OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Archeologie/Perioden/Neolithicum

Dit sjabloon is nog in ontwikkeling!
Gereseveerd (Geschiedenis van de Archeologie)
Gereseveerd (Methoden?)
Perioden
Paleolithicum
Mesolithicum
Neolithicum
Bronstijd
IJzertijd
Romeinse Tijd
Middeleeuwen
Nieuwe Tijd
Geologie
Begrippen
Ontstaan
Classificatie
Bodem
waarschijnlijk wordt deze indeling losgelaten, ik ga dit binnenkort aanpassen.
Gereseveerd (Regelgeving/Wetgeving) :

### Vroeg-neolithicum
#### Vroeg-neolithicum A

Begin lineaire bandkeramiek - 5300-4900 v.Chr.

##### Lineaire Bandkeramiek

De eerste agrarische groep op Nederlandse bodem is de lineair-bandkeramische cultuur, ook bekend onder de internationale afkorting LBK. Ze hebben hun naam te danken aan de bandvormige versieringen op het aardewerk. We vinden deze cultuur enkel in het zuiden van het land, in de provincie Limburg.

#### Vroeg-neolithicum B

Begin Rössen-cultuur - 4900-4200 v.Chr.

##### Swifterbant-Cultuur
### Midden-neolithicum
#### Midden-neolithicum A

Begin Michelsberg-cultuur - 4200-3400 v.Chr.

##### Hazendonk 3
#### Midden-neolithicum B

Begin trechterbekercultuur - 3400-2900 v.Chr.

##### Trechterbekercultuur

De eerste agrarische gemeenschap in het midden en noorden van Nederland is de Trechterbekercultuur. Het bekendste aspect zijn de Hunebedden. Volg de link

##### Vlaardingen-groep

In het stroomgebied van de Rijn en de Maas, in de kustzones, vinden we de Vlaardingen-groep.

##### Stein
### Laat-neolithicum
#### Laat-neolithicum A

Begin enkelgrafcultuur - 2900-2500 v.Chr

##### Enkelgraf
#### Laat-neolithicum B

Begin klokbekercultuur - 2500-2000 v.Chr
# Astrologie

Introductie
Geschiedenis
Babylonische astrologie
Hellenistische astrologie
De Tetrabiblos
Middeleeuwse astrologie
Arabische en islamitische astrologie
William Lilly
Moderne astrologie
Microkosmos en macrokosmos
De dierenriem
De twaalf tekens
Westerse siderische astrologie
Het Watermantijdperk
De planeten
De klassieke planeten
De moderne planeten
De 4 elementen
De hoeken
De Ascendant
De huizen
De aspecten
De maansknopen
Andere duidingselementen
Astrologische scholen en disciplines
Geboortehoroscoop
Zonnetekenastrologie
Astrologie van relaties
Esoterische astrologie
Medische astrologie
Psychologische astrologie
Voorspellende astrologie
Solaarhoroscoop
Uurhoekastrologie
Electiehoroscoop
Mundaanastrologie
Hamburger Schule
Kosmobiologie
School van Ram
Andere tradities:
Chinese astrologie
Tibetaanse astrologie
Vedische astrologie
Astrologie en wetenschap
Onderzoek naar astrologie
Opleiding en praktijk
Bronvermelding :
Omdat de westerse astrologie niet alleen steunt op hellenistische tradities maar ook op de voorafgaande Babylonische astrologie, en schatplichtig is aan het werk van Arabische en islamitische geleerden die de oude Griekse teksten van vergetelheid wisten te vrijwaren, worden deze tradities behandeld in het wikibook Westerse astrologie. Met name Chinese, Vedische en Tibetaanse astrologie zijn echter op zichzelf staande tradities die beter apart kunnen worden behandeld.

## Tradities

* Babylonische astrologie
* Hellenistische astrologie
* Arabische en islamitische astrologie
* Westerse astrologie
* Chinese astrologie
* Vedische astrologie
* Tibetaanse astrologie
* Dit is een doorverwijspagina, bedoeld om onderscheid te maken tussen de verschillende betekenissen en gebruiken van de term Astrologie.
* Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Astrologie en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikibooks terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige gebruikers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Maatschappijleer/Op een onbewoond eiland
## Schrijfplan

Je gaat een kort verhaal schrijven over wat er zou gebeuren als je met een groep mensen op een onbewoond eiland strandt. Volg de stappen/vragen hieronder.
Je kunt steeds afvinken welke keuzes je maakt en begrippen je gebruikt. Uiteindelijk is je verhaal 200-225 woorden lang. Het geheel bestaat uit een inleiding, kern en slot. Gebruik synoniemen en verwijswoorden om herhaling te voorkomen.
Houd precies bij hoeveel woorden je schrijft en zet dit bij elke van de drie alinea's.
voorbeelden van signaalwoorden :
| ▢ eerst | ▢ daarna | ▢ ondertussen | ▢ terwijl |
| ▢ maar | ▢ toch | ▢ omdat | ▢ want |
| ▢ ... dan | ▢ ... als | ▢ bijvoorbeeld | ▢ zoals |
voorbeelden van verwijswoorden :
| ▢ hij | ▢ hem | ▢ zij(ze) | ▢ haar |
| ▢ hem | ▢ het | ▢ deze | ▢ die/dit/dat |
| ▢ (met) wie | ▢ waarmee | ▢ waarvoor | ▢ waarnaast |
inspiratie voor het betoog :
| ▢ vrienden | ▢ jongeren | ▢ rechten | ▢ cultuur |
| ▢ veiligheid | ▢ ideaal | ▢ kennis | ▢ voorstander |
| ▢ relaties | ▢ verantwoordelijkheid | ▢ waarden | ▢ normen |
| ▢ familie | ▢ werk | ▢ groepen | ▢ volwassenen |
| ▢ aangeleerd | ▢ ongelijkheid | ▢ plichten | ▢ geloof |
| ▢ vrijheid | ▢ welzijn | ▢ werkelijkheid | ▢ vaardigheden |
| ▢ tegenstander |

### Inleiding (50-55 woorden)

1. In de inleiding beschrijf je wat er als eerste gebeurt wanneer jullie op het eiland aankomen. Hoe reageren mensen? Wie neemt de leiding? Wat wordt er afgesproken?
    ▢ Toen we op het eiland aankwamen ...
    ▢ De meeste mensen waren nog in paniek van de vreselijke ramp ...
    ▢ Toen we het strand bereikten namen de oudsten van onze groep gelijk de leiding ...

### kern (100-115 woorden)

2. In het middenstuk beschrijf je hoe men de weken daarna samenleeft. Hoe kom je aan onderdak en eten? Welke regels worden afgesproken? Welke taken zijn er en hoe worden deze verdeeld? Wat wordt er gedaan als men het oneens is of ruzie krijgt?

### Slot (50-55 woorden)

3. Vertel wat er met de mini-sameleving gebeurt als zij niet meer gevonden worden. Of, als zij juist wel gevonden worden.

### Controle

    ▢ Lees de tekst terug en controleer de spelling en zinsbouw.
    ▢ Verbeter de tekst of schrijf hem opnieuw.

## Beoordeling

| Onderdeel | Waar moet het aan voldoen? | Te behalen punten |
| Naam, klas en datum | | 10 |
| Zinsbouw en spelling | De tekst is goed leesbaar en voldoet aan de spellingsregels. | 15 |
| Opbouw | De opbouw van het verhaal is duidelijk en er is gebruik gemaakt van signaalwoorden. | 15 |
| Opmaak en verzorging | Het geheel ziet er netjes uit en de alinea-indeling (inleiding, kern, slot) klopt. | 15 |
| Stijl | Er is gebruik gemaakt van synoniemen en verwijswoorden om herhaling te voorkomen. | 15 |
| Inhoud | Er is goed gebruik gemaakt van de begrippen uit de tabel en er worden voorbeelden gegeven. | 15 |
| Uitleg, argumenten | Meningen en opvattingen worden uitgelegd aan de hand van argumenten. | 15 |
| | TOTAAL | 100 |
# Maatschappijleer/Onderzoeksopzet

In dit onderzoek wil ik antwoord geven op de vraag: in hoeverre kunnen moderne media en het gebruik van digitale hulpmiddelen een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van kritische denkvaardigheden bij leerlingen in het voortgezet onderwijs. Daarbij wil ik in de eerste plaats ingaan op wat er wordt bedoeld met kritische denkvaardigheden en waarom deze een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van de opgroeiende mens. En aan de andere kant wil ik kijken naar de zin en onzin van het gebruik van moderne middelen in het voortgezet onderwijs.
Voor mijn onderzoek is in elk geval de volgende literatuur van toepassing:
* Jolles, J. (2017). Het tienerbrein (3e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press.
* Verbrugge, A., & Baardewijk, J. van. (2017). Onderwijs in tijden van digitalisering. Amsterdam, Nederland: Boom uitgevers Amsterdam.
* Sercu, L. (2012). Digitale didactiek. Wegwijzers voor de onderwijspraktijk. Acco.
* van der Veen, T., & Van Der Wal, J. (2012). Van leertheorie naar onderwijspraktijk. Wolters-Noordhoff.
* Olgers, T., van Otterdijk, R., Ruijs, G., de Kievid, J. & Meijs, L. (2010). Handboek vakdidactiek Maatschappijleer. Amsterdam: Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken – Instituut voor Publiek en Politiek.
* Schnabel, P., ten Dam, G., Douma, T., van Eijk, R., Tabarki, F., van der Touw, A., ... & Visser, M. (2016). Ons Onderwijs 2032: Eindadvies. Platform Onderwijs2032.
De volgende publicaties:
* Lees:Tijd - 18 januari 2018 - Lezen in Nederland (scp)
* Media:Tijd in kaart - 20 december 2016 - Een digitale publicatie (cardstack) over mediagebruik (scp)
* Media:Tijd in beeld - 19 februari 2015 - Dagelijkse tijdbesteding aan media en communicatie (scp)
* Eurostat - kwaliteitsrapport van ICT 2016 (cbs)
En de volgende artikelen/delen tekst:
* Elen, J., Verburgh, A., Govaerts, E., Vereycken, E., & Depaepe, F. (2016). Kritisch denken is belangrijk in elke onderwijsvorm. Over hoe leerkrachten uit de tweede graad van het secundair onderwijs erover denken. Impuls voor Onderwijsbegeleiding, 47(2), 59-67.
* HEAR, HEAR, Leer scholieren debateren -Nico van der Woude, Daniel Janssen & Ted Sanders
Naast de literatuur worden er in de lespraktijk kritische denkvaardigheden geoefend met behulp van traditionele werkvormen en moderne media. Aan het einde van een lessenserie wordt leerlingen gevraagd hierop te reflecteren. Welke werkvormen spraken je aan? Waarom? En waarvan heb je het meeste geleerd? Etc. Ook wordt een groot aantal leerlingen in het vmbo-t, de havo en het vwo geënquêteerd. Deze vragen zullen gaan over mediagebruik in relatie tot kritische denkvaardigheden binnen en buiten school.

### Links

* https://www.mboraad.nl/platforms-projecten/burgerschap-het-mbo/handreiking-kritische-denkvaardigheden
# Maatschappijleer/Onderzoeksvragen

    ▢ Hoe kunnen moderne media en het gebruik van digitale hulpmiddelen een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van kritische denkvaardigheden bij leerlingen in het voortgezet onderwijs?
    ▢ Wat verstaan we onder moderne media en digitale hulpmiddelen?
       ▢ Welke worden waar, wanneer en hoe ingezet?
       ▢ Wat zijn succesvolle en minder succesvolle ervaringen met ICT in het onderwijs?
       ▢ Welke hulpmiddelen zijn er (al) voor de maatschappijvakken en waar liggen kansen?
    ▢ Waar, wanneer en hoe wordt er gewerkt aan kritische denkvaardigheden in het basisonderwijs en mbo?
       ▢ In hoeverre wordt dit door basisscholen voorbereid?
       ▢ Op wat voor manier wordt dit op het mbo voortgezet?
    ▢ Hoe werken we in het vo aan:
       ▢ informatie (-bronnen) op waarde weten te schatten.
          ▢ daarbij het onderscheid kunnen maken tussen argumenten, beweringen, feiten en aannames.
       ▢ het perspectief van anderen kunnen innemen.
       ▢ kunnen nadenken over hoe eigen opvattingen, beslissingen en handelingen tot stand komen.
    ▢ Hoe heeft het schoolvak maatschappijleer/-kunde zich in de afgelopen decennia ontwikkeld?
       ▢ Op welke onderwerpen ligt de nadruk vroeger en nu?
       ▢ Wat willen we dat leerlingen weten en kunnen?
          ▢ Tegen welke achtergrond willen we dat leerlingen dit weten en kunnen?
    ▢ Wat hebben leerlingen nodig om zich de lesstof eigen te maken?
       ▢ Welk(e) lesstof en lesmateriaal en werkvormen?
       ▢ Naar de toets toe werken of gericht aan (eigen) doelen werken?
       ▢ Hoe te evalueren tijdens de lessen (en daarbuiten)?
    ▢ Problemen in de afstemming/motivatie bij leerlingen:
       ▢ wat zijn de voornaamste?
       ▢ wat zijn de oorzaken?
       ▢ hoe kunnen ze worden voorkomen?
# Kookboek/Mayonaise

Saus | Receptenindex
Een basis voor vele andere sauzen.

## Ingrediënten

* 1 eierdooier
* 1 theelepel mosterd of mosterdpoeder
* zout en peper
* 1,5 tot 2 eetlepels citroensap of azijn
* 2,5 dl olie (slaolie of zonnebloemolie of maïskiemolie)
Alle ingrediënten moeten op kamertemperatuur zijn, dus ook de eieren.

## Benodigdheden

* Eetlepel
* Theelepel
* Maatbeker
* Mixer of garde
* Schaal

## Bereiding

* Roer de eierdooier met de mosterd. Voeg wat zout en peper toe en de azijn of het citroensap.
* Roer het geheel tot een gladde romige massa.
* Voeg de olie toe, druppelsgewijs, blijf daarbij roeren.
    Dit is een geduldig klusje, maar het loont de moeite om het druppelsgewijs te doen. Het eindresultaat leidt tot een mayonaise die kan "staan". Als je er een lepel in steekt en je trekt hem eruit, dan trek je er een punt aan. De textuur van de mayo is dan echt ook lekkerder.
    Voor de natuur- en scheikundigen onder ons: er ontstaat een olie-in-water mengsel: oliedruppeltjes omhuld door een waterlaagje, waarbij het eigeel fungeert als emulgator. Als je alles in één keer bij elkaar gooit en gaat roeren, dan ontstaat een water-in-olie mengsel: waterdruppeltjes omhuld door een olielaag. Ook hierbij fungeert het eigeel als emulgator, maar het geheel gedraagt zich anders en is minder lekker.
* Voeg eventueel nog een eierdooier toe indien de saus niet genoeg bindt of schift. In dat geval eerst in een schone kom de eidooier met en beetje olie mengen tot de saus gaat binden. Dan kan in kleine hoeveelheden de geschifte saus toegevoegd worden die nu wel zal binden. Een lepel ijskoud water wil ook helpen.
* Met de hoeveelheid olie kan de gewenste dikte worden beïnvloed. Hoe meer olie, hoe dikker de saus. Dikke mayonaise kan licht verdund worden met enkel eetlepels lauw water.

## Opmerkingen, tips en variaties

* Men kan de mayonaise kleuren, bijvoorbeeld met sap van groene kruiden, tomatenpuree of paprikapoeder.
* Mayonaise kan als basis dienen voor vele andere sauzen en gerechten, zoals knoflooksaus of zalmmousse.

## Recepten met mayonaise als ingrediënt

* Kookboek/Sandwichrol
* Kookboek/Witlofsalade van de nonnen
* Kookboek/Smoske
* Kookboek/Aardappel-komkommer hap
# Kookboek/Margarita

Dit is een recept voor een Mexicaanse cocktail.

## Ingrediënten

* 2/4 witte tequila
* 1/4 triple sec
* 1/4 limoensap
* een stukje limoen
* ijs
* keukenzout

## Bereiding

* Wrijf een partje limoen over de rand van een gekoeld cocktailglas.
* Zet het glas omgekeerd in het zout.
* Shake de ingrediënten.
* Schenk het mengsel door een strainer in het glas, zodat het ijs achterblijft in de shaker.
* Garneer het glas met een nieuw stukje limoen.
# Kookboek/Marshmallow

Barbecue | Receptenindex Verwarm een spekkie (marshmallow) op een satéprikker boven de barbecue tot hij bruin wordt. Draai hem rond om gelijkmatig te bruinen.
Snel opeten, maar pas op: het kan zo heet zijn dat je je tong kan verbranden.
# Kookboek/Mandarijntaart

Cake, gebak en taart | Receptenindex

## Ingrediënten

* 1 pakje uitgerold kruimeldeeg
* 2 bokalen mandarijntjes ( 350 g stuk )
* 6 boudoir koekjes
* 500 g mascarpone
* 3 eieren
* 100 g + 3 eetlepels suiker
* 2 zakjes vanillesuiker
* 40 g bloem
* 1 à 2 eetlepels limoensap
* 4 cm verse gember

## Voorbereiding

* verkruimel de boudoirkoekjes
* rasp de ongepelde gember, druk door zeef zodat u 1 à 2 eetlepels sap bekomt
* laat de mandarijnpartjes uitlekken

## Bereidingswijze

Schik het deeg in de bakvorm (diameter 30 cm, hoogte 4 cm). Prik er enkele keren in met een vork. Strooi er de verkruimelde boudoirkoekjes over.
Meng de mascarpone, de eieren, de bloem, 100 gram suiker, de vanillesuiker en het limoen- en gembersap goed dooreen.
Bedek het deeg met het mascarponemengsel. Verdeel er de mandarijnpartjes over.
Bak de taart in een voorverwarmde oven op 200 graden Celsius, controleer na 30 minuten of de taart al goed is uitgebakken. Prik daarvoor met een mes in de taart, als er niet veel blijft plakken aan het mes is de taart klaar. Zo niet, laat de taart dan nog 5 à 10 minuten langer in de oven bakken.
Strooi er vervolgens 2 à 3 eetlepels suiker over en laat nog 5 minuten kleuren. De mascarponecrème moet goed gestold zijn.

## Kooktip

* Vervang de mandarijntjes door ananas
* Voor liefhebbers: parfumeer de mascarponecrème met 2 à 3 eetlepels Mandarin Napoleon
Smakelijk!!
# Kookboek/Marsepein

Marsepein | Receptenindex
Het bekende sinterklaassnoep.

## Wat heb je nodig
### Ingrediënten

* 50 gram gepelde amandelen
* 50 gram poedersuiker $^1$
* eventueel kleurstof (te koop bij sommige drogisterijen)
$^1$ Eventueel kan er ook kristal- of andere suiker gebruikt worden met grovere korrel. In dat geval moet ook de suiker even in de koffiemolen vermalen worden.

### Benodigdheden

* elektrische koffiemolen
* snijplank/werkblad
* eventueel een kleine deegroller
* kom

## Bereidingswijze

* Maal de amandelen fijn in de elektrische koffiemolen
* Meng de fijngemalen amandelen met de poedersuiker
* Voeg eventueel de kleurstof toe aan het mengsel
* Kneed het mengsel goed door elkaar tot een deegbal ontstaat
* Maak figuurtjes van het deeg
* Eet smakelijk!
# Kookboek/Mascarpone

Ingrediënten   Mascarpone is een frisse en romige kaas verkregen op basis van gepasteuriseerde en gestremde melk. De rijping verloopt erg snel en de kaas is 24 uur na het maken al geschikt voor consumptie. Deze witte kaas onderscheidt zich met zijn romige, homogene, zachte maar tamelijke dichte samenstelling. Zowel zijn samenstelling als bereidingsprocédé maken het verschil met de andere kazen.
De zachte en delicate smaak van Mascarpone doet denken aan room, maar hij is dikker en de samenstelling is gelijkmatiger.
Mascarpone kent heel wat uiteenlopende toepassingen en wordt gesmaakt op elk ogenblik van de dag. De smaak en souplesse van deze frisse kaas weten altijd te overtuigen. Hij krijgt een plaatsje in heel wat recepten, van zoet tot zout.
Het was de Tiramisu, het bekende Milanese dessert, op basis van Mascarpone en chocolade, die de Mascarpone beroemd maakte.
# Kookboek/Mangochutney

Indische keuken | Saus | Receptenindex
Overzicht :
| Categorie: | Saus |
| Aantal porties: | 8 |
| Energie: | kcal/ kJ |
| Tijd: | 1 uur |
| Moeilijkheidsgraad: | |

## Ingrediënten

* 2 tot 3 rijpe mango's
* 0,5 liter wijnazijn
* 250 gram suiker
* 200 gram rozijnen
* 30 gram verse gember
* 1 theelepel mosterdzaad
* 1 teentje knoflook
* 1 heet pepertje
* 1 ui

## Bereiding

* Maak de ui schoon
* fruit de ui en bak het lichtbruin aan
* Laat de rozijnen wellen
* Snijd de gember in kleine stukjes
* Snijd de mango's in blokjes
* Doe alle ingrediënten in een pannetje en laat het geheel goed doorkoken
* Breng het geheel op smaak met wat zout en peper
* Doe de chutney heet in een schoongemaakte jampot of weckpot

## Tip

Mangochutney is te combineren met kip of Indische curry
# Kookboek/Manhattan
## Ingrediënten

* 1 deel zoete vermout
* 3 delen whisky
* gehakt ijs
* een scheut Angostura bitters
* een maraschinokers

## Bereiding

* Zet het glas van tevoren in de vriezer.
* Voeg de dranken en het ijs samen in een mengglas.
* Roer het geheel.
* Schenk alles over een strainer in een glas.
* Voeg de kers toe.

## Variaties

Er zijn heel veel varianten mogelijk.
* De Droge Manhattan; deze variant wordt gemaakt van droge vermout en een flinke scheut Blue Curaçao.
* De Perfect Manhattan; deze variant wordt gemaakt van 1½ deel zoete en 1½ deel droge vermout.
* Bij de Cubaanse Manhattan; bij deze variant wordt er bruine rum toegevoegd
* In de Florida Manhattan; bij deze variant wordt de kers en de brandewijn weggelaten. Ervoor in de plaats komt een schijfje citroen.
* De Rob Roy Manhattan deze variant wordt gemaakt van Scotch.
# Maatschappijleer/Over maatschappijleer/Informatie en betrouwbaarheid
## Wanneer is informatie betrouwbaar?

We leven in een informatiesamenleving. Maar lang niet alle informatie die we dagelijks via de media ontvangen, is betrouwbaar. Als je na wilt gaan hoe betrouwbaar informatie is, kun je kijken naar de:
* oosprong van de informatie: is de bron betrouwbaar?
* objeciviteit van de informatie: worden er feiten genoemd en welke?
* de veelzijdigheid van de informatie: is er hoor en wederhoor toegepast?
Wanneer iemand zijn eigen mening geeft, kun je kijken welke argumenten iemand gebruikt om deze mening te onderbouwen.
# Maatschappijleer/Opdrachten maatschappijleer/Miniatuurtekening
## De opdracht

Maak een gedetailleerde tekening van een maatschappelijk onderwerp zoals: Waarden en normen, sociale ongelijkheid, rechtvaardigheid, etc. op A4 formaat. Of twaalf miniaturen (kleine tekeningen) over twaalf kernbegrippen op A3 formaat zoals: macht, dilemma, beeldvorming, communicatie, etc. Zoals het voorbeeld hieronder:
12 miniaturen op A3 :
| Macht | Belangen | Dilemma | Compromis |
| Beeldvorming | Communicatie | Feit | Mening |
| Grondwet | Vrijheid | Gelijkheid | Solidariteit |
NB. Je mag zelf begrippen kiezen.

### Materiaal

* dik A4/A3 papier
* kleurpotloden

### Vorm

* rechtop of in de breedte
* 2cm marge rondom
* volledig ingekleurd
* vlakken van maximaal één vierkante centimeter

### Verzorging

* oefen gelijkmatige druk uit op het gehele papier (dun beginnen)
* vermijd potloodstreken
* ga bewust om met verhoudingen
# Maatschappijleer/Over maatschappijleer/Maatschappelijke problemen

Een maatschappelijk probleem is een ongewenste situatie in de samenleving waarbij de overheid betrokken is. We spreken van een maatschappelijk probleem (of maatschappelijk vraagstuk) als een relatief grote groep mensen in de samenleving last heeft van het probleem of ermee te maken heeft.

## Voorbeelden

Werkloosheid, de druk van vergrijzing op de zorg en uitgaansgeweld zijn voorbeelden van maatschappelijke problemen. Over deze en andere vraagstukken en de oplossing ervan, is in de samenleving altijd in meer of mindere mate discussie. De overheid kan wetten maken om maatschappelijke problematiek aan te pakken. We spreken daarom ook wel van politieke problemen.

## Kenmerken

Een maatschappelijk probleem heeft de volgende kenmerken:
* het is een probleem waarbij relatief veel actoren betrokken zijn (burgers, bedrijven en organisaties);
* er bestaan verschillende opvattingen over de oorzaken en de aanpak van het probleem;
* de overheid speelt een rol bij de oplossing van het probleem.

## Zie ook

* Maatschappij (sociale wetenschappen)
* Sociale wetenschappen
* Sociale kwestie
* ↑ Woerdman, E.; Krol, E. (2020): Politiek en politicologie, Noordhoff.
* ↑ Wilterdink, N. A.; Heerikhuizen, B., van (2012): Samenlevingen: inleiding in de sociologie, Noordhoff.
* ↑ Schra, E. L.; Veldman, M. C. (2017): Seneca maatschappijleer havo, Epopee het Kleijnbedrijf.
# Maatschappijleer/Openbaar Bestuur. Beleid, organisatie en politiek - M. A. P. Bovens e.a.
## De wereld van het openbaar bestuur

Onder openbaar bestuur rekenen we de partijen binnen en buiten de overheid die zich bezig houden met de inrichting en sturing van de samenleving.

### De praktijk van het openbaar bestuur

De eurocrisis legde de kwetsbaarheid van het Europese bestuur bloot. Europese vraagstukken zijn talrijk en complex. En wie is eigenlijk de baas in Europa? Wat zijn de hoofdlijnen van het openbaar bestuur en hoe heeft het zich in de loop der tijd ontwikkeld?

### Het veelvormige bestuur

Het openbaar bestuur kent een aantal problemen:
* de variëteit aan organisaties;
* de verscheidenheid aan activiteiten;
* verschillende niveaus van bestuur;
* vage grenzen tussen politiek, bestuur en samenleving.

#### Vele organisaties

    Feitelijk bestaat 'het openbaar' bestuur niet. Het is een verzameling van duizenden organisaties.

#### Overal in de samenleving aanwezig

    Alle facetten van de samenleving hebben vroeg of laat met zaken van publiek belang te maken.

#### Meerdere schaalniveaus

    Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Een uniform centraal bestuursstelsel waarin provincies en gemeenten een belangrijke stem hebben.

#### Lastig af te bakenen

    Openbaar bestuur kan worden opgevat als het nemen van beslissingen met een bindend karakter voor een bepaald grondgebied.