OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Periodiek systeem/Index

| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
De Brutoformuleindex staat hier

### A

* Alkalimetalen
** Elektronegativiteit
** Elektronenconfiguratie
** Geleidbaarheid, elektrisch
** Geleidbaarheid, thermisch
** Groep 1
** Ionisatiepotentiaal
** Kookpunt
** Reacties
** Smeltpunt
** Toepassingen
** Voorkomen
* Antimoon
** Triade
* Argon
** Gat in tabel Mendelejev
* Arseen
** Triade
* Atoomstralen
** Alkalimetalen
** Periodiek systeem, covalent
** Periodiek systeem, theoretisch

### B

* Barium
** Triade
* Beguyer de Chancourtois, Alexandre-Émile
* Bismut
** Triade
* Brand, Hennig
* Bohr, Niels
** levensloop
* Blokken
* Broom
** Triade

### C

* Calcium
** Triade
* Cesium
** Groep 1
** Reactie met water (referentie 20 en video daarin)
** Reactie met water, filmpje directe link
** Relativistisch effect
* Chloor
** Triade

### D

* d-Blok
* Dirac, Paul
* Döbereiner , Johann

### E

* Einstein, Albert
* Electronegativiteit
** Alkalimetalen

### F

* Film(pje)
** Reactie met water, filmpje directe link
* f-Blok
* Fluor
** Triade
* Fosfor
** Ontdekking
** Triade
* Francium
** Groep 1

### G

* Gallium
** Gat in tabel Mendelejev
* Geleidbaarheid, elektrisch
** Alkalimetalen
* Geleidbaarheid, thermisch
** Alkalimetalen
* Germanium
** Gat in tabel Mendelejev
* Groep 1
* Groep

### H

* Hardheid
** Alkalimetalen
* Hindenburg
* Hoofdgroep

### I

* IJzer(II)sulfide
** Lithium ionbatterij

### J

* Jood
** Triade

### K

* Kalium
** Groep 1
** Voorkomen
** Reactie met water (referentie 20 en video daarin)
** Reactie met water, filmpje directe link
* Kolom
* Kookpunt
** Alkalimetalen

### L

* Lithium
** Groep 1
** Reactie met water (referentie 20 en video daarin)
** Reactie met water, filmpje directe link
** Toepassingen

### M

* Mendelejev, Dmitri
* Meyer, Julius Lothar

### N

* Natrium
** Groep 1
** Reactie met water (referentie 20 en video daarin)
** Reactie met water, filmpje directe link
** Reacties
** Toepassingen
** Voorkomen
* Natriumchloride
** Voorkomen
** Zoutvorming
* Nevengroep
* Newlands, John

### P

* p-Blok
* Pentamagnesiumdigallide
* periode
* Periodiek systeem
** Atoomstralen, empirisch
** Atoomstralen, theoretisch
** Indelingen
* Planck, Max, Ernest
* Personen
** Beguyer de Chancourtois, Alexandre-Émile
** Bohr, Niels
** Brand, Hennig (levensloop)
** Dirac, Paul
** Einstein, Albert
** Döbereiner , Johann
** Mendelejev, Dmitri
** Meyer, Julius Lothar
** Newlands, John
** Planck, Max, Ernest
** Rutherford, Ernest
** Schrödinger, Erwin

### R

* Rij
* Rubidium
** Groep 1
** Reactie met water (referentie 20 en video daarin)
** Reactie met water, filmpje directe link
* Rutherford, Ernest

### S

* s-Blok
* Scandium
** Gat in tabel Mendelejev
* Schrödinger, Erwin
* Seleen
** Triade
* Smeltpunt
** Alkalimetalen
* Stikstof
** Triade
* Strontium
** Triade

### T

* Telluur
** Triade
* Triaden

### W

* Waterstof
** Groep 1
* Wet van
** Octaven

### Z

* Zuurstof
** Triade
* Zwavel
** Triade
| Vorige pagina | Inhouds­opgave | Volgende pagina | Index |
# Periodiek systeem/Halogenen/Chemische eigenschappen

| Dit is de eerste pagina | Inhouds­opgave | Dit is de laatste pagina | Index |
* atoom- enionstralen
* Polyiodide

## Verbindingen

| Oxidatiegetal | F | Cl | Br | I | At |
| X$^0$ | F$_2$ | Cl$_2$ | Br$_2$ | I$_2$ | At$_2$ |
| X$^-$ | F$^-$ | Cl$^-$ | Br$^-$ | I$^-$ | |
| X$^-$ | HF | HCl | HBr | HI | HAt |
| X$^-$ | CaF$_2$ | NaCl KCl AgCl | KBr | NaI KI | NaAt |
| X$^+$ | | ClO$^-$ | BrO$^-$ | IO$^-$ |
| X$^+$ | HFO | HClO | HBrO |
| X$^+$ | | NaClO |
| X$^{3+}$ | | ClO$_2$$^-$ | | IO$_2$$^-$ |
| X$^{3+}$ | | HClO$_2$ | HBrO$_2$ |
| X$^{3+}$ | | NaClO$_2$ | NaBrO$_2$ |
| X$^{5+}$ | | ClO$_3$$^-$ | BrO$_3$$^-$ | IO$_3$$^-$ |
| X$^{5+}$ | | HClO$_3$ | HBrO$_3$ | HIO$_3$ |
| X$^{5+}$ | | NaClO$_3$ | NaBrO$_3$ KBrO$_3$ | NaIO$_3$ |
| X$^{7+}$ | | ClO$_4$$^-$ | BrO$_4$$^-$ | IO$_4$$^-$ IO$_6$$^{5-}$ |
| X$^{7+}$ | | HClO$_4$ |
| X$^{7+}$ | | NaClO$_4$ KClO$_4$ | | NaIO$_4$ Na5IO$_6$ |

## inter

Interhalogenen :
| | F | Cl | Br | I | At |
| F | F$_2$ |
| Cl | ClF ClF$_3$ ClF$_5$ | Cl$_2$ |
| Br | BrF BrF$_3$ BrF$_5$ | BrCl BrCl$_3$ BrCl$_5$ | Br$_2$ |
| I | IF IF$_3$ IF$_5$ IF$_7$ | ICl ICl$_3$ ICl$_5$ ICl$_7$ | IBr IBr$_3$ IBr$_5$ | I$_2$ |
| At | | | AtBr | AtI | At$_2$ |

## interhalogenen

Lijst van interhalogenen :
| Diatomische interhalogenen | Tetra-atomische interhalogenen | Hexa-atomische interhalogenen | Octa-atomische interhalogenen |
| (ClF) (BrF) (BrCl) (IF) (ICl) (IBr) (AtBr) (AtI) | (ClF$_3$) (BrF$_3$) (BrCl$_3$) (IF$_3$) (ICl$_3$) | (ClF$_5$) (BrF$_5$) (IF$_5$) | (IF$_7$) |

## Organische chemie

* Categorie Zuurchloride
* Nitrosylchloride
* ↑ Van deze verbinding is op het internet slechts 1 website te vinden: ICl$_7$, waar alleen de molaire massa gemeld wordt. Gearchiveerd op 25 januari 2022.
* 1 2 Van astaat zijn als interhalogeen alleen het bromide en het jodide op internet te vinden. De korte halfwaardetijd van het meest stabiele astaat-isotoop (8,5 uur) is hier vermoedelijk debet aan.
* ↑ Het bewijs voor het bestaan van At$_2$ is tegenstrijdig en de wetenschappelijke discussie hierover is nog niet gesloten: Sjabloon:Chemref Sjabloon:Chemref Sjabloon:Chemref Zuckerman, J. J.; Hagen, A. P. (1989). Inorganic Reactions and Methods, Volume 3, The Formation of Bonds to Halogens (Part 1), pag 21 . John Wiley & Sons. ISBN: 978-0-471-18656-4. Kugler, H. K.; Keller, C. (1985). 'At, Astatine', System No. 8a. Gmelin Handbook of Inorganic and Organometallic Chemistry. Vol. 8 (8th ed.), pag. 110, 116, 210–211, 224. Springer-Verlag. ISBN: 978-3-540-93516-2.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zonnedauw

Zonnedauw (Drosera) is een geslacht van vleesetende planten in de Zonnedauwfamilie (Droseraceae). De zonnedauw lokt, vangt en verteert insecten door een glinsterende, kleverige substantie aan diens tentakeltjes. De prooi dient om de plant te voorzien van voedingsstoffen die onvindbaar zijn in de bodem waar de planten leven.

## Soorten

Inheemse soorten uit België en Nederland:
* Kleine zonnedauw (Drosera intermedia)
* Lange zonnedauw (Drosera anglica)
* Ronde zonnedauw (Drosera rotundifolia)
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zonnedauwfamilie

De Zonnedauwfamilie (Droseraceae) is een familie van vleesetende planten. Tegenwoordig wordt aangenomen dat de familie drie geslachten telt. Volgens het APG II systeem (2003) wordt het geslacht Drosophyllum ingedeeld in een eigen familie Drosophyllaceae.

## Nog niet beschreven

De soorten staan beschreven in de hoofdstukken over de geslachten. Van de 115 soorten die wereldwijd voorkomen zijn er 110 te vinden in het geslacht Zonnedauw (Drosera). Dit geslacht vangt insecten met kleverige druppels, zoals goed te zien is aan de Zonnedauw op de foto.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zonnewortel

| 1 | 2 | 3 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Het is een verwant van de Zonnebloem (Helianthus annuus) en de Topinamboer (Helianthus tuberosus).
| Alle families? | Familie: Composieten (Asteraceae) Geslacht: Helianthus Soort: Helianthus strumosus |
| Wortel: | De winterharde plant sterft in de herfst af en komt in de lente weer vanuit de wortels terug, het is dus een plant met een eenjarige cyclus. De vele wortelstokken hebben de vorm van een lange spil en de grootte van een vinger. |
| Stengel/Tak: | De rechtopstaande stengels zijn viltig behaard en vertakt. |
| Blad: | De bladeren zijn aan de onderkant van de plant tegenoverstaand en aan de bovenkant van de plant afwisselend geplaatst. Ze zijn ovaal en gepunt, licht getand en behaard. Ze worden 8-16 cm lang en hebben een korte bladsteel. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Juli tot september. 3,5-10 cm brede bloemen met acht tot vijftien gele bloembladeren. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 200 cm. |
| Gebruik: | De smaak is vergelijkbaar met die van de wortelknollen van de aardpeer of topinamboer. |
| Recepten: | Recepten vind je in het Kookboek. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Zonnewortel? |
| Maan(d) | Werk | LT |
| | | O |
| 10 | Zie oogsten en bewaren. De wortelstokken kunnen vanaf oktober worden geoogst. Ze kunnen maar enkele dagen worden bewaard, want ze worden snel zacht als ze aan de lucht worden blootgesteld. | |
| 5 | Zie vermeerderwijze. De winterharde plant sterft in de herfst af en komt in de lente weer vanuit de wortels terug, het is dus een plant met een eenjarige cyclus. | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zoutgrasfamilie

De Zoutgrasfamilie (Juncaginaceae) is een familie van eenzaadlobbige planten. Het zijn kruidachtige, voor het merendeel overblijvende moeras- en waterplanten. De familie komt voor van koude tot subtropische gebieden, voornamelijk in de kuststreken.
In het Cronquist-systeem (1981) was de Zoutgrasfamilie ingedeeld in de orde Najadales in de onderklasse Alismatidae.

## Nog niet beschreven

* Lilaea
* Maundia
* Tetroncium
* Triglochin (Zoutgras)
De soorten staan beschreven in de hoofdstukken over de geslachten. De geslachten moeten nog beschreven worden. Hierbij voorlopige links naar in België en Nederland voorkomende twee soorten van het geslacht zoutgras (Triglochin).

## Soorten

* Moeraszoutgras (Triglochin palustris)
* Schorrenzoutgras (Triglochin maritima)
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zoutkruid

Zoutkruid (Bassia) is een geslacht van bloeiende planten uit de amarantenfamilie (Amaranthaceae).

## Soorten

In Nederland is het geslacht vertegenwoordigd door:

## Waardplant

Dit geslacht is waardplant voor onder andere:
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zonnekruid

| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Voedzaam Zon Water ● ~ |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Zonnekruid? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zonneroosje

Zonneroosje (Helianthemum) is een geslacht van ongeveer 110 soorten struiken, dwergstruiken en kruidachtige planten uit de zonneroosjesfamilie (Cistaceae).
De botanische naam Helianthemum is afgeleid van het Oudgriekse Helios (zon) en anthos (vuur).

## Soorten

Het geslacht kent twee soorten in België en Nederland.
* Geel zonneroosje (Helianthemum nummularium)
* Wit zonneroosje (Helianthemum apenninum)

## Kenmerken

Zonneroosjes zijn typische heesters en halfheesters, maar sommige zijn eenjarige of meerjarige kruidachtige planten. Ze dragen tegenoverstaande of verspreid staande, enkelvoudige stengelbladeren met sterharen, al dan niet voorzien van steunblaadjes.
De bloemen zijn alleenstaand of gegroepeerd in een scala van bloeiwijzen. De tweeslachtige bloemen zijn regelmatig en bestaan uit een dubbel bloemdek. Er zijn meestal 5 ongelijke kelkbladen (drie binnenste en twee kleinere buitenste kelkblaadjes) en 5 meestal wit, geel, oranje of roze gekleurde kroonbladen. De bloem draagt vele meeldraden en een bovenstandig, 3 of 5-bladig vruchtbeginsel met één stengel voorzien van een grote stempel.
De vrucht is een driekleppige, veelzadige doosvrucht.
In België komen zowel het geel zonneroosje als (lokaal) het wit zonneroosje voor, in Nederland enkel het geel zonneroosje.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zonneroosjesfamilie

De Zonneroosjesfamilie (Cistaceae) is een familie van kruidachtige planten en kleine struikjes tot redelijk forse struiken. De planten groeien vaak op zandige of kalkrijke bodems. De familie komt wereldwijd voor, met nadruk op gematigde of gematigd warme streken, speciaal rond de Middellandse Zeegebied. Veel soorten worden gebruikt als sierplant.
In het Cronquist-systeem (1981) werd de familie in de orde Violales geplaatst. In het hier gehanteerde APG II systeem (2003) wordt de familie geplaatst in de orde Malvales, in de eudicots, oftewel de 'nieuwe' Tweezaadlobbigen.

## Geslachten

In Nederland komen van nature twee geslachten voor met elk één soort.
* Tuberaria
* Zonneroosje (Helianthemum)
De soorten staan beschreven in de hoofdstukken over de geslachten.
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zonnebloem

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Klik op een foto voor een vergroting. Ander gewas? Zoek in het Register.
Onvolwassen zonnebloemen waarvan de bloemknop nog niet geopend is, vertonen heliotropisme: overdag draait de bloemknop op zonnige dagen mee met de zon van oost naar west. 's Nachts keert de bloemknop terug naar de oostelijke stand. Tegen de tijd dat de bloem begint te openen verstijft de pulvinus, in de oostelijke stand. Daardoor wijzen bloeiende zonnebloemen de hele dag naar het oosten.
| Alle families? | Familie: Composieten (Asteraceae) Geslacht: Helianthus Soort: Helianthus annuus |
| Geschikt als/voor: | snijbloem. |
| Stengel/Tak: | De stengel is dik en harig. Het merg heeft een grote cellulaire dichtheid. |
| Blad: | De bladeren zijn groot, ruw en gekarteld. Ze zijn hartvormig en hebben opvallende nerven. |
| Bloei: Bloem: Meer van dezelfde kleur? | Juli tot oktober (afhankelijk van de zaaitijd). Geel. Het bloemhoofd kan een diameter hebben tot wel 30 cm. Een plant kan meerdere bloemhoofden voortbrengen. |
| Hoogte/Lengte: Meer van dezelfde hoogte? | ± 150-300 cm. |
| Bodem: Meer onder dezelfde omstandigheden? | Verklaring van gebruikte afkortingen/symbolen bij zon/water. Grondsoort: Elke goed gedraineerde grondsoort. Zon Water ○ ∼ |
| Goede buren: | Goede buren voor deze plant: maïsplanten. |
| Slechte buren: | Slechte buren voor deze plant: komkommer, kool, raap, selderie, sla en ui. |
| Weren: | Deze plant weert muizen. |
| Lokken: | Deze plant lokt en/of is vatbaar voor bijen. |
| Gebruik: | Zonnebloemen worden vooral gekweekt voor de zonnebloemolie, die veel gebruikt wordt in de keuken en als basis voor allerlei producten waarin plantaardige olie wordt verwerkt. De olie bevat veel onverzadigde vetzuren en kan omdat deze goed bestand is tegen hitte voor frituren gebruikt worden. Zonnebloemolie bevat linolzuur, hetgeen het cholesterolgehalte in het bloed verlaagt. De zaden kunnen gepeld of ongepeld, rauw of geroosterd worden gegeten, bijvoorbeeld als tussendoortje. Ontkiemde zaden met een uitloop van maximaal 6 millimeter kunnen worden toegevoegd aan salades of sandwiches. Zaden met een langere uitloop smaken bitter. Bloemknoppen kunnen rauw worden gegeten of worden gestoomd en gegeten zoals artisjokken. Het loof van de zonnenbloem wordt gebruikt als veevoer. De zaden kunnen aan kippen worden gevoerd, onder andere om de eierproductie te bevorderen en om de dooier donkerder te laten kleuren. Ook het meel dat na het uitpersen van de pitten resteert wordt een als veevoer gebruikt. In geraffineerde vorm wordt de olie ook voor industriële doeleinden gebruikt. De bloem kan worden gekookt om gele verfstof te verkrijgen. Als de stengel wordt gedroogd, wordt deze hard en is te gebruiken als brandstof. |
| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Zonnebloem? |
| Maan(d) | Werk | LT | VW | PA |
| 3/4 | Zie zaaitijd. Voorzaaien begin maart, ter plaatse begin april. | 1 | | |
| | | | | 40 |
| 9 | Zie oogsten en bewaren. De bloembodems goed drogen want ze schimmelen snel. | | | |
| | | | Z | |
# Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zuid-Afrikaanse gierst

| FAQ: | Vragen en/of antwoorden over de Zuid-Afrikaanse gierst? |
| Maan(d) | Werk | KK | KT | LT | VW | ZD | PA | RA |
# Heraclitus over de natuur/Veelweterij en opschepperij

Gedetailleerde inhoudsopgave
Het leven van Heraclitus
Het boek van Heraclitus
Inleiding tot de fragmenten
De fragmenten
Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere
De voorgangers en de onbekwaamheid
De methode en de bekwaamheid
De strijd, het zich afzonderende, het sturende en de rechtvaardigheid
De fraaie ordening van het veranderende vuur
De wet
Het goddelijke
De onmondigen en de volwassenen, de goden en de mensen
De wisseling der seizoenen, de wisseling van dag en nacht, de verandering van het weer
De zon als het levengevende
De voeding
Ziekte en genezing
Leven en dood, waken en slapen, de levensloop
De ziel, het gemoed, de verandering in ons
De mensen en de dieren; de landbouw
De arbeid en het menselijke kunstproduct
De godsdienstige mensen
Het onjuiste handelen
Het juiste handelen
Aantekeningen bij de fragmenten
Fragmenten, begrippen en gedachten bij Pseudo-Hippocrates
Andere projecten en externe links :
| (grc) « πολυμαθίη νόον (ἔχειν) οὐ διδάσκει• Ἡσίοδον γὰρ ἂν ἐδίδαξε καὶ Πυθαγόρην, αὖτίς τε Ξενοφάνεά τε καὶ Ἑκαταῖον. » | (nl) « Veelweterij leert geen verstand te hebben: want Hesiodus zou het anders geleerd zijn en Pythagoras, anders ook Xenophanes wel en ook Hecataeus. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 40.) ||
Als zij bekend zijn geraakt met vele losse feiten en dus veel weten, wil dat nog niet zeggen dat zij het universele en ware benaderd hebben, omdat het daarvoor nodig is de verschijnselen in hun eenheid en verband te zien, om zo tot het verstand te komen.
| (grc) « Πυθαγόρης Μνησάρχου ἱστορίην ἤσκησεν ἀνθρώπων μάλιστα πάντων. ἐποιήσατο (ὢν) ἑωυτοῦ σοφίην. » | (nl) « “Pythagoras, zoon van Mnesarchus, zal zich moeite getroosten om van alle mensen het meeste onderzoek te doen.” Hij vormde aldus zijn eigen wijsheid. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 129.) ||
Omdat Pythagoras zelf niets heeft geschreven schrijft Heraclitus zelf maar een voorwoord voor hem, dat op dezelfde wijze is opgebouwd als fragment 1a. Deze interpretatie wordt ook bevestigd door Diogenes Laërtius, die het fragment citeert. Pythagoras heeft in zijn eigenwijsheid zijn eigen wijsheid gevormd in plaats van zich te richten op de ene menselijke en de ene goddelijke wijsheid (fg. 2 – 5) en richt zich daarom op het particuliere in plaats van op het universele (fg. 6 - 7). Juist daarom is het gerechtvaardigd de spot met hem te drijven.
| (grc) « φαίνεσθαι τὸν Πυθαγόραν κοπίδων. » | (nl) « Pythagoras pleegt ons toe te schijnen als de opsnijder. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 81.) ||
| (grc) « κοπίδων ἐστὶν ἀρχηχός. » | (nl) « Van de opsnijders is hij de aanvoerder. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 81.) ||

## Noot

* ↑ Volgens het doxografisch commentaar hierbij.
# Heraclitus over de natuur/Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere

Gedetailleerde inhoudsopgave
Het leven van Heraclitus
Het boek van Heraclitus
Inleiding tot de fragmenten
De fragmenten
Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere
De voorgangers en de onbekwaamheid
De methode en de bekwaamheid
De strijd, het zich afzonderende, het sturende en de rechtvaardigheid
De fraaie ordening van het veranderende vuur
De wet
Het goddelijke
De onmondigen en de volwassenen, de goden en de mensen
De wisseling der seizoenen, de wisseling van dag en nacht, de verandering van het weer
De zon als het levengevende
De voeding
Ziekte en genezing
Leven en dood, waken en slapen, de levensloop
De ziel, het gemoed, de verandering in ons
De mensen en de dieren; de landbouw
De arbeid en het menselijke kunstproduct
De godsdienstige mensen
Het onjuiste handelen
Het juiste handelen
Aantekeningen bij de fragmenten
Fragmenten, begrippen en gedachten bij Pseudo-Hippocrates
Andere projecten en externe links :
Aan het begin van zijn verhandeling spreekt Heraclitus over de van het woord verwijderde mensen (1a). Zij zijn de onervarenen die de uitleg (het woord, de logos) vernemen (1b) en kunnen worden vergeleken met de slapenden die alles ontgaat (1c). Het is wijs naar het woord te luisteren (2) en bekend te zijn met de besluitvaardigheid waarmee de wereld wordt bestuurd (5). Maar er is niet alleen sprake van menselijke wijsheid, ook echter van goddelijke wijsheid (4), die zo bijzonder is dat deze van alles afzonderlijk staat (3). Het woord en het ene wijze, dat uiteenvalt in menselijke en goddelijke wijsheid, zijn universeel en staan tegenover de particuliere opvattingen van de mensen (6). De wakkeren staan in verbinding met het universele, de slapenden met het particuliere (7), hoewel de slapenden iets dat universeel is tot stand brengen (8).

## Inhoud van dit hoofdstuk

* Het woord
* De analyse van woorden en werken
* De slapenden
* Het wijze
* Het universele en het particuliere
# Heraclitus over de natuur/Het woord

Gedetailleerde inhoudsopgave
Het leven van Heraclitus
Het boek van Heraclitus
Inleiding tot de fragmenten
De fragmenten
Het woord, het ene wijze, het universele, het particuliere
De voorgangers en de onbekwaamheid
De methode en de bekwaamheid
De strijd, het zich afzonderende, het sturende en de rechtvaardigheid
De fraaie ordening van het veranderende vuur
De wet
Het goddelijke
De onmondigen en de volwassenen, de goden en de mensen
De wisseling der seizoenen, de wisseling van dag en nacht, de verandering van het weer
De zon als het levengevende
De voeding
Ziekte en genezing
Leven en dood, waken en slapen, de levensloop
De ziel, het gemoed, de verandering in ons
De mensen en de dieren; de landbouw
De arbeid en het menselijke kunstproduct
De godsdienstige mensen
Het onjuiste handelen
Het juiste handelen
Aantekeningen bij de fragmenten
Fragmenten, begrippen en gedachten bij Pseudo-Hippocrates
Andere projecten en externe links :
| (grc) « Ἡράκλειτος Βλόσωνος Ἐφέσιος τάδε λέγει• τοῦ δὲ λόγου τοῦδ' ἐόντος ἀεὶ ἀξύνετοι γίνονται ἄνθρωποι καὶ πρόσθεν ἢ ἀκοῦσαι καὶ ἀκούσαντες τὸ πρῶτον. » | (nl) « Heraclitus, zoon van Bloson, uit Efeze, deelt het volgende mede: van het woord dat hier werkelijk is, eeuwig, blijken zonder begrip te zijn: de mensen, en wel vóór zij daarvan horen, én eenmaal gehoord hebbende. » |
| (Heraclitus, fragment DK 22 B 1a.) ||
Eerst noemde men zijn naam, gevolgd door een algemene omschrijving en het geven van waarheidspretentie. Hecataeus laat zijn geschrift aanvangen met de volgende woorden: “Hecataeus van Milete spreekt aldus: ik schrijf het volgende (tade, ‘dit hier’) zoals het mij waar lijkt te zijn. De logoi van de Grieken zijn immers uiteenlopend en lachwekkend…”. Bij Heraclitus is echter de naamaanduiding door de overlevering weggevallen. Daarom is die in de bezorging alsnog toegevoegd. Als er in een dergelijke aanhef van het begrip logos wordt gesproken, wordt daarmee dus bedoeld ‘dat wat wordt verteld’. De vertaling met het begrip “woord” lijkt dus in het geval van Heraclitus inderdaad adequaat te zijn. De term logos wordt echter vaak vertaald als “Rede”, “Wetmatigheid”, of “Formule der dingen”. Dit zijn echter niet de betekenissen die in de tijd van Heraclitus aan het begrip logos werden toegekend. De vertaling “woord” dekt de meeste lading. Het woord is er werkelijk, letterlijk uit het Grieks “als zijnde”. Dat betekent in het Grieks ook: in waarheid. Het werkelijke woord is ook eeuwig. Het was altijd en zal altijd geldig zijn. Maar de mensen begrijpen tot in de eeuwigheid deze waarheid niet. Heraclitus lijkt dus zijn leer al tijdens zijn leven aan de mensen hebben voorgelegd, die de leer niet begrepen. Het lijkt erop dat hij op veel onbegrip is gestuit. Want waarom zou hij anders tot de slotsom komen dat de mensen zijn leer niet begrijpen, zowel voor zij hem horen als wanneer zij hem eenmaal gehoord hebben?

## Noot

* ↑ Mansfeld, Aldus sprak Heraclitus, commentaar bij dit fragment.