OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Golfslag

Golfslag is het resultaat van een golf die bij de kust of oever komt en daar zijn energie verliest. Dit kan gepaard gaan met afkalving en golfoploop.

## Golfslag en kust of oever

Als een golf, veroorzaakt door bijvoorbeeld de wind, scheepvaart of een aardbeving (tsunami) de oever of kust nadert zal de waterdiepte onder de golf afnemen. Dit kan abrupt doordat de golf tegen een klip of rif oploopt of geleidelijk doordat de golf tegen een helling oploopt. Het effect op de kust of oever van dit oplopen van een golf hangt af van de diepte van het water en de lengte van de golf. Als een golf breekt, dan zal hij omslaan en komt er energie vrij door wrijving met de bodem en de waterkant. Het breken van de golf bepaalt de mate van golfslag. Hoe eerder de golf breekt hoe minder het effect van de golfslag op de daadwerkelijke oever. De vooroever (de bodem onder water vlak voor oever) vangt de energie en daarmee de golfslag op (of in elk geval een deel daarvan). Bij een klip of rif behoudt de golf zijn energie en zal deze pas bij het klip of rif afgegeven worden.

## Breken van een golf

Het breken van een golf gebeurt als de hoogte meer wordt dan 1/7de van de lengte. Een golf van 7 meter lang kan dus nooit hoger zijn dan 1 meter. Verder breekt een golf in ondiep water branding. Bij een flauwe helling is de significante golfhoogte nooit meer dan de helft van de waterdiepte. Als een golf bij een ondiepte komt dan neemt de loopsnelheid van de golf af. De golf wordt hierdoor als het ware in elkaar gedrukt (de golflengte wordt kleiner). De energie in de golf blijft gelijk, en daarom moet de golf hoger worden. De golf zal dus gestimuleerd worden om te breken. Bij een lang voorland met een klein stijgingspercentage zal het effect van golven op de dijk of zeewering dus minimaal zijn terwijl bij een klif recht in zee de volledige golfenergie bij het klif gedissipeerd wordt.
* Nortier.I.W. (1961) Hydraulica voor waterbouwkundigen. De technische uitgeverij H.Stam n.v. Haarlem
# Gonodonta soror

Gonodonta soror is een vlinder uit de familie van de spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1780 door Stoll.
# Thita

Thita is een kevergeslacht uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1914 door Aurivillius.

## Soorten

Thita omvat de volgende soorten:
* Thita glauca Aurivillius, 1914
* Thita philippinensis Breuning, 1973
* ↑ (fr) Tavakilian, G. (auteur) & Chevillotte, H. (software) (2012) Base de données Titan sur les Cerambycidés ou Longicornes. (bezocht 30 januari 2014)
# Vellerup (parochie)

Vellerup is een parochie van de Deense Volkskerk in de Deense gemeente Frederikssund. De parochie maakt deel uit van het bisdom Helsingør en telt 368 kerkleden op een bevolking van 436 (2004).
De parochie was tot 1970 deel van Horns Herred. In dat jaar werd de parochie opgenomen in de nieuwe gemeente Skibby. Deze ging in 2007 op in de vergrote gemeente Frederikssund.
Alsønderup · Annisse · Asminderød · Avedøre · Bagsværd · Ballerup · Birkerød · Bistrup · Blistrup · Blovstrød · Brøndby Strand · Brøndbyøster · Brøndbyvester · Buddinge · Christians · Draaby · Dyssegård · Egebæksvang · Engholm · Esbønderup · Farum · Ferslev · Fløng · Frederiksborg Slotssogn · Frederikssund · Frederiksværk · Gadevang Kirkedistrikt · Gammel Holte · Ganløse · Gentofte · Gerlev · Gilleleje · Gladsaxe · Glostrup · Gørløse · Græse · Græsted · Grøndalslund · Grønholt · Grønnevang · Gurre Kirkedistrikt · Haralds · Hareskov Kirkedistrikt · Hedehusene · Hellebæk · Hellerup · Helleruplund · Helsinge · Hendriksholm · Herlev · Herstedøster · Herstedvester · Hillerød · Høje Tåstrup · Hornbæk · Hørsholm · Humlebæk · Hvidovre · Ishøj · Islebjerg · Islev · Jægersborg · Jørlunde · Karlebo · Kokkedal · Kongens Lyngby · Kregme · Krogstrup · Kyndby · Ledøje · Lille Lyngby · Lillerød · Lindehøj · Lundtofte · Lynge · Maglegårds · Måløv · Mårum · Melby · Mørdrup · Mørkhøj · Nærum · Nødebo · Nørre Herlev · Ny Holte · Nygårds · Ølsted · Ølstykke · Oppe Sundby · Opstandelseskirkens · Ordrup · Pederstrup · Præstebro · Præstevang · Ramløse · Reerslev · Risbjerg · Rødovre · Rønnevang · Rungsted · Sankt Mariæ · Sankt Olai · Selsø · Sengeløse · Sigerslevvester · Skævinge · Skibby · Skoven Kirkedistrikt · Skovlunde · Skovshoved · Skuldelev · Slagslunde · Slangerup · Smørum · Snostrup · Søborg · Søborggård · Søborgmagle · Søllerød · Sorgenfri · Stengård · Stenløse · Sthens · Strandmarks · Strø · Taarbæk · Tåstrup Nykirke · Tibirke · Tikøb · Tjæreby · Torslunde · Torup · Uggeløse · Ullerød · Uvelse · Værløse · Valby · Vallensbæk · Vangede · Vedbæk · Vejby · Veksø · Vellerup · Vestervang · Villingerød · Vinderød · Virum
# Acanthopsyche tristoides

Acanthopsyche tristoides is een vlinder uit de familie zakjesdragers (Psychidae). De wetenschappelijke naam van deze soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1965 door Jean Bourgogne.
# Ascotis leucopterata

Ascotis leucopterata is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1891 door Poujade.
# Golfpark Exloo

Golfpark Exloo heeft een 18-holes golfbaan in Exloo.
De baan had negen holes die bestond uit een deel van 6 holes en een deel van drie holes, die gescheiden werden door de drivingrange. De baan lag gedeeltelijk op terrein van het Hippisch Centrum Exloo en heeft volwassen bomen. In 2009 is begonnen met de uitbreiding tot 18 holes. Deze werden in 2010 geopend. In 2013 is het nieuwe clubhuis in gebruik genomen en heeft de club van de NGF (Nationale Golf Federatie) de A-status gekregen voor de 2de 9 holesbaan.
Dit golfpark ligt aan de rand van de Hondsrug en kijkt uit op de Hunzevallei. De golfbaan is openbaar, en het is niet nodig om een GVB te hebben.

## Galerij

* Hole 13
* Hole 17
* Hole 14
# Governors Island (New York)

Governors Island is een eiland in de Upper New York Bay met een oppervlakte van 696.632m² en ligt ongeveer 800 meter uit de kust van het zuidelijkste punt van Manhattan (New York), waarvan het juridisch deel uitmaakt. Het wordt gescheiden van Brooklyn door het Buttermilk Channel.
Het eiland werd door de Nederlandse ontdekkingsreiziger Adriaen Block voorzien van de naam Noten Eylant en dit werd later verbasterd tot Nutten Island in de pidgintaal van 1611 tot 1784.
In 1624 werd Governors Island de plek voor de transformatie van Nieuw-Nederland grondgebied naar een Noord-Amerikaanse provincie van de Nederlandse Republiek van een plaats van private commerciële belangen middels de uitgifte van octrooien die door de Staten Generaal sinds 1614 werden uitgegeven.
Van 1776 tot 1966 was het eiland een legerplaats voor het Amerikaanse leger. Vanaf 1966 tot 1996 diende het eiland als kustwachtstation. De huidige naam van het eiland stamt uit het Brits koloniale tijdperk toen de koloniale assemblee het exclusieve gebruik van het eiland aan de koninklijke gouverneurs van New York toewees.
In 2001 werden de twee historische vestigingswerken en hun omgeving uitgeroepen tot nationaal monument. Op 31 januari 2003, werd het beheer van het grootste deel van het eiland overgedragen aan de Staat van New York voor het symbolische bedrag van 1 dollar maar 13% van het eiland (89.000 m²) werd overgedragen aan het Amerikaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken als Governors Island National Monument en dat wordt nu door de National Park Service beheerd. Het gebied van het nationale monument is niet volledig operationeel en is slechts geopend voor het publiek op seizoengebonden basis en waardoor de diensten en de faciliteiten uiterst beperkt zijn. Het is voor het publiek toegankelijk vanaf begin juni tot aan de Amerikaanse Dag van de Arbeid met een veerdienst van de Southern Ferry op het zuidelijkste punt van Manhattan.
Het deel van Governors Island dat geen deel uitmaakt van het National Monument wordt beheerd door het Governors Island Preservation and Education Corporation (afgekort tot GIPEC), een naamloze vennootschap van de staat New York. De overdrachtsakte omvatte enkele beperkende clausules die permanente huisvesting of casino's op het eiland verbiedt. Een ontwerp voor een park van het Nederlandse bureau West 8 kreeg de voorkeur.
De Brooklyn-Battery Tunnel loopt vlak langs Governors Island, maar biedt geen verbinding met het eiland. Een ventilatiegebouw is gevestigd op de noordkant van het eiland. Op een gegeven moment stelde Robert Moses een impopulaire brug over de haven voor met een basis op Governors Island. Dit plan lag op tafel totdat het Ministerie van Oorlog tussenbeide kwam tijdens het bewind van president Franklin Delano Roosevelt.
# Thitiphun Chuayprakong

Thitiphun Chuayprakong (15 juli 1992) is een Thaise golfer.
Chuayprakong werd in 2009 professional en speelt sinds 2011 op de Aziatische PGA Tour (Asian Tour). In 2016 behaalde de 23-jarige Chuayprakong daar zijn eerste overwinning. Kort voor het US Open van 2016 werd bekendgemaakt dat Tiger Woods zich daarvoor had teruggetrokken wegens rugblessure en dat Chuayprakong (als eerst reserve bij het kwalificatietoernooi in Japan) zijn plaats mocht innemen.

## Gewonnen
### Asian Tour

* 2016: Bashundhara Bangladesh Open (-21)

### Elders

* 2010: Singha All Thailand Challenge
* Wereldranglijst (OWGR)
* ↑ Winnaar Bangladesh Open
* ↑ Naar het US Open i.p.v. Tiger Woods
# Domenico Savio

Domenico Savio (Riva bij Chieri, 2 april 1842 - Mondonio, 9 maart 1857) was een leerling van Don Bosco. Hij was 14 jaar oud en studeerde voor het priesterschap toen hij stierf.
Savio groeide op in een gezin met tien kinderen. In 1854 ging hij school in het oratorium van Don Bosco in Valdocco bij Turijn. Vandaar bezocht hij het gymnasium in de stad Turijn. Als gymnasiast had hij zich voorgenomen priester te worden. De jongen ontwikkelde zich tot steun voor Don Bosco, die Savio ooit zijn ideale leerling noemde. In 1856 stichtte Domenico met de hulp van Don Bosco de Compagnia dell'Immacolata, het "Onbevlekte-verbond", dat de actiefste leerlingen van Don Bosco samenbracht. De regelmatige biecht en communie, de verering van Maria, en de betekenis van het apostolaat werden er gecultiveerd. Bij de oprichting van de Salesianen van Don Bosco in 1859 rekruteerde Don Bosco vrijwel uitsluitend uit de leden van deze Compania dell'Immacolata.
Savio overleed op 14-jarige leeftijd als gevolg van een zwakke gezondheid. De directe overlijdensoorzaak was tuberculose. Nauwelijks twee jaar later schreef Don Bosco een eerste kleine biografie over Domenico Savio, waarin hij zijn lievelingsleerling portretteerde als het ideaalbeeld van een goed leerling en christen. Op 3 mei 1950 werd Savio zalig verklaard en op 12 juni 1954 heiliggesproken door paus Pius XII.
Domenico Savio geldt sinds 1956 als patroon van de koorknapen, sinds 1960 ook van de misdienaars. Hij wordt eveneens aangeroepen door aankomende moeders. In Lecce bevindt zich een door Salesianen bediende kerk, gewijd aan de H. Domenico Savio, die op 16 april 1984 door paus Johannes Paulus II werd verheven tot basiliek. De relieken van Domenico rusten, net als die van Don Bosco en Maria Mazzarello, in de basiliek van Maria Hulp der Christenen te Turijn. De gedachtenis van Domenico Savio valt op 9 maart of 6 mei. De Salesiaanse kalender herdenkt Domenico Savio op 9 mei.
In Vlaanderen is het Dominiek Savio Instituut genoemd naar Domenico Savio. In Nederland zijn enkele, van oorsprong katholieke, technische scholen en scoutinggroepen vernoemd met de naam Dominicus of Niek Savio.
# Venijnboom van Fortingall

De venijnboom van Fortingall in het Schotse dorpje Fortingall is een oude venijnboom (taxus) waarvan men ter plaatse beweert dat hij 2000-5000 jaar oud is; hierdoor zou hij een van 's werelds oudste organismen zijn. Recent onderzoek zegt dat zijn leeftijd dichter bij de 2000 jaar zal liggen.
De boom staat op het kerkhof van het kerkje van Fortingall en hij is omringd door een muur om hem te beschermen. Paaltjes geven zijn omvang (17 m) aan zoals hij was in 1769. Het centrale deel van de boom is volledig verdwenen door ouderdom, vandalisme, vuurtje-stook en begrafenisstoeten die door de boom heen wandelden.
Vóór onze tijdrekening stond de boom bekend als de "eeuwige boom". Volgens de overlevering werd Pontius Pilatus in zijn schaduw geboren, maar de streek was toen nog geen deel van het Romeinse Rijk.
# Acanthopsyche roomei

Acanthopsyche roomei is een vlinder uit de familie zakjesdragers (Psychidae). De wetenschappelijke naam van deze soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1984 door Jean Bourgogne.
# Ark van Noach

Ark van Noach kan verwijzen naar:
* Ark van Noach (schip), een vaartuig uit het Bijbelboek Genesis
* Ark van Noach (schip, 2006), replica van de Ark van Noach, gebouwd door Johan Huibers
* Ark van Noach (schip, 2012), grotere opvolger van de replica uit 2006
* Ark van Noach (kunstwerk), een plafondschildering uit ca. 1100
* Ark van Noach (kluis), een bijnaam voor de Wereldzadenbank op Spitsbergen
# De Dannan

De Dannan is een van de bekendste traditionele groepen van Ierland. De Dannan werd in 1974 in County Galway opgericht door Frankie Gavin, Alec Finn, Johnny McDonagh and Charlie Piggott. Dolores Keane werd de eerste zangeres van de groep, later werden de vocalisten: Mary Black, Maura O' Connell, Johnny Moynihan, Eleanor Shanley en de laatste was Tommie Fleming. Bij "The Mist covered Mountain", "The Star Spangled Molly" en "Song for Ireland" speelde Jackie Daly op de knopaccordeon. Hij verliet de band om bij Patrick Street te gaan spelen. De bijnaam van de bodhránspeler Johnny McDonagh was Ringo. De groepsnaam werd om onduidelijke redenen gewijzigd van De Danann naar De Dannan. De laatste opnames waren meestal een mix van oude en nieuwe nummers, hetgeen ook te merken was bij de lijst van de medewerkers.
De laatste vaste bezetting was:
* Frankie Gavin - fiddle, fluit
* Alec Finn - bouzouki, gitaar
* Colm Murphy - bodhrán
* Arty McGlynn - gitaar
* Aidan Coffey - accordeon
* Tommie Fleming - zang

## Discografie

* De Danann (1976)
* Selected Jigs Reels & Songs (1978)
* Banks of the Nile (1980)
* The Mist Covered Mountain (1980)
* The Star-Spangled Molly (1981)
* Best of De Danann (1981)
* Jacket of Batteries (1983)
* Song for Ireland (1983)
* Anthem (1985)
* Ballroom (1987)
* Half Set in Harlem (1991)
* Hibernian Rhapsody (1996)
* How The West was Won 1 & 2 (1999)
* Welcome To The Hotel Connemara (2000)
# Alcyonidium adustum

Alcyonidium adustum is een mosdiertjessoort uit de familie van de Alcyonidiidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2012 door Winston & Hayward.
* ↑ Bock, P. (2012). Alcyonidium adustum Winston & Hayward, 2012. Geraadpleegd via: World Register of Marine Species
* ↑ Winston, J. E.; Hayward, P. J. (2012). The marine bryozoans of the northeast coast of the United States: Maine to Virginia. Virginia Museum of Natural History Memoir. 11, 1-180
# Governors Island

Governors Island kan verwijzen naar:

## Canada

* Governors Island (Newfoundland en Labrador), een eiland voor de westkust van het eiland Newfoundland
* Governors Island (Prins Edwardeiland), een eiland voor de zuidkust van Prins Edwardeiland

## Verenigde Staten

* Governors Island (New Hampshire), een bewoond eiland in Lake Winnipesaukee
* Governors Island (New York), een eiland en nationaal monument in de stad New York
* Governors Island (North Carolina), een bewoond eiland in Lake Norman
* Governors Island (Massachusetts), een voormalig eiland in de stad Boston
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Governors Island en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# The Tooth Fairy

The Tooth Fairy is een Amerikaanse horrorfilm die in 2006 verscheen als direct-naar-dvd-productie. Het door Stephen J. Cannell, Corey Strode en Cookie Rae Brown geschreven verhaal, werd gefilmd onder regie van Chuck Bowman.

## Verhaal

Peter Campbell heeft een oud pand gekocht dat hij wil opknappen en per kamer wil gaan verhuren. Hij krijgt hulp van de potige Bobby Boulet. Nog voor Campbell officieel open gaat, arriveren de eerste gasten in de vorm van zijn ex-verloofde Darcy Wagner, hun dochtertje Pamela en filmster Star Roberts. Hij doet hier niet moeilijk over en iedereen kan van begin af aan prima met elkaar overweg.
Campbell krijgt daarentegen ook iemand aan de deur die hij voor een gekke oude vrouw verslijt. De verward aandoende Mrs. MacDonald vertelt hem en zijn gezelschap namelijk over Elizabeth Craven, die meer dan vijftig jaar geleden in het pand woonde. Zij lokte kinderen naar haar woning wanneer die de laatste tand van hun melkgebit gingen wisselen, met de belofte dat ze die tand mochten ruilen voor een mooi cadeau. Zodra Craven de tand kreeg, slachtte ze de kinderen echter af. Sindsdien zou iedereen in de buurt moeten opletten voor de legende van de Tooth Fairy (de 'tandenfee'), die het voorzien heeft op kinderen die hun laatste tand wisselen.
Campbell doet het verhaal af als fantasieverhaal en gaat verder waar hij gebleven was. Pamela raakt onderwijl bevriend met het kleine meisje Emma, waarvan ze denkt dat dit een gewoon menselijk meisje is. In werkelijkheid is Emma de geest van een van de kleine kinderen die in 1949 werd vermoord door Craven. Zij en een groepje andere kinderen kunnen niet naar hun laatste rustplaats voordat ze hun laatste melktand terughebben, die Craven destijds van hen stal. Tijdens een van haar fietsritjes richting Emma, valt Pamela van haar fiets en verliest daarbij haar laatste melktand.
Wanneer Boulet kort daarop de houtversnipperaar weer aan de praat krijgt, wordt hij erin geduwd door een verschijning in een donkere mantel. Campbell treft een bloedbad aan wanneer hij komt kijken waar zijn hulp blijft. Het heeft er alle schijn van dat Boulet door een ongeluk om het leven is gekomen, dus hij raakt niet direct verontrust. Dat verandert als zijn vriend en muzikant Cole even later arriveert met zijn roadie Cherise. Zij is alleen in een kamer van het pand wanneer de Tooth Fairy haar belaagt terwijl ze het pand probeert te zuiveren van kwade invloeden. De op het gegil afgekomen Campbell, Flemming en Cole vinden haar terug als flink toegetakeld lijk zonder dat er een spoor van een dader te zien is.

## Rolverdeling

* Lochlyn Munro: Peter Campbell
* Jesse Hutch: Bobby Boulet
* Chandra West: Darcy Wagner
* Nicole Muñoz: Pamela
* Carrie Anne Fleming: Star Roberts
* P.J. Soles: Mrs. MacDonald
* Karin Konoval: Elizabeth Craven
* Jianna Ballard: Emma
* Steve Bacic: Cole
* Sonya Salomaa: Cherise
* Peter New: Chuck
* Sam Laird: Austin Carter
* Ben Cotton: Henry
* Micki Maunsell: Maude Hammond
* Madison J. Loos: Donnie Carter

## Externe link

* (en) The Tooth Fairy in de Internet Movie Database
# Domenico Serafini

Domenico Serafini, OSB, (Rome, 3 augustus 1852 – aldaar, 5 maart 1918) was een Italiaans geestelijke en kardinaal van de Katholieke Kerk.
Serafini was een zoon uit een oud-adellijk geslacht. In 1871 trad hij toe tot de Orde der Benedictijnen, waar hij in 1874 zijn Eeuwige Geloften aflegde. Serafini studeerde aan verschillende Benedictijnse scholen, alvorens aan het Gregorianum te promoveren in de wijsbegeerte en de theologie. Hij werd op 21 oktober 1877 tot priester gewijd. Van 1877 tot 1892 maakt hij deel uit van de Benedictijnse Communiteit in Subiaco waar hij novicenmeester en lector was. In 1892 werd hij prior van de abdij van Sint Scholastica in Rome. In 1896 werd hij abt van de beide kloosters in Subiaco.
Op 16 april 1900 benoemde paus Leo XIII hem tot aartsbisschop van Spoleto. In 1904 volgde zijn benoeming tot apostolisch delegaat voor Mexico. Op 30 november 1911 benoemde paus Pius X hem tot assessor van het Heilig Officie (de tegenwoordige Congregatie voor de Geloofsleer). Op 2 maart 1912 werd hij titulair aartsbisschop van Seleucia Pieria.
Tijdens het consistorie van 25 mei 1914 creëerde Pius X hem kardinaal-priester, met de Santa Cecilia als titelkerk. Dat was net om tijd om te kunnen deelnemen aan het Conclaaf van 1914. Hier was hij meteen de leidende kandidaat van de antimodernistische factie, maar hij moest het uiteindelijk afleggen toen de stemmen die eerst nog naar de progressievere Pietro kardinaal Maffi waren gegaan, overgingen naar de Bolognese aartsbisschop Giacomo kardinaal della Chiesa, die werd gekozen als paus Benedictus XV. Deze benoemde Serafini tot prefect van de Heilige Congregatie voor de Religieuzen en, iets later, tot prefect van de Heilige Congregatie tot Voortplanting des Geloofs.
Kardinaal Serafini overleed op 65-jarige leeftijd en werd begraven op Campo di Verano.
# Venio Losert

Venio Losert (Zavidovići, 25 juli 1976) is een Kroatisch handballer die sinds 2012 voor het Poolse KS Vive Targi Kielce uitkomt. Voordien speelde hij onder andere voor RK Zagreb en FC Barcelona-Cifec. Losert is doelman.
Op de Olympische Spelen van 1996 in Atlanta won hij de gouden medaille met Kroatië. Acht jaar later werd hij opnieuw olympisch kampioen op de Olympische Spelen van 2004 in Athene.
Met Kroatië werd hij wereldkampioen in 2003. In 1995, 2005 en 2009 werd hij tweede op het wereldkampioenschap.

## Carrière

* -1999: RK Zagreb
* 1999-2000: BM Aragón
* 2000-2001: CB Cantabria
* 2001-2004: BM Granollers
* 2004-2005: SDC San Antonio
* 2005-2006: Frigorifricos del Morrazo Cangas
* 2006-2009: FC Barcelona-Cifec
* 2009-2010: US Créteil HB
* 2010-heden: CB Ademar Léon
| 1 | 2 | 3 |
| 2 | 0 | 1 |
Patrik Čavar · Valner Franković · Slavko Goluža · Bruno Gudelj · Vladimir Jelčić · Božidar Jović · Nenad Kljaić · Venio Losert · Valter Matošević · Zoran Mikulić · Alvaro Načinović · Goran Perkovac · Iztok Puc · Zlatko Saračević · Irfan Smajlagić · Vladimir Šujster
# Acetogenese

Acetogenese is een proces waarbij acetaat wordt gevormd uit koolstofdioxide en een elektronenbron (bijvoorbeeld waterstof, koolstofmonoxide, formiaat, etc.) door anaerobe bacteriën via de Wood-Ljungdahl pathway. De verschillende soorten bacteriën die in staat zijn tot acetogenese worden acetogenen genoemd. Sommige acetogenen kunnen acetaat op autotrofe wijze uit koolstofdioxide en waterstofgas vormen.

## Ontdekking

In 1932 werden organismen ontdekt die waterstofgas en koolstofdioxide konden omzetten in azijnzuur. De eerste beschrijving van een acetogene bacterie, Clostridium aceticum, werd in 1936 door Klaas Tammo Wieringa gedaan. De soort Moorella thermoacetica ontving bij de eerste isolatie veel belangstelling vanwege zijn vermogen om één mol glucose om te zetten naar drie mol azijnzuur. Deze organismen zijn dus niet afhankelijk van andere micro-organismen, zoals vele andere organismen dat wel zijn. Daarom wordt wel gedacht dat de acetogenen tot de vroegste levensvormen op aarde behoren.

## Reactie

De voorloper van azijnzuur is de thio-ester acetyl-CoA. De belangrijkste stappen behelzen onder andere de reductie van koolstofdioxide naar koolstofmonoxide en de binding van een methylgroep aan dit koolstofmonoxide. Het eerste proces wordt door koolmonoxide dehydrogenase gekatalyseerd; het tweede, de koppeling van de methylgroep (gewonnen uit methylcobalamine) aan het koolstofmonoxide, wordt gekatalyseerd door acetyl-CoA synthetase. De reactievergelijking is als volgt:
2 CO$_2$ + 4 H$_2$ → CH3COOH + 2 H$_2$O

## Toepassingen

Het unieke metabolisme van acetogenen is nuttig voor diverse biotechnologische doeleinden. In koolhydraatfermentaties zorgen de decarboxyleringsreacties voor het verlies van koolstof via koolstofdioxide. Dit verlies vormt een probleem door de toenemende noodzaak om CO$_2$-emissies te minimaliseren. Acetogenen kunnen glucose zonder enige CO$_2$-uitstoot fermenteren tot acetaat, wat de opbrengst ten opzichte van koolhydraatfermentaties theoretisch gezien met 50% kan verhogen. In industriële acetogenese wordt de glycolyse niet vervangen door een ander reactiepad, maar wordt de koolstofdioxide die uit de glycolyse komt gebruikt als beginstof voor de acetogenese.
# Heterorhynchites macros

Heterorhynchites macros is een keversoort uit de familie Rhynchitidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2009 door Legalov.