OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tramweg-Maatschappij Groningen - Paterswolde - Eelde

De Tramweg-Maatschappij Groningen - Paterswolde - Eelde (GPE) was een in 1896 opgerichte maatschappij die van 1896 tot 1929 een tramverbinding onderhield op de tramlijn Groningen - Eelde en van 1929 tot 1938 een busverbinding tussen Groningen en Eelde.
De verbinding diende vooral om recreanten en forenzen te vervoeren. De tramlijn was 10 kilometer lang en een rit met de paardentram duurde ongeveer een uur. In 1938 werd de GPE en de exploitatie overgenomen door de GDS.

## Tramlijn

In tegenstelling tot wat in diverse publicaties vermeld staat is het begin van de tramlijn die de GPE exploiteerde in Groningen niet aan de Westerhaven, maar de remise (het begin/eindpunt van de tram) was Hoornschedijk 18, later werd de naam Paterswoldseweg 18 te Groningen (no 74 op de stadsplattegrond van 1909.) In Eelde was het begin/eindpunt van de tram de remise aan de Hoofdweg tegenover de Kosterijweg. ter hoogte van de later aangelegde Burg. Strubenweg, Beide panden bestaan niet meer.
* artikel over paardentrams in Drenthe op Encyclopedie Drenthe Online
* topotijdreis.nl
# Lepidapedon discoveryi

Lepidapedon discoveryi is een soort in de taxonomische indeling van de platwormen (Platyhelminthes). De worm is tweeslachtig en kan zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtscellen produceren. De soort leeft in zeer vochtige omstandigheden.
De platworm behoort tot het geslacht Lepidapedon en behoort tot de familie Lepocreadiidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1995 door Bray & Gibson.
# Mandjeswaard

De Mandjeswaard is een polder van circa 600 hectare ten oosten van het Kampereiland in de Nederlandse provincie Overijssel.

## Beschrijving

In 1432 was er al sprake van verpachting van een erf in de Mandjeswaard. De polder, oorspronkelijk een eiland, behoort bij Kampen en ligt ten noorden van de Kamperzeedijk. Door aanslibbing vanuit de voormalige Zuiderzee vond landaanwinning van deze polder plaats. De Mandjeswaard wordt begrensd door het Ganzendiep, de Goot en het Zwarte Meer. De polder maakt deel uit van het, in 2005 tot Nationaal Landschap aangewezen, gebied de IJsseldelta. Vroeger werd de polder ook wel Mandemakersland genoemd, naar een van de pachters, ene Klaas Mandemaker. De polder is over land slechts bereikbaar via een brug over de Goot nabij Lutterzijl. Tussen het Kampereiland en de Mandjeswaard is een zelfbedienings veerpontje over het Ganzendiep, het H.C. Kleemanspontje, genoemd naar Henk Kleemans, die van 1978 tot 2000 burgemeester van Kampen was. Het voetveer over de Goot naar de polder de Pieper is opgeheven. Op 28 mei 2016 is op deze plek een zelfbedienings-fietspontje (de Pieperpont) in gebruik genomen. Een "belle" bij het Pieperstrand herinnert nog aan het verdwenen veer. Deze "belle" is erkend als provinciaal monument. Bij de polder stond het laatste in Nederland gebouwde schepradgemaal. Het scheprad is tentoongesteld bij het oude stoomgemaal Mastenbroek. In het noorden van de polder staat op een terp langs de Goot een obelisk ter ere van Johan Christiaan baron van Haersolte van Haerst, die als commissaris van de "Naamloze maatschappij ter bevordering van landaanwinning van het Zwolsche Diep", zich heeft ingespannen voor de ontwikkeling van het gebied. De obelisk is erkend als een rijksmonument.

## Afbeeldingen

* Mandenmakershut Mandjeswaard met uitzicht op Zwarte Meer
* Uitzicht vanaf de Mandjeswaard,(gem. Kampen,OV) op Zwarte Meer en Vogeleiland (gem. Zwartewaterland,OV)
* 1 2 3 4 Het dorpsontwikkelingsplan voor Kamperzeedijk, de Pieper en de Mandjeswaard
* ↑ Zwartewaterland: Deelgebied Overig Buitengebied
* ↑ Fotoarchief Sluizen en Schepradgemalen: Oude sluizen en gemalen in Overijssel
* ↑ IJsselacademie: Overijsselse waterstaat in de kaart gekeken
# Zele tuberculifer

Zele tuberculifer is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de schildwespen (Braconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door van Achterberg in 1979.
# Wapen van Warga

Het wapen van Warga is het dorpswapen van het Nederlandse dorp Warga, in de Friese gemeente Leeuwarden. Het wapen werd in 1986 geregistreerd.

## Beschrijving

De blazoenering van het wapen in het Fries luidt als volgt:
   Yn sulver in blauwe dwarsbalke mei slaggen deryn, belein mei in gouden reed; boppe-oan beselskippe fan twa reade kamrêden en ûnderoan trije reade fisken, pleatst twa-ien.
De Nederlandse vertaling luidt als volgt:
   In zilver een blauwe dwarsbalk met slagen erin, belegd met een gouden schaats; bovenaan vergezeld van twee rode tandwielen en onderaan drie rode vissen, geplaatst twee-een.
De heraldische kleuren zijn: zilver (zilver), azuur (blauw), goud (goud) en keel (rood).

## Symboliek

* Dwarsbalk: symbool voor het Ald Djip, een riviertje dat vanaf Bergum via Suawoude, Wartena, Warstiens en Warga richting de Middelzee stroomde.
* Tandwielen: duiden op de vroegere boterfabriek in het dorp.
* Schaats: staat voor het vervaardigen van schaatsen in Warga.
* Vissen: verwijzen naar het voormalige Wargaastermeer.
# Acteocina decurrens

Acteocina decurrens is een slakkensoort uit de familie van de Tornatinidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1900 door Verrill & Bush.
# Terinos maddelena

Terinos maddelena is een vlinder uit de familie van de Nymphalidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1894 door Smith & Kirby.
# Trans-Europe Express

Trans-Europe Express is een album van de Duitse groep Kraftwerk uitgebracht in 1977. Er werd gelijktijdig een Duitstalige versie uitgebracht met de naam Trans Europa Express. Het in een thema-album gebaseerd op het sneltreinnetwerk Trans Europ Express (TEE).

## Nummers
### Engelse versie

* "Europe Endless" – 9:35
* "The Hall of Mirrors" – 7:50
* "Showroom Dummies" – 6:10
* "Trans-Europe Express" – 6:40
* "Metal on Metal" – 6:52
* "Franz Schubert" – 4:25
* "Endless Endless" – 0:55

### Duitse versie

* "Europa Endlos" – 9:41
* "Spiegelsaal" – 7:56
* "Schaufensterpuppen" – 6:17
* "Trans Europa Express" – 6:36
* "Metall auf Metall" – 1:46
* "Abzug" – 5:18
* "Franz Schubert" – 4:25
* "Endlos Endlos" – 0:45

### Franse versie

* "Europe Endless" – 9:35
* "Hall of Mirrors" – 7:50
* "Les Mannequins" – 6:10
* "Trans-Europe Express" – 6:40
* "Metal on Metal" – 6:52
* "Franz Schubert" – 4:25
* "Endless Endless" – 0:45

## Trivia

* Het nummer "Trans-Europe Express" vloeit naadloos over in "Metal on Metal". Dit begint met een stuk percussie en herhaalt dan de melodie van "Trans-Europe Express". Het geheel is dan 13:32 lang. In de Duitstalige versie werd "Metall auf Metall" opgesplitst in twee nummers. Hierbij wordt in "Abzug" de melodie van "Trans Europa Express" herhaald.
* De Engelse versie van het album werd uitgebracht in een kleurenhoes; de Duitse versie in een monochrome hoes.
* Trans-Europe Express staat in de The 500 Greatest Albums of All Time op de 253e plaats. Het is de enige productie uit een niet-Engelssprekend land die in deze lijst staat.

## Gebruikte instrumenten

* Eventide FL-201 Instant Flanger
* Synthanorma Sequenzer
* Minimoog
* ARP Odyssey
* Vako Orchestron
* ↑ The Kraftwerk FAQ - Equipment
* ↑ Synthesizerstudio Bonn
# Legend (progressieve-rockband)

Legend is een Britse rockband.
De band is in 1988 opgericht in Runcorn door onder meer Steve Paine en kwam in 1991 met hun debuutalbum. De muziek wordt ingedeeld als zijnde pagan rock, een wereldse tegenhanger van relirock en new agemuziek. Het genre is verwant aan het neopaganisme. De band was op weg om een vaste speler te worden in die markt, maar halverwege de jaren 90 viel de band stil. Belangrijkste oorzaak, faillissement van een platenlabel en algehele malaise in de muziekwereld. In 2009 verscheen een verzamelalbum en een livealbum met muziek, die al eerder op video was verschenen. Ook werd gestart met de opnamen van een nieuw album, maar dat verscheen pas medio 2011.

## Leden (2011)

* Kerry Parker – zang
* Steve Paine – toetsinstrumenten
* Dave Foster – gitaar
* Dan Nelson – basgitaar
* John Macklin – slagwerk en percussie

## Discografie

* 1991: Light in extension
* 1993: Second sight
* 1996: Triple aspect
* 2009: Ritual echo (verzamelalbum)
* 2009: Playing with fire (livealbum met opnamen uit 1992)
* 2011: Cardinal points
* 2013: Spirit
# Marcel Hanssens

Marcel Hanssens (Halle, 1 augustus 1921 – aldaar, 23 juni 2003) was een Belgisch klarinettist.
Hij begon met klarinetspelen in de plaatselijke harmonie. Hij verkreeg zijn muziekopleiding aan het Koninklijk Conservatorium Brussel en volgde daarna ook privélessen. Hij begon vervolgens met een combinatie van optredens en het geven van muzieklessen aan middelbare scholen, muziekacademies en ook genoemd conservatorium. Hij breidde aan die laatste instelling zijn vakgebied uit met notenleer en transpositie. Ook was hij directeur van de Muziekacademie Sint-Pieters-Woluwe. Hij was ook enige tijd klarinettist van het Nationaal Orkest van België.
In 1960 richtte hij zijn eigen klarinetkwartet op met de samenstelling esklarinet, 2 besklarinetten en een basklarinet, een variant op het strijkkwartet. Met dat kwartet voerde hij meest werken uit die voor dat kwartet werden geschreven en dus meest in het genre klassieke muziek uit de 20e eeuw. Het kwartet trok de gehele wereld over om concerten te geven.
In 1968 ontving hij de Fuga Trofee van de Unie van Belgische Componisten en een eremedaille van de Belgisch muziekpers. In 2003 eerde de stad Halle hem voor zijn initiatieven op muziekgebied en wilde hem een erepakket overhandigen; hij was echter daar al te ziek voor. Op de dag dat daarvoor een persbericht uitging overleed hij.
Van zijn kwartet verscheen een aantal elpees.
* Jozef Robijns, Miep Zijlstra: Algemene muziek encyclopedie, Haarlem: De Haan, 1979-1984, ISBN 978-90-228-4930-9, deel 4, pagina 165, 166
* Nieuwsblad 23 juni 2003
* Koninklijke Harmonie Sinte Cecilia Halle In memoriam in verenigingsblad november 2003
* Site Halse overledenen
# Zele picinervis

Zele picinervis is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de schildwespen (Braconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door van Achterberg in 1979.
# Warnice (gemeente)

De gemeente Warnice maakt deel uit van powiat Pyrzycki. Aangrenzende gemeenten:
* Przelewice en Pyrzyce (powiat Pyrzycki)
* Stare Czarnowo (powiat Gryfiński)
* Stargard Szczeciński (miejska), Dolice en Stargard Szczeciński (powiat Stargardzki)
De zetel van de gemeente is in het dorp Warnice (Duits: Warnitz) .
De gemeente beslaat 11,8% van de totale oppervlakte van de powiat.
De gemeente heeft 9,0% van het aantal inwoners van de powiat.

## Demografie

Stand op 30 juni 2004:
| Omschrijving | Totaal | Totaal | Vrouwen | Vrouwen | Mannen | Mannen |
| eenheid | aantal | % | aantal | % | aantal | % |
| inwoners | 3603 | 100 | 1775 | 49,3 | 1828 | 50,7 |
| bevolkingsdichtheid (inw./km²) | 42 | 42 | 20,7 | 20,7 | 21,3 | 21,3 |
In 2002 bedroeg het gemiddelde inkomen per inwoner 1510,3 zł.

## Plaatsen

* Warnice - dorp
Administratieve plaatsen (sołectwo) van de gemeente Warnice:
* Barnim, Cieszysław, Dębica, Grędziec, Kłęby, Nowy Przylep, Obryta, Reńsko, Stary Przylep, Wierzbno, Wójcin en Zaborsko.
# Adelomyrmex vaderi

Adelomyrmex vaderi is een mierensoort uit de onderfamilie van de Myrmicinae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2003 door Fernández.
* ↑ Vermelding van de soort op Antwiki (Geraadpleegd april 2013). Gearchiveerd op 1 juni 2019.
* ↑ Vermelding van de soort op Antweb (Geraadpleegd april 2013)
# Artemisina stipitata

Artemisina stipitata is een sponssoort in de taxonomische indeling van de gewone sponzen (Demospongiae). Het lichaam van de spons bestaat uit kiezelnaalden en sponginevezels, en is in staat om veel water op te nemen.
De spons behoort tot het geslacht Artemisina en behoort tot de familie Microcionidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1958 door Koltun.
# Taraz

Taraz (Kazachs en Russisch: Тараз/Тараз), tot 1856 Talas; tot 1936 Aoelieje-Ata (Kazachs: Әулие-Ата; Äwlïjeje-Ata, Russisch: Аулие-Ата; Aoelieje-Ata, Tsjagatai: اولياه اتا); tot 1938 Mirzojan (Russisch: Мирзоян); tot 1993 Dzjamboel (Russisch: Джамбул); en tot 1997 Jambyl (Kazachs: Жамбыл) genoemd, is een - met district gelijkgestelde - stad in de Kazachse oblast Jambıl. De stad ligt in het zuiden van het land, nabij de grens met Kirgizië aan de rivier de Talas (Taraz). De stad telde circa 320.000 inwoners bij de volkstelling van 2009, een stijging van 9% sinds de voorgaande volkstelling van 1989, waarmee het een van de snelstgroeiende steden van het land is, na Nur-Sultan en Türkistan. Naar inwoneraantal staat de stad op de zesde plaats; onder de inwoners zijn er 60 % Kazachen, 24 % Russen en ook nog 5,8 % Oezbeken en 3 % Koreanen.
Taraz is een van de oudste steden van zowel Kazachstan als de historische regio Transoxanië; in 2001 vierde de stad haar 2000-jarig bestaan (erkend door UNESCO), waarbij wordt teruggegaan op een fort dat in het gebied werd gebouwd door een Hun (Xiong Nu) chanyu genaamd Zhizhi. In 36 v.Chr. werd bij dit fort de Slag om Zhizhi uitgevochten. De stad werd als eerste genoemd onder de naam Talas in 568 door Menander Protector. In de Middeleeuwen vormde Talas een belangrijk handelscentrum aan de Zijderoute. Talas werd later beschreven door Xuanzang, die in 627 door Talas trok en schreef: "Na 140 of 150 li westwaarts te hebben afgelegd vanaf de Duizend Bronnen, kwamen we aan in de stad Daluosi. De stad heeft een diameter van 8 of 9 li en werd bewoond door Hu ("barbaarse") handelaren uit verschillende volken. De producten en het klimaat zijn ongeveer hetzelfde als Suyab." Het Talas-alfabet, een variant op het Turkse 'runiforme' Orchonalfabet, is vernoemd naar de stad. Talas verwierf een plaats in de geschiedenis door de Slag om Talas (in 751), waarbij troepen van de Chinese Tang-dynastie streden tegen die van het Arabische Abbasidische kalifaat. De slag vond ergens langs de Talasrivier plaats in de Talasvallei. Een van haar indirecte gevolgen was de introductie van papier in het westen door de Arabische gevangenname van Chinese papierfabrikanten.

## Geboren in Taraz

* Dinmuxamed Ulısbajev (1998-2023), wielrenner
# Legend (Tangerine Dream)

Legend is een studioalbum van Tangerine Dream. Het bevat delen van de filmmuziek behorende bij de Amerikaanse en Canadese versie van de film Legend van Ridley Scott met Tom Cruise in een vroege hoofdrol.
De originele filmmuziek voor Legend is geschreven door Jerry Goldsmith. Echter toen het geheel werd ingediend bij de Universal Studios vond men het geheel te “oud” klinken, terwijl Goldsmith toch talloze soundtracks op zijn naam had staan. Scott benaderde toen Tangerine Dream, dat in die jaren meer filmmuziek schreef. In drie weken tijd schreef de band aanvullende filmmuziek terwijl tegelijkertijd Scott zijn film inkortte. Deze actie had tot gevolg dat de film en dus ook de soundtrack in twee verschillende versies verscheen. De muziek werd geregistreerd in de eigen studio van de band in Berlijn.
Voor de muziek werden (voor de Amerikaanse versie) ook twee stukken gebruikt die niet van Tangerine Dream waren. Bryan Ferry zong Is your love strong enough, een overblijfsel van de opnamen van Roxy Musics Avalon. Ferry werd daarin ondersteund door David Gilmour (gitaar) en Guy Pratt (basgitaar) terwijl ook Andy MacKay op saxofoon is te horen. Het nummer verscheen nog op single, zonder veel succes te hebben. Jon Anderson zong Loved by the sun, een arrangement van Unicorn theme, dat ook op het album verscheen. Het album werd gezien de rechten alleen in de Verenigde Staten uitgegeven, maar verdween al snel vanwege problemen omtrent de rechten van Ferry’s song. Pas in 1996 verscheen een nieuwe versie.

## Musici

* Christopher Franke, Edgar Froese, Johannes Schmoelling – synthesizers, elektronica;
* Bryan Ferry, Jon Anderson – zang

## Muziek

Het was het laatste album met Schmoelling als derde lid van TD; hij zou opgevolgd worden door Paul Haslinger.
# Marcel Haremza

Marcel Haremza (Leutasch, 8 februari 1978) is een Duitse golfprofessional uit Oberammergau.
Marcel begon met golf toen hij tien jaar was.

## Professional

Om te beginnen werd Haremza golfleraar op Golf Club Hohenpahl. Hij speelde de EPD Tour vanaf 2002 en won dat jaar ook de Duitse Order of Merit.
Hij heeft in 2010 zijn 8ste overwinning behaald op de EPD Tour en had toen al veel overwinningen in Duitsland op zijn naam staan. Onder meer won hij met Christoph Günther driemaal op GC Düsseldorf-Grafenberg het teamkampioenschap van de Duitse PGA.

## Gewonnen
### EPD Tour

* 2002: LaLarque Classics, Sybrook Classic,
* 2005: Jakobsberg Classic, Bad Abbach Golf Classic
* 2006: Licher Classic
* 2008: Nova Amerika Classic
* 2009: Licher Classic
* 2010: Amelkis Classic
* 2012: Al Maaden Classic, Haugschlag NÖ Open, Castanea Resort Open, Preis des Hardenberg GolfResort

### Alps Tour

* 2002: Austrian PGA Championship

### Duitse PGA

* 2002: Brose Open, Berlin Golf Trophy
* 2003: Schwanhof Open
* 2004: Brose Open
* 2009: Bayerische PGA Meisterschaft
* 2011: Bayerische PGA Meisterschaft

### Anders

* 2006: German PGA Team Championship (met Christoph Günther)
* 2007: German PGA Team Championship (met Christoph Günther)
* 2010: German PGA Team Championship (met Christoph Günther)

## Externe link

* Profiel
* ↑ Drievoudig winnaar teamkampioenschap. Gearchiveerd op 6 juni 2023.
# Zele pereron

Zele pereron is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de schildwespen (Braconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Papp in 1997.
# WTA-kampioenschap dubbelspel 1996

Het WTA-kampioenschap dubbelspel van 1996 vond plaats van woensdag 22 tot en met zaterdag 25 mei 1996 in de Britse stad Edinburgh. Het was de 22e editie van het toernooi. Er werd gespeeld op de gravel­banen van het Craiglockhart Tennis Centre.
De titelverdedigsters, de Amerikaanse Meredith McGrath en de Letse Larisa Savtsjenko, waren als tweede geplaatst en verloren in de halve finale van de latere winnaressen.
De Nederlandse Manon Bollegraf was samen met de Amerikaanse Nicole Arendt als derde geplaatst. Zij wonnen het toernooi – in de finale versloegen zij het eerste reekshoofd, Gigi Fernández en Natallja Zverava.
Naast Bollegraf nam ook de Nederlandse Caroline Vis deel – aan de zijde van Patricia Tarabini verloor zij in de eerste ronde van de latere winnaressen.

## Geplaatste teams

* Ranglijstpositie op 13 mei 1996
| Nr. | Team | Rang | Resultaat | Uitgeschakeld door |
| 1. | Gigi Fernández Natallja Zverava | 3+2=5 | finale | Nicole Arendt Manon Bollegraf |
| 2. | Meredith McGrath Larisa Savtsjenko | 5+6=11 | halve finale | Nicole Arendt Manon Bollegraf |
| 3. | Nicole Arendt Manon Bollegraf | 13+14=27 | winnaressen | winnaressen |
| 4. | Katrina Adams Mariaan de Swardt | 20+27=47 | halve finale | Gigi Fernández Natallja Zverava |

## Toernooischema

Legenda :
| Q | Qualifier |
| WC | Deelname via wildcard |
| LL | Lucky Loser |
| r | Opgave / trok zich terug |
| w/o | Walk-over |
| Alt | Alternate |
| SE | Special Exempt |
| PR | Protected Ranking |
| d | Diskwalificatie |
| eerste ronde | eerste ronde | eerste ronde | eerste ronde | eerste ronde | halve finale | halve finale | halve finale | halve finale | halve finale | finale | finale | finale | finale | finale |
| 1 | Gigi Fernández Natallja Zverava | 3 | 6 | 6 |
| | Jelena Makarova Jevgenia Manjoekova | 6 | 1 | 1 |
| | Jelena Makarova Jevgenia Manjoekova | 6 | 1 | 1 | 1 | Gigi Fernández Natallja Zverava | 6 | 5 | 7 |
| | | | | | 4 | Katrina Adams Mariaan de Swardt | 1 | 7 | 6 |
| 4 | Katrina Adams Mariaan de Swardt | 6 | 6 | | 4 | Katrina Adams Mariaan de Swardt | 1 | 7 | 6 |
| WC | Zina Garrison-Jackson Kathy Rinaldi-Stunkel | 2 | 4 | | | | | | |
| | | | | | | | | | | 1 | Gigi Fernández Natallja Zverava | 3 | 6 | 6 |
| | | | | | | | | | | 3 | Nicole Arendt Manon Bollegraf | 6 | 2 | 7 |
| | Patricia Tarabini Caroline Vis | 2 | 3 | | | | | | |
| 3 | Nicole Arendt Manon Bollegraf | 6 | 6 | | | | | | |
| 3 | Nicole Arendt Manon Bollegraf | 6 | 6 | | 3 | Nicole Arendt Manon Bollegraf | 3 | 6 | 6 |
| | | | | | 2 | Meredith McGrath Larisa Savtsjenko | 6 | 4 | 4 |
| | Jill Hetherington Kristine Radford | 3 | 6 | 3 | 2 | Meredith McGrath Larisa Savtsjenko | 6 | 4 | 4 |
| 2 | Meredith McGrath Larisa Savtsjenko | 6 | 3 | 6 |
# Adelomyrmex striatus

Adelomyrmex striatus is een mierensoort uit de onderfamilie van de Myrmicinae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2003 door Fernández.
* ↑ Vermelding van de soort op Antwiki (Geraadpleegd april 2013). Gearchiveerd op 29 juni 2019.
* ↑ Vermelding van de soort op Antweb (Geraadpleegd april 2013)
# Artemisinine

Artemisinine is een in 1972 in China ontdekte stof die werkt als geneesmiddel tegen malaria. De verbinding (een sesquiterpeenlacton) wordt gewonnen uit de plant zomeralsem (Artemisia annua), al lang bekend in de traditionele Chinese kruidengeneeskunde. Niet alle exemplaren van deze plant bevatten de stof. Artemisinine kan via een fotochemische reactie ook worden gesynthetiseerd uit artemisinezuur, waarvan de concentratie in de plant tien maal zo hoog is als van artemisinine. Artemisinezuur kan ook door genetische modificatie worden geproduceerd in gistcellen. Het biotechbedrijf Amyris heeft met behulp van een kickstart van de Bill & Melinda Gates Foundation dit medicijn ontwikkeld en 120 miljoen malariabehandelingen met artemisinine gratis ter beschikking gesteld aan OneWorld Health.
De Wageningen Universiteit is bezig om het Artemisinine-gen uit Artemisia annua te isoleren en in te planten in Cichorei. Hierdoor verachtvoudigt de productie van Artemisinine van 7 naar 56 kg/ha. Ook dat zal de beschikbaarheid van artemisinine aanzienlijk verbeteren. De prijs zal daarnaast naar verwachting zakken van 4-10 dollar per medicatie naar 50 dollarcent.
De Wereldgezondheidsorganisatie heeft al een oproep gedaan het gebruik van de verbinding als enkelvoudig geneesmiddel te verbieden, omdat dit de zekerste manier is om snel resistentie op te wekken bij de malariaparasiet. De kans hierop is veel kleiner bij combinatiebehandelingen met twee of meer middelen.
In West-Cambodja zijn inmiddels parasieten gevonden die resistentie aan het opbouwen zijn tegen artemisinine. Terwijl het bij niet-resistente parasieten 2 à 3 dagen duurt voordat de parasiet uit het bloed verdwenen is, duurt dit bij parasieten in muggen die in Cambodja zijn gevonden 4 à 5 dagen, wat erop wijst dat er resistentie aan het ontstaan is.
In oktober 2015 werd de Nobelprijs voor de Geneeskunde mede toegekend aan Youyou Tu voor haar werk aan artemisinine. Door zorgvuldig oude geschriften te bestuderen kwamen zij en haar team het werkzame bestanddeel van de zomeralsem op het spoor en ook de manier om het koud uit de plant te extraheren.
* ↑ (Maart 2012). Plantaardig malariamedicijn voortaan synthetisch.. Supplement 13 (3): 43.
* ↑ Ro DK, et al. Production of the antimalarial drug precursor artemisinic acid in engineered yeast. Nature. 2006 Apr 13;440(7086):940-3.
* ↑ After a kick-start from Bill Gates, a Silicon Valley company aims to be the 'Intel Inside' of the $200 billion sweetener and skincare market.(2-1-2019). Gearchiveerd op 9 januari 2022.
* ↑ persbericht WHO. Gearchiveerd op 11 oktober 2021.
* ↑ "Malaria parasites 'resist drugs'" Artikel van de BBC. Gearchiveerd op 9 maart 2021.
* ↑ Nobelprijs Geneeskunde voor parasietenonderzoek. Gearchiveerd op 9 januari 2022.
* ↑ Nobelprize medicine to Campbell, Omura and Tu. Gearchiveerd op 8 juni 2021.
* ↑ Moeder der malaria-middelen . Gearchiveerd op 5 maart 2016.
* ↑ Nobel Prize winner Tu Youyou helped by ancient Chinese remedy, BBC News, 6 oktober 2015. Gearchiveerd op 7 november 2021.