# Het Hogeland

Het Hogeland is een gemeente met 48.228 inwoners (1 januari 2024, bron: CBS) in het noorden van de Nederlandse provincie Groningen. Er zijn gemeentelijke vestigingen in Winsum en Uithuizen. In laatstgenoemde plaats vergadert de gemeenteraad, het gemeentebestuur zetelt in het bestuurscentrum in Winsum, een voormalig notariskantoor en gemeentehuis.

## Ontstaansgeschiedenis

De gemeente ontstond op 1 januari 2019 door een fusie van de gemeenten Bedum, Eemsmond, De Marne en Winsum.
De gemeentebesturen van de vier gemeenten hebben alle tegelijkertijd, op 13 oktober 2016, het fusieplan aan de gemeenteraden voorgelegd. Resultaat was dat alle gemeenteraden instemden met de fusie.
De streek Middag oftewel de voormalige gemeente Ezinge, sinds 1990 behorend tot de gemeente Winsum, is niet opgegaan in de gemeente Het Hogeland, maar in de gemeente Westerkwartier.
In aanloop naar de vorming van de fusiegemeente Eemsdelta (Delfzijl, Appingedam en Loppersum) in 2021 werd in Middelstum, dat tot de gemeente Loppersum behoorde, gepleit om over te gaan naar Het Hogeland. Dit gebeurde echter niet. Het deel van Loppersum ten westen van de Eemshavenweg (voormalige gemeente Middelstum) had op 1 januari 2018 in totaal 2.580 inwoners.

## Naam

De naam is ontleend aan het historische district Hogeland of Hoogeland. De inwoners kregen in 2017 de gelegenheid te stemmen voor de definitieve naam door middel van een enqûete. 75% koos voor Het Hogeland. Hiermee vielen de alternatieven Het Marenland en Hunsingo af.
De historische landstreek Hogeland omvat ook een deel van de gemeente Eemsdelta (de voormalige gemeente Loppersum en een deel van de gemeenten Appingedam en Delfzijl). De voormalige gemeente Bedum ten zuiden van Winsumerdiep en Boterdiep wordt vanouds niet tot het Hogeland gerekend. Onderdendam ligt op de grens van beide gebieden.

## Plaatsen
### Grootste kernen

| Woonplaats (BAG) | Inwoners 2023 |
| Bedum | 8.885 |
| Winsum | 7.525 |
| Uithuizen | 5.520 |
| Uithuizermeeden | 3.570 |
| Warffum | 2.190 |
| Leens | 1.665 |
| Baflo | 0 onbekend |

### Kernen

Adorp, Baflo, Bedum, Broek, Den Andel, Doodstil, Eenrum, Eppenhuizen, Groot Wetsinge, Hornhuizen, Houwerzijl, Kantens, Klein Wetsinge, Kleine Huisjes, Kloosterburen, Kruisweg, 't Lage van de Weg, Lauwersoog, Leens, Mensingeweer, Molenrij, Niekerk, Noordwolde, Oldenzijl, Onderdendam, Oosteinde, Oosternieland, Oudeschip, Pieterburen, Rasquert, Roodeschool, Rottum, Saaxumhuizen, Sauwerd, Schouwerzijl, Stitswerd, Tinallinge, Uithuizen, Uithuizermeeden, Ulrum, Usquert, Vierhuizen, Warffum, Warfhuizen, Wehe-den Hoorn, Westernieland, Winsum, Zandeweer, Zoutkamp, Zuidwolde en Zuurdijk.

### Buurtschappen

Abbeweer, Alinghuizen, Arwerd, Bellingeweer, Breede, De Dingen, Douwen, Ellerhuizen, Ernstheem, Ewer, Groot Maarslag, Grijssloot, Hammeland, Harssens, Hefswal, Hekkum, Hiddingezijl, De Houw, Klein Garnwerd, Kaakhorn, Katershorn, Koningslaagte, Koningsoord, Klei, Krassum, Lutjewolde, Lutje Marne, Maarhuizen, Menkeweer, Nijenklooster, Noordpolderzijl, Obergum, Oldenzijl, Oldorp, Onderwierum, Oosterhörn, Oudedijk, Paapstil, Plattenburg, De Raken, Ranum, Het Reidland, Rodewolt, Roodehaan, Schapehals, Schaphalsterzijl, Schilligeham, Schouwen, Sint Annerhuisjes, Startenhuizen, 't Stort, Takkebos, Ter Laan, Tijum, Tinallinge, Valcum, Valom, De Vennen, Wadwerd, Westerdijkshorn, Westerklooster, Wierhuizen, Wierum, Wierumerschouw (gedeeltelijk), 't Wildeveld, Willemsstreek, Zevenhuizen.

### Eilanden

De Waddeneilanden Rottumeroog en Rottumerplaat behoren tot de gemeente Het Hogeland.

### Zeehavens

Tot de gemeente Het Hogeland behoren de Eemshaven, Lauwersoog en de hoogtijhaven bij Noordpolderzijl.

## Gemeentebestuur
### Gemeenteraad

| Partij | 2018 | 2022 |
| GemeenteBelangen Het Hogeland | 8 | 8 |
| PvdA | 4 | 4 |
| CDA | 6 | 4 |
| ChristenUnie | 4 | 4 |
| GroenLinks | 3 | 3 |
| Hogeland Lokaal Centraal | - | 3 |
| Lokaal Sociaal | - | 2 |
| VVD | 2 | 1 |
| SP | 2 | - |
| Totaal | 29 | 29 |
De zetels van de bestuursmeerderheid worden dik aangegeven.

### College van B&W

De coalitie voor de periode 2022-2026 bestaat uit GemeenteBelangen, PvdA, GroenLinks en VVD. Zie hieronder het college van burgemeester en wethouders voor de periode 2022-2026.
| Naam | Functie | Partij | Portefeuille |
| Henk Jan Bolding | Burgemeester | CDA | Openbare orde en veiligheid Handhaving Bestuurlijke organisatie Personeel en organisatie Informatie-en communicatietechnologie (ICT) Communicatie Aardbevingen en veiligheid NPG, lokaal programmaplan Gasdossier (samen met wethouder Hefting) Coördinatie asielzaken |
| Eltjo Dijkhuis | Wethouder | GemeenteBelangen | Financiën Ruimtelijke ordening Duurzame economie en ondernemerschap Kunst, cultuur en erfgoed Grondzaken Opgavegericht werken Opgave: Eemshaven+ |
| Karen Hansems | Wethouder | GemeenteBelangen | Jeugd en jongeren Onderwijs Sport en bewegen Volksgezondheid Maatschappelijke ondersteuning Opgave: Transformatie sociaal domein |
| Han Hefting | Wethouder | PvdA | Inkomen, schuldhulp en armoede Arbeidsmarkt en een leven lang leren Wonen en leefbaarheid Versterking en dorpsvernieuwing Zorg voor ontheemden Gasdossier (samen met burgemeester Bolding) Opgave: Transformatie sociaal domein |
| Arjen Nolles | Wethouder | GroenLinks | Ontwikkeling landbouw, visserij en natuur Milieu en kringloopeconomie Grondstoffenbeleid (afval) Vergunningverlening en toezicht Recreatie en toerisme Coördinerend wethouder energietransitie Opgave: Gebied Reitdiep-zone en Lauwersmeer |
| Stefan van Keijzerswaard | Wethouder | VVD | Mobiliteit Publiek Vervoer Integraal beheer openbare ruimte (IBOR) waaronder: Groenonderhoud Wegbeheer Openbare verlichting Water en riolering Gebouwen, sportgebouwen en Facilitaire zaken Gemeentelijke huisvesting Opgave: Gebied Waddenkust |
| Paul van Vilsteren | Gemeentesecretaris | | |
Per 1 augustus 2025 komt de burgemeesterspost vacant. Op 12 maart 2025 werd Hans Broekhuizen voorgedragen als nieuwe burgemeester. De verwachting werd dat de beëdiging op 25 augustus van dat jaar plaats zal vinden.

## Monumenten

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en oorlogsmonumenten, zie:
* Lijst van rijksmonumenten in Het Hogeland
* Lijst van gemeentelijke monumenten in Het Hogeland
* Lijst van oorlogsmonumenten in Het Hogeland
* Lijst van beelden in Het Hogeland

## Bevolking in de loop der jaren

De gemeente Het Hogeland bestaat uit de gebieden van de voormalige gemeenten: Ulrum, Leens, Kloosterburen, Eenrum, Baflo, Warffum, Usquert, Hefshuizen (Uithuizen en Uithuizermeeden), Kantens, Winsum, Bedum en Adorp. In 1990 gaan deze gemeenten samen tot vier gemeenten: De Marne, Eemsmond, Winsum terwijl Bedum zelfstandig blijft. Per 1 januari 2019 is het huidige grondgebied gevormd. Alle bevolkingsaantallen zijn hier op gebaseerd en dus exclusief de voormalige gemeente Ezinge die niet behoort tot de huidige gemeente Het Hogeland maar wel behoorde tot de gemeente Winsum tussen 1990 en 2019.
* 1960 - 46.816 inwoners
* 1970 - 45.056 inwoners
* 1980 - 50.831 inwoners
* 1990 - 48.837 inwoners
* 1995 - 49.594 inwoners
* 2000 - 50.385 inwoners
* 2005 - 51.453 inwoners
* 2010 - 49.747 inwoners
* 2015 - 48.542 inwoners
* 2019 - 47.888 inwoners
* 2020 - 47.801 inwoners
* 2021 - 47.834 inwoners
* 2022 - 48.022 inwoners
* 2023 - 48.298 inwoners
* 2024 - 48.224 inwoners
* 2025 - 48.190 inwoners
(Bron: CBS Statline)

## Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten :
| Schiermonnikoog Schiermonnikoog (Fr) (Noordzee) | | |
| Noardeast-Fryslân Noardeast-Fryslân (Fr) | | |
| Westerkwartier Westerkwartier | Groningen Groningen | Eemsdelta Eemsdelta |

## Dialect

In de gemeente Het Hogeland wordt een variant van het Gronings gesproken, het Hogelandsters.

## Externe link

* Officiële website
* ↑ Kogel is door de kerk: Bedum, De Marne, Winsum en Eemsmond fuseren, RTV Noord, 13 oktober 2016
* ↑ Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
* ↑ Opkomst en uitslag, Gemeente Het Hogeland
* ↑ Coalitieakkoord Het Hogeland. Gearchiveerd op 28 juli 2023.
* ↑ Het college. Gearchiveerd op 28 juli 2023.
* ↑ Openstelling burgemeestersvacature Het Hogeland, www.rijksoverheid.nl, 29 nov. 2024, geraadpleegd 27 dec. 2024
* ↑ Gemeenteraad draagt Hans Broekhuizen voor als nieuwe burgemeester van Het Hogeland - Gemeente Het Hogeland. hethogeland.nl. Geraadpleegd op 15 maart 2025.
Hoofdplaats: Uithuizen Dorpen: Adorp · Den Andel · Baflo · Bedum · Eenrum · Eppenhuizen · Hornhuizen · Houwerzijl · Kantens · Kloosterburen · 't Lage van de Weg · Lauwersoog · Leens · Leenstertillen · Lutjewolde · Mensingeweer · Molenrij · Niekerk · Noordwolde · Oldenzijl · Onderdendam · Onderwierum · Oosteinde · Oosternieland · Pieterburen · Rasquert · Rodewolt · Roodeschool · Rottum · Saaxumhuizen · Sauwerd · Startenhuizen (deels) · Stitswerd · Tinallinge · Uithuizermeeden · Ulrum · Usquert · Vliedorp · Vierhuizen · Warffum · Warfhuizen · Wehe-den Hoorn · Westerdijkshorn · Westernieland · Wetsinge · Winsum · Zandeweer · Zoutkamp · Zuidwolde · Zuurdijk Buurtschappen, gehuchten, wierden en buurten: 1e Nijhoezen · 2e Nijhoezen · 't Aagt · Abbeweer · Alinghuizen · Arwerd · Barnegaten · Bellingeweer · Bethlehem · Beusum · Bokum · Breede · Broek · Het Bultje · De Dingen · De Raken · De Vennen · Den Haver · Deikum · Doodstil · Douwen · Duisterwinkel · Eelswerd · Eemshaven · Elens · Ellerhuizen · Ernstheem · Ewer · Grijssloot · Groot Maarslag · Groot Wetsinge · De Haar · Hammeland · Den Hander · Harssens · Hefswal · Hekkum · Helwerd · Heuvelderij · Hiddingezijl · Holwinde · De Hoogte · De Horn · De Houw · 't Houweel · De Hucht · Kaakhorn · Katershorn · Kattenburg · Klei · Kleine Huisjes · Klein Garnwerd · Klein Maarslag · Klein Wetsinge · Kolham · Koningslaagte · Koningsoord · De Knijp · Kruisweg · Lutje Marne · Lutke Saaxum · Maarhuizen · (Marnehuizen) · Menkeweer · Menneweer · Midhalm · Midhuizen · Nijenklooster · Noordpolder · Noordpolderzijl · Obergum · Oldenzijl · Oldorp · Oosterhorn · Oosterhuizen (Eenrum) · Oosterhuizen (Zuidwolde) · Oudedijk · Oudeschip · Paapstil · Panser · Plattenburg · Polen · Ranum · Reidland · Roodehaan · Schapehals · Schaphalsterzijl · Schilligeham · Schouwen · Schouwerzijl · Sint Annerhuisjes · 't Stort · De Streek · Takkebos · Ter Laan · Tijum · Valcum · Valom · Wadwerd · Walsweer · Westerhorn (De Marne) · Westerhorn (Hogeland) · Westerklooster · Westpolder · Wierhuizen · Wierum · 't Wildeveld · Willemsstreek · Zevenhuizen
Eemsdelta · Groningen · Het Hogeland · Midden-Groningen · Oldambt · Pekela · Stadskanaal · Veendam · Westerkwartier · Westerwolde Steden en dorpen · Voormalige gemeenten · Nederland: Provincies · Gemeenten