OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Gewone zandmuur

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Gewone zandmuur komt voor op de open plekken van zandgrond.
| Alle families? | Familie: Anjer (Caryophyllaceae) Geslacht: Zandmuur Soort: Arenaria serpyllifolia |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Mei tot de herfst. Witte of soms lichtblauwe bloempjes. De kroonbladen zijn 1,8-2,7 mm lang en de kelkbladen zijn 3-4 mm lang. |
| Vrucht: | De vrucht is een dikwandige doosvrucht, die bij het samendrukken met een geluidje openspringt. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 2-25 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Zandgrond. Zon Water ○ ≁ |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Gewone zandmuur? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
Sjabloon:Wiktionaryionary
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Gewone waterbies

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
De gewone waterbies lijkt op de slanke waterbies (Eleocharis uniglumis). Bij de gewone waterbies omvat het onderste kafje niet meer dan de helft van de stengel, terwijl dat bij de slanke waterbies helemaal of bijna helemaal is. De plant komt voor in moerassen, natte duinvalleien en aan waterkanten.
| Alle families? | Familie: Cypergrassen (Cyperaceae) Geslacht: Waterbies Soort: Eleocharis palustris |
| Wortel: | Vormt kruipende wortelstokken. |
| Stengel/Tak: | De ronde, holle stengels zijn 1-6 mm dik. De bladscheden zijn geelbruin en de bovenste bladschede is horizontaal afgesneden. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Mei tot augustus. Bruine tot roodbruine aren. De onderste twee kafjes van de aar zijn onvruchtbaar. Het vruchtbeginsel heeft twee stempels. |
| Vrucht: | De vrucht is een lensvormig, 1-2 mm lang nootje met borstels. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Water. Zon Water ● ≈ |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Gewone waterbies? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | O | | | | |
# Atlas van Europa/IJsland

IJsland
# Atlas van Europa/Index
## A

* Ålandseilanden: hier
* Albanië: hier
* Andorra: hier

## B

* België: hier
* Bulgarije: hier

## D

* Denemarken: hier
* Duitsland: hier

## E

* Estland: hier

## F

* Frankrijk: hier

## N

* Nederland: hier
# Atlas van Europa/Italië

Italië is een land in het zuiden van Europa. Italië wordt in het noorden begrensd door de Alpen en in het westen, oosten en zuiden door de Middellandse Zee. De zee aan de westzijde heet de Tyrreense Zee. De zee in het oosten heet de Adriatische Zee.

## Gegevens

* Talen: Italiaans
* Hoofdstad:Rome
* inwonersaantal:58.126.212
* bevolkingsdichtheid:192,9/km²
* Munteenheid:Euro EUR
* staatshoofd: President Giorgio Napolitano,premier Silvio Berlusconi

## Aangrenzende landen

Aangrenzende landen :
| Frankrijk | Zwitserland | Oostenrijk Slovenië |
| Tyreense zee | | Adriatische zee |
| | Middellandse zee | |
# Atlas van Europa/Klimaat
## Klimaatzones

| Droge klimaten: BSk | Maritieme klimaten Csa Csb Cfa Cfb Cfc | Continentale klimaten Dfa Dfb Dfc | Polaire klimaten ET |
# Atlas van Europa/Gibraltar

Gibraltar is een deel van het Verenigd Koningkrijk. Dat ligt in het zuiden van spanje. Het ligt aan de gelijknamige straat van Gibraltar. Het heeft net als Schotland,Noord-Ierland,Wales een eigen regering.

## Gegevens

* Talen: Engels
* Hoofdstad: Gibraltar
* Inwoneraantal: 28.034
* bevolkingsdichtheid: 4.672,3/km²
* Munteenheid: Gibraltareese pond GIP
* Staatshoofd: Gouverneur Sir Francis Richards
# Atlas van Europa/Hongarije

Hongarije is een land in Oost-Europa.

## Gegevens

* Talen: Hongarije
* Hoofdstad: Boedapest
* Inwonersaantal: 9.905.596
* Bevolkingsdichtheid: 106,5/km²
* Munteenheid: Forint HUF
* Staatshoofd: Gordon Bajnai
# Atlas van Europa/Ierland

Ierland
# Atlas van Europa/Inleiding

Deze atlas tracht een overzicht te bieden van het continent Europa, aan de hand van verschillende overzichtskaarten.
* Geografie
* Klimaat
* Geologie
* Biogeografie
* Landen
* Zeeën
* Europese Unie
* Index
* Links
# Atlas van Europa/Griekenland

Griekenland is een land in het zuiden van Europa. Het bestaat uit vele kleine eilanden, ook vele eilanden voor de Turkse kust.

## Gegevens

* Talen: Grieks
* Hoodfdstad: Athene
* inwoneraantal:10.737.428
* bevolkingsdichtheid:81,4/km²
* munteenheid: Euro EUR
* staatshoofd: president Károlos Papúlias
# Atlas van Europa/Guernsey

Guernsey is een van de kanaaleilanden. Het heeft net als andere gebieden van het Verenigd Koninkrijk een eigen regering.

## Gegevens

* Talen: Engels, Frans
* Hoofdstad: Saint Peter Port
* inwoneraantal: 65.870 (2009)
* bevolkingsdichtheid: 844,5/km² (2009)
* Munteenheid: Guernsey pond

## Links

* Officiële website
# Kookboek/Tom kha kai

Thaise keuken | Soep | Receptenindex
Tom kha kai

## Ingrediënten

* 2 kipfilets
* 2 blikjes kokosmelk à 400 ml
* 200 g champignons
* Galangapasta
* citroengras, limoenblad en/of citroensap (limoensap mag ook)
* 1 bouillonblokje
* Thaise vissaus
* 1 eetlepel suiker
* Spaanse peper, vers of gedroogd (naar smaak toevoegen)
* zout, peper

## Bereidingswijze

* Snijd de kip in blokjes.
* Bak in een beetje kokosmelk de kip en de galangapasta aan, tot de kip gaar is en voeg hierna alle kokosmelk toe.
* Voeg vervolgens alle overige ingrediënten aan de soep toe en laat dit mengsel minstens 10 minuten trekken. Hoe langer je de soep trekt, hoe smaakvoller hij wordt. Haal voor het opdienen citroengras en/of limoenblad uit de soep. Naar smaak extra galangapasta en Spaanse pepers toevoegen.
# Kookboek/Tomaat

De tomaat is een groente die, indien rijp, dieprood van kleur is. Deze groente is een vrucht van het giftige geslacht nachtschade. De rijpe vrucht is echter gezond en kan gegeten worden. Voor voedselbereiding wordt meestal de trostomaat of de vleestomaat gebruikt. In salades of als tussendoortje grijpt men vaak naar de kerstomaat.

## Bewaren en bereiden

De tomaat moet op een koele temperatuur bewaard worden, maar hoort niet thuis in een koelkast. Ook hoge kooktemperaturen zijn over het algemeen niet gewenst, omdat het de typische tomatensmaak aantast. Echter, met koken kunnen wel bepaalde enzymen in de tomaat worden uitgeschakeld die een tomaat vloeibaar maken als hij wordt beschadigd, bijvoorbeeld door snijden of pureren.
Tomaten zijn rijk aan vitamines en antioxidanten. Ook bevat de tomaat zaden die zeer vezelrijk zijn.

## Kers- of cherrytomaten

Kerstomaten danken hun naam omdat ze ongeveer zo groot zijn als een flinke kers. Deze tomaatjes worden enkel gekweekt om zo te eten of om in de salade te doen.

## Zongedroogde tomaten

Naast verse en ingeblikte tomaten, kunnen we ook zongedroogde tomaten onderscheiden. Deze worden in pakjes aangeboden en moeten geweekt worden alvorens te gebruiken. Ook komt het voor dat ze in olijfolie worden bewaard. Zongedroogde tomaten hebben een intense geconcentreerde smaak. Ze vinden hun toepassing bijvoorbeeld als pizzatopping of door de jus.

## Tomaten voor pastasaus

Voor pastasaus worden zeer rijpe tomaten gebruikt. Geen enkele Italiaan gebruikt verse tomaten voor het maken van een pastasaus. In plaats daarvan worden gepureerde of ontvelde tomaten in blik of uit een pakje gebruikt.

## Recepten met tomaat

* Kookboek/Balletjes in tomatensaus
* Kookboek/Pindasoep
* Kookboek/Broccoli met kaassaus
* Kookboek/Mozzarella met tomaten
* Kookboek/Aubergines in tomatensaus
* Kookboek/roze pasta
* Kookboek/Eolische salade
* Kookboek/Guacamole
* Kookboek/Smoske
* Kookboek/Mediterrane witte bonensoep
* Kookboek/Tomaten op de barbecue
* Kookboek/Goulash
* Kookboek/Griekse salade
* Kookboek/Pasta met mozzarella, tomaten en basilicum
* Kookboek/Couscousschotel
* Kookboek/Bruinebonenprut
* Kookboek/Pasta met budgetbolognese
* Kookboek/Chili con carne
* Kookboek/Pasta met rijst en gehakt
* Kookboek/Boranija
* Kookboek/Pasta met romige tomatensaus

## Externe link

* Het voedingscentrum over tomaten (voedingswaarde enz.)
# Kookboek/Tomaten op de barbecue

Barbecue | Receptenindex
Tomaten op de barbecue

## Ingrediënten

* 4 tomaten
* 2 teentjes knoflook
* 2 el olijfolie
* peper
* zout
* Mix van groentekruiden
* 4 takjes oregano
* 4 takjes rozemarijn
* tijm
* marjoraan

## Benodigdheden

* aluminiumfolie
* mes
* schaaltje
* knoflookpers

## Bereidingswijze

* Was de tomaten en halveer ze
* Knijp de knoflook uit en doe dit in een schaaltje
* Mix de olijfolie erbij, voeg zout, peper en de groentekruiden toe
* Leg 8 stukjes aluminiumfolie uit
* Leg daarin de verse kruiden: oregano, rozemarijn, marjoraan en tijm
* Leg de gehalveerde tomaten erop en bestrijk deze met het olijfoliemengsel
* Sluit de aluminiumfolie
* 10 minuten op de barbecue
# Kookboek/Toastjes

Snacks | Receptenindex
Een toastje is een droog koekje dat met hartig broodbeleg bij de borrel of tussendoor wordt gegeten. Vaak wordt er kaas, worst, pesto of vis (bijvoorbeeld zalm of ansjovis) op een toastje gedaan. Een plakje of stukje camembert wordt weleens op een sesamtoastje gelegd, hetgeen met een glas witte wijn een bekende combinatie vormt.
Toastjes worden veelal belegd met verschillende laagjes over elkaar op het krokante koekje. Bijvoorbeeld een toastje met daarop een stukje kaas met daarop een halve kerstomaat met daarop een toefje mayonaise.
Indien een toastje wordt belegd met een salade of bijvoorbeeld filet americain, dan moet zeker gesteld worden dat het toastje snel gegeten wordt, anders wordt het zacht.
# Kookboek/Tomatensoep

Soep | Receptenindex
Dit is een basisrecept voor tomatensoep. Er zijn zeer veel variaties mogelijk.

## Ingrediënten

* Tomaten (500 g- 1 kg) of tomatenpuree

## Bereiding

Met verse tomaten:
* Was de tomaten, haal de kroontjes eraf en snij ze in een paar grote stukken.
* Breng de stukken tomaat in ca. 1 liter water met wat bouillon aan de kook. Voeg verse ingrediënten toe (dit kan van alles zijn, bijv. ui, laurier, peterselie, bladselderij...). Laat het geheel ongeveer een kwartier zachtjes koken.
* Hierna kan de soep worden gepureerd totdat de gewenste dikte is bereikt.
Het is daarnaast mogelijk om met tomatenpuree te werken.
Aan de soep kunnen bijv. gehaktballetjes worden toegevoegd.

## Afgeleide recepten

* Kookboek/Hollandse tomatensoep
* Kookboek/Chinese tomatensoep

## Externe links

* Recepten met tomatensoep op smulweb.nl
* Recepten met tomatensoep op okokorecepten.nl
* Recepten met tomatensoep op mijnrecepten.nl
# Kookboek/Tomatensaus

Dit is een basisrecept voor Italiaanse tomatensaus, die kan worden gegeten bij de meeste soorten pasta.

## Ingrediënten

* 500 g rijpe tomaten
* 1 kleine wortel
* 1 stengel bleekselderij
* 1 ui
* 2 teentjes knoflook
* 1 tl rozemarijn
* 2 el olijfolie
* verse blaadjes basilicum
* zout en peper

## Bereiding

* Ontdoe de tomaten van hun steelaanzetjes en leg ze in een kom. Overgiet ze met kokend water en wacht tot het losse velletje bij de plek waar het steeltje is verwijderd omhoog buigt. Doe de tomaten in een vergiet, laat ze schrikken met koud water en verwijder de velletjes. Snij de tomaten in blokjes.
* Maak de wortel en de selderij schoon (de wortel eventueel schillen) en snijd beide groenten in kleine blokjes. Pel de ui en knoflook en snijd ook deze klein. Hak ook de rozemarijn fijn.
* Verhit de olie in een koekenpan en fruit eerst de ui en knoflook. Bak vervolgens de wortel en selderij kort mee. Voeg als laatste de tomaten en rozemarijn toe samen met wat zout en peper.
* Laat het geheel nu ca. 20 minuten op middelhoog vuur sudderen. Let op: voortdurend blijven roeren. Als de saus tijdens het garen te dik wordt, wat water toevoegen.
* Als de saus helemaal gaar is, de basilicum toevoegen en eventueel voor de smaak nog meer zout en peper.

## Varianten

* In plaats van verse tomaten kunnen ook gepelde tomaten uit blik worden gebruikt. In dat geval deze klein snijden en als laatste toevoegen in de koekenpan samen met peper en zout. De tomaten moeten in dit geval ca. 10 minuten meegaren.
* Na het fruiten van de ui en knoflook kunnen tegelijk met de overige ingrediënten (groente-)bouillon of rode wijn worden toegevoegd.
* Er kan voor een volledig "basale" saus ook alleen met tomaten, knoflook en olie worden gewerkt. Andere ingrediënten en bijvoorbeeld gehakt kunnen naar keuze worden toegevoegd.

## Tips

* Kook de pasta al dente terwijl de saus bezig is gaar te worden. De beetgare pasta moet namelijk meteen aan de saus worden toegevoegd.
* Met een staafmixer of blender kan de saus helemaal glad worden gemaakt.

## Bronnen

* Dit recept is grotendeels gebaseerd op een recept uit BASIC ITALIAN, Authentieke Italiaanse gerechten snel en smakelijk op tafel, Schinharl, Cornelia & Dickhaut, Sebastian, 2001, ISBN: 9044300962
* BASIS TOMATENSAUS RECEPT, 10xgezonder.nl
# Kookboek/Tomatenrijst

Tomatenrijst

## Ingrediënten

* 500gr gehakt
* 2 eetl. ketjap
* 1 ei
* 3 teentjes knoflook
* 1 theelepel kerrie
* ½ theelepel sambal
* 1 cm gember
* 1 kg tomaten
* 2 courgettes
* 300-400 gr rijst
* 6 eetl. olie

## Bereiding

Breng het gehakt op smaak met de ketjap, knoflook, kerrie, sambal en gember, en draai er ballen of rolletjes van. Hoeveel is afhankelijk van het aantal eters en evt. de grootte van de pan. Bak het gehakt in de olie rondom bruin.
Snijd de courgettes in de lengte in vieren en daarna in plakjes of rasp de courgette op de keukenrasp, en doe de stukjes courgette bij de gehaktballen. Snijd de tomaat in plakken of blokjes en doe die ook in de pan. De groente zal veel vocht laten vrijkomen. Laat de tomaat in dat vocht stuk sudderen, totdat er een saus ontstaat. Ook de courgette mag eventueel stuk koken. Roer af en toe door, zodat alles gaar wordt.
Wanneer de saus er als saus uit begint te zien (na ongeveer een half uur of langer), mag de rijst door de saus worden geroerd. Deze rijst zal het vocht van de saus opnemen en daarin gaar worden. Houd de tijd van de verpakking van de rijst aan. Proef of het gaar is.
# Kookboek/Tompoes

Cake, gebak en taart | Receptenindex
Tompoes is een Nederlands gebakje dat wordt opgebouwd uit vanilleroom tussen twee bladerdeeglagen, waarvan de bovenste laag met een gekleurde (doorgaans rose) glazuur is bestreken.

## Ingrediënten

* Diepgevroren bladerdeeg (ongeveer 250 gram met ongeveer 8 plakjes)
De roomvulling:
* 125 ml slagroom
* 250 ml melk
* 25 gram maïzena
* 5 plakjes gelatine
* Zakje vanillesuiker, eventueel een vanillestokje gebruiken
* 50 gram suiker
* 2 eierdooiers
* Bloem
Het glazuur:
* 100 g poedersuiker
* een eetlepel warm water
* Siroop (voor de roze kleur bijvoorbeeld frambozen, voor de oranje kleur sinaasappel)

## Bereidingswijze

Deeg
* Laat bladerdeeg ontdooien.
* Doe wat meel op het plakje.
* Leg ze op het bakblik.
* Maak met houten prikker diverse gaatjes in het deeg en laat het 15 minuten rusten.
* In een voorverwarmde oven (200 - 230 °C) bakken: ongeveer 15 tot 20 minuten; tot ze mooi bruin zijn.
* Koud laten worden.
* Bladerdeeg in stukken snijden van ongeveer 5 bij 12 cm.
Glazuur:
* Water warm maken en poedersuiker oplossen in het water, aanmengen met siroop tot de gewenste kleur.
* Direct daarna met een kwast (voordat het weer koud wordt) op de helft van de deegplakjes smeren.
Het gevaar is dat het te dik erop wordt gesmeerd, het stroperig wordt, het te warm is, etcetera. Lukt het niet dan slechts poedersuiker erop doen.
Vulling:
* Kook melk met vanillesuiker
* Maak maïzena aan met koud water en roer door de kokende melk en van het vuur wegnemen
* Roer de eierdooiers samen met de suiker tot het schuimig is
* Roer dit door de melk/maïzena crème.
* Laat dit afkoelen
* Sla de slagroom stijf
* Daarna onder roeren de geweekte en uitgeknepen gelatine in de crème laten oplossen.
* Schep daarna de stijfgeklopte slagroom erdoor.
* De crème in een rechthoekige vorm vullen en daarna blokken eruitsnijden van 5 bij 12 cm. Het snijden gaat makkelijker en zuiverder wanneer het mes nat is.
Leg onderop een plakje gebakken deeg, daartussen het blok crème, en daarbovenop het plakje deeg met de glazuur.
Doe eventueel nog een toefje slagroom op de tompoes als versiering.
# Kookboek/Tofu voor Surinaamse roti
### Benodigdheden

* Koekenpan met goede anti-aanbaklaag
* Koksmes / snijplank
* Spatel

### Ingrediënten

* 450-500 gram tofu/tahoe
* 4-5 el. zonnebloemolie (voor aanbakken)
* 1-2 el.
* 2-3 sjalotjes fijn gesnipperd
* 2-3 teentjes knoflook geperst
* 2 el. ketjap manis
* 2 el. zoute sojasaus
* 2 tl. sambal oelek
* 2 tl. gemberpoeder
* zout en peper naar smaak

### Bereidingswijze

Snijd de tofu in gelijke blokjes van 2-3 cm bij 1-2 cm. Verwarm de olie in de koekenpan en bak de blokjes tofu rondom goudbruin. Schep de gebakken tofu vervolgens op een bord met keukenpapier, zodat het kan uitlekken en afkoelen.
Doe de sjalotjes, knoflook, ketjap manis, zoute sojasaus, sambal oelek, gemberpoeder en evt. zout en peper in een kom en roer dit met een lepel door elkaar. Voeg de gebakken tofu aan de kom met marinade toe en schep het geheel om zodat de marinade gelijkmatig over de blokjes verdeeld is. Laat dit minstens 12 uur in de koelkast staan.
Verwarm olie in een koekenpan. Bak de gemarineerde tofu onder regelmatig omscheppen totdat het door en door warm is (het hoeft niet helemaal knapperig te worden).
Serveer bij Surinaamse roti, bami of nasi.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Springzaadveldkers

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
| Alle families? | Familie: Kruisbloemen (Brassicaceae) Geslacht: Veldkers Soort: Cardamine impatiens |
| Wortel: | De springzaadveldkers vormt in het eerste jaar een bladrozet. |
| Stengel/Tak: | In het tweede jaar heeft de plant een rechtopgaande, kale, bovenaan vertakte stengel. |
| Blad: | De meer of minder gesteelde bladeren zijn oneven geveerd met 5-9 blaadjes. De 0,5 tot 2,5 cm lange, eivormige tot lancetvormige blaadjes zijn aan de rand gewimperd. Het topblaadje is iets groter dan de andere blaadjes. De stengelbladeren hebben twee, spitse, pijlvormig stengelomvattende oortjes. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Mei tot in juni. Vuilwitte, 2-3 mm grote bloemen, die in een tros zitten. Vaak echter ontbreken de kroonbladen. De groene kelk is 1,5-2 mm groot en de kelkblaadjes hebben aan de top een witvliezige rand. De bloemsteel is 2-8 mm lang. |
| Vrucht: | De 15-30 mm lange en 0,8-1,2 mm brede, rechtopstaande vrucht is een hauw. Bij aanraking van de rijpe hauw springt deze open, waardoor de zaden verspreid worden. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 20-60 (85) cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Voedselrijke grond. Zon Water ● - ◑ ≈ |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Springzaadveldkers? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | 2 | | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Spitskool

Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Spitskool is een soort witte kool alleen is de teelt wat anders. Het stelt wat minder eisen aan de grond. Er is ook een savooiekool soort die spits toeloopt.
| Alle families? | Familie: Kruisbloemen (Brassicaceae) |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort:  ? Zon ● |
| Goede buren: | Goede buren voor deze plant: Aardappel, andijvie, erwt, gemaaid gras, hysop, kamille, munt, oostindische kers, raap, radijs, rode biet, schorseneer, selderie, stokboon, wortel. |
| Slechte buren: | Slechte buren voor deze plant: Aardbei, spinazie, sterrekers, tulp, ui, zonnebloem. |
| Lokken: | Deze plant lokt en/of is vatbaar voor Koolvlieg, koolwitje. |
| Recepten: | Recepten vind je in het Kookboek. |
| Geneeskracht: | Wordt als geneeskrachtig gezien bij bescherming tegen kanker, is dus mogelijk anti-carcinogeen. Dit komt waarschijnlijk doordat kool veel glucosinolaten bevatten. Bij de afbraak (hydrolyse) door het enzym myrosinase worden onder andere indolinen en isothiocyanaten gevormd, die kankervorming tegengaan. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Spitskool? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| 9 + 2-3 WM | Zie zaaitijd. September- en februarizaai in de koude bak/kas, maartzaai direct in de volle grond. | 5 | 7 | 2 | | 1 | | |
| 3-6 WM | Zie (uit)planten. De septemberzaai uit de bak/kas in maart uitplanten. De februarizaai in april verplanten en de maartzaai in juni. Verplanten mag over 1-2 maanden gespreid worden om diverse oogsten te krijgen. Maak ruime plantgaatjes met organische mest die je een beetje wegduwt. Laat de worteltjes niet in aanraking komen met de mest. | | | | | | 40 | 40 |
| 5-7 | Verzorgen: Als de kool rijp is alvast wat los trekken om barsten tegen te gaan. | | | | | | | |
| 5-11 | Zie oogsten en bewaren. In mei kan je met de oogst van de eerste kolen (die je in de herfst hebt gezaaid) beginnen zodra de omvang naar wens is. Trek hem in zijn geheel uit de grond en bewaar door ondersteboven op te hangen (van de laatste oogst vorstvrij). | | | | | | | |
| 10-11 | Zie vermeerderwijze. Van de laatste oogsten selecteer je op snelle groei en niet gevoelig voor doorschieten of barsten bij het afrijpen. Let ook op een fijne structuur, een smalle korte krop en goed bewaarvermogen. Overwinter de kolen op een vorstvrije plek en herplant ze in maart. Neem het losse blad weg . Als de bloemstengel is ontwikkeld neem je de hoofdschermen weg en laat alleen de zijschermen zitten. Een andere methode is de kop van de plant schuin af te snijden en het snijvlak in te smeren met basaltpoeder. Herplant ze op 50 cm afstand en behoud de drie krachtigste scheuten die je steunt. Ook hier neem je de hoofdschermen weg. Ook hier scherm je de bloemzaden af met fijn gaas tegen vogels en verlies. Als de zaden en stengels bruin kleuren, afsnijden en drogen. In januari wrijf je het zaad eruit in een emmer water, het kiemkrachtige zaad zakt dan naar beneden. Snel drogen op absorberend papier. | | | | Z | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Springzaad

Springzaad (Impatiens) is een geslacht uit de Balsemienfamilie (Balsaminaceae). Het geslacht telt circa 800 tot 900 soorten en is wijd verspreid over het noordelijk halfrond en de tropen. Ze kunnen bloemen voortbrengen van het vroege voorjaar tot de eerste vorst. Tropische exemplaren kunnen het gehele jaar bloeien. Ze kunnen zowel in de zon, in de halfschaduw als in de schaduw voorkomen.
De plant dankt zijn naam aan het feit dat de plant zijn zaden wegschiet. Als de bloemen zijn uitgebloeid, vormt zich een smal peultje, dat na een paar dagen openspringt, waarbij de zaadjes gelanceerd worden. Als de peultjes rijp zijn, is een lichte tik voldoende om hem te laten openspringen.

## Soorten

Reuzenbalsemien, Groot springzaad, Klein springzaad en Oranje springzaad komen in België en Nederland in het wild voor. Een selectie van soorten:
* Groot springzaad (Impatiens noli-tangere)
* Klein springzaad (Impatiens parviflora)
* Oranje springzaad (Impatiens capensis)
* Reuzenbalsemien (Impatiens glandulifera)
* Tuinbalsemien (Impatiens balsamina)

## Nog niet beschreven

* Impatiens holstii
* Impatiens pallida
* Impatiens scabrida