OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Guy McPherson

Guy R. McPherson (29 februari 1960) is een Amerikaans wetenschapper, hoogleraar-emeritus natuurlijke hulpbronnen, ecologie en evolutiebiologie aan de Universiteit van Arizona. Hij is echter het meest bekend geworden door zijn concept van Near Term Extinction (NTE), het uitsterven van de mensheid op korte termijn, dat wil zeggen tegen of voor 2030.
McPherson behaalde in 1987 een doctoraat in de wetenschappen aan de Texas Tech University in Lubbock, Texas, en werd vanaf het jaar nadien hoogleraar aan verschillende Amerikaanse universiteiten.
Hij schreef een reeks boeken over zijn vakgebied, en fungeerde als expert in een aantal rechtszaken rond natuurbranden. In mei 2009 vestigde McPherson zich geleidelijk op een zelfvoorzienende boerderij in het zuiden van New Mexico. Als onafhankelijk onderzoeker en cultuurcriticus gaf hij tal van lezingen en radioshows. McPherson houdt een uitgebreid wetenschappelijk blog bij onder de titel "Nature Bats Last" (“De natuur heeft het laatste woord”), gewijd aan abrupte klimaatverandering, en het mogelijk uitsterven van de mensheid als gevolg van positieve feedback-kringlopen in het klimaat.
Critici noemen McPherson een apocalyptische doemdenker, en betwisten zijn wetenschappelijke argumentatie. Een aantal bezorgde klimaatwetenschappers zoals James Hansen of Peter Ward, en milieujournalisten zoals Bill McKibben vermijden weliswaar geassocieerd te worden met het label “nakend uitsterven van de mensheid”, maar houden ernstig rekening met catastrofale ontwikkelingen op relatief korte termijn.

## Externe link

* Officiële website
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Guy McPherson op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* 1 2 Guy R. McPherson. Universiteit van Arizona. Geraadpleegd op 21 maart 2017.
* 1 2 Humanity Is Getting Verrrrrrry Close to Extinction (21 augustus 2013). Gearchiveerd op 22 maart 2017. Geraadpleegd op 21 maart 2017.
* ↑ John H. Richardson, When the End of Human Civilization Is Your Day Job (7 juli 2015). Geraadpleegd op 21 maart 2017.
* ↑ Michael Bastasch, Professor: ‘Terminate Industrial Civilization’ To Save Earth From Global Warming (22 oktober 2014). Geraadpleegd op 21 maart 2017.
* ↑ Dahr Jamail, Mass Extinction: It's the End of the World as We Know It (6 juli 2015). Geraadpleegd op 21 maart 2017.
* ↑ Professional Service. Universiteit van Arizona. Gearchiveerd op 22 maart 2017. Geraadpleegd op 21 maart 2017.
* ↑ Nature Bats Last. Gearchiveerd op 23 maart 2017. Geraadpleegd op 21 maart 2017.
* ↑ Michael Tobis, McPherson’s Evidence That Doom Doom Doom (13 maart 2014). Gearchiveerd op 8 maart 2017. Geraadpleegd op 21 maart 2017.
* Gemeinsame Normdatei: 135955246
* International Standard Name Identifier: 0000 0000 7841 8985
* Library of Congress Control Number: n97033556
* Nationale Bibliotheek van Israël: 987007452431905171
* Système universitaire de documentation: 204487773
* Virtual International Authority File: 34685044
* WorldCat (via VIAF): 34685044
# Opoboa chrysoparala

Opoboa chrysoparala is een vlinder uit de familie spinneruilen (Erebidae), onderfamilie donsvlinders (Lymantriinae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1932 door Collenette.
De soort komt voor in tropisch Afrika.
# Het narrenschip (tekening)

Het narrenschip is een tekening naar Jheronimus Bosch in het Louvre in Parijs.

## Beschrijving

Het is een vrijwel exacte kopie van het schilderij Het narrenschip van Jheronimus Bosch, dat zich ook in het Louvre bevindt. Er zijn echter enkele verschillen. Zo ontbreekt de vis, die op het schilderij aan een tak van de boom op de achterkant van het schip hangt, terwijl het braaksel van de man geheel rechts juist beter te zien is. Daarnaast is op de tekening het struikgewas slechts summier weergegeven. Daar waar op het schilderij op de achtergrond een berglandschap geschilderd is, laat de tekening het silhouet van een stad zien. Men gaat ervan uit dat het schilderij op een zeker moment is overgeschilderd en dat de tekening het schilderij in oorspronkelijke toestand laat zien. In het Louvre bevindt zich ook een tekening naar het schilderij De dood van een vrek van Bosch (zie De dood van een vrek (tekening)), in dezelfde techniek en met ongeveer dezelfde afmetingen.

## Toeschrijving

Volgens Bosch-kenner Charles de Tolnay is de tekening een kopie naar het schilderij in het Louvre. Volgens Ludwig von Bladass is de tekening, net als die van De dood van een vrek, een kopie uit de jaren 1520. Friedländer, Popham en Boon beschouwen de tekening echter als een eigenhandig werk van Bosch. Hierbij wordt gewezen op de hoge kwaliteit van de tekening en overeenkomsten met grisailleschilderingen van Bosch op de buitenzijden van verschillende drieluiken. Zo is de zingende monnik op bijna dezelfde manier opgehoogd met witte verf als de staande monnik op het rechter buitenluik van het Antonius-drieluik in Lissabon. Sommige auteurs hebben gesuggereerd dat het hier om een studie voor het schilderij zou gaan, iets wat Friedländer met klem ontkent. De deels zichtbare ondertekening van het Narrenschip laat een te groot verschil zien met de tekening, zodat de mogelijkheid dat het hier gaat om een studie niet waarschijnlijk is.

## Herkomst

De tekening werd op 13 februari 1908 door het Louvre gekocht op de veiling van de collectie van de markies De Valori.
# Gregorio Rosa Chávez

Gregorio Rosa Chávez (Sociedad, 3 september 1942) is een Salvadoraans geestelijke en een kardinaal van de Rooms-Katholieke Kerk.
Rosa Chávez werd op 24 januari 1970 priester gewijd. Vervolgens verrichtte hij pastorale werkzaamheden in het bisdom San Miguel.
Op 17 februari 1982 werd Rosa Chávez benoemd tot hulpbisschop van San Salvador en tot titulair bisschop van Mulli; zijn bisschopswijding vond plaats op 3 juli 1982.
Rosa Chávez werd tijdens het consistorie van 28 juni 2017 kardinaal gecreëerd. Hij kreeg de rang van kardinaal-priester. Zijn titelkerk werd de Santissimo Sacramento a Tor de’ Schiavi. Op 3 september 2022 verloor hij - in verband met het bereiken van de 80-jarige leeftijd - het recht om deel te nemen aan een toekomstig conclaaf.
Rosa Chávez ging op 4 oktober 2022 met emeritaat.
# Els de Graaff-van Meeteren

Elisabeth Albertine (Els) de Graaff-van Meeteren (Arnhem, 26 juli 1946) is een Nederlandse ambtenaar en lerares en een politica voor de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD).

## Levensloop

Els de Graaff-van Meeteren werd geboren als een dochter van de ondernemer Pieter van Meeteren en Elise Alexandrine Eugenie Marie van Diemen Arbeiter. Na de middelbare school in Den Haag studeerde ze van 1965 tot 1976 biologie aan de Universiteit Utrecht. Ze begon haar carrière als lerares biologie. Daarna was ze plaatsvervangend directeur scholing van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Van 13 maart 1986 tot 3 juni 1986 was drs. De Graaff-van Meeteren lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Ze was van 2007 tot 2008 lid van de Provinciale Staten van Utrecht. Els de Graaff-van Meeteren is getrouwd op 31 maart 1976 in Delft.

## Partijpolitieke functies

* Voorzitter van de VVD afdeling Zeist
* De informatie op deze pagina, of een eerdere versie daarvan, is geheel of gedeeltelijk afkomstig van www.parlement.com. Overname was tot 1 februari 2016 toegestaan met bronvermelding.
* Parlement.com: vg09llo0avwv
# Galathea latirostris

Galathea latirostris is een tienpotigensoort uit de familie van de Galatheidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1852 door Dana.
# Génicourt-sur-Meuse

Génicourt-sur-Meuse is een gemeente in het Franse departement Meuse (regio Grand Est) en telt 234 inwoners (1999).

## Geschiedenis

Vanaf de oprichting op 30 januari 1790 maakte de gemeente Génicourt-sur-Meuse deel uit van het kanton Verdun. Op 1 januari 1973 fuseerde het met Dieue tot de gemeente Dieue-Génicourt. Deze gemeente werd bij de opheffing van het kanton Verdun op 23 juli 1973 ingedeeld bij het nieuwe kanton Verdun-Est. Op 31 januari werd de gemeente Dieue-Génicourt weer gesplitst. In maart 2015 werd het kanton Verdun-Est opgeheven en werden zowel Dieue-sur-Meuse als Génicourt-sur-Meuse ingedeeld bij het het tegenwoordige kanton Dieue-sur-Meuse.

## Geografie

De oppervlakte van Génicourt-sur-Meuse bedraagt 8,0 km², de bevolkingsdichtheid is 29,3 inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Génicourt-sur-Meuse met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie

Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).
# Gyretes clypealis

Gyretes clypealis is een keversoort uit de familie van schrijvertjes (Gyrinidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1964 door Ochs.
# Het nest van de Marsupilami's

Het nest van de Marsupilami's is het twaalfde stripalbum uit de reeks Robbedoes en Kwabbernoot. Naast het hoofdverhaal bevat het album ook het kortverhaal Boeven op de kermis. Tekst en tekeningen zijn van André Franquin.
Het album verscheen in 1960 bij uitgeverij Dupuis.

## Inhoud
### Het nest van de Marsupilami's

Robbedoes en Kwabbernoot wonen een conferentie bij gehouden door de journaliste IJzerlijm. Ze draait haar film af, een compilatie van door haarzelf gemaakte opnames in de jungle van het Zuid-Amerikaanse Palombië. In de film wordt getoond hoe een Marsupilami een wijfje ontmoet en drie jongen krijgt. Een jaguar probeert herhaaldelijk het nest aan te vallen, maar zonder succes.
Robbedoes en Kwabbernoot weten dankzij de film dat hun eigen Marsupilami weliswaar zeldzaam, maar niet helemaal uniek in de wereld is.

### Boeven op de kermis

In het tweede verhaal verijdelt Robbedoes een kidnapping die door een bende met een kermis meereizende boeven wordt beraamd.

## Context

Het hoofdverhaal Het nest van de Marsupilami's verscheen vanaf 24 januari 1957 in afleveringen in het weekblad Spirou / Robbedoes. Het is een atypisch verhaal. Robbedoes en Kwabbernoot zijn grotendeels toeschouwers.
Isabelle, de dochter van Franquin, en de toenmalige hoofdredacteur van Spirou, Yvan Delporte, legden een verband tussen dit verhaal en de zwangerschap van de echtgenote van André Franquin. De samenloop zou niet toevallig zijn.
* ↑ Dayez, Hugues, Les aventures d'un journal, Spirou, 3851, 1 februari 2012, p 25
# Gregorio Ricci-Curbastro

Gregorio Ricci-Curbastro (Lugo di Romagna, 12 januari 1853 - 6 augustus 1925) was een Italiaanse wiskundige. Hij is het meest bekend als de uitvinder van de tensorrekening, maar publiceerde belangrijk werk op veel wiskundige gebieden.
Zijn beroemdste publicatie, The Absolute differentiaalrekening, werd onder de naam Ricci gepubliceerd. Zijn mede-auteur voor dit artikel was zijn voormalige student Tullio Levi-Civita. Dit was de enige keer dat Ricci-Curbastro in een publicatie gebruik maakte van de verkorte vorm van zijn naam, en dat blijft tot de huidige dag tot verwarring leiden.
# Elzbach

De Elzbach is een bijna 59 kilometer lang riviertje in Rijnland-Palts in Duitsland. Het is een van de zijrivieren van de Moezel. De rivier ontspringt op de Hochkelberg in de Hoge Eifel bij Bereborn. De Elzbach stroomt tot Monreal voornamelijk oostwaarts. Na Monreal neemt de loop van het riviertje een zuidoostelijke richting. Bij Kaifenheim overspant een 97 meter hoge brug van de autosnelweg A48 het Elzdal. In de benedenloop stroomt het riviertje langs Burcht Pyrmont en maakt het water een val van 6 meter hoog, de Pyrmonter Waterval. Het riviertje kronkelt vervolgens om Burg Eltz heen en mondt uiteindelijk in de Moezel bij Moselkern uit.
Mogelijk heeft de naam Elz een Keltische oorsprong. Ook komt de loofboomsoort els veelvuldig in het dal van de rivier voor.

## Wegen en wandelpaden

Langs de bovenloop van de rivier naar Monreal loopt een weg. De benedenloop van de rivier stroomt door een diep dal en kan slechts te voet of gedeeltelijk met de fiets worden gevolgd. Vanaf Monreal tot de Moezel wordt een wandelroute goed bewegwijzerd. Dit wandelpad maakt deel uit van het pelgrimspad naar Santiago de Compostella. De totale afstand is 33 kilometer lang. Wandelaars kunnen kiezen voor een kortere route naar de Moezel door op andere plekken te starten.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Elzbach op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
# Haagse Beemden Loop

De Haagse Beemden Loop is een hardloopwedstrijd in Breda over afstanden van onder andere 5 km, 10 km, 15 km en sinds 2014 ook een obstakelloop. Sinds 1990 wordt het jaarlijks gehouden in de maand mei in het stadsdeel Haagse Beemden. Tot 2013 altijd op de eerste zondag van mei, sinds 2014 op de laatste zondag van mei.
Het parcours van de loop gaat door de wijken Heksenwiel en Asterd over fietspaden en polderwegen. Start en finish zijn vanaf 2015 bij BSV Boeimeer. Rond de loop is er een braderie, muziek en diverse kinderattracties. Het sportevenement wordt bezocht door enkele duizenden belangstellenden, jaarlijks zijn er ongeveer 1500 deelnemers, waarmee dit het grootste sportevenement van de Haagse Beemden is en een van de populairste loopevenementen van Breda. Aan de wedstrijdloop doen bekende atleten mee uit binnen- en buitenland.
Vijftienvoudig Nederlands kampioen Tonnie Dirks won de wedstrijd in 1997. In 1999 won de Keniaanse Pamela Chepchumba bij de vrouwen. In 2002 wonnen de Keniaanse atleten John Kyui de 10 km en Dennis Ndiso de 15 km. Merel de Knegt won de wedstrijd in 2009. Endeshaw Negesse, een van de snelste marathonlopers ter wereld, won in 2011. Jop van der Steen won de 15-km editie in 2015 bij de mannen en Ruth van der Meijden de 10-km editie bij de vrouwen.
Andere bekende Nederlandse atleten die deelnamen zijn: Luc Krotwaar, John Vermeule, Anne van Schuppen, Jeroen van Damme (brons 2004, goud 2005 en 2016), Nadezhda Wijenberg (zilver in 2002, 2007, 2009 en 2013) en Greg van Hest (brons in 2000).
Bekende Belgen die deelnamen: Hans Janssens (brons 2002), Gino Van Geyte (zilver 2009), Guy Fays (zilver 1999, brons 2001 en 2007, Linda Milo (goud in 1997).
De Haagse Beemden Loop bestaat uit de volgende onderdelen:
* 10 km en 15 km wedstrijdloop
* 5 km wheelers
* 5, 10 en 15 km prestatieloop
* Obstacle Trail Run
* familieloop, 1, 2 of 3 ronden van circa 1500 meter door kinderen van Bredase basisscholen en familieleden.

## Externe link

* Haagse Beemden Loop
# Gârceni

Gârceni is een Roemeense gemeente in het district Vaslui. Gârceni telt 2578 inwoners.
# Het nieuwe Haagse kookboek

Het nieuwe Haagse kookboek of kortweg het Haagse Kookboek, is een klassiek kookboek van de Nederlandse keuken. Sinds de eerste uitgave uit 1934 is het meer dan 80 maal herdrukt.

## Geschiedenis

Het kookboek werd aanvankelijk samengesteld als kooklesboek voor de Huishoudschool Laan van Meerdervoort in Den Haag. De recepten waren overeenkomstig de tijd: voedzaam en niet duur. De samenstellers, de leraressen Fréderique Mathilde Stoll en Wilhelmina Hendrika de Groot, waren echter van mening dat eten daarnaast ook plezierig moet zijn. Het kookboek werd daarom al gauw door andere huishoudscholen overgenomen en vond zo ook zijn weg naar de Nederlandse keuken.
Doordat het kookboek bij elke herdruk aangepast wordt aan de smaak van de tijd en de nieuwste inzichten van de voedingsleer, is het onverminderd populair gebleven. Het kookboek kenmerkt zich door het spaarzame gebruik van kruiden.
# Grane (Nordland)

Grane is een gemeente in de Noorse provincie Nordland. De gemeente telde 1469 inwoners in januari 2017.

## Plaatsen in de gemeente

* Trofors
* Noors bureau voor statistiek
Alstahaug · Andøy · Beiarn · Bindal · Bø · Bodø · Brønnøy · Dønna · Evenes · Fauske · Flakstad · Gildeskål · Grane · Hadsel · Hamarøy · Hattfjelldal · Hemnes · Herøy · Leirfjord · Lødingen · Lurøy · Meløy · Moskenes · Narvik · Nesna · Øksnes · Rana · Rødøy · Røst · Saltdal · Sømna · Sørfold · Sortland · Steigen · Træna · Værøy · Vågan · Vefsn · Vega · Vestvågøy · Vevelstad Fylker van Noorwegen
# Emmanuel Boileau de Castelnau

Emmanuel Boileau de Castelnau (Nîmes, 1857 - ?, 1923) was een Franse bergbeklimmer die als eerste La Meije beklom.
Emmanuel Boileau de Castelnau ontdekte de bergen in de Pyreneeën op 13-jarige leeftijd tijdens de beklimming van de Maladeta en de Aneto.
In 1875 ontmoette hij voor het eerst Henri Duhamel, die de Club alpin français oprichtte. Emmanuel Boileau de Castelnau ging samen met hem op een expeditie op de Mont Blanc. Tijdens deze tocht groeide zijn wens om La Meije te overwinnen.
De eerste expeditie naar de top van La Meije gebeurde samen met de gidsen Lexandre Tournier, François en Léon Simond. Ze kozen voor de Noordzijde, maar de expeditie loopt vast op een passage met ijsspleten.
In 1877, probeerde hij een nieuwe expeditie met de gids Pierre Gaspard en zijn zoon aan de zuidzijde, na veel moeite steken ze een grote wand over en op 16 augustus 1877 bereiken ze de top.
Na deze beklimming stopt Emmanuel Boileau de Castelnau met het organiseren van nieuwe expedities.
# De zeven roofridders

De zeven roofridders is een stripverhaal uit de reeks van Jerom. Het hoort bij de "Groene Reeks (De gouden stuntman)" en de eerste druk is van 1979.

## Locaties

Dit verhaal speelt zich af op de volgende locaties:
* ruïne, huis van John Faxfor, huis van herenboer Jarvis Torry

## Personages

In dit verhaal spelen de volgende personages mee:
* Jerom, Odilon, professor Barabas, John Faxfor en zijn dochter, herder, herenboer Jarvis Torry,

## Het verhaal

Professor Barabas is samen met Odilon en Jerom op weg naar John Faxfor, een oude vriend. Het is een genie op gebied van elektronica en stuurde een brief waarin hij om hulp vroeg. De auto is kapot en de vrienden gaan schuilen in een ruïne, want het regent erg hard. Jerom ziet een ridder op een paard en deze man verdwijnt in het bos. De volgende dag vertelt een herder dat er zeven graven van de zeven roofridders in de burcht liggen. Een tovenaar liet de burcht invallen als straf. Professor Barabas is dol op deze echte Engelse legende. Jerom vraagt dan naar een ruiter in harnas en hoort dat dit Sir Camlot is, een soort Don Quichotte die op een kasteel woont.
De vrienden trekken de auto verder op de weg en komen bij het huis van John. Er is een raam ingeslagen en er ligt een briefje; er mag geen politie ingeschakeld worden. Sir Camlot komt naar de vrienden toe en biedt aan de auto met zijn paard te trekken. Op zijn kasteel horen ze hoe herenboer Jarvis Torry de ruïne wil kopen van John. John weigert en Jerom gooit de herenboer uit het kasteel. De dochter van Sir Camlot vraagt of de vrienden hen willen beschermen en ze sluit haar vader 's avonds op, zodat hij niet naar buiten kan. Sir Camlot weet toch te ontsnappen en gaat met zijn paard naar de ruïne. Daar lopen de roofridders rond en Sir Camlot komt in problemen. Het paard gaat terug naar het kasteel en waarschuwt de vrienden. Odilon herinnert zich bandensporen gezien te hebben van Jarvis Torry, maar Jerom negeert hem.
Odilon gaat naar het huis van de herenboer, maar wordt meteen ontdekt en opgesloten. Hij ontmoet John Faxfor die ook in dezelfde ruimte wordt vastgehouden. Hij vertelt dat hij een elektronische uitrusting in harnassen moest plaatsen, waardoor deze op afstand bediend kunnen worden. Jarvis wil Camlot bang maken om hem op deze manier te dwingen de ruïne en de grond te verkopen. De roofridders hebben Sir Camlot bijna te pakken, maar Jerom kan hen tegenhouden. De harnassen blijven lang vechten, maar Jerom weet ze toch te verslaan. Eén harnas weet te ontsnappen. Hij gaat samen met Sir Camlot terug naar het kasteel. Daar vertelt de dochter dat Odilon verdwenen is.
Odilon en John Faxfor hebben zichzelf bevrijdt, maar komen buiten in aanraking met het zevende harnas. Jerom gaat op zoek naar Odilon en ziet het harnas. Hij kan het harnas tegenhouden en dan besluit de herenboer om alle bewijsstukken te vernietigen door alles op te blazen. Jerom kan hem tegenhouden en bevrijdt Odilon en John. Ze gaan terug naar het kasteel en Jarvis Torry wordt overgedragen aan de politie. De vrienden blijven nog enkele dagen op het kasteel en als ze vertrekken, rijdt Sir Camlot de denkbeeldige vijand weer tegemoet.
# Functiesplitsing

Functiesplitsing (segregation of duties) is het concept dat een bepaalde verantwoordelijkheid over meer dan één persoon gespreid wordt. In het bedrijfsleven wordt deze splitsing als interne controle doorgevoerd om fraude en fouten te vermijden. Het risico dat mensen samenwerken om deze interne controle te omzeilen, wordt collusie genoemd.
Idealiter wordt elke taak in 4 delen opgesplitst, waarbij telkens een verschillend persoon de verantwoordelijkheid draagt:
* Autorisatie
* Uitvoering
* Bescherming / controle
* Registratie
# Göteborgs och Bohus län

Göteborgs och Bohus län is een voormalig län, een voormalige provincie in het westen van Zweden. De provincie bestond uit het landschap Bohuslän, het westelijke deel van Västergötland en Lindome in het noorden van Halland. Lindome was de parochie. De provincie bestond tot 31 december 1998, daarna ging de provincie met Älvsborgs län en grote delen van Skaraborgs län samen tot Västra Götalands län. De hoofdstad van de provincie was Göteborg, maar een deel van het provinciebestuur was gevestigd in Uddevalla. Västra Götalands län, dus ook het oude Göteborgs och Bohus län, ligt aan het Skagerrak. De provincieletter was een O.

## Steden

* Göteborg
* Kungälv
* Lysekil
* Marstrand
* Mölndal
* Strömstad
* Uddevalla
# Gynaecomastie

Gynaecomastie (gynaecomastia van het Griekse gyne 'vrouw' en mastos 'borst') is de ontwikkeling van borstweefsel bij mannen en jongens.
Het komt vaak voor bij jongeren. Vaak verdwijnen de symptomen na enkele maanden of jaren. Het verschijnsel ontstaat door een onevenwicht in de hormonenspiegels of door lood. Histologisch wordt zowel vetweefsel als klierweefsel aangemaakt.
Bij de geboorte hebben zowel meisjes als jongens kleine klierschijfjes achter de tepel. Doorgaans verdwijnen deze klierschijven bij jongens in de kindertijd. Bij meisjes zal in de puberteit onder invloed van hormonen borstvorming ontstaan. Ook bij jongens komt het regelmatig voor dat in de puberteit de borstklieren opzwellen. Meestal is dat aan beide zijden, maar het kan ook aan één zijde gebeuren. Deze in de puberteit ontstane vergroting is meestal van korte duur, maar kan ook een paar jaar langer blijven bestaan. Het kan als normaal worden beschouwd. Maar er kunnen ook andere factoren een rol spelen bij het ontstaan van de gynaecomastie.
* een bijwerking van bepaalde medicijnen
* een reactie op stofwisselingsveranderingen bij een lever- of nierziekte
* een verandering in de productie van hormonen (te geringe productie door de zaadbal of bij stress)
* het slikken van hormonen
* hormoonproducerende gezwellen aan de zaadballen of de luchtwegen
* borstkanker.
Bij gynaecomastie bij baby's en in de puberteit zal de arts meestal volstaan met een lichamelijk onderzoek (lymfeklieren en zaadballen). Soms wordt aanvullend onderzoek gedaan. Dat kan een bloedafname zijn om bepaalde stoffen in het bloed te onderzoeken. Er kan een echografie worden gemaakt van de borstklier, van de zaadballen of van de lever. Soms wordt er een röntgenfoto gemaakt van de borstklier of de longen.
Bij gynaecomastie wordt meestal een aantal maanden gewacht met behandelen omdat het vanzelf weer kan verdwijnen. Als de gynaecomastie het gevolg is van medicijngebruik wordt bekeken of gestopt kan worden met het medicijn of een ander medicijn gebruikt kan worden. Wanneer de oorzaak niet duidelijk is, kan afhankelijk van de omstandigheden en de klachten worden besloten tot een operatie. Daarbij zal de arts het klierweefsel onder de tepel verwijderen. Dit weefsel wordt vervolgens in het laboratorium onderzocht. De operatie voor een gynaecomastie vindt meestal plaats in dagbehandeling onder algehele anesthesie (narcose), soms onder plaatselijke verdoving. De operatie duurt ongeveer drie kwartier tot een uur.