OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Basiskennis chemie/Stereochemie, inleiding

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |

## Chemie in 3D

${\ce {OH}}$
${\ce {CH2OH}}$

### Het begin

Louis Pasteur was de eerste die in 1848 opmerkte dat dezelfde stof, wijnsteenzuur in twee verschillende vormen kon voorkomen. Bij het onder een microscoop bekijken en sorteren van door uit een oplossing geïsoleerd wijnsteenzuur bleken de kristallen niet identiek maar elkaars spiegelbeeld. De kristallen hadden precies dezelfde vorm, kristalvlakken en hoeken tussen de vlakken, maar ze waren elkaar spiegelbeeld.

### De verklaring

Tot ongeveer 1870 was de organische chemie vooral bezig met vaststellen welke elementen in een organische verbinding voorkwamen en welke atoomgroepen met elkaar verbonden waren. De structuren werden echter alleen op papier weergegeven, dus plat. Rond deze tijd opperde J. H. van 't Hoff het idee dat de ruimtelijke ordening van moleculen ook een belangrijke rol kon spelen. In 1874 schreef hij in het Nederlands een artikel onder de titel: Voorstel tot Uitbreiding der Tegenwoordige in de Scheikunde gebruikte Structuurformules in de Ruimte, benevens een daarmee samenhangende Opmerking omtrent het Verband tusschen Optisch Actief Vermogen en chemische Constitutie van Organische Verbindingen. Het artikel kreeg nauwelijks aandacht, ook niet toen het een jaar later in het Frans verscheen: "La Chimie dans l'espace" (Chemie in de ruimte). Weer een jaar later verscheen, met van't Hoffs toestemming, een vertaling in het Duits (de wetenschapstaal van die tijd) door J. Wislicenus: Die Lagerung der Atome im Raume (De plaatsing van atomen in de ruimte). Nu kreeg het wel aandacht, maar in eerste instantie vooral negatief. Dat laatste zorgde er wel voor dat veel meer chemici het artikel lazen en op zijn waarde schatten. Tegenwoordig is de stereochemie vooral in de biomedische wetenschappen een belangrijk aspect van de de eigenschappen van stoffen.

### Chiraliteit

Pasteur had al gemerkt dat er met spiegelen iets aan de hand was. In de stereochemie is een van de belangrijkste vragen:
Als het spiegelbeeld van een molecuul niet identiek is aan het origineel wordt het molecuul chiraal genoemd, de stof bezit chiraliteit. Het atoom dat de oorzaak van de chiraliteit is wordt chiraal atoom of chiraal centrum genoemd.

### Koolstof met vier dezelfde substituenten, ${\ce {CH4}}$

${\ce {CH4}}$

### Koolstof met een afwijkende substituent, ${\ce {CH3Cl}}$

${\ce {CH3Cl}}$
${\ce {CH3Cl}}$

### Koolstof met twee afwijkende substituenten, ${\ce {CH2BrCl}}$

${\ce {CH2BrCl}}$
${\ce {CH2BrCl}}$
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |
# Basiskennis chemie/Symbolen en Namen /Opgaven

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

## Symbolen van Elementen

Op onderstaande pagina zijn alleen de vragen zichtbaar in een kader op een afwijkende ondergrond. Binnen het kader is rechts een knop zichtbaar: "Uitklappen", vergelijkbaar met de knop om deze tekst te openen. Door op deze knop te klikken wordt het antwoord van de betreffende vraag zichtbaar. Vaak, maar niet altijd is er ook een uitwerking bij de vraag aanwezig. Deze blijft bij het openen van het antwoord nog onzichtbaar, maar opnieuw is, als een uitwerking beschikbaar is, een knop "Uitklappen" aanwezig om de uitwerking zichtbaar te maken. Ontbreekt bij het antwoord de knop "Uitklappen", dan is geen uitwerking bij de vraag beschikbaar.

### Naam naar symbool

| 1. Welk symbool hoort bij NatriumNa | 2. Welk symbool hoort bij KaliumK | 3. Welk symbool hoort bij ChloorCl | 4. Welk symbool hoort bij KoolstofC | 5. Welk symbool hoort bij FosforP |
| 6. Welk symbool hoort bij FluorF | 7. Welk symbool hoort bij MagnesiumMg | 8. Welk symbool hoort bij GoudAu | 9. Welk symbool hoort bij ZilverAg | 10. Welk symbool hoort bij KoperCu |

### Elementnaam bij Symbool

| 11. FeIJzer | 12. PbLood | 13. AuGoud | 14. AlAluminium | 15. BBoor |
| 16. CKoolstof | 17. HWaterstof | 18. HgKwik | 19. KKalium | 20. CaCalcium |
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie/Systematische Probleem Aanpak/Exponent 1 en 0

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

## De exponent van de noemer is 1 kleiner dan die van de teller

${\frac {2^{3}}{2^{2}}}\ =\ {\frac {8}{4}}\ =\ 2$
${\frac {2^{3}}{2^{2}}}\ =\ \ 2^{3\,-\ 2}\ =\ 2^{1}$
2$^1$ of 10$^1$ kunnen blijkbaar iets betekenen. Een getal tot de macht 1 (één) levert dus blijkbaar dat getal op.

## De exponent van de noemer is gelijk aan die van de teller

${\frac {2^{2}}{2^{2}}}\ =\ {\frac {4}{4}}\ =\ 1$
${\frac {2^{2}}{2^{2}}}\ =\ \ 2^{2\,-\ 2}\ =\ 2^{0}$
${\frac {10^{3}}{10^{3}}}\ =\ 10^{3\ -\ 3}\ =\ 10^{0}\ \mathrm {of} \ {\frac {10^{3}}{10^{3}}}\ =\ 1$
${\frac {17^{5}}{17^{5}}}\ =\ 17^{5\ -\ 5}\ =\ 17^{0}\ \mathrm {of} \ {\frac {17^{5}}{17^{5}}}\ =\ 1$
2$^0$, 10$^0$ of 17$^0$ kunnen blijkbaar iets betekenen. En ook: blijkbaar betekent een getal nul keer met zichzelf vermenigvuldigen (met zichzelf vermenigvuldigen is de betekenis van exponent!) dat de uitkomst altijd 1 is:
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie/Systematische Probleem Aanpak/Exponent delen Opgaven

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

## Theorie

Theorie over dit onderwerp vind je hier.

## Opgaven

Op onderstaande pagina zijn alleen de vragen zichtbaar in een kader op een afwijkende ondergrond. Binnen het kader is rechts een knop zichtbaar: "Uitklappen", vergelijkbaar met de knop om deze tekst te openen. Door op deze knop te klikken wordt het antwoord van de betreffende vraag zichtbaar. Vaak, maar niet altijd is er ook een uitwerking bij de vraag aanwezig. Deze blijft bij het openen van het antwoord nog onzichtbaar, maar opnieuw is, als een uitwerking beschikbaar is, een knop "Uitklappen" aanwezig om de uitwerking zichtbaar te maken. Ontbreekt bij het antwoord de knop "Uitklappen", dan is geen uitwerking bij de vraag beschikbaar.

### Delen met exponenten

| 1. Bereken: ${\ce {3,00.10^{3}\ / \ 4,00.10^{6}}}$ ${\ce {7{,}5.10^{-4}}}$ ${\ce {3{,}00.10^{3}\ / \ 4{,}00.10^{6}\ = \ {\frac {3{,}00}{4{,}00}}. {\frac {10^{3}}{10^{6}}}\ = \ 0{,}75.10^{3-6}\ = \ 0{,}75.10^{-3}\ = \ 7{,}5.10^{-4}}}$ | 2. Bereken: ${\ce {6{,}00.10^{6}\ / \ 2{,}00.10^{10}\ =}}$${\ce {3.10^{-4}}}$ |
| 3. Bereken: ${\ce {9{,}00.10^{9}\ / \ 2{,}00.10^{12}\ =}}$${\ce {4{,}5.10^{-3}}}$ | 4. Bereken: ${\ce {1{,}00.10^{11}\ / \ 5{,}00.10^{12}\ =}}$${\ce {2.10^{-2}}}$ |
| 5. Bereken: ${\ce {9{,}00.10^{9}\ / \ 2{,}00.10^{9}\ =}}$${\ce {4{,}50.10^0}}$ | 6. Bereken: ${\ce {7{,}00.10^{7}\ / \ 5{,}00.10^{5}\ =}}$${\ce {1{,}40.10^2}}$ |
| 7. Bereken: ${\ce {4{,}00.10^{4}\ / \ 8{,}00.10^{1}\ =}}$${\ce {5{,}00.10^2}}$ | 8. Bereken: ${\ce {2{,}00.10^{2}\ / \ 1{,}00.10^{0}\ =}}$${\ce {2{,}00.10^2}}$ |
| 9. Bereken: ${\ce {5{,}00.10^{0}\ / \ 1{,}00.10^{1}\ =}}$${\ce {5{,}00.10^{-1}}}$ | 10. Bereken: ${\ce {0{,}00.10^{0}\ / \ 8{,}00.10^{0}\ =}}$${\ce {0{,}00}}$ |
| 11. Bereken: ${\ce {2{,}00.10^{2}\ / \ 5{,}00.10^{4}\ =}}$${\ce {4{,}00.10^{-3}}}$ | 12. Bereken: ${\ce {5{,}00.10^{5}\ / \ 2{,}00.10^{8}\ =}}$${\ce {2{,}50.10^{-3}}}$ |
| 13. Bereken: ${\ce {8{,}00.10^{8}\ / \ 1{,}60.10^{13}\ =}}$${\ce {5{,}00.10^{-5}}}$ | 14. Bereken: ${\ce {1{,}00.10^{11}\ / \ 4{,}00.10^{12}\ =}}$${\ce {2{,}50.10^{-2}}}$ |
| 15. Bereken: ${\ce {1{,}00.10^{11}\ / \ 2{,}00.10^{10}\ =}}$${\ce {5{,}00.10^0}}$ | 16. Bereken: ${\ce {8{,}00.10^{8}\ / \ 5{,}00.10^{7}\ =}}$${\ce {1{,}60.10^1}}$ |
| 17. Bereken: ${\ce {5{,}00.10^{5}\ / \ 8{,}00.10^{2}\ =}}$${\ce {6{,}25.10^2}}$ | 18. Bereken: ${\ce {2{,}00.10^{2}\ / \ 1{,}00.10^{0}\ =}}$${\ce {2{,}00.10^{2}}}$ |
| 19. Bereken: ${\ce {0{,}00.10^{0}\ / \ 1{,}00.10^{1}\ =}}$${\ce {0{,}00}}$ | 20. Bereken: ${\ce {0{,}00.10^{0}\ / \ 8{,}00.10^{0}\ =}}$${\ce {0{,}00}}$ |
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie/Systematische Probleem Aanpak/Machten van 10

Rekenen in de techniek/Inleiding
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

# Machten van 10

$\mathrm {3\times 3\times 3\times 3\ =3^{4}\ =\ 81}$
$\mathrm {10\times 10\times 10\ =10^{3}\ =\ 1000}$
We kunnen een tabel maken met daarin het aantal keren dat tien met zichzelf vermenigvuldigd moet worden en de uitkomsten van die vermenigvuldigingen:
| aantal keer | Betekenis | Korte notatie | Waarde |
| 1 | $\mathrm {10}$ | $\mathrm {10^{1}}$ | $\mathrm {10}$ |
| 2 | $\mathrm {10\ \times \ 10}$ | $\mathrm {10^{2}}$ | $\mathrm {100}$ |
| 3 | $\mathrm {10\ \times \ 10\ \times \ 10}$ | $\mathrm {10^{3}}$ | $\mathrm {1000}$ |
| 4 | $\mathrm {10\ \times \ 10\ \times \ 10\ \times \ 10}$ | $\mathrm {10^{4}}$ | $\mathrm {10000}$ |
| 5 | $\mathrm {10\ \times \ 10\ \times \ 10\ \times \ 10\ \times \ 10}$ | $\mathrm {10^{5}}$ | $\mathrm {100000}$ |
| 6 | $\mathrm {10\ \times \ 10\ \times \ 10\ \times \ 10\ \times \ 10\ \times \ 10}$ | $\mathrm {10^{6}}$ | $\mathrm {1000000}$ |
De onderste rijen van de laatste kolom maken duidelijk wat het voordeel is van de exponent-notatie: het wordt steeds moeilijker om het aantal nullen goed te tellen. Daarmee wordt het dus ook steeds moeilijker om de juiste grootte van een getal - vooral foutloos - te lezen.

# Wetenschappelijke notatie

$\mathrm {5700=5.7\times \ 1000=5.7\times 10^{3}}$
$\mathrm {5.7\,10^{3}}$
Deze manier van noteren wordt wetenschappelijke notatie genoemd. Om dit te stroomlijnen is de volgende afspraak gemaakt:
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie/Periodiek systeem in 1869

| | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. | De elementen die 1869 bekend waren in het periodiek systeem. |
| | 1 Ia | | | | goede voorspelling | goede voorspelling | goede voorspelling | | | | | | 18 0 |
| 1 | H 1.0 | 2 IIa | | | omgewisseld ivm eigenschappen | omgewisseld ivm eigenschappen | omgewisseld ivm eigenschappen | | | | | | 13 IIIa | 14 IVa | 15 Va | 16 VIa | 17 VIIa |
| 2 | Li 6.9 | Be 9.0 | | | | | | | | | | | B 10.8 | C 12.0 | N 14.0 | O 16.0 | |
| 3 | Na 23.0 | Mg 24.3 | 3 IIIb | 4 IVb | 5 Vb | 6 VIb | 7 VIIb | 8 VIIIb | 9 VIIIb | 10 VIIIb | 11 Ib | 12 IIb | Al 27.0 | Si 28.1 | P 31.0 | S 32.1 | Cl 35.5 |
| 4 | K 39.1 | Ca 40.1 | | Ti 45.0 | V 50.9 | Cr 52.0 | Mn 54.9 | Fe 55.9 | Co 58.9 | Ni 58.7 | Cu 63.6 | Zn 65.4 | | | As 74.9 | Se 79.0 | Br 79.9 |
| 5 | Rb 85.5 | Sr 87.6 | Y 88.9 | Zr 91.2 | Nb 92.9 | Mo 95.9 | | Ru 101.1 | Rh 102.9 | Pd 106.4 | Ag 107.9 | Cd 112.4 | In 114.8 | Sn 118.7 | Sb 121.8 | Te 127.6 | I 126.9 |
| 6 | Cs 132.9 | Ba 137.3 | * | | Ta 180.9 | W 183.9 | | Os 190.2 | Ir 192.2 | Pt 195.1 | Au 197.0 | Hg 200.6 | Tl 204.4 | Pb 207.2 | Bi 209.0 | | |
| 7 | | | ** | | | | | | | | | | | | | | |
| *Lanthaniden | *Lanthaniden | *Lanthaniden | La 138.9 | Ce 140.1 | | | | Sm 150.4 | | | Tb 159.9 | | | Er 167.3 | | | |
| **Actiniden | **Actiniden | **Actiniden | | Th 232.0 | | U 238.0 | | | | | | | | | | | |
# Boekenplank:Sport

* Hengelsport
* Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak
* Schaken
* Sport in mensentaal
* Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer
# Borduren
## Borduurwerk

* Borduren/Mediciwerk

## Borduursteken

* Borduren/Kruissteek
* Borduren/Halve kruissteek
* Borduren/Dubbele kruissteek
* Borduren/Flanelsteek
* Borduren/Platsteek
* Borduren/Spaarsteek
* Borduren/Ingrijpsteek
* Borduren/Roostersteek
* Borduren/Rijgsteek
* Borduren/Stiksteek
* Borduren/Steelsteek
* Borduren/Kettingsteek
* Borduren/Festonsteek
* Borduren/Flanelsteek
* Borduren/Vliegsteek
* Borduren/Varensteek
* Borduren/Taksteek
* Borduren/Sterrensteek
* Borduren/Cordonsteek
* Borduren/Wafelsteek
* Borduren/Hokjessteek met venstertjes
* Borduren/Maassteek
* Borduren/Losse kettingsteek
* Borduren/Frans knoopje
* Borduren/Franjesteek
* Borduren/Zoomsteek
* Borduren/Knoopsgatensteek
# Boekenplank:Taal en letterkunde
## Talen
### Klassieke talen

* Gotisch
* Latijn
* Latijn (scholierenversie)
* Oudgrieks

### Kunsttalen

* Esperanto
* Ido
* Quenya
* Toki Pona
* Sindarijns

### Natuurlijke talen

* Afrikaans
* Algemeen Beschaafd Chinees
* Catalaans
* Deens
* Duits
* Engels
* Frans
* Fries
* Gronings
* Italiaans
* Litouws
* Nederlands
* Nieuwgrieks
* Perzisch
* Pools
* Portugees
* Tsjechisch
* Roemeens
* Russisch
* Saterfries
* Sloveens
* Spaans
* Turks
* Vietnamees
* Welsh
* West-Vlaams
* Zeeuws
* Zweeds

### Landpakket

* Allochtone talen in Nederland

## Literatuurstudie
### Algemeen

* Gedichten uit de wereldliteratuur
* Opfriscursus literatuur
* Woordenboek literatuur
* Wereldliteratuur

### Engelstalig

* Amerikaanse literatuur
* Jane Austen
* Engelse literatuur
* Paradise Lost van John Milton
* Ernest Hemingway
* Gothic novel
* Edgar Allan Poe
* Virginia Woolf

### Franstalig

* Franse literatuurgeschiedenis
* Amélie Nothomb
* Georges Simenon

### Nederlandstalig

* Nederlandse literatuurgeschiedenis
* Nederlandse literatuur in de middeleeuwen

## Overig

* Schrijven
# Borduren/Kruissteek

Er kan op twee manieren een kruissteek gemaakt worden: met de bovenste steek van linksboven naar rechtsonder, of juist van rechtsboven naar linksonder. Deze laatste werkwijze is hier beschreven.
Als eerste wordt de draad onzichtbaar vastgehecht aan de achterzijde van het werkstuk (bijvoorbeeld onder reeds gemaakte steken) of door de te maken steek vastgehouden. Eventueel kan een knoopje in het eind van de draad gemaakt worden, maar dit heeft meestal niet de voorkeur.
# Boekenplank:Vrije expressie
## Beeldende kunst

* Bronsgieten voor beeldhouwers
* Italiaanse renaissance
* Schilderen

## Muziek

* Belgische jazz
* Portaal:Jazz
* Songbook

## Sport

* Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak

## Spel

* Hoe een Rubiks kubus op te lossen
* Puzzeltocht
* Go leer je zo
* Schaken
* Kaartspel

## Reizen

* De Kleine Trekkersgids
* Nederlandse Spitsbergen Expeditie (1968-1969)
* Vakantiereizen
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kamperfoeliefamilie

De Kamperfoeliefamilie (Caprifoliaceae) is een familie van tweezaadlobbige planten. Een dergelijke familie is universeel erkend door systemen van plantentaxonomie. Wel is het zo dat de omschrijving van de familie aanzienlijk kan wisselen.
Ook het APG-systeem (1998) en het APG II-systeem (2003) erkennen deze familie. Hierbij staat APG II twee mogelijke omschrijvingen toe:
* In enge zin, min of meer de traditionele omschrijving, maar minus de geslachten Vlier (Sambucus) en Sneeuwbal (Viburnum), die naar de Muskuskruidfamilie (Adoxaceae) verplaatst zijn.
* In brede zin, inclusief de planten die ook afgesplitst kunnen worden in de families Diervillaceae, Dipsacaceae, Linnaeaceae, Morinaceae en Valerianaceae.
Deze tweede mogelijkheid is de keuze van de 23e druk van de Heukels, zodat deze familie aldaar heel groot is.

## Geslachten

* Centranthus
* Kaardebol (Dipsacus)
* Kamperfoelie (Lonicera)
* Knautia
* Valeriaan (Valeriana)
* Veldsla (Valerianella)
* Weigela
De soorten staan beschreven in de hoofdstukken over de geslachten.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kamvaren

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
| Alle families? | Familie: Niervaren (Dryopteridaceae) Geslacht: Niervaren Soort: Dryopteris cristata |
| Wortel: | Heeft een korte, dikke, opstijgende wortelstok. |
| Blad: | Elk jaar ontstaat een bundel wijd uitgespreide, steriele bladen en rechtopstaande, fertiele bladen die smal langwerpig van vorm zijn en eenmaal tot dubbelgeveerd. De onderste deelblaadjes zijn een kwart slag gedraaid ten opzichte van de bladsteel en staan dus horizontaal als een ladder, waardoor de sporenhoopjes beschermd worden tegen de elementen. De bladslipjes zijn gezaagd met stekelvormige tandjes. De bladsteel is half zo lang als de bladschijf, onderaan bruin geschubd en naar boven geelgroen gekleurd. De onvruchtbare of steriele bladen staan schuin af en zijn korter (tot 45 cm), maar lijken verder sterk op de vruchtbare bladen. |
| Vrucht: | De sporenhoopjes zijn rond, liggen langs de bladnerf en hebben een niervormig dekvliesje. De sporen zijn rijp van juli tot september. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 80 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Voedselarme, zwak zure grond. Zon Water ● - ◑ ≈ |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Kamvaren? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | O | | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kamille

Kamille (Matricaria) is een geslacht uit de composietenfamilie (Asteraceae).

## Soorten

In Nederland en België komen twee soorten voor:
* Echte kamille (Matricaria recutita, synoniem: Matricaria chamomilla en Chamomilla recutita)
* Schijfkamille (Matricaria discoidea, synoniem: M. matricarioides)
Ook soorten uit het geslacht Anthemis (schubkamille) dragen de naam kamille, bijvoorbeeld:
* Anthemis tinctoria (gele kamille)
* Anthemis cotula (stinkende kamille)
* Anthemis arvensis (valse kamille)
Kamille wordt ook gebruikt als ingrediënt in kraamanijs.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kalmoesfamilie

Acoraceae is de botanische naam van een familie van eenzaadlobbigen. Deze familie wordt pas sinds kort algemeen erkend, met name in het APG systeem (1998) en het APG II systeem (2003).

## Geslachten

De familie omvat slechts één genus (Acorus), van hooguit een half dozijn soorten. Dit genus werd traditioneel, bijvoorbeeld door het Cronquist-systeem (1981), ingedeeld in de Aronskelkfamilie (Araceae).
De soorten staan beschreven in de hoofdstukken over de geslachten.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kamperfoelie

Kamperfoelie (Lonicera) is een geslacht van slingerplanten en struiken dat zowel in Europa, China, Noordoost-Azië als in de Verenigde Staten voorkomt. Het geslacht behoort tot de kamperfoeliefamilie (Caprifoliaceae). De planten slingeren zich om andere planten en bomen heen.
De bloemen hebben vooral 's avonds een sterke zoete geur. Ze zijn er in diverse kleuren, veel voorkomend is de roze-rode en geel-witte vorm. De plant is vrij gemakkeljk te vermeerderen uit zomer- of winterstekken.
Kamperfoelie wordt ook wel 'geitenblad' genoemd. Dat komt overeen met Frans 'chèvre-feuille', Duits 'Geißblatt' en Italiaanse 'caprifoglio'. De Nederlandse naam is een verbastering van de Italiaanse. De botanische naam Lonicera is ontleend aan de Duitse natuurvorser Adam Lonitzer.

## Klimmende soorten

* Tuinkamperfoelie (Lonicera caprifolium)
* Wilde kamperfoelie (Lonicera periclymenum)
* Chinese kamperfoelie (Lonicera nitida) (1)
* Rode kamperfoelie (Lonicera xylosteum) (1)
(1) Groenblijvende struiken

## (Nog) niet beschreven

* Lonicera japonica
* Lonicera sempervirens
* Lonicera ×heckrotti (Lonicera americana × Lonicera sempervirens)
* Lonicera fragrantissima
* Lonicera pileata
* Lonicera korolkowii
* Lonicera ledebourii
* Lonicera maackii
* Lonicera morrowii
* Lonicera tatarica
* Lonicera syringantha
* Lonicera ×purpusii (kruising Lonicera standishii × Lonicera fragrantissima)
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kandelaartje

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Kandelaartje? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kaneelroos

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
| Alle families? | Familie: Rozen (Rosaceae) Geslacht: Roos Soort: Rosa majalis |
| Rode lijst. | Deze in het wild voorkomende plant staat op de rode lijst in Nederland en/of België. Dat betekent dat ze kwetsbaar of (bijna) uitgestorven zijn. Zaai of plant ze en verspreid overtollig zaad. |
| Wortel: | Vormt veel wortelopslag. |
| Stengel/Tak: | De glanzend kaneelkleurige, niet met klieren bezette takken hebben zowel haakvormige, rechte als borstelvormige stekels. De kleur verandert bij het ouder van de tak naar grijsbruin. De stekels op de jonge takken zijn dun en licht gebogen, hebben een smalle basis en komen vaak in paren onder de bladstelen voor. Op de oudere takken zitten de rechte, naaldvormige stekels en de borstels. |
| Blad: | De bladeren zijn oneven geveerd met 5 of 7 blaadjes. In de herfst kleuren de bladeren rood. De ongeveer 3 cm lange en 1,7 cm brede blaadjes zijn elliptisch met een afgeronde, iets wigvormige of afgeronde voet en hebben een spitse of afgeronde top. De bladrand is enkelvoudig gezaagd. De blauwgroene bovenzijde van de blaadjes is onbehaard tot licht aanliggend behaard en de grijsgroene onderzijde sterk tot viltig behaard. De bladsteel en bladspil zijn dicht behaard. De steunblaadjes aan de bloeiende takken zijn breed, behaard en hebben afstaande oortjes. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Mei en juni. Meestal geurende, alleenstaande, donkerroze tot rode, enkel of half-gevulde bloemen. Soms zitten de bloemen met 2 - 3 bij elkaar. De gekweekte vorm heeft vaak gevulde of half-gevulde bloemen. De niet met klieren bezette bloemsteel is 1 – 1,5 cm lang en wordt bijna geheel door de schutbladen omgeven. De gaafrandige, behaarde kelkbladen zijn iets langer dan de kroonbladen en hebben geen of zeer weinig klieren. Na de bloei staan de kelkbladen rechtop. Ze blijven tot na de rijping van de rozenbottels zitten. De wollig behaarde stijlen staan vrij. |
| Vrucht: | De rozenbottel is een vlezige bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De ronde, rode, niet met klieren bezette rozenbottel is 1 cm lang en 1 cm breed. Het stijlkanaal is groter dan 2 mm. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 50-150 cm. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Kaneelroos? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kalkwalstro

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
| Alle families? | Familie: Sterbladigen (Rubiaceae) Geslacht: Walstro Soort: Galium pumilum |
| Rode lijst. | Deze in het wild voorkomende plant staat op de rode lijst in Nederland en/of België. Dat betekent dat ze kwetsbaar of (bijna) uitgestorven zijn. Zaai of plant ze en verspreid overtollig zaad. |
| Stengel/Tak: | Een onderaan lang afstaand behaarde, rechtopstaande of opstijgende stengel. |
| Blad: | De stervormige rangschikking van de bladeren, als spaken rond een wiel, bestaat uit twee blaadjes, de overige zijn steunblaadjes die echter een soortgelijke vorm en functie hebben. De bladeren van niet bloeiende stengels staan niet zeer dicht opeen. De bladtop is stekelpuntig. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Juni en juli. Witte, 3-4 mm grote bloemen. |
| Vrucht: | De 1 mm grote vrucht is een tweedelige splitvrucht en is glad of bedekt met stompe wratten. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 15-30 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Kalkgraslanden. |
| Goede buren: | Goede buren voor deze plant: Kensoort voor het kalkgrasland (Gentiano-Koelerietum). |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Kalkwalstro? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | O | | | | |