- en opleidingsprogramma's voor vrijwilligers en voor instellingen (GLAM).

### Wikimedia-organisaties

De Wikimedia Community bestaat uit de vrijwilligers, de Affiliates, en de Foundation.
De Affiliates zijn de nationale verenigingen (grotere landen) en de gebruikersgroepen (rond een bepaald thema, of kleinere landen).
w:Wikimedia Nederland en w:Wikimedia België staan ten dienste van de vrijwilligers in het Nederlandstalig gebied.
# Leerparadijs

* 1. Missie
* 2. Visie
* 3. Strategie
* 1. Opzet
* 2. Organisatie
* 3. Stakeholders
* 1. Ondernemend
* 2. Doelgroep
* 3. Begeleiding
* 1. School
* 2. Onderwijs
* 3. Zorg
# Leren

* 1. Inleiding
* 2. Zelf­expressie
* 3. Zelf­keuze
* 4. Zelf­ontdekking
* 5. Zelf­bekwaam­heid
* 6. Zelf­regie
* 7. Zelf­zorg
* 8. Zelf­constructie
* 1. Onbewust
* 2. Zelfbewust
* 3. Welbewust
* 4. Leerstof
* 1. Bewust
* 2. Kwaliteit
* 3. Stijl
* 4. Doel
* 5. Leerstof
* 6. Leerstrategie
* 7. Toetsing
* 1. Inleiding
* 2. Vrijheid
* 3. Vrijbuiter
* 4. Vrijkomen
* 1. Missie
* 2. Visie
* 3. Strategie
* 1. Gebruik
* 2. Gebruiker
* 3. Leergames
* 4. Maze
* 5. Memory
* 6. Mindcraft
* 7. Mission
* 1. Inleiding
* 2. Reproductief
* 3. Methode
* 4. Vrijheid
* 1. Inleiding
* 2. Toepassing
* 3. Methode
* 4. Vrijheid
* 5. Technologie
* 1. Betekenis
* 2. Methode
* 3. Vrijheid
* 4. Technologie
* 1. Productief
* 2. Doelgroep
* 3. Methode
* 4. Implementatie
* 1. Inleiding
* 2. Eyes Wide Shut
* 3. De Celestijnse ­Belofte
* 4. De Godfather
* 5. Fight Club
* 6. The Butterfly ­Effect
* 7. The Matrix
* 8. Little Buddha
* 9. Lord of the Rings
* 10. Star Trek
# Maatschappijleer/Macht en zeggenschap

Wat is macht?
Hoe is macht verdeeld?
Welke onderzoeken vertellen iets over macht?
Eichman en Hannah Arend (twee hoofdpunten)
Schokken-experiment van Milgram en de kanttekeningen, zo ook het Standford prison experiment: Milgram heeft het onderzoek gestuurd.
Waarom wordt er vaak niet opgetreden bij genocide (Samantha Power, A problem from hell). Wat zouden we kunnen doen als internationale gemeenschap?
De internationale gemeenschap heeft te weinig machtsmiddelen om besluitvaardig op te treden.
De machtspreuk van Kelltner. Macht is ook een uiting van het feit dat je belangrijk bent.
SPE-experiment (Zimbardo)
Geweld is zo oud als de mensheid zelf. Door culturele invloeden is het geweld in de loop der tijd afgenomen.
Als je kijkt naar de oorzaken voor het ontstaan van regimes kijk je naar ontwikkelingen op macroniveau.
De wetenschappelijke consensus van de afgelopen 50 jaar is: het is de buitengewone situatie die gewone mannen tot hun daden brengt.
Het parlement het de formele macht en de informele macht ligt bij de regering.
Invloed is aangewende macht.
# Heksenvervolging in Europa (1300-1720)/De toename van de heksenvervolging ca. 1450-1560

Inleiding
Begin
Rechtsgang
Toename
Reformatie en protestantisme
Heksensabbat
Waterproef
Martelen
Wurgen en verbranden
Hoogtepunt
In Europa en Amerika
In Nederland
Amersfoort en Utrecht
Asten
Roermond
Ontstaan
Dresen-Coenders
Keith Thomas
Joseph Klaits
Verheviging
Dresen-Coenders
Joseph Klaits
Aflopen
Dresen-Coenders
Keith Thomas
Joseph Klaits
Malleus maleficarum
Bronnen en Links :
4. Toename van de heksenvervolging ca. 1450-1560
Na 1450 begon het aantal vervolgingen toe te nemen. Tussen 1460-1475 waren er al heel wat heksenprocessen geweest in Europa. Dominicanen waren daar als inquisiteurs nauw bij betrokken. Geen dorp zou volgens hen vrij zijn van de heksenplaag.
Vanuit de hervormingsbeweging binnen de kerk (Dominicanen en Franciscanen) waren er sinds 1375 geschriften verschenen tegen de hekserij. Hierin was sprake van een verbond dat de heks met de duivel gesloten zou hebben. De heks zou de duivel aanbidden en in ruil daarvoor grote krachten krijgen om kwaad te doen. Dit verbond werd ketters genoemd.
Het bekendste boek omtrent de hekserij was de heksenhamer of Malleus maleficarum die in 1486 verscheen. Hierin kwam steeds meer de nadruk te liggen op de minderwaardigheid van de vrouw. De vrouw zou eerder voor de duivelse verleidingen bezwijken dan de man. Het verbond met de duivel werd als vaststaand beschouwd. Ook werden heksen beschuldigd van allerlei gruweldaden als het opeten van kinderen. Zij zouden moorden plegen, hagelbuien veroorzaken, seksuele relaties tegenhouden of steriliteit veroorzaken. In de Malleus werd martelen aanbevolen omdat de duivel veel methodes had om de heks te laten zwijgen. Vanaf toen werden steeds meer oude, armlastige vrouwtjes als heks opgepakt.
Bij het volk leefde het idee van het duivelsverbond niet. Het volk klaagde alleen over maleficiën. Maar de elite (advocaten, rechters, theologen, filosofen, doktoren en wetgevers) kon zich niet voorstellen dat maleficiën zonder de hulp van de duivel konden plaatsvinden. Het hele idee van het pact met de duivel is decennialang door de elite verspreid en aan het volk opgelegd. Als het volk (na 1520) bij het (inquisitoire) gerecht kwam met een klacht over maleficiën, werd de aanklacht wegens een pact met de duivel altijd tijdens het proces door de rechters toegevoegd. De bekentenis hiervoor was door middel van marteling eenvoudiger te verkrijgen dan het bewijzen van maleficiën.
Pas rond 1600 werden heksen ook door het volk aangeklaagd wegens een pact met de duivel of deelname aan heksensabatten.