OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Periodiek systeem/Aardalkalimetalen, verbindingen

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

## Aardalkalimetalen, verbindingen
### Oxides

De oxides van de aardalkalimetalen zijn erg hygroscopisch en worden daardoor niet in de natuur aangetroffen. De synthese vindt plaats via de thermische ontleding van de carbonaten. Uit calciumcarbonaat ontstaat op deze manier calciumoxide, dat als ongebluste kalk al eewenlang in de bouw gebruikt wordt.
    ${\ce {CaCO3\ \ ->[{\ce {900\ ^{o}C}}]\ CaO\ +\ CO2\uparrow }}$
Op laboratoriumschaal kunnen ook hydroxides en nitraten op vergelijkbare manier in de oxides worden omgezet.
    ${\ce {Mg(OH)2\ \ ->[{\ce {\Delta }}]\ MgO\ +\ H2O\uparrow }}$
    ${\ce {Ca(NO3)2\ \ ->[{\ce {\Delta }}]\ CaO\ +\ 2NO2\uparrow \ +\ O2\uparrow }}$
* oxide met water
    De oxides hebben een basisch karakter. Met water reageren ze allemaal in een exotherme reactie tot de overeenkomstige hydroxides. Bij ongebluste kalk wordt dit "blussen" genoemd:
       ${\ce {CaO\ ->[{\ce {H2O}}]\ Ca_{aq}^{2+}\ 2OH_{(aq)}^{-}\ warmte}}$
* oxide met koolstof
    Met koolstof reageert calciumoxide tot het acetilide, beter bekend als carbid
       ${\ce {CaO\ +\ 3C->[{\ce {2500\ ^{o}C}}]\ CaC2\ +\ CO}}$
    Op zijn beurt kan carbid met stikstsofgas worden omgezet in calciumcyaanamide. Historisch is dit een van de eerste sytheseroutes naar ammoniak (Frank Caroproces). Tegenwoordig wordt daarvoor het Haber-Boschproces gebruikt.
       ${\ce {CaC2\ +\ N2\ ->\ CaCN2\ +\ C}}$
       ${\ce {CaCN2\ +\ 2H2O\ ->\ CaCO3\ +\ NH3}}$

### Hydroxides

De hydroxides worden allemaal gevormd door de reactie van het oxide met water. Behalve berylliumhydroxide dat amfoteer reageert zijn de hydroxides echte basen: ze kleuren fenolftaleïne paars en lakmoes blauw.
    ${\ce {Be(OH)2 \ + \ 2 HCl \ -> BeCl2 \ + \ 2 H2O}}$
    ${\ce {Be(OH)2\ +\ NaOH\ ->\ Na[Be(OH)3]}}$

### Zouten

Calcium- en magnesiumzouten worden veel aangetroffen in de natuur. Ze vormen daar carbonaatgesteente. Voorbeelden zijn: dolomiet, aragoniet (beide calcium), en magnesiet.
Calcium- en magnesium-ionen komen voor in hard water. Hard water veroorzaakt een groot aantal problemen. Door het verwijderen van deze ionen ontstaat zacht water. Dit kan gerealiseerd worden met behulp van calciummhydroxide, natriumcarbonaar of natriumfosfaat. Een alternatief wordt gevormd door ionenwisseling met aluminosilicaten of speciale harssoorten die ${\ce {Ca^{2+}}}$ en ${\ce {Mg^{2+}}}$ vervangen door ${\ce {Na^{+}}}$.
    ${\ce {Na2O.Al2O3.6SiO2\ +\ Ca^{2+}\ ->\ CaO.Al2O3.6SiO2\ +\ 2Na^{+}}}$
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
* ↑ Deze pagina is een vertaling van de tekst in het lemma Alkaline earth metal op de Engelse Wikipedia, paragraaf "Compounds of alkaline earth metals" zoals deze op 18 juli 2023 aanwezig was.
# Onderwijsniveau

* 1. Structuur
* 2. Pedagogisch
* 3. Uitdagingen
* 1. Praktijkonderwijs
* 2. HAVO
* 3. VWO
* 1. VMBO
* 2. MBO
* 3. HBO
* 1. Toelating
* 2. Onderzoek
* 3. Internationalisering
# Onderwijsdeskundige/Resultaten

| ___ | ___ | ___ | ___ | ___ | ___ | ___ |

## Producten

Van een onderwijsdeskundige kan men onder andere de volgende producten verwachten:
* Supervisie
* Advies
* Training
* Testen; van onderwijsprofessionals op hun aangeboren en aangeleerde competenties en hun vermogen om deze te verwerven. Waar staan de medewerkers over 10 jaar qua niveau en arbeidsproductiviteit.
* Workshops; over onderwijskundige onderwerpen
* Informatie; leveren en redigeren van informatie, artikelen en good practices op het gebied onderwijs
* Subsidie; aanvragen van subsidie voor onderwijsprojecten
* POP; het begeleiden van het opstellen van persoonlijke ontwikkelingsplannen voor onderwijsprofessionbals
* Beleidsplan; het begeleiden van het opstellen van een beleidsplan voor het opleiden van medewerkers binnen de onderwijsorganisatie

## Resultaten

    Ik ben erg tevreden over het resultaat, studenten hebben veel meer geleerd, alleen heb ik uiteindelijk niet alle stof behandeld.
    Oh, maar dat is ook niet relevant.
    Wat zeg je me nu, dat we hebben juist vooraf afgesproken.
    Nee, dat hebben we niet.
    Hier staat het; de studenten hebben alle stof onder de knie
    Oh, maar dat vind ik wel relevant.
| ___ | Personen Organisaties Begrippen ↑ Persoonlijk Ontwikkelingsplan is een plan waarin de lerende zelf vaststelt wat hij wil leren, hoe hij dat wenst te leren en waarom. Referenties |
# Onderwijsplatform

* 1. Template
* 2. Wikitext
* 3. ParserFunctions
* 4. Lua
* 5. Scribunto
* 6. Module
* 7. PHP
* 8. Extensie
* 9. Hooks
# Sindarijns/Zachte mutatie

Mutaties zijn één van de regels die het sindarijns complex maken, Maar ken ook regels voor het gebruik van mutaties.
* Een woord ondergaat nooit twee keer verschillende en of de zelfde mutatie.
* Een zacht mutatie komt alleen voor voor een lidwoord i enkelvoud.
* een woord dat volg een zelfstandig naamwoord. zoals adjectief, bijvoeglijk naamwoord.
* ook word deze mutatie voor accusatief (leidend voorwerp) gebruikt.
het lidwoord is i is onzijdig zo als de meeste zelfstandige naamwoorden ocer zelfstandige naamwoorden geslacht hebben. als er geen lidwoord voorstaat is altijd onbepaald lidwoord (een).
de zachte mutatie woorden de medeklinker zachter van klank t=>d=>dh c=>g=>' p=>b=>v m=>mh s=>h h=>ch hw=>chw rh=>thr lh=>thl f, th, n, l onder gaan geen mutatie of gevolg van de zachte mutatie
voorbeeld met het woord: biss rhaw, gilion, talan. biss=> i viss, rhaw => thraw, gilion=> 'ilion, talan, dalan. zoals u ziet zal de t=d verander niet naar dh, dan kom u terug op de regel dat één keer muteert t woord nooit een dh.
de mh is uitgeproken als v. de 'woord in het tengwar als drie put geschreven onder elkaar.
er zijn woorden die niet volgend de uitzondering zijn van op dit gaan we nog behandelen.
woordlijst licht= galad koning= aran duisternis= morn nacht= fuin keel= lanc leger= torech prins= caun
de oefeningen vertaal de woorden, zet het lidwoord voor rn zet de woorden om in tengwar kies zelf welke modes.
wilg licht prins koning duisternis nacht keel
muteer het woord terug naar originele woord i danc i 'alad i viss i binn i daur i dawar i dator i gaun i aran
leger (als dierlijke hol, bijvoorbeeld spinnen)
# Sociale geschiedenis in de literatuur

<<<Terug naar boekenplank Sociale Geschiedenis
   Ga nu naar de inhoudsopgave.
# Sindarijns/Schrijfwijzen

In het Sindarijns worden teksten in drie verschillende modi (schrijfwijzen) geschreven: een klassiek Sindarijnse Tengwar, Beleriand (deze wordt gebruikt in de film en het boek, in een inscriptie op de deur naar Moria). Cirth is overgenomen door Dwergen en Mensen, maar komt oorspronkelijk uit Doriath waar het werd gemaakt door Daeron. Het langst werden de Ererion-modi gebruikt, door de Elfen en voordat de verwoesting door Orks geleid door Sauron plaatshad.
De Quenya-modus dient te worden onderscheiden van de Sindarijnse modi.
# Sindarijns/Schrijfwijzen/Cirth

Het Sindarijns wordt geschreven in twee schriften.
De Cirth is het eerste schrift, dat in Doriath werd ontwikkeld door Dearon, broer van koning Thingol. Later werd het door de Dwergen gebruikt en voegde men er tekens aan toe. Toen de Noldor over zee kwamen, brachten ze het schrift van Fëanor mee. Dit schrift was Tengwar Quenya en ontwikkelde zich steeds meer.
Het Sindarijnse woord voor alfabet is angerthas. Dit schrift is fonetisch, wat betekent dat alles op klank gebaseerd is. We schrijven wat we horen dus. Maar er zijn uiteraard wel regels voor het schrijven.
cirth daeron
| p | - | l | e |
| b | nj | lh | - |
| f | k | ng | a |
| v | g | s–h | - |
| mh -mb | kh | s–’ | o |
| - | gh | z–ŋ | ō |
| (mh), mb | ŋ–n | ng* | ö |
| t | kw | nd | n* |
| d | gw | i, (y) | - |
| th | khw | - | - |
| dh | ghw, w | - | - |
| n–r | ngw | u/w | - |
| ch | nw | - | - |
| j | r–j | w | +h |
| sh | rh | | & |
angerthas Eregion
| p | - | l | e |
| b | nj | lh | ē |
| f | k | - | a |
| v | g | s–h | ā |
| hw | kh | s | o |
| m | gh | ŋ | ō |
| (mh), mb | ŋ | - | h |
| t | kw/q | nd | |
| d | gw | - | = |
| th | khw | - | - |
| dh | ghw, w | - | - |
| n–r | ngw | u/w | - |
| ch | nw | ū | - |
| j | r | w | +h |
| sh | rh | ü | & |
# Sindarijns/Verklarende woordenlijst

accusatief = lijdend voorwerp conituatief = tegenwoordige tijd datief = meewerkend voorwerp i-mutatie = klinkermutatie, in het Duits wordt dit wel umlaut genoemd nasale mutatie = verandering na een nasale medeklinker (n, m) nominatief = onderwerp verleden tijd = verleden tijd en voltooid verleden tijd. mv. = afkorting meervoud zm. = afkorting voor zachte mutatie
# Sindarijns/Zinsstructuren 1

sindarijns heeft een standaard zinstructuren. we kennen met vertalen twee vormen van een werkwoord kan op twee manieren transitief, intransitief
transitief zijn woorden waar accusatief nodig is voor duidelijk. dat iets nodig hebt om goed zin te maken. voorbeeld: hou, neem, drinken.
intransitief woorden hebben geen accusatief nodig. de werkwoorden stroomt, loopt.
De standaard zin structuur is werkwoord subject accusatief datief. dit is er als werkwoord infinitief of een gerundium direct volgt. aníra galadriel cennad mhellyn în. galadriel wenst te zien haar vrienden.
maar een zin vragen maken verander de zins structuur nauwelijks behalve dat er vragend voornaam woord voor de zin komt en vraagteken?
datief werkwoord subject. als er aan het werkwoord een persoonlijke voornaamwoord is en de datief een datief persoon voornaam woord is.
im linnathar. (zij zullen zingen voor mij).
# Sociale geschiedenis in de literatuur/Bronnen en links

Inleiding
Gemeenschap en individu
Bijzondere plaatsen en mensen
Vrouwen en mannen
Het lichaam
Identiteit
Portret, droom en spiegel
Bronnen en links :
8. Bronnen en links

## Bronnen

Geschiedenis van het persoonlijk leven van het feodale Europa tot de Renaissance. Onder redactie van Georges Duby. Geschreven door:
* Danielle Régnier-Bohler, hoogleraar aan de universiteit van Parijs.
ISBN: 90-5157-016-3 1985 Editions du Seuil, Paris 1988 Agon, Amsterdam
Voor hoofdstuk 4 is tevens de volgende bron geraadpleegd:
* Dresen-Coenders, Het verbond van heks en duivel, Ambo 1983 ISBN: 90 263 0585 0 Ook digitaal raadpleegbaar.
# Basiskennis chemie 4/Stelsel vergelijkingen voorbeeld ontmoeting

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

# Twee variabelen, ontmoeting

Het tweede voorbeeld maakt duidelijk de wiskunde voor veel wetenschappen een gereedschapkist is. Technieken uit de wiskunde worden in, in dit geval. een natuurkundige context gebruikt. Hieronder nog een keer de gevens van Lieke en Andy.
Hoewel de wiskunde in dit geval met "x" en " y" zou werken, is het hier makkelijker om aan te sluiten bij de notatie in de natuurkunde voor problemen van dit type, al is het niet verboden om met " x" en " y" te werken.
$s\ =\ v\times t$
$s_{L}\ =\ v_{L}\ \times t_{L}$
$s_{A}\ =\ v_{A}\ \times t_{A}$
Het lijkt nu alsof er zes verschillende grootheden genoteerd staan, maar de gegevens laten meer zien dan alleen de basisformule uit de natuurkunde. Lieke en Andy moeten elkaar tegenkomen, dus moeten ze op de zelfde plek zijn. De afgelegde afstanden moeten dus gelijk zijn. Bij de afstanden hoeft dus geen subscript om aan te geven over wie zijn afstand het gaat: $s_{L}\ =\ s_{A}\ =\ s$. Elkaar tegenkomen betekent, naast op dezelfde plek zijn, ook dat je er op dezelfde tijd bent. Alleen de tijd in de formles is de tijd dat Lieke en Andy onderweg zijn. Andy vertrekt echter 25 minuten later.
$s\ =\ v_{L}\ \times t$
$s\ =\ v_{A}\ \times \left(t\ -\ {\frac {5}{12}}\right)$
${\frac {s}{v_{L}}}\ =\ t$
$s\ =\ v_{A}\ \times \left({\frac {s}{v_{L}}}\ -\ {\frac {5}{12}}\right)\ =\ 120\ \times \left({\frac {s}{80}}\ -\ {\frac {5}{12}}\right)\ =\ 1{,}5s\ -\ 50$
$s\ =\ 1{,}5s\ -\ 50\ \Longrightarrow \ s\ -1{,}5s\ =\ -50\ \Longrightarrow \ -0{,}5s\ =\ -50\ \Longrightarrow \ s\ =\ {\frac {-50}{-0{,}5}}\ =\ 100$
$100\ =\ 80\ \times t\ \Longrightarrow \ {\frac {100}{80}}\ =\ t\ \Longrightarrow \ t\ =\ 1{\frac {1}{4}}$

## Noten

* ↑ Het subscript geeft nu aan over welke snelheid, tijd of afgelegde weg het gaat. Net als bij de balpennen en potloden kan volstaan worden met de eerste letter van de namen, daarin is voldoende verschil.
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie 4/Stereochemie, koolhydraten

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |

### Glucose

Hiernaast zie je de Fischerprojectie van het glucose-molecuul, 2,3,4,5,6-pentahydroxyhexanal. Elk van de koolstof-atomen 2, 3, 4 en 5 heeft vier verschillende substituenten. Het waterstof-atoom en de hydroxylgroep zijn uiteraard verschillend, maar ook de twee koolstofslierten verschillen van elkaar. De ene eindigt in een ${\ce {-CHO}}$-groep, de andere in een ${\ce {-CH2OH}}$-groep. Elk van deze koolstof-atomen is dus een chiraal centrum. Voor elk van deze koolstof-atomen is een R- en een S-vorm mogelijk.
* Kijk je alleen naar koolstof-atoom 2 dan heb je de mogelijkheden 2R en 2S. Twee in totaal.
* Kijk je ook naar koolstof-atoom 3 dan kun je 3R combineren met 2R, maar ook met 2S. Hetzelfde geldt voor 3S, je kunt dit combineren met zowel 2R als 2S. Je hebt nu vier verschillen de mogelijkheden: 2R,3R; 2R,3S; 2S,3R en 2S,3S.
* In combinatie met koolstof-atoom 4 kun je nu de vier mogelijkheden van koolstof-atomen 2 en 3 elk combineren met 4R of 4S. Dit levert 8 verschillende mogelijkheden voor de verschillende combinaties op.
* Als ook koolstof-atoom bekenen wordt dan moeten de 5R en 5S-vorm met de acht eerdere combinatie gekoppeld worden en neemt het aantal mogelijkheden weer met een factor 2 toe tot 16.
Je ziet dus dat elk extra chiraal koolstof-atooom het aantal stereo-isomeren met een factor twee groter maakt. In formule-vorm kun je dit schrijven als:
       ${\ce {n_{stereo-isomeren}\ =\ 2^{aantal\ chirale\ centra}}}$. $\mathrm$

### Enantiomeren

Net als voor broomchloorkoodmethaan geldt dat er twee vormen van zijn, de R- en de S-vorm, geldt dat voor glucose ook. Alleen is het dan noodzakelijk alle chirale centra in de andere stand te zetten. 2R,3S,4R,5R-2,3,4,5,6-pentahydroxyhexanal is de vorm van glucose waar je lichaam iets mee kan. De andere vorm, het spiegelkbeeld is 2S,3R,4S,5S-2,3,4,5,6-pentahydroxyhexanal is een vorm waar je niet mee kunt. Jouw enzymen die speciaal zijn voor de gewone vorm van glucose, kunnen er niets mee. Moleculen die precies elkaars spiegelbeeld zijn worden in de stereochemie enantiomeren genoemd. Enantiomeren hebben gelijke fysische en chemisch eigenschappen op twee belangrijke punten na:
* Gepolariseerd licht wordt over een gelijke, maar tegengestelde, hoek gedraaid en
* in reacties met chirale moleculen (enzymen) gedragen ze zich verschillend.
${\ce {OH}}$

### Diasteriomeren

Als de stoffen geen spiegelbeeld-moleculen vormen, zijn het geen enantiomeren, maar diasteriomeren. Hieronder zie je de Fischer-projecties van de verschillende diasteriomeren van glucose. Realiseer je dat bij elk getoond stereo-isomeer er nog een hoort dat er precies het spiegelbeeld van is.
| Allose 2R3R4R5R | Glucose 2R3S4R5R | Gulose 2R3R4S5R | Galactose 2R3S4S5R |
| Altrose 2S3R4R5R | Mannose 2S3S4R5R | Idose 2S3R4S5R | Talose 2S3S4S5R |
$\mathrm$
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |
# Basiskennis chemie 4/Principe van de terugtitratie

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |

# Principe van een terugtitratie

    Je kunt het vergelijken met een avondje stappen: Als je in de stad aankomt blijkt je portemonnee helemaal leeg te zijn. Gelukkig is er een geldautomaat waar je € 50.00 kunt opnemen. De volgende ochtend kijk je hoeveel er nog in je portemonnee zit: € 3,25. Een eenvoudige rekensom maakt dan duidelijk hoeveel het avondje gekost heeft.
Je kunt bovenstaande redenering ook in een plaatje weergeven:
Geld aan het begin van de avond :
| Uitgegeven geld | Geld over in je portemonnee |
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |
# Basiskennis chemie 4/Stelsel vergelijkingen voorbeeld potlood en balpen

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

# Twee variabelen, balpennen en potloden

In de inleiding heb je gezien dat er minstens twee verschillende manieren zijn om vergelijkingen met meer onbekenden op te lossen. De verschillen zaten voor een deel in de aard van de gegevens. Om voor elke soort gegevens een eigen manier te bedenken om het probleem op te lossen is niet zo handig. Aan de andere kant was het wel zo dat de oplossingen voor een deel ook makkelijk te vinden waren door de keuze van de getallen. In de wiskunde wordt gezocht naar algemene methoden die altijd werken met elk soort gegevens en zeker niet afhankelijk zijn van de toevallig gebruikte getallen.

## Van verhaal naar wiskunde

Hieronder staat het probleem van de balpennen en potloden nog een keer:
$5b\ +\ 4p\ =\ 1,15$
$2b\ +\ 8p\ =\ 1{,}10$
$5b\ =\ 1{,}15\ -\ 4p$
$b\ =\ {\frac {1{,}15\ -\ 4p}{5}}$
$2\times \left({\frac {1{,}15\ -\ 4p}{5}}\right)\ +\ 8p\ =\ 1{,}10$
${\frac {2{,}30\ -\ 8p}{5}}\ +\ 8p\ =\ 1{,}10$
${\frac {2{,}30\ -\ 8p}{5}}\ +\ {\frac {40p}{5}}\ =\ 1{,}10\ \Longrightarrow \ {\frac {2{,}30\ -\ 8p\ +\ 40p}{5}}=1{,}10\ \Longrightarrow$
       $\Longrightarrow \ {\frac {2{,}30\ +\ 32p}{5}}=1{,}10$
$2{,}30\ +\ 32p=5{,}50\ \Longrightarrow \ 32p\ =\ 5{,}50\ -\ 2{,}30\ =\ 3{,}20\ \Longrightarrow \ p\ =\ {\frac {3{,}20}{32}}\ =\ 0{,}10$
$5b\ +\ 4\times 0{,}10\ =\ 1,15$
$5b\ +0{,}40\ =\ 1{,}15\Longrightarrow \ 5b\ =\ 1{,}15\ -\ 0{.}40\ =\ 0{,}75\ \Longrightarrow b\ =\ {\frac {0{,}75}{5}}\ =\ 0{,}15$
Na de wiskunde moet je uiteraard nog even netjes antwoord geven op de vraag: Antwoord: Een potlood kost € 0,10, voor een balpen moet je € 0,15 betalen.
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie 4/Redenen voor een terugtitratie

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

# Terugtitraties. Waarom?

In de vorige boeken is de titratie al een aantal keren aan de orde geweest. Het principe was elke keer:
* Je moet iets weten van een bepaalde stof, je monster.
* Los je stof op
* Zoek een stof die lekker snel met je te bepalen stof reageert, het reagens.
* Voeg een oplossing met een bekende concentratie van het reagens toe aan de oplossing van de stof waarover je iets moet zeggen.
* Zorg dat je kunt zien wanneer je precies genoeg reagens hebt toegevoegd.
* Noteer het volume van de reagens-oplosssing.
* Bereken het gevraagde voor je monster.

## Probleempje

In bovenstaande lijst zijn vooral de punten 2, 3 en 5 een nadere beschouwing waard.

### Punt 2

    In punt 2 staan eigenlijk twee zaken. De eerste is meteen duidelijk: je moet het monster oplossen. Dat vraagt uiteraard wel dat het monster oplosbaar is! Het tweede deel wordt gevormd door het feit dat je monster niet mag reageren met je oplosmiddel of iets dat daar inzit Het wordt daardoor onbepaalbaar.

### Punt 3

    In punt 3 staan eigenlijk ook twee punten waar naar gekeken moet worden: Je moet een stof vinden die:

   ### reageert

       dat is een allereerste vereiste

   ### lekker snel

       Je wilt uiteraard niet tot vanavond tien uur naast je titratie zitten. Als je een druppel reagens toevoegt, wil je meteen kunnen zien dat je genoeg hebt toegevoegd, of nog verder moet. Soms kun je de reactie sneller maken door de oplossing te verwarmen, maar veel warmer dan 40 °C is ook niet handig, want dan brand je je vingers aan de erlenmeyer.

### Punt 5

    In punt 5 wordt aangegeven dat je moet kunnen zien "dat je er bent". Voor zuur-base-titraties zijn er tal van indicatoren. Voor andere typen titraties is de keuze vaak beperkt. Je hebt echt een probleem als dan ook de twee stoffen die met elkaar moeten reageren nog wit, en dan in oplossing meestal kleurloos, zijn.
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie 4/Stereochemie, Fischer

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |

### Koolhydraten in de stereochemie

$\mathrm$

### Fischerprojectie

Net als de afspraken over het tekenen van chirale moleculen gebruikt ook Fischer een serie regels:
* Teken het molecuul met alle koolstof-atomen onder elkaar
* Het dubbel gebonden zuurstof-atoom komt zo hoog mogelijk in het molecuul.
* De keten van koolstof-atomen staat als een soort bol bruggetje op het eerste en laatste koolstof-atoom. De middelste koolstof-atomen zijn het hoogst. Kijk de recht op het koolstof-atoom dan zijn de koolstof-atomen van de keten verder weg, zij staan naar achteren.
* De atomen en groepen die aan hett koolstof-atoom gebonden zijn zijn dichter bij, staan naar voren.
${\ce {OH}}$
$\mathrm$
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |
# Gedichten uit de wereldliteratuur/Duitse gedichten op auteur

Introductie
Nederlandse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Duitse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Engelse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Franse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Italiaanse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Spaanse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Dramatische poëzie :

## Joseph von Eichendorff

* Mondnacht

## Johann Wolfgang von Goethe

* Herbstgefühl

## Friedrich Hebbel

* Ich und Du

## Heinrich Heine

* Aus meinen großen Schmerzen
* Der Tod das ist die kühle Nacht

## Friedrich von Schiller

* Das Mädchen aus der Fremde (lied)
# Gedichten uit de wereldliteratuur/Das Mädchen aus der Fremde

Introductie
Nederlandse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Duitse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Engelse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Franse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Italiaanse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Spaanse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Dramatische poëzie :
Das Mädchen aus der Fremde
een lied van Friedrich von Schiller (1815)
In einem Tal bei armen Hirten
Erschien mit jedem jungen Jahr,
Sobald die ersten Lerchen schwirrten,
Ein Mädchen, schön und wunderbar.
Sie war nicht in dem Tal geboren,
Man wußte nicht, woher sie kam,
Und schnell war ihre Spur verloren,
Sobald das Mädchen Abschied nahm.
Beseligend war ihre Nähe,
Und alle Herzen wurden weit,
Doch eine Würde, eine Höhe
Entfernte die Vertraulichkeit.
Sie brachte Blumen mit und Früchte,
Gereift auf einer andern Flur,
In einem andern Sonnenlichte,
In einer glücklichern Natur.
Und teilte jedem eine Gabe,
Dem Früchte, jenem Blumen aus,
Der Jüngling und der Greis am Stabe,
Ein jeder ging beschenkt nach Haus.
Willkommen waren alle Gäste,
Doch nahte sich ein liebend Paar,
Dem reichte sie der Gaben beste,
Der Blumen allerschönste dar.
Vertaling: Het meisje dat van elders kwam
In een vallei met arme herders
Verscheen met elk jong jaar,
Zodra de eerste leeuwerik zong,
Een meisje, mooi en wonderlijk.
Ze was niet in de vallei geboren;
Men wist niet waar ze vandaan kwam
En haar spoor was snel verloren
Zodra het meisje afscheid nam.
Haar nabijheid was zalig,
En deed alle harten zwellen
Maar haar waardigheid, verhevenheid
Verhinderde alle vertrouwelijkheid.
Ze bracht bloemen en fruit,
Gerijpt in een andere grond,
Onder een ander zonlicht,
In een gelukkiger natuur.
En overlaadde iedereen met giften:
De ene vruchten, de andere bloemen,
De jonge man en de grijsaard met zijn staf,
Iedereen ging naar huis met geschenken.
Alle gasten waren welkom,
Maar als een liefdevol paar naderde,
Gaf ze het de beste geschenken,
Haar allermooiste bloemen.
# Gedichten uit de wereldliteratuur/Duitse gedichten op eerste versregel

Introductie
Nederlandse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Duitse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Engelse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Franse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Italiaanse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Spaanse gedichten
op titel
op auteur
op eerste versregel
Dramatische poëzie :
* Aus meinen großen Schmerzen
* Der Tod das ist die kühle Nacht
* Es war, als hätt’ der Himmel
* Fetter grüne, du Laub'
* In einem Tal bei armen Hirten
* Wir träumten voneinander