OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vlasbekje

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
De planten lijken als ze nog niet bloeien veel op jonge vlasplanten.
| Alle families? | Familie: Weegbree (Plantaginaceae) Geslacht: Vlasleeuwenbek Soort: Linaria vulgaris |
| Blad: | De 3-8 cm lange bladeren zijn lancetvormig (3-6 mm breed) en hebben twee kleine steunblaadjes aan de bladvoet. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Juni tot eind september. Bloeit in trossen aan de stengeltoppen met gele bloemen. Het masker of gehemelte, dat is de welving van de onderlip die de opening van de bloem afsluit, is meestal oranje, soms lichtgeel. |
| Vrucht: | De zaadproductie is zeer groot en kan meer dan 32.000 zaden per plant bedragen. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 30-90 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Zandgronden. |
| Lokken: | Deze plant lokt en/of is vatbaar voor larven van een groot aantal Lepidoptera-soorten. Verder is het ook een waardplant voor insecten zoals wolfsmelkuil (Acronicta euphorbiae), boksbaardvlinder (Amphipyra tragopoginis), gamma-uil (Autographa gamma), vlasbekuiltje (Calophasia lunula), Charidryas gorgone carlota, vlasbekdwergspanner (Eupithecia linariata), heidedwergspanner (Eupithecia satyrata), Falseuncaria ruficiliana, tweekleurige parelmoervlinder (Proclossiana eunomia eunomia), oranje o-vlinder (Pyrrhia umbra), randvlekuil (Rusina ferruginea) en Stenoptilia bipunctidactyla. |
| Gebruik: | In de Middeleeuwen werd een aftreksel van de plant toegevoegd aan het water waarmee de was werd gedaan. Hierdoor werd de grauwe kleur van de was enigszins verbloemd. Ook werden kinderen gewassen met een aftreksel van de plant om hen zodoende te beschermen tegen betovering. |
| Geneeskracht: | Wordt als geneeskrachtig gezien bij geelzucht. Vroeger werd de plant gebruikt als laxeermiddel of urine-afdrijvend middel. Ook werd hij gebruikt bij lever- en miltkwalen. Zomersproeten en geelzucht zouden ermee verdwijnen. Vandaag de dag speelt de plant geen rol meer in de geneeskunde. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Vlasbekje? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | O | | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vlasfamilie

De Vlasfamilie (Linaceae) is een familie van tweezaadlobbige planten. De bekendste soort is vlas (Linum usitatissimum). De vezels worden al duizenden jaren gebruikt voor linnen en de zaden leveren lijnzaadolie.
De familie is in de loop van de tijd verschillend omschreven. In het Cronquist-systeem (1981) werd de familie ondergebracht in de orde Linales. In het APG II systeem (2003) is de familie geplaatst in de orde Malpighiales, en omvat ook de planten die in het APG systeem (1998) de familie Hugoniaceae vormde. De vlasfamilie in de huidige samenstelling omvat zowel kruidachtige en houtige planten; de bomen en lianen alleen in de tropen.

## (Nog) niet beschreven

Radiola
* Anisadenia
* Cliococca
* Durandea
* Hebepetalum
* Hesperolinon
* Hugonia
* Indorouchera
* Philbornea
* Reinwardtia
* Roucheria
* Sclerolinon
* Tirpitzia
De soorten staan beschreven in de hoofdstukken over de geslachten.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vingerzegge

| 1 | 2 | 3 | 4 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Informatie wordt nog gezocht. Als je wilt meehelpen met invullen van gegevens zie dan de hulp onderaan op het sjabloon
| Alle families? | Familie: Cypergrassen (Cyperaceae) Geslacht: Zegge Soort: Carex digitata |
| Rode lijst. | Deze in het wild voorkomende plant staat op de rode lijst in Nederland en/of België. Dat betekent dat ze kwetsbaar of (bijna) uitgestorven zijn. Zaai of plant ze en verspreid overtollig zaad. |
| Wortel: | Vormt dichte pollen en heeft geen wortelstok. |
| Stengel/Tak: | De stengel is afgerond-driekantig. |
| Blad: | De slappe, 2-4 mm brede bladeren zijn donkergroen. De bladschijf en roodbruine schede zijn onbehaard. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | April en mei. De 1-1,5 mm brede en 10 mm lange, aan de top van de stengel zittende mannelijke aar is vaak korter dan de bovenste vrouwelijke aar. De twee of drie vrouwelijke aren zijn losbloemig. De roodbruine kafjes, die om het urntje heen zitten, hebben een groene kiel, een witte rand en geen stekelpunt of zijn uitgerand met een zeer korte stekelpunt. De behaarde urntjes zijn ongeveer 4 mm lang. Een urntje is een soort schutblaadje dat geheel om de vruchten zit. Het vruchtbeginsel heeft drie stempels. |
| Vrucht: | De vrucht is een nootje dat driekantig is en geen ring aan de top heeft. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 10-30 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Kalkhellingen in loofbossen op lichte, stenige plekken. Zon Water ○ ∼ |
| Goede buren: | Goede buren voor deze plant: Kensoort voor het eiken-haagbeukenbos (Stellario-Carpinetum). |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Vingerzegge? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
| | | | | O | | | | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Viooltje

Viooltje (Viola) is een geslacht uit de Viooltjesfamilie (Violaceae) en kent circa vierhonderd soorten die voorkomen in gematigde streken. De meeste soorten worden op vochtige en iets beschaduwde plaatsen aangetroffen. Na het bloeien draait de uitgebloeide bloem zich naar beneden, na de rijping richt de zaaddoos zich weer op en opent zich. Het verdroogde zaadkapsel staat onder spanning en bij beweging schieten de zaadjes weg.
Er bestaan cultivars met grotere bloemen, die echter niet verwilderen.
Viooltjes worden gebruikt als basis voor veel parfums. Er wordt zelfs snoep van gemaakt. Jonge bladeren zijn in gekookte vorm eetbaar en bevatten veel vitaminen. De bloemen kunnen gebruikt worden voor de decoratie van maaltijden. Zowel bloemen, bladeren als wortels worden ook medicinaal gebruikt.
Viola cryana is een uitgestorven soort die alleen in een bepaalde streek in Frankrijk voorkwam.

## Soorten

In België en Nederland komen in het wild de volgende soorten voor:
* Akkerviooltje (Viola arvensis)
* Bleeksporig bosviooltje (Viola riviniana)
* Donkersporig bosviooltje (Viola reichenbachiana)
* Driekleurig viooltje (Viola tricolor)
* Duinviooltje (Viola curtisii)
* Hondsviooltje (Viola canina)
* Maarts viooltje (Viola odorata)
* Melkviooltje (Viola persicifolia)
* Moerasviooltje (Viola palustris)
* Ruig viooltje (Viola hirta)
* Zandviooltje (Viola rupestris)
* Zinkviooltje (Viola lutea subsp. calaminaria)

## Waardplant

Dit geslacht is waardplant voor onder andere:
* Argynnis adippe (Bosrandparel- moervlinder)
* Argynnis laodice (Tsarenmantel)
* Argynnis niobe (Duinparel- moervlinder)
* Boloria alaskensis
* Boloria dia (Paarse parelmoervlinder)
* Boloria eunomia (Ringoogparelmoer- vlinder)
* Boloria euphrosyne (Zilvervlek)
* Boloria pales (Herdersparel-moervlinder)
* Boloria selene (Zilveren maan)
* Brenthis daphne (Braamparel- moervlinder)
* Brenthis hecate (Dubbelstipparelmoervlinder)
* Clossiana oscarus
* Clossiana selenis
* Euclidia glyphica (Bruine daguil)
* Euphydryas maturna (Roodbonte parelmoervlinder)
* Euptoieta claudia
* Issoria hanningtoni
* Issoria lathonia (Kleine parelmoervlinder)
* Lygephila viciae
* Melitaea didyma (Tweekleurige parelmoervlinder)
* Noctua janthina (Kleine breedbandhuis- moeder)
* Speyeria aphrodite
* Speyeria callippe
* Speyeria coronis
* Speyeria cybele
* Speyeria diana
* Speyeria edwardsii
* Speyeria hydaspe
* Speyeria idalia
* Speyeria zerene
* Syngrapha devergens

## Nog niet beschreven

* Argyronome ruslana lysippe
* Clossiana kriemhild
* Clossiana titania bivina
* Fabriciana elisa
* Sideridis reticulatus
* Speyeria alexandra
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vitamine(s) en mineralen

Zie voor aanvullende informatie over vitamines ook de lijst in het Kookboek. :
| Vitamine A: | Andijvie | Bieslook | Groot kaasjeskruid | Schapenzuring |
| Vitamine B: | Bieslook | Koolrabi | Peterselie | Wortel | Schapenzuring |
| Vitamine B1: | Aalbes | Andijvie | Bindsla | Barbarakruid | Groot kaasjeskruid | Hertshoornweegbree | Rode bosbes |
| Vitamine B2: | Andijvie | Bindsla | Barbarakruid | Groot kaasjeskruid | Rode bosbes |
| Vitamine B3: | Rode bosbes |
| Vitamine C: | Aalbes | Andijvie | Bieslook | Bindsla | Barbarakruid | Deens lepelblad | Dille |
| ,, | Doorgroeide boerenkers | Groot kaasjeskruid | Hertshoornweegbree | Jostabes | Kalmoes | Koolrabi | Mierik | Paardenbloem | Peterselie |
| ,, | Pinksterbloem | Rode bosbes | Rodekool | Savooiekool | Schapenzuring | Spaanse zuring | Spruitkool | Waterzuring |
| ,, | Wilde lijsterbes | Winterpostelein | Witte kool | Witte waterkers | Zeevenkel | Zuurbes |
| Vitamine D: | Schapenzuring |
| Vitamine K: | Schapenzuring |
| Vitamine E: | Schapenzuring |
| Calcium | Andijvie | Rode bosbes | Winterpostelein |
| IJzer | Aalbes | Andijvie | Winterpostelein |
| Fosfaat | Rode bosbes |
| Fosfor | Aalbes |
| Kalium | Aalbes | Rode bosbes |
| Koper | Aalbes |
| Magenesium | Rode bosbes | Winterpostelein |
| Mangaan | Aalbes |
| Voedingsvezel | Aalbes | Hertshoornweegbree |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vlas

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Vlas wordt ook wel lijnzaad genoemd.
| Alle families? | Familie: Vlas (Linaceae) Geslacht: Linum Soort: Linum usitatissimum |
| Geschikt als/voor: | Snij- en droogbloem. |
| Stengel/Tak: | Recht opgaande stengel die alleen aan de top vertakt zijn. |
| Blad: | Het middelste en bovenste blad zit verspreid. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Juli tot augustus. Blauwe of witte bloemen. |
| Vrucht: | Er zijn soorten met bruine of gele zaden. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 100 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Lichte grond. Zon Water Compost: geen ● ∼ Kalium: geen |
| Goede buren: | Goede buren voor deze plant: zaaien na gerst. |
| Lokken: | Deze plant lokt en/of is vatbaar voor vele insecten, ook onnuttige. Onweersbeestjes eten de kopjes uit de plant en aardvlooien eten de jonge blaadjes. |
| Gebruik: | De soort met witte bloemen geeft een hogere (plant)opbrengst en een steviger vlas. Nadeel is dat het harder linnen oplevert. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Vlas? |
| Maan(d) | Werk | LT | VW | PA |
| 3-4 | Zie zaaitijd. Rechtstreeks zaaien en uitdunnen op 10 cm. | 1 | | |
| | | | | 10 |
| 8 | Zie oogsten en bewaren. Als vertakkingen met zaadbolletjes onstaan, het vlas geel wordt en blad verliest moet geoogst worden. Plukken moet binnen 3-4 weken door met een zijwaartse beweging langs de grond de wortel af te breken. Wachten tot de dauw eraf is (een beetje droog dus) en een paar dagen laten liggen om 'af te sterven'. Daarna hopen (schelven) maken en laten drogen. Daartoe neem je een paar handen vol en bind die bijeen. Je vormt een schelf door een aantal van deze hopen rechtop vast tegen elkaar te zetten met de knoppen naar boven. Daarna maak je een dakje met de knoppen naar binnen gericht, met daarop weer (wat minder) hopen en zo doorgaan tot je een nog stabiele toren hebt. Afdekken met een aantal hopen die bij de knoppen aan elkaar gebonden zijn zodat een puntdakje ontstaat. Zo laat je de schelf een paar weken drogen. De verdere verwerking lees je bij 'gebruik'. | | | |
| | | | Z | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vlambloemfamilie

De Vlambloemfamilie (Polemoniaceae) is een familie van tweezaadlobbige planten. Het zijn meestal kruidachtigen, soms struiken of lianen. De familie komt voornamelijk in gematigde streken van het noordelijk halfrond voor en het westen van Amerika.
De Nederlandse naam van de familie is afgeleid van het geslacht Phlox (uit het Grieks, met de betekenis vlam) dat 'vlambloem' of 'flox' wordt genoemd en vele soorten geliefde sierplanten kent.
In het Cronquist-systeem (1981) werd de Vlambloemfamilie ondergebracht in de orde Solanales. In het APG II systeem (2003) is de familie ingedeeld in de orde Ericales. In de omschrijving volgens APG II omvat de familie ook het geslacht Cobaea dat bij gelegenheid de familie Cobaeaceae vormden.

## Nog niet beschreven

* Cobaea
* Polemonium
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vlasdolik

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Vlasdolik? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Klarinet/Staccato

Staccato wordt aangegeven met punten boven onder de noten. Staccato spelen kan op verschillende manieren. Altijd moet je de luchtdruk vasthouden en het riet dichtdrukken, zodat het niet kan trillen. Dat dichtdrukken gaat met de tong.
Dit kan op verschillende manieren:
* Druk met de tong tegen de achterkant van het riet, en laat die los. Zeg als het ware "tut"-"tut"-"tut". Bij de "u" trilt het riet dan telkens kort.
* Leg de onderkant van tong boven op het riet en til die telkens op. De volgorde is dan: tong op riet leggen, vingerzetting goed, tong optillen en weer neerleggen.
# Klarinet/Tappen

De tappen van een klarinet zijn van kurk en hebben twee doelstellingen:
* Het goed dichthouden van de klarinet
* Ervoor te zorgen dat de klarinet niet uit elkaar valt
Om de klarinet makkelijk in elkaar te zetten en uit elkaar te halen moeten de tappen worden ingevet. Doe dit bij een nieuwe klarinet dagelijks. Bij een oudere klarinet is invetten alleen nodig als het in elkaar zetten en uit elkaar halen minder vloeiend gaat. Voor het invetten is speciaal tappenvet in de handel, maar het kan ook met het goedkopere vaseline. Tappenvet wordt geleverd in een klein potje, of in de vorm van een lippenstift en is door de geringe omvang makkelijker mee te nemen dan een grote pot vaseline.
De dikte van de tappen is kritisch. Vooral bij nieuwe klarinetten zijn ze aan de dikke kant, hetgeen tot gevolg heeft dat de klarinet moeilijk uit elkaar te halen is. Als het niet lukt, forceer dan niet, maar laat de klarinet op kamertemperatuur liggen, totdat de delen weer los gaan. Er is geen bezwaar tegen om dan toch te spelen.
Als het na een paar dagen niet lukt om de klarinet te demonteren, ga dan naar een reparateur.
Het is mogelijk om zelf het kurk wat dunner te schuren, als sommige onderdelen heel vaak moeilijk loskomen. Knip dan een smal strookje fijn watervast schuurpapier, maak het nat. Vorm het om de kurk heen en trek het voorzichtig heen en weer. Werk helemaal rondom. Let op dat je het hout niet raakt met het schuurpapier. Doe dit voorzichtig en in kleine stappen. Herhaal het indien nodig de volgende dag.
# Klarinet/Vocht

Tijdens het bespelen van de klarinet ontstaat veel condens, vermengd met speeksel, dat zich in de boring verzamelt en onder uit de klarinet druppelt. Druppels vocht op de vloer na het spelen van de klarinet zijn dus volkomen normaal.
Na het bespelen van de klarinet moet deze dan ook van binnen gedroogd worden. Dit gebeurt met een wisser, een zemen lap, of in elk geval een niet pluizende lap, die aan een lange draad is bevestigd met een gewichtje eraan. Na het verwijderen van het mondstuk wordt de draad in de klarinet gehangen, waarna de lap erdoorheen getrokken wordt. Dit moet een aantal malen herhaald worden totdat de klarinet van binnen droog is. Daarna wordt de klarinet verder uit elkaar gehaald en opgeborgen.
Het vocht dat in de boring komt kan het hout aantasten. Daarom wordt een klarinet geolied met een waterafstotende olie. Dit oliën moet elke twee tot drie jaar herhaald worden.
# Klassiek Hebreeuws

Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik hier om die aan te maken.
שלןם Welkom bij de cursus Klassiek Hebreeuws! Deze cursus is bedoeld om een basiskennis van het klassiek Hebreeuws op te bouwen zodat u uiteindelijk een paar teksten kunt vertalen
# Klassiek Hebreeuws/mater lectionis
## Mater lectionis

Het Hebreeuws heeft, afgezien van de nikoeds, nog een systeem om klinkers mee te noteren : de Mater lectionis, of leesmoeder. Dit systeem werd al in de tijd van de Hebreeuwse bijbel gebruikt en het maakt gebruik van de medeklinkers om een klinker weer te geven. Het systeem is niet zo nauwkeurig, omdat de vier leesmoeders meerdere klinkers kunnen uitdrukken. Dit zijn de leesmoeders en hun bijbehorende klinkers :
Mater lectionis: medeklinker als klinker :
| letter | klinker |
| א | lang, meestal /a:/ |
| ה | /a:/ /e:/ /e/ |
| ו | /u/ /o:/ |
| י | /e:/ /e/ /i/ |
# Klassiek Hebreeuws/meervoud
## Meervoud

In het Hebreeuws wordt het meervoud gevormd door een uitgang aan het woord toe te voegen. Soms verandert het woord daarbij een beetje. Mannelijke woorden eindigen in het meervoud op ים (bijvoorbeeld בכור (eerstgeborene) בכורים (eerstgeborenen)). Vrouwelijke worden eindigen in het meervoud op ות (bijvoorbeeld חלןם (droom) חלומות (dromen)). Bij sommige meervoudsvormen verandert de stam een beetje (bijvoorbeeld יום (dag) ימים (dagen) en בת (dochter) בנות (dochters)). Sommige meervoudsvormen zijn onregelmatig : de woorden vader (mannelijk) en vrouw (vrouwelijk) krijgen de meervoudsuitgangen van het andere geslacht (respectievelijk אב, meervoud אבות en אשה, meervoud נאשים (merk op dat bij dit laatste woord bijna het hele woord verandert)). In het Hebreeuws duidt een meervoudsvorm niet alleen een meervoud in hoeveelheid, maar ook in kwaliteit aan : zo is de naam voor God (אֱלֹהִים) een meervoudsvorm van אֱלֹ (een god), maar betekent het niet 'goden' maar 'de ene God, de God der Goden'. Hetzelfde met de naam בהמות (behemoth, een monster uit het Oude Testament). Deze naam is een meervoudsvorm van het woord בהמה (beest), maar betekent niet 'beesten' maar 'het Beest der Beesten'. Sommige woorden bestaan alleen maar in het meervoud, zoals מים (water).

## Tweevoud

Het Hebreeuws heeft, in tegenstelling tot het Nederlands, ook een tweevoud. Dit wordt gebruikt voor zaken die als een paar voorkomen (bijvoorbeeld: ogen, handen, oren...) Het tweevoud wordt gevormd door de uitgang ים_ aan het woord toe te voegen,ongeacht het geslacht.
# Klarinet/Studeertips

Klarinettips:

## Start

Als je je klarinet in elkaar hebt gezet, speel dan niet zo maar wat in de rondte, maar begin altijd goed te spelen, met een mooie toon, goede embouchure, goede houding. Als je dat niet doet, wen je jezelf aan dat slordig spelen ook goed is. Dat wordt in je hersenen opgeslagen, en dat moet je dan mogelijk ook weer afleren.

## Structuur oefeningen

* Begin altijd met basisoefeningen, bijv. ademtechniek, vingerzetting, lange noten, toonladders etc.
* Daarna studeer je op de leukere stukken, je repertoire.

## Bij terugkerende fouten in een stuk

Merk je dat je telkens dezelfde fout maakt, of dezelfde aarzeling hebt, kies dan een paar maten uit met die fout. Herhaal die maten tien keer, zodat je ze foutloos kan spelen. De volgende dag doe je dit opnieuw, totdat je jezelf aangeleerd hebt om het fragment direct goed te spelen.
Lukt het je niet om een bepaalde greep snel te plaatsen, dan kan het zijn dat je vingers niet boven de gaten zweven. Kijk in de spiegel naar de stand van je vingers, vooral ook als ze niet op een gat rusten.

## Snelle loopjes

Oefen deze vaak. Begin met het eerste kort stukje, en dan steeds langer. Beginnen met het laatste stukje, en dan naar voren toe verder aanvullen is een andere manier. Als je het loopje niet snel genoeg gebonden kunt spelen, speel dan eerst staccato, daarna gebonden

## Repertoire oefeningen

* Speel elk stuk meerdere keren, en kies elke keer een andere focus. Bijv. eerst alleen concentreren op de noten, spelen wat er staat. Dan een keer vooral op het ritme letten. Vervolgens met oog op de momenten waarop je adem moet halen. Daarna nog een keer met het oog op een mooie toon. Afhankelijk van je eigen studieniveau en problemen kies je een aandachtspunt.
* Speel het stuk met een metronoom, eerst zo langzaam dat je het makkelijk kan bijhouden, vervolgens steeds sneller. Noteer het resultaat, het hoogste tempo dat je nog kon spelen zonder fouten. Maak er een sport van om het de volgende dag nog sneller te kunnen.
* Speel het stuk ten slotte zo muzikaal mogelijk, alsof je het zou zingen.

## Zorg voor feedback

* Zorg voor feedback, neem bijvoorbeeld jezelf op en bekijk of beluister de opnamen om van je fouten te leren.
* Gebruik een spiegel om je houding en de posities van je vingers te bekijken.
* Vraag een huisgenoot.
* Neem vooral les. Soms is het zo moeilijk van jezelf in te zien wat er precies niet goed gaat. Voor je het weet heb je iets helemaal verkeerd aangeleerd.
# Klassiek Hebreeuws/alfabet
## Het Hebreeuwse alfabet

Het Hebreeuwse alfabet heeft 22 letters en wordt gelezen van rechts naar links. Oorspronkelijk kende het Hebreeuws geen klinkers, de priesters die voorlazen uit de Thora kenden de uitspraak van ieder woord uit hun hoofd. In de middeleeuwen vonden er echter grootschalige Jodenvervolgingen plaats, waardoor veel van de Thorakennis verloren ging. De Masoreten, middeleeuwse Thorakenners, wilden voorkomen dat de kennis over de uitspraak van Hebreeuwse woorden verloren ging. Daarom ontwikkelden ze een systeem van puntjes en streepjes, de zogenaamde nikoeds, om de klinkers weer te geven. Hierover meer in de volgende les. De letters א en ע worden niet uitgesproken. Als er een klinkerteken onder staat, nemen ze gewoon de klank van de desbetreffende klinker over. Er zijn een paar dubbele letters (de Ook het omgekeerde is het geval : sommige letters kennen twee uitspraken. Soms staat er een teken in dat aangeeft welke uitspraak de letter moet hebben (hierover volgende les meer), maar meestal kan hij op beide manieren worden uitgesproken.

## De Hebreeuwse medeklinkers

Hebreeuws alfabet Medeklinkers :
| letter | naam | klank |
| א | Alef | / |
| ב | Bet | b/v |
| ג | Gimel | g |
| ד | Dalet | d |
| ה | Hee | h |
| ו | Waw | v/w |
| ז | Zajien | z |
| ח | Chet | x/ch |
| ט | Tet | t |
| י | Jod | j |
| כ | Kaf | k/ch |
| ל | Lamed | l |
| מ | Mem | m |
| נ | Noen | n |
| ס | Samech | s |
| ע | Ajien | / |
| פ | Pee | p/f |
| צ | Tsaddie | ts |
| ק | Koef | k |
| ר | Reesj | r |
| ש | Sjien | s/sj |
| ת | taw | t/th |

## Sluitletters

Sommige Hebreeuwse letters veranderen van vorm als ze aan het einde van een woord, links dus, staan. We noemen ze dan sluitletters. Hieronder een overzicht van de sluitletters :
sluitletters :
| letter | sluitletter |
| כ | ך |
| מ | ם |
| נ | ן |
| פ | ף |
| צ | ץ |

## Hebreeuwse getallen

Elke Hebreeuwse letter heeft ook een eigen getalwaarde; alle eenheden, tientallen en honderdtallen worden voorgesteld door een letter uit het Hebreeuwse alfabet. Deze kunnen worden gecombineerd om andere getallen te vormen (het getal 18 is, bijvoorbeeld, יח, omdat 8=י en 10=ח). Er zijn echter twee uitzonderingen : de getallen 15 en 16, die respectievelijk worden weergegeven als טו en טז, omdat de combinaties יה en יו de heilige naam van God (יהוה) te dicht zouden benaderen. Ook de sluitletters hebben een eigen getalwaarde. Hieronder een samenvatting van de Hebreeuwse letters en hun getalwaarden :
| Decimaal | Teken |
| א | 1 |
| ב | 2 |
| ג | 3 |
| ד | 4 |
| ה | 5 |
| ו | 6 |
| ז | 7 |
| ח | 8 |
| ט | 9 |
| י | 10 |
| כ | 20 |
| ל | 30 |
| מ | 40 |
| נ | 50 |
| ס | 60 |
| ע | 70 |
| פ | 80 |
| צ | 90 |
| ק | 100 |
| ר | 200 |
| ש | 300 |
| ת | 400 |
| ך | 500 |
| ם | 600 |
| ן | 700 |
| ף | 800 |
| ץ | 900 |
# Heksenvervolging in Europa (1300-1720)/Inhoudsopgave

<<<Terug
Inleiding
Begin
Rechtsgang
Toename
Reformatie en protestantisme
Heksensabbat
Waterproef
Martelen
Wurgen en verbranden
Hoogtepunt
In Europa en Amerika
In Nederland
Amersfoort en Utrecht
Asten
Roermond
Ontstaan
Dresen-Coenders
Keith Thomas
Joseph Klaits
Verheviging
Dresen-Coenders
Joseph Klaits
Aflopen
Dresen-Coenders
Keith Thomas
Joseph Klaits
Malleus maleficarum
Bronnen en Links :
Om een hoofdstuk van dit boek te kunnen bekijken, moet u in het vak rechts op een van de hoofdstukken klikken.