OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Koningen aan de Nijl/Middenrijk

Het Middenrijk (2050 - 1793 v. Chr.) was een periode van hereniging en vernieuwing in Egypte. Het betekende ook een heropleving van de cultuur van het Oude Rijk, zodat men spreek van de renaissance van het Middenrijk.
Ze begon rond 2055 v. Chr. toen farao Mentoehotep II het noorden veroverde. Hij maakte van Thebe de hoofdstad van héél Egypte. De vorst had echter nog niet zo'n sterke grip op het bestuur. Hij had vele nomarchen autonomie moeten gunnen om ze aan zijn zijde te krijgen.
Toen Mentoehotep IV stierf volgde diens vizier hem op als Amenemhat I en begint hiermee de twaalfde dynastie van Egypte. Amenemhat voerde grote bestuurlijke en politieke veranderderingen door en stichtte een nieuwe hoofdstad genaamd Ithitaoei. Sesostris I, de zoon van Amenemhat I, regeerde samen met zijn vader die het co-regentschap had ingevoerd tot Amenemhat I werd vermoord. Sesostris I kon onmiddellijk controle nemen zonder het land opnieuw tot onrust te laten komen. Net zoals zijn vader bleef Sesostris I oorlog voeren in Nubië.
De volgende twee opvolgers, Amenemhat II en Senoeseret II, waren zwakke oude figuren waardoor de centrale macht terug afnam. In 1878 v. Chr. werd Senoeseret III farao. Zijn regering zou een hoogtepunt beteken. Hij nam de teugels van het rijk weer in handen nemen. Hij maakte de faraonische macht weer absoluut en hij poogde ook naar het buitenland toe zijn macht uit te breiden. Hij zette de militaire campagnes in Nubië voort en was de eerste die probeerde om de macht van Egypte in Syrië uit te breiden.
Toen Amenemhat III aan de macht kwam, kon hij door de sterke regering van zijn vader met absolute macht regeren. Zijn regering duurde vijfenveertig jaar. Zijn opvolgers waren echter zwakke figuren. Een opmerkelijk feit was dat de laatste farao van de twaalfde dynastie een vrouw was: Neferoesobek
Veel van de grotere activiteiten die door de farao's van de 12de dynastie werden gedaan vonden buiten de vallei van de Nijl plaats. Er waren vele expedities in Nubië, Syrië en de Oostelijke Woestijn, zoekend naar hout en kostbaarheden om te ontginnen en terug te brengen. Ook werd de handel met Kreta tot stand gebracht.
Tijdens het Middenrijk was de volgende fase in grafontwerp het rotsgehouwen graf, maar de meeste farao's lieten zich nog steeds begraven in een piramide. De piramides waren van veel mindere kwaliteit en vandaag zijn het meestal slechts puinhopen. Ook werden er verschillende tempels opgericht ter ere van henzelf of van de goden.

## Bibliografie

* H.W. Helck - E. Otto - W. Westendorf (edd.), Lexikon der Ägyptologie, 7 dln., Wiesbaden, 1972-1992. ISBN: 3447022660
* R. Schulz - M. Seidel (edd.), Egypte. Het land van de farao's, Keulen, 1998.
* I. Shaw (ed.), The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford, 2000. ISBN: 0198150342

## Referentie

* Matthias 144 (ed.), art. Middenrijk (Egypte), nl.Wikipedia.org (2005-2006).
# Oudgrieks/Blok 1/1-Antwoorden oefeningen
#### Antwoorden oefening 1

Vul de juiste vorm van het werkwoord in en vertaal daarna de hele zin - antwoorden :
| 1) | ἡ Ἀττική ἐστίν εἰς τήν Ἡλλάδα. | Attica is$^{(1)}$ in Griekenland. |
| 2) | οἱ ἄνθρωποι βαίνουσιν εἰς τὸ πλοῖον. | De mannen gaan in het schip.$^{(2)}$ |
| 3) | τοὺς ναύτας βλέπει ὁ ἄνθρωπος. | De man ziet de matrozen. |
| 4) | τὰ πλοῖα εἰσί κατά τὴν θάλατταν. | De schepen zijn op de zee. |
| 5) | τὰ πλοῖα λύουσιν οἱ ναύται. | De matrozen maken de schepen los. |
| 6) | ὁ ναύτης βαίνει πρός τὸ πλοῖον καί τὸ πλοῖον ἀποπλεῖ. | De matroos gaat naar het schip en het schip vaart weg. |
| 7) | ὁ ἄνθρωπος οὐ βλέπει τὸ πλοῖον. | De man ziet het schip niet. |
| 8) | ἡ χώρα οὐκ ἐστίν ἡ Ἀττική ἀλλά ἡ Βοιωτία. | De streek is niet Attika maar Boeotië. |
| 9) | οἱ ναύται τὸ πλοῖον ἔχουσι(ν). | De matrozen hebben het schip. |
| 10) | τὰ πλοῖα πρός τὴν θάλατταν οὐ βαίνουσι(ν). | De schepen gaan niet naar de zee. |
$^{(1)}$is kan binnen deze context mooier vertaald worden met ligt. $^{(2)}$Ook goed: de mannen gaan het schip in.

#### Antwoorden oefening 2

Vul de juiste uitgang of de juiste vorm van het lidwoord in - antwoorden :
| 1) | τάς Ἀθῆνας | 11) | ἡ Ἀττική |
| 2) | τὸ πλοῖον | 12) | τὸν ἄνθρωπον |
| 3) | τήν Ἀττικήν | 13) | ἡ θάλαττα |
| 4) | ὁ ναύτης | 14) | οἱ ναύται |
| 5) | αἱ θάλατται | 15) | τὰ πλοῖα |
| 6) | τοὺς ἄνθρωπους | 16) | αἱ Ἀθῆναι |
| 7) | τὰς χώρας | 17) | ἡ χώρα |
| 8) | τὸν ναύτην | 18) | ὁ ἄνθρωπος |
| 9) | οἱ ἄνθρωποι | 19) | τὴν θάλατταν |
| 10) | τὴν χώραν | 20) | τοὺς ναύτας |

#### Antwoorden opdracht 3

Noem geslacht, getal en naamval (met andere woorden, determineer) de volgende woordgroepen - antwoorden :
| 1) | αἱ χώραι | vrouwelijk, meervoud, nominativus |
| 2) | τὴν χώραν | vrouwelijk, enkelvoud, accusativus |
| 3) | τὰς θάλαττας | vrouwelijk, meervoud, accusativus |
| 4) | τοὺς ἄνθρωπους | mannelijk, meervoud, accusativus |
| 5) | τὰ πλοῖα | onzijdig, meervoud, nominativus/accusativus |
| 6) | οἱ ναύται | mannelijk, meervoud, nominativus |
| 7) | τὸν ναύτην | mannelijk, enkelvoud, accusativus |
| 8) | ὁ ἄνθρωπος | mannelijk, enkelvoud, nominativus |
| 9) | ἡ Ἀττική | vrouwelijk, enkelvoud, nominativus |
| 10) | τὸ πλοῖον | onzijdig, enkelvoud, nominativus/accusativus |
* ← Blok 1/Les 1/Tekst in vertaling || Blok 1/Les 1/Antwoorden oefeningen || Blok 1/Les 2/Tekst →
# Oudgrieks/Blok 1/1-Grammatica: nominativus en accusativus (vervoegingen)

Bij het vertalen van de eerste tekst ben je wat betreft geslacht, getal en naamval maar wat blindelings te werk gegaan. Je kende immers alleen de betekenis van de woorden, niet de functie ervan. Hieronder staan voor de tot nu toe behandelde naamvallen in de drie geslachten en twee getallen de lidwoorden en de gewone ο-declinatie en de gewone α/η-declinatie. Zoals je misschien al gezien hebt, hebben sommige woorden een uitgang met daarin een ο, terwijl anderen een uitgang met een α of η hebben. Over het algemeen zijn woorden uit deze ο-declinaties mannelijk of onzijdig, terwijl woorden uit de α/η-declinatie vaak vrouwelijk zijn. De belangrijkste uitzondering van dit tweede uit de eerste tekst is de vervoeging van ὁ ναύτης, een mannelijk woord met deels vrouwelijk ogende uitgangen.

#### Het lidwoord

| | | Mannelijk | Vrouwelijk | Onzijdig |
| enkelvoud | nom | ὁ | ἡ | τό |
| enkelvoud | acc | τόν | τήν | τό |
| meervoud | nom | οἱ | αἱ | τά |
| meervoud | acc | τούς | τάς | τά |
* Merk op dat nominativus en accusativus onzijdig aan elkaar gelijk zijn, in zowel enkel- als meervoud! ** Een opmerking over lidwoorden bij het vertalen: namen van bijvoorbeeld streken en personen krijgen vaak ook een lidwoord: dit mag onvertaald blijven. Wanneer er geen lidwoord staat, mag "een" aangevuld worden.

#### Het zelfstandig naamwoord: ο-declinaties

| | | Mannelijk | Onzijdig |
| enkelvoud | nom | ὁ ἄνθρωπος | τὸ πλοῖον |
| enkelvoud | acc | τὸν ἄνθρωπον | τὸ πλοῖον |
| meervoud | nom | οἱ ἄνθρωποι | τὰ πλοῖα |
| meervoud | acc | τοὺς ἄνθρωπους | τὰ πλοῖα |
* Merk ook hier de overeenkomst tussen nominativus en accusativus onzijdig op!

#### Het zelfstandig naamwoord: α/η-declinatie

| | | Mannelijk | Vrouwelijk | Vrouwelijk | Vrouwelijk |
| enkelvoud | nom | ὁ ναύτης | ἡ μάχη | ἡ χώρα | ἡ θάλαττα |
| enkelvoud | acc | τὸν ναύτην | τὴν μάχην | τὴν χώραν | τὴν θάλατταν |
| meervoud | nom | οἱ ναύται | αἱ μάχαι | αἱ χῶραι | αἱ θάλατται |
| meervoud | acc | τοὺς ναύτας | τὰς μάχας | τὰς χώρας | τὰς θάλαττας |
* Er staat hier een drietal verschillende vrouwelijke vormen. De eerste vorm is de normale vervoeging op -η; de tweede is de bijzondere vervoeging na een ρ of ι op -α; de derde is een bijzondere vervoeging die bij bepaalde vrouwelijke woorden gebruikt wordt. ** ἡ μάχη betekent de strijd of het gevecht.
Zoals je misschien wel al gezien hebt, lijken veel van de uitgangen op de lidwoorden. Dit maakt het herkennen van woordgroepen niet alleen makkelijker, als je weet wát hetzelfde is, leert het ook makkelijker!
* ← Blok 1/Les 1/Grammatica: nominativus en accusativus (uitleg) || Blok 1/Les 1/Grammatica: nominativus en accusativus (vervoegingen) Blok 1/Les 1/Grammatica: het werkwoord →
# Oudgrieks/Blok 1/1-Grammatica: het werkwoord

-- Inleiding --
-- Basiscursus --
Inleiding
Een korte geschiedenis
De Donkere Eeuwen
Een bloei van beschaving
Oorlogen en conflicten
De Klassieke Periode
Alexander de Grote en de Hellenistische Periode
Blok 1
Blok 2
Blok 3
Blok 4
Blok 5
Blok 6
Samenvatting
Afsluiting
-- Taaloverzicht --
Klankleer
Alfabet
Vormleer
Lidwoorden
Zelfstandige naamwoorden
Adjectieven
Bijvoeglijke naamwoorden
Werkwoorden
Voornaamwoorden
Bijwoorden
Telwoorden
Syntaxis
De zin
-- Woordenlijst --
WSBN nl-4-42-422-00001 :
Griekse werkwoorden zijn, anders dan in het Nederlands, met ingesloten onderwerp. Een Nederlander zou bijvoorbeeld niet kunnen zeggen: "komt", een Griek wel. Er kan in het Grieks echter wel een onderwerp zijn, dat staat dan in de nominativus. Sommige werkwoorden hebben nog een extra woord nodig, dat staat dan in een bepaalde naamval. Dat is meestal een genitivus/dativus, maar kan ook accusativus zijn.
Griekse werkwoorden kennen meestal drie vormen: een actieve, een mediale en een passieve:
* Actieve vorm
* Mediale vorm: zit meestal tussen actief en passief in (ik word gedragen). Het komt soms overeen met ons wederkerend werkwoord (Ik was me, jij wast je), dergelijke werkwoorden worden dan ook wel mediale werkwoorden genoemd omdat ze geen actieve vorm kennen.
* Passieve vorm
Het Griekse werkwoord is een belangrijk onderdeel van de zin en een uitgebreid onderdeel van de taal. In de tekst kwam een aantal werkwoorden voor.

#### Het werkwoord zijn

Net als in het Nederlands is het werkwoord "zijn" in het Grieks onregelmatig. Dit is te zien aan het feit dat de woorden ἐστίν en εἰσίν niet eindigen op respectievelijk -ει en -ουσιν, terwijl het hier wel gaat om derde personen enkel- en meervoud.
| | enkelvoud | meervoud |
| eerste | | |
| tweede | | |
| derde | ἐστί(ν) | εἰσί(ν) |
*Net als bij de regelmatige werkwoordsuitgang voor de derde persoon, -ουσιν, vervalt vóór medeklinkers vaak de -ν aan het eind van de uitgang van de vormen ἐστίν en εἰσίν
* ← Blok 1/Les 1/Grammatica: nominativus en accusativus (vervoegingen) || Blok 1/Les 1/Grammatica: het werkwoord Blok 1/Les 1/Grammatica: oefeningen →
# Oudgrieks/Blok 1/1-Grammatica: het zelfstandig naamwoord/Verbuiging tweede klasse
#### Tweede klasse
##### Derde verbuiging

- stam eindigt op medeklinker (niet contract):
    mannelijke en vrouwelijke substantieven met genitief op -ος, model: ὁ ῥήτωρ, ῥήτωρος
    onzijdige substantieven met genitief op -ος, model: το σωμα, σώματος
- stam eindigt op medeklinker (contract):
    onzijdige substantieven op -ος, genitief op -ους, model: τὸ ἄνθος, ἄνθους
- stam eindigt op klinker of tweeklank:
    vrouwelijke substantieven op -ις, genitief -εως, model: ἡ πόλίς, πόλεως
    mannelijke substantieven op -ευς, genitief -εως, model: ὁ ἱππευς, ἱππεως
# Oudgrieks/Blok 1

-- Inleiding --
-- Basiscursus --
Inleiding
Een korte geschiedenis
Blok 1
Inhoud
Blok 2
Blok 3
Blok 4
Blok 5
Blok 6
Samenvatting
Afsluiting
-- Taaloverzicht --
Klankleer
Alfabet
Vormleer
Lidwoorden
Zelfstandige naamwoorden
Adjectieven
Bijvoeglijke naamwoorden
Werkwoorden
Voornaamwoorden
Bijwoorden
Telwoorden
Syntaxis
De zin
-- Woordenlijst --
WSBN nl-4-42-422-00001 :

## Inhoudsopgave

* Inleiding
* Het alfabet
* Het alfabet
* Tweeklanken
* Accenten
* Leestekens
* Lidwoorden
* Oefeningen
* Antwoorden oefeningen
* Les 1
* Herakles als slaaf
* Grammatica: het werkwoord
* Grammatica: het zelfstandig naamwoord
* Grammatica: oefeningen
* Tekst in vertaling
* Oefeningen
* Antwoorden oefeningen
* Les 2
* Tekst
* Grammatica: vocativus
* Grammatica: het werkwoord
* Grammatica: oefeningen
* Tekst in vertaling
* Antwoorden oefeningen
* Les 3
* Tekst
* Grammatica: het bijvoeglijk naamwoord
* Grammatica: het werkwoord
* Grammatica: oefeningen
* Tekst in vertaling
* Antwoorden oefeningen
* Les 4
* Tekst
* Grammatica: dativus
* Grammatica: de imperativus
* Grammatica: οὐ en μή
* Grammatica: oefeningen
* Tekst in vertaling
* Antwoorden oefeningen
* Les 5
* Tekst
* Grammatica: genitivus
* Grammatica: de infinitivus
* Grammatica: onregelmatige verbuigingen
* Oefeningen
* Tekst in vertaling
* Antwoorden oefeningen
* Les 6
* Tekst
* Oefeningen
* Tekst in vertaling
* Antwoorden oefeningen
* Cultuur
* De Griekse goden
* Vocabulaire
* De vocabulaire
* Afsluiting
* Tekst en oefeningen
* Tekst en oefeningen - antwoorden
* ← Een korte geschiedenis/Alexander de grote en de Hellenistische Periode || Blok 1/Inhoudsopgave || Blok 1/Het alfabet/Het alfabet →
# Oudgrieks/Blok 1/1-Grammatica: het zelfstandig naamwoord/Verbuiging eerste klasse
#### Eerste klasse
##### Eerste verbuiging

* ἡ μάχη betekent de strijd en is vrouwelijk (op -η, gen. -ης).
De volledige verbuiging is als volgt:
    naamvalenkelvoudmeervoud nominativusμάχημάχαι genitivusμάχηςμάχων dativusμάχῃμάχαις accusativusμάχηνμάχας
* ἡ θύρα betekent de deur, poort en is vrouwelijk (op -α, gen. -ας). Hier geldt de zogeheten "ρει-regel": als een vrouwelijk woord in de stam op een -ρ, -ε of -ι eindigt, is in het enkelvoud de uitgang niet -η, maar -α. Volgens deze regel wordt bijvoorbeeld βασιλεία (koningin) verbogen:
    naamvalenkelvoudmeervoud nominativusβασιλείαβασιλείαι genitivusβασιλείαςβασιλείων dativusβασιλείᾳβασιλείαις accusativusβασιλείανβασιλείας
* ἡ θάλαττα betekent de zee en is vrouwelijk (op -α, gen. -ης).
* ὁ πολίτης betekent de burger en is mannelijk (op -ης, gen. -ου). De verbuiging gaat als volgt:
    Enkelvoud Meervoud Nominativus πολῑ́της πολῖται Genitivus πολῑ́του πολῑτῶν Dativus πολῑ́τῃ πολῑ́ταις Accusativus πολῑ́την πολῑ́τᾱς Vocativus πολῖτᾰ πολῖται
Op dezelfde manier wordt bijvoorbeeld ook δεσπότης (heerser) verbogen:
    naamvalenkelvoudmeervoud nominativusδεσπότηςδεσπόται genitivusδεσπότουδεσπότων dativusδεσπότῃδεσπόταις accusativusδεσπότηνδεσπότας

##### Tweede verbuiging

* ὁ δοῦλος betekent de slaaf en is mannelijk (op -ος, gen. -ου).
* τό θηρίον betekent het dier en is onzijdig (op -ον, gen. -ου).
De verbuigingen zijn als volgt:
| | enkelvoud | tweevoud | meervoud |
| nominatief | δοῦλος | δούλω | δοῦλοι |
| vocatief | δοῦλε | δούλω | δοῦλοι |
| accusatief | δοῦλον | δούλω | δούλους |
| genitief | δούλου | δούλοιν | δούλων |
| datief | δούλῳ | δούλοιν | δούλοις |
    naamvalenkelvoudmeervoud nominativusθηρίονθηρία genitivusθηρίουθηρίων dativusθηρίῳθηρίοις accusativusθηρίονθηρία
Hierbij vallen een aantal dingen op:
* De onzijdige nominatief en accusatief zijn gelijk, dit is altijd zo.
* De verbuiging van het lidwoord lijkt erg op de uitgang van het zelfstandig naamwoord, maar is niet identiek!
# Oudgrieks/Blok 1/1-Grammatica: oefeningen

-- Inleiding --
-- Basiscursus --
Inleiding
Een korte geschiedenis
De Donkere Eeuwen
Een bloei van beschaving
Oorlogen en conflicten
De Klassieke Periode
Alexander de Grote en de Hellenistische Periode
Blok 1
Blok 2
Blok 3
Blok 4
Blok 5
Blok 6
Samenvatting
Afsluiting
-- Taaloverzicht --
Klankleer
Alfabet
Vormleer
Lidwoorden
Zelfstandige naamwoorden
Adjectieven
Bijvoeglijke naamwoorden
Werkwoorden
Voornaamwoorden
Bijwoorden
Telwoorden
Syntaxis
De zin
-- Woordenlijst --
WSBN nl-4-42-422-00001 :

#### Oefening 1

Vul de juiste vorm van het werkwoord in en vertaal daarna de hele zin :
| 1) | ἡ Ἀττική ἐστίν/ἐισίν εἰς τήν Ἡλλάδα. |
| 2) | οἱ ἄνθρωποι βαίν... εἰς τὸ πλοῖον. |
| 3) | τοὺς ναύτας βλέπ... ὁ ἄνθρωπος. |
| 4) | τὰ πλοῖα ἐστί/ἐισί κατά* τὴν θάλατταν. | (+ acc) op |
| 5) | τὰ πλοῖα λύ... οἱ ναύται. |
| 6) | ὁ ναύτης βαίν... πρός τὸ πλοῖον καί τὸ πλοῖον ἀποπλεῖ. |
| 7) | ὁ ἄνθρωπος οὐ βλέπ... τὸ πλοῖον. |
| 8) | ἡ χώρα οὐκ* ἐστίν/ἐισίν ἡ Ἀττική ἀλλά ἡ Βοιωτία*. | = οὐ*; Boeotië, streek in Griekenland ten N. van Attica |
| 9) | οἱ ναύται τὸ πλοῖον ἔχ... . |
| 10) | τὰ πλοῖα πρός τὴν θάλατταν οὐ βαίν... . |
*Voor een woord dat met een klinker met daarop een spiritus lenis begint verandert οὐ in οὐκ. Voor een klinker met daarop een spiritus asper wordt het οὐχ.

#### Oefening 2

Vul de juiste uitgang of de juiste vorm van het lidwoord in :
| 1) | τάς Ἀθῆν... | 11) | ... Ἀττική |
| 2) | τὸ πλοῖ... | 12) | ... ἄνθρωπον |
| 3) | τήν Ἀττικ... | 13) | ... θάλαττα |
| 4) | ὁ ναύτ... | 14) | ... ναύται |
| 5) | αἱ θάλαττ... | 15) | ... πλοῖα |
| 6) | τοὺς ἄνθρωπ... | 16) | ... Ἀθῆναι |
| 7) | τὰς χώρ... | 17) | ... χώρα |
| 8) | τὸν ναύτ... | 18) | ... ἄνθρωπος |
| 9) | οἱ ἄνθρωπ... | 19) | ... θάλατταν |
| 10) | τὴν χώρ... | 20) | ... ναύτας |

#### Oefening 3

Noem geslacht, getal en naamval (met andere woorden, determineer) de volgende woordgroepen :
| 1) | αἱ χώραι |
| 2) | τὴν χώραν |
| 3) | τὰς θάλαττας |
| 4) | τοὺς ἄνθρωπους |
| 5) | τὰ πλοῖα |
| 6) | οἱ ναύται |
| 7) | τὸν ναύτην |
| 8) | ὁ ἄνθρωπος |
| 9) | ἡ Ἀττική |
| 10) | τὸ πλοῖον |
* ← Blok 1/Les 1/Grammatica: het werkwoord || Blok 1/Les 1/Grammatica: Oefeningen || Blok 1/Les 1/Tekst in vertaling →
# Kookboek/Karnemelkse pap

Dessert | Receptenindex

## Ingrediënten

* 70 gr bloem
* 1 liter karnemelk
* snuifje zout

## Bereiding

* De bloem met ruim een 0,5 dl karnemelk glad aanmengen en verdunnen.
* De rest van de karnemelk geleidelijk aan al roerend aan de kook brengen.
* Zout toevoegen
* Bloemmengsel toevoegen om de karnemelk te binden en de pap nog 5 minuten laten koken.
* De karnemelkse pap serveren met stroop of met bruine of witte suiker.
# Kookboek/Kandeel

Overzicht van beschreven drankrecepten
Kandeel is, net als kraamanijs, een traditionele kraamdrank. Het is een romig, geel drankje met een alcoholpercentage van 17% en wordt sinds de 17e eeuw bij kraamfeesten geschonken. In vroeger tijden werd deze drank zelf gemaakt; inmiddels is het ook kant-en-klaar te koop bij de slijter.
Kandeel lijkt een beetje op advocaat, vanwege de brandewijn en de eieren.

## Ingrediënten

* een halve, goed gewassen citroen
* 3 kruidnagels
* 1 pijpje kaneel
* 8 eierdooiers
* 100 gram suiker
* 1 fles (eenvoudige) witte wijn

## Werkwijze

* Doe een deciliter water in een steelpannetje.
* Snijd van een halve citroen dun de schil af, doe die bij het water, met 3 kruidnagels en het pijpje kaneel.
* Laat het water een half uurtje zacht trekken en zeef het daarna.
* Klop 8 eieren los met 100 gram suiker en klop er het gezeefde kruidenvocht doorheen.
* Warm in een pannetje de wijn op tot lauwwarm (gebruik een geëmailleerd pannetje of een pannetje van roestvrij staal, want andere metalen – zoals aluminium – gaan oxideren).
* Giet het eimengsel er roerend bij en zet het pannetje in een grotere pan met heet maar net niet kokend water. Bij te grote hitte gaat de kandeel schiften.
* Blijf roeren tot de wijn licht gebonden is en aan de lepel blijft hangen.

## Serveren

Kandeel wordt geserveerd in een glas of beker met een lepeltje, net als advocaat, samen met een lange vinger, een kaneelbeschuitje of beschuit met muisjes. Kandeel wordt traditioneel lauw geserveerd, maar koud kan ook (in de koelkast bewaren).
Kandeel is ook lekker over een bolletje vanille-ijs of met verse aardbeien of frambozen.
# Kookboek/Kantonese rijst
## Ingrediënten

* 300 g rijst (bijv. basmati of pandan)
* enkele stelen bleekselderij
* 1-2 uien. Bosui kan ook.
* 1 prei
* ca. 100 gram gepelde garnalen
* 100 gram ham
* 2-3 eieren
* ketjap
* peper
* zout

## Bereiding

* Kook de rijst gaar volgens de voorschriften en laat hem uitlekken.
* Snijd de ui en prei in ringen en de bleekselderij in kleine stukjes.
* Kluts de eieren in een kom. Bak de geklutste eieren in een braadpan met wat olie tot een omelet. Snijd de de omelet in reepjes en leg deze even op een bord.
* Bak nu in de pan de groenten samen met de ham en garnalen in enkele minuten gaar en voeg het geheel samen met de omeletreepjes in de pan of op het bord.
* Voeg hieraan ten slotte de gekookte rijst toe. Indien de rijst inmiddels is afgekoeld, eerst weer opwarmen.
* Naar smaak ketjap, peper en zout toevoegen.

## Variatie

* Voeg paprikapoeder, sojasaus en/of doperwten toe.

## Tips

* Serveer als bijgerecht loempia's.
# Kookboek/Kavarma

Receptenindex
Kavarma (каварма of кавърма) is een Bulgaars ovengerecht dat klaargemaakt wordt in typische ovenschotels die precies één portie bevatten. Deze schotels worden op een schaal en met afgesloten deksel geserveerd.

## Ingrediënten

* Stukjes vlees (varkens- of kippenvlees)
* Stukjes ui
* bonenkruid (Tsjoebritsa)
* Stukjes peper en/of paprika en tomaten
* Peper
* Zout
* Paprikapoeder
* Groentenbouillon
* Olie
* Bloem
* Prei
* Knoflook (optioneel)
* Champignons

## Bereiding

* Snij het vlees in blokjes, kruid het met zout en peper en bestrooi het met bloem.
* Verhit 3 el. olie in een pan en bak het op hoog vuur rondom mooi bruin.
* Doe het vlees in een ovenschotel.
* Snipper de uien en snij de prei in stukjes. Bak het in het achtergebleven vet op matig vuur tot het glazig wordt. Doe er het gehakte teentje knoflook bij.
* Snij de paprika's in stukken en de champignons in plakjes. Die mogen er ook bij, samen met het bonenkruid. Laat het nog twee minuutjes al omscheppend staan.
* Haal dan de pan van het vuur, roer het paprikapoeder erdoor en dan meteen de tomaten. Maak ze klein met een mes of houten lepel, doe er het laurierblad bij en giet de inhoud van de pan over het vlees in de ovenschaal.
* Kruid het met zout en peper, giet er wat groentebouillon bij zodat alles net bedekt is, plus twee eetlepels olie.
* Zet het in een koude oven, draai de temperatuur op 100 graden en ga iets anders doen. Na een uur of vier ga je eens kijken hoe het ermee staat. Een uurtje later mag ook. de stoofschotel is goed als het vlees mooi zacht is en het vocht wat is ingekookt tot een dikke, stevige saus.
* Strooi peterselie over de kavarma en serveer met rijst, gekookte aardappelen, aardappelpuree, gebakken aardappeltje of met grof bruinbrood.
* Optioneel: als Guvetche zoals ik het de 2e dag heb gemaakt, met feta en ei erop, serveren in een 1 persoons potje (van aardewerk) met deksel erop.
# Kookboek/Kapsel

Kapsel is een soort van taartbodem. Deze is kant-en-klaar te koop.

## Recepten met kapsel

* Taart
# Kookboek/Karnemelk

Zuivel
Karnemelk is een zuur zuivelproduct. Het wordt gemaakt door room aan te zuren en vervolgens het te karnen. Het opdrijvende vet wordt als boter van het zuivelmengsel afgeschept. Wat overblijft is vetarme karnemelk.
Karnemelk wordt ook wel botermelk genoemd.
Karnemelk wordt door veel mensen gedronken, met name als dorstlesser op een warme zomerdag.

## Gebruik

Het bekendste gerecht dat met karnemelk wordt gemaakt, is karnemelkse pap of Hangop. Het kan ook gebruikt worden in recepten voor pannekoeken, het kan bijgevoegd worden in soepen en als basis voor een desertgerecht.
# Kookboek/Kalfslever met druiven

Dit recept is afkomstig uit het kookboek van meester Eberhard, de kok van koning Hendrik XVI van Beieren. Het wordt vermeld in een handschrift uit de 15e eeuw, dat bewaard wordt in de bibliotheek van Schloss Harburg (Zwaben).

## Ingrediënten

Voor 4 à 5 personen:
* Een pond rauwe kalfslever
* 1 ons vers spek
* 1 tros witte druiven
* eigeel
* eidooiers
* poeder van rood sandelhout
* 1 net (dik vel vet dat om de ingewanden van een koe zit, bij de slager vragen)
* gehakte peterselie
* kruiden naar eigen smaak

## Bereidingswijze

Snijd de lever en het spek fijn en ontpit de druiven. Maak een mengsel van de lever, het spek en de druiven. Voeg de kruiden naar smaak toe, maar gebruik omwille van de smaak niet teveel zout. Smeer het net aan de binnenkant in met eigeel. Naai het mengsel van lever, spek en druiven daarna vast in het net met naaigaren, naai het net zorgvuldig dicht zodat er tijdens het roosteren niets uit kan vallen. Verwarm de "zak" in een koekenpan of op een grill en laat hem in ongeveer een uur gaar worden, zodat het een ronde rol wordt. Garneer de rol aan een kant met eidooiers die vermengd zijn met het sandelhoutpoeder en aan de andere kant met eidooiers en peterselie. Snijd het gerecht in plakken.
Het net hoeft niet mee opgegeten te worden, maar dit mag wel.

## Bronnen

* Winter, J.M. van (1976) Van soeter cokene. Recepten uit de oudheid en de middeleeuwen, Haarlem: Fibula-van Dishoeck, ISBN: 90 228 4291 6, p.123.