OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ivette Forster

Ivette Forster (Amsterdam, 9 augustus 1959) is een Nederlands presentator.

## Loopbaan

Van 1994 tot 2002 presenteerde ze het Nederlandse televisieprogramma Jules Unlimited. Ze presenteerde tot 1999 zeven jaar het AT5 Nieuws.
Tevens produceerde zij een documentaire over de muzikant Doble-R en organiseert zij het Kwaku Summer Festival. Hiervoor begon zij samen met Vincent Soekra een eigen productiebedrijf.

## Privé

Forster groeide op in Amsterdam-West maar ging op elfjarige leeftijd naar Aruba. Ze kwam weer naar Nederland om te studeren, aan de Aeres Hogeschool in Wageningen
* 1 2 3 Biografie van Ivette Forster, Surinam Stars
* 1 2 Ivette Forster - Extraverte binnenvetter, NCRV-gids, 28 oktober 2000
* ↑ 'Het voortbestaan van Keti Koti ter discussie stellen is onfatsoenlijk' – Ivette Forster, bericht geplaatst op New Media Platform, 4 maart 2015
* ↑ Ivette Forster, AT5, 'Uitzending gemist'
# Karel Emanuel van Savoye-Carignano

Karel Emanuel Ferdinand van Savoye (Turijn, 24 oktober 1770 – Chaillot (Parijs), 16 augustus 1800) was prins van Carignano 1780 tot 1800. Hij was een zoon van prins Victor Amadeus (II) van Savoye en Maria Jozefa van Lotharingen.

## Huwelijk en kinderen

Op 24 oktober 1797 huwde hij te Turijn met prinses Maria Christine van Saksen (1770 – 1851), dochter van prins Karel Christiaan, hertog van Koerland en kleindochter van koning August III van Polen. Uit dit huwelijk zijn twee kinderen geboren:
* Karel Albert van Savoye (1798 – 1849), Prins van Carignano, later koning van Sardinië.
* Maria Elisabeth van Savoye (1800 – 1856)
# Loxostege sierralis

Loxostege sierralis is een vlinder uit de familie van de grasmotten (Crambidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1976 door Munroe.
# Jean Neybergh

Jean Henri Joseph Neybergh (Sint-Jans-Molenbeek, 20 april 1895 - 24 april 1974) was een Belgisch senator en burgemeester.

## Levensloop

Neybergh promoveerde tot doctor in de rechten en vestigde zich als advocaat in Jette. Hij trouwde in 1926 met Marie-Jeanne De Craene (° 1906) en ze kregen zes kinderen.
In Jette werd hij gemeenteraadslid in 1931, burgemeester van 1940 tot 1953, schepen in 1959 en opnieuw burgemeester van 1968 tot kort voor zijn dood.
Hij was provincieraadslid voor Brabant van 1936 tot 1954.
In 1954 werd hij verkozen tot PSC-senator voor het arrondissement Brussel en vervulde dit mandaat tot in 1965.
Er is een Burgemeester Jean Neyberghlaan in Jette.

## Literatuur

* Paul VAN MOLLE, Het Belgisch Parlement, 1894-1972, Antwerpen, 1972.

## Externe link

* Fiche Jean Neybergh op Odis
# Milivojevci

Milivojevci is een plaats in de gemeente Velika in de Kroatische provincie Požega-Slavonië. De plaats telt 10 inwoners (2001).
# Germains pauwfazant

Germains pauwfazant (Polyplectron germaini) is een vogel uit de familie fazantachtigen (Phasianidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1866 door Daniel Giraud Elliot die de vogel vernoemde naar de heer Germain die het specimen uit Frans-Cochin-China naar het natuurhistorisch museum in Parijs opstuurde.

## Herkenning

Het mannetje is 56 tot 60 cm lang, het vrouwtje gemiddeld 48 cm. Deze pauwfazant lijkt sterk op de spiegelpauw (P. bicalcaratum) maar Germains pauwfazant is iets kleiner en donkerder gekleurd. De naakte huid op de kop is dof rood, dit hoen heeft geen kuif en maar een klein beetje wit op de keel.

## Verspreiding en leefgebied

De soort komtvoor in het zuiden van Vietnam en het oosten van Cambodja. Dit hoen komt voor een aantal typen bos zoals groenblijvend hellingbos in bergachtig gebied tot 1400 m boven zeeniveau, maar ook in secundair bos en gebied met doornig struikgewas in laagland, zowel in vochtige als in droge gebieden.

## Status

Germains pauwfazant heeft een beperkt verspreidingsgebied en daardoor is de kans op uitsterven aanwezig. De grootte van de populatie werd in 2016 door BirdLife International geschat op 6 tot 15 duizend individuen en de populatie-aantallen nemen af door habitatverlies. Het leefgebied wordt aangetast door ontbossing waarbij natuurlijk bos wordt omgezet in gebied voor agrarisch gebruik en menselijke bewoning, hoewel dit sinds de eeuwwisseling niet meer op grote schaal plaatsvindt. Daarnaast is de jacht met zowel geweer als met wildstrik nog een bedreiging. Om deze redenen staat deze soort als kwetsbaar op de Rode Lijst van de IUCN.
* 1 2 3 4 (en) Germains pauwfazant op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ BHL
# GS Mopertingen

Golden Stars Mopertingen was een Belgische voetbalclub uit Mopertingen. De club was aangesloten bij de KBVB met stamnummer 7073. Mopertingen speelde zijn hele geschiedenis in de provinciale reeksen, tot het in 2002 opging in een fusie met Rapid Spouwen tot Spouwen-Mopertingen.

## Geschiedenis

De club werd door Moors Wegenbouw opgericht op 12 juni 1967 en sloot wat later, op 10 augustus, aan bij de Belgische Voetbalbond. GS Mopertingen kreeg stamnummer 7073 toegekend. Men ging van start in de laagste provinciale reeksen, maar kon na enige tijd wat opklimmen tot Tweede Provinciale. Uiteindelijk viel de ploeg echter weer terug naar de laagste provinciale reeksen.
In 1995 kwam er een nieuwe voorzitter en nieuw bestuur, en werd ook een nieuwe accommodatie gebouwd, die in 1996 werd ingehuldigd.
In 1995/96 werd men 13de op 16 clubs in zijn reeks in Derde Provinciale, en Mopertingen zakte weer naar de laagste reeks. De ploeg wist het jaar nadien echter meteen een tweede plaats te veroveren in zijn reeks in Vierde Provinciale, en zo een terugkeer naar Derde te behalen. Een paar jaar later, in 1999 werd de ploeg kampioen in zijn reeks in Derde Provinciale en stootte zo opnieuw door naar Tweede Provinciale.
Mopertingen bleef goede resultaten neerzetten en in 2001 haalde de ploeg ook in Tweede Provinciale in zijn reeks de titel binnen. Voor het eerste stootte men door naar Eerste Provinciale, de hoogste provinciale reeks.
In 2002 ging men echter samen met Rapid Spouwen. Deze naburig club was opgericht in de jaren 50, en had een paar decennia in de jaren zeventig en 80 in de nationale Vierde Klasse gespeeld. Spouwen was in de jaren 90 echter teruggezakt naar het provinciaal voetbal en speelde ondertussen naast Mopertingen in Eerste Provinciale. De fusieclub ging Spouwen-Mopertingen heten, en speelde verder met stamnummer 5775 van Spouwen. Stamnummer 7073 van Mopertingen werd definitief geschrapt.
# Dennison (Minnesota)

Dennison is een plaats (city) in de Amerikaanse staat Minnesota, en valt bestuurlijk gezien onder Goodhue County en Rice County.

## Demografie

Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 168. In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 165, een daling van 3 (-1,8%).

## Geografie

Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van 3,3 km², geheel bestaande uit land. Dennison ligt op ongeveer 296 m boven zeeniveau.

## Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 16 km rond Dennison.

## Externe link

* (en) Statistieken, kaarten en andere informatie over Dennison op city-data.com
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Census 2000 Summary File 1
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Population estimates (July 2006)
* ↑ U.S. Board on Geographic Names. Topical Gazetteers Populated Places. Hoogtecijfers van National Elevation Dataset
# Ivettea

Ivettea is een vliegengeslacht uit de familie van de roofvliegen (Asilidae).

## Soorten

* I. minuscula (Artigas, 1970)
# Lucina aurantia

Lucina aurantia is een tweekleppigensoort uit de familie van de Lucinidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1832 door Deshayes.
# Joel A. Battle

Joel Allen Battle (19 september 1811 – 23 augustus 1872) was een Amerikaanse politicus en soldaat. Hij werd tijdens de Tweede Seminole oorlog benoemd tot brigadegeneraal het militieleger van Tennessee. Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog was hij kolonel in het Zuidelijke leger.

## Vroege jaren

Joel Battle werd geboren op 11 september 1811 in Davidson County, Tennessee. Hij werd wees op jonge leeftijd. Na zijn schooltijd huwde hij Sarah Searcy op negentienjarige leeftijd. Hun eerste zoon William werd al snel geboren. Twee jaar later was Sarah overleden. Om zijn verlies te verwerken gaf hij zich vrijwillig op om deel te nemen aan de Tweede Seminole oorlog. Hij rekruteerde een peloton in Cane Ridge. In 1835 werd hij benoemd tot brigadegeneraal in de Tennessee State Guard. Na de oorlog huwde hij voor de tweede keer. Zijn tweede echtgenote was Adeline Sanders Mosley. Het koppel kreeg samen zes kinderen. Battle werd verkozen om te zetelen in het staatsparlement van Tennessee voor de Whigs

## De Amerikaanse Burgeroorlog

Bij het uitbreken van de Amerikaanse Burgeroorlog rekruteerde Battle een infanteriepeloton in Nolensville, Tennessee in april 1861. Hij noemde zijn peloton de Zollicoffer Guards naar Felix Zollicoffer waarmee hij had gediend tijdens de Tweede Seminole oorlog. Het peloton werd opgenomen in de 20the Tennessee Infantry Regiment waarbij Battle benoemd werd tot kolonel. Het regiment werd toegevoegd aan de strijdmacht van Battles goede vrien Zollicoffer. Tijdens de Slag bij Mill Springs sneuvelde Zollicoffer en raakte Battels zoon, luitenant Joel Battle Jr. gewond.
Zijn regiment vocht mee in de Slag bij Shiloh. Tijdens die confrontatie verloor Battle twee zonen, Joel Jr. en William. De gewonde kolonel werd gevangen genomen terwijl hij zijn zonen op het slagveld zocht. Williams lichaam werd nooit gevonden. Het lichaam van Joel Jr. werd geïdentificeerd door de Noordelijke soldaat John Calvin Lewis, een oude studiegenoot van Joel Jr. Lewis begroef Joel Jr. met eigen handen. Na zijn gevangenneming werd de gedemoralizeerde Battle naar Johnson's Island gebracht. Dit was het einde van zijn militaire loopbaan.
Na een gevangenenruil keerde Battle terug naar zijn thuisstaat waar hij werd benoemd tot state Treasurer. Deze positie behield hij tot het einde van de burgeroorlog.

## Latere jaren

Na de oorlog werd Battle benoemd tot directeur van de staatsgevangenis van Tennessee. Hij bekleede dit ambt tot aan zijn dood op 23 augustus 1872. Hij overleed aan de gevolgen van dysenterie.

## Voetnoten

* ↑ Groom, Winston (2012). Shiloh, 1862. National Geographic Society, Washington, 140–142. ISBN 9781426208799. Gearchiveerd op 16 april 2022. Geraadpleegd op 25 juli 2022.
* ↑ Kelly, C. Brian (2000). Best Little Ironies, Oddities, and Mysteries of the Civil War. Cumberland House Publishing, Nashville, 170–171. ISBN 1581821166. Geraadpleegd op 27 juli 2022.
* ↑ Adkins, Ray (2008). One Foggy Morning in Barbourville, Kentucky. Createspace, Kentucky, 14–20. ISBN 978-1438263380. Gearchiveerd op 25 juli 2022. Geraadpleegd op 25 juli 2022.
# Miriam Quiambao

Miriam Quiambao (Quezon City, 20 mei 1975) is een Filipijns actrice, model en presentatrice. Quiambao was in 1999 tweede bij de Miss Universe-verkiezing.

## Biografie

Miriam Quiambao werd geboren op 20 mei 1975 in Quezon City in Metro Manilla. Haar ouders waren Medgardo Quiambao en Magdalena Redito. Ze studeerde fysiotherapie aan de University of Santo Tomas. Nadien voltooide ze nog een opleiding fysiotherapie in Indiana in de Verenigde Staten. Na haar studie werkte ze als fysiotherapeut in St. Luke’s Hospital
In 1999 deed Quiambao mee aan Binibining Pilipinas, de nationale missverkiezing van de Filipijnen. Ze eindigde in eerste instantie op een tweede plek. Nadat winnaar Janelle Bautista zich moest terugtrekken, mocht Quiambao de Filipijnen vertegenwoordigen op de Miss Universe-verkiezing van 1999 in Trinidad en Tobago. Daar eindigde ze later dat jaar, ondanks een uitglijder, op de tweede plek na de winnares uit Botswana Mpule Kwelagobe.
Na de Miss-Universe verkiezingen werkte Quiambao als actrice en presentatrice voor GMA Network. Ook speelde ze rollen in diverse Filipijnse films. Voor haar rol in Kimmy Dora: Kambal sa kiyeme werd ze onderscheiden met een Famas Award voor beste bijrol en een Gawad Urian Award voor beste bijrol. Daarnaast werkte ze ook als model in diverse commercials.
Quiambao trouwde in 2014 met de Ardy Roberto. Samen kregen ze twee kinderen.
# Germama

De Germama (of Kasam) is een rivier in Ethiopië die uitmondt in de Awash. De Germama is geen bevaarbare rivier; in de regentijd kent de rivier een groot volume. De rivier ontspringt ten westen van Kese Koremash en stroomt in oostelijke richting naar de Awash.
De naam Germama komt uit het Amhaars en betekent zoveel als "ontstuimig", "levendig" of "dartelend".
In 2005 werd begonnen met het bouwen van een dam in de Germana om land aan beide zijden van de rivier te kunnen irrigeren, evenals in het Dofen- en Kebenagebergte
# Gal Rasché

Gal Rasché (Russisch: Галь Раше), artiestennaam van Galina Kroetikova (Russisch: Галина Крутикова) (Leningrad, 13 maart 1960) is een Russisch-Oostenrijkse dirigente en pianiste.
Zij studeerde bij Anatoli Ivanov aan het Conservatorium van Sint-Petersburg in Sint-Petersburg. Zij heeft aan verschillende muziekscholen en -instituten in Rusland gedoceerd en werkt als manager voor orkesten. Zij heeft aan het Praynerconservatorium in Wenen als lerares piano gewerkt en als gastdocent aan het Weense conservatorium gedoceerd. Verder heeft zij twee concerten van het Orkest ‘Viennarmonica’ gedirigeerd in het concertgebouw in Wenen (werken van Mozart, Schubert en Tsjaikovski) en organiseerde en dirigeerde zij concerten in de Gouden Zaal van de Musikverein in Wenen. Zij heeft als gastdirigent in verschillende landen opgetreden.
Zij heeft het script voor een televisie-uitvoering van het 'Kinderalbum' van Pjotr Iljitsj Tsjaikovksi geschreven, werkt freelance voor de Oostenrijkse omroep en heeft verschillende artikelen in tijdschriften gepubliceerd. In 1999 heeft zij de eerste prijs gewonnen in het concours van het internationale festival 'Interfer 99' in Joegoslavië.
Zij is lid van de Russische Auteursvereniging.

## Filmografie

* 1983: Der Krieg mit den Salamandern (Oper)
* 2006: Mozartkugeln
# Ivettea minuscula

Ivettea minuscula is een vliegensoort uit de familie van de roofvliegen (Asilidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1970 door Artigas.
# Keleminovec

Keleminovec is een plaats in de gemeente Sveti Ivan Zelina in de Kroatische provincie Zagreb. De plaats telt 140 inwoners (2001).
# Lucina da Costa Gomez-Matheeuws

Lucina Elena da Costa Gomez-Matheeuws (Curaçao, 5 april 1929 – 7 januari 2017) was een Antilliaans politica voor de Nationale Volkspartij (NVP). Zij was in 1977 korte tijd premier van de Nederlandse Antillen en de eerste vrouw in het Koninkrijk der Nederlanden die deze functie bekleedde.

## Biografie

Lucina da Costa Gomez-Mattheeuws haalde haar Mulo-diploma en trad in dienst bij de KNSM vestiging te Curaçao. In 1948 ging zij in overheidsdienst bij de Griffie van het Hof van Justitie. In 1951 en van 1952-1954 was zij secretaresse van de voorzitter van het College van Algemeen Bestuur en van de Regeringsraad. In 1954 bezocht zij Suriname en Nederland als secretaresse van de Voorzitter van de RTC-conferentie. Na 1955 trad zij in dienst van het eilandgebied Curaçao eerst als woninginspectrice en later als sociaal werkster.
Sinds de oprichting van de NVP is Lucina da Costa Gomez betrokken bij de partij. Ze werd vice-voorzitter van de partij van 1971 tot 1976. In 1960 huwde Lucina da Costa Gomez met Moises Frumencio da Costa Gomez, die van 1951 tot 1954 premier van de Nederlandse Antillen was. Na diens overlijden in 1966 trad zij weer in dienst van het eilandgebied bij de afdeling onderwijs en wetenschappen. In 1969 werd zij gekozen tot lid van de Staten van de Nederlandse Antillen en was van 1970 tot 1977 Minister van volksgezondheid, milieu, sociale zaken, jeugd, sport en cultuur. Als minister stond zij aan de wieg van een nieuwe huwelijkswet, die vrouwen het recht gaf om zelfstandig in de maatschappij te functioneren. De rotonde bij het Renaissance Mall kreeg in 2015 haar naam.
* ↑ "Ministers in het Kabinet Evertsz" - Amigoe, 13 december 1973. Gearchiveerd op 19 oktober 2018. Geraadpleegd op 18 oktober 2018.
* ↑ (en) First female Prime Minister of the Netherlands Antilles has died - Curaçao Chronicle. curacaochronicle.com. Gearchiveerd op 23 juli 2018. Geraadpleegd op 28 september 2018.
* ↑ Ex-premier da Costa Gomez-Matheeuws overleden - DolfijnFM. Gearchiveerd op 19 oktober 2018. Geraadpleegd op 18 oktober 2018.
Moises Frumencio da Costa Gomez · Efraïn Jonckheer · Ciro Kroon · Gerald Sprockel · Ernesto Petronia · Ronchi Isa · Otto Beaujon · Juancho Evertsz · Lucina da Costa Gomez-Matheeuws · Boy Rozendal · Miguel Pourier · Don Martina · Maria Liberia-Peters · Suzy Camelia-Römer · Alejandro Felippe Paula · Etienne Ys · Ben Komproe · Mirna Louisa-Godett · Emily de Jongh-Elhage
# Joel Adams

Joel Adams (Brisbane, 16 december 1996), pseudoniem van Joel Goncalves, is een Australisch pop- en soulzanger en producer.

## Levensloop

Adams bracht zijn jeugdjaren door op een rooms-katholieke jongensschool. Hij werd bekend door het zingen van een cover van Michael Jackson en Paul McCartneys "The Girl Is Mine" in het televisietalentenjachtprogramma The X Factor Australia (onder de naam Joel Goncalves) in 2012.
Zijn eerste single Please Don't Go kwam uit in november 2015. Deze kwam binnen in de ARIA Charts in februari 2016 op nummer 88 en bereikte uiteindelijk een nummer 59-positie. De single stond ook op nummer 54 in The Canadian Hot 100, op nummer 6 in Zweden en nummer 11 in Noorwegen. Het lied stond verder gedurende 28 weken in The UK Independent Single Breakers Charts, waarvan verscheidene weken op nummer 1. In The UK Singles Chart bereikte het nummer in de week van 5 augustus 2016 de nummer 50-positie. In augustus 2016 was het lied al meer dan 100 miljoen keer gestreamd en was de muziekvideo meer dan 40 miljoen keer bekeken.
Zijn artiestennaam is zijn moeders meisjesnaam. Adams veranderde zijn achternaam omdat zijn eigen achternaam moeilijk te spellen en uit te spreken is. Zijn manager is Walker Hines van Will Walker Records, een platenlabel gevestigd in New Orleans.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Joel Adams (singer) op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
# Miriam Vale

Miriam Vale is een plaats in de Australische deelstaat Queensland en telt 381 inwoners (2006).
# Gerrit Visser (voetballer)

Gerrit Antoon Visser (Nieuwendam, 2 februari 1903 – Wenatchee, 3 december 1984) was een Nederlands voetballer die onder andere uitkwam voor Stormvogels, Bethlehem Steel F.C., Detroit Holley Carburetor FC en zeven keer speelde voor het Nederlands elftal.
Toen Gerrit Visser in februari 1926 aantrad bij de Amerikaanse club Bethlehem Steel F.C., werd hij naar wordt aangenomen de eerste Nederlandse professionele voetballer ooit. Lang werd gedacht dat Beb Bakhuijs de eerst Nederlandse professionele voetballer was, daarna dacht men dit van oud-Ajax-doelman Gerrit Keizer, vanaf 1930 doelman bij Arsenal in Engeland.

## Carrière

Gerrit Visser speelde voor Stormvogels en kwam zeven keer uit voor het Nederlands Elftal. Bij drie van die duels ging het om oefenduels. De overige wedstrijden vonden plaats op de Olympische Spelen van 1924 in Parijs. Visser wist eenmaal te scoren voor het Nederlands Elftal, en wel op 27 april 1924 in een vriendschappelijke wedstrijd tegen België.
In 1925 vertrok de aanvaller naar de Verenigde Staten. Historicus Colin Jose van de National Soccer Hall of Fame schrijft over zijn aanwezigheid in de competitie: 'A Dutch international who played seven times for his country in 1924 and 1925. Visser played three games for Bethlehem Steel late in the 1925-26 season scoring four goals in three games.'
Bethlehem Steel F.C. was actief in de American Soccer League - in de periode 1921-1933 de allereerste professionele voetbalcompetitie van betekenis in de Verenigde Staten. Uit het feit dat Visser deel uitmaakte van het eerste elftal van dit team blijkt dat hij een professionele voetballer was. Visser zat eerst een tijd op de bank maar in 1926 speelde hij toch zijn eerste wedstrijd.
Ondanks het feit dat Visser het niet slecht deed bij de Bethlehem Steel F.C. - vier doelpunten in drie wedstrijden! - vertrok hij in 1927 naar Holley Carburetors. En Visser deed het goed in Detroit. Het team haalde de finale van de National Challenge Cup. Via de National Soccer Hall of Fame is bekend dat Visser zelfs tweemaal scoorde in de voorafgaande halve finale tegen Sparta. In de finale werd overigens met 7-0 kansloos verloren van de Fall River Marksman. Visser speelde ook deze wedstrijd en is daarmee de eerste Nederlander in een buitenlandse bekerfinale. Visser zou tot 1931 uitkomen voor Holley Carburetors.
Hij overleed in december 1984 in Wenatchee, Washington.
# Deroceras bulgaricum

Deroceras bulgaricum is een slakkensoort uit de familie van de Agriolimacidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1969 door Grossu.
* ↑ (en) Deroceras bulgaricum op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ Taxonomische informatie over Deroceras bulgaricum bij Fauna Europaea.
# Isadelphina mariaeclarae

Isadelphina mariaeclarae is een vlinder uit de familie spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1954 door Sergius Kiriakoff.
De soort komt voor in tropisch Afrika.
# Karl Hartung

Karl Hartung (Hamburg, 2 mei 1908 – Berlijn 19 juli 1967) was een Duitse beeldhouwer. Zijn werken behoren tot de abstracte kunst.

## Leven en werk

In 1923 begon hij aan zijn opleiding met een tweejarige cursus als steenhouwer, waarna hij zich aanmeldde voor een kunstopleiding. In 1929 kreeg hij een beurs waarmee hij naar Parijs reisde. Daar maakte hij kennis met het werk van Auguste Rodin en vooral Aristide Maillol. In 1929 ondernam hij, samen met zijn echtgenote, een grote reis naar Florence, die enkele maanden duurde. Het echtpaar vestigde zich daarna in Hamburg, maar omdat hij door zijn steeds abstracter wordende werk niet meer in zijn levensonderhoud kon voorzien, verhuisden zij in 1936 naar Berlijn. Hartung vond zijn weg in de Hamburger kunstscene van de jaren twintig en dertig, vooral door de aansporingen van Max Sauerlandt, van het Hamburger Museum für Kunst und Gewerbe.
Hartung slaagde erin om na de beperkingen van de Nationaalsocialistische "Kulturpolitik" in de periode na de Tweede Wereldoorlog erkenning voor zijn werk te krijgen. In 1946 kreeg Hartung zijn eerste tentoonstelling in Galerie Rosen in Berlijn. Enige van zijn sculptures herinneren door hun vormgeving enigszins aan het werk van Hans Arp, Henri Laurens en Henry Moore. Met zijn werk gaf hij in Duitsland mede richting aan de ontwikkeling der abstracte kunst.
In 1951 werd Hartung benoemd als hoogleraar beeldhouwkunst aan de Hochschule für bildende Künste in Berlin in Berlijn. Hij werd als deelnemer uitgenodigd aan de documenta I in 1955, II in 1959 en III in 1964 ( met zijn sculptuur Delfoss uit 1963) in Kassel. In 1956 vertegenwoordigde Hartung zijn land op de Biënnale van Venetië en in 1958 ontwierp hij een beeld voor het Duitse paviljoen op de Wereldtentoonstelling in Brussel.
Hartung werd begraven op het Berlijnse Waldfriedhof Zehlendorf.

## Tentoonstellingen

* Karl Hartung - Die Hamburger Jahre (2008) in de Handelskammer Hamburg.

## Werken (selectie)

* Openluchtmuseum voor beeldhouwkunst Middelheim in Antwerpen: Compositie II (1949)
* Vrije Universiteit Berlijn, Berlijn: Kore (Torso) (1953)
* Paracelsus-Klinik, Marl: Der Heilende, der Geheilte, der Kranke (1955/6)
* Lehmbruck-Museum, Duisburg: Monument (1956)
* Beeldenpark van het Lehmbruck-Museum, Duisburg: Thronoi (1958/9)
* Skulpturenpark Heidelberg, Heidelberg: Flügelsäule (1960)
* Stad Berlijn: Wachsende Flügel (Kristalline Form) (1960/2)
* Friedrich-Engels-Allee in Wuppertal: Delfoss (1963) - geplaatst in 1966

## Fotogalerij

* Kore (Torso) (1953), Berlijn
* Beeldengroep Paracelsus-Klinik (1955/6), Marl
* Wachsende Flügel (1960/2), Berlijn
* Delfoss (1963), Wuppertal

## Literatuur

* Claus Pese: Mehr als nur Kunst. Das Archiv für Bildende Kunst im Germanischen Nationalmuseum, Ostfildern-Ruit 1998