# Heraclitus over de natuur/Verstandig zijn

Gedetailleerde inhoudsopgave
Het leven van Heraclitus
Het boek van Heraclitus
Inleiding tot de fragmenten
De fragmenten
Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere
De voorgangers en de onbekwaamheid
De methode en de bekwaamheid
De strijd, het zich afzonderende, het sturende en de rechtvaardigheid
De fraaie ordening van het veranderende vuur
De wet
Het goddelijke
De onmondigen en de volwassenen, de goden en de mensen
De wisseling der seizoenen, de wisseling van dag en nacht, de verandering van het weer
De zon als het levengevende
De voeding
Ziekte en genezing
Leven en dood, waken en slapen, de levensloop
De ziel, het gemoed, de verandering in ons
De mensen en de dieren; de landbouw
De arbeid en het menselijke kunstproduct
De godsdienstige mensen
Het onjuiste handelen
Het juiste handelen
Aantekeningen bij de fragmenten
Fragmenten, begrippen en gedachten bij Pseudo-Hippocrates
Andere projecten en externe links :
| (grc) « ἤκουσέ τ' οὐδενός. » | (nl) « Nooit ook door één ertoe gekomen. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 A 1.) ||
| (grc) « ἐδιζησάμην ἐμεωυτόν. » | (nl) « Ik ging op onderzoek bij mijzelf. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 101.) ||
Een uitleg van de waargenomen wereld kan immers slechts worden gegeven als de denker in zichzelf nadenkt en zoekt naar antwoorden. Het principe van het ‘zelfonderzoek’ gaat terug op een uitspraak van een der zeven wijzen, namelijk Thales, die zei: ‘γνῶθι σαὐτόν’, de bekende spreuk: ‘Ken uzelve’. De Efeziër staat dus in de traditie van de zeven wijzen, waartoe Thales, stichter van de school der Milesiërs, behoorde.
| (grc) « Ἡράκλειτου• ἀνθρώποισι πᾶσι μέτεστι γινώσκειν ἑωυτοὺς καὶ σωφρονεῖν. » | (nl) « Van Heraclitus: Het is alle mensen erbij gegeven zichzelf te kunnen leren kennen en verstandig te zijn. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 116, bij Stobaeus, Anthologium, V, 6.) ||
Zelfkennis en verstandigheid zijn in principe voor alle mensen te bereiken, op voorwaarde dat zij zich voldoende inzetten.
| (grc) « Ἡράκλειτου• ξυνόν ἐστι πᾶσι τὸ φρονέιν. » | (nl) « Van Heraclitus: het denken is voor allen verbindend. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 113.) ||
Zonder denken geen verstandigheid: immers, verstandigheid wordt voortgebracht door te denken. En omdat allen kunnen denken, kunnen allen ook in principe verstandig worden.
| (grc) « Ἡράκλειτου• σωφρονεῖν ἀρετὴ μεγίστη, καὶ σοφίη ἀληθέα λέγειν καὶ ποιεῖν κατὰ φύσιν ἐπαΐοντας. » | (nl) « Van Heraclitus: Verstandig zijn in de grootste deugd, en wijsheid is het de waarheid te spreken en te handelen volgens de natuur met besef. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 112, bij Stobaeus, Anthologium, III, 1, 178.) ||
Daarbij is het zaak met aandacht het gebeuren in de kosmische ordening in het oog te houden, omdat dit de inhoud van de wijsheid vormt. Deze verstandigheid wordt door de Efeziër tot kardinale deugd verheven, en daar het nodig is te leven naar de natuur is het noodzakelijk de waarheid te spreken, omdat alleen de waarheid de adequate verwoording van de natuur vormt.
| (grc) « ἔτι μὴν Ἡράκλειτον, μὴ εἰκῆ περὶ τῶν μεγίστων συμβαλλώμεθα. » | (nl) « Verder echter nog Heraclitus: Moge wij niet lukraak wat het grootste betreft gevolgtrekkingen maken. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 47, bij Diogenes Laërtius, IX, 73.) ||
| (grc) « ἀμαθίην γὰρ ἄμεινον κρύπτειν. » | (nl) « Want onwetendheid verbergen is beter. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 95.) ||
Een oordeel dat voortkomt uit onwetendheid is een zinloos oordeel, omdat het de stand van zaken niet weergeeft, waar het hier om gaat. Een oordeel wat daaruit niet voortkomt is echter de bron voor verstandigheid.
| (grc) « Ἡράκλειτου• κρύπτειν ἀμαθίην κρέσσον ἢ ἐς τὸ μέσον φέρειν. » | (nl) « Van Heraclitus: Onwetendheid verbergen is degelijker dan het naar het midden aan te dragen. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 109.) ||
"In het middelpunt", in de centrale plaats waar gesproken en geluisterd wordt, mag slechts het ware oordeel aan de orde komen, omdat de waarheid zo van belang is dat zij onder de mensen een centrale plaats verdient. Het gaat er hier dus niet alleen om dat "onwetendheid verbergen beter" is, maar ook dat het passend is voor een degelijke spreker die de waarheid liefheeft, verdedigt en ernaar handelt, slechts het ware te tonen.