# Italiaans/Grammaticaoverzicht
## Inleiding

Dit blok is er gekomen vanwege een idee van iemand bij 'Meningen'. Het overzicht kan helpen bij het leren van toetsen. Werkwoorden zijn een van de belangrijkste dingen bij het leren van een taal. Je geeft er mee aan wat er gebeurt, wat iemand doet, wat er geweest is, noem maar op. Daarom worden ze hier uitgebreid behandeld.

## Regelmatige werkwoorden

Gelukkig zijn de meeste werkwoorden in een taal regelmatig. Het Italiaans heeft drie uitgangen van regelmatige werkwoorden:
* -are
* -ere
* -ire
Maar dan zijn we er nog niet. Zo ongeveer elke mogelijkheid heeft nog weer afwijkende vormen. Dus beginnen we maar met de werkwoorden op -are:

### op -are

De meeste werkwoorden op -are gaan als volgt:
| parlare | praten |
| parlo | ik praat |
| parli | jij praat |
| parla | hij/zij/het/u praat |
| parliamo | wij praten |
| parlate | jullie praten |
| parlano | zij praten |
Dus de uitgangen zijn:
-o -i -a -iamo -ate -ano
Maar als je een werkwoord op 'gare' of 'care' hebt, wordt het rijtje anders gespeld om de uitspraak te behouden:
| pagare | betalen |
| pago | ik betaal |
| paghi | jij betaalt |
| paga | hij/zij/het/u betaalt |
| paghiamo | wij betalen |
| pagate | jullie betalen |
| pagano | zij betalen |
Dit is om het samensmelten van de g/c en de i te voorkomen.
Dankzij de ingelaste h bij paghi (jij betaalt) en paghiamo (wij betalen) spreek je het uit met behoud van de Italiaanse g-klank zonder i. Maar als er pagi of pagiamo had gestaan, zou je het moeten uitspreken als pa-dzji en pa-dzjamo. Dit is dus fout.
Nog een afwijkende vorm hebben werkwoorden op -giare, zoals 'mangiare' (eten).
Volgens dezelfde logica volgt de spelling de uitspraak, die de gi (dzjie) klank behoudt bij de vervoeging in het rijtje. Bij deze werkwoorden wordt er waar nodig een i tussen de stam en de uitgang gezet.
Het rijtje voor 'mangiare' wordt dus:
| mangiare | eten |
| mangio | ik eet |
| mangi | jij eet |
| mangia | hij/zij/het/u eet |
| mangiamo | wij eten |
| mangiate | jullie eten |
| mangiano | zij eten |
Als er al een 'i' in de uitgang staat, wordt er vanzelfsprekend niet nog een 'i' tussengepropt.

### op -ere

De werkwoorden op -ere gaan als volgt:
Als voorbeeld nemen we het werkwoord 'credere' (geloven).
| Credere | geloven |
| credo | Ik geloof |
| credi | Jij gelooft |
| crede | Hij/zij/u/het gelooft |
| crediamo | Wij geloven |
| credete | Jullie geloven |
| credono | Zij geloven |
Bij de werkwoorden op -ere zijn er geen uitzonderingen van betekenis.
De uitgangen zijn dus:
-o -i -e -iamo -ete -ono

### op -ire

De werkwoorden op -ire kennen een aantal verschillende vormen. De uitgangen zijn hier vet weergegeven, niet de klemtoon!
| partire | vertrekken |
| parto | ik vertrek |
| parti | jij vertrekt |
| parte | hij/zij vertrekt |
| partiamo | wij vertrekken |
| partite | jullie vertrekken |
| partono | zij vertrekken |
Daarnaast is er nog een andere mogelijke vervoeging, volgens welke bijvoorbeeld capire (begrijpen) en finire (eindigen) gaan:
* capire
* capisco
* capisci
* capisce
* capiamo
* capite
* capiscono

### Een aantal regelmatige werkwoorden

| comprare | kopen |
| chiudere | sluiten |
| mettere | plaatsen |
| prendere | nemen |
| scrivere | schrijven |
| vedere | zien |
| vendere | verkopen |
| vivere | leven |
| dormire | slapen |
| aprire | openen |
| offrire | aanbieden |
| partire | vertrekken |

## Onregelmatige werkwoorden

| | essere zijn | avere hebben | potere kunnen | volere willen |
| io | sono | ho | posso | voglio |
| tu | sei | hai | puoi | vuoi |
| lui/lei | è | ha | può | vuole |
| noi | siamo | abbiamo | possiamo | vogliamo |
| voi | siete | avete | potete | volete |
| loro | sono | hanno | possono | vogliono |
Overige onregelmatige werkwoorden:
| | andare gaan | bere drinken | dare geven | dire zeggen | dovere moeten | fare doen/maken | sapere weten | stare staan/zich voelen | tenere houden | venire komen |
| io | vado | bevo | dò | dico | devo | faccio | so | sto | tengo | vengo |
| tu | vai | bevi | dai | dici | devi | fai | sai | stai | tieni | vieni |
| lui/lei | va | beve | dà | dice | deve | fa | sa | sta | tiene | viene |
| noi | andiamo | beviamo | diamo | diciamo | dobbiamo | facciamo | sappiamo | stiamo | teniamo | veniamo |
| voi | andate | bevete | date | dite | dovete | fate | sapete | state | tenete | venite |
| loro | vanno | bevono | danno | dicono | devono | fanno | sanno | stanno | tengono | vengono |

### Onregelmatige voltooid deelwoorden

| Werkwoord | vertaling | voltooid deelwoord |
| aprire | openen | aperto (vertaling: geopend) |
| accendere | aansteken | acceso (aangestoken) |
| bere | drinken | bevuto (gedronken) |
| chiedere | vragen | chiesto (gevraagd) |
| chiudere | sluiten | chiuso (gesloten) |
| confondere | verwisselen/in de war brengen | confuso |
| correre | rennen | corso |
| dire | zeggen | detto |
| essere | zijn | stato |
| fare | maken/doen | fatto |
| leggere | lezen | letto |
| morire | sterven | morto |
| mettere | zetten, plaatsen, leggen | messo |
| nascere | geboren zijn | nato |
| offrire | aanbieden | offerto |
| perdere | verliezen | perso |
| piangere | huilen | pianto |
| prendere | nemen | preso |
| ridere | lachen | riso |
| rispondere | antwoorden | risposto |
| rimanere | blijven | rimasto |
| rompere | kapotmaken | rotto |
| scrivere | schrijven | scritto |
| spegnere | uitmaken | spento |
| succedere | voorvallen, gebeuren | successo |
| vedere | zien | visto |
| venire | komen | venuto |
| vincere | winnen | vinto |
| vivere | leven | vissuto |