# Wijk Savelkoul

Wijk Savelkoul of Hof Savelkoul is een wijk te Mortsel, in de Belgische provincie Antwerpen. De wijk ligt ingesloten tussen spoorlijn 27 in het westen, spoorlijn 15 en de Koude Beek in het oosten en de Liersesteenweg in het zuiden. Sinds 2012 is er een gelijknamige tram- en bushalte, voor de ingang van de straat Hof Savelkoul.

## Geschiedenis

De wijk Savelkoul heeft zijn oorsprong in de aanleg van een kasteel van de familie Savelkoul. De achternaam Savelkoul werd tot het einde van de zeventiende eeuw geschreven als op die Savelcuyl. Op 11 maart 1904 werd er een aanvraag ingediend om een brug te mogen leggen over de gracht aan de Liersesteenweg 307. Op 1 september 1904 werd gevraagd om er een kasteel te bouwen. Een dikke maand later, op 8 oktober 1904, werd verzocht om een afsluiting te mogen plaatsen.
Uiteindelijk werd in 1907, op de huidige locatie van Wijk Savelkoul, een kasteel gebouwd. De totale oppervlakte van alle gebouwen was 380 vierkante meter. Rondom dit kasteel was een park met onder andere een grote beukendreef. Het kasteel was zijn volledige bestaan in het bezit van de familie Savelkoul. Het werd gebouwd als buitenverblijf voor de Antwerpse koopman Hubertus "Hubert" Savelkoul-Leconte (Born, 22 maart 1862 - Pau, 6 februari 1925). Savelkoul-Leconte is de stichter van de kledingzaken Savelkoul die in Nederland, België en Nederlands-Indië gevestigd waren. De hoofdzetel van zijn bedrijf bevond zich in Antwerpen, en meer bepaald in de Kipdorpstraat, de Paternosterstraat en de Huidevettersstraat.
De Tweede Wereldoorlog brak uit, en het kasteel werd ingenomen door het Belgisch leger. In augustus 1940 zou er rond het kasteel het toneelstuk De Molen van Sans-Souci worden gespeeld, ten voordele van de Sint-Jozefkerk. Door het uitbreken van de oorlog heeft dit waarschijnlijk nooit plaatsgevonden. Later kwamen er Franse troepen in het kasteel. Tot eind 1942 werd het kasteel in gebruik genomen door het Duitse Flieger Horstkommandantur om soldaten in te kwartieren. Vanaf dan werd het kasteel door de Vrijwillige Vrouwelijke Arbeidsdienst voor Vlaanderen in gebruik genomen. Dit was de vrouwenafdeling van de Vrijwillige Arbeidsdienst voor Vlaanderen. Dit gebeurde bijvoorbeeld ook met Kasteel de Bist te Kessel.
Kasteel Savelkoul werd toen hernoemd naar Kamp Zonnehoeve en werd een opleidingskamp voor jonge vrouwen. Regelmatig werden deze vrouwen tewerk gesteld bij gezinnen of landbouwers die nood hadden aan een extra helpende hand. Daarnaast hielpen ze met de opkuis na het bombardement op Mortsel op 5 april 1943, nog steeds het grootste bombardement ooit in België. Het kasteel zelf bleef hierbij wel gespaard. Rondom het kasteel zou volgens een krantenartikel in Volk en Staat uit juli 1943 een warande te vinden zijn, er werd dus waarschijnlijk gejaagd. In juni 1944 veranderde de naam van het kasteel naar Kamp Maria Van Aerden. Van Aerden was een Vlaamse vrouw die gedurende de oorlog werkte voor het Duitse Rode Kruis. Ze overleed in april 1944 tijdens een luchtaanval op een lazaret waar ze werkte. Voor haar werk na een aanval op Hamburg kreeg ze van de nazi's een Kruis voor Oorlogsverdienste der IIe Klasse. Op 19 januari 1945 brak er een brand uit in het kasteel, dat toen in de handen was van de 5e Infanteriedivisie uit het Verenigd Koninkrijk. Het kasteel was binnenin uitgebrand en de verdiepingen waren ingezakt. Enkel de buitenmuren stonden nog deels recht. Op 2 februari 1945 om half vijf 's middags viel er op het domein een Duitse V1 of V2. Hierbij vielen geen slachtoffers, maar een naburige boerderij liep wel veel schade op. Op 30 mei 1954 werd op het landgoed het toneelstuk Kabouters in de Stad, in de regie van Mark Liebrecht, gespeeld. Hiervoor daagden vijfhonderd toeschouwers op, en er deden zo'n driehonderd figuranten mee. De overblijfselen van het kasteel werden gesloopt.
Een ander, kleiner, gedeelte van de wijk is Koeisteert, waarnaar de huidige Koeisteerthofdreef verwijst. De geschiedenis van dit deel van de wijk gaat veel verder terug dan Savelkoul. De naam Koeisteert verwijst naar een kasteel dat hier ooit stond. Aanvankelijk heette dit Hof van Wolscate, waarnaar de hedendaagse Wolschaerderveldenstraat (ten zuiden van de Liersesteenweg) verwijst. De oudste vermelding hiervan dateert uit de 14e eeuw. Tussen 1577 en 1585 werd het kasteel platgelegd en afgebrand, ten gevolge van enkele oorlogen. Halverwege de 17e eeuw en begin 18e eeuw wordt het gebouw echter opnieuw vermeld, waarna op kaarten uit eind 18e eeuw, zoals de Ferrariskaarten uit 1770, de namen Koey Steertien, Koeij Stertien, Koey Steeraen en Koy Steertien verschijnen. In 1791 wordt voor het eerst de huidige naam vermeld, in een aantekening over een jongeman die door het ijs was gezakt in de gracht van Koeisteert. Het domein kwam in 1869 in handen van de familie Meyers-Bosschaert, en was toen meer dan 46 hectare groot. Het gebouw dat er destijds stond werd aan het begin van de Eerste Wereldoorlog vernietigd door het Belgisch leger, omwille van de strategische ligging bij Fort 4. De bomen op het terrein werden eveneens gekapt, om een open zicht te hebben.
In maart 1935 valt er in de krant De Standaard te lezen dat er een wandeling langs Koeisteert zou plaatsvinden, in juli 1939 blijkt het gebied in beheer te zijn van scoutsgroep Gouw Antwerpen. In diezelfde periode verscheen N.V. Houtindustrie Aubry in de wijk, vlak naast de plek waar kasteel Koeisteert stond. In 1956 was er een brand met weinig gevolgen, gevolgd door twee grote branden in 1959 en 1960, die de infrastructuur tot tweemaal toe vernielden. Aubry zou plaatsmaken voor tennisclub de Blauwe Regen die in september 1978 de deuren opende. Ook deze nieuwe bewoners kregen enkele branden te verwerken, zo brandde in 1983 de keuken af, en een jaar later het volledige squashcomplex. Desalniettemin bestaat de club anno 2022 nog steeds.
Doorheen de geschiedenis werden minstens twee boeken geschreven over Koeisteert, het eerste in 1889 door Jan-Baptist Stockmans, die in 1860 was geboren in Mortsel. Het tweede boek werd ergens in de twintigste eeuw geschreven door Frans De Groodt, die eveneens schreef over het naburige Kasteel Cantecroy.
Eind 1955 werd voor het eerst aangegeven dat er plannen waren om het gebied te verkavelen. Op dat moment wilde men er nog een villawijk bouwen. In oktober 1959 verscheen in Gazet van Antwerpen dat de wegenwerken binnenkort zouden starten. Zowel Savelkoul als Koeisteert werden gedurende de jaren zestig en zeventig verkaveld, al zijn er anno 2021 nog een aantal gebieden onbebouwd woonuitbreidingsgebied. Op 24 oktober 1961 werd de eerste straat, in wat Wijk Savelkoul ging heten, benoemd als Hof Savelkoul.
In 1981 kwam de wijk in het nieuws na enkele protestacties. Bebouwing aan de oostzijde van de Priester Poppestraat zorgde dat er een groot deel van het Park Savelkoul verdween, de acties zorgden er echter voor dat de rest van het park wel bewaard is gebleven, en in 1988 werd het door Mortsel in erfpacht genomen. De actievoerders, voornamelijk kinderen, werden de bende van het eilandje genoemd, verwijzend naar het schiereilandje in de oude kasteelvijver. Het meest zuidelijke deel van het park werd echter nog lange tijd als stortplaats gebruikt, tot in 2011 werd beslist dat het stuk terug in het park moest worden opgenomen. In 1990 kwam er een tweede parkje bij, aan de Lieve Gruyaertstraat. De laatste grote werkzaamheden in de buurt van de wijk waren de aanleg van de fietsostrade met bijhorende fietsbrug en het bufferbekken, in de jaren '10.

## Straten
### Huidig

* Hof Savelkoul (vernoemd naar Kasteel Savelkoul)
* Priester Poppestraat (vernoemd naar Edward Poppe)
* Pater Renaat De Vosstraat (vernoemd naar Renaat De Vos)
* De Donk (vernoemd naar de landvorm donk)
* Kardinaal Cardijnlaan (vernoemd naar Jozef Cardijn)
* Lobbesplein (vernoemd naar Folcuin van Lobbes)
* Koeisteerthofdreef (vernoemd naar Kasteel Koeisteert)
* Pastoor Soeteweystraat (vernoemd naar Louis Soetewey)
* Lieve Gruyaertstraat (vernoemd naar Lieve Gruyaert)
* Maria Gorettistraat (vernoemd naar Maria Goretti)
* Berten Pilstraat (vernoemd naar Berten Pil)
* Pastoor De Tiliastraat (vernoemd naar Egilius Tilia)
* Pastoor Deenstraat (vernoemd naar Pastoor Deen)

### Overig

* Pater Renaat De Vostunnel
* Park Savelkoul
* Speelterrein Lieve Gruyaertstraat

### Voormalig

* Voetweg nr. 29 (Oude voetweg tussen Liersesteenweg en Kasteel Koeisteert, in 1980 verdwenen bij verkaveling wijk. In 1964 werd een stukje van de weg verlegd.)

## Fietsostrade

De F11 is een fietsostrade die Lier verbindt met Antwerpen. Deze loopt over de Pater Renaat De Vostunnel en steekt spoorlijn 15 ter hoogte van Park Savelkoul over door middel van een brug.

## Galerij

* Kaart met hierop de twee historische kastelen
* Kasteel Koeisteert (Chateau de la queue de Vache) samen met kasteel Cantecroy op een kaart uit 1809
* Duitse soldaten groeten hun vlag aan kasteel Savelkoul
* Duitse soldaat wandelt in het park rond kasteel Savelkoul
* Ruïnes van kasteel Savelkoul, jaren '50
* Kasteel Koeisteert in haar hoogdagen
* Oprijlaan kasteel Koeistaart, later min of meer de Koeisteerthofdreef
* Brief van Savelkoul aan de burgemeester van Mortsel
* Brand bij Houtindustrie Aubry
* Brand bij tennisclub Blauwe Regen
* Bende van het eilandje protesteert
* Station Mortsel-Liersesteenweg, met rechts parkeergarages en appartementsgebouwen van de Lieve Gruyaertstraat
* Fietssnelweg F11, met links Park Savelkoul en centraal de fietsbrug
* ↑ Tramlijnverlenging Mortsel-Boechout officieel ingehuldigd, nieuwsblad.be, 24 augustus 2012
* ↑ Parenteel van Leonardus Savelkoul, members.home.nl, 12 maart 2008 (laatst geraadpleegd op 6 januari 2019)
* ↑ (fr) Léopold de Wael, 481#43851 Vreemdelingendossier familie Savelkoul-Leconte. FelixArchief (17 juli 1880). Geraadpleegd op 22 juni 2022.
* ↑ Graf Hubert Savelkoul, schoonselhof.be
* ↑ Savelkoul Building, inventaris.onroerenderfgoed.be, 10 september 2017
* ↑ "Soldatenfeest", 7 april 1940. Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ Vrijwillige Arbeidsdienst Voor Vlaanderen (VAVV). nieuweorde.be. Gearchiveerd op 24 september 2021. Geraadpleegd op 23 september 2021.
* ↑ B., F., "Een bezoek aan het kamp "Zonnehoeve"", 3 juli 1943. Geraadpleegd op 27 september 2021.
* ↑ M., A., "Een verheven zending van den Vrouwelijken Arbeidsdienst", 3 juli 1943. Geraadpleegd op 27 september 2021.
* ↑ Knop, J., "Kamp "Maria Van Aerden" bij den V.A.V.V.", 16 juni 1944. Geraadpleegd op 27 september 2021.
* ↑ Deutsches Rotes Kreuz (DRK). nieuweorde.be. Gearchiveerd op 24 september 2021. Geraadpleegd op 23 september 2021.
* ↑ Zaterdag in GvA: wijkenreeks over Hof Savelkoul en Berendrecht, gva.be, 4 december 2008
* ↑ "Het E.K.-spel in St Jozef". Geraadpleegd op 27 september 2021.
* ↑ "Geslaagde heropvoering", 2 juni 1954. Geraadpleegd op 27 september 2021.
* ↑ Geheugenplaats Hof Savelkoul, mortsel.be
* ↑ RUP ‘Koeisteerthofdreef’, onderzoek naar de noodzaak tot milieueffectrapportage (plan-MER-screening). OMGEVING cvba (11 september 2008). Geraadpleegd op 26 september 2021.
* ↑ Cartesius. Cartesius. Geraadpleegd op 26 september 2021.
* ↑ Hubert Croux. Zo was ... Mortsel. Uitgeverij C. De Vries-Brouwers P.V.B.A., p. 13. Geraadpleegd op 26 september 2021.
* ↑ Koeisteerthof of Hof van Wolscate. Kalender Davidsfonds (1989). Gearchiveerd op 26 september 2021. Geraadpleegd op 26 september 2021.
* ↑ Historische fietstocht - Stad Mortsel, mortsel.be (laatst geraadpleegd op 8 januari 2019)
* ↑ "V.T.B.-hoekje", 9 maart 1935. Geraadpleegd op 27 september 2021.
* ↑ Saen, J., "Scoutsrubriek, de Koeisteert", 4 juli 1939. Geraadpleegd op 27 september 2021.
* ↑ "Stapelhout vatte vuur", 11 april 1956. Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ "Grote loods uitgebrand te Mortsel", 8 april 1960. Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ D., P., "10 van de 55 van de Blauwe Regen opengesteld", 31 augustus 1978. Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ "Squash-complex uitgebrand te Mortsel", 8 maart 1984. Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ Over Ons. Blauwe Regen. Geraadpleegd op 30 mei 2022.
* ↑ Leo de Wachter (1942). Repertorium van de Vlaamse gouwen en gemeenten; heemkundige dokumentatie: 1800-1940. De Sikkel.
* ↑ Stockmans, Jan Baptist. www.biografischportaal.nl. Geraadpleegd op 20 januari 2022.
* ↑ De Groodt, Frans. inventaris.onroerenderfgoed.be. Geraadpleegd op 20 januari 2022.
* ↑ Frans De Groodt, Cantecroy, burcht en heerlijkheid bij Antwerpen /. lib.ugent.be (1934.). Geraadpleegd op 20 januari 2022.
* ↑ "Mortsel koestert nog grote plannen", 5 december 1955. Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ "Het domein Savelkoul, Mortsel (Oude God)", 24 oktober 1959. Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ "Buurtpark voor wijk Savelkoul te Mortsel", 10 september 1988. Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ S., P., "De bende van het eilandje protesteert", 16 juni 1981. Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ Asfalt weg uit Park Savelkoul, gva.be, 23 november 2011
* ↑ "Klauteren en schommelen op nieuw Mortsels speelplein", 12 april 1990. Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ De Redactie, Fietsbrug op grens Mortsel-Boechout zorgt voor Belgische primeur. Radio Zuidrand (3 mei 2019). Geraadpleegd op 28 september 2021.
* ↑ Priester Poppestraat en aanleg van bufferbekken, mortsel.be
* ↑ HabiMor2640, Fietsbrug aan Hof Savelkoul in Mortsel.. Wonen in Mortsel (23 maart 2017). Geraadpleegd op 20 januari 2022.
* ↑ Park Savelkoul. lokaal bestuur Mortsel. Geraadpleegd op 20 januari 2022.
* ↑ Speelterrein Lieve Gruyaertstraat. lokaal bestuur Mortsel. Geraadpleegd op 20 januari 2022.
* ↑ Coenen, Omer; Andries Kinsbergen, Aanvraag tot afschaffing van het deel "a..c...d" uit Voetweg nr. 29. Geoloket Antwerpen (7 augustus 1980). Geraadpleegd op 20 januari 2022.
* ↑ Van Broeckhoven, K.; Frans Kloeck, Voorstel tot verlegging van Voetweg nr. 29. Geoloket Antwerpen (29 september 1964). Geraadpleegd op 20 januari 2022.
* ↑ Fietsbrug aan Hof Savelkoul in Mortsel, atv.be, 22 maart 2017
* ↑ F11 fietsostrade Antwerpen-Lier, provincieantwerpen.be