# Programmeren in COBOL/Velden/Printversie

In dit deel van het boek gaan we dieper in op het gebruik van velden(variabelen). Je leert onder andere hoe je groepsvelden en tabellen maakt en hoe je je velden kunt opmaken.

## De inhoud van dit deel

* Groepsvelden en conditie met voorwaardenaam (Oef )
* Tabellen (Oef )
* Editing (Oef )
* Embedded SQL
1. Groepsvelden en conditie met voorwaardenaam
In dit hoofdstuk leer je over groepsvelden en condities met voorwaardenaam. Dit gaat een beetje dieper in op velden.

## Groepsvelden

Een groepsveld of copybook kan gebruikt worden om via één ACCEPT data te geven aan meerdere variabelen.
COBOL-code: Groepsvelden
In dit programma wordt een getal gelezen en dat getal zal worden opgesplitst in 2 getallen. In tegenstelling tot een gewone variabele, waar level "77" wordt gebruikt bij het declareren, moet je voor een groepsveld "01" gebruiken: "01 getal.". Getal zal dan de naam zijn van het groepsveld. Bij de naam van een groepsveld wordt geen PIC gebruikt. Het groepsveld wordt onderverdeeld in andere variabelen. In dit geval is dat a en b. Bij deze variabelen moet wel een PIC worden gebruikt en dit is hetzelfde als bij andere variabelen. De lengte van het groepsveld getal hangt af van de som van de lengtes van variabelen die bij het groepsveld horen. Hier is dit dus 3 tekens lang (a heeft er 1 en b heeft er 2). Als je dus een getal leest met het groepsveld getal zal die worden opgesplitst.
Om de variabelen van een groepsveld apart op het scherm te tonen, hoef je dus alleen maar DISPLAY te gebruiken, gevolgd door de naam van de variabele. Het omgekeerde is ook waar. Stel, je vraagt eerst de voornaam van de gebruiker en daarna de achternaam en je wilt die heel makkelijk opnieuw op het scherm weergeven.
COBOL-code: Groepsvelden
Heel simpel dus: je leest apart de variabelen voornaam en achternaam. Omdat die bij groepsveld naam horen kun je ze via DISPLAY beide in één keer tonen op het scherm. Maar wat al je voornaam exact 10 letters lang is? Dan wordt de voornaam en achternaam aan elkaar geschreven. Hiervoor bestaat de FILLER.

### FILLER

Een FILLER kan voor twee zaken worden gebruikt. De eerste werd hierboven al aangehaald: Als je 2 variabelen in een groepsveld hebt en die gebruiken de totale voorziene lengte (bepaald door PIC). Met een extra variabele, de FILLER, kan je een spatie tussen die 2 variabelen zetten.
COBOL-code: FILLER
Hier is tussen die variabelen voornaam en achternaam nog een derde geplaatst: 02 PIC X VALUE " " Omdat je de FILLER toch niet gebruikt, moet je hem niet benoemen. Sommige compilers geven wel een warning als je hem niet FILLER noemt (02 FILLER PIC X VALUE " "). Tussen achternaam en voornaam zal nu een spatie komen wanneer je het groepsveld naam toont. Je kunt natuurlijk naast een spatie ook alle andere tekens gebruiken -, +, *, /,... Maar let op als je een FILLER gebruikt: Lees dan nooit het hele groepsveld in, in dit geval naam, anders overschrijf je de FILLER. Dus nooit "ACCEPT naam".
De FILLER kun je ook op een andere manier gebruiken. Wanneer je gegevens inleest kan het zijn dat je uiteindelijk bepaalde informatie niet nodig hebt. Je leest bijvoorbeeld namen in en je weet dat de eerste 10 tekens de voornaam is, maar die wil je niet. Dan kun je ook een FILLER gebruiken.
COBOL-code: FILLER
Als je dan naam inleest, zal de voornaam worden opgeslagen in de FILLER. Maar omdat je die toch niet nodig hebt, geef je de FILLER geen naam. De gegevens gaan toch niet verloren: Als je het groepsveld naam toont, krijg je nog steeds de voornaam te zien. Het is gewoon een simple truuk om minder (overbodige) variabelen te hebben bij grote programma's.

## Conditie met voorwaardenaam

Conditie met voorwaardenaam is een manier om een bepaalde variabele te activeren als er voldaan is aan een bepaalde voorwaarde.

### De simpele manier

COBOL-code: Conditie met voorwaardenaam
De variabele getal is onderverdeeld in 2 andere variabelen: even en oneven. Als het getal dat wordt opgeslagen in de variabele getal, even is, dan wordt de variabele even geactiveerd. En met oneven wordt de variabele oneven geactiveerd.

### Gebruik van THRU of THROUGH

Als veel opvolgende cijfers als voorwaarde gelden, kun je THRU gebruiken.
COBOL-code: Conditie met voorwaardenaam
Dit programma kijkt of een leerling al of niet geslaagd is. Wanneer het getal lager dan 50 is, zal de variabele niet geslaagd geactiveerd worden. Als het 50 of hoger is, zal de variabele geslaagd geactiveerd worden. Naast de Amerikaanse spelling THRU kan, je ook het Engelse THROUGH gebruiken.

### Een boolean

Je kan dankzij conditie met voorwaardenaam dus ook een boolean maken. Hier is een simpel voorbeeld hoe het moet.
COBOL-code: Boolean
De gebruiker wordt gevraagd of het ok is. Antwoordt hij met een "j" of "J", dan wordt de variabele ok geactiveerd; wanneer hij met iets anders antwoordt gebeurt er niets.

#### Switch

Een switch of vlag is ook een boolean. Zo kan bijgehouden worden of het einde van een bestand (EOF = end-of-file) of tabel bereikt werd.
COBOL-code: Switch
2. Tabellen

## 1-dimensionale tabel
### Simpel voorbeeld

Tabellen, ook wel arrays genoemd, worden gebruikt om gelijkaardige gegevens bij elkaar te houden: In een tabel staan bijvoorbeeld een aantal temperatuurmetingen of namen van personen. Met een tabel kun je bovendien vermijden dat je veel verschillende variabelen moet maken: Naam1, naam2, naam3, ...
Een tabel kan ook gebruikt worden om maar eenmaal een bestand te hoeven lezen, want dat is trager dan het raadplegen van werkgeheugen.
In onderstaand stukje programmacode zullen we 10 verschillende getallen lezen, om ze vervolgens allemaal terug op het scherm te tonen.
COBOL-code: Tabel
Nu zullen we de belangrijke delen van het programma uitleggen.
COBOL-code: Tabel
Een tabel lijkt ongeveer op een groepsveld. Het grote verschil is OCCURS: Dat geeft aan hoeveel getallen er moeten worden opgeslagen; in dit geval 10 keer. i zal worden gebruikt als teller:
COBOL-code: Tabel
De verschillende getallen die in de tabel worden opgeslagen, worden niet aangeduid door een unieke naam, maar wel door een nummer. Dit nummer wordt index (of subscript) genoemd. Om de 10 verschillende getallen te lezen, wordt er best gebruik gemaakt van een lus. De variabele i wordt gebruikt als teller, die teller kun je gebruiken als index. In de lus wordt eerst 1 in i gezet en wordt met 1 verhoogd, telkens de lus opnieuw wordt uitgevoerd. Om een getal op te slaan, typ je "ACCEPT getal(i)"; dan wordt het getal op de i$^{de}$ plaats opgeslagen. Om dat getal te kunnen tonen, moet je gewoon "DISPLAY getal(i)" gebruiken. Een teller is natuurlijk niet verplicht om de getallen te kunnen lezen en uitschrijven. Je kan gewoon een nummer vragen van de gebruiker zelf. Het is ook mogelijk om in een subscript een kleine berekening te doen. Hier zijn een aantal andere mogelijkheden.
COBOL-code: Tabel

### VALUE bij tabellen

Je kunt op voorhand al een waarde geven aan de verschillende elementen van een tabel. Hiervoor zijn meerdere mogelijkheden beschikbaar.
COBOL-code: VALUE bij tabellen
Door dit te doen, geef je aan ieder element in de tabel de waarde 9. Er is ook een andere manier d.m.v. de naam van de tabel.
COBOL-code: VALUE bij tabellen
Hier wordt via de naam van de tabel de gegevens in de verschillende elementen gezet. "a" komt in het eerste element, "b" in het tweede en zoverder. Dit kan handig zijn als je kleine gegevens in een tabel wilt zetten. Maar als je 10 namen in een tabel wilt zetten, kan je ook per element een waarde geven op een andere manier:
COBOL-code: VALUE bij tabellen
Je maakt een groepsveld, en aan iedere veld geef je een waarde. Let wel op dat je dezelfde PIC geeft aan alle velden, anders krijg je heel vreemde resultaten. Dan gebruik je "REDEFINES", deze zal van het groepsveld een tabel maken.

### Complexer voorbeeld

COBOL-code: Complexer voorbeeld
Als je het hoofdstuk over Sequentiële bestanden hebt gelezen, zul je wel al door hebben dat dit programma een bestand leest en schrijft. Hier wordt een tabel gebruikt om de informatie van het gelezen bestand in op te slaan. Hierdoor gaat de informatie niet verloren telkens je een nieuwe regel leest.
COBOL-code: Complexer voorbeeld
Je kunt dus ook een tabel onderverdelen in groepsvelden. Dit zorgt ervoor dat je een tabel onderverdelen in verschillende variabelen, wat het duidelijk en makkelijker maakt om er mee te werken.
COBOL-code: Complexer voorbeeld

## 2-dimensionale tabel(matrix)

Een 2-dimensionale tabel laat natuurlijk toe om meer informatie op te slaan. Stel dat je bijvoorbeeld de dagtemperatuur van 7 dagen wilt opslaan. Dan kun je een gewoon 1-dimensionaal tabel gebruiken. Maar wat als je dat van 5 verschillende straten wilt opslaan. Dan kun je ofwel 5 verschillende 1-dimensionale tabelen maken. Of je kunt het volgende doen:
COBOL-code: 2-dimensionale tabel
Hier wordt dus voor iedere straat 7 dagtemperaturen in gelezen.
COBOL-code: 2-dimensionale tabel
Het zal u dus niet verbazen dat je 2 keer OCCURS moet gebruiken. Eén keer om de 5 straten te declareren en één keer om voor elk gebied 7 dagen te declaren.
COBOL-code: 2-dimensionale tabel
Om via een lus de gegevens in te voeren, heb je bij een 2-dimensionale tabel 2 lussen nodig. De eerste lus gaat de gebieden één voor één af en de tweede lus zal de dagen afgaan. De subscript ziet er natuurlijk ook anders uit.
3. Editing
Je kan met COBOL de leesbaarheid van gegevens verbeteren via data editing. Dit betekent dat je een opmaak geeft aan een veld. Bijvoorbeeld je hebt een datum in een veld met een PICTURE 9(8) opgeslagen als 01012001. Als je dit toont op het scherm, is dit niet echt leesbaar. Daarom kun je een PICTURE maken met 99/99/9999. Als je dan dat veld toont op het scherm, dan krijg je “01/01/2001”. Er is echter een probleem: je kunt geen gevens inlezen via ACCEPT in een veld waar editing is gebruikt, en je kunt ook geen berekeningen doen met gegevens in een dergelijk veld.
Je hebt dus telkens twee velden nodig: een om een waarde in te lezen en om mee te rekenen: de zender (sender), en een om de waarde weer te geven: de ontvanger (receiver). Met het MOVE-statement wordt de inhoud overgebracht: "MOVE sender TO receiver". Uiteindelijk wordt dan de ontvanger getoond op het scherm.

## Simple insertion

Bij simple insertion gaan we symbolen toevoegen. Dit zijn er 5, namelijk een spatie (m.b.v. de letter B (blank)), het cijfer nul (0), een schuine streep (/), de punt (.) en de komma (,). Je mag ze niet zomaar gebruiken. De punt en de komma mag je alleen gebruiken bij numerieke velden.
Om gegevens van één veld naar de andere te sturen moet je simpel weg het MOVE-statement gebruiken. Je kunt natuurlijk ook verschillende symbolen in een PICTURE met elkaar combineren.

## Fixed insertion

Bij fixed insertion worden 5 (boekhoudkundige) symbolen gebruikt, alleen bij numerieke velden. Deze symbolen zijn het plus- en minteken (+ en -), credit (CR) en debet (DB) en het dollarteken ($). Het dollarteken geeft natuurlijk aan dat het om een geldbedrag gaat. CR, DB en - worden alleen maar getoond wanneer de waarde van het veld negatief is. Bij het plusteken word zowel + als - getoond afhankelijk van de waarde van het veld.
Het plus- en minteken moeten altijd uiterst link of rechts worden gezet en nooit middenin een getal. CR en DB mogen alleen uiterst rechts staan. +, -, CR en DB mogen slechts één keer worden gebruikt. Het dollarteken moet uiterst links worden geplaatst tenzij er een plus- of minteken wordt gebruikt dan komt het achter dat teken.

## Zero suppression

Zero suppression betekent dat we nullen gaan onderdrukken als ze niet van belang zijn. Hiervoor worden twee tekens gebruikt: de letter Z en de asterisk (*). Als we die tekens gebruiken, wordt de nul vervangen door een spatie of een asterisk. Bijvoorbeeld we hebben een PICTURE 9,999.99 en die heeft als inhoud 123.45 Wanneer we dit gaan tonen krijgen we 0,123.45. Die eerste nul heeft totaal geen nut. Als we de Z gebruiken in ons PICTURE zoals Z,ZZ9.99 dan krijgen we " 123.45". De overbodige nul wordt dus vervangen door een spatie. Merk op dat de komma ook wegvalt want die heeft ook geen enkel nut.
De asterisk doet hetzelfde, maar de nul wordt dan vervangen door een *. Bijvoorbeeld een PICTURE *,**9.99 met als inhoud 12.04 wordt dan getoond op het scherm als "**12.04". De asterisk wordt vooral in de bankwereld gebruikt om fraude te voorkomen. Bijvoorbeeld bij cheques en overschrijvingen om te voorkomen dat er getallen voor een bedrag worden bijgezet. Zoals een cheque voor 500.00 kan makkelijk worden veranderd door 1500.00 terwijl als we asterisken zouden gebruiken eerder ***500.00 zouden te zien krijgen en is het daardoor moeilijk te veranderen.

## Regionale instellingen

COBOL werd gemaakt voor en door de Amerikanen. Europeanen gebruiken geen punt als decimaalteken en niet het dollarteken als valutateken. We gebruiken de komma en de euro (€). COBOL laat wel toe dat je die tekens makkelijk kunt vervangen. Hiervoor gebruiken we de ENVIRONMENT DIVISION, die ons toelaat bepaalde instellingen te veranderen.

### Decimaalteken

We moeten dus het punt en de komma met elkaar verwissellen. Hier is een klein programma dat dit doet.
COBOL-code:
Zoals eerder werd gezegd, moet ENVIRONMENT DIVISION worden gebruikt. Hier wordt de sectie CONFIGURATION SECTION gebruikt die toelaat om instellingen te veranderen. SPECIAL-NAMESs laat toe om speciale functies op te roepen. Het uiteindelijke statement dat ervoor zorgt dat de punt een komma wordt, is DECIMAL-POINT IS COMMA. Hierdoor worden de komma en het punt met elkaar verwisseld. Let hier wel goed mee op. Als je dit gebruikt moet je ook de PICTURE van je velden aanpassen. Een veld dat normaal als PICTURE -Z,ZZ9.99 had, moet nu -Z.ZZ9,99 zijn, anders geraak je in de problemen.

### Valuta

Het veranderen van het dollarteken gebeurt gelijkaardig:
COBOL-code:
CURRENCY SIGN IS "E" dit laat dus toe om het dollarteken makkelijk te veranderen. De E staat dus voor euro. Net zoals het punt en de komma moet je dit ook aanpassen bij de PICTURE van je velden. -$$.$$9,99 wordt dus -EE.EE9,99. In bepaalde versies van COBOL kan je extra dingen doen met valuta, bijvoorbeeld het dollarteken veranderen door het euroteken.
4. Embedded SQL
Programmeren in COBOL/Velden/Embedded SQL