OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# AVV: De Democratische Vakbond

AVV: De Democratische Vakbond is een Nederlandse vakorganisatie die op 21 september 2005 opgericht is als Alternatief voor Vakbond (AVV).

## Aanleiding

AVV is opgericht uit onvrede met de bestaande vakorganisaties. Deze zouden te weinig aandacht besteden aan de positie van de 'outsiders' zoals mensen met tijdelijke contracten, flexwerkers, freelancers, jongere, vrouwelijke en allochtone werknemers. De in de ogen van het AVV sterke positie van de werknemers met vaste contracten zou zorgen voor minder zekerheid voor de 'outsiders'.
Deze werknemers hebben volgens AVV moeite een huis te kopen, zich te verzekeren voor werkloosheid of arbeidsongeschiktheid en een goed pensioen op te bouwen.

## Doelen

AVV wil de belangen van de 'outsiders' behartigen en de voorzieningen voor en invloed van deze groep werkenden verbeteren. Zo wil men de opleidingsfondsen voor hen openstellen en bij cao-onderhandelingen alle betrokken werknemers laten stemmen.

## Financiering

Een vakbond heeft inkomsten uit contributie van leden, en uit zogenaamde werkgeversbijdragen als er een cao wordt afgesloten. Bij een onderzoek van Nieuwsuur in 2018 bleek het aandeel van werkgeversbijdragen bij AVV 96% van de totale inkomsten te bedragen. Dit werd uitzonderlijk hoog genoemd, bij de reguliere Nederlandse vakbonden was dat tussen de 19% en 27%.

## Organisatie

AVV wil als vakorganisatie opereren maar gezien de doelgroep de contributie laag houden. Het AVV beoogt partij te zijn bij cao-onderhandelingen en een zetel in de Sociaal-Economische Raad te verkrijgen. Voorzitter van AVV van 2018 tot heden (2024) is Martin Pikaart. Andere bestuursleden in 2018 waren onder meer Mei Li Vos (oud-kamerlid PvdA), Paul Jekkers (oud-voorzitter FNV Kappersbond) en Jojanneke Vanderveen (oud-voorzitter van DWARS, de jongerenorganisatie van GroenLinks). Mei Li Vos trad in 2020 af nadat er binnen de PvdA discussie was ontstaan over de werkwijze van AVV, die aangeduid werd als nepbond die de positie van klassieke vakbonden zou ondergraven.

## Raad voor de Journalistiek

AVV diende in 2020 een klacht in bij de Raad voor de Journalistiek over het artikel 'De ‘Antillenroute’ van het cao-overleg' in De Groene Amsterdammer. Het onderliggende onderzoek werd deugdelijk bevonden en de tekst zorgvuldig, alleen was de betiteling van AVV als spookvakbond onzorgvuldig. De RvJ weersprak dat het blad zich te veel op informatie van de FNV baseerde en ook was er voldoende wederhoor toegepast. Niet bestreden werd dat AVV nauwelijks leden had en bijna volledig afhankelijk is van de financiële steun van werkgeversorganisaties, zodat AVV niet snel tot acties en stakingen zal overgaan.

## Externe link

* Website AVV
* ↑ Vakbonden krijgen geld van werkgevers: wat betekent dat voor hun onafhankelijkheid?. NOS. Gearchiveerd op 1 maart 2021.
* ↑ Mei Li Vos weg bij Alternatief voor Vakbond na verzet PvdA-leden. Investico (4 maart 2020). Gearchiveerd op 11 maart 2021.
* ↑ De ‘Antillenroute’ van het cao-overleg. De Groene Amsterdammer. Gearchiveerd op 14 april 2021.
* ↑ https://www.rvdj.nl/2021/21 . Gearchiveerd op 15 mei 2021.
# AVV

AVV, avv of Aveve kan verwijzen naar:
* AVV: De Democratische Vakbond, Nederlandse vakorganisatie, voorheen Alternatief voor Vakbond
* Voormalige Adviesdienst Verkeer en Vervoer, nu: Dienst Verkeer en Scheepvaart (DVS)
* deel van de leus op de IJzertoren
* Avalon Airport in Australië, met IATA-code AVV
* Algemeen verbindend voorschrift, wettelijk afdwingbare regel in het Nederlands recht
* Aveve, een Belgische bedrijvengroep in de land- en tuinbouw

## Sportclubs

* Diverse sportclubs, vooral voetbal en volleybal; zie Lijst van Nederlandse amateurvoetbalclubs.
* Atletiek Vereniging Valkenswaard.
* AVV (voetbalclub), een voetbalclub op Terschelling
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van AVV en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# 690 v.Chr.

Het jaar 690 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

## Gebeurtenissen
### Egypte

* Koning Taharqa (690 - 664 v.Chr.) de vijfde farao van de 25e dynastie van Egypte.

## Overleden

* Shebitku, de farao van Egypte
# ATP-toernooi van Gstaad 2009

Het ATP-toernooi van Gstaad 2009 (met de officiële naam Allianz Suisse Open Gstaad 2009) werd gespeeld van 27 juli tot en met 2 augustus 2009. Er werd gespeeld op gravelbanen in het Zwitserse bergdorp Gstaad.
De titelverdediger Victor Hănescu, die vorig jaar de finale van Igor Andrejev won, was aanwezig om zijn titel te verdedigen. Hij verloor echter in de tweede ronde doordat hij zich moest opgeven.
In de finale won de Braziliaanse qualifier Thomaz Bellucci zijn eerste ATP-titel door de Duitser Andreas Beck met 6-4, 7-6 te verslaan. Bellucci won in dit toernooi achtereenvolgens van Michael Lammer, Stanislas Wawrinka, Nicolas Kiefer, Igor Andrejev en Andreas Beck. In het dubbelspel wonnen de Zwitsers Marco Chiudinelli en Michael Lammer het toernooi.

## Enkelspel
### Geplaatste spelers

| Nr. | Speler | Prestatie | Uitgeschakeld door |
| 1. | Stanislas Wawrinka | 2e ronde | Thomaz Bellucci |
| 2. | Philipp Kohlschreiber | 1e ronde | Victor Crivoi |
| 3. | Igor Andrejev | Halve finale | Thomaz Bellucci |
| 4. | Victor Hănescu | 2e ronde, opgave | Florent Serra |
| 5. | Jérémy Chardy | Kwartfinale | Igor Andrejev |
| 6. | Nicolas Kiefer | Kwartfinale, opgave | Thomaz Bellucci |
| 7. | Feliciano López | 1e ronde | Guillermo García López |
| 8. | Paul-Henri Mathieu | 1e ronde | Marcos Daniel |

### Toernooischema

Legenda :
| Q | Qualifier |
| WC | Deelname via wildcard |
| LL | Lucky Loser |
| r | Opgave / trok zich terug |
| w/o | Walk-over |
| Alt | Alternate |
| SE | Special Exempt |
| PR | Protected Ranking |
| d | Diskwalificatie |
| Kwartfinale | Kwartfinale | Kwartfinale | Kwartfinale | Halve finale | Halve finale | Halve finale | Halve finale | Finale | Finale | Finale | Finale |
| Q | Thomaz Bellucci | 3 | 1 |
| 6 | Nicolas Kiefer | 6 | 0r |
| 6 | Nicolas Kiefer | 6 | 0r | Q | Thomaz Bellucci | 6 | 7 |
| | | | | 3 | Igor Andrejev | 4 | 5 |
| 3 | Igor Andrejev | 6 | 6 | 3 | Igor Andrejev | 4 | 5 |
| 5 | Jérémy Chardy | 3 | 3 | | | | |
| | | | | | | | | Q | Thomaz Bellucci | 6 | 7 |
| | | | | | | | | - | Andreas Beck | 4 | 6$^2$ |
| - | Marcos Daniel | 6 | 7 | | | | |
| - | Florent Serra | 3 | 6$^1$ | | | | |
| - | Florent Serra | 3 | 6$^1$ | - | Marcos Daniel | 6$^3$ | 3 |
| | | | | - | Andreas Beck | 7 | 6 |
| - | Andreas Beck | 6 | 7 | - | Andreas Beck | 7 | 6 |
| - | Victor Crivoi | 4 | 6$^5$ |

## Dubbelspel
### Toernooischema

| Halve finale | Halve finale | Halve finale | Halve finale | Finale | Finale | Finale | Finale |
| 1 | Jaroslav Levinský Filip Polášek | 7 | 6 |
| - | Lucas Arnold Ker Leoš Friedl | 6$^7$ | 2 |
| - | Lucas Arnold Ker Leoš Friedl | 6$^7$ | 2 | 1 | Jaroslav Levinský Filip Polášek | 4 | 6$^3$ |
| | | | | WC | Marco Chiudinelli Michael Lammer | 6 | 7 |
| 3 | Yves Allegro Horia Tecău | 4 | 6$^3$ | WC | Marco Chiudinelli Michael Lammer | 6 | 7 |
| WC | Marco Chiudinelli Michael Lammer | 6 | 7 |
# Aartsbisdom Trente

Het aartsbisdom Trente (Latijn: Archidioecesis Tridentina; Italiaans: Arcidiocesi di Trento) is een metropolitaan aartsbisdom van de Rooms-Katholieke Kerk in Italië. De zetel van het aartsbisdom is in Trente. De aartsbisschop van Trente is metropoliet van de kerkprovincie Trente waartoe ook het volgende suffragane bisdom behoort:
Het aartsbisdom komt grotendeels overeen met de provincie Trente. De kerkprovincie Trente omvat daarnaast ook Zuid-Tirol.

## Geschiedenis

Volgens een legende was Trente reeds in de eerste eeuw bisschopszetel. De eerste vermelding van een bisschop van Trente is echter uit 381 toen bisschop Abundatius van Trente werd genoemd als een van de deelnemers aan een door keizer Gratianus georganiseerde synode in Aquileia. Sinds 952 behoorde het bisdom tot het Heilige Roomse Rijk. Hieruit ontstond in 1027 het hoogstift Trente.
In de 16e eeuw werd het bisdom het toneel van het Concilie van Trente. Tot 1751 maakte Trente deel uit van de patriarchaat Aquileja en vervolgens van de kerkprovincie Gorizia. In 1772 werd Trente onder rechtstreeks gezag van de Heilige Stoel geplaatst. In 1825 werd het suffragaan aan het aartsbisdom Salzburg. In 1920 werd het weer een immediatum en in 1929 werd het bisdom verheven tot aartsbisdom.
In 1964 werden de Duitstalige gebieden van het aartsbisdom afgesplitst als het bisdom Bozen-Brixen en suffragaan gesteld aan Trente.
* De dom van Trente
* Aartsbisschoppelijk paleis
* Het Castello del Buonconsiglio, voormalig kasteel van het prinsbisdom Trente
# Abelater nigrolineatus

Abelater nigrolineatus is een keversoort uit de familie kniptorren (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1991 door Kishii.
# Abagrotis kirkwoodi

Abagrotis kirkwoodi is een vlinder uit de familie van de uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1968 door Buckett.
# Abbeville (Calvados)

Abbeville is een dorp in de Franse gemeente Saint-Pierre-en-Auge in het departement Calvados.

## Geschiedenis

In de 13de eeuw werd de plaats vermeld als Abbatis Villa.
Op het eind van het ancien régime werd Abbeville een gemeente. De gemeente werd in 1833 al opgeheven. Een gedeelte, met de kerk, werd bij de gemeente Vaudeloges gevoegd, een ander deel bij de gemeente Ammeville. In 1973 werd Ammeville met negen andere gemeenten samengevoegd in de nieuwe gemeente L'Oudon in een zogenaamde "fusion association".
L'Oudon en Vaudeloges maakten deel uit van het kanton Saint-Pierre-sur-Dives tot dit op 22 maart 2015 werd opgeheven en de gemeenten werden opgenomen in het kanton Livarot. Op 1 januari 2017 fuseerde de gemeenten van het voormalige kanton tot de commune nouvelle Saint-Pierre-en-Auge, waardoor het gebied weer in één gemeente kwam te liggen.

## Bezienswaardigheden

* De Église Notre-Dame
Lijst van Franse gemeenten · Arrondissement Lisieux · Calvados · Normandië
# Abbeville (Georgia)

Abbeville is een plaats (city) in de Amerikaanse staat Georgia, en valt bestuurlijk gezien onder Wilcox County.

## Demografie

Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 2298. In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 2563, een stijging van 265 (11,5%).

## Geografie

Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van 7,9 km², geheel bestaande uit land.

## Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 28 km rond Abbeville.

## Externe link

* (en) Statistieken, kaarten en andere informatie over Abbeville op city-data.com
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Census 2000 Summary File 1
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Population estimates (July 2006)
# Aberdeen (Maryland)

Aberdeen is een plaats (city) in de Amerikaanse staat Maryland, en valt bestuurlijk gezien onder Harford County.

## Demografie

Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 13.842. In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 14.130, een stijging van 288 (2,1%).

## Geografie

Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van 16,5 km², geheel bestaande uit land. Aberdeen ligt op ongeveer 142 m boven zeeniveau.

## Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 12 km rond Aberdeen.

## Externe link

* (en) Statistieken, kaarten en andere informatie over Aberdeen op city-data.com
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Census 2000 Summary File 1
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Population estimates (July 2006)
* ↑ U.S. Board on Geographic Names. Topical Gazetteers Populated Places. Hoogtecijfers van National Elevation Dataset
# Aberdeen (Ohio)

Aberdeen is een plaats (village) in de Amerikaanse staat Ohio, en valt bestuurlijk gezien onder Brown County.

## Demografie

Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 1603. In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 1618, een stijging van 15 (0,9%).

## Geografie

Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van 4,4 km², waarvan 3,7 km² land en 0,7 km² water.

## Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 20 km rond Aberdeen.

## Externe link

* (en) Statistieken, kaarten en andere informatie over Aberdeen op city-data.com
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Census 2000 Summary File 1
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Population estimates (July 2006)
# Acanthametropus

Acanthametropus is een geslacht van haften (Ephemeroptera) uit de familie Acanthametropodidae.

## Soorten

Het geslacht Acanthametropus omvat de volgende soorten:
* Acanthametropus nikolskyi
* Acanthametropus pecatonica
# Acanthametropus nikolskyi

Acanthametropus nikolskyi is een haft uit de familie Acanthametropodidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1948 door Tshernova. De soort komt voor in het Palearctisch gebied.
# Acanthomuricea biserialis

Acanthomuricea biserialis is een zachte koraalsoort uit de familie Plexauridae. De koraalsoort komt uit het geslacht Acanthomuricea. Acanthomuricea biserialis werd in 1903 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Hentschel.
# A mi madre le gustan las mujeres

A mi madre le gustan las mujeres is een Spaanse film uit 2002, geschreven en geregisseerd door Inés París en Daniela Fejerman.

## Verhaal

De zussen Elvira, Jimena en Sol zijn uitgenodigd om de verjaardag van hun moeder, Sofía, te vieren. Sofia is al lange tijd gescheiden van de vader van haar dochters, en kondigt aan dat ze een nieuwe liefde in haar leven heeft. Het duurt niet lang voordat de drie zussen zich realiseren dat hun moeder verliefd is geworden op een andere vrouw. De zussen worstelen elk op hun eigen manier met deze onthulling. Wanneer ze erachter komen dat hun moeder een aanzienlijk geldbedrag heeft gegeven aan haar nieuwe vriendin, worden de zussen achterdochtig, en gaan ze op zoek naar een manier om de relatie te beëindigen.

## Rolverdeling

| Acteur | Personage |
| Leonor Watling | Elvira |
| Rosa María Sardá | Sofía |
| María Pujalte | Jimena |
| Silvia Abascal | Sol |
| Eliska Sirova | Eliska |
| Chisco Amado | Miguel |
| Álex Angulo | Bernardo |
| Aitor Mazo | Ernesto |
| Xabier Elorriaga | Carlos |

## Ontvangst
### Recensies

Op Rotten Tomatoes geeft 46% van de 39 recensenten de film een positieve recensie, met een gemiddelde score van 5,4/10. Website Metacritic komt tot een score van 51/100, gebaseerd op 16 recensies, wat staat voor "Mixed or average reviews" (gemengde of gemiddelde recensies)

### Prijzen en nominaties

Een selectie:
| Jaar | Evenement | Categorie | Genomineerde | Resultaat |
| 2003 | Premios Goya (17de uitreiking) | Beste actrice | Leonor Watling | Genomineerd |
| 2003 | Premios Goya (17de uitreiking) | Beste debuterend regisseur | Inés París, Daniela Féjerman | Genomineerd |
| 2003 | Premios Goya (17de uitreiking) | Beste filmmuziek | Juan Bardem | Genomineerd |
* ↑ (en) A mi madre le gustan las mujeres op Rotten Tomatoes, geraadpleegd op 6 september 2019
* ↑ (en) A mi madre le gustan las mujeres op Metacritic, geraadpleegd op 6 september 2019
# A mon seul Désir

A mon seul Désir is een kunstwerk van voormalig kunstenaarsduo Berkman en Janssens, bestaande uit de Nederlandse kunstenaressen Margot Berkman en Eline Janssens. Het is een betegelde bank waarop zeven figuren van wit metaal staan. Deze figuren stellen de zintuigen voor. Het kunstwerk staat in Park Leeuwesteyn, in de Utrechtse wijk Leidsche Rijn en is een cadeau van voormalig burgemeester Annie Brouwer-Korf aan de stad Utrecht. Het werk werd gemaakt in 2010.

## Beschrijving

A mon seul Désir is een betonnen bank die bekleed is met glanzende kleurige tegels. In het midden van de bank zijn zeven figuren geplaatst: twee apen, een boom, twee pauwen, een haas en een vogel. Ze zijn gemaakt van staal met een witte coating, en symboliseren de zintuigen reuk, smaak, zicht en gehoor. De bank is 12,6 meter lang, 2,5 meter breed en 45 cm hoog. De beeldengroep is 11 meter lang en op het hoogste punt 3 meter hoog.
Voormalig burgemeester van Utrecht Annie Brouwer-Korf wilde de wijk Leidsche Rijn een kunstwerk geven dat zou kunnen dienen als een ontmoetingsplaats voor de bewoners. Een inspiratiebron voor Berkman en Janssens was het middeleeuwse tapijt A mon seul Désir dat onderdeel is van een serie van zes tapijten met de naam ‘La Dame à la Licorne’ (De dame met de eenhoorn).

## Externe bron

Gemeente Utrecht - Beelden in de stad: A mon seul Désir

## Galerij

* ↑ (en) Eline Janssens, kunstenaar met een tunnelvisie - De Utrechtse Internet Courant. De Utrechtse Internet Courant (20 maart 2014). Gearchiveerd op 28 september 2018. Geraadpleegd op 27 september 2018.
* ↑ Margot Berkman | A mon seul Désir Burgemeester Utrecht 2010. www.margotberkman.nl. Gearchiveerd op 20 september 2018. Geraadpleegd op 27 september 2018.
# Abdera firma

Abdera firma is een keversoort uit de familie zwamspartelkevers (Melandryidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1965 gepubliceerd door Melville Harrison Hatch.
# Achaea retrorsa

Achaea retrorsa is een vlinder uit de familie spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1913 door Hampson.
De soort komt voor in tropisch Afrika.
# Achaea rufobrunnea

Achaea rufobrunnea is een vlinder uit de familie spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1913 door Strand.
De soort komt voor in tropisch Afrika.
# Aceros

Aceros is een geslacht van vogels uit de familie van de neushoornvogels (Bucerotidae). De soorten die nu in andere geslachten zijn ondergebracht werden vroeger ook tot Aceros gerekend. In de versie 5.2. van de IOC World Bird List is het een monotypisch geslacht geworden.
Tockus (tokken) · Lophoceros (tokken) · Bycanistes · Ceratogymna · Horizocerus · Berenicornis ( langkuifneushoornvogel) · Buceros · Rhinoplax (helmneushoornvogel) · Anthracoceros · Ocyceros · Anorrhinus · Aceros (Himalaja-jaarvogel) · Rhyticeros (jaarvogels) · Rhabdotorrhinus · Penelopides
# Aardbeving Petrinja 2020

Op 29 december 2020 vond er een aardbeving plaats in het Kroatische Petrinja op 45 km afstand van Zagreb.
De beving met een kracht van 6,4 werd gevoeld in onder meer Italië, Servië, Bosnië en Herzegovina en het zuiden van Oostenrijk. Slovenië sloot uit voorzorg de kerncentrale in Krško, deze ligt direct aan de grens met Kroatië. De beving was een tweede in korte tijd, op de dag ervoor was er in deze buurt een beving met een magnitude van 5.2.
* ↑ (en) M 6.4 - 3 km WSW of Petrinja, Croatia USGS (29 december 2020). Gearchiveerd op 8 november 2021.
* ↑ Zeker zeven doden en tientallen gewonden na aardbeving in Kroatië nu.nl (29 december 2020). Gearchiveerd op 27 januari 2021.
* ↑ Zware aardbeving in Kroatië, 'halve stad Petrinja verwoest', nos.nl (29 december 2020). Gearchiveerd op 29 december 2020.
* ↑ (en) Croatia earthquake: Five dead as rescuers search rubble for survivors, bbc.com (29 december 2020). Gearchiveerd op 1 november 2021.
* ↑ (en) M 5.2 - 8 km W of Petrinja, Croatia USGS (28 december 2020). Gearchiveerd op 28 augustus 2021.
# Aardbeving Myanmar maart 2011

De aardbeving in Myanmar van maart 2011 was een zware aardbeving die zich voordeed op 24 maart 2011 in het oosten van de staat Shan. De beving had een kracht van 6,8 op de momentmagnitudeschaal en werd gevolgd door twee naschokken van 4,8 en 5,4. Het epicentrum lag maar 110 kilometer van de Thaise stad Chiang Rai. Er werden 151 doden en 212 gewonden bevestigd.

## Slachtoffers

Zeker 10 mensen daarvan kwamen om het leven in het grensstadje Tachileik, onder wie één kind. In Tarlay kwamen 40 mensen om het leven en meer dan 130 huizen stortten daar in. Ook kwam zeker één persoon om het leven in Thailand, in de noordelijke provincie Mae Sai.
* ↑ https://earthquake-report.com/2012/01/09/catdat-damaging-earthquakes-database-2011-annual-review/. Gearchiveerd op 18 november 2020.
* ↑ Magnitude 6.8 - Myanmar, USGS. Geraadpleegd op 25 maart 2011.
* ↑ Zeker 75 doden bij de aardbeving in Myanmar, Deredactie.be
Januari: Pakistan (19 januari) - Februari: Christchurch (21 februari) - Maart: Yunnan (10 maart) · Japan (11 maart) · Myanmar (24 maart) - April: Java (3 april) · Naschok Japan (7 april) - Mei: Spanje (11 mei) - Oktober: Turkije (23 oktober)
# Aardbeving Noord-Anatolië 1668

Op 17 augustus 1668 werd Noord-Anatolië tegen het eind van de ochtend getroffen door een zware aardbeving met een geschatte magnitude van 7.8–8.0 M$_s$ en een maximale intensiteit van IX op de schaal van Mercalli. Het epicentrum van de beving bevond zich op de zuidoever van het Ladikmeer, circa vijftig kilometer ten zuiden van de stad Samsun. De beving veroorzaakte grote schade in een uitgestrekt gebied dat reikte van Bolu in het westen tot Erzincan in het oosten en leidde tot 8000 doden. Deze aardbeving is, voor zover bekend, de zwaarste die Turkije heeft getroffen.

## Tectonische context

Noord-Anatolië ligt grotendeels op een transformbreuk die de grens vormt tussen de Anatolische Plaat en de Euraziatische Plaat. Ten opzichte van de Euraziatische Plaat wordt de Anatolische Plaat naar het westen geduwd door de noordwaartse beweging van de Arabische Plaat. Deze beweging manifesteert zich in de Noord-Anatolische Breukzone, een dextrale (rechts-laterale) transformbreukzone. Deze 1200−1500 km lange breukzone strekt zich uit van het Karlıova drieplatenpunt in het oosten tot de Egeïsche Zee in het westen. De Noord-Anatolische Breukzone wordt gevormd door verschillende afzonderlijke segmenten. Verschuivingen in delen van deze breukzone hebben geleid tot een groot aantal verwoestende aardbevingen. Deze aardbevingen vormen reeksen, die over een periode van vele decennia, een overwegend westwaarts patroon vertonen. De recentste aardbevingenreeks begon met die van Erzincan in 1939, gevolgd door zware aardbevingen in 1942, 1943, 1944, 1949, 1951, 1957, 1966, 1967, 1992 en twee in 1999.

## Aardbeving

Uit historische bronnen blijkt dat de beving van 17 augustus werd voorafgegaan door een aantal voorschokken langs het westelijke deel van de ruptuurzone. De hoofdschok was zeer zwaar en had een geschatte magnitude van 7,8 M$_s$ (gebaseerd op de omvang van het gebied waar de beving een intensiteit van VI MMI of hoger bereikte) tot 8,0 M$_s$ (op basis van de geïnterpreteerde ruptuurlengte). De geschatte ruptuurlengte varieert van 380 km tot 600 km. In Tokat werd gemeld dat er zes maanden na de aardbeving nog naschokken voelbaar waren.
De aardbeving van 1668 wordt gezien als de eerste in een reeks van aardbevingen langs de Noord-Anatolische Breukzone, waaronder die van 1719, 1754, 1766, 1859 en 1893, die tot in de 19e eeuw een overwegend westwaartse trend vertoonden.

## Schade en slachtoffers

De stad Bolu, meer dan 360 km westelijk van het epicentrum, werd nagenoeg volledig verwoest en had 1800 doden te betreuren. Ook oostelijk van het epicentrum werd rond de breukzone zware schade en circa 6000 doden gemeld in het gebied tussen Merzifon (provincie Amasya) en Niksar (provincie Tokat. Tot in Erzincan, in het uiterste oosten werd nog schade gemeld, evenals in verschillende plaatsen langs de Zwarte Zeekust. De muren en torens van het kasteel van Samsun liepen schade op en delen van het gebouw "werden afgebroken".