# Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Gezegde

Inleiding
Inleiding
Nederlands taalgebied
Nederlands geschiedkundig
Lezen
Lezen
Samenvatting
Onderdelen van een tekst
Verbanden
Schrijfdoel en tekstsoort
Schrijven
Correspondentie
Uitdrukkingen en gezegden
Stijlfiguren
Briefindeling
Betoog en beschouwing
Recensie
Enquête
Spreken en luisteren
Instructie
Vragen stellen
Het intakegesprek
De discussie
Het debat
Uitspraak en klemtoon
Etymologie
Grammatica
Grammatica
Zinsleer
Zinsontleding
Woordontleding
Voornaamwoorden
Wederkerende voornaamwoorden
Wederkerige voornaamwoorden
Aanwijzende voornaamwoorden
Persoonlijke voornaamwoorden
Ik
Jij
Gij
Du
U
Hij
Zij
Wij
Jullie
Hen
Hun
Jou of jouw
Hen, hun of zij
Zelfstandige naamwoorden
Meervoud
Verkleinwoord
Bezits-s
Bijvoeglijke naamwoorden
Trappen van vergelijking
Verbuiging
Bijvoeglijke bepalingen
Lidwoorden
Voegwoorden
Als of dan
Als, wanneer of indien
Werkwoorden
Uitgangen
Vervoeging
Hulpwerkwoord, koppelwerkwoord en zelfstandig werkwoord
Regeltjes voor dt
't Kofschip
Gezegde
Lijst van sterke en onregelmatige werkwoorden
Kennen of kunnen
Bijwoorden
Telwoorden
Verwijswoorden
Haar-ziekte
Lijst van veelvuldig gemaakte fouten in het Nederlands
Woorden die veel op elkaar lijken
Hete hangijzers in het Nederlands
Naslag Nederlands
Spelling
Nederlands/Spelling
Open lettergreep
Tussen-n
Paarde(n)bloemregel
Tussen-s
Trema
Accentteken
Interpunctie
Komma
Puntkomma
Haakjes
Dubbele punt
Beletselteken
Koppelteken
Afbreken
Weglatingsteken
Apostrof
Liggend streepje
Ei of ij
Au of ou
Zij of zei
Nog of noch
C of k
Qu of kw
Alle of allen
Hoofdletter
Aardrijkskundige namen
Dieren- en plantennamen
Achternamen
Gebruik van spellings- en grammaticacorrector
Alternatieve spelling
Woorden van vreemde herkomst
Toets
Toets Nederlandse grammatica
Fictie
Rijm
Dichtvormen
Dichterlijke vrijheid
Recensie
Genre en thema
Cabaret
Toetsenbank Nederlands
Toetsenbank Nederlands
Centraal Schriftelijk Eindexamen
Centraal Schriftelijk Eindexamen :
De term gezegde (ook wel werkwoordgroep genoemd) verwijst binnen de redekundige ontleding naar hetgeen in de zin over het onderwerp wordt verteld. Het gezegde bevat in principe altijd alle werkwoorden in de hoofdzin of bijzin.
De term "gezegde" is een vertaling van het Latijnse praedicatum (letterlijk: 'dat wat ergens over gezegd wordt').

## Soorten gezegden

Binnen de traditionele grammatica worden twee typen gezegde onderscheiden:

### Werkwoordelijk gezegde en werkwoordelijke rest

Een werkwoordelijk gezegde bestaat uitsluitend uit een of meer werkwoorden maar zegt niets over de eigenschappen van het onderwerp. Dit gezegde kan worden verdeeld in de persoonsvorm en de eventuele werkwoordelijke rest:
       Hij lacht (geen werkwoordelijke rest)
          werkwoordelijk gezegde: lacht
Hij heeft (persoonsvorm) haar willen laten vertrekken (werkwoordelijke rest).
          werkwoordelijk gezegde: heeft willen laten vertrekken
       Hoe wil (persoonsvorm) je dat gaan doen (werkwoordelijke rest)?
          werkwoordelijk gezegde: wil gaan doen
Een werkwoordelijk gezegde kan naast een werkwoordelijke ook een niet-werkwoordelijke rest bevatten. In de volgende zin is te de niet-werkwoordelijke rest:
       Hoe denk (persoonsvorm) je dat te gaan doen (werkwoordelijke + niet-werkwoordelijke rest)?
In de volgende zin is aan het gooien een niet-werkwoordelijke rest:
       U bent (persoonsvorm) op dat veld ballen aan het gooien (niet-werkwoordelijke rest).
In termen van taalkundige ontleding is aan in de zin hierboven een voorzetsel, het een lidwoord en gooien een als zelfstandig naamwoord gebruikte infinitief. Gooien is namelijk een zelfstandig naamwoord, omdat er na een lidwoord altijd een zelfstandig naamwoord volgt. Toch wordt deze niet-werkwoordelijke rest als een deel van het werkwoordelijk gezegde beschouwd.

### Naamwoordelijk gezegde en niet-werkwoordelijke rest

Een naamwoordelijk gezegde bevat naast de werkwoordsvorm ook één of enkele naamwoorden (dit kunnen zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden of persoonlijke voornaamwoorden zijn), evenals een koppelwerkwoord en eventueel een of meer hulpwerkwoorden.
Het naamwoordelijk deel van het gezegde wordt vaak kortweg "naamwoordelijk deel" genoemd. Dit zinsdeel beschrijft een eigenschap van het onderwerp of is qua betekenis gelijk aan het onderwerp. Het naamwoordelijk deel van het gezegde wordt met het onderwerp verbonden door middel van een koppelwerkwoord:
       Onze bakker werd na de verkiezingen minister van milieu.
          naamwoordelijk gezegde: werd minister van milieu.
       Onze slager bleef maar ziek.
          naamwoordelijk gezegde: bleef ziek
       Onze bakker is na de verkiezingen minister van milieu geworden.
          naamwoordelijk gezegde: is minister van milieu geworden.
       Ik ben hem.
          naamwoordelijk gezegde: ben hem.
In de volgende 2 zinnen zijn zowel het onderwerp als het naamwoordelijk deel cursief weergegeven en is het werkwoord zijn het koppelwerkwoord:
* Dat boek is goed.
* Karel is mijn buurman.
De niet-werkwoordelijke rest maakt verder altijd deel uit van het andere type gezegde, het naamwoordelijk gezegde.

## Gezegde vs. predicaat

In de moderne ontleding wordt in plaats van de term "gezegde" veelal de term predicaat gebruikt. Deze termen zijn echter niet zonder meer uitwisselbaar. In tegenstelling tot het gezegde omvat het predicaat ook het taalkundig object (d.w.z. lijdend en/of meewerkend voorwerp) en mogelijk nog andere bepalingen:
       Hij heeft haar nooit een cadeau gegeven.
          gezegde: heeft gegeven
          predicaat: heeft haar nooit een cadeau gegeven