# Verklarende woordenlijst biologie voor het secundair onderwijs/S

A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z
* - S -
* Stuifmeelkorrels van de zonnebloem Helianthus annuus
* SA-knoop -
* sacharase -
* sacharide -
* sacharose -
* saprofaag -
* saprofyt -
* sapstroom -
* sarcolemma -
* sarcomeer -
* sarcoplasma -
* savanne -
* schakelneuron -
* schede -
* schijnvoetje -
* schildklier -
* schimmel -
* schors (plant) -
* schrijfcentrum -
* Schwann, cel van -
* scotopsine -
* scrotum -
* secretie -
* secretine -
* secundaire geslachtskenmerk -
* segment -
* segmentatie -
* sekse -
* seksueel overdraagbare aandoening -
* selectie -
* selectiedruk -
* semidominant -
* semipermeabel -
* sensibel -
* sensorisch neuron -
* sensorisch veld -
* sensorische zenuw -
* seropositiviteit -
* serotonine -
* serum -
* S-fase -
* s-groeicurve -
* signaal -
* signaalhandeling -
* sikkelcelanemie -
* simultaan -
* sinus -
* sinusknoop -
* sinusoide -
* sipho -
* skelet -
* skeletspier -
* sklerenchym -
* sklerofyt -
* slagader -
* slagaderklep -
* slagvolume -
* slakkenhuis -
* sleutel-slot-principe -
* sleutelprikkel -
* slijmlaag -
* slikreflex -
* sluitcel -
* soa -
* sociaal gedrag -
* sociobiologie -
* soort -
* soortnaam -
* specialisatie -
* species -
* speeksel -
* sperma -
* spermacel -
* spermaleider -
* spermatide -
* spermatocyt -
* spermatogenese -
* spier -
* spierbundel -
* spiercontractie -
* spierschede -
* spiertonus -
* spiervezel -
* spierweefsel -
* spinaal -
* spinaal ganglion -
* spinachtige -
* spiraaltje -
* spiralisatie -
* splicing -
* splitsingswet -
* spoeldraad -
* spoelfiguur -
* sponsparenchym -
* sporangium -
* spore -
* sporenelement -
* sporofyt -
* spreekcentrum -
* staafje -
* staar -
* stabilisator -
* stamboom -
* stamcel -
* stamper -
* startcodon -
* stemband -
* stempel -
* stereoscopie -
* stereotiep gedrag -
* sterftecijfer -
* steriel -
* sternum -
* steroïde -
* steundraad -
* steunweefsel -
* stigma -
* stijgbeugel -
* stijl -
* stikstofassimilatie -
* stikstofbase -
* stikstofbindende bacterie -
* stikstofbinding -
* stikstofkringloop -
* stimulus -
* stippel -
* stoffenstroom -
* stofwisseling -
* stollingsenzym -
* stollingsfactor -
* stopcodon -
* streptomycine -
* stress -
* stroma -
* stroming in planten -
* strooisellaag -
* strotklepje -
* strottenhoofd -
* structuureiwitten -
* struma -
* stuifmeel -
* stuifmeelbuis -
* stuifmeelkorrel -
* stuifmeelmoedercel -
* substraat -
* successie -
* successiesnelheid -
* succulent -
* suiker -
* suikerziekte -
* summatie -
* supernormale prikkel -
* suppressie -
* suppressor T-lymfocyten -
* survival value -
* syfilis -
* symbiont -
* symbiose -
* sympathisch zenuwstelsel -
* synaps -
* synapsspleet -
* syndroom van Down -
* synergist -
* systematiek -
* systole

## SA-knoop

Zie Wikipedia

## sacharase

Zie Wikipedia

## sacharide

Zie Wikipedia

## sacharose

Zie Wikipedia

## saprofaag

Zie Wikipedia

## saprofyt

Zie Wikipedia

## sapstroom

Zie Wikipedia

## sarcolemma

Zie Wikipedia

## sarcomeer

Zie Wikipedia

## sarcoplasma

Zie Wikipedia

## savanne

Zie Wikipedia

## schakelneuron

Zie Wikipedia

## schede

Zie Wikipedia

## schijnvoetje

Zie Wikipedia

## schildklier

Zie Wikipedia

## schimmel

Zie Wikipedia

## schors (plant)

Zie Wikipedia

## schrijfcentrum

Zie Wikipedia

## Schwann, cel van

Zie Wikipedia

## scotopsine

Zie Wikipedia

## scrotum

Zie Wikipedia een buiten het lichaam hangende huidplooi (zakje) waarin de twee teelballen hun plaats hebben.

## secretie

Zie Wikipedia

## secretine

Zie Wikipedia

## secundaire geslachtskenmerk

Zie Wikipedia

## segment

Zie Wikipedia

## segmentatie

Zie Wikipedia

## sekse

Zie Wikipedia

## seksueel overdraagbare aandoening

Zie Wikipedia

## selectie

Zie Wikipedia

## selectiedruk

Zie Wikipedia

## semidominant

allelen die bij een heterozygoot individu een intermediair fenotype veroorzaken zijn semidominant. Bij een heel aantal bloeiende planten zijn rood en wit semidominant ten opzichte van elkaar, omdat de kruising tussen een raszuivere witte en een raszuivere rode bloem resulteert in roze bloemen.

## semipermeabel

Zie Wikipedia

## sensibel

Zie Wikipedia

## sensorisch neuron

Zie Wikipedia

## sensorisch veld

Zie Wikipedia

## sensorische zenuw

Zie Wikipedia

## seropositiviteit

Zie Wikipedia

## serotonine

Zie Wikipedia

## serum

Zie Wikipedia

## S-fase

of synthese-fase Tijdens de S-fase (die zich in de interfase situeert tussen de G$_1$-fase en de G$_2$-fase) gebeurt de replicatie van het DNA. Op het einde van de S-fase zijn alle chromosomen verdubbeld tot dubbel zoveel chromatiden. M.a.w. de chromosomenset wordt tijdens de S-fase verdubbeld (4n), zodat straks na de mitose elke dochtercel over de volledige genetische informatie zal beschikken.

## s-groeicurve

Zie Wikipedia

## signaal

Zie Wikipedia

## signaalhandeling

Zie Wikipedia

## sikkelcelanemie

Zie Wikipedia

## simultaan

Zie Wikipedia

## sinus

Zie Wikipedia

## sinusknoop

Zie Wikipedia

## sinusoide

Zie Wikipedia

## sipho

Zie Wikipedia

## skelet

Zie Wikipedia

## skeletspier

Zie Wikipedia

## sklerenchym

Zie Wikipedia

## sklerofyt

Zie Wikipedia

## slagader

Zie Wikipedia

## slagaderklep

Zie Wikipedia

## slagvolume

Zie Wikipedia

## slakkenhuis

1 Schelp van een slak (weekdieren - Gastropoda ) 2 Onderdeel van het binnenoor (Lat. cochlea)
Het slakkenhuis is ongeveer één cm in diameter bij mensen en is het tweeënhalf maal opgerold en gevuld met vloeistoffen Deze vloeistof wordt door de versterkte geluidstrillingen op het ovale venster in beweging gebracht. De trillingen op het ovale venster doen de vloeistof in het slakkenhuis heen en weer bewegen over het basilair membraan, waarop ongeveer 20.000 haarcellen zitten. Deze haarcellen registreren dit als geluid en geven dat door aan de hersenen via de gehoorzenuw.
Zie Wikipedia
* slakkenhuis
* doorsnede door het slakkenhuis
* slakkenhuis (geel) en labyrint (grijs)

## sleutel-slot-principe

Zie Wikipedia

## sleutelprikkel

Zie Wikipedia

## slijmlaag

Zie Wikipedia

## slikreflex

Zie Wikipedia

## sluitcel

Zie Wikipedia

## soa

Zie Wikipedia

## sociaal gedrag

Zie Wikipedia

## sociobiologie

Zie Wikipedia

## soort

Zie Wikipedia

## soortnaam

Zie Wikipedia

## specialisatie

Zie Wikipedia

## species

Zie Wikipedia

## speeksel

Zie Wikipedia

## sperma

Zie Wikipedia De door de mannelijke dieren geproduceerde vloeistof met geslachtscellen.

## spermacel

Zie Wikipedia

## spermaleider

Zie Wikipedia

## spermatide

Zie Wikipedia

## spermatocyt

Zie Wikipedia

## spermatogenese

Zie Wikipedia

## spier

Zie Wikipedia

## spierbundel

Zie Wikipedia

## spiercontractie

Zie Wikipedia

## spierschede

Zie Wikipedia

## spiertonus

Zie Wikipedia

## spiervezel

Zie Wikipedia

## spierweefsel

Zie Wikipedia

## spinaal

Zie Wikipedia

## spinaal ganglion

Zie Wikipedia

## spinachtige

Zie Wikipedia

## spiraaltje

Zie Wikipedia

## spiralisatie

Spiralisatie is het proces waardoor de chromatinevezels zich tijdens de profase condenseren tot chromosomen, die dan onder een lichtmicroscoop zichtbaar worden. Daarbij zullen de chromatinevezels in meerdere stappen opgewonden worden rond begeleidende eiwitten.
* Van DNA via chromatine tot chromosoom (Eng.)
* Eenvoudig schema van spiralisatie in het Nederlands

## splicing

Splicing is in de genetica het omzetten van het pre-mRNA dat door transcriptie ontstaan is naar het definitieve mRNA. Hierbij worden de introns uit het pre-mRNA geknipt en de exons van het pre-mRNA aan elkaar geplakt. Speciale splicingsenzymen knippen de introns uit het pre-mRNA molecuul. Zij herkennen deze aan speciale stukjes code die het begin en einde van een exon aangeven. Deze locaties worden splice sites ("split plekken") genoemd. Zie Wikipedia
* Splicing: van pre-mRNA naar mRNA
* Splicing in 2 stappen
* Transcriptie van een gen, gevolgd door splicing.

## splitsingswet

Zie Mendelwetten

## spoeldraad

Tijdens de profase van de kerndeling wordt er rond de kern een reeks van draden gevormd tussen de beide polen. Dit zijn de spoeldraden die bestaan uit microtubuli. Deze bestaan zelf uit spiraalvormig gerangschikte tubuline-eiwitten. De spoeldraden zullen zich aan de chromosomen hechten ter hoogte van het centromeer. Tijdens de anafase doen zij de chromatiden ( mitose) of de homologe chromosomen ( meiose) uit elkaar wijken, naar de polen toe. Zie Wikipedia

## spoelfiguur

De spoelfiguur ontstaat tijdens de profase van de kerndeling en dit zowel bij mitose als bij meiose. Bij dierlijke cellen ligt net buiten de kernmembraan het centrosoom dat uit twee centriolen bestaat. De centriolen verdubbelen zich in het begin van de profase en bewegen zich dan elk langzaam naar één kant van de kern. Geleidelijk ontwikkelt zich uit elk van de centrosomen een structuur van microtubuli (op zich polymeren van het tubuline-eiwit). Evenwijdig lopende microtubuli vormen samen spoeldraden. Wanneer de centrosomen elk aan hun kant van de kern aangekomen zijn vormen ze de polen van de cel. Daartussen is dan een netwerk van draden gevormd, dat de kern omspant: de spoelfiguur. Plantencellen hebben geen centrosoom, maar ook hier ontstaat een spoelfiguur tussen de twee polen. Tijdens de metafase zullen de spoeldraden zich ter hoogte van de centromeren (meer bepaald via de kinetochoren) aan de chromatiden hechten. Zie Wikipedia
* De spoelfiguur (groen), de chromatiden (blauw) en de kinetochoren (roze).
* Schema van een spoelfiguur (de groene draden)

## sponsparenchym

Zie Wikipedia

## sporangium

Zie Wikipedia

## spore

Zie Wikipedia

## sporenelement

Zie Wikipedia

## sporofyt

Zie Wikipedia

## spreekcentrum

Zie Wikipedia

## staafje

Zie Wikipedia

## staar

Zie Wikipedia

## stabilisator

Zie Wikipedia

## stamboom

Zie Wikipedia

## stamcel

Zie Wikipedia

## stamper

Zie Wikipedia

## startcodon

Zie Wikipedia

## stemband

Zie Wikipedia

## stempel

Zie Wikipedia

## stereoscopie

Zie Wikipedia

## stereotiep gedrag

Zie Wikipedia

## sterftecijfer

Zie Wikipedia

## steriel

Zie Wikipedia

## sternum

Zie Wikipedia

## steroïde

Zie Wikipedia

## steundraad

Zie Wikipedia

## steunweefsel

Zie Wikipedia

## stigma

Zie Wikipedia

## stijgbeugel

(Lat. stapes) Eén van de gehoorsbeentjes Zie Wikipedia
* Menselijke stijgbeugel

## stijl

Zie Wikipedia

## stikstofassimilatie

Zie Wikipedia

## stikstofbase

Zie Wikipedia

## stikstofbindende bacterie

Zie Wikipedia

## stikstofbinding

Zie Wikipedia

## stikstofkringloop

Zie Wikipedia

## stimulus

Zie Wikipedia

## stippel

Zie Wikipedia

## stoffenstroom

Zie Wikipedia

## stofwisseling

Zie Wikipedia

## stollingsenzym

Zie Wikipedia

## stollingsfactor

Zie Wikipedia

## stopcodon

Zie Wikipedia

## streptomycine

Zie Wikipedia

## stress

Zie Wikipedia

## stroma

Zie Wikipedia

## stroming in planten

Zie Wikipedia

## strooisellaag

Zie Wikipedia

## strotklepje

Zie Wikipedia

## strottenhoofd

Zie Wikipedia

## structuureiwitten

Zie Wikipedia

## struma

Zie Wikipedia

## stuifmeel

Zie Wikipedia

## stuifmeelbuis

Zie Wikipedia

## stuifmeelkorrel

Zie Wikipedia

## stuifmeelmoedercel

Zie Wikipedia

## substraat

Zie Wikipedia

## successie

Zie Wikipedia

## successiesnelheid

Zie Wikipedia

## succulent

Zie Wikipedia

## suiker

Zie Wikipedia

## suikerziekte

Zie Wikipedia

## summatie

Zie Wikipedia

## supernormale prikkel

Zie Wikipedia

## suppressie

Zie Wikipedia

## suppressor T-lymfocyten

Zie Wikipedia

## survival value

Zie Wikipedia

## syfilis

Zie Wikipedia

## symbiont

Zie Wikipedia

## symbiose

Zie Wikipedia

## sympathisch zenuwstelsel

Van het Grieks syn = samen + pathos = gevoel,emotie.
Men spreekt ook van het orthosympathisch zenuwstelsel. Het is het deel van het autonoom zenuwstelsel, dat de organen zodanig beïnvloedt, dat het lichaam arbeid kan leveren. Het is complementair aan het parasympathisch zenuwstelsel.
Functioneel gezien maakt men een onderscheid tussen het willekeurig zenuwstelsel, ook somatisch of animaal zenuwstelsel genoemd, en het onwillekeurig zenuwstelsel, ook autonoom of vegetatief zenuwstelsel genoemd.
Het autonoom zenuwstelsel wordt zelf ingedeeld in het (ortho)sympatisch en het parasympathisch zenuwstelsel. Het sympathisch zenuwstelsel ontspringt uit kernen in de hypothalamus en komt aan de borstzijde en en ter hoogte van de lendenen uit het ruggenmerg en zorgt via tussenstations van zenuwcellichamen voor activering van alle organen en functies.
Het sympathisch systeem is vooral actief in omstandigheden waar een snelle reactie nodig is (zg. "vecht of vlucht"-situaties) en wordt ook gestimuleerd door het hormoon adrenaline. Worden we teveel geprikkeld en is er onvoldoende kans tot rust, dan raakt het sympathisch stelsel overgeactiveerd. Dit kan aanleiding geven tot allerlei functiestoornissen op lange termijn, bvb. spanningen op spieren, pezen, gewrichten.
          Gebaseerd op het biologielexicon VOB
Zie Wikipedia

## synaps

Zie Wikipedia

## synapsspleet

Zie Wikipedia

## syndroom van Down

Zie Wikipedia

## synergist

Zie Wikipedia

## systematiek

Zie Wikipedia Zie zeker ook WIKISPECIES

## systole

Zie Wikipedia
A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z