OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Zwitserland op het Eurovisiesongfestival 1963

Concours Eurovision 1963 was de zevende editie van de Zwitserse voorronde voor het Eurovisiesongfestival 1960.

## Deelnemers nationale finale

Aan de nationale finale 4 artiesten mee. Anita Traversi zong 3 liedjes en de andere artiesten zongen elk 1. De Zwitserse nationale finale werd gehouden op 9 februari in de TSR TV Studios in Genève. Het winnende lied werd gekozen door een jury bestaande uit 27 leden.
De volgende liedjes en artiesten namen deel:
* Komme mit mir - Anita Traversi
* Mon petit bolero - Jo Roland
* Voglio vivere - Anita Traversi
* T'en va pas - Esther Ofarim
* La più bella canzone del - Anita Traversi
* Einmal in Mexico - Willy Schmid
De winnaar van Concours Eurovision 1963 werd Esther Ofarim met haar lied T'en va pas. Op het Eurovisiesongfestival werd Ofarim zelf tweede. Deze tweede plaats was enigszins controversieel omdat Noorwegen in eerste instantie vier punten aan Zwitserland had gegeven en slechts één aan Denemarken. Omdat er onregelmatigheden waren gebleken werden deze punten niet direct meegeteld, maar werd de Noorse jury aan het einde van de avond teruggebeld. Toen gaf het onder meer vijf punten aan Denemarken en slechts twee aan Zwitserland, waardoor Denemarken met twee punten voorsprong won.
1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 · 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023 · 2024
# Șamșud

Șamșud (Roemeens), Szilágysámson (Hongaars) is een Roemeense gemeente in het district Sălaj.

## Bevolking

De gemeente Șamșud telde tijdens de volkstelling van 2011 in totaal 1723 inwoners. De meerderheid van de bevolking (1580 personen) wordt gevormd door de etnische Hongaren.
# Șcheia (Iași)

Șcheia is een Roemeense gemeente in het district Iași. Șcheia telt 3359 inwoners.
# Änniksaare

Änniksaare is een plaats in de Estlandse gemeente Mustvee, provincie Jõgevamaa. De plaats telt 9 inwoners (2021) en heeft de status van dorp (Estisch: küla).
Tot in oktober 2017 lag Änniksaare in de gemeente Avinurme. In die maand werd Avinurme bij de gemeente Mustvee gevoegd.
# Österåker

Österåker kan verwijzen naar:
* Österåker (gemeente); een gemeente in Zweden, nabij Stockholm
* Österåker (Boden); een dorp in Zweden nabij Boden
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Österåker en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Östervåla

Östervåla is een plaats in de gemeente Heby in het landschap Uppland en de provincie Uppsala län in Zweden. De plaats heeft 1570 inwoners (2005) en een oppervlakte van 184 hectare.

## Verkeer en vervoer

Bij de plaats loopt de Länsväg 272.
* ↑ (sv) Tätort (17-02-2006). Zweeds Bureau voor Statistiek. Tätorter 2005. Bezocht op 13 april 2009.
# Île-d'Aix (gemeente)

Île-d'Aix is een gemeente op het gelijknamige eiland in het Franse departement Charente-Maritime in de regio Nieuw-Aquitanië en telt 224 inwoners (2017), dat zijn er twaalf minder dan bij de telling van 2011 en wijst op een dalende tendens die zich nog steeds doorzet. De inwoners noemt men Aixois. De plaats maakt deel uit van het arrondissement Rochefort.

## Geografie

De gemeente valt samen met het eiland Île d'Aix, dat een oppervlakte heeft van 1,2 km², de bevolkingsdichtheid is 155,0 inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Île-d'Aix (gemeente) met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie

Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).
# Čebovce

Čebovce (Hongaars: Csáb) is een Slowaakse gemeente in de regio Banská Bystrica, en maakt deel uit van het district Veľký Krtíš. Čebovce telt 1.036 inwoners.
Balog nad Ipľom · Bátorová · Brusník · Bušince · Čebovce · Čeláre · Čelovce · Červeňany · Dačov Lom · Dolinka · Dolná Strehová · Dolné Plachtince · Dolné Strháre · Ďurkovce · Glabušovce · Horná Strehová · Horné Plachtince · Horné Strháre · Hrušov · Chrastince · Chrťany · Ipeľské Predmostie · Kamenné Kosihy · Kiarov · Kleňany · Koláre · Kosihovce · Kosihy nad Ipľom · Kováčovce · Lesenice · Ľuboriečka · Malá Čalomija · Malé Straciny · Malé Zlievce · Malý Krtíš · Modrý Kameň · Muľa · Nenince · Nová Ves · Obeckov · Olováry · Opatovská Nová Ves · Opava · Pôtor · Pravica · Príbelce · Sečianky · Seľany · Senné · Sklabiná · Slovenské Ďarmoty · Slovenské Kľačany · Stredné Plachtince · Sucháň · Suché Brezovo · Širákov · Šuľa · Trebušovce · Veľká Čalomija · Veľká Ves nad Ipľom · Veľké Straciny · Veľké Zlievce · Veľký Krtíš · Veľký Lom · Vieska · Vinica · Vrbovka · Záhorce · Závada · Zombor · Želovce
# 🇭🇺

🇭🇺 is een Unicode vlagsequentie emoji die gebruikt wordt als regionale indicator voor Hongarije. De meest gebruikelijke weergave is die van de vlag van Hongarije, maar op sommige platforms (waaronder Microsoft Windows) ziet men de letters HU.
De vlagsequentie is opgebouwd uit de combinatie van de Regional Indicator Symbols 🇭 (U+1F1ED) en 🇺 (U+1F1FA), tezamen de ISO 3166-1 alpha-2 code HU voor Hongarije vormend.
Deze emoji is in 2010 geïntroduceerd met de Unicode 6.0-standaard.

## Gebruik

Deze emoji wordt gebruikt als regionale aanduiding van Hongarije.

## Codering
### Unicode

In Unicode vindt men de 🇭🇺 met de codesequentie U+1F1ED U+1F1FA (hex).

### Shortcode

Er zijn shortcodes voor 🇭🇺; in Github kan deze opgeroepen worden met :hungary:, in Slack kan het karakter worden opgeroepen met de code :flag-hu:.
* ↑ Entry in de Emojipedia
# 🇭🇷

🇭🇷 is een Unicode vlagsequentie emoji die gebruikt wordt als regionale indicator voor Kroatië. De meest gebruikelijke weergave is die van de vlag van Kroatië, maar op sommige platforms (waaronder Microsoft Windows) ziet men de letters HR.
De vlagsequentie is opgebouwd uit de combinatie van de Regional Indicator Symbols 🇭 (U+1F1ED) en 🇷 (U+1F1F7), tezamen de ISO 3166-1 alpha-2 code HR voor Kroatië vormend.
Deze emoji is in 2010 geïntroduceerd met de Unicode 6.0-standaard.

## Gebruik

Deze emoji wordt gebruikt als regionale aanduiding van Kroatië.

## Codering
### Unicode

In Unicode vindt men de 🇭🇷 met de codesequentie U+1F1ED U+1F1F7 (hex).

### Shortcode

Er zijn shortcodes voor 🇭🇷; in Github kan deze opgeroepen worden met :croatia:, in Slack kan het karakter worden opgeroepen met de code :flag-hr:.
* ↑ Entry in de Emojipedia
# 🇰🇼

🇰🇼 is een Unicode vlagsequentie emoji die gebruikt wordt als regionale indicator voor Koeweit. De meest gebruikelijke weergave is die van de vlag van Koeweit, maar op sommige platforms (waaronder Microsoft Windows) ziet men de letters KW.
De vlagsequentie is opgebouwd uit de combinatie van de Regional Indicator Symbols 🇰 (U+1F1F0) en 🇼 (U+1F1FC), tezamen de ISO 3166-1 alpha-2 code KW voor Koeweit vormend.
Deze emoji is in 2010 geïntroduceerd met de Unicode 6.0-standaard.

## Gebruik

Deze emoji wordt gebruikt als regionale aanduiding van Koeweit.

## Codering
### Unicode

In Unicode vindt men de 🇰🇼 met de codesequentie U+1F1F0 U+1F1FC (hex).

### Shortcode

Er zijn shortcodes voor 🇰🇼; in Github kan deze opgeroepen worden met :kuwait:, in Slack kan het karakter worden opgeroepen met de code :flag-kw:.
* ↑ Entry in de Emojipedia
# 🇱🇰

🇱🇰 is een Unicode vlagsequentie emoji die gebruikt wordt als regionale indicator voor Sri Lanka. De meest gebruikelijke weergave is die van de vlag van Sri Lanka, maar op sommige platforms (waaronder Microsoft Windows) ziet men de letters LK.
De vlagsequentie is opgebouwd uit de combinatie van de Regional Indicator Symbols 🇱 (U+1F1F1) en 🇰 (U+1F1F0), tezamen de ISO 3166-1 alpha-2 code LK voor Sri Lanka vormend.
Deze emoji is in 2010 geïntroduceerd met de Unicode 6.0-standaard.

## Gebruik

Deze emoji wordt gebruikt als regionale aanduiding van Sri Lanka.

## Codering
### Unicode

In Unicode vindt men de 🇱🇰 met de codesequentie U+1F1F1 U+1F1F0 (hex).

### Shortcode

Er zijn shortcodes voor 🇱🇰; in Github kan deze opgeroepen worden met :sri_lanka:, in Slack kan het karakter worden opgeroepen met de code :flag-lk:.
* ↑ Entry in de Emojipedia
# 832 v.Chr.

Het jaar 832 v.Chr. is een jaartal in de 9e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

## Gebeurtenissen
### Klein-Azië

* Koning Sardur I sticht het koninkrijk Urartu en bouwt in Tushpa de "Toren van Sardur".
# 237 v.Chr.

Het jaar 237 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

## Gebeurtenissen
### Egypte

* 6 maart - Ptolemaeus III Euergetes vaardigt het decreet van Canopus uit. Hiermee wordt onder andere een schrikkeldag ingesteld.
* Ptolemaeus III laat de Tempel van Horus (Edfu) bouwen. De tempel bestaat uit een indrukwekkende pyloon met bas-reliëfen van o.a. de valkgod Horus.

### Carthago

* Hamilcar Barkas landt met een Carthaags expeditieleger aan de oostkust van het Iberische schiereiland (Spanje), de Carthagers bezetten de goud- en zilvermijnen. Hij wordt op de reis vergezeld door zijn 9-jarige zoon Hannibal Barkas.
# 236

Het jaar 236 is het 36e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

## Gebeurtenissen
### Italië

* Keizer Maximinus I Thrax benoemt zijn zoon Maximus Caesar tot Caesar en toekomstig troonopvolger. De Romeinse veldtochten in Germanië en Pannonië verlopen succesvol.
* Maximinus besluit de belastingen te verhogen om zijn militaire campagnes te financieren. De Senaat keert zich tegen hem en in Rome breken protesten uit onder de bevolking.

## Religie

* Paus Fabianus (236 - 250) volgt Anterus op als de 20e paus van de Rooms-Katholieke Kerk. Hij stuurt zeven bisschopen naar Gallië om het christendom uit te breiden.

## Geboren

* Sima Yan, keizer van het Chinese Keizerrijk (overleden 290)

## Overleden

* 3 januari - Anterus, paus van de Rooms-Katholieke Kerk
# 1e Vestingsbrigade Kreta

De 1e Vestingsbrigade Kreta (Duits: 1. Festungs-Brigade Kreta) was een Duitse brigadestaf van de Wehrmacht tijdens de Tweede Wereldoorlog.

## Oprichting en krijgsgeschiedenis

De brigade werd op 15 januari 1942 opgericht op Kreta in Griekenland. De staf werd gevormd uit de staf van de opgeheven 713e Infanteriedivisie. Op 23 november 1942 werd de staf omgedoopt in Deutscher Eisenbahn-Sicherungsstab Kroatien.

## Slagorde (20 juli 1942)

* Infanterieregiment 746
* 832e, 833e en 834e Landesschützen-bataljons

## Commandanten

| Rang | Naam | Begin | Eind |
| Generalmajor | Franz Fehn | 15 januari 1942 | 15 mei 1942 |
| | ?? | 15 mei 1942 | 1 juli 1942 |
| Oberst | Egon von Neindorff | 1 juli 1942 | 20 september 1942 |
| Oberst | Heribert von Larisch | 1 oktober 1942 | 23 november 1942 |
* Georg Tessin – Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939-1945. Vierzehnter Band: Die Landstreitkräfte: Namensverbände / Die Luftstreitkräfte:(Fliegende Verbände) / Flakeinsatz im Reich 1943-1945.
* https://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/FestungsBrigade/FBKreta1-R.htm, geraadpleegd op 28 december 2020
Vestingsbrigade Almers · Vestingsbrigade Belfort · Vestingsbrigade Korfoe · Vestingsbrigade Kreta · 1e Vestingsbrigade Kreta · 2e Vestingsbrigade Kreta · Vestingsbrigade Lofoten · Vestingsbrigade Sebastopol · 135e Vestingsbrigade · 939e Vestingsbrigade · 963e Vestingsbrigade · 964e Vestingsbrigade · 966e Vestingsbrigade · 967e Vestingsbrigade · 968e Vestingsbrigade · 969e Vestingsbrigade · 1017e Vestingsbrigade
# 899

Het jaar 899 is het 99e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

## Gebeurtenissen

* Zomer - De Magyaren onder leiding van Árpád vallen op verzoek van koning Arnulf van Karinthië de Povlakte binnen. Koning Berengarius I weigert met de Magyaren te onderhandelen over een afkoopsom en mobiliseert het leger. Árpád verrast bij Cartigliano het Lombardische leger (15.000 man) door een hinderlaag te leggen rondom het legerkamp en verslaat Berengarius die zich in wanorde over de rivier de Brenta moet terugtrekken.

### oktober

* 26 - Koning Alfred de Grote overlijdt na een regeerperiode van 28 jaar. Tijdens zijn bewind verdrijft hij de Deense Vikingen uit de Angelsaksische koninkrijken, hierdoor krijgt hij het epitheton "de Grote" toegekend. Alfred verbetert het rechtssysteem en de militaire structuur in het koninkrijk. Hij laat strategische plaatsen (burhs) versterken tegen de plunderende Vikingen. Tevens bevordert Alfred het leersysteem door het stichten van kloosters en een hofschool. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Eduard de Oudere als heerser van Wessex.

### december

* 8 - Arnulf van Karinthië overlijdt in Regensburg na een regeerperiode van 12 jaar en wordt begraven in de abdij van Sankt Emmeram. Hij wordt opgevolgd door zijn 6-jarige zoon Lodewijk IV als koning van het Oost-Frankische Rijk. Vanwege zijn jonge leeftijd wordt Hatto I, raadgever en aartsbisschop van Mainz, tot regent aangewezen. Lodewijk eist dat zijn (half)broer, koning Zwentibold het koninkrijk Lotharingen overdraagt.
* 30 - Boudewijn II de Kale laat het stoffelijk overschot van de Heilige Winok overbrengen van Sint-Omaars naar de Sint-Maartenskerk bij de Groene berg aan de kust, waar later Sint-Winoksbergen zal verrijzen.

## Religie

* Regino van Prüm moet het benediktijner abdij van Prüm verlaten. Hij wordt in Trier door aartsbisschop Radbod als abt in de abdij van Sankt Maximin aangesteld.
* Radboud (899 - 917) wordt met toestemming van Arnulf van Karinthië tot bisschop van Utrecht gekozen.
* Eerste schriftelijke vermelding van Weimar (Duitsland).

## Geboren

* Alfons IV, koning van León (waarschijnlijke datum)

## Overleden

* 26 oktober - Alfred de Grote (~50), koning van Wessex
* 8 december - Arnulf van Karinthië, koning van het Oost-Frankische Rijk
# 426

Het jaar 426 is het 26e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

## Gebeurtenissen
### Klein-Azië

* Populair en onjuist geloof in de vernietiging van het heiligdom van Olympia na een decreet van de Oost-Romeinse keizer Theodosius II, toen dezelfde keizer talloze decreten uitvaardigde om de heilige plaatsen van weleer te beschermen tegen vandalisme en iconoclasme. Zoals aangegeven in Codex Theodosianus 16.10.15, CTh.16.10.18.

### Europa

* Aëtius maakt in Gallië een einde aan de Gotische opstand van Theodorik I. Na schermutselingen breken de Goten het beleg op van Arles waarna vredesbesprekingen worden opgestart.
* De Vandalen plunderen in de Middellandse Zee met een gewapende vloot de Balearen. Rex Flavius Gunderik accepteert het koningschap over de Alanen.
* Chlodio (r. 426-448) wordt koning van de Salische Franken. Hij regeert over Toxandrië (huidige België) en breidt zijn macht verder uit naar het Westen.
* Honoratus krijgt na de moord op Patroclus de leiding over het bisdom van Arles en wordt benoemd tot aartsbisschop.

### Mexico

* Koning K'inich Yax K'uk Mo sticht de Maya-dynastie in Copán (Mexico). Het koninkrijk zal blijven bestaan tot 820.

## Overleden

* Patroclus van Arles, Frans aartsbisschop
* ↑ The Archaeology of Late Antique "paganism" - Luke Lavan/Michael Mulryan, 2009 - Judith McKenzie, 2007
* ↑ https://www.thelatinlibrary.com/theodosius/theod16.shtml. Gearchiveerd op 17 november 2022.
# 1-naftol

1-naftol of α-naftol is een polyaromatische koolwaterstof met een typische geur. Het is een metaboliet van de insecticiden carbaryl en naftaleen en heeft bij volwassen mannen een testosteronverlagend effect.
Het is een isomeer van 2-naftol. Beide isomeren worden gebruikt als grondstof voor de synthese van een aantal azokleurstoffen.
# A12 (Kroatië)

De Kroatische Autocesta 12 is een toekomstige snelweg van het knooppunt Sveta Helena (met de Autocesta 4) nabij Zagreb naar de Hongaarse grensovergang nabij Gola. In Hongarije wordt de weg in de toekomst voortgezet als M9.
De A12 gaat samen met de toekomstige A13 de zogenaamde Podravina-Bilogorje Ypsilon vormen. De weg is sinds april 2009 in aanbouw.
A1 · A2 · A3 · A4 · A5 · A6 · A7 · A8 · A9 · A10 · A11 · A12 · A13
# A12 (Portugal)

De A12 of Auto-estrada do Sul do Tejo is een autosnelweg in Portugal die van Sacavém naar Setúbal loopt. De snelweg is 40 kilometer lang. De snelweg loopt over de Vasco da Gamabrug.
A1 · A2 · A3 · A4 · A5 · A6 · A7 · A8 · A9 · A10 · A11 · A12 · A13 · A14 · A15 · A16 · A17 · A18 · A19 · A20 · A21 · A22 · A23 · A24 · A25 · A26 · A27 · A28 · A29 · A30 · A31 · A32 · A33 · A34 · A35 · A36 · A37 · A38 · A39 · A40 · A41 · A42 · A43 · A44 · A47 · A48 · VRI
# A130

A130 kan verwijzen naar:
* A130 (Engeland) - weg in Essex, Engeland
* A-130 (Rusland) - snelweg in Rusland
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van A130 en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# 889

Het jaar 889 is het 89e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

## Gebeurtenissen
### Brittannië

* Koning Eochaid van Strathclyde en zijn pleegvader Giric worden door plunderende Vikingen verbannen uit het koninkrijk. Donald II, een zoon van Constantine I, volgt hen op als koning van Alba (huidige Schotland).

### Europa

* 4 augustus - Gerulf, graaf van West-Frisia, ontvangt van koning Arnulf van Karinthië als beloning voor zijn rol bij het verdrijven van de Vikingen een aantal goederen in Teisterbant (o.a Tiel en Asch) in vol eigendom.
* Boris I, vorst (knjaz) van het Bulgaarse Rijk, treedt af na een regeerperiode van 36 jaar en trekt zich terug in een klooster. Zijn zoon Vladimir volgt hem op en voert hervormingen door op politiek en religieus gebied.
* Guido, hertog van Spoleto, verslaat zijn rivaal Berengarius I bij de rivier de Trebbia. Hij neemt het koningschap van Italië over en wordt in Pavia (Noord-Italië) door paus Stefanus V gekroond met de IJzeren Kroon.
* Arnulf van Karinthië erkent op een Rijksdag in Forchheim (huidige Beieren) zijn onwettige zoon Zwentibold als opvolger van het Oost-Frankische Rijk. Hij verleent de stad Osnabrück het recht om handel te drijven.
* Guido van Spoleto sticht het markgraafschap Ivrea (huidige Piëmont) en benoemt Anscarius als eerste markgraaf. (waarschijnlijke datum)
* Eerste schriftelijke vermeldingen van Aalburg, Dülmen en Zillertal.

### Arabische Rijk

* Khashkhash ibn Saeed ibn Aswad, een Moorse admiraal, steekt vanuit Palos de la Frontera (huidige Spanje) de Atlantische Oceaan over. Hij keert beladen terug met fabelachtige schatten. (waarschijnlijke datum)

### Azië

* Sugawara no Michizane, een Japanse edelman, wordt door keizer Uda benoemd tot 'minister van Rechts' (de op een na hoogste ministerstitel) in de keizerlijke regering.
* De stad Yasodharapura, later bekend als Angkor (huidige Cambodja), wordt gesticht. (waarschijnlijke datum)

### Meso-Amerika

* Rond deze periode worden de laatste gebouwen gebouwd die toebehoren aan de Mayacultuur (in de omgeving van Tikal) in Guatemala. (waarschijnlijke datum)

## Geboren

* Abd al-Rahman III, Arabisch kalief (overleden 961)
* Arnulf I, graaf van Vlaanderen (waarschijnlijke datum)

## Overleden

* Abu Dawud (72), Perzisch hadithverzamelaar
* Bořivoj I, hertog van Bohemen (of 888)
* Liutbert, aartsbisschop van Mainz
# AC 2-Litre

De AC 2-Litre is een wagen van het Britse automerk AC. De wagen werd vooral als sedan verkocht in twee- en, vanaf 1953, in vierdeurs uitvoering. De tweeliter-motor met 74 en 76 pk behaalde een topsnelheid van 135 km/u.
Toen de productie van de 2-Litre in 1958 werd stopgezet werd de motor nog tot 1963 in andere AC-modellen gebruikt.

## Externe link

* (fr) AC 2 Litre
# 114 (getal)

114 is het natuurlijke getal volgend op 113 en voorafgaand aan 115.

## In de wiskunde

* Honderdenveertien is een Harshadgetal.
* Er is geen oplossing voor Eulers totiëntvergelijking φ(x) = 114, waarmee 114 een niettotiënt is.
* Honderdveertien is een getal uit de rij van Padovan.

## Overig

Honderdveertien is ook:
* het jaar 114 v.Chr. of het jaar 114
* het scheikundig element met atoomnummer 114 is flerovium (Fl)
* een waarde uit de E-reeks E192
# A.J. Hartley

Andrew James Hartley is een schrijver en dramaturg van Britse afkomst, tegenwoordig woonachtig in de Verenigde Staten. Hij schrijft romans die zich in landen als Italië en Griekenland en in het Midden-Oosten afspelen.
Als kind reisde Hartley met zijn familie veel door Griekenland en Rome en zodoende raakte hij geïnteresseerd in archeologie. Hij studeerde Egyptologie aan de Universiteit van Manchester en werkte mee aan archeologische opgravingen betreffende de bronstijd in de omgeving van Jeruzalem. Door zijn talloze omzwervingen over de gehele wereld leerde hij meer dan alleen het literair-historische, zijn fascinatie over het verleden bleef groeien.
In Amerika, aan de Universiteit van Boston, studeerde hij Engelse literatuur en behaalde er zijn graden (M.A. en Ph.D.). Tegenwoordig is hij werkzaam als professor aan de universiteit van North Carolina bij de faculteit Theater en Dans, specifiek op het gebied van de Shakespeare-kennis.
Hartley is getrouwd, heeft een zoon en woont in Charlotte.
# A.J. Sanders

Anton Johan Sanders (Rotterdam, 9 februari 1869 - Groningen, 18 april 1909), onder vakgenoten doorgaans A.J. Sanders genoemd, was een Nederlandse architect, die kantoor hield in de stad Groningen.

## Leven en werk

Toen Anton Sanders op de HBS zat overleed zijn vader, wat hem deed besluiten om de Ambachtsschool te gaan volgen teneinde zo snel mogelijk financieel zelfstandig te kunnen zijn. Nadat hij deze had afgerond, werkte hij voor verschillende architecten, waaronder voor de Haagse bouwmeester E.F. Ehnle (1862-1922). Ook was hij werkzaam voor de van oorsprong uit Zeeland afkomstige architect J.J. van Nieukerken (1854-1913). Deze had de opdracht verworven voor een deel van de nieuwbouw van het Academisch Ziekenhuis in Groningen en ten behoeve van dat project, waarmee in 1895 werd begonnen, nam hij Sanders als opzichter in dienst. Nadat de bouw van het ziekenhuis in 1903 was voltooid, bleef Sanders in Groningen en vestigde zich er als zelfstandig architect.
Zijn praktijk, waarin ook de latere architect M.G. Eelkema (1883-1930) werkte, was al gauw succesvol: hij kreeg opdrachten uit zowel de provincie Groningen als elders uit het land. Twee van Sanders' bekendste bouwwerken staan in de stad Groningen: een uitbreiding in art-nouveaustijl van de meubelfabriek Nederland (1904) en de Oppenheimbank (1905), een berlagiaans bankgebouw. Beide panden zijn aangewezen als rijksmonument. Verder zijn onder meer een burgemeesterswoning in Delfzijl, een landhuis in Nunspeet en twee villa's in Wildervank van zijn hand. Sanders ontwierp daarnaast ook interieurs. Op een in 1903 door de Maatschappij van Nijverheid in Arnhem georganiseerde Tentoonstelling van Toegepaste Moderne Kunst werd een door hem ontworpen interieur bekroond met een zilveren medaille.
Een verbouwing van het Groninger Diaconessenhuis, waarbij hij opnieuw samenwerkte met Van Nieukerken, zou een van zijn laatste werken zijn. Op 18 april 1909 werd Sanders te Groningen door een hartverlamming getroffen en overleed hij op 40-jarige leeftijd.
Samen met zijn broer Ludwig Adrian ontwikkelde hij het zogenaamde gemetalliseerd beton waardoor kleureffecten verkregen werden. In Nederland werd dit, na zijn overlijden, voor de eerste keer toegepast in een door de architect Jan Gratama ontworpen tuinhuis op de Tweede Jaarbeurs in 1917 in Utrecht.

## Werken (selectie)

* 1904: Magazijn met kantoor voor meubelfabriek Nederland aan de Blekerstraat, Groningen
* 1905: De Oppenheimbank aan de Pelsterstraat, Groningen
# Abacetus rufotestaceus

Abacetus rufotestaceus is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1869 door Chaudoir.
# Abaria ateduna

Abaria ateduna is een schietmot uit de familie Xiphocentronidae. De soort komt voor in het Oriëntaals gebied.
# Abarenicola insularum

Abarenicola insularum is een borstelworm uit de familie Arenicolidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1963 gepubliceerd door Wells.