OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Grove den

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
De grove den wordt ook wel 'pijnboom' genoemd. Een vliegden is een door natuurlijke uitzaaiing verspreide grove den. De den is van een spar en de zilverspar te onderscheiden onder andere omdat de den korte loten heeft met de naalden bij elkaar staand en bij de sparren verspreid op de lange loten. Ook heeft de den ronde naalden en de spar platte, driehoekige of vierhoekige.
| Alle families? | Familie: Dennen (Pinaceae) Geslacht: Pinus Soort: Pinus sylvestris |
| Wortel: | Heeft een penwortel, waarmee ook uit grotere diepte water opgenomen kan worden. |
| Stengel/Tak: | Jonge bomen hebben een kegelvormige kroon. Oudere bomen hebben een meer schermvormige kroon en een hoge stam. De onderste takken zijn afgestorven en zitten deels nog aan de stam vast. De jonge schors aan de top van de boom is glad en grijsgeel van kleur. Op oudere leeftijd wordt er een ruwe plaatvormige schors gevormd. De plaatjes van de schors zijn vrij klein. Bij beschadiging van de boombast komt er kleverig hars met een karakteristieke geur uit, wat de wond beschermt tegen infecties. |
| Blad: | De bladen van de grove den zijn naaldvormig en staan met twee tegelijk op korte loten. De den heeft ook lange loten met verspreid staande naalden. De lange loten zorgen voor de lengtegroei. De grijsgroene naalden zijn gedraaid en kunnen tot 8 cm lang worden. |
| Groenblijvend. | Deze plant is groenblijvend en/of winterhard. |
| Vrucht: | De jonge kegels zijn groen en kleuren later donkergrijsbruin. De kegels kunnen tot 7 cm lang worden en zitten twee aan twee of in groepjes aan kromme steeltjes. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 2500-3500 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Voedselarme gronden zoals droge zandgronden. |
| Goede buren: | Goede buren voor deze plant: gewassen uit de kensoort voor het verbond van de naaldbossen (Dicrano-Pinion). |
| Gebruik: | Timmerhout van de grove den wordt 'grenen' genoemd. In Engelstalige landen spreekt men ook van (European) redwood. Van oudsher is de boom een belangrijke leverancier van terpentijnolie, hars en teer. Terpentijnolie wordt gebruikt bij het schilderen om de verf te verdunnen. Noord-Europese colofonium wordt gewonnen uit de hars van de grove den. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Grove den? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Guichelheil

Guichelheil (Anagallis) is een geslacht planten dat in de 23e druk van de Heukels geplaatst wordt in de sleutelbloemfamilie (Primulaceae). Merk op dat moderne taxonomen het geslacht vaak plaatsen in de familie Myrsinaceae.
Er zijn enkele tientallen soorten, waarvan de volgende soorten in Nederland voorkomen:

## Soorten

* Blauw guichelheil (Anagallis arvensis subsp. foemina)
* Rood guichelheil (Anagallis arvensis subsp. arvensis)
* Teer guichelheil (Anagallis tenella)
De soorten zijn klein en hebben helderrode of blauwe bloemen, die bloeien van mei tot de herfst. De bloemen van guichelheil gaan uitsluitend open als de zon schijnt.
Een selectie van soorten voor de tuin:
* Anagallis caerulea: ongeveer 5 cm hoog, blauwe bloemen, lichtgroene bladeren, winterhard, eenjarig.
* Anagallis caerula 'Rubra': idem, maar met rode bloemen.
* Anagallis linifolia: circa 30 cm hoog, vaste plant, niet geheel winterhard, vloeit van juni tot september met blauwe bloemen.
Guichelheil heeft een vrij vochtige grond nodig om goed te groeien, het liefst op kalkrijke grond.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Grote weegbree

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
De plant wordt wel beschouwd als onkruid. De ondersoort komt voor in veel tuinen en langs wegen en paden.
| Alle families? | Familie: Weegbree (Plantaginaceae) Geslacht: Weegbree Soort: Plantago major subsp. major |
| Blad: | Ze zijn goed bestand tegen "belopen". De bladeren vormen een bladrozet en zijn breed-elliptisch of eirond. Elk blad is spaarzaam behaard of glad. De bladsteel is tamelijk lang en sterk geribbeld. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Mei tot november. De bloemen vormen een aar die rolrond is en 10-15 cm lang kan worden. De tweeslachtige bloemen zijn groenachtig geel. De stempel komt het eerste tevoorschijn. De helmknoppen zijn eerst lila, maar worden later geelachtig. De schutbladen zijn bruin en hebben een groene kiel en spits. |
| Vrucht: | Draagt een doosvrucht met een grootte van 2-5 mm. Elke vrucht bevat vier donkerbruine zaadjes of meer. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 10-50 cm. |
| Gebruik: | De aren van de grote weegbree worden soms in vogelkooien opgehangen. |
| Geneeskracht: | Wordt als geneeskrachtig gezien bij jeuk door insectensteken. De grote weegbree wordt gebruikt om jeuk en brandnetelblaren te behandelen, door met het blad over de te behandelen plek te wrijven. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Grote weegbree? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Grote zandkool

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Grote zandkool wordt ook wilde rucola genoemd.
| Alle families? | Familie: Kruisbloemen (Cruciferae) Geslacht: Zandkool Soort: Diplotaxis tenuifolia |
| Stengel/Tak: | Sterk vertakte, met drie tot zes bladeren bedekte stengel. De onderzijde van de stengel is iets verhout. |
| Blad: | De onderste bladeren zijn veerspletig tot veerdelig en hebben langwerpige tot lijnvormige slippen. Bij het stukwrijven geven de bladeren een sterke, kruidige geur af. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Juni tot de herfst. Zwavelgele, geurende bloemen. De kroonbladen zijn 0,8-1,5 cm lang en de kelkbladen zijn 4-7 mm lang. De bloeiwijze is een tros. |
| Vrucht: | De vrucht is een 2-4 cm lange en 2 mm dikke hauw met aan de top een 2 mm lange snavel en onderaan een 2-3 mm lang steeltje. De afstaande vruchtstelen zijn ongeveer even lang als de hauw. De 1 - 1,3 × 0,6 - 0,9 mm grote zaden zitten in twee rijen per hok in de hauw. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 30-80 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Voedselrijk. Zon Water ● – |
| Gebruik: | De grote zandkool wordt evenals Rucola onder die naam verhandeld. De jonge plantjes worden als smaakversterker gebruikt in sla en rauwkost. In de plant komen glucosiden zoals glucoerucine voor. |
| Vitamine(s) en mineralen: | De bladeren zijn rijk aan vitamine C en ijzer. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Grote zandkool? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | O | | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Gulden boterbloem

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Komt voor in vochtige gemengde bossen met een kalkhoudende ondergrond, in uiterwaarden, eikenbossen, langs dijken en in vochtige weilanden.
| Alle families? | Familie: Ranonkel (Ranunculaceae) Geslacht: Boterbloem Soort: Ranunculus auricomus |
| Blad: | Bijna rond, met naar boven toe handvormige bladen. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | April tot mei. De bloemen zijn goudgeel en groeien aan het einde van de stengel. De bloem heeft vijf onvolgroeide kroonbladen. |
| Vrucht: | De vruchtbladen hangen in harige trosjes en rijpen tot eenzadige vruchten. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 15-50 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Kalkhoudend. Zon Water ● - ◑ ≈ - ∼ |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Gulden boterbloem? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | O | | | | |
| | | | | | Z | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Grove varkenskers

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
In tegenstelling tot de kleine varkenskers is de plant niet onaangenaam ruikend.
| Alle families? | Familie: Kruisbloemen (Brassicaceae) Geslacht: Varkenskers Soort: Coronopus squamatus |
| Rode lijst. | Deze in het wild voorkomende plant staat op de rode lijst in Nederland en/of België. Dat betekent dat ze kwetsbaar of (bijna) uitgestorven zijn. Zaai of plant ze en verspreid overtollig zaad. |
| Stengel/Tak: | Liggende, sterk vertakte stengels, die korter zijn dan de halve middellijn van het rozet. De rozetbladen zijn in omtrek ovaal en zijn meestal één of twee keer veerdelig. Later worden de liggende stengels veel langer, tot 30 cm. |
| Blad: | Vormt in het begin een rozet. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Juni tot in augustus. 1-1,5 mm grote, witte bloempjes, die zes meeldraden hebben. De vier, 1 - 2 mm lange kroonbladen zijn iets langer dan de kelk. De bloemstelen zijn korter dan de bloemen en de vruchten. De bloeiwijze is een tros. |
| Vrucht: | De bijna niervormig samengedrukte hauwtjes zijn 2 - 3 mm lang, 3 - 4 mm breed en hebben een afgeronde of kort toegespitste top. Het hauwtje is door de vele getande plooien zeer ruw. Het hauwtje bevat 2 - 2,5 mm grote zaadjes. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 5-25 cm. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Grove varkenskers? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Decamerone/Thema's

De honderd verhalen van de Decamerone verkennen veel thema's, waaronder verstand, liefde, geluk, bedrog, seks en religie. Ook de dood, de reden waarom de Brigata's zich van Florence verwijderen, speelt een belangrijke rol in de tekst. Deze thema's komen in een groot aantal verhalen van de Decamerone voor, vaak zelfs in hetzelfde verhaal.
Met name de numerologie lijkt in de de Decamerone een grote rol te spelen en verwijst mogelijk naar belangrijker thema's in de tekst. Zo is het getal 10 prominent aanwezig: de titel 'Decamerone' verwijst ernaar, alsook het aantal leden van de Brigata, en het aantal verhalen per dag. Nog meer voorbeelden: het jaar waarin Florence werd gedecimeerd door de pest was 1348. De eerste en laatste cijfers optellen levert 9 op, terwijl de middelste twee cijfers de som 7 geven. Er zijn 3 mannen en 7 dames in de Brigata. De dames vallen allemaal in de leeftijd tussen 18 en 27, die beide een veelvoud van 3 zijn.
# Decamerone/Proloog

* « Hier begint het boek Decamerone, bijgenaamd Prins Galeotto, waarin honderd verhalen worden verteld in tien dagen door zeven dames en drie jongemannen. »
De proloog ("proemio") begint met Boccaccio's relaas over zijn herstel na een periode van lijden, veroorzaakt door een ongelukkige liefde en gebrek aan appetijt. Dit lijden overwon hij dankzij 'verrukkelijke gesprekken' met een vriend. "De heerlijke conversatie en de troost die hij me bood, verlichtte mijn pijn zodanig dat ik ervan overtuigd ben dat het me van de dood heeft gered." Dit thema van de ongelukkige geliefde die door een vriend gered wordt herinnert sterk aan Ovidius' Remedia Amoris. De ondertitel die Prins Galeotto vernoemt refereert aan een bekende episode met Paolo en Francesca in Dantes Inferno (V) ("Galeotto was het boek en degene die het schreef"). Dantes invloed is werkzaam doorheen Boccaccio's hele werk. Zo begint zowel Dantes Commedia als Boccaccio's Decamerone met een autobiografische verwijzing naar een midlifecrisis waarbij de auteur ternauwernood aan de dood is ontsnapt.
In de Decamerone bedankt de schrijver zijn vrienden, zonder wie hij "ongetwijfeld zou zijn omgekomen." Dankbaar voor de hulp die hij in deze tijden van nood van anderen ontvangt, presenteert hij zijn werk als een gids voor de smoorverliefden. Hij richt zich in het bijzonder op de vrouwen. Vrouwen, zo zegt hij, zijn onderworpen aan de wil van hun familie en zijn ook inactief. Mannen, daarentegen, kunnen wanneer zij verteerd zijn door passie, hun toevlucht nemen tot jagen, gokken, zakendoen, enz. Vrouwen zijn "opgesloten binnen de nauwe grenzen van hun kamers ... willen een ding en tegelijkertijd ook het tegenovergestelde". De auteur presenteert zijn verhalen, verteld door een "waardige "groep van zeven vrouwen en drie mannen", met de bedoeling deze door liefde afgeleide vrouwen bezig te houden en hun instructie te geven. In de verhalen kunnen immers "nuttige adviezen" gevonden worden die de dames zullen helpen "te herkennen wat moet worden vermeden en ook wat moet worden nagestreefd" om de pijn van de liefde te verlichten.
# Decamerone/Structuur

De Decamerone bestaat uit 100 novellen, verteld door tien mannen en vrouwen tijdens een tien dagen durende reis, op de vlucht voor de pest die Florence heeft besmet. Het is een allegorisch werk, berucht om zijn uitbeelding van liederlijke scènes uit het dagelijks leven, en niet in het minst om de pittige humor en spot. Daarnaast is het een opvallend zorgvuldig geconstrueerd boek met alle verhalen passend in een raamvertelling. De titel zelf is een samenstelling van de twee Griekse woorden δέκα Deka ("tien") en ἡμέρα Hemera, ("dag"). Boccaccio betrok vele invloeden bij het schrijven van de Decamerone, en vele schrijvers na hem, zoals Maarten Luther, Geoffrey Chaucer, en John Keats, lieten zich inspireren door de Decamerone.
# Decamerone/Tweede dag

Filomena heerst tijdens de tweede dag en zij bepaalt het onderwerp waarover iedereen een verhaal moet vertellen: tegenslagen die onverwacht een gelukkige afloop hebben.
# Decamerone/Vierde dag

Boccaccio begint deze dag met een verdediging van zijn werk zoals het toe nu is. Hij beweert dat delen van de vertellingen van de eerste dagen nog voor het werk klaar was circuleerden onder de geletterde burgers van Toscane. Waarschijnlijk probeert hij zo de tekst meer status te verlenen, omdat schrijven in de volkstaal niet echt als hoge literatuur werd beschouwd in de 14e eeuw.
Filostrato heerst tijdens de vierde dag, waarin verhalen verteld worden over geliefden van wie de relatie rampzalig afloopt. Dit is de eerste dag dat een mannelijke verteller heerst.
# Decamerone/Tiende dag

Panfilo is de koning van de laatste verteldag en hij geeft het gezelschap de opdracht om over daden van vrijgevigheid te vertellen. Die verhalen escaleren omdat ieder de vorige verteller wil overtreffen met nog een sterker verhaal over vrijgevigheid, tot het einde van de dag en de Decamerone aanbreekt. Dan wordt als een soort hoogtepunt van het opgegeven thema het verhaal over de lijdzame Griselda verteld.
# Decamerone/Negende dag

Emilia is koningin van de Brigata voor de negende dag. Voor de tweede keer is er geen voorgeschreven thema (de enige andere keer was op de eerste dag).
# Decamerone/Tekst

Ontstaan tussen ca. 1348 en 1353, verscheen de Decamerone voor het eerst in handschriftvorm in 1370. Als eerste gedrukte uitgave wordt de Napolitaanse Deo Gratias-editie beschouwd, nu gedateerd op 1470. In zijn catalogus van Boccaccio's werk vermeldt de Italiaanse bibliothecaris Alfredo Bacchi della Lega 192 15e- en 16e-eeuwse uitgaven. Sommige ervan staan ​​bekend om de artisticiteit van hun ontwerp, en twee teksten - die door Ruscelli (1552) en Salviati (1587) - zijn berucht vanwege de vele tekstverbeteringen. In 1812 bracht het enige compleet overgebleven exemplaar van de Venetiaanse editie uit 1471 ,gedrukt door Christopher Valdarfer, een record-veilingprijs op toen het werd gekocht door de hertog van Roxburge.
# Gotisch/Oefeningen les 2
## Opdracht 1

Vertaal de volgende zinnetjes naar het Nederlands
* 𐌸𐍉 𐌳𐌹𐌿𐍃𐌰 𐌾𐌰𐌷 𐍃𐌰 𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃 𐌱𐌴𐌹𐍄𐌰𐌽𐌳 𐌸𐌰𐌽𐌰 𐍆𐌿𐌲𐌻.
* 𐌸𐌰𐍄𐌰 𐌳𐌰𐌿𐍂 𐌽𐌹 𐌱𐍂𐌹𐌽𐌽𐌹𐌸.
* 𐍃𐌰 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐍃 𐍃𐍄𐌹𐌻𐌹𐌸 𐌸𐍉 𐌽𐌴𐌸𐌻𐌰.
* 𐌸𐌰𐌹 𐍃𐌺𐌰𐌻𐌺𐍉𐍃 𐌽𐌹 𐍃𐌻𐌰𐍀𐌰𐌽𐌳.
* 𐍃𐍉 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰 𐌱𐍂𐌹𐌽𐌽𐌹𐌸 𐌸𐌰𐌽𐍃 𐌰𐌺𐍂𐌰𐌽𐍃.

## Opdracht 2

Vertaal naar het Gotisch
* De vogel bijt niet.
* De koning en de dienaar grijpen de hond.
* Het kind werpt de naald.
* De kuddes slapen.
* De wolf steelt de vogels niet.

## Antwoorden

Antwoorden
# Gotisch/Les 3

De cursus Gotisch is al lang blijven steken bij 2. Daarom is besloten de cursus nu verder uit te breiden. Als het goed is heb je nu al een idee van de basisgrammatica. Het idee van de volgende lessen is dat ze vooral kort zijn, maar wel allemaal een belangrijk deel van de grammatica en de woordenschat leren en dat je uiteindelijk ook in staat bent om delen van de Gotische Bijbel te kunnen lezen en/of een Wikipedia artikel op de Gotische Wikipedia te kunnen schrijven met juiste grammatica.
Een korte tekst
Laten we beginnen met een korte tekst. Omdat dit een van de eerste lessen is, zullen de eerste teksten alleen in Latijnse transcriptie worden weergegeven. We zullen langzaam opbouwen naar het lezen van een tekst in het Gotisch met het Gotische alfabet, probeer de tekst met behulp van de bijgevoegde woordenschat te lezen:
* hails - hallo
* jah - en
* ƕas - wat
* þata - dat, het (onzijdig)
* sa - het/de, dat (mannelijk)
* ist - is
* þar - daar
* sa stols - de stoel
* sa manna - de man
* ik mag - ik kan
* rodjan - spreken
* Guta Razda - Gotische taal
* ak - maar, na een negatieve zin
* akei - maar, na een positieve zin
* waúrd - woord (onzijdig)
Hails. ƕas ist sa? Sa ist manna.
ƕar ist manna? Sa manna ist þar. Mag rodjan Guta razda. Sa manna ni mag rodjan Guta razda, ak ik mag rodjan Guta razda. ƕas ist sa? Sa ist stols. ƕas ist þata? þata ist waurd.
Zoals je ziet, heeft het Gotisch een net iets ander gebruik van het woord 'maar', maar je raakt er wel snel aan gewend waarschijnlijk. Het woord ƕas is een algemeen vraagwoord, waar wij aparte woorden voor wie of wat hebben, gebruikten de Goten ƕas voor iets waar ze naar vroegen, ƕas kan dus zowel wie als wat betekenen.
Opdracht: Probeer deze korte tekst 3 keer te lezen met behulp van het vocabulaire. Probeer daarna de tekst 1 keer te lezen zonder het vocabulaire en kijk dan hoeveel woorden je herkent. Je hoeft ze niet op te schrijven, het gaat erom dat je de tekst ziet en bepaalde woorden meteen herkent zonder het vocabulaire te bekijken. Om dit te doen moet je zover naar beneden scrollen dat de woordenlijst erboven niet meer te zien is, scroll dan weer naar boven om te kijken of je het woord juist hebt herkend. Doe dit totdat je denkt dat je de woorden goed kent.

## Het werkwoord 'zijn'

* ik im / 𐌹𐌺 𐌹𐌼 - ik ben
* þu is 𐌸𐌿 𐌹𐍃 - jij bent
* is/si/ita ist / 𐌹𐍃/𐍃𐌹/𐌹𐍄𐌰 𐌹𐍃𐍄 - hij/zij/het is
* wit sijut / 𐍅𐌹𐍄 𐍃𐌹𐌾𐌿𐍄 - wij tweeën zijn
* weis sijum / 𐍅𐌴𐌹𐍃 𐍃𐌹𐌾𐌿𐌼 - wij zijn
* jut sijuþ / 𐌾𐌿𐍄 𐍃𐌹𐌾𐌿𐌸 - jullie twee zijn
* jus sijuþ / 𐌾𐌿𐍃 𐍃𐌹𐌾𐌿𐌸 - jullie zijn
* eis sind / 𐌴𐌹𐍃 𐍃𐌹𐌽𐌳 - zij zijn
# Gotisch/Oefeningen les 1
## Opdracht 1

Transcribeer de volgende tekst in naar het Latijnse schrift:
𐌰𐍄𐍄𐌰 𐌿𐌽𐍃𐌰𐍂, 𐌸𐌿 𐌹𐌽 𐌷𐌹𐌼𐌹𐌽𐌰𐌼, 𐍅𐌴𐌹𐌷𐌽𐌰𐌹 𐌽𐌰𐌼𐍉 𐌸𐌴𐌹𐌽, 𐌵𐌹𐌼𐌰𐌹 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌹𐌽𐌰𐍃𐍃𐌿𐍃 𐌸𐌴𐌹𐌽𐍃, 𐍅𐌰𐌹𐍂𐌸𐌰𐌹 𐍅𐌹𐌻𐌾𐌰 𐌸𐌴𐌹𐌽𐍃, 𐍃𐍅𐌴 𐌹𐌽 𐌷𐌹𐌼𐌹𐌽𐌰 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐌽𐌰 𐌰𐌹𐍂𐌸𐌰𐌹. 𐌷𐌻𐌰𐌹𐍆 𐌿𐌽𐍃𐌰𐍂𐌰𐌽𐌰 𐌸𐌰𐌽𐌰 𐍃𐌹𐌽𐍄𐌴𐌹𐌽𐌰𐌽 𐌲𐌹𐍆 𐌿𐌽𐍃 𐌷𐌹𐌼𐌼𐌰 𐌳𐌰𐌲𐌰, 𐌾𐌰𐌷 𐌰𐍆𐌻𐌴𐍄 𐌿𐌽𐍃 𐌸𐌰𐍄𐌴𐌹 𐍃𐌺𐌿𐌻𐌰𐌽𐍃 𐍃𐌹𐌾𐌰𐌹𐌼𐌰, 𐍃𐍅𐌰𐍃𐍅𐌴 𐌾𐌰𐌷 𐍅𐌴𐌹𐍃 𐌰𐍆𐌻𐌴𐍄𐌰𐌼 𐌸𐌰𐌹𐌼 𐍃𐌺𐌿𐌻𐌰𐌼 𐌿𐌽𐍃𐌰𐍂𐌰𐌹𐌼, 𐌾𐌰𐌷 𐌽𐌹 𐌱𐍂𐌹𐌲𐌲𐌰𐌹𐍃 𐌿𐌽𐍃 𐌹𐌽 𐍆𐍂𐌰𐌹𐍃𐍄𐌿𐌱𐌽𐌾𐌰𐌹, 𐌰𐌺 𐌻𐌰𐌿𐍃𐌴𐌹 𐌿𐌽𐍃 𐌰𐍆 𐌸𐌰𐌼𐌼𐌰 𐌿𐌱𐌹𐌻𐌹𐌽; 𐌿𐌽𐍄𐌴 𐌸𐌴𐌹𐌽𐌰 𐌹𐍃𐍄 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐌲𐌰𐍂𐌳𐌹 𐌾𐌰𐌷 𐌼𐌰𐌷𐍄𐍃 𐌾𐌰𐌷 𐍅𐌿𐌻𐌸𐌿𐍃 𐌹𐌽 𐌰𐌹𐍅𐌹𐌽𐍃. 𐌰𐌼𐌴𐌽.

## Opdracht 2

Transcribeer de volgende tekst naar het Gotische schrift:
Hausideduþ þatei qiþan ist þaim airizam: Ni maurþrjais; iþ saei maurþreiþ skula wairþiþ stauai. Aþþan ik qiþa izwis þatei ƕazuh modags broþr seinamma sware, skula wairþiþ stauai; iþ saei qiþiþ broþr seinamma raka, skula wairþiþ gaqumþai; aþþan saei qiþiþ dwala, skula wairþiþ in gaiainnan funins. Jabai nu bairais aibr þein du hunslastada jah jainar gamuneis þatei broþar þeins habaiþ ƕa bi þuk, aflet jainar þo giba þeina in andwairþja hunslastadis jah gagg faurþis gasibjon broþr þeinamma, jah biþe atgaggands atbair þo giba þeina. Sijais waila hugjands andastauin þeinamma sprauto, und þatei is in wiga miþ imma, ibai ƕan atgibai þuk sa andastaua stauin, jah sa staua þuk atgibai andbahta, jah in karkara galagjaza. Amen qiþa þus: Ni usgaggis jainþro, unte usgibis þana minnistan kintu.

## Antwoorden

Antwoorden
# Gotisch/Surrogaten
## Surrogaten (Wordpad)

Druk eerst ALT + Code1. Laat ALT los en druk op ALT + Code2.
Codes werken in wordpad, en kunnen gekopieerd worden naar ieder ander programma met Unicode en Plane 1.
| Gotisch | Code1 | Code2 |
| 𐌰 | #55296 | #57136 |
| 𐌱 | #55296 | #57137 |
| 𐌲 | #55296 | #57138 |
| 𐌳 | #55296 | #57139 |
| 𐌴 | #55296 | #57140 |
| 𐌵 | #55296 | #57141 |
| 𐌶 | #55296 | #57142 |
| 𐌷 | #55296 | #57143 |
| 𐌸 | #55296 | #57144 |
| 𐌹 | #55296 | #57145 |
| 𐌺 | #55296 | #57146 |
| 𐌻 | #55296 | #57147 |
| 𐌼 | #55296 | #57148 |
| 𐌽 | #55296 | #57149 |
| 𐌾 | #55296 | #57150 |
| 𐌿 | #55296 | #57151 |
| 𐍀 | #55296 | #57152 |
| 𐍁 | #55296 | #57153 |
| 𐍂 | #55296 | #57154 |
| 𐍃 | #55296 | #57155 |
| 𐍄 | #55296 | #57156 |
| 𐍅 | #55296 | #57157 |
| 𐍆 | #55296 | #57158 |
| 𐍇 | #55296 | #57159 |
| 𐍈 | #55296 | #57160 |
| 𐍉 | #55296 | #57161 |
| 𐍊 | #55296 | #57162 |

## Surrogaten (os X Unicode Hex Input)

Deze codes werken in alle programma's onder os X, je moet eerst de input methode omschakelen naar "Unicode Hex Input"
| Gotisch | Code1 | Code2 |
| 𐌰 | D800 | DF30 |
| 𐌱 | D800 | DF31 |
| 𐌲 | D800 | DF32 |
| 𐌳 | D800 | DF33 |
| 𐌴 | D800 | DF34 |
| 𐌵 | D800 | DF35 |
| 𐌶 | D800 | DF36 |
| 𐌷 | D800 | DF37 |
| 𐌸 | D800 | DF38 |
| 𐌹 | D800 | DF39 |
| 𐌺 | D800 | DF3A |
| 𐌻 | D800 | DF3B |
| 𐌼 | D800 | DF3C |
| 𐌽 | D800 | DF3D |
| 𐌾 | D800 | DF3E |
| 𐌿 | D800 | DF3F |
| 𐍀 | D800 | DF40 |
| 𐍁 | D800 | DF41 |
| 𐍂 | D800 | DF42 |
| 𐍃 | D800 | DF43 |
| 𐍄 | D800 | DF44 |
| 𐍅 | D800 | DF45 |
| 𐍆 | D800 | DF46 |
| 𐍇 | D800 | DF47 |
| 𐍈 | D800 | DF48 |
| 𐍉 | D800 | DF49 |
| 𐍊 | D800 | DF4A |
# Gotisch/Tekst 2A
## Tekst 2A - Roderik is een Goot

𐍂𐍉𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 𐌹𐍃𐍄 𐌲𐌿𐍄𐌰. 𐍂𐍉𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 𐌹𐍃𐍄 𐍅𐌰𐍂𐌳𐍃. 𐍂𐍉𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 𐌱𐌰𐌹𐍂𐌹𐌸 𐌰𐌲𐌾𐍉𐍃. 𐍂𐍉𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 𐌱𐌰𐌹𐍂𐌹𐌸 𐍂𐌰𐌽𐌳𐍉𐍃.
𐍅𐌿𐌻𐍆𐍃 𐌱𐌹𐌵𐌹𐌼𐌹𐌸 𐌸𐍉 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰. 𐍂𐍉𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 𐍃𐌻𐌰𐌷𐌹𐌸 𐌸𐌰𐌽𐌰 𐍅𐌿𐌻𐍆. 𐍃𐌰 𐍅𐌿𐌻𐍆𐍃 𐌰𐍆𐌸𐌻𐌹𐌿𐌷𐌹𐌸. 𐍃𐌰 𐍅𐌿𐌻𐍆𐍃 𐍆𐌹𐌻𐌷𐌹𐌸 𐍃𐌹𐌺 𐍆𐌰𐌿𐍂𐌰 𐍂𐍉𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐌰. 𐍂𐍉𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃 𐌽𐌹 𐍆𐌹𐌽𐌸𐌹𐌸 𐌸𐌰𐌽𐌰 𐍅𐌿𐌻𐍆.

## Woordenlijst

Woordenlijst

## Antwoorden

Antwoorden
# Opdrachten
## Opdracht 1

* Het beest en de hond bijten de vogel.
* De deur brandt niet.
* De koning steelt de naald.
* De dienaren slapen niet.
* Het volk (ver)brandt de velden.

## Opdracht 2

* 𐍃𐌰 𐍆𐌿𐌲𐌻𐍃 𐌽𐌹 𐌱𐌴𐌹𐍄𐌹𐌸.
* 𐍃𐌰 𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐌽𐍃 𐌾𐌰𐌷 𐍃𐌰 𐍃𐌺𐌰𐌻𐌺𐍃 𐌲𐍂𐌴𐌹𐍀𐌰𐌽𐌳 𐌸𐌰𐌽𐌰 𐌷𐌿𐌽𐌳.
* 𐌸𐌰𐍄𐌰 𐌱𐌰𐍂𐌽 𐍅𐌰𐌹𐍂𐍀𐌹𐌸 𐌸𐍉𐍃 𐌽𐌴𐌸𐌻𐍉𐍃.
* 𐌸𐍉𐍃 𐌷𐌰𐌹𐍂𐌳𐍉𐍃 𐍃𐌻𐌰𐍀𐌰𐌽𐌳.
* 𐍃𐌰 𐍅𐌿𐌻𐍆𐍃 𐌽𐌹 𐍃𐍄𐌹𐌻𐌹𐌸 𐌸𐌰𐌽𐍃 𐍆𐌿𐌲𐌻𐌰𐌽𐍃.

## Opdrachten

Opdrachten

# Teksten
## Tekst 2A - Roderik is een Goot

Roderik is een Goot. Roderik is stadswachter. Roderik draagt een zwaard. Roderik draagt een schild.
Een wolf valt het volk aan. Roderik slaat de wolf. De wolf vlucht. De wolf verstopt zich voor Roderik. Roderik vindt de wolf niet.

## Teksten

Tekst 2A - Roderik is een Goot
# Gotisch/Inhoudsopgave
## Lessen

* Les 1: Het Alfabet
* Les 2: Basale Grammatica

## Oefeningen

* Oefening voor Les 1
* Oefening voor Les 2
* Tekst 2A - Roderik is een Goot

## Vocabulair

* Woordenlijst Tekst 2A

## Overigen

Vragen en suggesties
# Maatschappijleer/Werk/Maatschappelijke ladder
## Sociale ongelijkheid

Macht, kennis en geld zijn niet gelijk verdeeld.

## Maatschappelijke positie

De plek die je inneemt in de maatschappij noemen we ook wel je plek op de maatschappelijke ladder. Hierbij spelen de volgende zaken een rol:
* De hoogte van je inkomen;
* De hoeveelheid verantwoordelijkheid en macht die je hebt;
* De kennis die je nodig hebt om bepaald werk te doen;
* Jouw vaardigheden en talenten.