# Basiskennis chemie 3/Naamgeving/Waterstofzouten

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |

# Naamgeving

De naam van zouten waarin ook waterstof als kation voorkomt wijkt af van de manier waarop de naam andere dubbelzouten wordt opgebouwd. Waterstof staat altijd direct voor het anion. Voorbeelden zijn:
| Formule | Naam | Triviale naam |
| ${\ce {Ca(HCO3)2}}$ | Calciumwaterstofcorbonaat | Calciumbicarbonaat |
| ${\ce {NaHCO3}}$ | Natriumwaterstofcarbonaat | Natriumbicarbonaat |
| ${\ce {KHSO4}}$ | Kaliumwaterstofsulfaat | Kaliumbisulfaat |
| ${\ce {NaHSO3}}$ | Natriumwaterstofsulfiet | Natriumbisulfiet |
| ${\ce {KH2PO4}}$ | Monokaliumdiwaterstoffosfaat | |
| ${\ce {K2HPO4}}$ | Dikaliummononwaterstoffosfaat | |

## Calciumwaterstofcarbonaat

    Calciumwaterstofcarbonaat: ${\ce {Ca(HCO3)2}}$
Calciumwaterstofcarbonaat is, in tegenstelling calciumcarbonaat, redelijk goed oplosbaar. Dat calciumcarbonaat slecht oplosbaar is, blijkt wel uit de verschillende vormen waarin het in de natuur voorkomt, met de krijtrotsen van Dover en de vele soorten marmer als bekendste voorbeelden.
    Een bekend voorbeeld wordt gevormd door ketelsteen. Tijdens de bereiding van drinkwater wordt calciumchloride gebruikt om fosfaten uit het water te verwijderen. Om zeker te weten dat zoveel mogelijk fosfaat wordt verwijderd gebruikt het waterbedrijf een ruime hoeveelheid calciumchloride. Dat is geen probleem. Calcium is een van de elementen die niet mogen ontbreken in een volwaardig dieet. Ook chloride, in de vorm van een deel van keukenzout, vormt geen probleem als bestanddeel van voeding.
    Een andere component die vaak in drinkwater voorkomt is opgelost kooldioxidegas. In water reageert dit tot koolzuur:
          ${\ce {CO2 + H2O -> H2CO3}}$
    wat, als er weinig ${\ce {H+}}$ aanwezig is, verder reageert:
          ${\ce {H2CO3 -> H+ + HCO3-}}$
    Als water verwarmd wordt reageren twee waterstofcarbonaat-ionen met elkaar:
          ${\ce {2HCO3- -> H2O + CO3^{2-}\ + CO2 ^}}$
    Met het ook aanwezige calcium reageert het carbonaat-ion tot het slecht oplosbare calciumcarbonaat:
          ${\ce {Ca2+ \ + CO3^{2-}-> CaCO3(v)}}$
Ketelsteen in een pijp
Ketelsteen uit een waterkoker

## Natriumwaterstofcarbonaat en Natriumdiwaterstoffosfaat

    Natriumwaterstofcarbonaat: ${\ce {NaHCO3}}$
    Natriumdiwaterstoffosfaat: ${\ce {NaH2PO4}}$
Dit mengsel is vooral bekend onder de Nederlandse naam bakpoeder of de Engelse naam baking soda. Van bakpoeder is natriumwaterstofcarbonaat de werkzame component. Daarnaast is er meestal een ander waterstofzout aanwezig. Dit zout levert de ${\ce {H^{+}}}$-ionen die nodig zijn voor de reactie. Vaak wordt hiervoor natriumdiwaterstoffosfaat (${\ce {NaH2PO4}}$) gebruikt. Bakpoeder werkt in deeg voor een deel op dezelfde manier als gist: er wordt koolzuurgas (${\ce {CO2}}$) gevormd. De belletjes gas zorgen voor het rijzen en het luchtig worden van het baksel. In tegenstelling tot gist worden er naast zout geen andere stoffen gevormd. De reacties zijn:
* oplossen van ${\ce {NaH2PO4}}$:
          ${\ce {NaH_{2}PO_{4}\ ->\ Na+\ +\ H+\ +\ HPO_{4}^{2-}}}$
* oplossen van ${\ce {NaHCO3}}$
          ${\ce {NaHCO_{3}->Na+\ +\ HCO_{3}-}}$
* reactie van ${\ce {H+}}$ met ${\ce {HCO3-}}$
          ${\ce {H+ + HCO3- ->H2O + CO2 ^}}$
Bakpoeder, advertentie uit 1902
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |
* ↑ Calciumcarbonaat zelf is wit (the white cliffs of Dover!). Het feit dat ketelsteen vaak een wat bruinige kleur heeft komt door het ook neergeslagen ijzer(III)carbonaat, dat een bruine kleur heeft.