OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Filosofisch woordenboek/T

* Tantra - het magische ontstaan van het leven (zowel materieel als spiritueel). Het is Sanskriet voor web of weven. De Veda's en Upanishaden bevatten tantra's.
* Tantrisme - mystieke combinatie van het hindoeïsme en boeddhisme. Deze stroming ontstond rond 700 voor Christus.
* Tao - (lett. "weg" of "geest") in de Chinese filosofie het ingeboren gegeven van leven en de oerbasis van de wereld, de wet der wetten en hoogste graad van kennis. Het begrip is uitgewerkt door Lao Tse.
* Taoïsme - Filosofische en religieuze stroming die in China in de 4e en 3e eeuw v. Chr. opkwam en op het gedachtegoed van Lao Tse was gebaseerd. Het begrip Tao staat geheel centraal. Wanneer dit al het andere overheerst, is volgens het taoïsme sprake van een volmaakte maatschappij.
* Teleologie (van het Griekse τέλος "doel" en λογία "rede") is een stroming binnen de filosofie die van alles in de (levende) natuur het doelmatige karakter en de eindigheid (finaliteit) centraal stelt. Wie gelooft in het telos van de dingen, gaat niet uit van causaliteit (oorzaak->gevolg) om acties te verklaren, maar van het doel dat het ding, het dier of de mens wil bereiken. De actie wordt met andere woorden 'verklaard' vanuit het resultaat. Een bekend voorbeeld: een eikel streeft ernaar een eik te worden.
* Theologie - Geloofsleer, leer van het geloof. Vaak uitgaand van een geloof maar het komt ook regelmatig voor dat het over geloof in het algemeen gaat.
* Theoloog - Geleerde in de Theologie of geloofsgeleerde.
* Theosofie - Theosofie, wijsheidsreligie of esoterische wijsbegeerte is een religieuze filosofie en metafysica die stelt dat alle religies pogingen van een goddelijke macht zijn om de mensheid tot grotere perfectie te brengen. Daarom stelt de theosofie dat elke religie een deel van de waarheid in zich heeft.
* Thomisme - Een aan het eind van de middeleeuwen opgekomen filosofisch-theologische stroming die de leer en het werk van Thomas van Aquino (1225-1274) voortzet. Deze filosofie is met name gebaseerd Aquino's zeer invloedrijke Summa Theologica en kan breed worden omschreven als aristotelisme toegepast op de christelijke theologie.
* Transcendentie- Een staat van hoger bewustzijn, het overstijgen van de gewone zintuiglijke waarneming. Het tegenovergestelde is immanentie.
A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z
# Filosofisch woordenboek/U

* Universalia ofwel universaliën - vaak gebruikt in een zin als 'het probleem van de universalia'. Het betreft binnen de metafysica de status van algemene begrippen die aanduiden welke eigenschappen en kwaliteiten particuliere dingen gemeen hebben (->'universeel'). Zo hebben verschillende stoelen in een kamer toch 'stoelheid' gemeen. Het probleem van de universalia kan als volgt worden voorgesteld: zoiets als 'rood' kun je van allerlei dingen zeggen, maar bestaat er op zichzelf zoiets als rood of roodheid? Meestal wordt daar door filosofen 'ja' op geantwoord, maar er zijn twee met elkaar strijdige standpunten: realisme en nominalisme. Het realisme zegt: universalia zijn werkelijkheid en als zodanig onafhankelijk van het menselijk denken. Nominalisten zeggen: universalia zijn niets anders dan woorden en zijn zelf niet werkelijk. In de middeleeuwen is over deze kwestie heel wat gebakkeleid in de zogenaamde 'universaliënstrijd'.
* Upanishaden: een onderdeel van de hindoeïstische Shruti-geschriften. De oudste Upanishads behoren tot de Vedische geschriften. Zij komen voor bij elk van de vier Veda's.
* Utilitarisme, ook wel utilisme genoemd, is een ethisch-filosofische stroming die de morele juistheid van een handeling laat afhangen van de waarde van deze handeling voor het algemeen nut.
* Utiliteitsfilosofie - Zuiver op het praktische nut gerichte filosofische stroming.
A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z
# Filosofisch woordenboek/R

* Rationalisme - Een filosofisch denksysteem dat zich baseert op de rede. De filosofische en wereldbeschouwelijke stellingname dat de rede, het verstand, steeds voorrang krijgt als manier om kennis te verwerven. Niet de zintuigen dus. Om iets te kunnen herkennen moet men eerst al over de notie hiervan beschikken. Een bekendste rationalist was de 17e-eeuwse Franse filosoof en wiskundige René Descartes. Hij probeerde vanuit zijn redenering 'Ik ben dus ik besta' de rest van alle mogelijke kennis af te leiden. Het tegengestelde van het rationalisme is het empirisme.
* Realisme - De overkoepelende term voor een aantal filosofische stromingen die het bestaan verdedigen van zaken die door anderen in twijfel worden getrokken, zoals universalia, wetenschappelijke theorieën en de immateriële geest. De tegenhanger is het nominalisme. Zie ook Metafysisch realisme.
* Relativisme - De filosofische houding die stelt dat er een gebrek aan duidelijkheid en objectiviteit is met betrekking tot kennis, cultuur, ethiek en waarheid. Het relativisme stelt dat wat waar of ethisch is voor één sociaal systeem of conceptueel schema alleen noodzakelijkerwijs waar of ethisch is als subjectief perspectief van die persoon of dat ding. Met andere woorden: relativisme ontkent het bestaan van universele waarheden. Al naargelang de context spreekt men van bijvoorbeeld cultureel, ethisch of wetenschappelijk relativisme. De twee belangrijkste types zijn cognitief (epistemologisch) en ethisch (moreel) relativisme.
* Retorica - of retoriek - De kunst van het spreken in het openbaar. Met het aanleren van deze kunst aan toekomstige bestuurders en rijke jongelui kwamen de sofisten het Oude Griekenland aan de kost. Het was immers belangrijk om zowel in politiek als rechtspraak overtuigend te kunnen spreken en schrijven. Aristoteles besteedde er aandacht aan in zijn Ars Rhetorica. Ook bij de Romeinen stond de retorica nog in hoog aanzien. Zo zijn er van Cicero heel wat redevoeringen bewaard gebleven.
A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z
# Filosofisch woordenboek/X

* Xenophanes - (ca. 570 - 475 v.Chr.) - Grieks filosoof, theoloog en dichter die door middel van poëzie scherpe kritiek leverde op onder andere het Griekse Pantheon en de antropomorfe voorstelling van de Griekse goden.
* Xenophon - (ca. 427 - 354 v.Chr.) Leerling van Socrates en dus een van de 'socratici'. Hij schreef commentaren en uitwerkingen op de ethiek van Socrates. Er is ook een geschiedenis van Griekenland van hem bekend: 'Hellenica', die de periode van 411 tot 362 v.Chr. bestrijkt.
A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z
# Filosofisch woordenboek/Y

* Yajna - Indisch offerritueel uit het Vedische tijdperk.
* Yang - Het lichte en mannelijke. Zie yin en yang.
* Yggdrasil -
* Yin - Het donkere en vrouwelijke. Zie yin en yang.
* Yin en yang - Het idee dat al het bestaande wordt beheerst door twee tegengestelde krachten, de ene (Yang) mannelijk en de andere (Yin) vrouwelijk en afhankelijk van elkaar. Deze opvatting kenmerkte vooral de hele filosofie van de Chinese middeleeuwen (200 v.Chr. - 1000 n.Chr.), waartoe stromingen als het confucianisme en taoïsme behoren. Het symbool komt tegenwoordig ook in andere culturen voor.
* Yoga - Een hindoeïstische filosofie die leert de geest, het gevoel en het lichaam te beheersen om daarmee de vereniging met God te bereiken.
A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z
# Afdeling:Scheikunde/Inleiding in de algemene chemie

Inleiding
Het atoom
Golfmechanica
Het periodiek systeem
Ionogene binding
Lewis-structuren
VSEPR
Hybridisatietheorie
Moleculaire orbitalen
Delocalisatie en metaalbinding
Vaste stoffen
Zuren en basen
Redox
Polymeren
Kernbegrippen :

## Algemene chemie
### Achtergrond van de cursus

    Doelgroep: eerstejaarsstudenten hoofdvak scheikunde, en diegenen op dit niveau voor wie een dergelijke cursus onderdeel van hun hoofdvak is.
    Veronderstelde voorkennis middelbaar onderwijs in de grondslagen van:
   * scheikunde (vnl. stoechiometrie, kennis van elementen enz.)
   * natuurkunde (vnl. de gaswet, druk, krachten, statische elektriciteit
   * wiskunde zonder calculus.
De cursus zal de middelbare schoolstof gedeeltelijk aan herziening onderwerpen, maar het tempo daarvan is hoog.

### Hoofdstukken

* Inleiding
* Het atoom
* Golfmechanica
* Het periodiek systeem
* Ionogene binding
* Lewis-structuren
* VSEPR
* Hybridisatietheorie
* Moleculaire orbitalen
* Delocalisatie en metaalbinding
* Vaste stoffen
* Zuren en basen
* Redox
* Polymeren

### Belangrijke begrippen

* Kernbegrippen
# Afdeling:Scheikunde/Inleiding in de algemene chemie/Het atoom

Inleiding
Het atoom
Golfmechanica
Het periodiek systeem
Ionogene binding
Lewis-structuren
VSEPR
Hybridisatietheorie
Moleculaire orbitalen
Delocalisatie en metaalbinding
Vaste stoffen
Zuren en basen
Redox
Polymeren
Kernbegrippen :

## Te doen

    Het 'ondeelbare' deeltje
    Toch deelbaar: elektronen en kernen Rutherford
    Coulomb
    Massa
    Isotopen en radioactief verval
    De atoommassa
    Reductie, neutraliteit
    Anionen en cationen
# Afdeling:Westerse wijsbegeerte

De afdeling Westerse Wijsbegeerte van de Wijsbegeerte telt vooralsnog drie studieboeken.

## Cursussen

| Inleiding tot de westerse wijsbegeerte | Geschiedenis van de filosofie | Plato |
# Afdeling:Scheikunde/Inleiding in de algemene chemie/Golfmechanica

Inleiding
Het atoom
Golfmechanica
Het periodiek systeem
Ionogene binding
Lewis-structuren
VSEPR
Hybridisatietheorie
Moleculaire orbitalen
Delocalisatie en metaalbinding
Vaste stoffen
Zuren en basen
Redox
Polymeren
Kernbegrippen :

## Te doen

    golven
       golflengte en frequentie
       lopende en staande golven
       Buiken en knopen
       Knopen tellen: het quantumgetal
    licht als golf en als deeltje: Newton versus Huygens
       Fotoëlektrisch effect
       quantisatie fotonen Plank's constante
    Wet van Coulomb
    Bohr's model
    De Broglie
       Vrije en ingevangen golven en elektronen
    De golfmechanica
    Vier quantumgetallen
    Pauli-uitsluiting en Aufbau
    Fotoëlektronspectroscopie: de 'parkeergarage'
# Afdeling:Scheikunde/Inleiding in de algemene chemie/Lijst van kernbegrippen

Inleiding
Het atoom
Golfmechanica
Het periodiek systeem
Ionogene binding
Lewis-structuren
VSEPR
Hybridisatietheorie
Moleculaire orbitalen
Delocalisatie en metaalbinding
Vaste stoffen
Zuren en basen
Redox
Polymeren
Kernbegrippen :

## De taal der chemie

Het aanleren van de algemene chemie is ook in belangrijke mate het aanleren van een stuk taal. De huidige wetenschapstaal is voornamelijk op het Engels gebaseerd, maar in het verleden waren ook het Duits en Frans en het Latijn en Grieks van groot belang. Er zijn echter dusdanig veel wetenschappelijke termen, woorden en uitdrukkingen dat zelfs Engelstalige studenten moeite hebben zich de wetenschapstaal (Scientese) eigen te maken. Hieronder staan belangrijke sleutelbegrippen opgesomd, die de student aan het einde van de cursus als een goed begrepen onderdeel van zijn/haar eigen vocabulair moet kennen.
# Heraclitus over de natuur/Het juiste handelen (aantekeningen)

Gedetailleerde inhoudsopgave
Het leven van Heraclitus
Het boek van Heraclitus
Inleiding tot de fragmenten
De fragmenten
Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere
De voorgangers en de onbekwaamheid
De methode en de bekwaamheid
De strijd, het zich afzonderende, het sturende en de rechtvaardigheid
De fraaie ordening van het veranderende vuur
De wet
Het goddelijke
De onmondigen en de volwassenen, de goden en de mensen
De wisseling der seizoenen, de wisseling van dag en nacht, de verandering van het weer
De zon als het levengevende
De voeding
Ziekte en genezing
Leven en dood, waken en slapen, de levensloop
De ziel, het gemoed, de verandering in ons
De mensen en de dieren; de landbouw
De arbeid en het menselijke kunstproduct
De godsdienstige mensen
Het onjuiste handelen
Het juiste handelen
Aantekeningen bij de fragmenten
Fragmenten, begrippen en gedachten bij Pseudo-Hippocrates
Andere projecten en externe links :

## Aantekeningen bij fragment 166
### De context waarin het fragment is overgeleverd

* Proclus, in Alc. p. 525, 21 (1864) (DK 22 B 104): "De adellijke Heraclitus althans, kijkt op een niet wijfelachtige manier naar hen die de menigte ernstig nemen, wat onverstandig is en redeloos: waar zit immers hun, zegt hij, verstand of besef? Zij vertrouwen de stemmen des volks en nemen de menigte als leermeester, en zien niet in dat de velen slecht zijn, maar weinigen zijn goed."
* Clemens van Alexandrië, Strom. V 60 (DK 22 B 29): "De Muzen van Ionië [de inspiratoren van Heraclitus] althans, zeggen uitdrukkelijk dat de velen en zij die slechts een mening hebben bij de stemmen des volks aansluiten en hun gebruiken nodig hebben, wetend dat de velen slecht zijn, maar weinigen zijn goed; maar de ongeloofwaardigen jagen de roem na. Want één ding verkiezen, zeggen zij, boven alles de besten: eeuwigdurende roem boven wat sterfelijk is, maar de velen zijn verzadigd, zoveel als vee."
* Clemens van Alexandrië, Strom. II 8, 68. "En daarop Heraclitus, één verkiest boven alles de roem, maar de velen stemmen ermee in, zoals hij aanneemt, verzadigd te zijn, zoveel als vee."

## Aantekeningen bij fragment 169
### De context waarin het fragment is overgeleverd

* Diogenes Laërtius, De vitae phil. I, 88 (DK 22 B 39), maakt er in zijn hoofdstuk over Bias, een van de zeven wijzen, melding van dat zelfs de verachter Heraclitus hem prees: "En de weinig toeschietelijke Heraclitus prees hem zelf het meest, schrijvend: in Priëne werd Bias geboren, de zoon van Teutames, wiens woord van meer gewicht is dan die van de anderen."
# Heraclitus over de natuur/Het goddelijke

Gedetailleerde inhoudsopgave
Het leven van Heraclitus
Het boek van Heraclitus
Inleiding tot de fragmenten
De fragmenten
Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere
De voorgangers en de onbekwaamheid
De methode en de bekwaamheid
De strijd, het zich afzonderende, het sturende en de rechtvaardigheid
De fraaie ordening van het veranderende vuur
De wet
Het goddelijke
De onmondigen en de volwassenen, de goden en de mensen
De wisseling der seizoenen, de wisseling van dag en nacht, de verandering van het weer
De zon als het levengevende
De voeding
Ziekte en genezing
Leven en dood, waken en slapen, de levensloop
De ziel, het gemoed, de verandering in ons
De mensen en de dieren; de landbouw
De arbeid en het menselijke kunstproduct
De godsdienstige mensen
Het onjuiste handelen
Het juiste handelen
Aantekeningen bij de fragmenten
Fragmenten, begrippen en gedachten bij Pseudo-Hippocrates
Andere projecten en externe links :
Binnen de kosmische staatsordening zijn de goden overal leidend en beschermend (77). De (opperste) godheid neemt dan ook de gedaante aan van een aantal tegengestelden die alles brengen wat wij nodig hebben, of ook in staat is te veranderen in wat voor ieder goed en aangenaam is (78). Bijzondere godheden zijn in de eerste plaats de Sibille, die ‘met razende mond’ profeteert, (79) en in de tweede plaats de god Apollo, wiens orakeltaal op de juiste wijze geduid moet worden (80).

## Fragmenten hierover

77. Want ook daar zijn goden.
78a. De god: dag—nacht, winter—zomer, oorlog—vrede, verzadiging—honger.
78b. Zoals wanneer het wordt vermengd met reukstoffen, wordt hij genoemd naar de smaak van elk.
79. Maar de Sibille met razende mond, die zonder lach woorden roept, overbrugt met haar stem duizenden jaren door de god, niet door het menselijke.
80. De heer van wie het orakel is, in Delphi, zegt niet, noch verbergt, maar beduidt.
# Heraclitus over de natuur/Gedetailleerde inhoudsopgave

Gedetailleerde inhoudsopgave
Het leven van Heraclitus
Het boek van Heraclitus
Inleiding tot de fragmenten
De fragmenten
Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere
De voorgangers en de onbekwaamheid
De methode en de bekwaamheid
De strijd, het zich afzonderende, het sturende en de rechtvaardigheid
De fraaie ordening van het veranderende vuur
De wet
Het goddelijke
De onmondigen en de volwassenen, de goden en de mensen
De wisseling der seizoenen, de wisseling van dag en nacht, de verandering van het weer
De zon als het levengevende
De voeding
Ziekte en genezing
Leven en dood, waken en slapen, de levensloop
De ziel, het gemoed, de verandering in ons
De mensen en de dieren; de landbouw
De arbeid en het menselijke kunstproduct
De godsdienstige mensen
Het onjuiste handelen
Het juiste handelen
Aantekeningen bij de fragmenten
Fragmenten, begrippen en gedachten bij Pseudo-Hippocrates
Andere projecten en externe links :

## Inhoudsopgave

* Het leven van Heraclitus
* Het boek van Heraclitus
* Inleiding tot de fragmenten
* De fragmenten
** Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere
*** Het woord
*** De analyse van woorden en werken
*** De slapenden
*** Het wijze
*** Het universele en het particuliere
** De voorgangers en de onbekwaamheid
*** De onbekwame mensen
*** De onbekwame leermeesters
*** Veelweterij en opschepperij
** De methode en de bekwaamheid
*** De waarde van de zintuigen
*** Verstandig zijn
*** Methode van onderzoek
** De strijd, het zich afzonderende, het sturende en de rechtvaardigheid
*** De verwekkende oorlog
*** Het goddelijke attribuut
*** De verdiensten van de gesneuvelden
*** Het loon voor de gesneuvelden
*** De zuivere ziel
** De fraaie ordening van het veranderende vuur
** De wet
** Het goddelijke
** De onmondigen en de volwassenen, de goden en de mensen
** De wisseling der seizoenen, de wisseling van dag en nacht, de verandering van het weer
** De zon als het levengevende
** De voeding
** Ziekte en genezing
** Leven en dood, waken en slapen, de levensloop
** De ziel, het gemoed, de verandering in ons
** De mensen en de dieren; de landbouw
** De arbeid en het menselijke kunstproduct
** De godsdienstige mensen
** Het onjuiste handelen
** Het juiste handelen
** Aantekeningen bij de fragmenten
*** Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere (aantekeningen)
*** De strijd, het zich afzonderende, het sturende en de rechtvaardigheid (aantekeningen)
*** De fraaie ordening van het veranderende vuur (aantekeningen)
*** De onmondigen en de volwassenen, de goden en de mensen (aantekeningen)
*** Leven en dood, waken en slapen, de levensloop (aantekeningen)
*** De ziel, het gemoed, de verandering in ons (aantekeningen)
*** Het onjuiste handelen (aantekeningen)
*** Het juiste handelen (aantekeningen)
* Fragmenten, begrippen en gedachten bij Pseudo-Hippocrates
# Amerikaanse literatuur/Anne Sexton

Anne Sexton (Geboren als Anne Gray Harvey, 9 november 1928 Newton, Massachusetts, Verenigde Staten - 4 oktober 1974 Weston, Massachusetts, Verenigde Staten) was een Amerikaanse dichteres. Zij ontving de Pulitzerprijs in 1967 voor de bundel Live or Die uit 1966.
Sexton studeerde aan de Boston University in dezelfde tijd als de dichter Robert Lowell. Sexton trouwde in 1948 met Alfred M. Sexton II. Ze kregen twee kinderen, van wie Linda Gray Sexton zelf een gepubliceerde auteur werd. Het stel scheidde begin jaren 1970. Sexton leed aan een bipolaire stoornis waarvoor zij werd behandeld. Een groot deel van haar leven werd Anne Sexton geplaagd door depressies. Zij ondernam meerdere zelfmoordpogingen voordat zij uiteindelijk zelfmoord pleegde in 1974.
Sexton begon pas eind jaren vijftig serieus gedichten te schrijven, en dit op aandringen van haar therapeut. Binnen twaalf jaar na het schrijven van haar eerste sonnet was ze een van de meest geëerde dichters in Amerika: een Pulitzerprijs-winnaar, en een fellow van de Royal Society of Literature. Zij doceerde aan de Boston University in 1970–1971 en aan de Colgate University in de periode 1971–1972. Haar gedichten werden onder meer gepubliceerd in Harper's Magazine en The New Yorker. Haar eerste bundel, To Bedlam and Part Way Back, verscheen in 1960. Net als haar vriendin Sylvia Plath zijn Sextons gedichten confessioneel en autobiografisch. Ze schreef vooral over de taboe-onderwerpen van het vrouw-zijn en over religieuze kwesties. Na haar dood verschenen de bundels The Awful Rowing Toward God (1975), 45 Mercy Street (1976) en The Complete Poems (1981).

## Betekenis en nalatenschap

Anne Sexton belichaamt de moderne figuur van de confessionalistische dichter. De dichters van de Confessional poetry onthulden, naakter en eerlijker dan alle dichters vóór hen, de intieme en vaak pijnlijke details van hun persoonlijke leven. Sexton maakte niet alleen de weg vrij voor vrouwelijke dichters, maar ze hielp ook door haar schrijven de sluier op te lichten over specifiek vrouwelijke kwesties. Naast haar standaardthema's van depressie, isolatie, zelfmoord en wanhoop, omvat haar werk ook gedichten over abortus, menstruatie, vrouwelijke masturbatie en overspel, lang voordat deze onderwerpen werden geaccepteerd als gepaste thema's voor gedichten. Hierin verdringt en verlegt ze de grenzen van de poëzie.

## Oeuvre

* To Bedlam and Part Way Back (1960)
* All My Pretty Ones (1962)
* Live or Die (1966) (Pulitzerprijs 1967)
* Love Poems (1969)
* Transformations (1971)
* The Book of Folly (1972)
* The Death Notebooks (1974)
* The Awful Rowing Towards God (1975, postuum)
* 45 Mercy Street (1976, postuum)
* Words for Dr. Y. (1978, postuum)
# Amerikaanse literatuur/Caroline Kirkland

Caroline Mathilda Stansbury Kirkland (New York, 11 januari 1801 - 6 april 1864) schreef veel van haar werken vanuit vrouwelijk perspectief. Ze was een voorvechter van vrouwenrechten en een sterke tegenstander van de slavernij.
Kirklands ervaringen, samen met haar echtgenoot en drie kinderen, van het leven in Pinkney, een dorpje aan de frontier, leverde haar veel materiaal op voor haar eerste boek A New Home-Who'll Follow? dat in 1839 verscheen. Deze satirische roman had onmiddellijk succes en werd door critici geprezen om de openhartigheid waarmee ze haar ervaringen had verteld. Een van haar bewonderaars was Edgar Allan Poe, een van de meesters van het korte verhaal. Vanwege het succes volgden nog twee herdrukken. Twee andere boeken over het ruwe leven in het Westen van de VS volgden: A Forest Life (1842) en West Clearings (1845), een verzameling verhalen.