OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Oudgrieks/Blok 2/3-Grammatica: lidwoorden

-- Inleiding --
-- Basiscursus --
Inleiding
Een korte geschiedenis
Blok 1
Blok 2
Blok 3
Blok 4
Blok 5
Blok 6
Samenvatting
Afsluiting
-- Taaloverzicht --
Klankleer
Alfabet
Vormleer
Lidwoorden
Zelfstandige naamwoorden
Adjectieven
Bijvoeglijke naamwoorden
Werkwoorden
Voornaamwoorden
Bijwoorden
Telwoorden
Syntaxis
De zin
-- Woordenlijst --
WSBN nl-4-42-422-00001 :
Het Oudgriekse lidwoord komt ongeveer overeen met het Nederlandse bepaalde lidwoord (de, het). Oorspronkelijk was het, net als in het Nederlands, een aanwijzend voornaamwoord waarvan de betekenis verzwakt is.

## Verbuiging

Net als de voornaamwoorden, zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden, wordt het Oudgriekse lidwoord verbogen volgens naamval, getal en geslacht. Hierin volgt het de eerste klasse van de adjectieven bijna volledig.
| | Mannelijk | Mannelijk | Mannelijk | Vrouwelijk | Vrouwelijk | Vrouwelijk | Onzijdig | Onzijdig | Onzijdig |
| | Enkelvoud | Tweevoud | Meervoud | Enkelvoud | Tweevoud | Meervoud | Enkelvoud | Tweevoud | Meervoud |
| Nominatief | ὁ (ho) | τώ (tṓ) | οἱ (hoi) | ἡ (hē) | τά (tā́) τώ (tṓ) | αἱ (hai) | τό (tó) | τώ (tṓ) | τά (tá) |
| Genitief | τοῦ (toû) | τοῖν (toîn) | τῶν (tôn) | τῆς (tês) | ταῖν (taîn) τοῖν (toîn) | τῶν (toon) | τοῦ (toû) | τοῖν (toîn) | τῶν (tôn) |
| Datief | τῷ (tôi) | τοῖν (toîn) | τοῖς (toîs) | τῇ (têi) | ταῖν (taîn) τοῖν (toîn) | ταῖς (taîs) | τῷ (tôi) | τοῖν (toîn) | τοῖς (toîs) |
| Accusatief | τόν (tón) | τώ (tṓ) | τούς (toús) | τήν (tḗn) | τά (tā́) τώ (tṓ) | τάς (tás) | τό (tó) | τώ (tṓ) | τά (tá) |
OPMERKINGEN:
* Het Oudgrieks kent ook een vocatief (vocativus). Die is altijd ὦ (oo).
* De vormen zonder begin-τ (ὁ, ἡ, οἱ en αἱ) hebben geen accent. Zij zijn proclitica.

## Syntaxis

De syntaxis van het lidwoord is tamelijk uitgebreid. Naargelang zijn plaatsing en omgeving kan een Oudgrieks lidwoord vele verschillende betekenissen aannemen.

### Gebruik en weergave

Het Oudgriekse lidwoord kan vijf functies vervullen:
* bepalend;
* aanwijzend/verwijzend;
* bezittelijk;
* substantiverend;
* distributief.

### Plaats

Het lidwoord kan in een woordgroep, bestaande uit een lidwoord, een bijvoeglijk (voor)naamwoord en een zelfstandig (voor)naamwoord, attributief/distinctief (vlak vóór de bijvoeglijke bepaling) of predicatief (vlak vóór het zelfstandige (voor)naamwoord) staan.

## Etymologische noot

In het Proto-Indo-Europees, evenals in het vroege Grieks, was wat wij het lidwoord noemen een aanwijzend voornaamwoord. De vormen met begin-τ komen voort uit PIE vormen met als stam *to-. Zij zijn stamverwant met het Nederlandse "die, dat", "de" en "deze, dit". De vormen die beginnen met een spiritus asper komen voort uit PIE vormen met als stam *so-. Deze stam komt terug in het Nederlandse "zo" en in het tweede deel van "deze".

## Zie ook

* Quiz
# Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer/Inleiding

Dit wikiboek is de digitale aanvulling op de korte theorieles en "Het kleine zeilboek" dat door de Stichting Gooimeerzeilen aan de beginnende deelnemers wordt verstrekt. Het is bedoeld als leidraad voor deelnemers en schippers. Het bestuur van Stichting Gooimeerzeilen en haar schippers werken zonder winstoogmerk op een vrijwillige basis.

## Waarom dit Wikiboek?

Er is een aantal goede theorieboeken in de handel verkrijgbaar. Deze boeken zijn stuk voor stuk niet gericht op de situatie van de Stichting waarbij maar twee wezenlijk van elkaar verschillende open kielboten worden gebruikt. Daarnaast is het vaargebied Gooi- en Eemmeer anders dan het oefenwater van de meeste zeilscholen. Daarnaast heeft de stichting schippers met veel verschillende achtergronden: de een zeilt met een groot kieljacht, de ander met een licht zwaardbootje en de volgende met een platbodem. Zoveel schippers, zoveel meningen. Voor de deelnemer kan er dan bij een schipperswissel verwarring ontstaan. Met dit wikibook hopen we een uniforme aanpak te kunnen ondersteunen.

## Waarom deze theorie, naast praktijktrainingen?

De praktijk blijft de beste leerschool. Maar aan boord is niet altijd genoeg rust en concentratie om alles optimaal in je op te nemen. Het water lokt, iedereen wil graag vlot en energiek aan de slag. Sommigen zijn erop gebrand om ongevraagd hun eigen kundigheid tentoon te spreiden. En mensen helpen elkaar soms té goed, waardoor je nauwelijks de kans krijgt, om te leren hoe je iets solo kunt doen. Daarom kiezen we ervoor om naast de praktijkdagen ook een tekstboek en theoriebijeenkomsten te verzorgen. Het tekstboek dient als naslagwerk en is nu in een modern jasje gestoken, in de vorm van dit wikibook.

## Indeling tekstboek

Dit boek is verdeeld in t.b.d. blokken:

## Verbeteringen

Verbeteringen in de tekst van dit Wikiboek zijn altijd welkom. Maak wel even een wiki-gebruikersnaam aan, zodat we op het tabblad "geschiedenis" kunnen volgen wie wat doet. Als je een flinke wijziging wilt aanbrengen, kun je het ook van tevoren even "in de groep" gooien op het tabblad "overleg". Stichting Gooimeerzeilen (schrijver van de oorspronkelijke tekst) zal proberen van tijd tot tijd een oogje in het zeil te houden.
Tot slot: voor het gemak wordt overal in de tekst van “hij/hem” gesproken. Uiteraard kan hiervoor “zij/haar” worden ingevuld als dat je beter past. Veel leesplezier!
       Terug naar beginpagina
# Zelf leren

* 1. Visie
* 2. Missie
* 3. Strategie
* 1. Passend
* 2. Leerstijl
* 3. Intelligentie
* 1. Vrijheid
* 2. Keuzeparalyse
* 1. Onbewust leren
* 2. Zelfonderzoek
* 1. Speels
* 2. Verhalend
* 3. Natuurlijk
* 1. Bewustwording
* 2. Architect
* 3. Zelfregulering
* 1. Rol
* 2. Kernaspect
* 3. Tips
* 1. Sociaal
* 2. Middelen
* 3. Constructie
# Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer/De Valk

De valk is een middelgrote open zeilboot, een driemans wedstrijdklasse gebouwd van hout in knikspant met vaste kiel. Tegenwoordig is vooral polyester uitvoering erg populair voor recreatie en zeillessen; in dit geval worden de boten polyvalken genoemd. Op het zeil is het silhouet van de vogel valk afgebeeld.

## Eigenschappen

De boot is sloepgetuigd met gaffeltuig en voert een grootzeil van 12 m². Wedstrijduitvoeringen, van hout, hebben een genua van 6,5 m² en een spinaker van 14,5 m², de toer-uitvoeringen hebben meestal alleen een fok van 4 m². Het roer is meestal aangehangen, al zijn er ook exemplaren met een doorgestoken roer.
Voor recreatief gebruik is de boot groot genoeg om er met vier personen in te toeren en er (met enige inschikkelijkheid) ook in te slapen. Een voordeel bij het toeren is ook dat de boot weinig buist en dat de mast eenvoudig te strijken is. Door de geringe diepgang (ongeveer 85 cm) is de boot zeer geschikt voor binnenwater, maar door de lage boeg is de boot niet geschikt voor het IJsselmeer of op zee.

## Geschiedenis

Het ontwerp van de valk stamt uit 1939 en is van E.G. van de Stadt. De boot is ontworpen in opdracht van de firma Bruynzeel om de mogelijkheden van hun nieuwe product hechthout (een soort multiplex) te demonstreren. De productie van de eerste 200 boten is ook door Bruynzeel gedaan, met de bedoeling de boot zo snel mogelijk als officiële wedstrijdklasse erkend te krijgen. Dit doel werd bereikt in december 1940. Latere boten zijn gebouwd door verschillende jachtwerven en enkele zeer ervaren zelfbouwers. Totaal bedraagt het aantal gebouwde en geregistreerde boten in deze wedstrijdklasse ruim 800.
Vanaf de jaren '70 worden er ook valken in polyester gebouwd ("Polyvalk"), en sindsdien is het een populaire open zeilboot voor particulieren, verhuurbedrijven en zeilscholen. Bekende verhuurbedrijven in Friesland zijn: Ottenhome en Hoora in Heeg. Bekende fabrikanten van de valk (polyvalk) zoals wij hem nu kennen zijn Hoora (Heeg), Geuzenboats (Sneek), Breehorn (Woudsend) en Ottenhome (Heeg). De moderne polyvalk is onzinkbaar, voorzien van een zelflozende kuip, aluminium rondhouten en een aangehangen of doorgestoken roer. Inmiddels zijn er ook diverse uitvoeringen met moderne snufjes als een pneumatische maststrijkinstallatie of een ophaalbare kiel.
# Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer/Windrichting, koersen en stand van de zeilen
## PRINCIPES VAN HET ZEILEN
### Stand van de zeilen

Zie afbeelding. De hoofdregel is: hoe hoger aan de wind, des te strakker de schoten.
A is aan-de-wind, B is halve wind, C is ruime wind, D is voor de wind met de fok te loevert. De zeilen staan niet allemaal even “dicht” ten opzichte van het schip. Het grootzeil staat het verst naar binnen. De fok iets verder naar buiten.
Op een voordewindse koers komt de fok in de luwte van het grootzeil terecht. Hij vangt dan geen wind meer en levert geen voortstuwing. De fok kan dan “te loevert” worden gezet: aan loef in plaats van aan lij. Daarbij is het nodig om de schoothoek met een boom uit te duwen.
Om te zien of een zeil dicht genoeg staat kijk je naar het voorlijk: de schoot moet zóver aan, dat het voorlijk net niet meer kilt.

### Loef- en lijgierigheid, roerdruk

Een zeilschip hoort op elke koers licht loefgierig te zijn. Dat wil zeggen: als je de helmstok loslaat, moet het schip uit zichzelf gaan oploeven. Om deze neiging te corrigeren, moet de helmstok steeds licht naar loef worden gedrukt. Een schip dat uit zichzelf juist wil afvallen, wordt lijgierig genoemd. Ook wel: “laf op het roer”.
Als de loefgierigheid te groot is, moet je zwaar “hangen” in de helmstok om dit te corrigeren. Ook het omgekeerde is mogelijk: het schip is dan lijgierig en wil uit zichzelf afvallen. Er zijn drie belangrijke oorzaken voor lijgierigheid en overdreven loefgierigheid:
* de zeilbalans klopt niet: de schoten staan niet goed afgesteld, waardoor de voorzeilen onevenredig veel kracht leveren (lijgierig), of juist het grootzeil (loefgierig). De schoten moeten bijgetrimd worden. Bij lijgierigheid moet misschien de kluiver worden gestreken of minder ver naar voren getrokken.
* de zeilbalans klopt niet omdat bij (deels) gereefd zeil de verhouding tussen fok en grootzeiloppervalk niet klopt.
* als de loefgierigheid niet met schoten of zwaard is te verhelpen, dan er wordt teveel zeil gevoerd voor de heersende wind. Er moet gereefd worden.
# Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer/Literatuur en websites
### Havens en watersportvereningingen rond Gooi- en Eemmeer

WSV Gooierhaven
WV AVOH, Watersportvereniging in Huizen
WSV Gooierhaven, Watersportvereniging in Huizen

### Weerberichten

KNMI kijk bij Weerbericht voor de scheepvaart

### Verhuur van open zeilboten

Huizer zeilcollege
Haddock Watersport te Almere
# Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer/Instructievideo's

Op het internet zijn diverse instructieve video's te vinden; het is de bedoeling op termijn eigen materiaal te plaatsen. Op dit moment wordt verwezen naar een aantal video's van Scouting.
zeilinstructie lelievlet:
overstag gaan
sturen met de zeilen
# Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer/Veiligheid

Over Stichting GMZ en verantwoordelijkheid
Beleid richting cursisten
Veiligheid voor personen en eigendommen.
De Stichting Gooimeerzeilen is een vrijwilligersorganisatie.
Vanuit haar doelstelling ‘het kennis laten maken met de watersport’ vult de stichting haar verantwoordelijkheid zo goed mogelijk in en wil ze daarnaast de kosten voor de deelnemer zo laag mogelijk houden.
Het verzekeren van de risico’s die het zeilen met zich meebrengt is voor elke stichting een kostbare zaak.
Vaak heeft de deelnemer al een of andere verzekering en ontstaan er dus dubbele poliskosten.
Deze punten afwegend heeft het bestuur er toe besloten om geen verzekering gericht op schade van of bij deelnemers af te sluiten.
Van de deelnemer wordt verwacht dat deze:
Praktisch gesproken betekent dit dat aangeraden wordt om geen waardevolle zaken aan boord mee te nemen en uw verzekering te controleren, net zoals u dat ook doet als u zelf op reis gaat.
Om brandvlekken en gaten in de zeilen te voorkomen is roken verboden.
Mocht er volgens u sprake zijn van een gevaarlijke situatie wat betreft de boten, de veiligheidsmiddelen zoals de zwemvesten en de EHBO-doos, het vaargebied of de instructeur dan verzoeken wij u dat direct aan de schipper of het bestuur (E-mail:…. Tel …. ) te melden.
# Basiskennis chemie/Classificatie van stoffen

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

# Stoffen

In de wereld om ons heen zijn heel veel voorwerpen aanwezig. Van oudsher is het al gebruikelijk om de verschillende voorwerpen in te delen naar het materiaal waaruit ze bestaan. Bovendien is scheiden ook al een zeer oud begrip. Onze verre voorouders moesten vruchten al scheiden in het eetbare vruchtvlees en de oneetbare pitten. De Nederlandse naam voor chemie, scheikunde, is er zelfs aan ontleend. In de 16e en 17e eeuw werd duidelijk dat sommige stoffen wel, en andere stoffen niet te scheiden waren. Op grond daarvan kon een tweedeling gemaakt worden:
* Stoffen die wel te scheiden waren werden in het vervolg aangeduid als mengsel.
* Stoffen die niet te scheiden waren werden in het vervolg aangeduid als zuivere stof.

## Mengsels
# Zuivere stoffen
## Stofeigenschappen

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie/Chromatografie

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |

# Basisprincipe van Chromatografie

Er zijn verschillende soorten chrmatografie, maar ze hebben één ding met elkaar gemeen: het systeem bestaat uit twee delen: het ene staat stil, het andere beweegt. Componenten in een mengsel worden gescheiden,doordat ze zich allemaal op hun eigen manier verdelen tussen het stilstaande deel en het bewegende deel. Het gedeelte dat stil staat wordt de stationaire fase genoemd, het bewegende deel de mobieke fase, De stationaire fase wordt in een kolom gestopt, de mobiele fase loopt door de kolom heen.

# Voorbeeld

In een chromatografie van 10.0 cm beweegt de mobiele fase met een snelheid van 10.0 cm/min. Suiker en keukenzout kunnen gescheiden worden als ze verschillende gedeelten van hun tijd in de mobiele fase zitten.
Als zout 80% van zijn tijd in de mobiele fase zit legt het in 1 minuut dus 0.80 * 10 = 8.0 cm af. Als suiker maar 50% van zijn tijd in de mobiele fase zit, legt suiker in 1 minuut 0.50 * 10.0 = 5.0 cm af.
$R_{f\ zout}\ =\ {\frac {afstand\ afgelegd\ door\ zout}{afstand\ afgelegd\ door\ mobiele\ fase}}$
$R_{f\ suiker}\ =\ {\frac {afstand\ afgelegd\ door\ suiker}{afstand\ afgelegd\ door\ mobiele\ fase}}$
Het gebruik van R$_f$-waarden heeft een belangrijk nadeel: je moet de kolom openmaken en dan kijken tot waar de verschillende componenten gekomen zijn. Meestal is het makkelijker om te kijken wanneer een component uit de kolom komt.
In het voorbeeld van zout en suiker beweegt he zout met een snelheid van 8.0 cm/min. De kolom is 10 cm lang dus de tijd die het zout erover doet om het einde van de kolom te bereiken is 10/8 = 1.25 minuut of 1 minuut en 15 seconde.
Suiker met zijn snelheid van 5.0 cm/min zal over die afstand 10/5 = 2 minuten doen.
De tijd die een component er over doet om het einde van een chromatografiekolom te bereiken wordt de retentietijd genoemd.
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |
# Basiskennis chemie/Bindingen/Opgaven

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
Op onderstaande pagina zijn alleen de vragen zichtbaar in een kader op een afwijkende ondergrond. Binnen het kader is rechts een knop zichtbaar: "Uitklappen", vergelijkbaar met de knop om deze tekst te openen. Door op deze knop te klikken wordt het antwoord van de betreffende vraag zichtbaar. Vaak, maar niet altijd is er ook een uitwerking bij de vraag aanwezig. Deze blijft bij het openen van het antwoord nog onzichtbaar, maar opnieuw is, als een uitwerking beschikbaar is, een knop "Uitklappen" aanwezig om de uitwerking zichtbaar te maken. Ontbreekt bij het antwoord de knop "Uitklappen", dan is geen uitwerking bij de vraag beschikbaar.

### Bindingsoorten

* 1. Leg uit op welke manier atomen in een ionbinding aan elkaar gebonden zijn.De atomen hebben ionen, geladen deeltjes, gevormd met positieve en negatieve lading. Plus en min trekken elkaar aan.
* 2. Leg uit op welke manier atomen in een atoombinding met elkaar verbonden zijn.De atomen delen elektronen met elkaar die om beide atoomkernen bewegen. Beide atomen "zien" daardoor een edelgasconfiguratie om zich heen.
* 3. Leg uit op welke manier atomen in een covalente binding met elkaar verbonden zijn.Een covalente binding is hetzelfde als een atoombinding. Zie vraag 2
Op onderstaande pagina zijn alleen de vragen zichtbaar in een kader op een afwijkende ondergrond. Binnen het kader is rechts een knop zichtbaar: "Uitklappen", vergelijkbaar met de knop om deze tekst te openen. Door op deze knop te klikken wordt het antwoord van de betreffende vraag zichtbaar. Vaak, maar niet altijd is er ook een uitwerking bij de vraag aanwezig. Deze blijft bij het openen van het antwoord nog onzichtbaar, maar opnieuw is, als een uitwerking beschikbaar is, een knop "Uitklappen" aanwezig om de uitwerking zichtbaar te maken. Ontbreekt bij het antwoord de knop "Uitklappen", dan is geen uitwerking bij de vraag beschikbaar.

### Bindingen tussen atomen

Geef van bindingen tussen onderstaande atomen aan of het om een
* metaalbinding
* covalente binding
* polair covalente binding of
* ionogene binding gaat.
Gebruik eventueel de tabel met elektronegativiteitswaarden.
| 1. Natrium en chloorionogeen | 2. waterstof en zuurstofPolair covalent | 3. Koolstof en koolstofCovalent |
| 4. Calcium en zwavelPolair covalent | 5. Cesium en broomIonogeen | 6. Kwik en zilverMetaalbinding |

## Typen bindingen

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie/Classificatie van stoffen/Chemische formules

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |

# Formules van verbindingen
## Voorbeelden

| Een verbinding met de formule ${\ce {KCl}}$ bestaat dus uit 1 kalium-atoom en 1 chloor-atoom | ${\ce {KCl}}$ |
| Een verbinding met de formule ${\ce {H3PO4}}$ bestaat dus uit 3 waterstof-atomen, 1 fosfor-atoom en 4 zuurstofatomen. | ${\ce {H3PO4}}$ |
| Koper en zwavel vormen een verbinding bestaande uit 1 koper-atoom en 1 zwavel-atoom. De formule wordt dus: | ${\ce {CuS}}$ |
| Suiker is een verbinding waarin 6 koolstof-atomen, 12 waterstofatomen en 6 zuurstof-atomen een geheel vormen. De formule wordt dus: | ${\ce {C6H12O6}}$ |
${\ce {H3PO4}}$
Bestaande uit (wit ) 3 waterstof-, (oranjebruin) 1 fosfor- en (rood) 4 zuurstof-atomen
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Basiskennis chemie/Classificatie van stoffen/Aggregatietoestanden

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |

## Aggregatietoestanden

De overgang van de ene fase naar de andere fase heet een faseovergang. We onderscheiden:
Elke stof heeft zijn eigen unieke smeltpunt/stolpunt en kookpunt bij een constante druk. Dit zijn dus intensieve , fysische eigenschappen. Het smeltpunt of stolpunt van een stof is de temperatuur waarbij de stof zowel in vaste als vloeibare fase naast elkaar kan blijven bestaan. Voor water is het smeltpunt 0 °C of 273 K (bij een druk van 1 bar). Is de temperatuur hoger dan het smeltpunt dan kan de vaste toestand niet bestaan, onder het smeltpunt kan de vloeibare toestand op zich wel bestaan maar deze toestand is dan niet stabiel.
De druk bepaalt het smeltpunt en kookpunt. Het kookpunt is meer gevoelig voor druk dan het smeltpunt. Bij een hogere druk stijgt het kookpunt; bij een lagere druk daalt het kookpunt. Een snelkookpan maakt hiervan gebruik door een hogere druk toe te laten (tot 2 bar) waardoor het kookpunt van water stijgt naar 120°C. Bij deze hogere temperatuur worden gerechten sneller gaar.
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Bleke morgenster

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
| Alle families? | Familie: Composieten (Asteraceae) Geslacht: Morgenster Soort: Tragopogon dubius |
| Wortel: | Heeft een grote penwortel. |
| Blad: | De tot 25 cm lange bladeren zijn lancetvormig en op dwarsdoorsnede driehoekig. Aan de basis zijn de bladeren 2,5 cm breed en lopen naar boven spits toe. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Mei tot juli. Alleenstaande, bleekgele lintbloemen, waarbij de 3 cm lange en 3 mm brede omwindselbladen langer zijn dan de lintbloemen. De bloemstengel is naar boven sterk verbreed en net onder het bloemhoofd hol. De stijlen zijn paars. |
| Vrucht: | De vrucht is een tot 3 cm lang nootje met 1 cm lang gesteeld wit vruchtpluis. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 40-80 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Zand Zon Water ● - ◑ ≁ |
| Gebruik: | De wortel van bleke morgenster is eetbaar. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Bleke morgenster? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | 2 | | | | |
| | | | | | Z | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Bleke hoornbloem

Werk in uitvoering. Aan dit artikel wordt voorlopig nog gewerkt. Gelieve het niet te bewerken totdat dit sjabloon is weggehaald.
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Bleke hoornbloem? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Bleke orchis

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
De botanische naam Orchis is van Oudgriekse herkomst, werd door Theophrastus gegeven en betekent teelbal, naar de dubbele wortelknol. De soortaanduiding pallens komt uit het Latijn en betekent bleek.
| Alle families? | Familie: Orchideeën (Orchidaceae) Geslacht: Orchis Soort: Orchis pallens |
| Beschermd. | Deze plant is wettelijk beschermd in Nederland en/of België. Dat betekent dat ze (bijna) uitgestorven zijn. Zaai of plant ze en verspreid overtollig zaad. |
| Wortel: | Het is een overblijvende, niet-winterharde plant (geofyt), die overwintert met twee ronde, ongedeelde wortelknollen. |
| Blad: | De plant heeft een grondstandig bladrozet met twee tot vier breed ovaal- tot omgekeerd eivormige bladeren, glanzend lichtgroen en ongevlekt, en nog één of twee gelijkvormige bladeren hoger op de stengel. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | April tot juni. De bloemen zijn bleek- tot helgeel, zonder enige tekening. De laterale kelkbladen of sepalen zijn opwaarts en naar buiten gedraaid, het middelste vormt samen met de laterale kroonbladen of petalen een helmpje. De lip is breder dan lang (tot 11 mm lang en 14 mm breed), ongedeeld tot zwak drielobbig, vlak of met licht teruggeslagen zijlobben. Het spoor is tot 14 mm lang, stomp, horizontaal of naar boven gebogen. De schutblaadjes zijn groen, doorzichtig en even lang als de bloemen. De bloemen ruiken sterk en onaangenaam, met een geur die tussen vlierbloemen en kattenurine in ligt. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 14-40 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Humus- en kalkrijk Zon Water ◑ ∼ |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Bleke orchis? |
| Maan(d) | Werk | LT |
| | | O |
| 11 | Verzorgen: Een week na het verdwijnen van de sneeuw, verschijnt de plant al boven de aarde. Hij bloeit samen met onder andere het maarts viooltje (Viola odorata) en de gulden sleutelbloem (Primula veris). Een veelvoorkomend gevolg van deze vroege bloeiperiode is dat de plant dikwijls last heeft van vorstschade aan de bladeren en bloemen, en dat de ontwikkeling van de vruchten onderbroken wordt. In de koude kas laten overwinteren. | |
| | Zie vermeerderwijze. De bloemen worden bestoven door insecten. | |