OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Slag bij Amphipolis

De Slag bij Amphipolis was een veldslag in het jaar 422 v.Chr. tijdens de Peloponnesische Oorlog tussen Athene en Sparta, bij de Griekse stad Amphipolis.

## Verovering van Amphipolis 424 v.Chr.

In de winter van 424/423 v.Chr., belegerde het Spartaanse leger onder Brasidas Amphipolis, een Griekse kolonie in Thracië aan de rivier de Strymon. De stad werd verdedigd door de Atheense generaal Eucles, deze vroeg om hulp en Thucydides (later een beroemde historicus) werd met zeven triremen door Athene gestuurd om Amphipolis te ontzetten.
Toen hij echter met zijn vloot verscheen, hadden de Spartanen de stad al bezet. Daarop werd Thucydides door het Atheense volk op voorstel van Cleon verbannen. Brasidas sloot met de Macedonische koning Perdiccas II een verbond en viel de Thracische stad Toroni aan.

## Wapenstilstand van 423 v.Chr.

Nadat Amphipolis was ingenomen, accepteerden Athene en Sparta een wapenstilstand. Athene hoopte de steden in Thracië te kunnen versterken, voor mogelijke nieuwe aanvallen van Brasidas en Sparta had de hoop dat de Atheners de krijgsgevangenen van de Slag bij Sphacteria zou terugsturen. De wapenstilstand duurde echter 1 jaar en terwijl onderhandelingen gevoerd werden, veroverde Brasidas de Atheense stad Scione.

## Slag bij Amphipolis 422 v.Chr.

De Atheense politicus Cleon beëindigde de wapenstilstand tussen Athene en Sparta. Hij leidde een expeditie naar Thracië, een Atheense vloot met 30 triremen, 1.200 hoplieten en 300 cavaleristen werd gestuurd naar Amphipolis. Met hulp van Atheense bondgenoten, werden de steden Torone en Scione heroverd. Daarna rukte Cleon op naar Eion en Brasidas nam met het Spartaanse leger, 2.000 hoplieten en 300 cavaleristen posities in bij Cerdylium. Toen Cleon een confrontatie met Brasidas wilde vermijden, trokken de Spartanen zich terug naar Amphipolis. Het Atheense leger kreeg de opdracht om de stad te ontzetten, maar Brasidas hield stand. Cleon brak na zware verliezen het beleg rondom de versterkte stad af en trok zich terug. Tijdens de terugtocht werd het Atheense leger door de Spartanen overrompeld in een verrassingsaanval, Cleon en Brasidas sneuvelden beide in de veldslag. Er ontstond paniek en de Atheners vluchtten naar Eion. Het Atheense leger verloor 600 man, de Spartanen verloren 7 man. Brasidas werd geëerd als stichter van de stad en met militaire eer begraven in Amphipolis.
# Keyserbosch

De Keyserbosch was een schans in de Nederlandse gemeente Leudal. De schans lag ten noordwesten van het dorp Neer in buurtschap Dries-Keizerbos langs de beek Keizersloop.
Op ongeveer een kilometer naar het zuidoosten lag de Elsenschans.

## Geschiedenis

In 1669 werd door de kloosterlingen van klooster Keizerbosch een brede gracht rond het klooster aangelegd in geval van dreigend gevaar. Inwoners in de omgeving mochten deze schans bij gevaar eveneens als schuilplaats gebruiken. Van deze schans is een schansreglement bewaard gebleven.

## Constructie

De schans had een vijfzijdig plattegrond met midden in de schans het kloostergebouw.
* 1 2 Neer (Keyserbosch). Gearchiveerd op 27 december 2022.
# Hylotorus blanchardi

Hylotorus blanchardi is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1882 door Raffray.
# Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank

De Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB) is een multilaterale investeringsbank die zich richt op projecten voor economische ontwikkeling in Latijns-Amerika en de Cariben. Naast financiële middelen wordt technische ondersteuning geboden.
De bank werd in 1959 opgericht door 20 regeringen op het Amerikaanse continent. Het aantal leden breidde zich later uit. Ondersteunend zijn ook de Verenigde Staten, Canada, enkele Europese landen w.o. België en Nederland, Israël en Japan lid. Het hoofdkantoor staat in Washington D.C.
# Tamba ardescens

Tamba ardescens is een vlinder uit de familie van de spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1926 door Prout.
# Bewijs door gevalsonderscheiding

Een bewijs door gevalsonderscheiding of bewijs door uitputting, is een wiskundige bewijsvoering waarbij de te bewijzen stelling in verschillende gevallen wordt geknipt, die elk afzonderlijk worden bewezen. De gevallen waarin de wiskundige stelling wordt opgeknipt moeten wel uitputtend zijn, het moet duidelijk zijn dat alle gevallen zijn te noemen en te onderscheiden. Wanneer dan is aangetoond dat de stelling voor alle gevallen geldt, is de stelling zelf daarmee bewezen.

## Voorbeelden

* De stelling dat voor ieder natuurlijk getal $n$ geldt dat $n(n+1)$ even is. Om dit te bewijzen kan men onderscheid maken tussen het geval dat $n$ even of oneven is. Is $n$ even, dan is $n(n+1)$ dat als veelvoud van $n$ ook. Is $n$ oneven dan is $n+1$ even en is $n(n+1)$ dus als veelvoud van $n+1$ ook even.
* Het eerste bewijs dat door Appel en Haken in 1976 werd gegeven van de vierkleurenstelling. Zij onderscheidden 1936 gevallen, waarvan zij met behulp van de computer de kleurbaarheid met 4 kleuren aantoonden.
* TC Hales heeft in 2005 met behulp van gevalsonderscheiding het vermoeden van Kepler bewezen, dat er een dichtste bolstapeling is.
* Iedere derde macht van een geheel getal kan óf door negen worden gedeeld, óf is een negenvoud plus een, óf een negenvoud min een.
* ↑ TC Hales met vele anderen. A formal proof of the Kepler conjecture, 9 december 2016. voor Forum of Mathematics. Gearchiveerd op 24 februari 2023.
* ↑ Bewijs Ieder geheel getal is hetzij een veelvoud van drie, hetzij een veelvoud van drie plus een, hetzij een veelvoud van drie min een. De stelling is bewezen door die drie mogelijkheden na te gaan. Als $n=3p$ is $n^{3}=27p^{3}$ en dat is een veelvoud van negen. Als $n=3p+1$ is $n^{3}=27p^{3}+27p^{2}+9p+1$ en dat is een veelvoud van negen plus een. Bijvoorbeeld is $4^{3}=64=7*9+1$. Als $n=3p-1$ is $n^{3}=27p^{3}-27p^{2}+9p-1$ en dat is een veelvoud van negen min een. $5^{3}=125=14*9-1$
* ↑ E Glaister en P Glaister. Mathematical argument, language and proof — AS/A Level 2017, september 2017. voor de Mathematical Association of America
# Afwateringskanaal

Afwateringskanaal kan verwijzen naar:
* een kanaal dat dient ter afwatering van een gebied, zie afwateringskanaal (begrip)
* het Afwateringskanaal of Verversingskanaal van Den Haag naar de Scheveningse Havens
* Afwateringskanaal van Duurswold
* Afwateringskanaal 's-Hertogenbosch-Drongelen
* Afwateringskanaal Eindhoven
* Afwateringskanaal Boxtel
* Afwateringskanaal Meijel-Neer aan de Maas
* Afwateringskanaal Luik
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Afwateringskanaal en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Amartus rufipes

Amartus rufipes is een keversoort uit de familie bastaardglanskevers (Kateretidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1861 gepubliceerd door John Lawrence LeConte.
# Slag bij Avignon

De Slag bij Avignon werd gestreden in 737 waarbij de Frankische troepen, geleid door Karel Martel, de Arabische troepenmacht uit de stad verdreven. De Arabieren hadden sinds 734 de stad bezet, nadat ze aan Yusuf ibn 'Abd al-Rahman al-Fihri was overgegeven door graaf Maurontius van Provence. Volgens de Kronieken van Fredegar had Maurontius Yusuf waarschijnlijk in zijn stad uitgenodigd nadat hij een alliantie met hem was aangegaan tegen Karel Martel. De Kroniek van Moissac bevestigt dat Yusuf zonder slag of stoot met zijn troepen van Septimanië door Provence kon trekken en Avignon binnengaan. Karel reageerde hierop door zijn broer graaf Childebrand in 736 naar het zuiden te sturen. Childebrand zette een beleg op van Avignon en hield stand totdat zijn broer de stad kon bestormen.
De troepen van Karel Martel gebruikten touwladders en stormrammen om de muren van Avignon aan te vallen. Nadat de stad was ingenomen werd het tot de grond afgebrand. Het leger stak de Rhône over en trok op in Septimanië om Narbonne in te nemen.
De veldslag was onderdeel van een campagne van 736-737 waarin Karel Martel voor de tweede maal constant de Arabische legers van Al-Andalus aanviel die steeds meer gebieden over de Pyreneeën bezetten. In tegenstelling tot de invasie van 732-733 kwamen de Arabieren nu via de zee en verplichtten de Franken om naar hen te komen. Opmerkelijk van deze veldslagen is dat Karel nu ook zware cavalerie inzette naast zijn befaamde infanterie. Hoewel hij de beschikking had over katapulten werd Avignon vooral ingenomen door simpele, brute, frontale aanvallen met het gebruik van stormrammen om door de poorten te breken en ladders om over de muren heen te komen. De campagnes die eindigde met de complete vernietiging van een grote Arabische troepenmacht die Narbonne probeerde te bevrijden in de Slag aan de Berre in 737, verpletterde de hoop van de Omajjaden om hun rijk nog verder uit te breiden.

## Voetnoten

* ↑ Riche, Pierre (1993). The Carolingians: A Family Who Forged Europe. University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-1342-4, p. 45.
* ↑ Fouracre, Paul (2000). The Age of Charles Martel. Pearson Education. ISBN 0-582-06476-7, p. 96.
* ↑ Halsall, Guy (2003). Warfare and Society in the Barbarian West 450-900. Londen: Routledge. ISBN 0-415-23939-7, p. 226.
* ↑ Mastnak, Tomaz (2002). Crusading Peace: Christendom, the Muslim World, and Western Political Order. University of California Press. ISBN 0-520-22635-6, p. 101.
* ↑ Fouracre, 2000, p. 97.
* ↑ Santosuosso, Anthony (2004). Barbarians, Marauders, and Infidels. Westview Press. ISBN 0-8133-9153-9, p. 231.
# Klooster Veßra

Klooster Vessra (Duits: Kloster Veßra) was een premonstratenzer klooster in het gelijknamige dorp Kloster Veßra in het Landkreis Hildburghausen, Thüringen.

## Geschiedenis en beschrijving

Het klooster werd in de jaren 1130 door graaf Gotebold II en zijn vrouw Liutgard gesticht op een plaats waar de Werra en de Schleuse samenvloeien. De kerk werd in 1138 ingewijd. Gedurende de eeuwen werden kerk en klooster tot de 16e eeuw vergroot en veranderd. In de 14e eeuw werd een doksaal ingebouwd, waarvan nog resten bewaard zijn gebleven.
Nadat graaf Georg Ernst von Henneberg in 1544 tot de lutherse leer overging volgden de monniken. Het klooster werd in de periode 1544-1573 stapsgewijs opgeheven en in een landgoed veranderd.
De kruisvormige kerk had al lange tijd een agrarische bestemming toen er in 1939 tijdens het dorsen een brand uitbrak. De pijlerbasiliek werd tijdens deze brand grotendeels verwoest.
Tot 1990 bleef het klooster zowel een agrarische als een museale bestemming houden, daarna kreeg het uitsluitend een museale functie als onderdeel van het Hennebergisches Museum. Van het vroegere kloosterleven getuigen nog meer gebouwen, waaronder de resten van de voormalige clausuur, de zuidelijke vleugel met refectorium, het poortgebouw naast de poortkerk en twee kapellen. De grootste kapel diende vroeger als grafkerk voor het Huis Henneberg.
# Hylotelephium

Hylotelephium is de botanische naam van een geslacht van vetplanten (Crassulaceae).
Er is geen overeenstemming over de vraag of een dergelijk geslacht, Hylotelephium H.Ohba (1977), erkend moet worden of dat de planten ondergebracht moeten worden in het geslacht vetkruid (Sedum). De Heukels gaat uit van de tweede mogelijkheid.
Ze zijn inheems op het noordelijk halfrond. Belangrijke soorten zijn:
* Roze hemelsleutel (Hylotelephium spectabile, synoniem: Sedum spectabile)
* Hemelsleutel (Hylotelephium telephium, synoniem: Sedum telephium).
# Bembidion serpentinum

Bembidion serpentinum is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1955 door Landin.
# Tamba capatra

Tamba capatra is een vlinder uit de familie van de spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1903 door Swinhoe.
# Afwateringskanaal Meijel-Neer aan de Maas

Het Afwateringskanaal van Meijel naar de Maas is een kanaal in Nederlands Limburg. Het verbindt de Noordervaart (te Meijel) met de Maas (te Neer).
In 1853 werd begonnen aan de Helenavaart, een ontwateringskanaal door de Peel. Ze mondt uit in de Noordervaart, en deze leidt verder naar de Zuid-Willemsvaart. De landeigenaars langs de Zuid-Willemsvaart wilden echter niet dat het zure veenwater in de Zuid-Willemsvaart geloosd werd, omdat het kanaalwater dan minder geschikt zou worden voor de vloeiweiden.
Rijkswaterstaat moest op zoek naar een alternatieve monding voor de Noordervaart. Aanvankelijk overwoog men de afwerking van de kanaalwerf Beringe–Venlo. In 1854 bleek dat een verbinding Beringe–Kessel goedkoper zou zijn. Later werd dit traject verder naar het zuiden verlegd, om samen te vallen met een bestaande waterloop (de "Gekke Graaf") die voorheen de grens tussen Horn en Gelre markeerde. De graafwerken werden uitgevoerd door verschillende aannemers tussen 1855 en 1861.
Het nieuwe kanaal had de volgende kenmerken:
* 2,5 m breed tussen de dijken
* diepgang van 1,5 m
* sluis 1 nabij "de Katsberg"
* een brug op de weg Roggel–Helden
* sluis 2 aan de Heideweg/Neerseweg
* een brug op de Napoleonsweg
* een overlaat onder deze brug
Dankzij de sluizen en de overlaat was het kanaal bevaarbaar tot aan de Napoleonsweg. Daar lag een kleine kade, om goederen gemakkelijk over te laden op karren. Het ging veelal om turf, mest en steenkool. Het waterpeil moest echter zó hoog liggen voor de scheepvaart, dat verschillende venen ten westen van Helden niet droogvielen.
In 1929 was het Kanaal Wessem-Nederweert klaar. Het Afwateringskanaal moest niet langer bevaarbaar gehouden worden. In 1932 ging het kanaal over naar de gemeente Helden, die het waterpeil meteen verlaagde. Nu konden ook de venen in Helden hun water kwijt.
Vanwege de algemene daling van het grondwaterpeil sinds 1970 is het watervoerende belang van het kanaal drastisch afgenomen. Tegenwoordig wordt het nog slechts gevuld vanuit enkele plaatselijke grachten, zoals de Snepheiderbeek en de Wijnbeek.
* Heropbouw van de sluizen (1884)
* Sluis 1 in 1978
* Henk Thiesen (1998). Van Achell tot Egchel, p 127-129.
* Heemkundevereniging Medelo. Meijel en zijn kanalen.
# Amaru

Amaru is een Roemeense gemeente in het district Buzău. Amaru telt 2503 inwoners.
# Slag bij Autas

De Slag bij Autas was een slag die plaatsvond in 630 na de Slag bij Hunayn maar voor het Beleg van Taif.
Tijdens de Slag bij Hunayn versloeg Mohammed met 12 000 man een coalitie van vijandige stammen. Sommigen van hen sloegen op de vlucht naar Autas. Mohammed stuurde een leger geleid door Abu Amir al-Ashari om hen te achtervolgen. Abu Amir wist hierbij een aantal vluchtende soldaten te overmeesteren. In de schermutselingen verloor hij het leven en nam zijn neef Abu Musa al-Ashari de vaandel over. Abu Musa besloot eerst degene die Abu Amir had gedood om te brengen. Er vond een confrontatie plaats waarbij er twee slagen werden uitgedeeld. Hierbij lukte het Abu Musa de vijand te doden.
# Klooster St. Franciscus Alverna

Klooster St. Franciscus Alverna is een klooster en kloosterverzorgingshuis van de Zusters Franciscanessen in Aerdenhout, gemeente Bloemendaal dat rond 1772 werd gebouwd. Tot 2011 was het gevestigd op het Landgoed Alverna.

## Klooster

Zoals vele kloostergemeenschappen hebben ook de Zusters Franciscanessen te maken met vergrijzing en terugloop van het ledenaantal. Om die reden hebben de Zusters Franciscanessen al in 2006 opdracht gekregen te onderzoeken op welke wijze de door hen geboden zorg het beste gegarandeerd kon worden. (Zie verder hieronder.) Onderdeel van de vernieuwingen was het afstoten van het oude monumentale kloostergebouw en nieuwbouw. In 2009 is de bouw begonnen, welke in 2011 is opgeleverd. Zowel de kloostergemeenschap als het verzorgingstehuis zijn toen verhuisd. Ondanks dat beide nu in hetzelfde pand huizen, zijn wonen en zorg volledig gescheiden. Het oude klooster en het landgoed werden daarop afgestoten.

## Kloosterverzorgingstehuis

In 1987 is het Kloosterverzorgingstehuis Alverna formeel opgericht door de "Congregatie zusters Franciscanessen". In die tijd werd het verzorgingshuis uitsluitend bewoond door nonnen en religieuzen behorend tot de Nederlandse rooms-katholieke kerkprovincie. Om praktische redenen is voor het verzorgingstehuis een uitvoerend orgaan in het leven geroepen, de KBO Alverna, die het verzorgingstehuis formeel huurt van het klooster. De Zusters Franciscanessen onderzochten reeds vanaf 2006 de opties voor het voortbestaan van de specifieke zorg voor oudere religieuzen. Fusies bleken geen optie vanwege de financiële risico's. KBO Alverna heeft uiteindelijk besloten de uitvoering van de zorg volledig uit te besteden aan onderaannemer "ZorgSpecialist" te Santpoort. KBO Alverna is een rechtspersoon zowel naar kerkelijk recht als naar burgerlijk recht.
Door de verdere terugloop van het aantal religieuzen in Nederland, verwachtte KBO Alverna in 2011 dat binnen afzienbare tijd niet voldoende religieuzen beschikbaar zijn voor haar "De Tuinkamer", een kleinschalige woonvorm voor mensen met dementie. Om 100% bezetting te garanderen, zullen dan ook niet-religieuzen toegelaten worden. "De Zorgspecialist" verwacht dat dat moment al in 2013 aanbreekt.
# Hyloscirtus colymba

Hyloscirtus colymba is een kikker uit de familie boomkikkers (Hylidae). De soort werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Dunn in 1839. Oorspronkelijk werd de wetenschappelijke naam Hyla colymba gebruikt. De soort komt voor in Midden-Amerika en wordt met uitsterven bedreigd, onder meer door chytridiomycose. Hyloscirtus colymba is momenteel door de IUCN als bedreigd geclassificeerd.

## Verspreiding en habitat

Hyloscirtus colymba komt voor in delen van Noord-Amerika; in de landen Costa Rica en Panama in regenwouden op een hoogte van 600 tot 1400 meter boven zeeniveau. De populaties in het westelijke gedeelte van het verspreidingsgebied zijn sterk afgenomen en Hyloscirtus colymba is onder meer verdwenen uit de Panamese natuurgebieden Reserva Forestal La Fortuna en Parque Nacional El Copé, of is in ieder geval erg zeldzaam in deze gebieden. In Costa Rica is de soort sinds de jaren tachtig niet meer waargenomen. Door de uitbreiding van chytridiomycose richting Zuid-Amerika loopt ook de populatie in de Darién gevaar en de populatie in de Serranía de Pirre is sinds 2016 afnemend. In 2008 werd in het westen van Panama in Alto de Piedra een nieuwe populatie ontdekt, gevolgd door diverse waarnemingen in Veraguas in de jaren daarna. Vanwege deze ontwikkelingen werd de IUCN-classificatie in 2014 verlaagd van "kritiek" naar "kwetsbaar", maar in 2019 weer verhoogd naar "bedreigd".
Hyloscirtus colymba wordt in gevangenschap gehouden in Gamboa Amphibian Rescue Center, waar de soort met succes wordt gefokt.

### Referenties

* ↑ (en) Hyloscirtus colymba op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ Darrel R. Frost - Amphibian Species of the World: an online reference - Version 6.0 - American Museum of Natural History, Hyloscirtus colymba.
* ↑ University of California - AmphibiaWeb, Hyloscirtus colymba.
* ↑ Hertz et al. Noteworthy records of amphibians from Western Panama. Herpetological Review, 2011, 42(2), 245–250
* ↑ Hertz A et al. Field notes on findings of threatened amphibian species in the central mountain range of western Panama. Amphibian and Reptile Conservation; April 2012; 6 (2): pp. 9-30.
* ↑ Endangered frog bred in captivity for the first time, augustus 2010

### Bronnen

* (en) - Darrel R. Frost - Amphibian Species of the World: an online reference - Version 6.0 - American Museum of Natural History - Hyloscirtus colymba - Website Geconsulteerd 1 december 2016
* (en) - University of California - AmphibiaWeb - Hyloscirtus colymba - Website
# Bembidion shunichii

Bembidion shunichii is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1973 door Habu.
# Takashi Onishi

Takashi Onishi (Ehime, 16 oktober 1971) is een voormalig Japans voetballer.

## Carrière

Takashi Onishi speelde tussen 1994 en 2002 voor Sanfrecce Hiroshima, Kyoto Purple Sanga en Ehime FC.

## Statistieken

| Japan | Japan | Japan | League | League | Emperor's Cup | Emperor's Cup | J-League Cup | J-League Cup | Totaal | Totaal |
| Seizoen | Club | League | Wed. | Goals | Wed. | Goals | Wed. | Goals | Wed. | Goals |
| 1994 | Sanfrecce Hiroshima | J. League 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1995 | Sanfrecce Hiroshima | J. League 1 | 17 | 0 | 0 | 0 | - | - | 17 | 0 |
| 1996 | Sanfrecce Hiroshima | J. League 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1997 | Kyoto Purple Sanga | J. League 1 | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4 | 0 |
| 1998 | Ehime FC | Regional Leagues | | | - | - | - | - | 0 | 0 |
| 1999 | Ehime FC | Regional Leagues | | | 1 | 0 | - | - | 1 | 0 |
| 2000 | Ehime FC | Regional Leagues | | | 1 | 0 | - | - | 1 | 0 |
| 2001 | Ehime FC | Football League | 15 | 0 | 2 | 0 | - | - | 17 | 0 |
| 2002 | Ehime FC | Football League | 7 | 0 | 2 | 0 | - | - | 9 | 0 |
| Totaal | Totaal | Totaal | 43 | 0 | 7 | 0 | 0 | 0 | 50 | 0 |

## Externe link

* (ja) J.League statistieken J.League Data Site
# Bicellariella levinseni

Bicellariella levinseni is een mosdiertjessoort uit de familie van de Bugulidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1926 door Harmer.
# Geotherm

De geotherm of geothermische gradiënt is de toename van de temperatuur met de diepte (de temperatuurgradiënt) in de Aarde of ondergrond. Deze gradiënt ligt in de aardkorst normaal gesproken tussen de 15 en 30 °C per kilometer. De geothermische dieptemaat is de diepte waarop de aardkorst 1 graad Celsius warmer wordt, dit is normaal gesproken tussen de 33 en 17 m.
Hoe hoog de geothermische gradiënt aan het aardoppervlak is hangt af van de geologische situatie. In gebieden waar vulkanisme, magmatisme of korstextensie voorkomt is de gradiënt hoog. Aanzienlijke afwijkingen van het gemiddelde zijn bijvoorbeeld te vinden in de Schwäbische Alb (geothermische dieptemaat van 11 meter) of in Zuid-Afrika (geothermische dieptemaat van 125 meter). Veel van deze afwijkingen worden veroorzaakt door vulkanische activiteit. De hogere temperatuursgradiënt wordt veroorzaakt door een hogere warmtestroom naar het aardoppervlak.
In West-Europa heerst op een diepte van 25 meter onder de oppervlakte een gelijkblijvende temperatuur. Op die diepte wordt de temperatuur niet meer beïnvloed door de temperatuurschommelingen van de verschillende jaargetijden en bedraagt constant 9 °C. Dieper in de aardkorst neemt de temperatuur vrij regelmatig toe. Bij talrijke diepboringen, die vooral in Duitsland werden uitgevoerd en waarbij diepten werden bereikt van meer dan 2000 meter, werd vastgesteld, dat elke 33 meter die men dieper de aardkorst binnendringt, de temperatuur met 1 °C stijgt. Zo zal er bijvoorbeeld op een diepte van 1200 meter een temperatuur heersen van (1200 – 25) : 33 + 9 = 44,6 °C.
Warmte-energie in het binnenste van de Aarde is voor 70 procent afkomstig van radioactieve vervalsprocessen in de aardmantel en aardkern en voor 30 procent uit de opstijgende restwarmte uit de tijd dat de Aarde ontstond. Op plekken waar de korst bestaat uit gesteenten die veel radioactieve elementen bevatten zal de warmteproductie door radioactief verval in dat deel van de korst hoger zijn en de gradiënt toenemen.
De geothermische gradiënt is bijvoorbeeld voor geothermie maar ook voor iedere vorm van diepboring van belang. Door het registreren van de geothermische gradiënt en andere meetbare parameters zoals de doorlaatbaarheid van de geologische lagen (de permeabiliteit) en de dichtheid (porositeit) van het gesteente maar ook de geleidbaarheid van dit zelfde gesteente, is het mogelijk vast te stellen wat de geothermische potentie is op bepaalde locaties. In vulkanisch actieve gebieden is de geothermische gradiënt bijzonder hoog (en de geothermische dieptemaat klein). In de buurt van subductiezones kan het in de onderkorst ook tot een omkering van de temperatuurgradiënt kan komen. In de aardmantel neemt de temperatuurgradiënt af omdat de mantel verondersteld wordt door mantelconvectie goed vermengd te worden.