OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Verdrag van Valiesar

Het Verdrag van Valiesar of de Wapenstilstand van Valiesar (Zweeds: Stilleståndet i Valiesar; Russisch: Валиесарский договор 1658; Estisch: Vallisaare vaherahu) was een wapenstilstand die een einde maakte aan de Russisch-Zweedse Oorlog van 1656-1658. Het staakt-het-vuren werd gesloten op 20 december 1658 in Valiesar, een dorpje ten noorden van Narva in Estland.

## Achtergrond

Zweden groeide in de 17e eeuw uit tot een Europese grootmacht die het grootste deel van de gebieden langs de Oostzee in bezit had. Hiermee kwamen de Zweden in conflict met Rusland, dat toegang tot de Oostzee zocht.
In 1654 viel Rusland het Pools-Litouwse Gemenebest binnen, waarna ook de Zweden het Pools-Litouwse Gemenebest binnenvielen en de door de Russen veroverde gebieden opeisten. De Russen verklaarden hierop de oorlog aan Zweden en vielen het Zweedse Ingermanland (het gebied rond het huidige Sint-Petersburg) binnen. De Russen had echter weinig succes, en de Zweden wisten het grootste deel van Ingermanland weer te heroveren.
Met het oog op het Zweedse vredesverdrag met Denemarken, besloot de Russische tsaar Alexis om het conflict met Zweden te beëindigen en zijn aandacht weer volledig op Polen-Litouwen te richten. Op 30 april 1658 werd een akkoord tot vredesonderhandelingen gesloten met de Zweedse delegatie in Moskou, gevolgd door de wapenstilstand in Valiesar op 20 december.

## Het verdrag

Zweden en Rusland sloten een wapenstilstand voor een periode van drie jaar. De Russen mochten in deze periode de gebieden in Ingermanland en Lijfland behouden die ze op 21 mei 1658 bezet hielden. Hieronder vielen onder meer Kokenhusen, Dorpat, Marienborg, Syrensk, Yama, Dinaburg, Rēzekne en enkele kleinere plaatsen.
Daarnaast kwamen Zweden en Rusland overeen om geen steun te verlenen aan Polen-Litouwen of een andere vijand van de andere partij. Krijgsgevangenen werden vrijgelaten en er mocht weer vrije handel tussen de twee landen gevoerd worden.
De wapenstilstand werd nooit geratificeerd door de Russen. Het verdrag was vooral bedoeld als een manier voor de Russen om tijd te winnen.

## Nasleep

De driejarige wapenstilstand eindigde met een permanent vredesverdrag, de Vrede van Kardis op 21 juni 1661, waarbij Rusland alle veroverde Zweedse gebieden weer opgaf. De vrede tussen Rusland en Zweden bleef zo'n 40 jaar in stand, tot het uitbreken van de Grote Noordse Oorlog in 1700. Hierbij kreeg Rusland alsnog de Zweedse bezittingen langs de Oostzee in handen en nam de rol als Europese grootmacht over van Zweden.

### Bronnen

* (sv) "Stilleståndet i Valiesar 1658", Svenskt Militärhistoriskt Bibliotek (gearchiveerd)
# Viktor Pelevin

Viktor Olegovitsj Pelevin (Russisch: Виктор Олегович Пелевин) (Moskou, 22 november 1962) is een Russisch schrijver.

## Leven

Pelevin studeerde elektrotechniek en volgde daarna literaire studies aan het Maksim Gorki-instituut te Moskou. Hij werd redacteur van het blad Wetenschap en religie en publiceerde diverse artikelen over oosterse mystiek.
Pelevin staat erom bekend weinig in de openbaarheid te treden. In de schaarse interviews die hij gaf gaat hij ook nauwelijks in op zijn persoonlijk leven.

## Typering

Pelevin groeide op binnen het Sovjet-systeem, maar begon als literator pas te publiceren na de val van het communisme. Hij is daarmee een typisch schrijver van overgangssituaties en grenzen. Vaak kiest hij voor het genre van de sciencefiction. Er vinden in zijn werken voortdurend wisselingen plaats tussen het reële, het imaginaire en het fictionele, zodat het moeilijk is vast te stellen wat er precies gebeurt. Een precies referentiepunt ontbreekt en zo ontstaan vaak Kafkaiaanse situaties. Opvallend is dat Pelevin in zijn boeken vaak de dialoog zoekt met de lezer: uiteindelijk is het de lezer zelf die de tekst voorziet van betekenis, zo stelt hij. Een aantal van zijn boeken beginnen met de uitspraak: "Elke gedachte die ontstaat gedurende het lezen van dit boek valt onder het copyright. Niet-geautoriseerd denken is verboden".
Pelevins werk is modernistisch te noemen en draagt elementen in zich van het nieuw realisme, esoterie, maar ook van volkscultuur.

## Werken

Bekende, ook in het Nederlands vertaalde boeken van Pelevin zijn: Omon en de race naar de maan (1992) en Het leven der insecten (1995).
In Omon en de race naar de maan verhaalt Pelevin over een reis naar de maan tijdens de ruimtevaartwedloop tussen Rusland en de Verenigde Staten. Uiteindelijk blijkt de ruimtevlucht allemaal 'fake' te zijn en plaats te vinden in een ondergronds ruimtevaartcomplex. Ruimtevaarder Omon had zichzelf op een gegeven moment dood moeten schieten, maar als dat niet lukt slaat hij op de vlucht en bereikt via een ventilatieluik de 'echte' wereld.
In Het leven der insecten is sprake van een metamorfose. Alle hoofdpersonen zijn insecten, maar zij hebben menselijke eigenschappen en denken ook als mensen.
In zijn recente romans combineert Pelevin sciencefiction met Zenboeddhisme (Tsjapajev en de leegte, 1996) en betreedt hij ook de virtuele werkelijkheid (Generatie P, 1999; De helm der verschrikking, 1995).
Veel van Pelevins werk is ook beschikbaar op het internet.

## Literatuur en bronnen

* A. Langeveld, W. Weststeijn: Moderne Russische literatuur, 2005, Amsterdam
# Vasula (slak)

Vasula is een geslacht van weekdieren uit de klasse van de Gastropoda (slakken).

## Soorten

* Vasula deltoidea (Lamarck, 1822)
* Vasula melones (Duclos, 1832)
* Vasula speciosa (Valenciennes, 1832)
# Vasudevan Baskaran

Vasudevan Baskaran (17 augustus 1950) is een hockeyer uit India.
Baskaran behaalde tijdens de Olympische Spelen 1976 met de Indiase ploeg de zevende plaats
Baskaran was de aanvoerder van de Indiase ploeg die de gouden medaille won tijdens de Olympische Spelen 1980 in Moskou.
Zowel in 1974 als in 1978 verloor Baskaran met zijn ploeggenoten de finale van de Aziatische Spelen van Pakistan.
Baskaran was meerdere malen de bondscoach van de Indiase mannenploeg.

## Erelijst

* 1974 - 2 Aziatische Spelen in Teheran
* 1976 – 7e Olympische Spelen in Montreal
* 1978 - 2 Aziatische Spelen in Bangkok
* 1980 – 1 Olympische Spelen in Moskou
* (en) Profiel van Vasudevan Baskaran op sports-reference.com (gearchiveerd)
# Viergradiënt

Het begrip viergradiënt komt voor in de speciale relativiteitstheorie, en is de veralgemening van de gewoonlijke notie van gradiënt naar een viervector. Het is een natuurlijk object indien men afgeleides neemt van functies of tensoren die gedefinieerd zijn op de Minkowski-ruimte. In algemene relativiteitstheorie, waar het domein van functies een meer algemene, gekromde ruimte kan zijn, kan de viergradiënt verder veralgemeend worden naar de covariante- of Lie-afgeleide.

## Definitie

Het viergradiënt is gedefinieerd als
    $\partial _{\mu }\ {\stackrel {\mathrm {def} }{=}}\ \left({\frac {1}{c}}{\frac {\partial }{\partial t}},\nabla \right)$,
en is een covariante tensor. Op de gebruikelijke manier (door met de metriek de index omhoog te halen) kan men een contravariante versie van de viergradiënt definiëren. Indien men werkt met de mostly plus-conventie (= - + + +), is deze gegeven door
    $\partial ^{\mu }=\left(-{\frac {1}{c}}{\frac {\partial }{\partial t}},\nabla \right)$,
Soms wordt de viergradiënt genoteerd als D. Het kwadraat van deze operator wordt gedefinieerd als
    $D\cdot D=\partial _{\mu }\partial ^{\mu }=-{\frac {1}{c^{2}}}{\frac {\partial ^{2}}{\partial t^{2}}}+\nabla ^{2}$.
en is gelijk aan de d'Alembertiaan. Indien men werkt in natuurlijke eenheden, is de numerieke waarde van de lichtsnelheid gelijk aan 1, en is de viergradiënt dus gewoon $\partial _{\mu }=({\frac {\partial }{\partial t}},\nabla )$.
# Vervoer van zware lading over zee

Het vervoer van zware en overmaatse lading kan beschouwd worden als een aparte markt binnen de maritieme sector. Het vervoer van een dergelijke lading vergt het gebruik van speciale schepen. Deze zijn er in verschillende types, zoals schepen met eigen laadgerei en half-afzinkbare schepen, ook wel zwaar transportschepen genoemd; het open-dekschip en het dokschip.
Het eerste type schepen heeft doorgaans twee kranen, twee laadbomen of een kraan en een laadboom. Meestal is het mogelijk om het hijsmateriaal apart of in tandem te gebruiken. Op deze manier is men in staat zwaardere ladingen aan boord te nemen.
Door de geschiedenis heen is er een evolutie op te merken in de grootte en het gewicht van de lading. In het begin, in de jaren vijftig, werd een stuk van 60 ton geklasseerd onder zware lading. Als gevolg van een evolutie in de scheepsbouw is het tegenwoordig mogelijk om gewichten tot 1800 ton te verhalen. Het spreekt voor zich dat het laden en lossen van dergelijke gewichten tot in de puntjes moet worden voorbereid. Heel de operatie wordt vooraf uitgewerkt. Er worden laadplannen, hijsplannen en zeevastplannen gemaakt die moeten worden gevolgd tijdens de operatie.
Het open dekschip heeft een zeer groot werkdek, dat na het afzinken vrijwel geheel onder water staat, met uitzondering van de accommodatie en de schoorstenen. Hierdoor kunnen zeer grote drijvende constructies geladen worden, zoals olieplatforms, andere schepen en projectlading.
Een dokschip is te vergelijken met een drijvend dok. Als het afgezonken is, kunnen schepen via de achterkant naar binnen varen. Dit type schip wordt veel gebruikt voor het transport van jachten.
De verantwoordelijkheden van de officieren op een dergelijk schip liggen anders dan op een conventioneel schip. De kapitein is uiteraard de eindverantwoordelijke. Hij zal ook instaan voor het bedienen van de kraan tijdens het laden of lossen. De eerste stuurman is verantwoordelijk voor het zeevasten van de lading. Verder moet ervoor gezorgd worden dat het schip geen te grote slagzij maakt. Wat de navigatie betreft heeft elke stuurman zijn verantwoordelijkheden zoals op andere schepen.
# Vijay Chotkan

Vijay Chotkan is een Surinaams politicus en bestuurder. Hij is directeur van de nationale luchthaven. Tussendoor was hij van 2019 tot 2020 minister van van Openbare werken Transport en Communicatie (OWT&C).

## Biografie

Chotkan werkte van 2000 tot 2016 bij het ministerie OWT&C. Hij was beleidsmedewerker en als zodanig adviseur van de minister.
Van circa 2011 tot 2015 maakte hij deel uit van de NDP Pitbulls in Wanica, een groep van veldwerkers die van de VHP waren overgestapt naar de NDP van Desi Bouterse. Een van de streefpunten van de groep was het regelen van grondpapieren voor minder bedeelde burgers. In 2015 viel de groep uit elkaar en keerden veel leden terug naar de VHP. Chotkan bleef bij de NDP en was een van de kandidaten voor Wanica tijdens de verkiezingen van 2015.
Op 23 februari 2016 werd Chotkan benoemd tot directeur van Luchthavenbeheer NV, de exploitant van de J.A. Pengel International Airport. In die functie volgde hij Lesley Winter op.
Tijdens de vierde grote wisseling van ministers in het kabinet-Bouterse, in mei 2019, werd hij benoemd tot minister van OWT&C. Hiermee keerde hij terug naar zijn voormalige departement.
Na het verlies van de NDP tijdens de verkiezingen van 2020 en uitsluiting van regeringsdeelname keerde Chotkan terug naar zijn functie als directeur van Luchthavenbeheer NV.
* 1 2 Kavish Ganesh, Vijay Chotkan nieuwe topman Luchthavenbeheer, Dagblad Suriname, 9 maart 2016
* ↑ Asha Gajadien-Bhagwat, NDP Pitbulls Wanica doodgebloed, Dagblad Suriname, 25 maart 2015
* ↑ NDP, kandidatenlijs, 2015
* ↑ NDP, NDP Kandidaat Wanica - Nr.7 Vijay Chotkan, 1 mei 2015
* ↑ NOS Nieuws, Grote ministerswissel in kabinet-Bouterse, 10 mei 2019
* ↑ Starnieuws, Minister Chotkan weer directeur NV Luchthavenbeheer, 4 juli 2020
# Velitra

Velitra is een geslacht van wantsen uit de familie van de Reduviidae (Roofwantsen). Het geslacht werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Carl Stål in 1866.

## Soorten

Het genus bevat de volgende soorten:
* Velitra albipennis Breddin, 1900
* Velitra alboplagiata (Stål, 1859)
* Velitra dichroa Stål, 1870
* Velitra discolor (Stål, 1861)
* Velitra exsugiens (Stål, 1863)
* Velitra illustris (Miller, 1940)
* Velitra incontaminata Bergroth, 1914
* Velitra interrupta (Walker, 1873)
* Velitra maculata Distant, 1903
* Velitra marginata Signoret, 1880
* Velitra maxima Breddin, 1903
* Velitra melanomeris Distant, 1919
* Velitra micronesica Wygodzinsky & Usinger, 1960
* Velitra neelai Murugan & Livingstone, 1987
* Velitra nigricrus Stål, 1874
* Velitra nigricus Stål, 1874
* Velitra pallipes Stål, 1874
* Velitra persimilis Miller, 1958
* Velitra philippina Stål, 1874
* Velitra quadriannulata Stål, 1870
* Velitra rubropicta (Amyot & Serville, 1843)
* Velitra scrobicalara R.Y. Wang, 1988
* Velitra sinensis (Walker, 1873)
* Velitra stigmatica Distant, 1903
* Velitra subfasciata (Walker, 1873)
* Velitra xantusi Horváth, 1879
* ↑ Velitra Genus Informatie ITIS. ITIS.gov. Geraadpleegd op 10 december 2023.
* ↑ Velitra Genus Informatie BioLib. biolib.cz. Geraadpleegd op 10 december 2023.
* ↑ Velitra Genus Informatie Catalogue of Life. www.catalogueoflife.org. Geraadpleegd op 10 december 2023.
* ↑ Velitra Genus Informatie GBIF. www.gbif.org. Geraadpleegd op 10 december 2023.
# Seborgia kanaka

Seborgia kanaka is een vlokreeftensoort uit de familie van de Seborgiidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2009 door Jaume, Sket & Boxshall.
# Trechus myanmarensis

Trechus myanmarensis is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2004 door Deuve.
# The Laughing Gnome

The Laughing Gnome is een nummer van de Britse muzikant David Bowie, uitgebracht op single in 1967. Het nummer werd geïnspireerd door een van Bowies vroegere invloeden Anthony Newley. Het nummer bestaat uit een gesprek tussen de zanger en de "lachende gnoom" uit de titel, wiens versnelde stem (gecreëerd door Bowie en engineer Gus Dudgeon) verschillende woordspelingen maakte op het woord "gnome".
Bij de originele uitgave van het nummer kwam het niet in de hitlijsten terecht, maar in 1973 werd het nummer opnieuw uitgebracht om mee te liften op Bowie's succes uit zijn Ziggy Stardust-periode en kwam tot de zesde plaats in de hitlijsten in het Verenigd Koninkrijk. Het nummer verschilde sterk met het nieuwe materiaal dat Bowie destijds uitbracht en volgens verschillende critici was platenlabel Decca Records "ongeveer de enige onbeschaamde partij". Desondanks beschreef Bowie het later als een goede manier om zijn lichte kant te laten zien aan het publiek, na de donkerdere muziek van The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars en Aladdin Sane. Een nieuwe heruitgave in 1982 kwam niet in de hitlijsten terecht.
Tijdens de Sound+Vision Tour, waarin Bowie "voor het laatst" zijn grootste hits zou spelen, kon de setlist voor alle shows deels beïnvloed worden door het publiek door het bellen van een telefoonnummer. Als antwoord op deze manier van het samenstellen van een setlist lanceerde het tijdschrift NME een nepcampagne waarbij zij wilden dat "The Laughing Gnome" zou worden gespeeld. Bowie overwoog om het nummer "in de stijl van The Velvets ofzo" te spelen, totdat hij ontdekte dat de stemmen beïnvloed waren door het magazine. In 2003 overwoog hij ook om het nummer te spelen tijdens zijn concert in Glasgow, maar kort voor de show werd besloten om dit niet te doen.

## Tracklijst

* Beide nummers geschreven door David Bowie.
* "The Laughing Gnome" - 3:01
* "The Gospel According to Tony Day" - 2:48

## Muzikanten

* David Bowie: zang, gitaar
* Derek Boyes: orgel
* Peter Hampshire: gitaar
* Dek Fearnley: basgitaar
* John Eager: drums
* Gus Dudgeon: vocalen van de gnoom
# Sufax

Sufax (ook wel Sophax, Syphax of Sufaqs zoals in de naam van het huidige stad Sfax in Tunesië) is een held uit de Berberse mythologie, en heeft ook een rol in de Griekse mythologie.
Hij was de zoon van Tinga (ook bekend als Tindjis) en de Griekse held Herakles. Nadat deze laatste de reus Antaios had verslagen, verwekte hij Sufax bij diens vrouw Tinga. Sufax verving Antaios als beschermer van het land van de Berbers.
Volgens de mythe van de Tangiers heeft Sufax het huidige Tanger gesticht en het naar zijn moeder Tinga genoemd, en stammen de Lybische koningen van hem af.
Sufax’ zoon, Diodoros, kon vele Afrikaanse volksstammen onderwerpen, mede omdat hij een Grieks leger had, bestaande uit Olbiërs en soldaten uit Mycene, die zich daar door toedoen van Diodoros' grootvader Herakles gevestigd hadden.
Plutarchus, die hierover verhaalt, veronderstelt dat deze mythen moeten dienen om hulde te brengen aan Juba I van Numidië, die volgens dezelfde overlevering afstammeling is van Diodoros en Sufax.
# Studenten Physica in Nederland

Studenten Physica in Nederland (SPIN) is het overkoepelende orgaan voor de studieverenigingen van natuurkunde en aanverwante studies in Nederland. Het stimuleert de communicatie tussen de verenigingen door middel van bijeenkomsten voor de besturen van de verenigingen, activiteiten en informatievoorziening voor alle leden van de verenigingen. Daarnaast is SPIN gelieerd aan de Nederlandse Natuurkundige Vereniging: de voorzitter van SPIN heeft tevens zitting in het algemeen bestuur van de NNV.

## Leden

SPIN rekent tot haar leden:
* A-Eskwadraat (UU)
* Ångström (HH, Delft)
* S.V. Arago (UT)
* S.A. Astatine (UT)
* FMF (RUG)
* S.V.N.B. Hooke (TU Delft)
* De Leidsche Flesch (UL)
* S.V. Marie Curie (RUN)
* NSA (UvA)
* T.F.V. "Professor Francken" (RUG)
* VvTP (TU Delft)
* SVTN "J.D. van der Waals" (TU/e)
* S.V. WATT (Saxion, Enschede)
* S.V. Planck (Fontys, Eindhoven)

## Externe link

* Officiële website
# Strandzandloopkever

De strandzandloopkever (Cicindela maritima) is een kever uit de familie Loopkevers (Carabidae).

## Beschrijving

Het lichaam van de strandzandloopkever is donkerbruin tot bijna zwart maar doet onder de juiste lichtval groen tot paars aan door een iriserende metaalglans. Op de dekschilden zijn vaak drie witte tot witgele vlekken aanwezig die uitlopen naar de randen en aan grillige strepen doen denken. De onderzijde en poten zijn sterk behaard en de grote kaken hebben een witgele vlek. De tasters zijn ongeveer de helft van de lichaamslengte. Van de algemenere groene zandloopkever (Cicindela campestris) is deze soort te onderscheiden door de donkerbruine kleur en de grillige dwarsstrepen op de dekschilden, hoewel er een overlap is die de determinatie niet altijd makkelijk maakt. De basterdzandloopkever (Cicindela hybrida) lijkt sprekend op deze soort, maar heeft een wat rodere kleur. Ook dit is in het veld vaak zeer moeilijk te zien.

## Habitat

Deze kever stelt hogere eisen aan het milieu dan andere soorten en wordt daarom op veel minder plaatsten aangetroffen. Zo is deze soort zoutminnend en komt alleen voor in de kuststreken. Zelfs de korrelgrootte van het zand dient niet te grof te zijn, anders blijft deze kever er weg. In Nederland en België is deze soort niet algemeen; door alleen al door over het zand te lopen worden de larven vertrapt zodat alleen verlaten plaatsen waar zelden iemand komt als leefgebied worden uitgekozen.

## Levenswijze

Op het menu staan allerlei geleedpotigen, zoals insecten. De larve leeft in loodrechte tunnels onder de grond en jaagt op kleine diertjes die langslopen. De volwassen kevers 'pellen' de prooi door alle harde delen als kop, poten en vleugels eraf te breken en de zachtere delen op te zuigen. De kever schuilt bij slecht weer onder stenen of in zelfgegraven tunneltjes, en alleen bij zonnig weer en hogere temperaturen wordt gejaagd. De kever is dan zeer snel en loopt druk zwaaiend met de tasters over de bodem. Het is eveneens een goede vlieger die regelmatig opvliegt om enkele meters verder weer de bodem af te speuren.

## Externe link

* Kaarten met waarnemingen:
   * België
   * Nederland
   * wereldwijd
# Strojkovce

Strojkovce (Servisch cyrillisch Стројковце) is een plaats in de Servische gemeente Leskovac. De plaats telt 1344 inwoners (2002).
# Substraattaal

Een subtaal of substraattaal (Latijn sub, onder en stratum, laag) is een taal die oorspronkelijk werd gesproken in een gemeenschap waarbinnen nu een andere omgangstaal wordt gebruikt. Substraattalen blijven soms herkenbaar in de taal die ze is opgevolgd. Historische taalkundigen houden zich bezig met onderzoek naar substraattalen. De opvolgende taal is dan de superstraattaal of het superstraat.
Hierbij ter illustratie: in de provincie Groningen wordt sinds de 14e eeuw een serie Nedersaksische variëteiten (het Gronings) gesproken. Voorheen was Groningen met uitzondering van de stad Groningen, het Gorecht en het Westerwolde evenwel Friestalig. Het Nedersaksisch van Groningen verschilt op tal van punten van het Nedersaksisch van andere streken door kenmerken die uit de Friese substraattaal zijn overgenomen. Een Fries substraat wordt bijvoorbeeld ook algemeen aangenomen voor het Hollands en, veel minder zeker, voor het West-Vlaams.
Andere interessante voorbeelden uit andere taalfamilies zijn het Japans en het Egyptisch-Arabisch. Het Japans zou een Altaïsche taal zijn met een Austronesisch substraat. Daarentegen is het Egyptisch-Arabisch een bepaalde variëteit van het standaard Arabisch met een Koptisch substraat.
Ook van de Germaanse talen als geheel wordt wel verondersteld dat sommige van de woorden waarvoor geen Indo-Europees equivalent bestaat uit een substraattaal komen, waarschijnlijk behorend tot een nu uitgestorven taalfamilie. Zie hierover het artikel Pre-Indo-Europees substraat van het Germaans.
# Substraat (druktechniek)

Een substraat is in de druktechniek het materiaal waarop wordt gedrukt. Dit betreft vele soorten papier, maar ook behang, karton, kunststof, textiel etc.
Er zijn een aantal karakteristieken waarmee een substraat kan worden beschreven:
* Kleur - de kleur van het substraatmateriaal kan de inkt sterk beïnvloeden
* Wit/helderheid - de sterkte van wit of kleur van een substraat
* Opaciteit - de hoeveel licht die door een substraat gaat
* Gladheid - gladde substraten laten een hoge rasterfijnheid toe, onregelmatige oppervlakten vereisen een lagere rasterfijnheid
* Absorptie - Bepaalt hoe de inkt droogt en uitspreidt
* Glans - reflecterend vermogen van het substraat
* Dikte - zoals gemeten met een micrometer
# Sumaneen

Sumaneen is een polycyclische aromatische koolwaterstof met als brutoformule C$_{21}$H$_{12}$. De structuur bestaat uit centrale benzeenring, die alternerend wordt omringd door 3 benzeen- en 3 cyclopentadieenringen. De benaming sumaneen is afgeleid uit het Sanskriet Suman, dat zonnebloem betekent. Het is een wetenschappelijk interessante molecule, omdat ze kan beschouwd worden als een fragment van buckminsterfullereen.
De centrale ring van het systeem bestaat weliswaar uit een zesring met afwisselend enkele en dubbele bindingen, maar toch zal deze ring geen groot aromatisch karakter vertonen. Zoals het molecuulmodel laat zien is de molecule niet vlak. Door de aromaticiteit in de centrale ring op te geven, komt die voor de drie andere zesringen beschikbaar.

## Synthese

Sumaneen wordt gewoonlijk in verschillende stappen gesynthetiseerd. De synthese start bij norbornadieen, dat met behulp van n-butyllithium, 1,2-dibroomethaan en tributyltinchloride in een stannaan wordt omgezet. Dit stannaan wordt via een Ullmann-reactie met CuTC als katalysator omgezet naar een poly-gebrugde verbinding, bestaande uit een centrale benzeenring en 3 norbornadieenringen. De verkregen verbinding komt voor in twee vormen: antiperiplanair en synperiplanair (de verhouding is ongeveer 1:2).
De nog aanwezig methyleenbruggen worden gebruikt voor het vormen van de cyclopentadieenringen. Dit gebeurt via een alkeenmetathese: een ring-opening en een daaropvolgende ringsluiting vinden plaats in een stap onder invloed van een Grubbs' katalysator. De laatste stap is de oxidatie van de verkregen verbinding door middel van DDQ.
    Synthese van sumaneen.
* ↑ (en) Hidehiro Sakurai, Taro Daiko & Toshikazu Hirao - A Synthesis of Sumanene, a Fullerene Fragment, Science, Vol 301, Issue 5641, p. 1878, 26 september 2003