# Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Du

Inleiding
Inleiding
Nederlands taalgebied
Nederlands geschiedkundig
Lezen
Lezen
Samenvatting
Onderdelen van een tekst
Verbanden
Schrijfdoel en tekstsoort
Schrijven
Correspondentie
Uitdrukkingen en gezegden
Stijlfiguren
Briefindeling
Betoog en beschouwing
Recensie
Enquête
Spreken en luisteren
Instructie
Vragen stellen
Het intakegesprek
De discussie
Het debat
Uitspraak en klemtoon
Etymologie
Grammatica
Grammatica
Zinsleer
Zinsontleding
Woordontleding
Voornaamwoorden
Wederkerende voornaamwoorden
Wederkerige voornaamwoorden
Aanwijzende voornaamwoorden
Persoonlijke voornaamwoorden
Ik
Jij
Gij
Du
U
Hij
Zij
Wij
Jullie
Hen
Hun
Jou of jouw
Hen, hun of zij
Zelfstandige naamwoorden
Meervoud
Verkleinwoord
Bezits-s
Bijvoeglijke naamwoorden
Trappen van vergelijking
Verbuiging
Bijvoeglijke bepalingen
Lidwoorden
Voegwoorden
Als of dan
Als, wanneer of indien
Werkwoorden
Uitgangen
Vervoeging
Hulpwerkwoord, koppelwerkwoord en zelfstandig werkwoord
Regeltjes voor dt
't Kofschip
Gezegde
Lijst van sterke en onregelmatige werkwoorden
Kennen of kunnen
Bijwoorden
Telwoorden
Verwijswoorden
Haar-ziekte
Lijst van veelvuldig gemaakte fouten in het Nederlands
Woorden die veel op elkaar lijken
Hete hangijzers in het Nederlands
Naslag Nederlands
Spelling
Nederlands/Spelling
Open lettergreep
Tussen-n
Paarde(n)bloemregel
Tussen-s
Trema
Accentteken
Interpunctie
Komma
Puntkomma
Haakjes
Dubbele punt
Beletselteken
Koppelteken
Afbreken
Weglatingsteken
Apostrof
Liggend streepje
Ei of ij
Au of ou
Zij of zei
Nog of noch
C of k
Qu of kw
Alle of allen
Hoofdletter
Aardrijkskundige namen
Dieren- en plantennamen
Achternamen
Gebruik van spellings- en grammaticacorrector
Alternatieve spelling
Woorden van vreemde herkomst
Toets
Toets Nederlandse grammatica
Fictie
Rijm
Dichtvormen
Dichterlijke vrijheid
Recensie
Genre en thema
Cabaret
Toetsenbank Nederlands
Toetsenbank Nederlands
Centraal Schriftelijk Eindexamen
Centraal Schriftelijk Eindexamen :
Du was het persoonlijk voornaamwoord van de tweede persoon enkelvoud in eerdere vormen van het Nederlands.
In de meeste gebieden ten noorden van de grote rivieren (bijvoorbeeld in het Hollands ) werd het mettertijd vervangen door jij, ten zuiden ervan door gij.

## Herkomst

Het Nederlandse persoonlijk voornaamwoord du is etymologisch verwant met het Latijnse tu, het Duitse/Zweedse/Deense/Noorse du en het ouderwetse Engelse thou, die alle dezelfde betekenis hebben. Ook in andere Indo-Europese taalfamilies komen nog verwante vormen voor.

## Gebruik in het Oudnederlands

In de oudst bekende geschreven Nederlandse zin, opgeschreven door een Vlaamse monnik in Kent:
    Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hi enda thu
is de oudere vorm thu gebruikt.

## Verdringing van du door gij

Oorspronkelijk was in het Middelnederlands du het persoonlijk voornaamwoord in het enkelvoud en ghi (Nieuwnederlands gij) hetzelfde in het meervoud. Maar al in de 13e eeuw begonnen sommigen in de Lage Landen elkaar met de pluralis referentiae aan te spreken, dus met een bijzonder beleefde vorm. Dit geschiedde onder invloed van het Frans, dat nu nog een tegenstelling tussen vous en tu kent.
Al in de middeleeuwen nam het gebruik van ghi toe ten koste van het gebruik van du. Aan het einde van de 16e eeuw was ghi al de regel. De vertalers van de Statenbijbel gebruikten du niet meer, en dat zal voor veel lezers een reden geweest zijn het ook niet meer te gebruiken.

## Hedendaags gebruik

In het moderne Standaardnederlands komt het persoonlijk voornaamwoord du niet meer voor. In het Vlaams en Brabants wordt de onbeklemtoonde vorm, "de", nog wel gebruikt als het persoonlijk voornaamwoord na het werkwoord komt, bijvoorbeeld: loopt-de in plaats van loopt ge.
Binnen het Nederlandse taalgebied komt het persoonlijk voornaamwoord du verder nog voor in het Limburgs, Fries en de Nedersaksische dialecten van Oost-Nederland. Merk op dat de u wordt uitgesproken als de Nederlandse u dyˑ, dus niet als de Duitse klank oe duˑ, behalve in het Limburgs, waar du dan ook als doe geschreven wordt en in het Fries, waar het als dû geschreven wordt.

## Bronnen

* ↑ Walter W. Skeat, The Concise Dictionary of English Etymology, 1993 (reprint van Wordsworth Editions); trefwoord thou
* ↑ A. van Loey, Moritz Schönfelds Historische Grammatica van het Nederlands, achtste druk, Zutphen 1970; p. 137, hoofdstuk 112a