OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Basiskennis chemie/Classificatie van stoffen/Periodiek Systeem in 1869

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Dit is de laatste pagina | Index |
In onderstaande tabel zijn de molaire massa's vermeld met de nauwkeurigheid zoals die in 1869 bekend was, op één decimaal. Hoewel de rode draad wel de oplopende molaire massa is, geven de rode vakjes aan waar Mendelejev de moed had de volgorde om te draaien om de eigenschappen van de elementen op de juiste wijze te rangschikken.
Van de groen aangegeven elementen zijn door Mendelejev goede voorspellingen van de eigenschappen gedaan.
| | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. |
| | 1 Ia | | | | goede voorspelling | goede voorspelling | goede voorspelling | | | | | | 18 0 |
| 1 | H 1.0 | 2 IIa | | | omgewisseld ivm eigenschappen | omgewisseld ivm eigenschappen | omgewisseld ivm eigenschappen | | | | | | 13 IIIa | 14 IVa | 15 Va | 16 VIa | 17 VIIa |
| 2 | Li 6.9 | Be 9.0 | | | | | | | | | | | B 10.8 | C 12.0 | N 14.0 | O 16.0 | |
| 3 | Na 23.0 | Mg 24.3 | 3 IIIb | 4 IVb | 5 Vb | 6 VIb | 7 VIIb | 8 VIIIb | 9 VIIIb | 10 VIIIb | 11 Ib | 12 IIb | Al 27.0 | Si 28.1 | P 31.0 | S 32.1 | Cl 35.5 |
| 4 | K 39.1 | Ca 40.1 | | Ti 45.0 | V 50.9 | Cr 52.0 | Mn 54.9 | Fe 55.9 | Co 58.9 | Ni 58.7 | Cu 63.6 | Zn 65.4 | | | As 74.9 | Se 79.0 | Br 79.9 |
| 5 | Rb 85.5 | Sr 87.6 | Y 88.9 | Zr 91.2 | Nb 92.9 | Mo 95.9 | | Ru 101.1 | Rh 102.9 | Pd 106.4 | Ag 107.9 | Cd 112.4 | In 114.8 | Sn 118.7 | Sb 121.8 | Te 127.6 | I 126.9 |
| 6 | Cs 132.9 | Ba 137.3 | * | | Ta 180.9 | W 183.9 | | Os 190.2 | Ir 192.2 | Pt 195.1 | Au 197.0 | Hg 200.6 | Tl 204.4 | Pb 207.2 | Bi 209.0 | | |
| 7 | | | ** | | | | | | | | | | | | | | |
| *Lanthaniden | *Lanthaniden | *Lanthaniden | La 138.9 | Ce 140.1 | | | | Sm 150.4 | | | Tb 159.9 | | | Er 167.3 | | | |
| **Actiniden | **Actiniden | **Actiniden | | Th 232.0 | | U 238.0 | | | | | | | | | | | |
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Dit is de laatste pagina | Index |
# Basiskennis chemie/Classificatie van stoffen/Concentratie

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

# Concentratie

Een mol heeft als hoeveelheid in het laboratorium een paar nadelen:
* Het is vaak een ontzettend grote hoeveelheid. Van een stof als keukenzout valt het nog mee: 58.44 gram. Maar van kristalsuiker is dat 342 gram, en van vet in boter al 890 gram. En die twee laatste stoffen zijn nog maar kleintjes in de moleculen waar de biologie mee werkt. Je kunt veel makkelijker met millimol (mmol, één duizendste mol) of bij echte grote moleculen met micromol (μmol. één miljoenste mol) werken.
* Een tweede nadeel is het netjes afwegen van die hoeveelheden: kristalletje er bij, korreltje er weer van af.
Beide problemen kun je (letterlijk) oplossen door met een oplossing te werken. Door 58.44 gram keukenzout, dus 1.00 mol, in één liter water op te lossen, kun je het zout makkelijk in kleine delen van een mol afmeten en gebruiken. Neem je maar een halve liter van die oplossing, dan heb je ook maar een halve mol zout. Neem je maar 1 mL oplossing, dan heb je ook 1 mmol zout.
Je hebt nu nog wel een maat nodig om aan te geven hoeveel zout er in de oplossing zit. In het laboratorium wordt hiervoor meestal de mol.L$^{-1}$ (mol/L, mol per liter) gebruikt. Je geeft steeds op hoeveel mol je nodig zou hebben om een hele liter van de oplossing te maken.
    Dat wil dus niet zeggen dat je steeds een hele liter maakt (je kunt ook minder maken), of maar één liter maakt. Net zo als een snelheidsmaniak een bekeuring krijgt voor een snelheid van 200 km/uur zonder in één uur 200 km afgelegd te hebben, drie en een halve kilometer in een minuut is ook genoeg, geldt dat ook voor concentraties.
Concentratie is daarmee net zo iets als snelheid. Voor snelheid deel je de afgelegde weg door de tijd die je ervoor nodig hebt, voor concentratie deel je het aantal mol door het volume waar het inzit.
${\ce {concentratie\ =\ {\frac {aantal\ mol}{volume}}}}$

## Voorbeeld 1

${\ce {concentratie\ =\ {\frac {0,05\ mol}{0,25L}}\ =\ 0,20mol/L}}$

## Voorbeeld 2

Vaak moet je het aantal mol eerst uitrekenen: Je lost 2.00 gram natriumhydroxyde op in 4.00 liter water. Bereken de concentratie in mol/L.
${\ce {c\ =\ {\frac {aantal\ mol_{Natriumhydroxide}}{volume\ oplossing}}}}$
${\ce {M\ =\ {\frac {massa}{aantal\ mol}}}}$
${\ce {aantal\ mol\ =\ {\frac {massa_{natriumhydroxide}}{Molaire\ massa_{natriumhydroxide}}}}}$
${\ce {n_{NaOH}\ = \ {\frac {m_{NaOH}}{M_{NaOH}}}}}$
${\ce {M_{NaOH}\ =\ M_{Na}\ +\ M_{O}\ +\ M_{H}}}$
Vergelijking 4 uitrekenen is niet moeilijker dan de verschillende massa's in de tabel opzoeken. Met het resultaat kun je vergelijking 3 uitrekenen. Met het resultaat daarvan, het aantal mol, kun je nu vergelijking 1 uitrekenen.
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie/Classificatie van stoffen/Samenvatting

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

## Samenvatting
### Anorganische stof

    Een niet-organische stof

### Atoom

    Het kleinste deeltje van een element met de eigenschappen van het element.

### Atoomkern

    Positief geladen deel van een atoom waar (bijna) alle massa zich bevindt. De elektrische lading van de atoomkern is een heel aantal malen die van een elektron, maar dan positief.

### Chemisch symbool

    Combinatie van één of twee letters waarmee een element internationaal wordt aangegeven.

### Chemische eigenschap

    Eigenschap die weergeeft hoe een stof met andere stoffen reageert.

### Component

    Zuivere stof als samenstellend deel van een mengsel.

### Edelgas

Element waarvan de atomen in hun buitenste elektronenschil 8 (of in het geval van helium: 2) elektronen hebben.

### Edelgasconfiguratie

    De buitenste elektronenschil komt overeen met die van een edelgas

### Elektron

    Negatief geladen, vrijwel massaloos deeltje. Draait op relatief grote afstand om de atoomkern. De verdeling ervan over de elektronenschillen bepaald de chemische eigenschappen van het element.

### Elektronenschil

    Ruimte rond een atoomkern waarin elektronen zich kunnen bewegen.

### Element

    Niet ontleedbare zuivere stof.

### Extensieve eigenschap

    #Stofeigenschap"Stofeigenschap die afhankelijk is van de hoeveelheid van de stof.

### Fysische eigenschap

    Andere stofeigenschap dan die welke bepalend zijn voor de reacties van de stof met andere stoffen.

### Intensieve eigenschap

    #Stofeigenschap"Stofeigenschap die niet afhankelijk is van de hoeveelheid van de stof.

### Ion

    Atoom waarvan de positieve lading in de kern ongelijk is aan het aantal elektronen dat om de kern draait.

### Kern

    Zie Atoomkern

### Mengsel

    Een combinatie van een aantal zuivere stoffen.

### Molecuul

    Een combinatie van atomen die steeds aan elkaar vast blijven zitten en als een geheel in de ruimte bewegen en reageren.

### Ontleden

    Een zuivere stof kan gesplitst, ontleed, worden in zijn samenstellende stoffen. De oorspronkelijke stof kan niet verkregen worden door de samenstellende stoffen weer bij elkaar te doen en goed te roeren.

### Organische stof

    Op een paar uitzonderingen na stoffen met koolstof in hun molecuul.

### Periodiek systeem

    Een rangschikking op basis van intensieve stofeigenschappen van alle elementen.

### Schil

    Zie Elektronenschil

### Stof

    Zie Zuivere stof.

### Scheiden

    Een mengsel verdelen in een aantal zuivere stoffen.

### Stofeigenschap

    Zie chemische en fysische stofeigenschap.

### Verbinding

    Een zuivere stof die ontleed kan worden.

### Zuivere stof

    Een stof die niet verder gescheiden kan worden. Ontleden is wel vaak mogelijk.
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Kookboek/Indzjera

Broodrecepten | Ethiopische keuken | Receptenindex
Indzjera is een Ethiopisch brood dat lijkt op een pannenkoek met een sponsachtige structuur en een ietwat zure smaak. Traditioneel wordt indzjera bereid uit teff, een lokale gierstsoort, maar zo nodig kan het ook worden bereid met andere graansoorten of combinaties hiervan.

## Ingrediënten

* 2 koppen zelfrijzend bakmeel
* 2 koppen sodawater
* water

## Bereiding

* Meng meel en sodawater in een grote kom tot een dun beslag. Voeg zo nodig meer water toe.
* Verhit een grote koekenpan en giet hierin een niet te dikke laag van het beslag; werk vanaf de rand in cirkels naar het midden toe.
* Bak het beslag gedurende 1-3 minuten, totdat er gaatjes in vallen. Indzjera wordt maar aan één kant gebakken en mag niet bruin of hard worden. Zodra de rand loskomt van de pan is de indzjera gaar.

## Opmerkingen, tips, en variaties

* Vervang een halve kop zelfrijzend bakmeel door een halve kop maismeel of bloem van gierst of boekweit. Voeg dan ook 1/2 theelepel bakpoeder toe.
* Dien op met een Ethiopische stoofschotel zoals Doro wot of Mesir wot.
# Kookboek/Indiase Dahl
### Benodigdheden

* Hogedrukpan om de Linzen en groenten te koken
* Koekepan of wokpan om de tarka (kruidenmix en ui, knoflook, tomaatmengsel) in te bakken
* Snijplank en koksmes

### Ingrediënten

* 250-300 gram dahl (channa dahl, hele mung bonen of andere 'grote' dahl)
* 3 grote tomaten
* 1 rode paprika
* 1 courgette
* 1 aubergine (evt)
* 2 groene chili pepers (heel of gehalveerd als je de zaadjes eruit wilt hebben)
* 1 of 2 el verse gehakte gember
* 1 of 2 fijgesneden uien
* 1 of 2 fijngesneden teentjes knoflook
* 2x 1/2 tl geelwortel (turmeric)
* 1/2 tl curry Madras, chana dahl masala of vergelijkbare kruidenmix
* 1/2 tot 1 tl mosterdzaad
* 1/2 tot 1 tl korianderzaad
* 1/2 tot 1 tl komijnzaad
* 5-10 zwarte peperkorrels
* 2-5 curry blaadjes
* 2 el verse koriander
* 1/2 limoen of citroen
* 2 tl zout

### Werkwijze

Was de dahl een beetje in de snelkookpan door ze een paar keer te spoelen. Doe er dan ruim water bij. Ongeveer twee keer zoveel als het volume van de dahl. Later kan er evt nog water bij als de dahl erg dik is.
Snijd de paprika in twee of drie of stukken en verwijder de steel en zaadlijsten. Snijd de steel en het harde stukje aan de bolle kant van de courgette en aubergine (deze mogen heel blijven) Doe de groenten bij de dahl. Rasp de gember gelijk in de snelkookpan (grof). Doe de peperkorrels bij het geheel en een halve tl turmeric/geelwortel, sluit de pan af en breng aan de kook. Voeg geen zout toe. Dit kan de linzen 'taai' maken.
Zodra de snelkookpan druk laat onsnappen kan het vuur wat lager en kook je het geheel nog een half uur tot drie kwartier rustig door. Hoe groter de dahl of bonen, hoe langer het moet koken. Bij kleinere dahl is 20 minuten waarschijnlijk al genoeg. Zeker als je ze niet helemaal tot moes wilt koken. Voor de zekerheid kun je na 30 minuten even kijken hoe ze er aan toe zijn.
Doe ondertussen wat olie (paar el) in een bakpan op middelhoog vuur. Voeg het mosterdzaad toe als de olie heet is en voeg zodra dit begint te sputteren het korianderzaad, groene peper en curryblad toe. Bak dit even mee en voeg dan de fijngesneden ui toe en ook het komijnzaad. Als de ui wat geel wordt kan de knoflook erbij en op het moment dat het mengsel goudbruin is kan de andere halve tl geelwortel en evt. andere kruidenpoeder(s) toegevoegd worden. Bak deze even mee (niet te lang) en voeg dan de tomaatblokjes toe.
Zodra de olie zich afscheidt, is de tarka klaar. De inhoud van de snelkookpan kan nu toegevoed worden aan de tarka (of andersom als de bakpan te klein is. Zout en geperste citroen of limoen en korianderblad toevoegen en even doorroeren.
NB. Als je gedroogd curryblad gebruikt, dan is het beter om deze samen met de tomaat aan de tarka toe te voegen. Anders bestaat de kans dat ze verbranden.
# Kookboek/Jachtschotel

Jachtschotel bevat het woorddeel “jacht”. Wat voor een jacht hier oorspronkelijk mee bedoeld wordt is niet duidelijk. Het kan duiden op het jagen van wild. In dit gerecht kunnen namelijk allerlei vleessoorten - en dus ook wild - verwerkt worden. Ook kan er het zeegaande jacht mee worden bedoeld. Op de koopvaardij pleegt de bemanning, wanneer er “zo’n schotel” opgediend wordt, de opmerking te plaatsen: “De kok heeft zeker de vleeskamer weer eens aangeveegd”. Daarmee doelen zij op de verschillende soorten stukjes vlees dat door een laag paneermeel wordt bedekt.
Het gerecht kan inderdaad gezien worden als een soort restverwerking van vlees en andere nog aanwezige waren uit de provisiekamer of kelder. Daarnaast is het lang van te voren te bereiden. De jachtschotel kan geheel kant-en-klaar voorbereid meegenomen worden. Zo hoeft er voor die maaltijd op zee niet nog eens uitgebreid gekookt te worden. Na een jachtpartij op wild hoeft ook hier de schotel alleen nog maar de oven in.

## Ingrediënten

Jachtschotel voor 6 personen
* 800 gram vlees . Dit kan van alles zijn, bijvoorbeeld sukade-lappen, doorregen runderlappen, varkensvlees en/of wild in stukjes gesneden. Eventueel een stukje gevogelte.
* 50 g plakjes ontbijtspek .
* Bloem
* 100 g roomboter
* 2 eetlepels spekvet
* 3 grote in ringen gesneden uien
* 5 geschilde en in plakjes gesneden appel . B.v. Elstar en/of Goudreinet
* 6-8 gekookte aardappelen
* 3 kruidnagels
* 2 laurierbladeren
* Zeezout
* (Runder)bouillon
* Versgemalen zwarte peper
* 10 gekneusde jeneverbessen
* 10-15 zilveruitjes uit het zuur
* 2 dl rode wijn
* Aardappelpuree
* Paneermeel

## Voorbereiding

* Het vlees in stukjes snijden en met bloem bestrooien.
* De helft van de boter en het spekvet heet laten worden; Stukjes vlees hierin snel aan alle kanten goudbruin aanzetten; Royaal afblussen met rode wijn. Nog wat bouillon erbij en op lage temperatuur in de oven laten garen. Ongeveer 80 graden Celsius. Dit kan zo wel 3 tot 5 uren duren.
* Ui licht fruiten met de appels.
* Voeg dan de kruidnagels, de laurierbladen, zout, royaal zwarte peper, de jeneverbessen en de zilveruitjes toe.
* Schep het vlees, de uien met appel en de gekookte aardappelen in lagen in een vuurvaste schotel of zware pan; Het geheel met een laagje aardappelpuree afdekken.
* Plakjes ontbijtspek bovenop leggen.
* Paneermeel er over strooien en hierop klontjes roomboter.
Indien de schotel voor de volgende dag is, deze laten afkoelen en in de koelkast afgedekt wegzetten.

## Bereidingswijze

Zet de schotel 20 á 30 minuten in een op 225 °C voorverwarmde oven tot de toplaag een goudbruin korstje heeft gekregen.

## Serveersuggesties

Serveren met fijne, kleine sappige spruitjes met kastanjes, Zweedse rodekool en/of Broccoli met dilledressing.
Een krachtige Rhône-wijn erbij drinken. Een pittige rode Italiaanse wijn zou ook goed kunnen. Voor de bierdrinkers een donkere (dubbel) Trappist.
# Kookboek/IJzerkoekje

Van het Vlaardingse ijzerkoekje bestaan verschillende recepten. Onderstaand recept is van een van de Vlaardingse banketbakkers. Andere recepten vermelden soms ei, vanille of andere smaakmakers als ingrediënt.

## Ingrediënten

Benodigdheden voor circa 35 ijzerkoekjes:
* 325 gram basterdsuiker
* 450 gram (Zeeuwse) bloem
* 300 gram boter (of margarine)
* een mespuntje keukenzout
* drie theelepels kaneel
* wat boter of olie voor het bakken

## Verder nodig

* ijzerkoekjesijzer
* ijzerkoekjessteker
Beide benodigdeheden zijn in de handel verkrijgbaar, althans in Vlaardingen.

## Bereiding

Deeg met alle ingrediënten goed kneden. Dit enkele uren tot een halve dag in de koelkast leggen; daarna met deegrol uitrollen op plank met bloem, ca. 6–8 mm dik. Daarna weer even koelen. Koekjes met ijzerkoekjessteker uitsteken en op matig vuur bakken op met olie of boter ingevet ijzerkoekijzer, tenminste 1 tot enkele minuten aan beide zijden.
# Kookboek/Invriezen

Invriezen is een methode om voedsel tegen bederven te beschermen en om het langer te kunnen bewaren.

## Invriezen van bloemkool en boontjes

* Alle roosjes moeten dezelfde maat hebben
* Spoelen, water koken met zout en ze erin leggen
* Voldoende water gebruiken zodat de bloemkool zwemt in het water
* 4 à 5 minuten koken tot halfgaar
* Giet ze af en onmiddellijk onder koud water spoelen
* Voeg ijs toe om het proces te versnellen
* Zorg ervoor dat de groenten binnenin ook koud zijn
* (prik in de bloemkool met een mes en voel met de lip of het mesje nog warm is)
* Leg de groenten met voldoende ruimte in de zakjes en vries ze onmiddellijk in
* Leg ze niet op elkaar in het vriesvak
* Wanneer ze helemaal bevroren zijn kan je de zakjes wel stapelen
* Bij het bereiden, de groenten niet eerst laten ontdooien, maar direct bereiden
* De diepvries moet altijd op -18° staan
* Je kan de groenten bijna één jaar bewaren

## Tips

* Kook groenten gedurende 4 à 5 minuten in gezouten water
* Schrik in koud water
* Nooit laten ontdooien bij het bereiden
# Kookboek/Italiaanse boerenschotel

Ingrediënten
Bereidingswijze van Italiaanse boerenschotel
Oven voorverwarmen op 200°C.
Ovenschaal invetten.
Schil de aardappelen, snijd ze in schijfjes en kook ze 5 minuten.
Bak daarna de plakjes 3 minuten zachtjes in een koekepan.
Uien in ringen snijden en 2 minuten meebakken met de aardappelschijfjes.
Tomaten en kaas in plakjes snijden.
Enkele plakjes aardappel, tomaat en kaas bewaren.
De rest vermengen met spek, gehakt, uien, keukenkruiden, knoflook zout en peper.
Mengsel in de ovenschaal scheppen en de achtergehouden plakjes afwisselend op het mengsel leggen.
Eieren, room, zout en peper loskloppen en over het mengsel schenken.
± 25 - 30 minuten in de oven goudgeel gaar laten worden.
Controleren of het gaar is door met een vork in het midden te prikken
(controle of het ei gestold is).
Eet smakelijk !
Delen van dit recept 'Italiaanse boerenschotel' zijn afkomstig van Van mijn moeder uit een Libelle van wel meer dan 30 jaar geleden
# Kookboek/Italiaanse keuken

La Cucina Italiana oftewel de Italiaanse keuken behoort tot de meest bekende en 'genuttigde' keukens. Wellicht zijn er, zeker in het Westen, geen mensen te vinden die nog nooit Italiaans hebben gegeten of een van de talloze lokale varianten daarvan. Elke 'mamma' heeft wel een eigen 'macaroni' en volgens de statistieken leeft de helft van de Nederlandse studentenpopulatie op 'pasta met rode saus'.
De keuken wordt gekenmerkt door een simpele mengeling van eerlijke en pure ingrediënten. Juist het simpele zorgt ervoor de dat de smaken goed naar boven komen. Zo ontstaan uit voor ons vreemde combinaties van maar een paar ingrediënten de meest overheerlijke gerechten. Tevens maakt de Italiaanse keuken gebruik van slechts een handvol, maar dan wel verse, kruiden, zoals basilicum, tijm, rozemarijn, salie en peterselie (basilico, timo, rosmarino, salvia e prezzemolo).
Daarnaast zijn er een aantal basiscombinaties die in vele gerechten worden gebruikt. Zo wordt de basis van elke goede tomatensaus gevormd door een in olijfolie gefruit mengsel van ui, knoflook en selderij (cipolla, aglio, sedano) eventueel aangevuld met stukjes spaanse peper (pepperoncino).
Het simpele van de Italiaanse keuken komt terug in een aantal over bekende gerechten zoals pizza (stuk gebakken deeg met tomatensaus en wat extra's), pasta al pesto (deegsliertjes met een basilicum/knoflook/kaassaus), insalata caprese (tomaat, mozzarella, basilicum) en ga zo maar door.
Inmiddels zijn er al duizenden kookboeken verschenen over de Italiaanse keuken en wellicht heeft u er zelf ook een in uw kast staan.
Een van de meest aparte combinaties waarbij een Italiaanse 'twist' uw gerechten kan vervolmaken is de Fragole al balsamico (pond aardbeien, een eetlepel goede balsamico-azijn erdoor roeren, even laten staan en klaar; de balsamico is een onverwachte smaakversterker).
Op deze pagina staan alle Italiaanse recepten die het Wikikookboek momenteel heeft.
# Kookboek/Ingrediënten

Ingrediënten vormen de basis van het eten of drinken. De kunst van het koken bestaat uit het op de juiste wijze mengen en bereiden van de ingrediënten. We kunnen ze opdelen in:
* Bloem
* Ei
* Fruit
* Gevogelte
* Granen
* Groenten
* Internationaal
* Kruiden en specerijen
* Melk
# Handige Harry/Leppen

Leppen is een verspaningstechniek. Het is een vorm van slijpen waarbij de korrels zich los tussen het gereedschap en het product in bevinden. De korrels vormen samen met olie een leppasta, of met petroleum een lepvloeistof. Het produkt en het werkstuk glijden in onregelmatige bewegingen over elkaar heen, met de leppasta ertussen. hierdoor schuren de korrels zowel over het product als over het gereedschap, zodat van beide materiaal wordt afgenomen. Leppen worden gebruikt voor in gaten, het gereedschap is dan kegelvormig. Tijdens het leppen worden de korrels versplinterd, waardoor steeds fijnere korrels ontstaan en er een zeer glad oppervlak ontstaat op het product. Leppen wordt onder meer gebruikt voor zuigerringen, koppelingsringen en onderdelen voor meetapparatuur.
# Handige Harry/Kotteren

Kotteren is een verspaningstechniek. Het is een vorm van draaien waarbij het produkt stilstaat en het gereedschap draait. Het kottergereedschap is excentrisch bevestigd op de draaiende as, waardoor het een cirkelbeweging beschrijft met de beitel naar buiten. Er zijn twee vormen van kotteren: het langskotteren, waarbij de cirkel die het gereedschap beschrijft hetzelfde blijft en het gereedschap steeds verder een bestaand gat wordt ingevoerd en het vlakkotteren, waarbij het gereedschap steeds verder naar buiten gedrukt wordt en niet richting het werkstuk, waardoor een steeds groter rond vlak wordt uitgeslepen.
# Handige Harry/Krasjes van cd's verwijderen

Overzicht :
| Soort: | Basistechniek |
| Onderwerp: | Reparaties |
| Tijd: | Tiental seconden |
| Niveau: | |
Als je krasjes op een CD hebt, kun je die makkelijk verwijderen en er voor zorgen dat je de CD kunt blijven gebruiken. Let wel, dat betreft krassen op de heldere kant van een CD. Dus niet de kant waar het label op geplakt is. Onder het label bevinden zich namelijk de groefjes waarmee de data zijn vastgelegd. Heb je daarin een kras dan zijn de gegevens van de CD waarschijnlijk aangetast. Dat is niet te repareren.
De krasjes aan de heldere kant van de CD moeten niet erg diep zijn. Ook dan kun je de CD niet herstellen.

## Benodigdheden

* Koperpoets (bijvoorbeeld Brasso);
* Schone, niet krassende doek.

## Werkwijze

* Polijst de krassen in radiale richting (dus van binnen naar buiten). Je zult zien dat ze verdwijnen en de cd weer speelt!

## Veiligheid

* Kijk uit dat er geen koperpoets in je ogen komt
# Handige Harry/Latexverf

Natte latexverf droogt vlekkerig op en laat onderliggende donkere kleuren nog even doorschemeren (vooral bij geel tot oranje kleuren) zodat men moet wachten tot de verf gedroogd is voordat men het resultaat kan beoordelen. "Doorlekkende" oude verflagen zijn vaak het gevolg van de oplosmiddelen, bindmiddelen en/of andere bestanddelen van die oudere laag. De zuren in latex gaan daarmee een reactie aan. Dikkere lagen hebben weinig zin. Veel dunne lagen vergroten de kans op succes, maar kosten veel tijd (en geld). Het beste is oude verflagen overschilderen met een voorstrijkmiddel. Deze laatste droogt snel en spierwit op en bedekt zo de vlekken.
Latexverf is te reinigen met water en zeep.

## Afval

Latexverf is chemisch afval. Het dient dus ingeleverd te worden bij de afvalverwerking in uw stad of gemeente. Latexverf kunt u het beste eerst laten indrogen: verwijder het deksel en laat het water verdampen. Doe dit uit de buurt van kinderen en dieren. Als de verf compleet droog is, kunt u deze wegbrengen.