# Heraclitus over de natuur/De onbekwame leermeesters

Gedetailleerde inhoudsopgave
Het leven van Heraclitus
Het boek van Heraclitus
Inleiding tot de fragmenten
De fragmenten
Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere
De voorgangers en de onbekwaamheid
De methode en de bekwaamheid
De strijd, het zich afzonderende, het sturende en de rechtvaardigheid
De fraaie ordening van het veranderende vuur
De wet
Het goddelijke
De onmondigen en de volwassenen, de goden en de mensen
De wisseling der seizoenen, de wisseling van dag en nacht, de verandering van het weer
De zon als het levengevende
De voeding
Ziekte en genezing
Leven en dood, waken en slapen, de levensloop
De ziel, het gemoed, de verandering in ons
De mensen en de dieren; de landbouw
De arbeid en het menselijke kunstproduct
De godsdienstige mensen
Het onjuiste handelen
Het juiste handelen
Aantekeningen bij de fragmenten
Fragmenten, begrippen en gedachten bij Pseudo-Hippocrates
Andere projecten en externe links :
| (grc) « δοκέοντα γὰρ ὁ δοκιμώτατος γινώσκει, φυλάσσει. » | (nl) « Want aanvaard is wat de meest aanvaarde kent, bewaakt. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 28a.) ||
| (grc) « Δίκη καταλήψεται ψευδῶν τέκτονας καὶ μάρτυρας. » | (nl) « Dikè zal de bouwers en getuigen van leugens overmeesteren. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 28b.) ||
Zij die redelijk zijn doen immers recht aan het universele en ware, terwijl de zogenaamde wijze mannen daaraan, volkomen ten onrechte, geen belang hechten. De godin van het recht (Dikè) zal ingrijpen en ervoor zorgen dat de opvattingen van de onrechtvaardige en onredelijke wijze mannen uiteindelijk aan kracht en invloed zullen moeten inboeten. Hun straf zal er ook uit bestaan dat zij verstoken moeten blijven van het universele en ware, terwijl zij niet de eeuwige roem (een onderwerp dat later in dit boek aan de orde komt) zullen verwerven. De wijze, die alles weet en aan de kant van het universele en ware staat, staat daarmee ook aan de kant van de godin van het recht.
| (grc) « διδάσκαλος δὲ πλείστων Ἡσίοδος• τοῦτον ἐπίστανται πλεῖστα εἰδέναι, ὅστις ἡμέρην καὶ εὐφρόνην οὐκ ἐγίνωσκεν• ἔστι γὰρ ἕν. » | (nl) « Maar leermeester der meesten is Hesiodus: van hem denken zij dat hij het meeste wist, terwijl hij dag en nacht niet kende: want die zijn één. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 57.) ||
Hesiodus schreef een werk over de geboorte van de goden (Theogonie), waarin hij het ontstaan en de betekenis van dag en nacht aan de orde stelt. Daarin is (vers 124) Dag de dochter van Nacht, terwijl deze relatie onomkeerbaar is. Volgens Heraclitus ontging Hesiodus het dat dag en nacht echter één zijn. Want zoals de eenheid in alles van de fraaie ordening zeer gewichtig is (fg. 2 en 7), is ook de eenheid op een kleiner niveau, zoals het niveau van de opeenvolging van dag en nacht van belang. Zij die de eenheid van dag en nacht begrijpen, zullen ook het gehele samenspel van de verandering en opeenvolging van dag en nacht begrijpen en zullen slechts de dag of de nacht in zijn geïsoleerde afzonderlijkheid beschouwen. Dit gewichtige feit ontgaat de grote leermeester Hesiodus, waarop nota bene de grote massa der mensen zijn vertrouwen stelt. Niet alleen omdat de dag en de nacht een samenspel van verandering vormen zijn deze één, maar ook omdat zij in hun wezen onderling verbonden en aaneengeschakeld zijn en dus als één zaak zijn te beschouwen. Wij treffen hier het eerste voorbeeld van de zogenoemde eenheid der tegendelen aan.
| (grc) « ἐξηπάτηνται οἱ ἄνθρωποι πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν φανερῶν παραπλησίως Ὁμήρῳ, ὅς ἐγένετο τῶν Ἑλλήνων σοφώτερος πάντων. ἐκεῖνόν τε γὰρ παῖδες φθεῖρας κατακτείνοντες ἐξηπάτησαν εἰπόντες• ὅσα εἴδομεν καὶ ἐλάβομεν, ταῦτα ἀπολείπομεν, ὅσα δὲ οὔτε εἴδομεν οὔτ' ἐλάβομεν, ταῦτα φέρομεν. » | (nl) « Misleid worden de mensen bij de kennis van het zichtbare, bijna net zoals Homerus, die verworden is tot de meest wijze van alle Hellenen. Want hij liet zich ook door kinderen die luizen aan het doden waren misleiden, zij zeiden: “alles wat wij gezien en aangegrepen hebben, dat hebben wij achtergelaten, alles wat wij niet gezien en niet gevangen hebben, dat nemen wij mee”. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 56.) ||
Homerus was niet in staat het eenvoudige luizenraadseltje op te lossen en wist dus niet uitspraken adequaat te duiden, dat wil zeggen dat hij de ware uitspraken niet aan het universele en ware wist te verbinden, omdat hij er niet bekend mee was, en omdat hij het verband tussen uitspraak en aangeduide zaak niet begreep.
| (grc) « ἀστρολόγον τὸν Ὅμὴρον, (εἰπόντες•) Ἕκτορι δ΄ ἦεν ἑταῖρος ἰῇ δ΄ ἐν νυκτὶ γένοντο. » | (nl) « Sterrenkundige was Homerus, (zeggende): “Hector maar ook zijn vriend (sc. Polydamas) zijn in één nacht geboren”. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 105.) ||
Deze uitspraak van Homerus is immers niet in overeenstemming met de juiste stand van zaken die de sterrenkundige beschouwt, maar is slechts mythe en verzinsel van de overlevering.
| (grc) « οὐ χρῆσθαι μάρτυσι περὶ τῶν ἀγνοουμένων, ὅκως οἱ πρὸ ἡμῶν πεποιήκασι περὶ τῶν πλείστων, ἀπίστους ἀμφισβητουμένων παρεχόμενοι. » | (nl) « Zij zijn niet nodig als getuigen van het onkenbare, wat zij voor ons doen is voor het merendeel onbetrouwbare benaderingen aanreiken. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 A 23.) ||
Heraclitus spreekt hier van ‘benaderingen’: zij die de waarheid proberen te benaderen, proberen ‘dicht bij de zaak te komen’ en wie dat lukt vindt en benadert het universele en ware. De populaire dichters en leermeesters komen echter niet zo ver.

## Noot

* ↑ Mansfeld, Aldus sprak Heraclitus, p. 34.