OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Programmeren in TI-83+ Assembly/Applications/Het maken van applications

Op deze pagina wordt eerst uitgelegd wat de verschillen zijn tussen een programma in "gewoon" Assembly en een Application. Hierna wordt er kort uitgelegd wat je anders moet doen dan bij gewoon Assembly om een Application te schrijven.

## Verschillen tussen Applications en Assembly

* Applications worden direct vanuit het archiefgeheugen gedraaid, Assembly-programma's moeten eerst naar het RAM gezet worden.
* Applications worden groter in stappen van 16384 bytes. Als je dus een Application maakt van 100 bytes, dan neemt hij op de rekenmachine 16384 bytes in beslag. Een Application van 16384 bytes heet een één-pagina-Application; een Application met bijvoorbeeld 32768 of meer bytes, heet een multi-pagina-Application.
* Applications kunnen Hooks gebruiken om het besturingssysteem aan te passen.

## Inhoudelijke verschillen

Hieronder volgen enkele verschillen wat betreft het schrijven van gewone Assembly-programma's en Applications.
* Een Application heeft altijd een speciale header met informatie over de Application.
* Sommige bcalls werken niet zoals bij gewoon Assembly, omdat ze gegevens in het RAM nodig hebben in plaats van in het archief. Daarvoor zijn twee oplossingen: of de gegevens tijdelijk in het RAM zetten, of de bcall zelf namaken. Het beste voorbeeld van een bcall die niet werkt in een Application is bcall(_PutS).
* Je moet op een speciale manier terug naar de TI-OS; gewoon ret werkt niet meer.
* Je moet je Application signen voordat je hem op de rekenmachine kunt zetten.
* Als je een multi-pagina-Application wilt schrijven, moet je daar ook nog speciale dingen voor doen.

## Compileren en draaien van Applications

Nu we weten wat Applications zijn, gaan we beginnen met het maken ervan. Voordat we echter beginnen met het schrijven van code, moeten we voorbereidingen treffen, net zoals bij de eerste les van gewone Assembly.
Bij het maken van Applications raadt Texas Instruments om onduidelijke redenen aan om in plaats van TASM de Zilog Developer Studio (ZDS) te gebruiken, maar in dit boek blijven we gewoon TASM gebruiken, omdat de ZDS moeilijker te gebruiken is; bovendien wordt daar een andere syntaxis gebruikt.
Maak in de map C:\ASM\TASM een nieuwe batch-file (asmapp.bat) aan met de volgende inhoud:
Het valt je misschien op dat we DevPac8x niet meer gebruiken, die is namelijk niet meer nodig bij Applications. Verder heeft TASM de instructie -g0 meegekregen, deze instructie zorgt ervoor dat de uitvoer in hex-formaat is, dit is nodig voor Applications.
Om een Application te compileren, kun je hem gewoon weer in de map Source zetten en daarna voer je in de opdrachtprompt uit:
# Programmeren in Ruby/Over

Ruby is een computer programmeertaal die doorgaans wordt geïnterpreteerd. De taal is ontworpen om snel en eenvoudig objectgeoriënteerd te kunnen programmeren. Ze kent diverse mogelijkheden om tekstbestanden te verwerken en het kan ook systeemtaken aan.
Ruby is opensource software die gratis geïmplementeerd kan worden.
De grammatica van Ruby is geïnspireerd door andere scripttalen, zoals Ada en Eiffel. Ze combineert elementen van diverse andere scripttalen, wat programmeurs zullen herkennen.
Ruby wordt vaak vergeleken met de programmeertalen Python en Perl.

#### Geschiedenis

Ruby werd op 24 februari 1993 in het leven geroepen door Yukihiro Matsumoto, beter bekend als "Matz". De huidige (december 2017) stabiele versie is 2.5. Let wel: Ruby (robijn) is geen afkorting, maar is een woordspeling op Perl (parel). De auteur verklaart dat hij Ruby ontworpen heeft om 'het principe van de minste verrassing' te volgen, waarmee hij bedoelt dat deze taal vrij zou moeten zijn van de vallen en onvolmaaktheden die andere talen teisteren.
# Programmeren in Small Basic

Small basic is een freewareprogramma ontwikkeld door Microsoft en werkt onder Microsoft Windows. De laatste versie is 1. Het programma is gebaseerd op de programmeertaal Scratch. Het programma is bestemd voor jonge kinderen die willen leren programmeren. Het is als opstap bedoeld voor Visual Basic. Het programma heeft een grafische gebruikersomgeving en ook een compiler aan boord.

## De taal zelf

De taal is een veranderde versie van QBasic, maar overgebracht naar .NET Framework. Het traditionele 'Hello World' wordt als volgt geschreven:
of:
Het eerste programma is anders dan het tweede programma, het tweede programma print 'Hello World' op een nieuwe regel. De eerste doet dat niet. De eerste BASIC talen (waaronder QBasic) hebben een simpelere Syntax:
SmallBasic is ook Turing Compleet.
# Programmeren in TI-83+ Assembly/Applications

Applications, ofwel "apps", zijn programma's voor de rekenmachine. Ook Applications worden geschreven in Assembly. Er zijn wel verschillen; in dit hoofdstuk leer je die. We gaan er daarbij vanuit dat je al "gewone" programma's in Assembly kunt schrijven. Als je hier dus alleen bent gekomen om Applications te maken, dan moet je eerst de voorgaande hoofdstukken doornemen.
* Het maken van applications
* De header
* Verschillen in de code
* Hooks
# Programmeren in TI-83+ Assembly/Applications/Verschillen in de code

In deze paragraaf leer je verschillen tussen "gewoon" Assembly in Applications wat betreft de code.

## Een Application afsluiten

Een Assembly-programma kun je afsluiten met ret. Bij een Application werkt dit niet. Je moet een Application afsluiten met
Overigens gaat het springen vanuit subroutines wel nog gewoon met ret. De hierboven genoemde instructie is alleen bedoeld voor het beëindigen van de Application.

## Sommige bcalls werken niet meer

Sommige bcalls die je bij Assembly geleerd hebt, werken niet meer in Applications. Dit komt omdat Applications in het Archief draaien, en Assembly-programma's in het RAM.
Hieronder zie je manieren om de functionaliteit van deze bcalls toch te kunnen gebruiken.

### bcall(_PutS)

bcall(_PutS) werkt niet meer omdat de tekst in het RAM-geheugen moet staan. Er zijn dus twee manieren om dit op te lossen:
* De tekst tijdelijk naar bijvoorbeeld appBackUpScreen verplaatsen.
* bcall(_PutS) zelf programmeren.
Meestal is de tweede optie makkelijker, vooral omdat bcall(_PutC) wel werkt. Je kunt dus met een soort lus ieder karakter afzonderlijk op het scherm zetten. Hieronder zie je een voorbeeld van de Hello World-Application, volgens de tweede manier (vul de standaardcode en de header zelf aan):
Merk op dat bcall(_PutC) de cursor direct naar rechts schuift (in tegenstelling tot bcall(_PutMap)) en daarom hoeven we de cursor niet handmatig door te schuiven.
# Trotski voor beginners/Wat houden de glijdende loonschaal en de glijdende uurschaal in?

Deze twee woorden zijn de zogeheten ordewoorden voor respectievelijk levensduurte en werkloosheid. Volgens Trotski waren dit de twee belangrijkste problemen in de arbeidsomstandigheden. Over de levensduurte – de stijging van prijzen van producten – schreef hij dat het in prijs stijgen van de ‘consumptieartikelen’ gekoppeld moet worden aan het stijgen van de lonen; de arbeider moet er immers niet op achteruit gaan. Het loon ‘volgt de beweging van de prijzen’ als het ware. Bijvoorbeeld: wordt de boter twee keer zo duur, dan moet het salaris van de arbeider met ook omhoog; hij kan immers niet alleen van boter leven. Vooral rond het begin van de Eerste Wereldoorlog was dit belangrijk, de prijzen konden omhoog gaan, en het geld kon in waarde dalen. Dit moest dus voorkomen worden. Over de werkloosheid schreef Trotski dat ten eerste de vakbonden moesten zorgen voor broederschap tussen zij die werk hebben en zij die dat niet hebben. Ten tweede moest al het beschikbare werk worden verdeeld over alle beschikbare arbeiders. Door deze verdeling zou de lengte van de werkweek worden bepaald; waarbij het loon hetzelfde kon blijven voor iedere arbeider. Ook moest er een minimumgrens voor loon worden ingevoerd.
# Trotski voor beginners/Wat is het trotskisme vandaag

In Nederland zijn het de socialistische organisaties Offensief, Internationale Socialisten en Socialistische Alternatieve Politiek die een trotskistische koers varen. Offensief was eerst actief binnen de PvdA (Partij van de Arbeid), daarna was zij enige tijd onafhankelijk; sinds 1998 werken zij binnen de SP (Socialistische Partij). Ook de IS is actief binnen de SP; al mogen alleen de leden uit Amsterdam en Alkmaar van beide organisaties lid zijn. De andere leden moeten een keuze maken. Van de SAP zijn ook de meeste leden actief in de SP. Alle drie de organisaties zijn zelf niet vertegenwoordigd in de Tweede Kamer; al hebben zij wel enige invloed op de politiek, door hun samenwerking met de SP.
In België is de SAP ook actief, tezamen met de Linkse Socialistische Partij (LSP). De SAP is radicaal-links – ook trotskistisch – en de opvolger van de Revolutionaire Arbeidersliga (RAL). Haar Waalse tegenhanger heet Parti Ouvrier Socialiste (POS). De LSP is opgericht uit Militant Links, wat weer een afsplitsing was van een andere politieke partij. Ook zij heeft een Waalse tegenhanger; de Mouvement pour une Alternative Socialiste (MAS). Beide partijen doen mee aan de nationale verkiezingen en maken deel uit van de Vierde Internationale – die oorspronkelijk door Trotski is opgericht, en nog steeds bestaat. In Europa is het trotskisme verder ook nog actief in Frankrijk en Groot-Brittannië, daarbuiten onder andere in de Verenigde Staten.
# Trotski voor beginners/Wat is de permanente revolutie

De permanente revolutie is een type revolutie waar eerst de bourgeoisie de macht overneemt, maar voordat zij zich enigszins kan ontplooien, neemt het proletariaat de macht weer van hen over. Nadat de macht in eigen land is geconsolideerd, wordt geprobeerd de revolutie te exporteren en te stimuleren in het buitenland. De permanente revolutie bestaat dus uit een 'intern' en een 'extern' deel. Dit laatste deel is het 'permanente' aan dit type revolutie. Deze theorie is door Karl Marx bedacht; vanuit het oogpunt dat het socialisme niet geïsoleerd ontwikkeld kan worden, omdat een revolutie nooit werkelijk tot zijn recht komt als zij slechts in één land plaatsvindt; daar zijn andere landen voor nodig. Trotski heeft de theorie verder ontwikkeld, in tegenstelling tot Stalin, die er fel op tegen was, en 'socialisme in één land' prefereerde. Zie hiervoor ook vraag 19. Een goed voorbeeld van de eerste stap van de permanente revolutie is de Russische revolutie. Nadat de tsaar was afgezet in de Februarirevolutie, werd er een nieuwe – tijdelijke – regering aangesteld; bestaande uit leden van de bourgeoisie. De nieuwe regering bleek niet in staat te zijn om te voldoen aan de wensen van het volk - "brood voor iedereen, alle macht aan de sovjets, beëindig de oorlog!" – dus de onvrede hield niet op. Zij leidde tot de Oktoberrevolutie, waar de communisten – het proletariaat – de macht overnamen. Trotski verklaarde het slagen van de Oktoberrevolutie doordat er ondertussen diverse grote buitenlandse bedrijven in Rusland gevestigd waren, wat een groei aan arbeiders, en daarmee een groei van het proletariaat veroorzaakte. Dit proletariaat was in macht en omvang erg groot geworden, zodat er nu meer macht was tegen een verzwakte bourgeoisie. Hij stelt ook dat een socialistische revolutie pas kan plaatsvinden als een land zich kapitalistisch heeft ontwikkeld; zo worden er "een wereldmarkt, een wereldarbeidsdeling en wereld-productieve krachten geschapen," wat leidt tot het feit dat "de wereldeconomie als geheel ontvankelijk is gemaakt voor een socialistische transformatie."
Ook is het volgens de theorie van de permanente revolutie zeer onverstandig halverwege de revolutie, als de massa’s in beweging zijn gekomen, plots een gematigde koers te gaan varen. Een goed voorbeeld uit Trotski’s tijd hiervoor is de Spaanse Burgeroorlog; de Iraanse Revolutie is eveneens een goed voorbeeld. De communisten uit deze situaties werden gematigder, waardoor zij hun macht langzamerhand verloren, onderdrukt werden, en alle sporen van de revolutie uiteindelijk weggevaagd werden.
# Trotski voor beginners/Wat is het trotskisme

Het trotskisme is een politieke stroming die onder het communisme valt, het is de verzamelnaam voor het gedachtegoed van Leon Trotski (geboren als Lev Bronstein), een Russisch politicus en militair die een vooraanstaande rol had bij de Russische Revolutie.
Net als elke andere communistische stroming vindt het trotskisme ook zijn oorsprong in het zogeheten marxisme, de ideeën van de Duitse filosoof Karl Marx. Hij is onder andere bekend van zijn beroemdste boeken 'Het Communistisch Manifest' en 'Het Kapitaal'. De meeste mensen hebben deze boeken niet gelezen, maar bijna iedereen kent de titels. In eerste instantie was het marxisme een synoniem voor het communisme, er waren immers geen andere communistische denkers in die tijd. Toen Lenin op het toneel verscheen, gevolgd door Trotski, Stalin en vele anderen, moest er toch onderscheid gemaakt worden. Sindsdien is het begrip communisme slechts een verzamelnaam voor de stromingen die zij herbergt, waarvan de een conservatiever is dan de ander, die wat radicaler en/of democratischer is ingesteld. Iedere communistische stroming claimt dat hun overtuiging de juiste is van het gedachtegoed, tot de dag van vandaag is dat debat op de achtergrond nog aanwezig. Het leninisme leek aanvankelijk voor sommigen "de redding voor het Russische volk", maar na de dood van Lenin ontpopte Stalin zich tot een dictator. Naast het stalinisme heeft ook het maoïsme (de Chinese variant van Mao Zedong) veel dictatoriale kenmerken.
De stromingen die nooit in de praktijk zijn gebracht – het marxisme en trotskisme – hebben een vreedzamere en democratischer leer. Trotski kon vooral leer trekken uit zijn tijdgenoten Lenin en Stalin, waarvan hij vooral leerde hoe hij het níet moest doen. De leer van Marx is eveneens nooit werkelijk uitgevoerd als dit al mogelijk is. Lenin was de eerste die de leer overnam, al dan wel op zijn eigen manier – iets wat velen na hem zouden doen.
De leer van Marx en Trotski bestaat tot op heden alleen in boeken, hoe zal het in de praktijk uitpakken? Dat is een vraag waar het antwoord alleen van gegokt kan worden. Het doel hier is de leer van Leon Trotski zo duidelijk mogelijk te beschrijven voor de leek.
# Trotski voor beginners/Wat had Trotski tegen sektarisme

Trotski beschrijft de sekten wel als socialisten, alleen houden zij er volgens hem totaal onrealistische denkbeelden op na. "Ze stellen voor de ‘oude’ vakbonden, d.w.z. tientallen miljoenen georganiseerde arbeiders, de rug toe te keren, alsof de massa’s buiten de realiteit van de klassenstrijd om zouden leven! Ze blijven passief t.o.v. de strijd in de reformistische organisaties, alsof men de massa’s zou kunnen veroveren, zonder zich in deze strijd te mengen! Ze zien ervan af, in de praktijk een onderscheid te maken tussen de burgerlijke democratie en het fascisme, alsof de massa’s dit onderscheid niet voortdurend zouden kunnen voelen!" Verder schrijft hij dat de sektariërs alleen wit en zwart kunnen onderscheiden; omdat ze dingen niet begrijpen, de waarheid vereenvoudigen; dat er alleen ‘warhoofden en wonderdoeners’ onder hen zijn; kortom, het zijn socialisten die een zeer afwijkende mening hebben omdat ze het niet met de waarheid van dat moment kunnen vinden. De waarheid is in dit geval de dingen die moeten gebeuren: “Ze hebben de verwerping van de strijd voor deel- en overgangseisen ten grondslag, d.w.z. de strijd voor de meest elementaire belangen en behoeften van de arbeidersmassa’s zoals ze zijn. De voorbereiding van de revolutie betekent voor de sektariërs zichzelf van de superioriteit van het socialisme overtuigen.” Trotski beschouwt de sektariërs als vijanden van het communisme, "omdat zij [de sektariërs] precies als allerlei soorten warhoofden en wonderdoeners, voortdurend over de werkelijkheid struikelen, leven ze in een toestand van eeuwige geprikkeldheid, klagen ze ononderbroken over het 'regime' en de 'methoden' en geven zich onophoudelijk over aan kleine intriges. In hun eigen kringetje heerst gewoonlijk een despotisch regime. De politieke krachteloosheid van het sektarisme vult slechts de krachteloosheid van het opportunisme aan als een schaduw, zonder enige revolutionair perspectief te openen. In de praktische politiek verenigen de sektariërs zich elk ogenblik met de opportunisten, in het bijzonder met de centristen, met als doel de strijd tegen het marxisme."De ‘zuivering van het sektarisme’ is volgens Trotski daarom een belangrijke stap in de revolutie.
# Trotski voor beginners/Wat houdt het verbond van arbeiders en boeren in

Dit idee komt oorspronkelijk ook van Marx af. Het houdt in dat er voor een revolutie een grote groep de leiding neemt; bijvoorbeeld het proletariaat of de boeren. In Russische optiek was het de bedoeling dat na de machtsovername van het proletariaat, een verbond met de boeren gesloten werd, waar later een regering uit gevormd werd. Zo was er een communistische meerderheid in Rusland; waardoor er meer machtsoverwicht was. Lenin sprak van een democratische arbeiders- en boerenregering, maar toen het eenmaal zover was werd dit een dictatuur van arbeiders en boeren. De naam bleek slechts schijn, de macht berustte uiteindelijk bij Lenin.
Volgens Trotski is het verbond van arbeiders en boeren een coalitie, die het proletariaat aan de uitgebuite lagen van stad en land voorstelt. Het proletariaat moest de leiding nemen omdat zij meer ontwikkeld waren. Dit in het opzicht van de kennis van het kapitalisme en communisme. Hij stelt ook hier nationalisatie en collectivisatie van de landbouwgrond voor; maar de boeren moeten er niet op achteruitgaan. De taak van de arbeiders is dan ook hen te ondersteunen. Trotski uitte veel kritiek jegens de sovjetdictatuur. Hij achtte het de taak van de Vierde Internationale het proletariaat van zijn oude leiding te bevrijden. De arbeiders- en boerenregering die hij predikt, blijkt een totaal andere regering dan de communistische arbeiders- en boerenregering, ontstaan na de Revolutie, die democratisch had moeten zijn, maar dat nooit is geworden.
Ter versteviging van hun macht was Trotski voorstander van bewapening van het proletariaat – het oprichten van een arbeidersmilitie die op den duur het reguliere leger zou moeten vervangen. "Tegen de benden van het fascisme kunnen slechts bewapende arbeiders, die weten dat tientallen miljoenen werkenden achter hen staan en hen steunen, doelmatig verzet bieden." Doelstellingen tot de ‘bewapening van het proletariaat’ waren:
* Algehele afschaffing van de geheime diplomatie. Alle verdragen en overeenkomsten moeten voor iedere arbeider en boer te beoordelen zijn. • Militaire instructie en bewapening van de arbeiders en boeren onder onmiddellijke controle van de arbeiders- en boerencomités. • Stichting van militaire scholen tot opleiding van bevelhebbers uit de kringen van de werkenden, gekozen door de arbeidersorganisaties. • Vervanging van het bestaande, d.w.z. in kazernes ondergebrachte leger, door een volksmilitie die voortdurend in verbinding staat met de fabrieken, mijnen en boerderijen.
Ook de boeren kregen dus een rol in dit plan.
# Trotski voor beginners/Wat is arbeiderscontrole

Vraag 8: Wat is arbeiderscontrole?
De arbeiderscontrole houdt in dat de arbeiders van een bepaald bedrijf inzage hebben in alle documenten van dat bedrijf – contracten, overeenkomsten en dergelijke. Trotski acht de arbeiderscontrole als een belangrijk deel van een communistische samenleving. “De taak van de arbeiders is het totale productie- en verdelingssysteem volgens meer rationele en meer waardige normen te reorganiseren.” Oftewel: De arbeiders kunnen de arbeid verbeteren. Het afschaffen van het bedrijfsgeheim – dat wat de arbeiders niet mogen weten - is volgens hem de eerste stap naar een door de staat geleide economie.
Trotski eist ook dat er arbeiderscontrole komt over de oorlogsindustrie; dit ten goede van de strijd tegen het imperialisme – zie hiervoor ook vraag 16. Hij eist inbeslagname van de oorlogswinst en onteigening van de oorlogsindustrieën. De arbeider besliste over de oorlog, haar winst en haar industrie. "Het proletariaat vertrouwt de staat van de burgerij [bourgeoisie] evenmin als de individuele bourgeois."
# Trotski voor beginners/Wat houdt een democratische planeconomie in

De democratische planeconomie is het tegenovergestelde van een stalinistische planeconomie. Het houdt in dat de productie overeenstemt met de behoeften. Zijn er deze maand meer schoenen nodig? Dan worden er meer geproduceerd. En zijn er minder sokken nodig? Dan produceren we er gewoon wat minder. In een stalinistisch land wordt er elke maand evenveel geproduceerd, ongeacht de behoefte. Dus in tegenstelling tot een socialistisch land, is er in dit land een tekort aan schoenen en een overschot aan sokken. Wat er toe leidt dat mensen met versleten schoenen rondlopen en dat de pakhuizen bol staan van de geitenwollen sokken. Voor een democratische (ook wel socialistische) planeconomie is het een vereiste de behoefte goed te kunnen inschatten. In een systeem van planning moeten de burgers, in dit geval de arbeiders en boeren, genoeg inspraak hebben om aan te geven wat ze nodig hebben. Dat is democratisch; vandaar ook democratische planeconomie. Tegenwoordig is het bijna onmogelijk om een strak geleide stalinistische planeconomie te organiseren; als de mensen alleen eten en kleding nodig hebben, is het de vraag of dit lukt. Maar als je er dan mp3-spelers, computers, wasmachines bij krijgt, met nog honderdduizenden andere producten die er in alle soorten en maten zijn? Dan wordt het echt onmogelijk.
In dit geval vormt de bureaucratie een rem op de ontwikkeling, want zij kan niet voldoen aan de behoeftes van de arbeiders. Daarom lijkt de democratische planeconomie de enige planeconomie te zijn die tegenwoordig nog kans van slagen heeft. Sommigen zien in deze planeconomie zelfs de redding van de mensheid; niemand gaat er meer op achteruit, iedereen is gelijk en iedereen krijgt wat hij nodig heeft. Daar zit wat in, als het zou kunnen. Al heeft het communisme vaak gelijkheid gepredikt, en dat nooit waargemaakt – het trotskisme is daar tot op heden niet schuldig aan. Misschien eindelijk gelijkheid in een communistische staat naar Trotski’s maatstaven? Niemand zal het weten tot er ooit een trotskistische staat wordt opgericht.
# Toetsenbank/Toets schaken/Antwoorden
## Antwoorden

* Dg8#
* Dg7#
* b1D#
* de blauwe
* c6, Pc6, Pd7, Ld7, of Dd7
* Kg1, Kh2, Te4, of Tg2
* mat
* pat
* mat
* Pxb4
* cxb6
* Tb6+
* Tf1+
* d6, e5, en e6
* nee (de zwarte toren bestrijkt veld d1, waar de witte koning dan overheen moet)
* Txh2#
* Txh2#
* Pg2#
* Kh3xh4
* toren (promotie tot dame is pat en met enkel een loper of een paard kan wit niet meer winnen)
Max: 20 pt, voor iedere vraag 1.

## Cijfernormering

Noot: omdat deze toets relatief eenvoudig is, is afgeweken van de formule cijfer=totaal aantal punten÷maximaal aantal punten×9+1. De cijfernormering die gebruikt is bij deze toets is strenger dan de gebruikelijke.
# Toetsenbank/Toets evolutie/Antwoorden
## Opdracht 1

* waar
* nietwaar
* waar
* nietwaar
* waar
* nietwaar
* nietwaar
* waar
Max: 8 pt

## Opdracht 2

* nee
* ja
* huisjesslakken die na het sterven van de lucht worden afgesloten door sendimenten
* zowel in jonge als in oude
* zowel in jonge als in oude
Max: 5 pt

## Opdracht 3

* een orgaan die geen functie meer heeft en niet tot nauwelijks tot ontwikkeling komt
* ja
* omdat deze geen functie meer heeft en niet meer tot ontwikkeling komt
* ja
* omdat deze geen functie meer heeft en niet meer tot ontwikkeling komt
Max: 5 pt

## Opdracht 4

* reptielen
* reptielen
* olifanten
* met de miereneters
Max: 4 pt
# Toetsenbank/Toets schaken

Antwoorden
Dit is de eindtoets van de schaakcursus. Je moet minstens een 5,5 halen om te slagen. Maar als je deze toets tenminste met een 8 afsluit, ben je verzekerd dat je het schaken onder de knie hebt.
Gebruiksaanwijzing toets:
* Je ziet een schaakstelling. Onder de schaakopstelling staat wat de opdracht is.
* Meestal moet je een zet doen. Schrijf de zet op volgens de schaaknotatie! Je mag zelf kiezen of je de lange of de korte notatie gebruikt.
* Volg bij andere opgaven de instructies.
Succes!