# Peter Fibiger Bang

Peter Fibiger Bang (geboren op 25 juni 1973) is een Deens historicus gespecialiseerd in Romeinse geschiedenis, imperiale macht, vergelijkende methoden in historisch onderzoek over culturele grenzen heen en wereldgeschiedenis. Zijn belangrijkste onderzoeksinteresses omvatten de economische geschiedenis van het antieke Rome, imperialisme, historische sociologie en mondiale geschiedenis, evenals de receptie van de klassieke cultuur in latere tijdperken.

## Leven en carrière

Bang werd in 1973 geboren in het Deense dorp Horsens en studeerde van 1992 tot 1999 geschiedenis, Latijn en Grieks aan de Universiteit van Aarhus. In 1997 was hij gaststudent aan de Universiteit van Leicester, waar hij Romeinse archeologie studeerde. In 1999 studeerde hij verder aan de Universiteit van Cambridge, om aan zijn doctoraat te werken aan de Faculteit Klassieke Talen, onder toezicht van professor Peter Garnsey en professor Keith Hopkins . In het najaar van 2001 was hij samen met professor Richard Saller te gast aan de Universiteit van Chicago.
Sinds 2002 is Bang werkzaam, anno 2025, als hoogleraar Romeinse geschiedenis, bij de afdeling geschiedenis (Saxo-Instituut) aan de Universiteit van Kopenhagen .
In 2005 initieerde hij, in samenwerking met professor C.A. Bayly, een Europees onderzoeksnetwerk, Tributary Empires Compared, en werd hij verkozen tot voorzitter daarvan, om de historische vergelijking tussen het Romeinse, Mogol- en Ottomaanse Rijk te stimuleren. Dit netwerk werd tot 2009 gefinancierd door COST, een door de Europese Unie gesponsorde organisatie die wetenschappelijke samenwerkingsnetwerken ondersteunt ter bevordering van onderzoek en innovatie.
Gedurende zijn verblijf in Kopenhagen was Bang gasthoogleraar, fellow of academisch medewerker bij diverse instellingen: aan de Universiteit van Tübingen in de zomer van 2004, aan de Universiteit van Cambridge in 2007, aan de Universiteit van Heidelberg in de zomer van 2011, aan de faculteit Klassieke Talen van Stanford University in 2014, aan de universiteit van Zhejiang te China in 2017, aan het centrum voor de studie van Rome en de islam aan de Universiteit van Hamburg in 2020, nogmaals aan de Universiteit van Tübingen in 2022 en aan de Universiteit van Freiburg in 2023.
Bang heeft anno 2024 veertien boeken geschreven, bewerkt of mede-bewerkt (als redacteur of mede-redacteur) en schreef daarnaast een aanzienlijk aantal artikelen, hoofdstukbijdragen, recensies en essays. Naast zijn academische activiteiten schrijft Bang af en toe voor de Deense krant Weekendavisen, een Deense weekkrant bekend om zijn diepgaande analyses van culturele en politieke onderwerpen.

## Theorieën over het imperialisme

Bang stelt in zijn essay 'Empire - A World History' dat theorieën van het imperialisme zich min of meer in twee categorieën bevinden:
* Sommige imperialismetheoretici stellen dat het fenomeen voortkomt uit kapitalisme. Meer bepaald zou het volgens deze intellectuelen het economisch-monopolistische gedrag van metropolitane bedrijven aanzetten tot buitenlandse expansiedrift om grondstoffen, afzetmarkten en goedkope arbeidskrachten te verwerven. Deze stroming onderzoekers stelt overwegend dat imperia een modern fenomeen zijn. Een cruciaal vormgever van deze familie theorieën was de Russische marxistische revolutionair Vladimir Lenin, die het imperialisme voorstelde als 'het hoogste stadium van het kapitalisme'.
* Andere imperialismetheorici beweren dat imperialisme een project is van aristocratische of gemilitariseerde elites uit eerzucht. De intellectueel aan de basis van deze onderzoeksopzetten was de Oostenrijks-Amerikaanse econoom Joseph Schumpeter, die stelde dat imperia "een archaïsch reliek zijn, het resultaat van een atavistische drang van krijgersklassen van vroeger tijden". Deze stroming onderzoekers ziet imperialisme vooral als een antiek fenomeen dat door economische mondialisering binnen een internationaal kader van onafhankelijke natiestaten voorbijgestreefd zou worden.
Bang beweert dat de Britse liberale journalist en imperialismecriticus John Atkinson Hobson vier belangrijke kenmerken onderscheidde in zijn boek Imperialism. A Study (1902):
* Een economische strategie ter monopolisering van markten;
* Een project ten voordele van de belangen van aristocratische klassen;
* Een ideologisch systeem en vorm van identiteitsvorming;
* Een strategie in interstatelijke concurrentie.
Deze vier aandachtspunten - economisch, militair-bestuurlijk of aristocratisch, ideologisch en internationaalpolitieke - zouden de basis vormen voor verschillende onderzoeksstromingen binnen de studie van het imperialisme en imperia.

### 1. Imperialisme als economisch project

Deze benadering vindt haar oorsprong bij linkse en marxistische intellectuelen van de jaren 1910 en 1920. Zij beschouwden kapitalisme en imperialisme als nauw verbonden, waarbij imperialisme geldt als een strategie om markten te veroveren en monopoliseren. Belangrijke figuren in de vroege jaren waren bolsjevistisch revolutionair Vladimir Lenin, Duits marxistisch filosofe Rosa Luxemburg en politicus van de Sozialdemokratisch Partei Deutschlands en austromarxistisch econoom en later Duits minister van financiën onder de vroege Weimarrepubliek Rudolf Hilferding. Deze laatste stelde dat "[h]et financieel kapitaal geen vrijheid, maar heerschappij wil. (…) [Maar daarvoor heeft het] een sterke staat nodig, die zijn financiële belangen in het buitenland laat gelden, zijn politieke macht inzet om kleinere staten gunstige leverings- en handelscontracten op te dringen." Enigszins binnen deze traditie viel ook Hobson, maar die benadrukte vooral dat het imperialistische project ten koste ging van de nationale ontwikkeling van het Europese moederland en Europese kolonies vaak niet winstgevend waren.
In de periode van de dekolonisatie zouden deze linkse en marxistische theorieën aangevuld worden met het concept 'neokolonialisme', geïntroduceerd door antikoloniaal activist en eerste Ghanese president Kwame Nkrumah in de jaren 1960. Amerikaans socioloog Immanuel Wallerstein ontwikkelde geïnspireerd door neomarxisme in deze periode de wereld-systeemtheorie. Volgens deze theorie had het kapitalisme vanaf het begin van het Europese kolonialisme de wereld hiërarchisch verdeeld in een kern, semi-periferie en periferie, waarbij rijke, machtige kernstaten de periferie exploiteren en zo structurele mondiale ongelijkheid bleef onderhouden. Latere wereld-systeemtheoretici zouden verder werken aan deze leer.
In de tweede helft van de twintigste-eeuw zouden echter ook niet-linkse intellectuelen het imperialisme vanuit economisch perspectief benaderen. Frans socioloog en filosoof Raymond Aron stelde bijvoorbeeld in de jaren 1950, in navolging van Hobson, dat het behoud van de Frans-Algerijnse territoria omwille van de oorlogskosten een verlies betekende voor de Franse economie en géén winst. Daarnaast stelde hij dat, hoewel er in de naoorlogse periode internationale markten vrijer waren, vooral de V.S. als 'imperiale republiek' voordeel haalde uit deze orde omdat de internationale economische instellingen door haar waren ingevoerd en de Amerikaanse dollar als internationale reservevaluta fungeerde, wat haar op budgettair vlak veel voordelen gaf. Dit idee van de V.S. als 'informeel' imperium dat garant staat voor internationale vrijhandel, vond haar weerslag in de studie van staten en imperia als instellingen die garant staan voor beschermingskosten in handel en andere economische activiteiten. Met name Amerikaans mediëvist en specialist van Venetië Frederic C. Lane benadrukt dat veiligheid een cruciaal aspect is voor economische activiteiten. Maar aangezien staten of imperia een monopolie hebben op de verlening van bescherming, kunnen ze een 'prijs' vragen die meer is dan nodig om zulke veiligheidsdiensten te bekostigen. Die overschotsbetaling zou Lane tribuut noemen. Ook binnen de (neo)klassieke economie zou dit aspect van statelijkheid en imperialisme een plaats krijgen. "Onder de vlag van de Nieuwe Institutionele Economie hebben [Douglass C.] North, [John. J.] Wallis en [Barry R.] Weingast de kwestie van geweld, beschermingskosten en sociale orde door de geschiedenis heen onderzocht. Staten worden geanalyseerd als orde-producerende roofdieren en worden bestuurd door elitesamenwerkingen die gedurende een groot deel van de geschiedenis hun politieke macht hebben kunnen gebruiken om economische voordelen—in de vorm van rentes—te verkrijgen van de algemene bevolking."

### 2. Imperialisme als aristocratische eerzucht

Deze perspectieven op imperialisme gaan terug op Max Webers politieke analyses. Hij stelde dat de moderne gecentraliseerde bureaucratische (natie)staat werd voorafgegaan door 'patrimoniale' besturen. Weber beweerde dat heersers van oorsprong grootgrondbezitters waren die hun domeinen met behulp van hun huishouden en dienaren bestuurden. Maar zodra zij meer territoria veroverden moesten zij externe bondgenoten of vazallen aanwerven om hun staten of rijken te besturen. Heersers kozen daarvoor lokale elites, die posten kregen in het bestuur van de veroverende heersers. Zulke politieke entiteiten waren 'patrimoniaal-bureaucratische' staten of imperia. De steeds terugkerende uitdaging voor zulke gedecentraliseerde rijken was dat deze dienstedellieden hun bestuursposten konden 'privatiseren' en deel maken van hun eigen patrimonium, waardoor zij onafhankelijker werden van de centrale heersers. De lokale inbedding en patrimonialisering van het bestuur door aristocratische elites verhinderde politieke modernisering volgens Weber.
Een anticommunistisch Duits-Amerikaans sinoloog Karl Wittfogel gebruikte deze weberiaans-sociologische analyse om zijn boek Oriental Despotism (1957) te schrijven. Hij beweerde dat het onderscheid tussen het liberaal-democratische Westen en het staatscommunistische Oosten terugging op een 'oriëntaalse despotische traditie'. Niet-westerse en met name Aziatische staten hadden een absolutistisch en proto-totalitair bestuur gevestigd omdat landbouwmaatschappijen nood hadden aan een sterk gecentraliseerd bestuur ter verdeling van water voor irrigatie. Deze 'hydraulische these' achtten vele andere onderzoekers echter als beperkt, want de overlapping tussen de communistische wereld tijdens de Koude Oorlog en de 'oriëntaalse' despotenstaten was slechts beperkt. Sinoloog Owen Lattimore draaide de causaliteit om en poneerde daarentegen dat ecologische ruimtes waar zich landbouwsamenlevingen ontwikkelden de basis vormden voor de groei van imperia. Hij stelde vast dat Chinese staten bestonden uit landaristocraten-ambtenaren die belastingen hieven op een sedentaire boerenklasse en hun gezag nauwelijks konden vestigen over nomadische volkeren ten noorden van de Noord-Chinese vlakte.
Israëlisch socioloog Shmuel Eisenstadts The Political System of Empires (1963) onderzocht de manier waarop centrale rijksbesturen 'vrije drijvende middelen' (free floating resources) maakten, middelen die aan de controle van een lokale gemeenschap waren onttrokken en elders konden worden ingezet, zoals rijksbelastingen. Volgens hem bestond politieke modernisering erin succesvol zulke middelen te mobiliseren. Oostenrijks-Amerikaans politicoloog John Kautsky stelde echter dat imperia niet abstract konden beschreven worden in termen van bureaucratische specialisatie maar in concrete termen, als entiteiten bestaande uit gemilitariseerde aristocraten die landbouwgemeenschappen veroverden en hun productieoverschotten innamen. Modernisering kon volgens hem niet verklaard worden gevonden in het bestuur of de landbouweconomie, beiden gedomineerd door aristocraten, maar in de handel. Andere onderzoekers zoals de historica Patricia Crone of socioloog Ernest Gellner verdedigen echter dat ook handelaren geïntegreerd waren in aristocratische economieën en dus deel uitmaakten van de diverse imperiale ancien régimes.
De Amerikaans en Britse sociologen John A. Hall en Michael Mann benadrukken dat, hoewel pre-industriële patrimoniaal-bureaucratische imperia niet in staat waren tot massamobilisatie zoals in de twintigste eeuw door gecentraliseerde natiestaten konden worden bewerkstelligd, zij er wel in slaagden extensief te mobiliseren. Zij konden aristocratische elites uit diverse regio's mobiliseren en in hun bestuur integreren. Vijandige elites konden met militaire dreiging worden afgeschrikt en coöperatieve elites konden voordeel halen bij de opportuniteiten die imperia boden tot status en rijkdom. Omgekeerd benutten centrale heersers lokale elites om het bestuur van het rijk in te richten. Marxistische economen zoals Shahid Amin en Eric Wolf stelden in dezelfde trant het concept 'tribuut' - de taxatie van landbouwoverschotten door aristocraten - centraal in hun analyse van zulke pre-kapitalistische aristocratisch-imperiale economieën. Zo verlieten ze het orthodox marxisme dat premoderne of niet-westerse economieën beschrijft als feodaal of met het begrip 'Aziatische productiewijze'. In de jaren 1980 vond er dan weer een debat plaats tussen de Britse economische historici Chris Wickham en John Haldon. De eerste poneerde dat er een onderscheid was tussen lokaal georganiseerde feodale fiscaliteit zoals die bestond in middeleeuws Europa en imperiale tribuutbetalingen zoals die in premodern Azië voorkwamen, terwijl de tweede verdedigde dat beiden tot dezelfde categorie behoren als adellijke belasting op landbouwoverschotten. Bang stelt dat het best is om dit soort agrarische tribuuteconomieën te beschouwen als een spectrum van sterk lokale en decentrale belastingheffing tot gecentraliseerde imperiale taxatie.
Bang stelt dat de Euraziatische pre-industriële aristocratische imperia véél gemeenschappelijkheden hadden over culturele grenzen geen. Hij beweert ook dat het steeds wederkerende patroon van imperiale opkomst en verval, met steeds regionale en lokale patrimonialisering van het bestuur, de schijn van een cyclische geschiedenis geeft, terwijl er op lange termijn een consolidatie en toenemende complexiteit van rijk plaatsvond. Latere imperia namen bewust elementen van voorgaande rijken op. Zo zou de Chinese imperiale traditie vanaf het Han-rijk steeds het confucianisme centraal stellen, zelfs wanneer China bestuurd werd door vreemde veroveringsdynastieën zoals het Qing-rijk (1644-1911) van de Mantsjoes.

### 4. Imperialisme als internationaalpolitieke strategie
## Geselecteerde werken
### Academische werken

* Ancient Economies, Modern Methodologies, Bari: Edipuglia, 2006 (co-redacteur), ISBN 978-88-7228-488-9
* The Roman Bazaar. A Comparative Study of Trade and Markets in a Tributary Empire, Cambridge University Press, 2008, ISBN 978-0-521-85532-7
* Tributary Empires in Global History, Palgrave, 2011, ISBN 978-0-230-29472-1 (co-redacteur)
* Universal Empire. A Comparative Approach to Imperial Culture and Representation in Eurasian History, Cambridge University Press, 2012, ISBN 978-1-107-02267-6 (co-redacteur)
* The Oxford Handbook of the State in the Ancient Near East and Mediterranean, Oxford University Press, 2013, ISBN 978-0-19-518831-8 (co-redacteur)
* Irregulare Aliquod Corpus? Comparison, World History and the Historical Sociology of the Roman Empire, Copenhagen 2014, ISBN 978-87-997650-0-3
* The Oxford World History of Empire, 2 volumes. Oxford University Press 2021, ISBN 9780197533970 (co-redacteur met Walter Scheidel en Christopher Bayly)

### Mediabijdragen

* Antikken og Det Europæiske. Weekendavisen, 1999. (De Oudheid en het Europese)
* En historie om humaniora. Weekendavisen, 2000. (Een geschiedenis van de geesteswetenschappen)
* Sanskrit of Latin. Weekendavisen, 2008. (Sanskriet en Latijn)
* Fædrelandets Fader. Weekendavisen, 2008. (Vader des Vaderlands)
* Do you speak Latin? Weekendavisen, 2008.
* Det Paradisiske Kejserdømme: Stormogulernes Indien. Weekendavisen, 2008. (Het Paradijselijke Keizerrijk: Het India van de Grote Mogols)
* Afmagtens arrogance. Weekendavisen, 2008. (De arrogantie van machteloosheid)
* Tjenernes tjener. Weekendavisen, 2009. (De dienaar van de dienaren)
* Tænk ud af boksen: Old! Fri os fra Kuhlmans flade form for tværfaglighed. Oldtidskundskab viser, hvordan det skal udføres i praksis. Og giver perspektiv på både ytringsfrihed og interkulturel forståelse. Weekendavisen, 2009. (Denk buiten de gebaande paden: Old! Bevrijd ons van Kuhlmans platte vorm van interdisciplinariteit. Oudheidkunde toont aan hoe het in de praktijk moet worden uitgevoerd. En biedt perspectief op zowel vrijheid van meningsuiting als intercultureel begrip)
** Dit essay pleit voor het behoud van oudheidkunde als vak in het Deense onderwijs, door te wijzen op de blijvende relevantie van de klassieke oudheid. Het geeft aan dat het voorstel om het vak te schrappen een resultaat is van 'verouderd modernistisch denken'. Bovendien wordt het vak gepositioneerd als interdisciplinair, dat wil zeggen, een vak dat niet alleen geschiedenis behandelt, maar ook invloeden heeft van andere vakgebieden zoals antieke satire en Arabische filosofie.
* Pax Americana. Weekendavisen, 2009.
* Den Mantuanske Gaudi. Weekendavisen, 2009. (De Mantuaanse Gaudi)
* Hil Rom, oh yeah. Weekendavisen, 2010. (Heil Rome, oh yeah)
* Frodig oldtid. Oliventræer i Libyens ørken. Weekendavisen, 2011. (Weelderige oudheid. Olijfbomen in de Libische woestijn)
* Et skarpt blik fra fortiden. Weekendavisen, 2011. (Een scherpe blik uit het verleden)
* Verdensherskere. Weekendavisen, 2012. (Wereldheersers)
* Tre Romerske Fortæninger om Europa. Berlingske, 2016. (Drie Romeinse Verhalen over Europa)
* Sådan overlever både EU og Nationalstaten. ræson.dk, 2016. (Zo overleven zowel de EU als de natiestaat)
* Imperiets Afskalning: EU er eliternes projekt ligesom den slags kosmopolitiske fællesskaber altid har været det i historien. Weekendavisen, 2016. (De afschaling van het imperium: De EU is een project van de elite, net zoals zulke kosmopolitische gemeenschappen altijd al waren in de geschiedenis)
* 30 år, der ændrede Europa. Weekendavisen, 2016. (De afschaling van het imperium: De EU is een project van de elite, net zoals zulke kosmopolitische gemeenschappen altijd al waren in de geschiedenis)
* 30 år, der ændrede Europa. Weekendavisen, 2018. (30 jaar die Europa veranderden)
* Manjusris Imperium. Weekendavisen, 2018. (Manjushri's rijk)
* Efterskælv fra kolonierne: Perspektiv. Imperium og nationalstat er ikke hinandens modsætninger. Den postkoloniale tankegang gør sociologen Krishan Kumar op med i en ny bog. I stedet er nationalisme afgørende for imperiers udvikling. Weekendavisen, 2018. (Naschokken van de kolonies: Perspectief. Imperium en natiestaat zijn geen tegenstellingen van elkaar. Deze postkoloniale denkwijze wordt door socioloog Krishan Kumar besproken in een nieuw boek. In plaats daarvan is nationalisme bepalend voor de ontwikkeling van imperia)
* Den store opløsning. Weekendavisen, 2020. (De grote oplossing)
** Recensie van Walter Scheidels boek Escape from Rome (2019)
* Kostede klimaforandringer Danmark Skåne, Halland og Blekinge? Udenrigs, 2020. (Hebben klimaatveranderingen Denemarken Skåne, Halland en Blekinge gekost?)
* Kejseren som aldrig var. Weekendavisen, 2021. (De keizer die nooit was)
* USAs europæiske gurkhaer. Weekendavisen, 2025. (De Europese Gurkha's van de VS)