# Maatschappijleer/Mens en maatschappij

Flitskaarten Mens en maatschappij

## Omgeving
### Werken in een tomatenkas

In de kas worden de tomaten het hele jaar door gekweekt. De planten worden wekelijks ingedraaid. De Dieven moeten er af gehaald worden, want de tomaat moet al het voeding binnen krijgen. In de natuur heb je bloemen en bijen, binnen hebben we hommels. De hommels vliegen dan gewoon door de kas heen. De tomatenplant: het begint allemaal met een klein bloemetje, als de hommel langs is geweest gaat het bloemetje open. Dan komt er een mini tomaat uit. En die groeit dan tot dat hij groot genoeg is om er af gehaald te worden.

### De arbo-wet

De arbo wet is in het leven geroepen om ...

### Werkeloos

Wat is werkloos? Als je bent ontslagen en naar werk zoekt. Dat is werkloosheid. Wanneer het niet goed gaat met het bedrijf is er kans dat je kan worden ontslagen. Dan moet je opnieuw zoeken naar werk. Dat kun je doen bij het UWV, een uitkering vragen en een baan zoeken. Als een werkgever you wil aannemen, kun je weer aan het werk. Als je werkeloos bent kun je heel arm zijn (hoeft niet). Dat is niet zo fijn, bijvoorbeeld je kan je huis niet afbetalen en wordt op straat gegooid. Maar meestal gaat het niet zo ver.

### Werken op een katoenplantage

Van katoenplant tot kledingfabriek
Om katoen te krijgen moet je een katoen plantage hebben je krijgt meer plantjes om ze te zaaien. En als je klaar bent me oogsten moet je wachten tot je katoenplantjes klaar zijn en als ze gegroeid zijn moet je de katoen plantjes oogsten en dat moet je meteen doen als ze klaar zijn anders worden ze niet goed ze worden opgehaald en worden naar de fabriek gebracht daar word het katoen van de takjes gehaald en gaat ze weven en als ze zijn geweven kunne ze doorgaan naar een winkel en word er kleding van gemaakt.

### Werken in sectoren

Wie werken er allemaal mee aan een pizza?
Voor één product heb je veel mensen nodig om dat product te maken.

### Massa maatwerk

Vroeger werd alles op maat gemaakt. Toen maakte een kleermaker een pak wat precies op jou lichaam past. Maar tegenwoordig bestaan er nog steeds kleermakers. Alleen de maatpakken zijn wel heel duur. Door de komst van de computer kan er veel efficienter gekozen en uitgevoerd worden. Het gaat veel sneller en beter. Vroeger was er bij autos nooit sprake van maatwerk. Alle auto’s waren zwart. Tegen woordig zijn er wel autos die massamaatwerk leveren. Er zijn zelfs fabrikanten die de klant de auto laten ontwerpen via de computer. Zo kan je je eigen droom auto samenstellen en de fabriek maakt u onderdelen zodat u auto daarna in elkaar kan worden gezet.

### Maisoogst

We hebben twee verschillende soorten mais: snijmais en suikermais. Snijmais wordt het meest verbouwd in Nederland. Bij snijmais gebruiken wij niet alleen de korrels, maar de hele plant. Om deze te oogstten gebruiken wij een grote machine, die van de mais hele kleine stukjes maakt. Het deel van de plant die niet gebruikt wordt of die je nodig hebt blijft daarachter liggen. Het deel dat wel meegaat geven wij als eten aan die koeien, die zijn er echt dol op. Suikermais daar gebruiken we wel alleen de korrels. Die korrels gaan direct door naar de fabriek, waar ze weer verwerkt worden tot iets anders. De kolven worden dan verpakt en gaan naar de winkels, waar ze dan weer verkocht worden.

### Stedelijke voorzieningen

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:USMC-101102-M-3215R-003.jpg

### Werkloosheid en armoede in de jaren dertig

Tijdens de jaren dertig in de twintigste eeuw was Nederland in crisis. Veel mensen waren arm omdat ze geen werk hadden. De regering wild de mensen weer aan het werk krijgen. Dat deed ze door mensen mee te laten helpen aan grote projecten zoals de Afsluitdijk. De jeugd moest ook aan het werk worden gezet, de meisjes bijvoorbeeld als postbode.
Colijn is in die jaren de minister-president, Hij vindt dat de uitkeringen omlaag moeten maar de werklozen protesteren daartegen. In een arbeiderswijk in Amsterdam loopt het uit de hand, er wordt gevochten met de politie waarbij veel gewonden en zelfs een paar doden vallen. Hiervan was de regering geschrokken en besluit maatregelen te nemen.
Langzaam gaat het weer beter in Europa en in Nederland. Na ongeveer tien jaar is de crisis afgelopen en verkopen we weer producten aan het buitenland.

### Verstedelijking in Nederland

Toen de steden in Nederland er nog niet waren was er veel platteland in Nederland. Maar nu is het platteland weg. Bij de rand van Utrecht wordt een nieuwe stad gemaakt. De steden worden aan elkaar gemaakt en dorpen worden ingenomen door de stad zelf. Rotterdam Amsterdam Utrecht en Den Haag wonen de meeste mensen hier wonen 7 miljoen mensen dit heet de Randstad. De randstad is het grootste stedelijk gebied in Nederland Vroeger was er veel meer groen in 1900 was er best veel groen in 1950 was dat al minder aan het worden. Er komen steeds meer steden in 2000 zijn er al 1600000

### Utrecht groeit

Nieuwbouwwijken en een superhoge toren.
Het stadsgezicht bepaald de Domtoren van Utrecht. Hij is al 750 jaar oud en is 113 meter met 465 traptreden maar deze toren heeft geen lift dit gebouw is het hoogste gebouw van de stad. Erg veel mensen willen dat de toren het hoogste blijft van Utrecht. Hierdoor zie je weinig andere hoge torens en gebouwen. Vroeger was Utrecht hellemaal niet zo groot, maar door de eeuwen heen is Utrecht groter geworden. In Utrecht was ook een rand stad deze rand beschermde tegen vijanden maar door deze rand kon de stad niet groeien. toen de muur niet meer nodig was, was er weer ruimte voor de stad om weer te groeien. 100 jaar geleden was de rand erg hard nodig. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stairs_with_weed.jpg

### Spookdorpen

steeds meer mensen wonen liever niet meer in Oost-Europa wonen. dat komt omdat er te weinig mensen een baan kunnen. en nieuwe bedrijven willen hier niet hun bedrijven plaatsen want er wonen te weinig mensen. en aan geen mensen kun je ook niks verkopen. maar als mensen niet in hun buurt kunnen werken dat

### Rente Betalen

Geld lenen. Let op geld lenen kost geld!! Met die zin bedoelen ze als je geld leent moet je natuurlijk het bedrag wat je hebt geleend terug betalen, maar dan ook natuurlijk met rente zo dat de bank winst maakt. Ze spreken een bepaalde dag af wanneer het geld terug moet komen ,als je daar niet optijt mee terug bent is het geen totalen ramp maar komt er nog meer rente bij, dus dan worden er nog meer extra kosten bij gerekend dus daarom doen mensen vaak heel moeilijk over geld lenen want als je het die dag/maand/jaar niet hebt dan worden de kosten alleen maar hoger en hoger (dus dan sta je in de schulden).

### Geschiedenis van de krant

De eerste Nederlandse krant was een simpel blaadje. Voor de krant waren er mensen die rondrezen en oud nieuws vertelde. Nu worden er teksten gedrukt op papieren. Courant nieuws, van dat woord courant komt ons woord krant. Door de manier hoe het sneller werd gemaakt en gekocht werden de kranten goedkoper. De kranten werden interessanter, er waren meer solliciteerders.

### Welvaart in Rio de Janeiro

De mensen rijden hier als gekken. Als je wilt blijven leven moet je je blijven vast houden. Een airconditioner kun je in 18 maanden afbetalen. 18 × 50 real is ongeveer 20 euro, als je in delen betaalt betaal je ongeveer 900 euro. Als je het in 1× betaald betaal je ongeveer 700 euro. Dit is om dat ze niet zo veel salaris krijgen. brazelianen betalen altijd in kleine beetjes. Vergeleken met ons krijgen zij ongeveer de held van ons salaris.
Rio de Janeiro ligt op de grens van een tropisch, gematigd savanneklimaat. Daar door is het hier het hele jaar warm, in de zomer is er vaak regen.
Nationale voedsel: Zwarte bonen (de slaven hebben het mee genomen uit Afrika). Samen met rijst Samen met gezout vlees Je kan het gewoon zo laten liggen.
Coffie is het zwarte goud van Brazilië Nu nag steeds. Er zijn ook nadelen van de coffie plantage, het regenwoud word er voor gekapt. Ook voor soja word het regenwoud gekapt. De kust van Rio de Jianero was vroeger allemaal regenwoud.

### De kerncentrale

in de ken centrale is het heel gevaarlijk ,daarom moet er goed gezorgd worden voor veiligheid. Die veiligheid is ook hard nodig, voor de mensen die daar werken. als je stoffen splijt komt er heel veel warme energie van af daarom heet het kerncentrale. met al die vrijgekomen energie en daardoor komt er een groot rad in beweging gebracht. dat geeft energie aan aan een dynamo an die geeft weer energie aan een lamp en alles wat op electriciteit werkt . zo'n blokje levert elektriciteit voor een persoon voor het hele jaar. en dat zonder verbranding dus zoetdeeltjes zonder co2 het nadeel is wel dat na de afloop zo'n stukje radioactief en dus heel gevaarlijk is. er mag dus niet iets fout gaan want dan kunnen er dingen gebeuren die gevaarlijke stoffen afstoten. en hiervoor gebruiken ze mensen om in de graten te houden . de kerncentrale is goed beveiligd de muren zijn meters dik. je moet een speciaal pak aan als je daar naar binnen gaat anders kan je ziek worden . een kerncentrale levert veel energie op en stoot veel c02 uit je denkt dat is hel goed wat moet je dan met al dat kernafval, die word worden zo goed mogelijk weg gehaald. dus daar komt al het energie van.

### Groene energie

Er zijn veel varkens op aarde. Die varkens die zitten op een boerderij, daar worden ze vetgemest en laten ze poep achter en al die poep wordt in grote silo's bewaard. Die poep wordt omgezet in biogas en het biogas gebruiken ze om machines te laten werken en die machines weken stroom op. Dat stroom kunnen ze goed gebruiken om de biggetjes in de boerderij warm te houden. Dit hoort ook bij groene energie. uit bloemen halen ze koolzaad van al dat zaad in bloemen maken ze brandstof. in dat zit olie wat uit het koolzaad is geperst en dat gebruiken we voor auto’s. Dit is veel schoner en zorgt voor minder luchtvervuiling. Gelukkig is er nu een nieuwe energie bron gevonden supersoon en goed voor het milieu. deze auto’s rijden op waterstofgas. meer auto’s moeten dit doen veel beter voor het milieu.

### Varkensparadijs

Varkensparadijs De meeste varkens lijken op mensen.
Daphne Westerhof hoort bij het beloofde varkensland, zij kan iets zinnigs over het welzijn van varkens vertellen. Er kwam hier een varken, dit was een van de bio-industriebiggen die had Daphne vrijgekocht. Dit varken was hellemaal over de rooie. Dus dacht ze ik ga het varkentje masseren. Want na een week werd het varkentje al weer rustig en na 14 dagen was het varkentje hellemaal verslaafd. Als mensen staan wij op nummer 1, de mensapen op nummer 2, de dolfijnen op nummer 3, en het varken op nummer 4. Dus het varken lijkt 90% op ons. Daardoor worden varkens ook als proefdier gebruikt. Ieder varken hebben stro en hooi nodig met het slapen, een varken bij het bio-industrie slapen op een kale betonnen vloer, dit is heel erg en zielig voor ze want ze zijn een prooidier. Een varken heeft een basisgevoel, veiligheid en vertrouwen maar als dit gebeurt (slapen op een kale betonnen vloer) gaat dit allemaal weg, maar hoe kun je het varken dan wat vrolijker maken? Je hebt dus van die rode ballen, vooral in de kleur rood, dit vind het varken blijkbaar heel mooi en leuk, dus daar kunnen ze dan mee spelen. Dan hebben ze tenminste iets om tegen aan te duwen met hun neus want hun neus is eigenlijk bedoelt om in de aarde te wroeten, dus ze hebben wat nodig om tegen aan te duwen.

### Biologische boerderij

Boer Jan heeft een biologische boerderij voor varkens. Je ruikt het wel als je bij de varkens bent. Sommige boeren stoppen hun vee niet in kleine hokjes. Zij verzorgen hun dieren op een natuurlijke manier, zoals boer Jan. Biologische varkens hebben op de eerste plaats veel ruimte. Bijna vier keer zo veel ruimte. En bij varkens is het zo dat ze hun staart mogen houden. Varkens hebben een flinke krulstaart. Als de varkens weinig ruimte hebben dan gaan ze aan elkaar zitten te beknagen. Stro is een belangrijke factor. Want daar zitten zaadjes in. Daar kunnen ze in graaien. Varkens worden gehouden op beton. Dat is veel saaier voor ze. Dan hebben ze helemaal geen afleiding. Dat is puur natuur en daar zijn de varkens heel erg druk mee. Boer jan heeft ongeveer 115 varkens. Die dus biggen kunnen krijgen. En ongeveer 750 vleesvarkens. Dat zijn varkens die naar de slager gaan. Het is de bedoeling dat ze worden opgegeten.

### Plantaardig voedsel
## Cultuur
### Wanneer gebruik je dan en als?

Er is een vergrotende trap waar je allemaal voorbeelden kunt laten zien. Zoals: - sneller - hoger - sterker
De vergrotende trap gebruik je om verschillen aan te geven. Als je dat goed wilt doen, dan doe je dat met het woordje "DAN". Hier een voorbeeld: Hans is langer dan Grietje. Maar gelukkig is Grietje sterker dan Hans.
Hoe zit het als met het woordje "ALS". Als gebruik je samen met het woordje ZO of EVEN. Hier een voorbeeld: Hans is zo oud als Grietje. En Grietje is even blond als Hans.
Er zijn ook woorden die ongelijk zijn. Een ongelijk woord is: zo. Hier heb je een voorbeeld: Grietje is half zo lang als Hans. Maar Hans is twee keer zo zwaar als Grietje.
Deze regel hebben we te danken aan Balthasar Huydecoper. In 1730 stelde Huydecoper de nieuwe regels voor dan & als in. Hij heeft dit gedaan omdat hij zich ergerde aan de schrijvers Vondel & Hooft.

### Wanneer eindigt een werkwoord d, t of dt?

Ten eerste moet je op zoek naar de stam om een werkwoord te vervoegen. Voor de stam van vervoegen haal je gewoon even de 'en' eraf die stam is ook gelijk het eerste persoon enkelvoud. Dus het is 'ik' vervoeg. Om de tweede en de derde persoon enkelvoud te krijgen hangen we gewoon een ’t’ aan de stam. Hij vervoegt, jij vervoegt en hij vervoegt zich helemaal suf.
Deze regel geldt ook voor werkwoorden waar de stam eindigt op een ‘d’ , zoals ‘vinden of ‘branden’ ; ‘ik vind’ is gewoon , en ‘jij vindt’ en ‘hij vindt’ zijn stam+t. Als dit lastig is dan kun je spieken. het is hij spiekt dus is het ook ‘vindt’ dat is spiek.
Het is snapt; maar ‘snap je’, snap je. Dat is een uitzondering: als je achter de persoonsvorm komt dan valt de ’t’ weer weg.

### De regio Friesland

Friesland is duidelijk anders dan de rest van Nederland. Friesland is een regio en provincie daarom dus anders dan de rest van Nederland. De taal is ook anders of te wel ze spreken met een dialect. Ze hebben ook een eigen identiteit. Dit was al heel lang geleden ontstaan het is er zo van gekomen. Er zijn ook regio's die geen provincie hebben : zoals Tewente betuwe of het gooi. die regio's hebben eigen talen. hun taal kleding en godsdienste waren anders vergeleken groepen mensen , die eer om heen wonen. Grote Friesland ging zich toen ook opsplitsen in kleien delen.
België 2 talig
Tibor en Pepijn
België is Tweetalig Frans en Nederlands. In 1830 is er in België veel gevochten. Vroeger hoorde het gebied bij Frankrijk, maar het heeft ook even bij Nederland gehoor. Het conflict tussen de taal is dus al lang geleden. België werd dus een onafhankelijk land. In het noorden van België bleven veel mensen Nederlands praten. Vlaanderen is het noordelijke deel. De officiële taal in Dat gebied is Vlaams. Maar in de de rest van België praten de mensen Frans. In Wallonië, het zuidelijke deel, spreken de meeste mensen Frans. Maar Brussel is 2 talig. België bestaat in 3 gewesten: het Vlaams Gewest, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waals Gewest. De hoofdstad van België is de stad Brussel. Brussel is tegelijkertijd de hoofdstad van het Vlaams Gewest en van de Europese Unie. veertig procent spreekt Frans, vooral in Wallonië, en minder dan een procent spreekt Duits.

### Marokko

Nina & Fabio

### Mexico en Guatemala

Zaaien wordt overal op aarde gedaan al duizenden jaren lang. Boeren in Mexico en Guatemala bereiden zich voor voor het zaaien de mannen gaan de natuur eten geven, ze willen de aarde eerst iets geven voordat ze iets van de aarde afnemen alles wat ze de natuur gaan geven wordt uitgepakt en uit gestald. Ze smeren al het lekkers in met bouillon en bloed ze willen niks te kort doen.

### China en doden

Chinese bergavenis Traditioneel begraven Chinezen hun doden. Tijdstip en plaats van begraven zijn van invloed op de relatie met de voorouders. Daarom wordt vaak een Feng Shui meester of boeddhistische monnik of priester om raad gevraagd bij besluiten om de uitvaart. Hij berekent op basis van de geboortedatum, wanner hij geboren in overlijdensdatum op welke dag en op welk tijdstip de begrafenis plaatsvindt. De Feng-Shui-meester of geestelijke zoekt ook de ligging van de laatste rustplaats uit, passend bij de overleden persoon. Daarom gebruikt men wel extra grote ronde kisten, zodat het lichaam in de goede richting gelegd kan worden.
Bij een Chinese begrafenis komt de hele gemeenschap afscheid nemen. Men draagt stemmige kleding, in ieder geval geen rood want dat is de nkleur van geluk . Meestal is er een plechtigheid in de aula van een uitvaartcentrum. Er zijn meestal veel bloemen en kransen in traditioneel rood en geel. De kist is gesloten. Er wordt een foto van de overledene op een standaard bij de kist geplaatst. Soms laat men borden achter de kist plaatsen met in Chinese tekens de naam van de dode erop. Het kan zijn dat men een tafel met een uitgebreide maaltijd neerzet voor de overledene. Bezoekers branden wierookstokjes die zij tussen beide handen houden en waarmee zij driemaal een buiging maken. mensen gooien geld op de graf auto Het afsteken van vuurwerk moet tijdens de begrafenis de kwade geesten weghouden. Als de kist het graf inzakt draaien Chinezen zich vaak om. Eveneens om te voorkomen dat geesten met hen mee naar huis gaan, zullen Chinezen op een begraafplaats ook nooit een paraplu opsteken. Vaak wenst men ook een graf op een meer ‘open’ akker, zonder overhangende bomen die hun schaduw over het graf laten vallen.
Alle deelnemers aan de plechtigheid krijgen een rode envelop. Hie zit een snoepje, een muntje en een draadje. Zoetigheid staat symbool voor geluk. Het muntje is om iets terug te geven van het geld dat men tijdens de begrafenis verloren heeft. En het draadje is om te dragen om de pols als teken van rouw. de chineese geloven er in dat als je dood gaat 1 deel van je ziel in je huis blijft om op den familie te waken en 1 deel gaat naar de hemel en het anderen gedeele blijfn in hetb dode lichaam

### Australië

Kylie

### Multicultureel Mexico
## Begrippenlijst

arbeid
arbeidsmarkt
arbeidsintensief
arbeidsextensief
intensivering
specialisatie
beroepsbevolking
beroepssectoren
agrarische sector
industriële sector
diensten sector
collectieve sector
particuliere sector
formele sector
informele sector
geschoold werk
ongeschoold werk Werk waarvoor het niet noodzakelijk is dat men een bepaalde opleiding heeft gedaan
vrijwilligerswerk
zwart werken
fulltimebaan
werkloosheid (structureel, conjunctureel, seizoens--, verborgen),
structurele werkeloosheid
conjuncturele werkeloosheid
seizoenswerkeloosheid
verborgen werkeloosheid
multinational,
zorgsector
sociale zekerheid
stedelijk gebied
landelijk gebied
natuurlandschap
cultuurlandschap
agglomeratie
urbanisatie
suburbanisatie
stadsgewest
stedelijke zone (oude en nieuwe)
ruimtebeslag
ruimtelijke segregatie
ruimtelijke geleding
verzorgingscentrum/gebied
mobiliteit
bereikbaarheid
plattegrond
ruimtelijke ordening
streekplan
bestemmingsplan
ruimtelijke spreiding
recreatie (recreatiedruk)
massatoerisme
produceren
consumeren
infrastructuur zijn voorzieningen is een gebied waardoor het beter kan functioneren, zoals wegen, tunnels, spoorlijnen en leidingen.
milieu
milieubesef
milieuheffingen
milieubeleid
milieusubsidies
milieubesparing
duurzame ontwikkeling,
bio industrie
biologische landbouw

### Cultuur

taal
volk
identiteit De eigenschappen van iemand
etniciteit
cultuur In wat voor een omgeving je bent opgevoed
cultuurkenmerken
subcultuur
globalisering
amerikanisering
grens
migratie
emigratie
immigratie
migratiemotieven
multiculturele samenleving
niet-Nederlanders
autochtoon
allochtoon
asielzoeker
vluchteling
integratie
segregatie
naturalisatie
wereldgodsdiensten
christendom
islam Islam is een geloof met de god Allah. het boek het het Koraan. net als christelijk jezus maar dan Mohammed. meer in deel in Arabische landen voorkomen.
hindoeisme een geloof uit Azie.Een bij hindoes bekende metafoor. (beeld).
jodendom
boedisme Een geloof. stroming die volgens de overlevering werd gesticht door Gautama Boeddha. komt meer en deel voor in india. vandaar ook het beeld. Boeddha.
respect gevoel of uiting waarmee je laat merken dat je iemand aanvaardt als een waardig en waardevol mens.
discriminatie keer dat je (iemand) slechter behandelt dan een ander.
tolerantie verdraagzaamheid. als je bijv. mensen afwijkend te laten denken en handelen.
vooroordeel mening hebt over iemand die je niet goed kent.
normen vastleggende waarde.
waarden Normen zijn richtlijnen voor het handelen

### Politiek

regering mensen die werken in de 2e kamer. die regeringen over het land.
minister-president
ministers
1e Kamer
2e Kamer
parlement
volksvertegenwoordiging
zetels
koning(in)
staatshoofd
onschendbaar
ministeriële verantwoordelijkheid
democratie
parlementaire democratie
Voor een goed werkende parlementaire democratie is het van belang dat de burgers grondrechten hebben. Vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vereniging, persvrijheid en onafhankelijke rechtspraak werden al door Alexis de Tocqueville gezien als middelen om al te grote staatsmacht te voorkomen.
grondwet
Constituties variëren van land tot land, maar toch zijn er enkele bijna-universele kenmerken. Constituties regelen de organisatie van de overheid, ze zeggen bijvoorbeeld of het een parlementair of presidentieel systeem is, welke mechanismen de wetgevende macht heeft om de uitvoerende macht (het bestuur) te controleren, wat de rol is van de rechterlijke macht en op welke manier de macht verdeeld is tussen de centrale overheid en decentrale organen, zoals provincies en gemeenten.
grondrechten
Constituties variëren van land tot land, maar toch zijn er enkele bijna-universele kenmerken. Constituties regelen de organisatie van de overheid, ze zeggen bijvoorbeeld of het een parlementair of presidentieel systeem is, welke mechanismen de wetgevende macht heeft om de uitvoerende macht (het bestuur) te controleren, wat de rol is van de rechterlijke macht en op welke manier de macht verdeeld is tussen de centrale overheid en decentrale organen, zoals provincies en gemeenten.
klassieke grondrechten
sociale grondrechten
politieke partijen Een politieke partij is een organisatie die erop gericht is door deelname aan verkiezingen invloed te verkrijgen op overheidsbeleid in een bepaald geografisch gebied
links
rechts
De aanduiding rechts wordt gebruikt om de politieke richting van partijen, personen en organisaties te karakteriseren. De betekenis die eraan wordt gegeven kan van land tot land verschillen,
verkiezingen Een verkiezing is een methode waarbij een aantal personen, de kiesgerechtigden, door middel van een stemming bepaalt aan wie een bepaalde functie, post of titel moet worden toegekend.
kiesrecht
verkiezingsuitslag De Kieswet is een Nederlandse wet die in 1989 is vastgesteld. De wet regelt als uitvoering van het stemrecht dat is vastgelegd in de grondwet
informateur
formateur
coalitie
wetten
Prinsjesdag
troonrede
1.Beschouwingen over hetgeen in de afgelopen periode in Nederland en elders in de wereld is voorgevallen. 2.Aankondigingen van plannen en maatregelen op het gebied van wetgeving en bestuur.
miljardennota
Nadat het staatshoofd op Prinsjesdag de troonrede heeft voorgelezen, biedt de minister van Financiën namens de regering het koffertje met de Rijksbegroting en de miljoenennota aan de voorzitter van de Tweede Kamer aan

### Europa

EGKS
EEG is Europese Economische Gemeenschap
EU
lidstaten
Met uitzondering van de ultra perifere gebieden, de Spaanse exclaves Ceuta en Melilla, enkele in Azië gelegen Griekse eilanden en het Aziatische eiland Cyprus ligt de Europese Unie grotendeels op het continent Europa
Europese commissie
Europees Parlement
Raad van ministers
monetaire unie: Euro
open grenzen
migratie
mobiliteit
Letterlijk betekent dit beweeglijkheid. In de ruimtelijke ordening bedoelt men hier meestal de mogelijkheid om korte en lange afstanden via auto, openbaar vervoer, fiets etc. te overbruggen. In Nederland levert de mobiliteit problemen op door b.v. de vele files op de autowegen. transport en vervoer
toerisme
vrij verkeer van geld, werk en personen
motieven voor samenwerking
solidariteit
economische ontwikkeling
werkgelegenheid
internationale handel
Import (invoer)[bewerken] Redenen om in te voeren zijn:
import Invoer is het inkopen van goederen uit het buitenland Het invoeren van goederen gebeurt vaak uit noodzaak, omdat producten te duur geproduceerd worden in eigen land of er gewoon niet aanwezig zijn. België voert bijvoorbeeld een bepaald fruit in omdat het in het land zelf niet aanwezig is.
export goederen uit het land voeren spullen die je in je eigen land maakt en verkoopt
protectionisme regels om de handel van het eigen land te beschermen
vrijhandel vrijhandel is het handelen van spullen zonder gedoe en problemen
autonomie zelfstandig, op zich staand, zonder bemoei van buitenaf kunnen handelen.
democratie
Een staatsvorm waar bij het volk regeert
Nederland en de EU Nederland een land in Europa
Europees burger Een bewoner in een land of gebied in de EU

### Arm en rijk

Noord-Zuid Onderhandelen tussen arme en rijke landen
(onder)ontwikkeling Landen die nog niet helemaal goed ontwikkeld zijn en hulp nodig hebben.
inkomen Je salaris geld dat je verdient als je werkt.
nationaal inkomen
inkomen per hoofd van de bevolking
inflatie
infrastructuur
gezondheid
Analfabetisme
Natuurrampen
milieu(problematiek)
demografie
leeftijdsopbouw
Verschillende leeftijden van jong naar oud, geboorten tot dood.
middelen van bestaan
Spullen die de mensen nodig hebben om te bestaan, of om te kunnen blijven leven.
arbeid
Een ander woord voor werk. Werk is het aanbrengen van veranderingen in de omgeving door mensen (bijvoorbeeld een huis bouwen of een tram besturen). Werk kan zowel lichamelijk als geestelijk zijn.
kinderarbeid
werkgelegenheid
kolonisatie
situatie vlak voor de Tweede Wereldoorlog Kolonisatie betekent oorspronkelijk: het vestigen van een deel van de eigen bevolking in een landstreek die nog niet door het eigen volk bewoond wordt. Dat kan in een onbewoond, onontgonnen gebied zijn, maar het kan ook een vestiging zijn in ‘vreemd’ gebied tussen de daar al aanwezige ‘vreemde’ bevolking. Kolonisatie bestaat dus al zo lang als de mens grond bebouwt.
dekolonisatie
afhankelijkheid een gebied dat niet geheel onafhankelijk is van een andere staat bv. Aruba grondstoffen stoffen en materialen die je kan gebroken om producten van te maken
wereldhandel dat er over de hele wereld wordt gehandeld.
handelsbalans het verschil tussen export en import.
protectionisme
vrijhandel het tegen over gestelde van protectionisme
eerlijke handel
internationalisering vroeger handelde je alleen in je gebied en nu over de hele wereld
multinational
internationale machtsblokken
globalisering
centrum
periferie
arbeidsmigratie
urbanisatie Een migratiebeweging van bewoners van het platteland naar de stad. Het tegenovergestelde is suburbanisatie.
solidariteit

### Oorlog, vrede en mensenrechten

Conflicten dit zijn specifieke problemen.
Verenigde Naties
Veiligheidsraad
NAVO
Een noord Atlantische verdachts organisatie.
Internationale samenwerking
Vredesoperaties
Mensenrechten
Tweede Wereldoorlog
Koude Oorlog
Midden Oosten