# Kookboek/Maaltijden samenstellen

In dit hoofdstuk gaat het over het samenstellen van evenwichtige en gezonde maaltijden en menu's.
Zie Maaltijden samenstellen in het Wikibook Huishouden voor de basis en achtergrondinformatie, met onder andere de (Nederlandse) schijf van Vijf en aanbevolen hoeveelheden.

## De basis: drie maaltijden per dag en tussendoortjes

Met drie maaltijden per dag en enkele tussendoortjes wordt de inname van voeding goed gespreid over de dag. Gebruikelijk is ontbijt, (lichte) lunch en 's avonds de hoofdmaaltijd. Maar lunch en hoofdmaaltijd kunnen gerust worden gewisseld, als u liever tussen de middag warm eet.

### Ontbijt

Een goed ontbijt bevat een combinatie van:
* Fruit en/of rauwkost
* Volkoren granen, zoals volkoren brood, havermout en/of muesli zonder suiker
* Melkproduct: yoghurt, melk, karnemelk, kwark en/of kaas
* Noten of notenpasta zoals 100% pindakaas.
Eventueel aangevuld met een ei. Meer inspiratie: Gezond ontbijt van Gezondleven.be en Gezond ontbijt van Voedingscentrum

### Lunch

Een (lichte) lunch kan op talloze manieren bereid zijn: met een koude salade, een warme kop goed gevulde soep, brood, wraps, maar altijd met:
* Volkoren graanproducten, zoals volkoren brood, volkoren wraps, zilvervliesrijst, couscous of quinoa.
* Fruit, rauwkost en/of groentensoep; denk ook aan kerstomaatjes, plakjes tomaat, komkommer en radijsjes.
* Zuivel, zoals kaas, melk, karnemelk of yoghurt.
Eventueel aangevuld met een kleine portie vette vis (zoals zalm, sardines, makreel of haring), peulvruchten (zoals humus of kikkererwten/linzen in de groentesoep), een gekookt ei. Meer inspiratie: Gezond middageten van Gezondleven.be en Gezonde lunch van Voedingscentrum.

### Hoofdmaaltijd

Vaak zal een hoofdmaaltijd bestaan uit een warme maaltijd met een toetje/dessert, en dat is prima. Als standaard kan een warme maaltijd bestaan uit aardappels, vlees en groente, en variaties daarop:
* Aardappels kunnen worden vervangen door zilvervliesrijst, volkoren pasta (zoals macaroni, spaghetti en lasagna), boekweit, quinoa, bulgur of andere volkoren graanproducten inclusief volkoren brood en roggebrood.
* Vlees kan worden vervangen door vis, vegaproducten, noten, eieren of peulvruchten in combinatie met volkorenproducten en een zuivelproduct.
* Groenten, d.w.z. verse groente. Ze kunnen gekookt (bijvoorbeeld als bijgerecht, maar ook in soep, saus of stamppot) of rauw gegeten worden.
Het is belangrijk dat er veel variatie in warme maaltijden is. Elke dag andere groenten, andere vleessoorten en vleesvervangers, en niet elke dag aardappelen. Een 'warme' maaltijd kan overigens ook bestaan uit een koude maaltijdsalade, het belangrijkste is dat alle drie de ingrediënten er in zitten.
* Een toetje zal in de regel uit een zuivelproduct bestaan, een essentieel onderdeel van de Schijf van Vijf. Hiervan kan worden afgeweken als de warme maaltijd al kaas of een andere zuivelproduct bevat. Bij een toetje wordt vaak aan iets zoets gedacht. Maar het is beter om zo min mogelijk suiker te gebruiken. Vervang suiker door fruit, bijvoorbeeld halfvolle yoghurt met peer, rood fruit en/of appel. Een kaasplankje kan een hartig toetje zijn.
Voorbeelden van maaltijden:
* Peulvruchtensoep (zoals erwtensoep, bruine bonensoep en linzensoep) die goed gevuld is met groente (minstens zo'n 200 g per persoon) en anders een rauwkostsalade vooraf, opgediend met volkorenbrood of roggebrood, belegd met kaas of magere vleeswaren, en een glas melk of karnemelk. Een toetje is niet nodig.
* Volkoren macaroni, spaghetti of een andere pasta, groentensaus met veel groente (minstens zo'n 200 g per persoon) en anders een rauwkostsalade vooraf, met ham en kaas of gehakt. Een toetje is niet nodig als er kaas in het gerecht is.
* Zilvervliesrijst met een goed gevulde groentesaus (minstens zo'n 200 g per persoon) en kip, vlees of vegaproduct naar keuze. Toetje met halfvolle yoghurt, hangop of kwark met vruchten.
* Koolvis à la Suisse met zilvervliesrijst en sperziebonen of worteltjes. Geef een kaasplankje toe.
* Veganistische andijviestamppot. Dessert: vruchtensalade.
* Aardappelen, vlees en groente
* Hutspot met stoofvlees
* Erwtensoep met roggebrood
* Spaghetti met groentensaus
* Rijst met kip en groente
* Boekweit met ratatouille
* Kaasplankje
* Hangop met stoofpeertjes (dessert)
Meer inspiratie: Warme maaltijd van Gezondleven.be en Avondeten van Voedingscentrum

### Tussendoortjes

Voorbeelden van gezonde tussendoortjes:
* Portie fruit, zoals een appel of peer, schaaltje rood fruit, trosje druiven, banaan.
* Portie rauwkost (bijvoorbeeld een restje van gisteren of van de lunch)
* Kopje groentensoep met een cracker of een volkoren boterham
* Handje ongezouten noten.
* Schaaltje yoghurt of kwark zonder suiker.
* Volkoren cracker met een plakje kaas of smeerkaas.
Meer inspiratie: Tussendoortje van Gezondleven.be en Tussendoortjes van Voedingscentrum

## Menu's voor bijzondere gelegenheden

Bij bijzondere gelegenheden kan er groter worden uitgepakt, met bijvoorbeeld meer gangen. De officiële volgorde in een meergangen-menu is:
Voorgerechten
* Aperitief (drankje direct voor het eten, meestal niet aan tafel)
* Amuse (klein voorgerechtje, hapje, kan aan tafel maar hoeft niet)
* Koud voorgerecht
* Soep
* Warm voorgerecht
Hoofd- en tussengerechten
* Visgerecht
* Vleesgerecht
* Warm tussengerecht (klein warm hapje)
* Koud tussengerecht (klein koud hapje)
* Groenteschotel (kan ook als bijgerecht bij een vis- of vleesgerecht)
* Spoom
* Gebraad van wild of gevogelte
Nagerechten
* Kaasplankje
* Warm zoet nagerecht
* Koud zoet nagerecht
* IJs
* Gebak (kan ook bij de koffie worden geserveerd)
* Fruit
* Koffie met iets eetbaars
Maak per onderdeel steeds een keuze van maximaal drie gerechten (één of twee is ook goed)! En hoe meer gangen er zijn, hoe kleiner de porties moeten zijn.
In plaats van losse nagerechten kan een dessertbuffet worden aangeboden, dan kan iedereen kiezen. Koffie is na afloop nog wel een aparte gang.

## Meer informatie

* Gezondleven.be
* Aan tafel in het Wikibook Huishouden over tafel dekken

## Bronnen, noten en/of referenties

* ↑ Ontleend aan het Wikipedia-artikel Gang (maaltijd)