OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Maatschappijleer/Maatschappijleer 5 vwo/Rechtsstaat II

Rechtsstaat II
Criminaliteit
Alle misdrijven die in de wet staan omschreven.
WIE WORDT CRIMINEEL?
Er zijn verschillende ideeën (theorieën) over waarom mensen zich crimineel gedragen.
* Rationele keuze (Marcus Felson)
* Aangeleerd gedrag (Edwin Sutherland)
* Binding (Travis Hirshi)
* Anomie (Robert Merton)
* Erfelijkheid (Edward Wilson/Dick Swaab)
* Zelfcontrole (Michael Gottfredson)
* Psychische balans (Sigmund Freud)
Wanneer is crimineel gedrag en wanneer juist niet?
STRAFFEN
Functies van straffen
* Wraak en vergelding
* Afschrikking
* Voorkomen van eigenrichting
* Resocialisatie
* Beveiliging v/d samenleving
Welke straffen passen bij welke doeleinden?
VRIJHEIDSSTRAF IN CIJFERS
* Een dag cel kost 245 Euro
* 92% van de gevangenen is man
* Meer dan de helft van gedetineerden is tussen de 25 en 45 jaar
* De omvang van een cel is 5 bij 2 meter
* 6% van de gedetineerden zit langer dan 1 jaar vast
* Ruim de helft van de gevangen is binnen een maand weer vrij
Heeft gevangenisstraf zin?
Stelling: gedetineerden zijn voornamelijk slachtoffer.
[[|thumb|upright=1.5|alt=|]]
NEDERLAND EN DE VS
Overeenkomsten en verschillen
[[File:|thumb|upright=1.5|alt=.|.]]
* "Burgers worden niet alleen door nationale grondrechten beschermd, ze kunnen ook een beroep doen op internationale grondrechten."

## Deze internationale grondrechten kwamen tot stand ...

    a. voor de eerste wereldoorlog.
    b. tussen de eerste en tweede wereldoorlog.
    c. na de tweede wereldoorlog.
    d. na de oorlog in Vietnam.

## Vergeleken met Nederland is in de VS sprake van

    a. weinig betrokkenheid van burgers bij de rechtsspraak.
    b. minder zware straffen.
    c. een kleinere uitingsvrijheid.
    d. beperkte sociale grondrechten.
* "Een sanctie die Nederland lange tijd bijzonder maakte, is de levenslange gevangenisstraf. Kreeg je deze straf, dan zat je echt tot je dood gevangen."

## Bovenstaande is in strijd met het Europees recht, omdat ...

    a. gevangenen altijd perspectief moeten hebben op vrijlating.
    b. een levenslange gevangenisstraf geen 'oplossing' biedt.
    c. daardoor de gevangenissen zo vol komen te zitten dat dit ten koste gaat van de leefomstandigheden.
    d. een mens niet in gevangenschap mag sterven.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Uitgebeten veenmos

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Uitgebeten veenmos? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Tweehuizige zegge

| 1 | 2 | 3 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Informatie wordt nog gezocht. Als je wilt meehelpen met invullen van gegevens zie dan de hulp onderaan op het sjabloon
| Alle families? | Familie: Cypergrassen (Cyperaceae) Geslacht: Zegge Soort: Carex dioica |
| Rode lijst. | Deze in het wild voorkomende plant staat op de rode lijst in Nederland en/of België. Dat betekent dat ze kwetsbaar of (bijna) uitgestorven zijn. Zaai of plant ze en verspreid overtollig zaad. |
| Wortel: | Vormt korte wortelstokken. |
| Blad: | De minder dan 1 mm brede, bladeren lopen taps toe of hebben een afgeplatte punt. Het onderste deel van het blad is ingerold. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Mei. Zoals de naam al aangeeft zijn er vrouwelijk bloeiende en mannelijk bloeiende planten. De bloeiwijze is een aar. De vrouwelijke aar is 1 cm lang en de mannelijke aar is ongeveer 1,5 cm lang. De vliezige, roodbruine kafjes van de vrouwelijke bloemen glimmen en zijn breed en scherp. De kafjes van de mannelijke bloemen zijn iets lichter van kleur. De kafjes blijven lang zitten. Het duidelijk generfde, dofbruine urntje is 3-4 mm lang en 1,5 mm breed en heeft een korte, fijn getande snavel. Het rijpe urntje staat horizontaal. Het urntje is een soort schutblaadje dat geheel om de vrucht zit. De vrouwelijke bloem heeft twee stempels. |
| Vrucht: | De vrucht is een lensvormig nootje. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 5-30 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Voedselarme, zwak zure grond. Zon Water ○ ≈ |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Tweehuizige zegge? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | O | | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Tweejarig vlas

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Het is de mogelijke voorouder van het ook in Vlaanderen sinds de Romeinse tijd gecultiveerde vlas.
| Alle families? | Familie: Vlas (Linaceae) Geslacht: Linum Soort: Linum bienne |
| Stengel/Tak: | Opgerichte, gladde bloemstengels. |
| Blad: | De bladeren zijn tot 2 cm lang, lijn- tot lancetvormig, met één tot drie nerven, ongesteeld en afwisselend langs de stengel geplaatst. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Maart tot juni. De bloemen zitten in losse trossen aan het einde van de bloemstengel. De kelk bestaat uit vijf kleine, losse, ovale kelkblaadjes, die enkel aan de binnenzijde behaard zijn. De kroon is eveneens vijftallig, de kroonbladen zijn tot 1 cm lang, eirond met afgeronde top, lichtblauw gekleurd met donkerder nerven. Het vruchtbeginsel is bovenstandig en eindigt in een kegelvormige stempel. Rond de stamper staan vijf meeldraden met donkerblauwe langwerpig-eivormige helmknoppen, afgewisseld met vijf staminodiën, die aan basis met elkaar vergroeid zijn. |
| Vrucht: | De vrucht is een bolvormige doosvrucht die zicht opent met tien kleppen. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± <60 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Matig voedselrijk grasland. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Tweejarig vlas? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | 1/2/O | | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Tweekleurige eik

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Heeft een voorkeur voor dezelfde standplaatsen als de moeraseik (Quercus palustris), dus plaatsen met een normale tot matig droge bodem in de omgeving van stromend water. De boom is vorstbestendig tot ongeveer -15 graden Celsius.
| Alle families? | Familie: Napjesdragers (Fagaceae) Geslacht: Eik Soort: Quercus bicolor |
| Stengel/Tak: | De bast is donkerbruin tot zwart. |
| Blad: | Brede omgekeerd eironde bladeren, 12-18 cm lang en 7-11 cm breed, die op de bovenzijde donkergroen, en aan de onderzijde door de dichte beharing zilvergrijs zijn. De bladrand is onregelmatig gelobd met 5-7 lobben per zijde. In de herfst kleuren deze geel-bruin, soms rood. |
| Groenblijvend. | Deze plant is groenblijvend en/of winterhard. |
| Vrucht: | De vruchten zijn ovaal gevormde eikels en staan meestal paarsgewijs, ongeveer 6 maanden na de bestuiving rijpend. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 1200-2500 cm. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Tweekleurige eik? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Tweestijlige meidoorn

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Lijkt erg veel op de eenstijlige meidoorn (Crataegus monogyna); hier worden alleen de verschillen besproken.
| Alle families? | Familie: Rozen (Crataegus) Geslacht: Meidoorn Soort: Crataegus laevigata |
| Stengel/Tak: | Vaak zijn er kruisende takken. De schors is aanvankelijk glad en bruin. Later wordt deze donkerder en is gebarsten tot ribbels. De twijgen zijn donkerrood of bruin. Ze hebben scherpe, 1-2,5 cm lange doorns. |
| Blad: | De bladeren zijn minder diep ingesneden dan bij de eenstijlige meidoorn. De lobben zijn derhalve korter. Ook zijn ze stomper en altijd getand. Aan de onderzijde ontbreken de bosjes haar in de oksels van de nerven. De bloemen hebben meestal twee stijlen. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Mei en juni. De bloemen zijn 0,8-1,5 cm breed. De komvormige kroonblaadjes overlappen elkaar gedeeltelijk. Er zijn meeldraden met paarse helmknoppen. |
| Vrucht: | De vruchten hebben meestal twee pitten, soms zelfs drie. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 450 cm. |
| Goede buren: | Goede buren voor deze plant: Kensoort voor de klasse van de doornstruwelen. |
| Geneeskracht: | Wordt als geneeskrachtig gezien bij Wordt als geneeskrachtig gezien bij stimulatie van de bloedsomloop. Deze werking komt o.m. door de inhoudsstof rutine: deze stof is wetenschappelijk bekend om z’n vermogen om blauwe plekken te voorkomen. Bovendien helpt meidoornthee om de cholesterol te verlagen. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Tweestijlige meidoorn? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Urochloa

Urochloa is een geslacht uit de Grassenfamilie (Poaceae). De soorten van dit geslacht komen voor in vrijwel de gehele wereld.

### Soorten

Van het geslacht zijn de volgende soorten bekend:
Nog niet beschreven soorten:
* Urochloa acuminata
* Urochloa adspersa
* Urochloa advena
* Urochloa albicoma
* Urochloa ambigua
* Urochloa argentea
* Urochloa aristatum
* Urochloa arizonica
* Urochloa arrecta
* Urochloa atrisola
* Urochloa bifalcigera
* Urochloa bolbodes
* Urochloa brachyphylla
* Urochloa brachyura
* Urochloa brizantha
* Urochloa burmanica
* Urochloa chennaveeraiana
* Urochloa ciliatissima
* Urochloa cimicina
* Urochloa comata
* Urochloa cordata
* Urochloa decidua
* Urochloa decumbens
* Urochloa deflexa
* Urochloa dictyoneura
* Urochloa discifera
* Urochloa distachya
* Urochloa echinolaenoides
* Urochloa eminii
* Urochloa engleri
* Urochloa eruciformis
* Urochloa extensa
* Urochloa fasciculata
* Urochloa foliosa
* Urochloa fusca
* Urochloa fusiformis
* Urochloa geniculata
* Urochloa gilesii
* Urochloa glabra
* Urochloa glumaris
* Urochloa gorinii
* Urochloa helopus
* Urochloa holosericea
* Urochloa humidicola
* Urochloa hybrida
* Urochloa insculpta
* Urochloa javanica
* Urochloa jinshaicola
* Urochloa jubata
* Urochloa kurzii
* Urochloa lata
* Urochloa longifolia
* Urochloa lorentziana
* Urochloa marathensis
* Urochloa mauritiana
* Urochloa maxima
* Urochloa megastachya
* Urochloa meziana
* Urochloa mollis
* Urochloa mosambicensis
* Urochloa multiculma
* Urochloa munae
* Urochloa mutica
* Urochloa nilagirica
* Urochloa notochthona
* Urochloa novemnervia
* Urochloa oblita
* Urochloa oligobrachiata
* Urochloa oligotricha
* Urochloa ophryodes
* Urochloa panicoides
* Urochloa paniculata
* Urochloa paspaloides
* Urochloa paucispicata
* Urochloa piligera
* Urochloa plantaginea
* Urochloa platynota
* Urochloa platyphylla
* Urochloa platyrrhachis
* Urochloa platytaenia
* Urochloa polyphylla
* Urochloa praetervisa
* Urochloa pubescens
* Urochloa pubigera
* Urochloa pullulans
* Urochloa quintasii
* Urochloa ramosa
* Urochloa remota
* Urochloa reptans
* Urochloa rhodesiensis
* Urochloa rudis
* Urochloa ruschii
* Urochloa ruziziensis
* Urochloa sclerochlaena
* Urochloa semialata
* Urochloa semiundulata
* Urochloa semiverticillata
* Urochloa setigera
* Urochloa stapfiana
* Urochloa stolonifera
* Urochloa subquadripara
* Urochloa supervacua
* Urochloa tanimbarensis
* Urochloa texana
* Urochloa trichopodioides
* Urochloa trichopus
* Urochloa uniseta
* Urochloa venosa
* Urochloa villosa
* Urochloa vittata
* Urochloa whiteana
* Urochloa xantholeuca
* Urochloa yuanmouensi

### Externe links

* Grassbase - The World Online Grass Flora
* Global Biodiversity Information Facility
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Tweerijige zegge

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
| Alle families? | Familie: Cypergrassen (Cyperaceae) Geslacht: Zegge Soort: Carex disticha |
| Rode lijst. | Deze in het wild voorkomende plant staat op de rode lijst in Nederland en/of België. Dat betekent dat ze kwetsbaar of (bijna) uitgestorven zijn. Zaai of plant ze en verspreid overtollig zaad. |
| Wortel: | Vormt ver kruipende, weinig vertakte, verhoutende, 2 - 3 mm dikke wortelstokken. |
| Stengel/Tak: | De scherp driekantig, van boven ruwe stengels zijn 2 mm dik. |
| Blad: | De bladeren zijn 2 - 5 mm breed. Het groennervige tongetje is 1,8 – 16 mm lang. De onderste bladscheden zijn bruin. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Mei en juni. De bloeiwijze is 3 - 7 cm lang, in het midden tijdens het afrijpen vaak opvallend smaller en bestaat uit 15 - 30, bruine aren. De aren zijn 4 – 16 mm lang en 1,2 – 9 mm breed. De bovenste en onderste aren bevatten meestal uitsluitend vrouwelijke bloemen. Daartussenin staan aren met gewoonlijk mannelijke bloemen. De vrouwelijke bloemen hebben twee stempels. De kafjes zijn bij rijpheid roodbruin en hebben geen groene middennerf (kiel). Het 4 - 5 mm lange en 2 mm brede, duidelijk generfde urntje heeft smalle vleugels en een 1 – 1,9 mm lange, tweetandige snavel. Het urntje is een soort schutblaadje dat geheel om de vrucht zit. |
| Vrucht: | De vrucht is een bruin, lensvormig nootje. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 15-100 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Zoete tot brakke, voedselrijke grond. Zon Water ○ ≈ |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Tweerijige zegge? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | O | | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Uitgespreide steenraket

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Uitgespreide steenraket? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Uitstaande melde

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
De plant komt voor op bouwland, braakliggende terrein, in tuinen en langs wegen.
| Alle families? | Familie: Amaranten (Amaranthaceae) Geslacht: Melde Soort: Atriplex patula |
| Stengel/Tak: | De stengels hebben wit/groene of rood/groene strepen. |
| Blad: | De onderste bladeren zijn ruitvormig tot langwerpig. De bovenste bladeren zijn meer lancetvormig. Soms zijn ze onregelmatig getand, maar ook zijn ze soms gaafrandig. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Juli tot september. De uitstaande melde bloeit in schijnaren in de bladoksels. De bloem is groenachtig, eenslachtig en vrij onbeduidend. De mannelijke bloem heeft vijf groene bloemblaadjes en vijf meeldraden. De vrouwelijke bloem heeft twee stempels met twee schutbladen die wrattig zijn. |
| Vrucht: | De vrucht is zwart en wordt omsloten door de twee schutbladen. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 150 cm. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Uitstaande melde? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Onderwijs in relatie tot P2P/Werkingsprincipe 3 - Macht

Algemeen: wees bewust dat macht overal aanwezig is en dus ook speelt in peer-to-peer.
In klassieke praktijken is er duidelijk sprake van macht. In peer-to-peer kan deze macht minder zichtbaar zijn, maar is nooit volledig verdwenen.
1. Zorg ervoor dat er geen sprake is van absolute koppeling tussen persoon en coördinatie- of machtsfunctie.
Een persoon kan nooit samenvallen met een functie aangezien in een peer-to-peer praktijk iedereen in principe elke coördinatie- of machtsfunctie kan uitoefenen. Daardoor kan een kleine selectie van personen de macht niet opeisen omdat deze verdeeld wordt onder de peers. Bijvoorbeeld: in het … project (aanvullen over rolwisseling)
2. Zorg ervoor dat de relaties tussen peers in samenwerkingsafspraken worden gegoten die steeds opnieuw in vraag worden gesteld.
Omdat macht en sturing vaak onopgemerkt en subtiel voorkomen, is het beter om bepaalde afspraken rond samenwerking op te stellen om machtsmisbruik te voorkomen. Belangrijk hierbij is dat deze afspraken steeds opnieuw kunnen herdacht en besproken worden aangezien de situatie en dus de bijhorende machtsprocessen kunnen veranderen.
3. Macht kan niet zomaar opgeëist worden, maar moet verdiend worden o.b.v. bijdragen.
Het is mogelijk om macht te verkrijgen, met de voorwaarde dat dit op een democratische manier tot stand komt. Iedereen moet achter deze keuze staan. Men zal iemand macht toewijzen o.b.v. kenmerken zoals vertrouwen, expertise, technische kennis e.d.
# Sociale geschiedenis van het Romeinse rijk/Bronnen en links

Inleiding
Ouders
Kinderen
Slaven
Huisgenoten
Vrijgelatenen
Beschermheerschap
Openbare ambten
Mecenaat
Werk
Technologie
Vermogen
Rechtspraak
Publieke opinie
Vermaak
Keuken
Kleding
Seksualiteit
Notabel gedrag
Magie
Religie
Filosofie
Bronnen en links :
15. Bronnen en links

## Bronnen

Geschiedenis van het persoonlijk leven van het Romeinse rijk tot het jaar duizend Onder redactie van Philippe Ariès, Georges Duby en Paul Veyne Geschreven door Paul Veyne, hoogleraar aan het Collège de France en (deels) door Peter Brown, hoogleraar aan de Princeton universiteit ISBN: 90-5157-001-5 1985 Editions du Seuil, Paris 1987 Agon, Amsterdam
Voor het hoofdstuk Keuken zijn de volgende bronnen geraadpleegd:
* Carcopino, J., 1941: Daily Life in Ancient Rome, London
* Casson, L., 1998: Everyday Life in Ancient Rome (Revised and expanded ed.), Baltimore
* Dupont, F., 1989: La vie quotidienne du citoyen romain sous la République, Paris
* Gardner, F., 1995: Women in Roman Law and Society, London
* Meiggs, R., 1973: Roman Ostia, Oxford
Voor het hoofdstuk Kleding zijn de volgende bronnen geraadpleegd:
* Carcopino, J., 1941: Daily Life in Ancient Rome, London
* Casson, L., 1998: Everyday Life in Ancient Rome (Revised and expanded ed.), Baltimore
* Dupont, F., 1989: La vie quotidienne du citoyen romain sous la République, Paris
* Gardner, F., 1995: Women in Roman Law and Society, London
* Huskinson, J. (ed.), 2000: Experiencing Rome - Culture, Identity and Power in the Roman Empire, London
Voor het hoodstuk Magie is de volgende bron geraadpleegd:
* Religion and the decline of magic, Keith Thomas, Penguin books, 1991, ISBN: 978-0-14-013744-6
# Sociale geschiedenis van het Romeinse rijk

<<<Terug naar boekenplank Sociale Geschiedenis
   Ga nu naar de inhoudsopgave.
# Sociale geschiedenis van het Romeinse rijk/Inhoudsopgave

<<<Terug
Inleiding
Ouders
Kinderen
Slaven
Huisgenoten
Vrijgelatenen
Beschermheerschap
Openbare ambten
Mecenaat
Werk
Technologie
Vermogen
Rechtspraak
Publieke opinie
Vermaak
Keuken
Kleding
Seksualiteit
Notabel gedrag
Magie
Religie
Filosofie
Bronnen en links :
Inhoudsopgave
Om een hoofdstuk van dit boek te kunnen bekijken, moet u in het vak rechts op een van de hoofdstukken klikken.
# Sociale geschiedenis van de vroege middeleeuwen/Ziekten

Inleiding
Koning, vazal, ridder, volk
Recht en belasting
Eigendom en omheining
Bevolkingsgroepen
Bevolkingsopbouw
Ziekten
Vraat- en hebzucht
Huis en tuin
Kleding en verzorging
Gezin
Buitenechtelijke seksualiteit
Liefde
Jacht
Geweld
Graf
Hiernamaals
Magie
Kerk
Kloosterleven
Vrouwen
Bronnen en links :
7. Ziekten

## Pelgrimscentra - Heiligdommen

Als mensen in de vroege middeleeuwen ziek waren, baden ze tot God en de heiligen. Er waren in Gallië in de Merovingische en Karolingische tijd pelgrimscentra waar men kwam bidden om van zijn ziekten genezen te worden. Er werkten daar geneesheer-monniken die een diagnose stelden met behulp van de methode van Hippocrates.
Er zijn honderden verslagen van hun behandelingen bewaard gebleven, zodat wij ons een beeld kunnen vormen van de gezondheid van de mensen in die tijd. De ziekten die de monniken behandelden, konden onderverdeeld worden in:
* 41% verlamming, lusteloosheid en kramp
* 19% blindheid
* 17% diverse kwalen
* 12,5% krankzinnigheid of bezetenheid
* 8,5% stomheid, doofheid en doofstomheid
Het veel voorkomen van verlammingen is mogelijk te verklaren vanuit het vitaminegebrek in het voedsel dat leidde tot polyneuritis, trachoom, glaucoom en rachitis (ook bij de kinderen en veel kinderen bezochten de pelgrimscentra).
Er was een hoge kindersterfte en kraamvrouwensterfte. Echtparen kwamen in de pelgimscentra smeken om vruchtbaarheid of een succesvolle bevalling. Voortplanting was dringend nodig om de maatschappij voort te laten bestaan.

## Hygiëne

Doordat de Romeinse aquaducten buiten gebruik raakten, verslechterde de hygiëne. Men dronk hierdoor regelmatig vervuild water. Doordat veel landbouwgronden werden verlaten, werden de moerassen groter. Daardoor kwamen er veel gevallen voor van kinderverlamming, malaria en paratyphus.

## Psychosomatische ziekten

Veel verlammingsverschijnselen werden mogelijk veroorzaakt door psychosomatische ziekten en geestesziekten.
Verder waren er hysterische neurosen, schizofrenie en manische ziekten vergezeld van logorroe. Vaak was alcoholmisbruik hiervan de oorzaak.
Ook agressieve of depressieve manie die verband hield met epilepsie werd beschreven. De monniken vroegen zich af of dit tot de bezetenheid hoorde.
Bezetenen werden als ziek beschouwd. Satan belaagde hun geest en hun lichaam. De duivel kon echter door de monniken worden uitgedreven: dit exorcisme zou gepaard gaan met de afscheiding van kwalijke sappen, bloed en etter en pestachtige dampen.

## Noten

* ↑ Gallië zou al in de zesde en zevende eeuw geteisterd zijn door de builenpest, een ziekte die echter niet genezen kon worden door deze monniken.
* ↑ Bijvoorbeeld: handen die zich dermate krampachtig sloten dat de nagels de handpalmen doorboorden
# Sociale geschiedenis van het Romeinse rijk/Inleiding

Inleiding
Ouders
Kinderen
Slaven
Huisgenoten
Vrijgelatenen
Beschermheerschap
Openbare ambten
Mecenaat
Werk
Technologie
Vermogen
Rechtspraak
Publieke opinie
Vermaak
Keuken
Kleding
Seksualiteit
Notabel gedrag
Magie
Religie
Filosofie
Bronnen en links :
1. Inleiding
Dit boekje gaat over het Romeinse rijk vanaf circa 180 voor Christus tot circa 180 na Christus, en dan vooral over de Romeinse elite in die periode. Over het leven van het gewone volk is minder bekend.
Men noemt deze elite ook wel: adellijken, aristocraten, notabelen, welgestelden, welgeborenen, rijken, hogere klasse en patriciërs. Al deze namen worden in dit boekje gebruikt. Het waren de mensen met het geld en de macht. Vaak ging dat samen.
De Grieken hadden veel steden gesticht op Sicilië en in Italië, zoals Napels (Neapolis), en waren ook betrokken bij de stichting van Rome. Rome is voortgekomen uit de grootste Etruskische stadstaat.
Het Romeinse rijk was een bond van duizenden autonome stadstaten. Dit waren steden met daaromheen landbouwgebieden. In de steden stonden de herenhuizen van de rijke burgers en de grote, publieke gebouwen en aquaducten die zij aan de stad geschonken hadden. Ook werkten hier de kooplieden en handarbeiders. Op het platteland was het hard werken; hier moest het leeuwendeel van de belastingen opgebracht worden en als het rijk in een oorlog verzeild raakte, kwamen hier de meeste soldaten vandaan.
Tussen 100 voor Christus en 100 na Christus waren er in Italië (op elk willekeurig moment) 5 tot 6 miljoen vrije mannen en vrouwen. Verder waren er nog één tot twee miljoen slaven, die als bediende in de herenhuizen of als landarbeider werkten.