# Jacob Ploos van Amstel

Jacob Ploos van Amstel (Amsterdam, 27 april 1735 - aldaar, 22 juni 1784) was een Nederlandse arts, literator en drukker.
Hij was een telg van de Amsterdamse familie Ploos van Amstel en de zoon van de wijnhandelaar Jacob Ploos van Amstel (1693-1759) en diens vrouw Johanna Clementia Ploos van Amstel (sic!)(1698-1777). Hij was een jongere broer van de bekende kunstverzamelaar Cornelis Ploos van Amstel (1726-1798). Beide broers waren gehuwd met een dochter van de kunstschilder Cornelis Troost, Jacob sinds 1778 met de schilderes Sara Troost (1732-1803).
Vanaf 1752 studeerde hij medicijnen, eerst in Franeker, vanaf 1755 in Leiden, waar hij op 21 maart 1758 promoveerde. Het beroep van arts heeft hij vermoedelijk maar kort uitgeoefend.

## Drukker in Amsterdam

In 1763 zette hij met zijn moeder en tweede broer Adrianus (1729-1766) een lettergieterij op, waarvan hij in 1777 de enige vennoothouder werd. Zijn plan voor de publicatie over de geschiedenis van de boekdrukkunst werd na één aflevering gestaakt.
In 1766 verzorgde hij de druk van een handleiding voor de welsprekendheid, een door hem aangevulde vertaling van enige Franse verhandelingen. In 1770 publiceerde hij een becommentarieerde vertaling van een verhandeling van George Adams the Elder, instrumentmaker van de Engelse koning George III, over sterrenkunde. In 1773 bezorgde hij de waterstaatkundige aantekeningen van de burgemeester van Gorinchem, Martinus van Barnevelt, die hij de voorafgaande zomer in zijn woonplaats had opgezocht.

## Genootschapsleven

In 1765 richtte Ploos samen met zijn boer Cornelis het Amsterdamse genootschap Diligentiae Omnia op. In 1770 werd hij lid van het al sinds 1748 bestaande Amsterdamse genootschap Concordia et Libertate. Hij beëindigde toen zijn lidmaatschap van Diligentiae Omnia, maar hield er nadien nog wel een paar voordrachten, o.m. over de Romeinse dichter Horatius. Ook voor 'Concordia' hield hij een aantal lezingen, over zeer uiteenlopende thema's.
In 1772 was Ploos betrokken bij de omstreden oprichting van een door zijn broer Cornelis ontworpen en door stadsbeeldhouwer Anthonie Ziesenis uitgevoerd monument voor Vondel in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, wat hij vervolgens in een rede tegen alle kritiek verdedigde.
Op 16 november 1773 bepleitte hij in een rede voor Concordia et Libertate, na een op de visite aan Van Barnevelt aansluitend bezoek begin 1772, de sloop van Slot Loevestein en de bouw van een enorm monument voor Hugo de Groot ter plaatse. Bij die gelegenheid presenteerde Ploos een naar ontwerp van de architect Jacob Otten Husly door een zekere Hendrik Voerman van papier-maché vervaardigd model. Dit toonde een klassieke rondtempel met achttien zuilen met door beeld van Minerva bekroonde koepel, dat een standbeeld van de rechtsgeleerde bevatte. In totaal zou de tempel 47 meter hoog moeten worden, terwijl op het voorterrein vier vierkante piramides zouden moeten komen.

## Geschriften

* J.Ploos van Amstel, Dissertatio anatomico-medica inauguralis, de Paronychia, quam adnuente deo ter. opt. max. (Leiden 1758).
* J.Ploos van Amstel, Aanleiding tot de uiterlyke welsprekendheid op den kansel, voor de Balie, in 't bijzonder leezen, doch voornaamlijk op het Tooneel (Amsterdam 1766).
* J.Ploos van Amstel, Gronden der starrenkunde, gelegd in het zonnestelzel bevatlijk gemaakt: in eene beschrijving van 't maaksel en gebruik der nieuwe hemel- en aard-globen (Amsterdam 1770).
* J.P.V.A.[=J.Ploos van Amstel], 'Redenvoering voor 't oprichten van een gedenkteeken aan Joost van den Vondel', in: Letteröefeningen van het Kunstgenootschap onder de zinspreuk: Diligentiae Omnia (Amsterdam 1774), p.1-50.
* J.Ploos van Amstel, Het uitmuntend karakter en de zonderlinge lotgevallen van Hugo de Groot, herdagt bij de beschouwing van het Slot Loevestein, in de Maand Julij 1772, en naderhant (voornaamlijk op den 22 Maart 1774) bij wijze van redenvoering voorgedraagen ter gelegenheid van het vertoonen van een papieren gedenkstuk (Amsterdam 1774; met licht gewijzigde titel herdrukt 1776). Herdrukt in: J.Bloemendal en H.K.Ploos van Amstel (red.), Een tempel voor Hugo de Groot. Een rede van Jacob Ploos van Amstel uit 1774 (Amersfoort 2010), p.9-47.

## Literatuur

* J.Bloemendal, 'Ploos en de Vondelherdenking', in: J.Bloemendal en H.K.Ploos van Amstel (red.), Een tempel voor Hugo de Groot. Een rede van Jacob Ploos van Amstel uit 1774 (Amersfoort 2010), p.93-104.
* T.H.von der Dunk, '"Doet offerande op de twee Altaaren, die bij den Tempel staan". Omtrent het project uit 1773 van Jacob Ploos van Amstel en Jacob Otten Husly voor de oprichting van een monument ter ere van Hugo de Groot in de plaats van Slot Loevestein', Grotiana, 19 (1998), p.25-81.
* T.H.von der Dunk, 'Ploos en het Amsterdamse genootschapsleven', in: J.Bloemendal en H.K.Ploos van Amstel (red.), Een tempel voor Hugo de Groot. Een rede van Jacob Ploos van Amstel uit 1774 (Amersfoort 2010), p.77-92.
* G.Ploos van Amstel, Portret van een koopman en uitvinder. Cornelis Ploos van Amstel. Maatschappelijk, cultureel en familieleven van een achttiende-eeuwer (Assen 1980).
* H.K.Ploos van Amstel, 'Het kleurrijke leven van Jacob Ploos van Amstel (1735-1784)', in: J.Bloemendal en H.K.Ploos van Amstel (red.), Een tempel voor Hugo de Groot. Een rede van Jacob Ploos van Amstel uit 1774 (Amersfoort 2010), p.49-62.
* F.Schmidt, '"Het eenige en zeldzame Wonderstuk van de geheele wereld". Een architectonische fantasie voor een illustere vaderlander", in: J.Bloemendal en H.K.Ploos van Amstel (red.), Een tempel voor Hugo de Groot. Een rede van Jacob Ploos van Amstel uit 1774 (Amersfoort 2010), p.63-75.
* ↑ Belangrijkste bron voor biografische informatie: Ploos van Amstel 1980, p.27-28. Zie voorts Von der Dunk 2010; Ploos van Amstel 2010, p.55-61.
* ↑ Voor de genealogie zie P.C.Bloys van Treslong Prins, Het geslacht Ploos van Amstel (Den Haag 1911), m.n. p.29-30. Voor de familie voorts: J.W.Niemeijer, 'Een door Jacobus Buys geschilderde familiegroep Ploos van Amstel teruggevonden', Oud-Holland, 81 (1966), p.34-43; Ploos van Amstel 2010, p.51-54.
* ↑ Ploos van Amstel 1758. Voor Ploos' studie Ploos van Amstel 1980, p.17; Ploos van Amstel 2010, p.55.
* ↑ Over de lettergieterij: De lettergieterij van Joh.Enschedé en zonen. Gedenkschrift ter gelegenheid van haar honderdvijftig-jarig bestaan op 9 maart 1893 (Haarlem 1893), p.57-63; Ploos van Amstel 1980, p.29-31, 34-37; en F.A.Janssen, 'Ploos van Amstels Beschryving der Lettergietery', in: J.van Borm en L.Simons (red.), Het oude en het nieuwe boek: De oude en de nieuwe bibliotheek. Liber Amicorum H.D.L.Vervliet (Kapellen 1988), p.255-269 (in iets uitgebreider vorm ook als: 'Ploos van Amstel's description of type founding', Quaerendo, 20 (1990), p.96-110).
* ↑ Over het project: Ploos van Amstel 1980, p.31-34.
* ↑ Ploos van Amstel 1766. De Franse auteurs waren Pierre Rémond de Sainte-Albine, Jean-Léonor Le Gallois de Grimarest en Luigi Riccoboni.
* ↑ Ploos van Amstel 1770.
* ↑ M.van Barnevelt, Rivierkundige waarneemingen, uit ondervinding opgemaakt, dienstig tot het bepaalen van Middelen ter voorkooming van overstroomingen der aangelegendste Rivieren in Gelderland en Holland (Amsterdam 1773).
* ↑ Over Diligentiae Omnia: Ploos van Amstel 1980, p.132-140.
* ↑ Voor titels zie Von der Dunk 1998, p.41-42 noot 47; Ploos van Amstel 2010, p.60.
* ↑ Voor titels zie Von der Dunk 1998, p.42-43; Ploos van Amstel 2010, p.60.
* ↑ J.P.V.A. 1774. Daarover: Bloemendal 2010, alsmede Ploos van Amstel 1980, p.137-138; J.Becker, '"Justus ex fide vivit": over het Vondelbeeld (Amsterdam, 1867)', Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, 34 (1983), p.139-140.
* ↑ Ploos van Amstel 1774/1776. Daarover: Ploos van Amstel 1980, p.39-40; F.Grijzenhout, Feesten voor het Vaderland. Patriotse en Bataafse feesten 1780-1806 (Zwolle 1989), p.29-30; Von der Dunk 1998.
* ↑ Voor Voerman: Von der Dunk 1998, p.69-70.
* ↑ Voor de tempel: Von der Dunk 1998, p.28-33, alsmede 51-59; Schmidt 2010.
* Biografisch Portaal: 88242134
* Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren: ploo004
* Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen: 088389987
* Virtual International Authority File: 283764999
* WorldCat (via VIAF): 283764999