# Jelita

Jelita (Hastae, Jelito, Koźlarogi, Koźle Rogi, Tres Hastae) was een Poolse heraldische clan (ród herbowy) van middeleeuws Polen en later het Pools-Litouwse Gemenebest. De familienaam van graven Litwicki (Litwifski) die dit wapen dragen is gevormd met het patroniem achtervoegsel -ic van de etnische naam Litwa, d.w.z. Litouwen, "natie van Litouwers".

## Achtergrond

Jelita is een van de oudste heraldische clans van Polen. De zegel van de kastelvoogd Tomisław z Mokrska van 1316 wordt gezien als de eerste vermelding van de clan. De oudste vermeldingen op papier zijn terug te leiden naar 1398. Tijdens de Slag bij Tannenberg hadden Jelita en Gryf als enige betrokken clans hun eigen oorlogsvlag. De Duitse adellijke familie Goldstein uit de Nederrijn verruilde haar eigen traditionele wapen voor dat van Jelita.

### Legende

Volgens een legende zou Florian, een boerensoldaat, tijdens de door de Polen gewonnen Slag bij Plowce in 1311 dodelijk gewond geraakt zijn door drie lansen in zijn buikholte. Wladislaus de Korte zou volgens deze legende de man en zijn familie ter plekke tot de adel verheven hebben en hem de drie speren als wapen verleend hebben. Jelida betekent dan ook in het Pools darmen. Florian van Korytnica, een nakomeling van de boerensoldaat Florian, vocht in de slag bij Tannenberg.

## Telgen

De clan bracht de volgende bekende telgen voort:
* Huis Zamoyski
** Graaf Adam Zamoyski, historicus
** Jan Zamoyski, 1e ordinaat van Zamość
** Tomasz Zamoyski, 2e ordinaat van Zamość
** Jan Zamoyski, 3e ordinaat van Zamość
** Marcin Zamoyski, 4e ordinaat van Zamość
** Graaf August Zamoyski, beeldhouwer
** Prinses Maria Carolina Zamoyska
** Gryzelda Konstancja Wiśniowiecka, moeder van koning Michaël Korybut Wiśniowiecki
* Ignacy Jan Paderewski, minister-president van Polen
* Stefan Żeromski, schrijver
* Witold Lutosławski, componist
* Ryszard Kaczorowski, president van Polen
* Karol Skórkowski, bisschop
* Florian Mokrski, bisschop

## Variaties op het wapen van Jelita

* Wapen van de graaf van Zamoyski
* Wapen van de graaf van Bielski
* Wapen van Isabella van Bourbon
* Wapen van Maria Carolina Zamoyska
* Wapen Gorłowski
* Wapen van Hilchen
* Wapen van Geometer
* Wapen van Jelita III
* Wapen van Koźlakowski
* Wapen van Manikowski
* Wapen van Maszalski
* Wapen van Natalis
* Wapen van Serny
* Wapen van Sienicki
* Wapen van Słowieński
* Wapen van Szczerbic
* Wapen van Szydłowski
* Wapen van Wielkołucki

## Galerij

* Wapen van Maria Judyta Eleonora von Steiger-Münsingen op het landhuis van Hajná Nová Ves
* Wapen van Jelita op de Villa Koci Zamek
* Wapen van Jelita in de Abdij van Tyniec
* Kathedraal van Zamość
* Kathedraal van Zamość
* Wapen van Jelita op het Kasteel Łańcut
* Wapen van Jelita op een grafkapel in Trzeszczany
* (en) Frost, R.I., The Oxford History of Poland-Lithuania. Volume 1: The Making of the Polish-Lithuanian Union, 1385-1569 (2018)
* (en) Turnbull, S., Tannenberg 1410: Disaster for the Teutonic Knights (2013)
* (en) Klein, A., Banderia apud Grunwald: Chorągwie polskie pod Grunwaldem (2002)
* (pl) Łojko, J., Średniowieczne herby polskie (1985)
* ↑ Źernicki-Szeliga, Emilian von, Harvard University (1900). Der polnische adel und die demselben hinzugetretenen andersländischen adelsfamilien. General-verzeichniss. Hamburg, H. Grand.
* ↑ Łojko 1985, blz. 35
* ↑ Klein 2002, blz. 16, 98
* ↑ Frost 2018, blz. 395
* ↑ Turnbull 2013, blz. x