OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kookboek/Chorizo

Chorizo is een van oorsprong Spaanse worstsoort die kruidig van smaak en roodachtig van kleur is en een stevige, grove structuur heeft. Een kenmerkend ingrediënt is de pimiento choricero, een paprika(poeder) (al dan niet pittig) wat niet alleen zorgt voor de smaak en de rode kleur van de chorizo, maar dankzij de daarin aanwezige etherische oliën ook bijdraagt aan een betere houdbaarheid. Normaal gesproken wordt chorizo vervaardigd van zeer grof gehakt, vettig varkensvlees (maar niet per se exclusief). Andere belangrijke bestanddelen zijn zout, knoflook, oregano, suiker en eventueel andere kruiden zoals komijn.
Chorizo is zowel vers als gedroogd te verkrijgen en in het laatste geval soms ook gerookt. De worst wordt gebruikt als broodbeleg, in stoofschotels meegekookt, gebraden en soms ook gegrild gegeten.
Vooral in Spanje bestaan veel (lokale) varianten van de worst. Zo zijn er bijvoorbeeld zeer smaakvolle, tamelijk exclusieve soorten die gemaakt zijn van het vlees van het Iberische varken, of minder vettige en fijnere varianten die onder andere populair zijn voor tapas. Een bekende variant is de Pamplona die van iets fijner gehakt, of eventueel zelfs gemalen vlees gemaakt is.
Buiten Europa zijn vooral de Mexicaanse of Caribische varianten van de chorizo bekend die een ander kruidenaroma hebben en vaak gemaakt zijn van gemalen vlees in plaats van grof gehakt. Bovendien worden deze vooral vers aangeboden terwijl voor de Europese/Spaanse varianten gedroogd en/of gerookt juist gebruikelijker is.

## Chorizo in gerechten

Chorizo con huevos (chorizo met eieren) is een populair ontbijtgerecht in Mexico en het zuiden van de Verenigde Staten en wordt gemaakt door eenvoudigweg tijdens het bakken van een roerei stukjes chorizo erdoorheen fijn te prakken, zodat beide tijdens het garen goed vermengd raken. Dit chorizo-roerei kan eventueel weer verwerkt worden in een burrito.
Huevos con chorizo (eieren met chorizo) moet niet met bovenstaande verward worden en is een traditioneel gerecht in sommige streken van Spanje, waarbij chorizo en eieren naast elkaar (niet door elkaar) gefrituurd worden in een pan met een diepe laag olijfolie of varkensvet op hoge temperatuur. Hiervoor wordt doorgaans een verse chorizo gebruikt die niet geschikt is voor rauwe consumptie.
Choripán is een populaire snack in veel Zuid-Amerikaanse landen. Dit is een gegrilde chorizo in een broodje of tussen sneetjes witbrood, met mayonaise of andere sausjes zoals chimichurri. Als een over de lengte opengesneden (maar niet helemaal doorgesneden) gekookte chorizo gebruikt wordt spreekt men van een mariposa (vlinder). In Peru wordt met choripán eigenlijk altijd impliciet de mariposaversie bedoeld.
# Kookboek/Citroenkruid

Kruiden en specerijen   Citroenkruid is een in de keuken weinig populair kruid, dat oorspronkelijk afkomstig is uit Zuid-Europa. Het kruid is familie van dragon. Citroenkruid heeft een sterke frisse citroengeur, maar de smaak is minder sterk.
Citroenkruid wordt met name vers gebruikt en kan het gehele jaar door van de plant geplukt worden.
Het blad is geschikt voor verwerking in salades. Er is ook goed om kruidenazijn van te maken en het wordt gebruikt in soepen en gevogelte.
Let op: Citroenkruid mag niet door zwangere vrouwen worden gegeten.
# Kookboek/Christmas pudding

Christmas pudding

### Recept

    Ingrediënten
    200 g rozijnen
    300 g krenten
    200 g blanke rozijnen
    350 g harde boter, geraspt
    200 g broodkruim
    ½ sinaasappel, schoon geboend en geraspt
    2 theelepels kaneelpoeder
    1 zakje amandelen (55 g), gehakt
    75 g bloem
    200 ml melk
    3 eieren
    100 ml brandy
    1 citroen, schoon geboend en schil geraspt en geperst
    nootmuskaat naar smaak

### Bereidingswijze

Voeg alle bovenstaande ingrediënten samen in een puddingvorm. Vervolgens meng je de ingrediënten met een mixer tot een glad geheel. Verstop het muntje ergens in de pudding en dek de vorm dan af met bakpapier. Kook een laagje water in een pan en zet de pan met puddingvorm en al op een laag vuurtje. Laat de pudding in zeven uur gaar stomen. Haal de pudding uit de vorm en bewaar hem in een afgesloten blik tot Kerstmis.
Vet de puddingschaal in met zonnebloemolie. Rasp de citroen boven de puddingschaal zodat er overal een beetje rasp zit. Schenk de maple siroop onderin de vorm. Pureer de gedroogde cranberries en de pruimen met een derde van de whisky. Roer de boter met de suiker luchtig. Klop één voor één de eieren erdoor. Voeg de vruchtenpuree toe en meng tot een gladde massa. Spatel het zelfrijzend bakmeel, de bakpoeder en de speculaaskruiden erdoorheen. Schenk de massa in de puddingschaal. Dek de schaal af met bakpapier en aluminiumfolie en bind het vast met touw.
Zet een pan op het vuur met een ring of een stenen bakje op de bodem om ervoor te zorgen dat de pudding niet aan kan bakken. Zet de gevulde puddingschaal op de ring of bakje en schenk tot 5 centimeter onder de rand van de puddingvorm heet water in de pan. Leg een deksel op de pan en kook de pudding op middelhoog vuur circa 1 uur en 30 minuten. Laat de pudding circa 20 minuten afkoelen in de in de vorm voor je hem stort. Zet de pudding op een mooie schaal. Verwarm de overgebleven whisky circa 1 minuut. Overgiet de pudding en flambeer eventueel aan tafel. Garneer met een takje hulst.
# Kookboek/Citroen

Fruit
Een citroen (Citrus medica syn. Citrus limon) is een gele citrusvrucht met, evenals de limoen (Citrus aurantifolia), een zure smaak die veroorzaakt wordt door het aanwezige citroenzuur dat ook in veel andere citrusvruchten voorkomt.

## Keukengebruik

Citroen bevat veel vitamine C en wordt in kleine hoeveelheden in veel gerechten gebruikt als smaakmaker, maar ook in gebak zoals cake. Daarvoor is ook geraspte citroenschil goed bruikbaar.
In fruitsalades is citroen heel geschikt om bruinverkleuring van de andere vruchten, zoals appels, te voorkomen.
De schil van de citroen wordt wel gebruikt om gebak smaak te geven. Een drank die voornamelijk uit citroensap bestaat is kwast.

## Recepten met citroen of citroensap

* Kookboek/Pasta met tonijn en appel
* Kookboek/Confituur
* Kookboek/Jam
* Kookboek/Guacamole
* Kookboek/Cola
* Kookboek/Paling in kervelsoep
* Kookboek/Bami goreng
* Categorie:KB-citroensap
* Kookboek/Gestoofde eend met sinaasappel
# Kookboek/Citroenjenever

Overzicht van beschreven drankrecepten
Citroenjenever is een eeuwenoude alcoholische drank op basis van citroenen.

## Benodigdheden

* 1 liter jenever
* 4 citroenen
* 30 klontjes suiker

## Bereiding

* Schil de citroenen zeer dun (enkel het gele gedeelte)
* Doe de schillen met de klontjes in een pot
* Giet er de jenever over
* 30 dagen laten trekken op een donkere koele plaats
* Zeef de jenever en doe hem in een fles.

## Variatie

Citroenwodka kan op dezelfde manier gemaakt worden; alleen wordt er dan wodka gebruikt in plaats van jenever.
# Lineaire algebra/Kolom- en rijvector

Hoofdstukken :
Lineaire ruimte
Lineaire combinatie
Lineair onafhankelijk stelsel
Volledig stelsel
Basis
Dimensie
Rang
Coördinatisering
Coördinatentransformatie
Lineaire afbeelding
Kern
Matrix
Getallenruimte
Kolom- en rijvector
Eenvorm
Duale ruimte
Lineaire algebra/Covariant en contravariant
Transformaties
Inproduct
Bilineaire vorm
Kwadratische vorm
Tensor :
Sommige matrices lijken erg veel op een vector; ze bestaan net als een vector slechts uit een n-tal getallen. Formeel is er wel degelijk verschil. Het is echter ingeburgerd ze met de termen kolomvector en rijvector te omschrijven. Zo bestaat de onderstaande 3×1-matrix A uit een kolom van 3 getallen en lijkt daarmee erg op de vector a van dezelfde 3 getallen. We noemen zo'n matrix een kolomvector.
    $A={\begin{bmatrix}2\\0\\1\end{bmatrix}}$
Formeel zouden we moeten schrijven:
    $A=((2),(0),(1))\,$
De elementen van A zijn:
    $A_{11}=2,A_{21}=0,A_{31}=1\,$
De vector a is:
    $a=(2,0,1)\,$
met kentallen:
    $a_{1}=2,a_{2}=0,a_{3}=1\,$
Er is ook nog een 1×3-matrix B, een rijvector, die veel op A en a lijkt:
    $B={\begin{bmatrix}2&0&1\end{bmatrix}}$.
Deze ziet er formeel uit als:
    $B=((2,0,1))\,$.
De elementen van B zijn:
    $B_{11}=2,B_{12}=0,B_{13}=1\,$.
Formeel heeft B één component, die juist de vector a is:
    $B_{1}=(2,0,1)=a\,$

## Definitie 10.1

Een kolomvector is een matrix bestaande uit één kolom, dus een m×1-matrix, element van $(\mathbb {R} ^{1})^{m}$.

## Definitie 10.2

Een rijvector is een matrix bestaande uit één rij, dus een 1×n-matrix, element van $(\mathbb {R} ^{n})^{1}$.
# Lineaire algebra/Kern van een lineaire afbeelding

In dit hoofdstuk wordt het begrip 'kern' (van een lineaire afbeelding) geintroduceerd. Kennis van hoofdstuk 5 is hier voor vereist.

#### Kern

1. Wat is de kern?
    De kern wordt ook wel de nulruimten genoemd. Het is een verzameling van alle originelen waarbij het beeld de nulvector is. Dit schrijf bijvoorbeeld als: ker(F)= {0}.
2. Voorbeelden
    Wat is de kern van de afbeeldingsmatrix ${\begin{bmatrix}-1&0\\1&0\end{bmatrix}}$? Om de kern te bepalen zoeken we daarom de originelen die de nulvector als beeld hebben. Dus:
    ${\begin{bmatrix}0&-1\\1&0\end{bmatrix}}*X={\begin{bmatrix}0\\0\end{bmatrix}}$
    De oplossing is voor sommigen meteen te zien, eventueel is het ook op te lossen via een stelsel.
    De twee oplossingen zijn dan ook de vectoren [0,0]$^T$ en [-1,1]$^T$.
    De kern wordt dan: Ker(F)= { $\alpha {\begin{bmatrix}-1\\1\end{bmatrix}}|\alpha \in \mathbb {R}$ }.
# Moodle/Over

Over
Mogelijkheden
Installatie
Cursus overgenomen van https://docs.moodle.org/nl/ :
Moodle is een softwarepakket voor het maken van internetgebaseerde cursussen en websites. Het is een project, volop in ontwikkeling en ontworpen om het Filosofie educatief raamwerk te ondersteunen.
Moodle wordt gratis ter beschikking gesteld als Open Source software (onder de GNU Public License). Dit houdt in dat Moodle beschermd is door copyright, maar dat je enkele bijkomende vrijheden hebt. Je mag Moodle kopiëren, gebruiken en wijzigen, op voorwaarde dat je de broncode ter beschikking stelt van anderen; de originele licentie en copyrights niet wijzigt of verwijdert en deze licentie ook toepast op gelijk welk afgeleid werk. Lees deze licentie door voor de volledige inhoud en contacteer de houder van het copyright rechtstreeks bij vragen.
Moodle werkt op elke computer met PHP, en ondersteunt verschillende types databanken ( vooral MySQL).
Het woord Moodle was oorspronkelijk een acroniem voor Modular Object-Oriented Dynamic Learning Environment, wat vooral nuttig is voor programmeurs en pedagogen. Het is ook een werkwoord dat het proces van iets lui overpeinzen beschrijft, dingen doen als het je overkomt dat je ze moet doen en leuk filosoferen dat dikwijls leidt tot inzicht en creativiteit. Op die manier slaat het zowel op de manier waarop Moodle is ontstaan als op de manier waarop leerling of leraar het leren of het aanleren met een on line cursus kan benaderen. Wie Moodle gebruikt is een Moodler.
Kom en moodle mee!! Blijf op de hoogte van Nederlandstalig Moodle-nieuws via Avetica, de enige Nederlandstalige Moodle Premium Partner.
# Moderne paradigma's/Waarnemen

Waarnemen Waarnemen is het waar_nemen, het als waarheid tot je nemen, als waarheid aannemen, het gewaarworden van
   Waarnemen bevat de elementen waarheid, innemen, aannemen
# Natuurkunde Opgaven

| Dit is de eerste pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
In dit boek zijn oefenopgaven ten behoeve van het vak natuurkunde op het niveau HAVO4/5 en VWO4/5/6 verzameld, evenals voor de eerste twee jaar (laboratorium)techniek MBO. De opgaven zijn voorzien van antwoorden en (soms) van een complete uitwerking.
# Moderne paradigma's/Wereldbeeld

Wereldbeeld
   De kaart is niet het gebied.Alfred Korzybski
   Het gebied is ook maar een kaart.Mattie van Rooijen
# Moerasbeemdgras

Werk in uitvoering. Aan dit artikel wordt voorlopig nog gewerkt. Gelieve het niet te bewerken totdat dit sjabloon is weggehaald.
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Moerasbeemdgras? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
[[Categorie:Moerasbeemdgras - inhoud|]] [[Categorie:Moerasbeemdgras - inhoud|]]
# Moerasdroogbloem

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Moerasdroogbloem? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
[[Categorie:Moerasdroogbloem - inhoud|]] [[Categorie:Moerasdroogbloem - inhoud|]]
# Latijn/Het schrift

| Latijn | Les 1 · 2 · 3 · 4 · 5 · 6 · 7 · 8 · 9 · 10 · 11 · 12 · 13 · 14 · 15 | Het schrift · Uitspraak · Naamwoorden · Werkwoorden | Woordenlijst |
Het schrift dat de Romeinen gebruikten om hun taal te schrijven was afgeleid van het Etruskisch, dat op zijn beurt was ontleend aan het Grieks. Er was geen onderscheid tussen hoofd- en kleine letters, dit is een ontwikkeling van latere datum. Spaties werden niet of nauwelijks gebruikt en er waren ook geen leestekens. Leestekens zoals men die tegenwoordig aantreft in Latijnse teksten zijn door de uitgever toegevoegd!
De gebruikte letters waren:
    A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V (W) X (Z)
De Z kwam oorspronkelijk alleen in het oudste Latijn voor, verdween voor een paar eeuwen, en werd daarna opnieuw ingevoerd.
De K werd slechts voor enkele zeer oude woorden gebruikt. (Met name het woord "kalendae", de eerste dag van de maand.)
Verwarrend voor de moderne lezer is het gebruik van de V voor zowel de 'u', de 'v' als ook (veelal voor germaanse namen) de 'w' in de vorm van 'VV'. De Romeinen gebruikten de W niet. Het woordenboek geeft slechts kennis van zes woorden met een W, waarvan vijf rivier-/plaatsnamen, die stuk voor stuk Germaanse leenwoorden zijn, en men treft ze slechts in Middeleeuws Latijn aan. In het Grieks is de medeklinker Wau / Digamma in verloop van tijd ook verdwenen.
# Latijn/Internet

De volgende internet pagina's geven toegang tot een rijk materiaal aan Latijnse teksten:
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Wierboon

Werk in uitvoering. Aan dit artikel wordt voorlopig nog gewerkt. Gelieve het niet te bewerken totdat dit sjabloon is weggehaald.
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Wierboon? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Westelijke hemlockspar

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
De boom geeft de voorkeur aan kustgebieden met hoge luchtvochtigheid en vocht in de bodem.
| Alle families? | Familie: Dennen (Pinaceae) Geslacht: Hemlockspar Soort: Tsuga heterophylla |
| Stengel/Tak: | De kroon is piramide- of kegelvormig. De boom heeft een spitse top die enigszins overbuigt. De toppen van de takken hangen iets omlaag. De boomschors is bruin en glad. Oudere bomen zijn donkerder en hebben diepe groeven in de schors. De twijgen zijn bleek geelbruin en zijn bedekt met lange haren. |
| Blad: | De knoppen zijn klein, bruin en bolvormig. De westelijke hemlockspar heeft afgeplatte, aromatische naalden met een variabele grootte. De naalden hebben een afgeronde top en zijn glanzend groen aan de bovenzijde. Ze hebben een korte steel en ze laten een rond, oranjekleurig litteken achter als ze afvallen. |
| Groenblijvend. | Deze plant is groenblijvend en/of winterhard. |
| Vrucht: | De kegels zijn bleekbruin en eivormig, worden 2-3 cm lang en hebben gladde, ronde schubben. De kegels hangen aan het eind van de twijgen omlaag. Onrijpe kegels zijn groen, rijpe zijn bleekgroen. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 4000 cm. |
| Gebruik: | De westelijke hemlockspar levert geel hout (met een rozige zweem). Het heet iets beter te zijn dan dat van de oostelijke hemlockspar en wordt gebruikt voor papierpulp, de bouw, kisten et cetera. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Westelijke hemlockspar? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Westerse karmozijnbes

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Is in Europa ingevoerd en verwilderd. De plant wordt ook in de siertuin gebruikt.
| Alle families? | Familie: Karmozijnbes (Phytolaccaceae) Geslacht: Karmozijnbes Soort: Phytolacca americana |
| Blad: | De bladeren zijn elliptisch tot eirond-lancetvormig en hebben een spitse of toegespitste top. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Juli tot september. Witachtige bloemen. De vruchtdragende trossen gaan later overhangen, in tegenstelling tot die bij de oosterse karmozijnbes (Phytolacca esculenta). De tien vruchtbeginsels zijn met elkaar vergroeid, ook dit in tegenstelling tot die van de oosterse karmozijnbes. |
| Vrucht: | De zwartpurperen vrucht is besachtig. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 100-200 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Voedselrijk. Water ≈ |
| Gebruik: | De jonge scheuten in het voorjaar zijn gekookt goed eetbaar. Het smaakt als een soort asperge. Kook de scheuten in water, vervang het water een keer en breng nogmaals aan de kook voor 10 minuten. Tot ongeveer 60 cm hoogte zijn de groene jonge scheuten goed eetbaar. |
| Let op!: | De bessen zijn giftig evenals de rauwe bladeren en stengels. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Westerse karmozijnbes? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | O | | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Weymouthden

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
| Alle families? | Familie: Dennen (Pinaceae) Geslacht: Pinus Soort: Pinus strobus |
| Stengel/Tak: | De kroon is smal kegelvormig. Met het ouder worden wordt de kroon onregelmatiger en vlakker. De boomschors is glad en groenachtig bruin. Later wordt de schors grijsachtig tot zwart met een beetje paarse gloed. Tevens komen er dan groeven in de schors te zitten. De twijgen zijn slank en heldergroen. Later worden de takken groenachtig bruin en behaard. |
| Blad: | De knoppen zijn eivormig, spits en oranjebruin. De weymouthden heeft slanke, blauwachtig groene naalden van 8-12 cm lang. Ze groeien in bosjes van vijf dicht opeen en zijn naar de top toe gericht. |
| Vrucht: | De kegels zijn bruin, banaanvormig en 10-15 cm lang. De kegelschubben zijn naar buiten gekromd. Jonge kegels zijn groener en rechter dan oudere kegels. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 3000-4000 cm. |
| Gebruik: | Tegenwoordig wordt de boom voor het hout gekweekt in Midden- en West-Europa. Het bleekbruine, lichte hout van de weymouthden leent zich prima voor het gebruik voor deuren en kozijnen, maar ook voor algemene doeleinden, zoals kisten en meubels. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Weymouthden? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Westerse levensboom

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Westerse levensboom? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Westerwolds raaigras

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Westerwolds raaigras? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Wigbladige roos

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
| Alle families? | Familie: Rozen (Rosaceae) Geslacht: Roos Soort: Rosa elliptica |
| Stengel/Tak: | Op de rechtop staande takken zitten brede, haakvormig gekromde stekels. |
| Blad: | De wigvormige bladeren zijn vijf- tot zevendelig geveerd met ovale of elliptische, dubbelgezaagde deelblaadjes. Bij kneuzing van het blad komt een kenmerkende appelgeur vrij uit de klieren aan de achterkant van het blad. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Juni en juli. Licht roze tot rozerode, 2,5-3,5 cm grote bloemen met korte bloemstelen. De kelkbladen staan bij de bloei rechtop en zijn net na de bloei teruggeslagen. De stijl is dicht behaard. |
| Vrucht: | De elliptische tot eivormige, gladde, scharlakenrode rozenbottel is een bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De stijlopening op de vrucht is 1,2-2 mm groot. Bovenop de rozenbottel zitten de afstaande kelkbladen. De steel van de bottel is bezet met klierharen. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 100-250 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Kalkrijk. Zon Water ◔ ≁ |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Wigbladige roos? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Wijdbloeiende rus

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Wijdbloeiende rus? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Wijfjesvaren

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Er is kans op verwarring met de eveneens algemeen voorkomende mannetjesvaren (Dryopteris filix-mas) en de zeldzame stippelvaren (Oreopteris limbosperma). Alle drie hebben ze ongeveer hetzelfde habitat en overeenkomstige kenmerken. De wijfjesvaren is echter van beide te onderscheiden door de drievoudig gedeelde bladen en de komma- of haakvormige sporenhoopjes. De beide anderen hebben dubbel gedeelde bladen en ronde sporenhoopjes.
| Alle families? | Familie: Wijfjesvaren (Athyriaceae) Geslacht: Athyrium Soort: Athyrium filix-femina |
| Geschikt als/voor: | De plant wordt ook in de siertuin gebruikt. |
| Wortel: | In het voorjaar komen uit de wortelstok (rizoom) de nieuwe bladeren. |
| Blad: | De lichtgeel-groene bladeren zijn 30-50 cm lang. De lengte van de aan de voet purperbruine bladsteel is een kwart van die van de bladschijf. De bladschijf is in omtrek elliptisch en afnemend twee tot drievoudig veerdelig of geveerd. De bladeren sterven in de winter af. |
| Vrucht: | Net als bij de mannetjesvaren zitten de sporenhoopjes (sori), die bestaan uit sporangiën, in twee rijen. Het dekvlies (indusium) is meestal haakvormig. In juli en augustus zijn de sporen rijp. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Matig voedselrijk. Zon Water ◑ ≈ |
| Goede buren: | Goede buren voor deze plant: gewassen uit de kensoort voor het onderverbond Circaeo-Alnenion van het verbond van els en gewone vogelkers (Alno-padion). |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Wijfjesvaren? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Wijfjesvarenfamilie

De wijfjesvarenfamilie (Athyriaceae, ook wel Woodsiaceae) is een grote familie van varens met ongeveer twintig geslachten en meer dan 700 soorten. In België en Nederland komen van nature vier soorten uit deze familie voor.

## Naamgeving en etymologie

Synoniem: Woodsiaceae (Diels) Herter, (1949)
De botanische naam Athyriaceae is afkomstig van het geslacht Athyrium en is afkomstig van het Oudgriekse athyrium (kleine deur), wat slaat op de dekvliesjes die bij dit geslacht als een deurtje aan een scharnier zijn opgehangen.

## Kenmerken

Wijfjesvarens zijn overwegend terrestrische planten met rechtopstaande of kruipende, beschubde rizomen, de bladen verspreid of gebundeld. De bladsteel omvat twee vaatbundels die naar de top tot samensmelten tot één U- of sikkelvormige bundel. De fertiele en steriele bladen zijn gelijkvormig. De sporenhoopjes dragen al dan niet een dekvliesje.

## Habitat en verspreiding

De wijfjesvarenfamilie is een familie met een kosmopolitische verspreiding, ze zijn over de hele wereld te vinden. Het zijn voornamelijk terrestrische planten, enkele zijn lithofytisch.

## Taxonomie

Er bestaat nogal wat onenigheid over de juiste wetenschappelijke naam voor deze familie. Alhoewel Woodsiaceae de oudste naam is (1949) en dus in principe voorrang heeft op Athyriaceae (1956), wordt in de 23e druk van de Heukels toch deze laatste als geldige naam opgegeven.

## Geslachten

* Athyrium
* Cystopteris
* Deparia
* Driehoeksvaren (Gymnocarpium)
De soorten staan beschreven in de hoofdstukken over de geslachten.

## Bronnen

* R. van der Meijden, 2005.: Heukels' Flora van Nederland, Wolters-Noordhoff, Groningen/Houten, ISBN: 90-01-58344-X
* Athyriaceae in The Botanical System of the Plants