# Lijst van Latijnse spreekwoorden en uitdrukkingen

Deze lijst van Latijnse spreekwoorden en uitdrukkingen geeft een alfabetisch overzicht van beroemde of vaak gebruikte begrippen, spreekwoorden en uitdrukkingen in het Latijn. Inbegrepen zijn namen van verenigingen, instituties en begrippen, van letterkundige werken en van werken van beeldende kunst, alsook opschriften, titels, eretitels, motto's, wapenspreuken, zinspreuken en lijfspreuken. De eerst vermelde vertaling is altijd de letterlijke, gevolgd door populaire of toegepaste vertalingen. Daarna volgt eventueel een nadere toelichting of een bronbegripvermelding.
Er is een aparte lijst van Griekse en Latijnse begrippen in de biologie.

## A
### Ab absurdo

    Uit het ongerijmde

### Ab alio exspectes, alteri quod feceris

    Verwacht van anderen wat je anderen aandeed - wie kaatst moet de bal verwachten (Publilius Syrus, Sententiae)Standbeeld Cicero, Justitiepaleis Rome

### Ab amicis honesta petamus

    Laten we van onze vrienden louter eerzame dingen vragen (Cicero, De amicitia 13,44)

### Ab asinis ad boves (transcendere)

    Van ezels naar ossen - van de hak op de tak (springen) (Plautus, Aulularia 2,2,58)

### Abducet praedam qui occurit prior

    de buit wordt meegenomen door wie hem als eerste aantreft - wie het eerst komt, het eerst maalt (Plautus, Pseudolus 1198)

### Ab equis ad asinos

    Van paarden naar ezels - van de hak op de tak (Erasmus, Adagia I)

### Abeunt studia in mores

    Liefhebberijen worden tot gewoontes (Ovidius, Heroides 15,83)

### Abi ad corvos

    Loop naar de raven - loop naar de maan

### Ab igni ignem capere

    Het ene vuur met het andere aansteken - vgl. wat je zaait zul je oogsten (Cicero, De officiis 1,16,52)

### Ab imo pectore

    Uit het diepst van het hart (Lucretius, De Rerum Natura 3, 57; Vergilius, Aeneis 6,55)

### Ab incunabulis

    Vanaf de windsels, van jongs af

### Ab initio

    Vanaf het begin, een ab initio berekening in de exacte wetenschappen gaat uit van eerste principesCicero klaagt Catilina aan in de Romeinse senaat. Fresco door Cesare Maccari, Rome, Palazzo Madama

### Ab Iove principium

    Bij Jupiter is het begin - we beginnen met het belangrijkste (Vergilius, Bucolica 3, 60; Aeneis 7,219)

### Ab ipso Lare incipe

    Begin bij je eigen haardgod - veeg eerst je eigen stoepje schoon

### Abiit, excessit, evasit, erupit

    Hij vertrok, ging weg, ontsnapte, barstte los (Cicero, In Catilinam 2,1,1)

### Ab obice saevior

    Verwoeder door de weerstand (Ovidius, Metamorfosen 3,571)

### A bove maiore discit arare minor

    Van de oude os leert de jonge ploegen - zo de ouden zongen zo piepen de jongen

### Ab ovo

    Vanaf het begin, namelijk vanaf het tweelingei van Leda (Horatius, De arte poetica 147)Horatius, detail houtsnede in L'illustrazione popolare (1884) door Anton von Werner

### Ab ovo usque ad mala

    Vanaf het ei tot de appels, van het begin tot het eind (van de maaltijd) (Horatius, Saturae 1,3,6-7)

### Abrupte cadere in narrationem

    Met de deur in huis vallen (Quintilianus, Institutiones oratoriae 4,1,79)

### Absens carens

    De afwezigen worden overgeslagen

### Absentem laedit, qui cum ebrio litigat

    Hij die met een dronkaard bekvecht, kwetst een afwezige (Publilius Syrus, Sententiae)

### Absint offensae cum fit celebratio mensae

    Laat beledigingen achterwege als je aan de feesttafel zitBuste Titus Livius door Andrea Riccio, eind 15e eeuw, Nationaal Museum van Warschau

### Absit invidia verbo

    Niet kwaad bedoeld - men duide het niet euvel (Livius, Ab urbe condita, 9,18,5; 28,39,11; 36,7,7)

### Absit reverentia vero

    Men moet de waarheid niet ontwijken [om een ander te sparen] (Ovidius, Heroides 5,11)

### Absolvere ab instantia

    Van het ten laste gelegde vrijspreken [bij gebrek aan bewijs]

### Abundat dulcibus vitiis

    Hij heeft veel beminnelijke tekortkomingen, hij is rijk aan sympathieke tekortkomingen (Quintilianus, Institutiones oratoriae 10,1,129)

### Ab uno disce omnes

    Door (de misdaad van) één (Griek) ken je ze (de Grieken) allemaal (Vergilius, Aeneïs 2,65-66)

### Ab urbe condita (AUC)

    Vanaf de stichting van de stad (Rome), het begin van de Romeinse jaartelling, traditioneel in 753 v.Chr.

### Abusus non tollit usum

    Misbruik heft het gebruik niet op

### Abyssus abyssum invocat

    De afgrond roept tot de afgrond - het ene misdrijf veroorzaakt het andere (Psalm 42, 7)

### A cane non magno saepe tenetur aper

    Een niet al te grote hond vangt dikwijls een wild zwijn - vgl. Je weet nooit hoe een koe een haas vangt (Ovidius Remedia Amoris 422)

### A capella

    Op de wijze van de [pauselijke] kapel - gezongen muziek zonder begeleiding van instrumenten

### Acceptissima semper munera sunt, auctor quae pretiosa facit

    Het meest welkom zijn altijd die giften die hun waarde ontlenen aan de gever (Ovidius, Heroides 16,71)Keizer Augustus, deel van een ruiterstandbeeld, Nationaal Archeologisch Museum van Athene

### Accessorium sequitur principale

    De bijzaak volgt (is afhankelijk van) de hoofdzaak

### Accidit in puncto quod non speratur in anno

    In een oogwenk kan gebeuren wat men in een heel jaar niet verwacht (lijfspreuk van keizer Ferdinand I)

### Accipe quam primum, brevis est occasio lucri

    Neem het meteen aan, kort is de kans op winst – je moet het ijzer smeden terwijl het heet is (Martialis, Epigrammata 8,9,3)

### Accipere quam facere praestat iniuriam

    Het is beter onrecht te lijden dan het te begaan (Cicero, Tusculanae disputationes 5,19.56)

### A cruce salus

    Van het kruis (van Christus) komt de redding

### Acta(m rem) agere

    Gedane zaken weer oppakken - nakaarten, mosterd na de maaltijd (Terentius, Phormio 491)

### Acta probant se ipsa

    Akten bewijzen zichzelf, een stuk dat eruitziet als een notariële akte geldt als zodanig, tenzij het tegendeel wordt aangetoond

### Acta fabula est

    Het verhaal is ten einde, laatste woorden van Romeinse toneelstukken - en van keizer Augustus

### Actori incumbit probatio

    De eiser in een rechtsgeschil moet het bewijs leveren, de bewijslast ligt op de eiser - zie: Affirmanti incumbit probatioVergilius leest voor uit de Aeneis aan Augustus en Livia (en Octavia, die flauwvalt bij Tu Marcellus eris), schilderij van Jean-Baptiste Wicar, Museum voor Schone Kunsten (Rijsel)

### Actum agere

    zie Actam rem agere

### Actus non facit reum nisi mens sit rea

    Een daad maakt een persoon niet schuldig, tenzij de geest (intentie) schuldig (kwaadaardig) is

### Acuto homine nobis opus est, qui pervestiget quid sui cives cogitent

    Een scherpzinnig iemand hebben wij nodig, om achter de mening in het land te komen (Cicero, De oratore, 1,223)

### Ad astra per aspera

    Door tegenslag heen tot de sterren, motto van Gouda, van de staat Kansas en van de NASA, ook Per aspera ad astra

### Ad captandam benevolentiam

    Om welwillendheid te verkrijgen - vgl. Captatio benevolentiae

### Ad captandum vulgus

    Om het volk (voor zich) te winnen

### Adde parvum parvo, magnus acervus erit

    Voeg beetje bij beetje toe en het zal een grote hoeveelheid worden (Ovidius)Erasmus van Rotterdam (1517) door Quinten Massijs, Gallerie Nazionali d'Arte Antica

### Adeo in teneris consuescere multum est

    Zo belangrijk is het zich van jongs af aan aan iets te wennen (Vergilius, Georgica 2, 272)

### Ad fontes

    Naar de bronnen, oproep tot gefundeerde bezinning

### Ad fundum

    Tot de bodem, terug naar de bron, ook gezegd als aansporing een glas in één teug te ledigen.

### Ad hoc

    Ten behoeve van dit, hiervoor, bij eenmalige maatregelen

### Ad hominem

    Op de mens, op de man af; zonder omwegen; zie ook Argumentum ad hominem

### Adhuc caelum volvitur

    Nog steeds draait de hemel - er is nog altijd hoop (Erasmus, Adagia, 4,4,8)

### Adhuc sub iudice lis est

    De zaak is nog onder de rechter, Zie ook: Grammatici certant (Horatius, De arte poetica 78)

### Adhuc tua messis in herba est

    Je oogst is nog in de halm - je moet het vel van de beer niet verkopen voor hij geschoten is (Ovidius, Heroides 16,263-264)

### Ad impossibile nemo tenetur

    Van niemand kan worden verlangd het onmogelijke te doen Louis de Montfort, schilderij (ca 2003) door Brian Whelan

### Ad incitas redactus

    Tot onbeweeglijkheid gedwongen (bordspelterm), schaakmat gezet (Plautus, Trinummus 537; Poenulus 906)

### Ad infinitum

    Tot in het oneindige

### Ad interim

    Voor de tussentijd, waarnemend, tijdelijk plaatsvervangend

### Ad Jesum per Mariam

    Tot Jezus door Maria, ook: Per Mariam ad Jesum. Belangrijk principe in het werk van de Heilige Louis de Montfort. Tevens motto van heiligdom Heiloo (Runxputte)

### Ad kalendas Graecas

    Op de Griekse kalendae, op een dag die nooit komt, met sint-juttemis, de kalendae was een dag in de Romeinse kalender, niet de Griekse (Suetonius, De Vita XII Caesareum, Divus Augustus 87,1)

### Ad libitum (ad lib.)

    Naar believen

### Ad Limina (Apostolorum)

    Naar de drempels (van de apostelen), pauselijke wet uit 1587 die diocesane bisschoppen verplicht om op gezette tijden Rome te bezoeken, waar de graven van de apostelen Petrus en Paulus liggen

### Ad litem

    Met het oog op het te voeren proces, de rechtsgang

### Ad maiorem Dei gloriam (AMDG)

    Tot meerdere glorie van God, devies van de Jezuïetenorde

### Ad modum Minelli

    Op de wijze van Minellius - letterlijk vertalend (Johannes Minellius, de in 1683 overleden rector van het Erasmiaans Gymnasium te Rotterdam, maakte letterlijke vertalingen van klassieke auteurs)Premonstratenzer motto (Ad omne opus bonum paratus) in St.-Michaels Abbey, Orange County (Californië)

### Ad mores natura recurrit damnatos

    De natuur vervalt steeds in haar slechte gewoonten (Iuvenalis, Satiren 13,239-240)

### Ad nauseam

    Tot walgens toe

### Adolescens laudandus, ornandus, tollendus

    De jongeman moet worden geprezen, onderscheiden en... terzijde geschoven, uitspraak van Marcus Tullius Cicero, die dacht Octavianus te kunnen uitspelen tegen Marcus Antonius (Cicero. Epistulae ad Familiares 11.20,1)

### Ad omne opus bonum paratus

    Tot elk goed werk bereid (motto van de Premonstratenzers)Le Grand Dauphin, ca 1680, onbekende schilder

### Ad patres ire

    Naar de vaderen gaan - sterven (Rechters, 2,10)

### Ad perpetuam rei memoriam

    Te(r) eeuwiger nagedachtenis

### Ad praesens ova cras pullis sunt meliora

    De eieren van vandaag zijn beter dan de kippen van morgen - beter een vogel in de hand dan tien in de lucht (Rabelais, Gargantua 3,42)

### Ad rem

    Gericht op de zaak die voorligt, ter zake, gevat, pertinent

### Adsum qui feci

    Hier ben ik, die het gedaan heeft - ik ben de dader (Vergilius, Aeneis 9,427)

### Ad usum Delphini

    Ten gebruike van de Dauphin - de gekuiste versie (oorspronkelijk de gecensureerde uitgave van latijnse klassieken ten behoeve van le Grand Dauphin, later ironische term voor censuur)

### Ad valvas

    Aan de deuren, bij de ingang: verwijst naar het mededelingenbord bij de ingang, voor aanvullende informatie

### Adversae res admonent religionum

    Tegenslagen sporen aan tot godsdienst - nood doet bidden (Livius, Ab urbe condita V,51,8)

### Advocatus Sancti Sepulchri

    Beschermer van het Heilig Graf, eretitel van Godfried van BouillonPallas Athena met aegis, uit de Villa dei papiri, Herculaneum, Nationaal Archeologisch Museum, Napels

### Aegide

    Met geitenhuid - achter het schild - onder de bescherming van

### Aegrescit medendo

    Door de behandeling wordt hij zieker (Vergilius, Aeneïs 12,46)

### Aegri somnia

    Dromen van een zieke - waanvoorstellingen van een zieke geest (Horatius, Ars poetica 7)

### Aegroto dum anima est, spes est

    Zolang een zieke nog reageert is er hoop - zolang er leven is, is er hoop (Cicero, Ad Atticum 9,10,3)

### Aequa lance

    Met de weegschaal in evenwicht - onpartijdig (Plinius de Oudere, Naturalis historia 7,7,5)

### Aequa lege necessitas sortitur insignes et infimos

    Volgens een door niemand te ontkomen wet treft het noodlot aanzienlijken en onaanzienlijken (Horatius, Oden 3,1,14-15)Seneca, herme met aan de andere kant Socrates, Antikensammlung, Berlijn

### Aequalis aequalem delectat

    Gelijk houdt van gelijk - soort zoekt soort. Zie: Similibus enim similia gaudent

### Aequalitas non parit bellum

    Gelijkheid brengt geen ruzie voort (Erasmus, Adagia 4,2,96)

### Aequam memento rebus in arduis servare mentem

    Denk erom goede moed te houden in moeilijkheden (Horatius, Oden 2,3,1-2)

### Aequo animo

    Met gelijkmoedige geest - zonder zijn kalmte te verliezen

### Aequo animo audienda sunt imperitorum convicia

    Verwijten van onkundigen moet men met gelatenheid aanhoren (Seneca, Brieven aan Lucilius 76,4)

### Aere perennius

    Duurzamer dan brons (Horatius, Oden 3,30,1)

### Aer mea arena est

    De lucht is mijn strijdtoneel

### Aes triplex

    Driedubbel brons - sterk geharnast (Horatius, Oden 1,3,9)Age quod agis in het wapen van Shawinigan, Quebec

### Aetatis suae --, (Anno) aetatis suae--

    Op de [aangeduide] leeftjd

### Aeternam servans sub pectore vulnus

    Diep in het hart de aanhoudende wonde voedend - met name in de betekenis: vol eeuwige wrok Vergilius, Aeneis 1,36)

### Affirmanti incumbit probatio

    De bewijslast ligt bij degene die iets beweert - zie: Actori incumbit probatio

### A fortiori

    Des te sterker - des te meer

### Age quod agis

    (of: age si quid agis) Doe wat je doet - als je iets doet, doe het dan goed (Plautus, Miles Gloriosus, 215; Persa 659)

### Agere aut pati fortiora

    Maatregelen nemen of erger ondergaan (Livius, Ab urbe condita, 2,12). Motto dat Hendrik van Brederode vanaf 1565 als protest tegen de Inquisitie gebruikte.Caesar steekt de Rubicon over. Schilderij (1875) door Adolphe Yvon, Museum voor Schone Kunsten, Arras

### Agnus Dei

    Lam Gods, een uitdrukking die verwijst naar Jezus Christus; een gezang, deel uitmakend van het ordinarium van de katholieke mis

### Ago ergo sum

    Ik handel, dus ik besta

### Alea iacta est / Alea iacta sit

    De teerling is geworpen / De teerling zij geworpen, Julius Caesar, toen hij de Rubicon overstak. Volgens Plutarchus in het Grieks uitgesproken (Ἀνερρίφθω κύβος - Anerriphto kubos)

### Aliam vitam, alios mores

    Een ander leven, andere zeden - andere tijden, andere zeden (Terentius, Andria 189)

### Alias

    Anders genoemd

### Aliena nobis, nostra plus aliis placent

    Wat van een ander is bevalt ons meer, en het onze bevalt anderen weer meer (Publilius Syrus, Sententiae 28)

### Aliena vitia in oculis habemus, a tergo nostra sunt

    De gebreken van een ander hebben we voor ogen, de onze zijn achter onze rug - de gebreken van een ander houden we in de gaten, de onze merken we niet op (Seneca, De ira 2,28,8)Zegel van Oregon met de spreuk Alis volat propriis

### Alibi

    Op een andere plaats

### Alieni appetens, sui profusus

    Belust op andermans bezit, kwistig met het zijne (Sallustius, De Catilinae coniuratione 5,4)

### Alieni iuris

    Van het recht van een ander - vallend onder de wet van een andere macht of het gezag van een andere persoon

### Aliis si licet, tibi non licet

    Al mogen anderen het, dan mag jij het nog niet (Terentius, Heauton Timorumenos 797), zie Quod licet Iovi non licet bovi

### Aliquando et insanire iucundum est

    Het is soms prettig ook eens gek te doen (Seneca, De tranquillitate animi 17,10)

### Aliquis malo fuit usus in illo

    Er was bij dat ongeluk nog iets van nut - een geluk bij een ongeluk (Ovidius, Metamorfosen 2,332)

### Alis volat propriis

    Zij vliegt op eigen vleugels Alma mater, Columbia-universiteit, New York

### Alitur vitium vivitque tegendo

    Het kwaad wordt gevoed en blijft bestaan als men het verbergt (Vergilius, Georgica 3,454)

### Aliud est celare, aliud tacere

    Iets verzwijgen is wat anders dan erover te zwijgen - iets met opzet verborgen houden is wat anders dan er niet over praten (Cicero, De officiis 3,12,52)

### Alium silere quod voles, primus sile

    Waarover je wilt dat een ander zwijgt, zwijg daarover zelf als eerste (Seneca, Phaedra, 884)

### Alius aliud dicit

    Een ander zegt iets anders, ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is

### Alma mater

    De voedende moeder, onder meer aanduiding voor (iemands) universiteit

### Alta alatis patent

    Hoogten liggen open voor vleugels, de hoogste sferen liggen open voor wie vleugels heeft. Devies, onder meer van het voormalige vliegveld Ypenburg

### Alta mente repostum

    Diep in het hart bewaard (Vergilius, Aeneis 1,26)

### Altera pars

    De andere kant, het tweede deel, zoals in audiatur et altera pars (zie aldaar) of inaudita altera parte: zonder tegenpartij te hebben gehoord (is rechtvaardig handelen niet mogelijk), vermeld in Seneca's Medea

### Alter ego

    Een andere ik (Ovidius, Amores 1,7,32)

### Alteri vivas oportet, si vis tibi vivere

    Je moet voor anderen leven als je voor jezelf wil leven (Seneca, Epistulae Morales ad Lucilium 48,2)

### Alterius non sit, qui suus esse potest

    Wie op zichzelf kan staan, moet niet van een ander afhankelijk zijn (motto van Paracelsus)

### Alterum alterius auxilio eget

    Het ene heeft de hulp van het andere nodig (Sallustius, De Catilinae coniuratione 1,7)

### Alterutrum, neutrum utrumque

    Een van beide: geen of allebei

### Altiora

    Hogere dingen

### Altissima quaeque flumina minimo sono labuntur

    Juist de diepste rivieren stromen met het minste geluid - stille waters hebben diepe gronden (Curtius, Historiarum Alexandri Magni Macedonis Libri Qui Supersunt 7,4,13)

### Altum silentium

    Diep stilzwijgen

### Ama et fac quod vis

    Bemin en doe wat je wilt - Vervorming (meestal in verband met verliefden) van Augustinus' uitspraak Dilige et quod vis fac

### Ama nesciri (et pro nihilo reputari)

    Hou ervan onbekend te blijven (en als nietswaardig beschouwd te worden) (Thomas a Kempis, De imitatione Christi 1,2,15)

### Amantes amentes

    Verliefden zijn verdwaasden - klucht (1609) van Gabriel Rollenhagen, titel waarschijnlijk variatie op 'amens amansque

### Amantium irae amoris integratio est

    De ruzies van verliefden zijn een vernieuwing van hun liefde (Terentius, Andria 555)

### Amare et sapere vix deo conceditur

    Tegelijk verliefd en wijs zijn is voor een god nauwelijks mogelijk (Publilius Syrus, Sententiae 22)

### A mari usque ad mare

    Van zee tot zee, Psalm 71(72): 8, motto van Canada

### Amat victoria curam

    De overwinning houdt van zorg - een overwinning eist inzet (Catullus, Carmina 62,16)

### Amens amansque

    Verdwaasd en verliefd (Plautus, Mercator 82)

### Amici mores noveris, non oderis

    Het karakter van een vriend moet men kennen, niet haten (Publilius Syrus, Sententiae 58)

### Amicis inimicis promptus

    Voor vriend en vijand paraat (motto Vliegbasis Leeuwarden)

### Amicitiae immortales esse debent, inimicitiae mortales

    Vriendschappen moeten onsterfelijk zijn, vijandschappen sterfelijk (Livius, Ab urbe condita 40,46,12)

### Amicitia fortior

    Sterker door vriendschap

### Amicus certus in re incerta cernitur

    Een echte vriend wordt in onzekere tijden opgemerkt (Cicero, Laelius de amicitia 17,64)Plato en Aristoteles, detail uit De school van Athene, fresco van Rafaël in Vaticaanstad

### Amicus curiae

    Vriend van de rechtbank

### Amicus optimae vitae possessio

    Een vriend is het beste bezit in het leven (lijfspreuk van koning Albrecht II)

### Amicus Plato, sed magis amicus veritas

    Plato is mijn vriend, maar de waarheid is nog meer mijn vriend - ik verkies de waarheid boven Plato (later werd ook de naam Socrates of Aristoteles in plaats van Plato genoemd) (naar Aristoteles, Ethica Nicomachea 1,4,1096a,16)

### Amore, more, ore, re, nascuntur amicitiae

    Uit liefde, gewoonte, mondeling verkeer, en daden, ontstaan vriendschappen (middeleeuwse spreuk)

### Amor et melle et felle est fecundissimus

    De liefde is overmatig rijk aan honing en aan gal (Plautus, Cistellaria 69)

### Amor fati

    Liefde voor het noodlot, lotsaanvaarding

### Amoris vulnus idem sanat, qui facit

    De wond van de liefde kan slechts door degene geheeld worden die haar maakt (Publilius Syrus, Sententiae)

### Amor non talia curat

    De liefde bekommert zich niet om dergelijke [kleine] dingen (Vergilius, Bucolica 10,28)Het Nederlandse varende woonschip Amor tussisque non celatur

### Amor omnibus idem

    De liefde is voor allen gelijk (iedereen is onderworpen aan de macht van de liefde) (Vergilius, Georgica 3,244)

### Amor patriae nostra lex

    Vaderlandsliefde is onze wet

### Amor sceleratus habendi

    Misdadige hebzucht (Ovidius, Metamorfosen 1,131

### Amor tollit timorem

    De liefde heft de vrees op - liefde is sterker dan angst (Eerste brief van Johannes 4,18)

### Amor tussisque non celatur

    Liefde en hoest kan men niet verbergen (Erasmus, Adagia 5,1,63)

### Amor vincit omnia

    Liefde overwint alles, zie ook Omnia vincit amorPlato door Leonidas Drosis bij de Atheense academie

### Ana partes aequales (a.a.)

    Van elk gelijke delen - geeft in een doktersrecept aan dat er gelijke hoeveelheden van stoffen in het geneesmiddel moeten worden verwerkt

### Anima candida

    Een blanke ziel - een oprecht, argeloos karakter [over Vergilius] (Horatius, Satiren 1,5,41)

### Anima Christi

    Ziel van Christus, titel (eerste woorden) van een veertiende-eeuws gebed

### Anima cogitativa

    Denkende ziel - de ziel, zoals Aristoteles die aan de mensen toeschreef (Aristoteles, Over de ziel)

### Animae dimidium meae [amicus]

    De helft van mijn ziel - mijn boezemvriend (Horatius, Oden 1,3,8)

### Anima eterna

    Eeuwige ziel, naam van een internationaal projectorkest, in 1987 opgericht door Jos Van Immerseel

### Animal bipes implume

    Tweevoetig ongevederd dier - definitie door Plato van de mens (ζῷον δίπουν ἄπτερον - dzoon dipoun apteron)

### Animalium hominumque saluti

    Tot heil van mens en dier

### Animal laborans

    Het werkende dier - definitie door Hannah Arendt van de mensAnimus in consulendo liber, vergaderzaal NAVO-hoofdkwartier in Brussel op 4 juni 2013

### Anima mundi

    Wereldziel, volgens Plato de geest die alles in de wereld doordringt (ψυχή κόσμου - psychè kosmou)

### Anima sensitiva

    Voelende ziel - de ziel zoals Aristoteles die aan de dieren toeschreef (Aristoteles, Over de ziel)

### Anima vegetativa

    Plantaardige ziel - de ziel, zoals Aristoteles die aan de planten toeschreef (Aristoteles, Over de ziel)

### Animo deliberato

    Met vastbesloten wil - met voorbedachten rade

### Animo nunc huc nunc fluctuat illuc

    In zijn hart neigt hij nu eens tot dit, dan weer tot dat (Vergilius, Aeneis 10,680)Vermelding anno aetatis suae LXVII (67 jaar) op portret van Cornelius Stalpart van der Wiel

### Animum fortuna sequitur

    Het geluk volgt de moed. Devies van het Regiment Huzaren Prins van Oranje. Vgl. Audentes fortuna iuvat, Fortes fortuna adiuvat, het geluk is met de dapperen

### Animus hominis semper appetit agere aliquid

    De geest van een mens verlangt er altijd naar iets te bereiken (Cicero, De finibus bonorum et malorum 5,20)

### Animus in consulendo liber

    Een geest, vrij om te beraadslagen (motto vergaderzaal NAVO-hoofdkwartier, Brussel) (Sallustius, Catilinae Coniuratio 52,21, Cato de Jongere citerend)

### An nescis, mi fili, quantilla prudentia regitur orbis?

    Weet je dan niet, mijn zoon, met hoe weinig wijsheid de wereld geregeerd wordt? (Axel Oxenstierna)

### An nescis longas regibus esse manus?

    Weet je dan niet dat de armen van vorsten lang zijn? (Ovidius, Heroides 16,166)

### (Anno) aetatis suae

    In het jaar van zijn/haar leven, op de leeftijd van, ook afgekort aetas, aet., A.A.S. of A.S.: betreft het vermelden, op grafstenen en kunstwerken (bijvoorbeeld schilderijen), van de leeftijd van de geportretteerde; in een necrologie voluit: obiit anno... ætatis suæ, om de ouderdom van de overleden persoon aan te geven

### Anno Domini

    In het jaar van de Heer, het aantal verstreken jaren sinds de geboorte van Jezus Christus, het begin van de christelijke jaartelling

### Antebellum, ook ante-bellum

    "voor de oorlog", verwijzend naar (iedere) vooroorlogse periode, in het bijzonder naar de tijd voor de Amerikaanse Burgeroorlog

### Ante coenam (a.c.)

    Voor de maaltijd - geeft in een doktersrecept aan dat het medicijn voor het eten moet worden ingenomen

### Ante meridiem (A.M.)

    Voor het middaguur, het tijdvak van 12 uur 's nachts tot 12 uur 's middags, zie ook Post meridiem

### Antiqua virtute et fide

    Van ouderwetse eer en trouw (Terentius, Adelphoe 3,3,86)

### Antiquus amor cancer est

    Oude liefde is een kanker - oude liefde roest niet (Petronius, Satyricon 42,7)

### Aperto libro

    Waar het boek opengeslagen is - à l'improviste

### A posse ad esse non valet consequentia

    Van het kunnen kan men niet concluderen tot het zijn - uit de mogelijkheid dat iets bestaat kan men niet de gevolgtrekking maken dat het bestaat

### A posteriori

    Achteraf gedacht, vanuit de ervaring

### Apparatus criticus

    Kritische uitbreiding - overzicht van alle varianten van een tekst met toelichting, onderaan de pagina

### Apparent rari nantes in gurgite vasto

    Hier en daar verschijnen ze zwemmend in de uitgestrekte zee, meestal kort (en ironisch) als Rari nantes, zeldzame zwemmers (Vergilius, Aeneis 1,118)

### A priori

    Van tevoren, voorafgaand aan de zintuiglijke waarneming

### Apud novercam queri

    Klagen bij zijn stiefmoeder - bij iemand aan het verkeerde adres zijn (Plautus, Pseudolus 314)

### Aqua a pumice nunc postulas

    Nu verlang je water van een puimsteen - van een kale kip kan men geen veren plukken (Plautus, Persa 41)

### Aqua regia

    Koningswater, triviale naam voor het 3:1-mengsel van geconcentreerd zoutzuur en geconcentreerd salpeterzuur. Zo genoemd omdat goud en ook andere edelmetalen erin oplossen.

### Aqua turbida piscosior est

    Troebel water is visrijker (dan zuiver water), Peter van Blois. - In troebel water is goed vissen. Vgl. Est captu facilis turbata piscis in unda. Uit de miserie van een ander is meer profijt te trekken, of ook: uit een moeilijke situatie toch nog voordeel trekken.

### Aquila non captat muscas

    Een arend vangt geen vliegen, belangrijke mensen houden zich niet met beuzelarijen bezig, (Erasmus, Adagia 3,2,65)

### Arare litus

    Het strand ploegen - zich onnodig druk maken (Ovidius, Tristia 5,4,48)

### Arbiter elegantiarum

    Een deskundige in verfijnde zaken - een fijnproever (Tacitus, Annales 16,18 over Gaius Petronius Arbiter)

### Ardeat vita

    Het leven brande, het leven bruise, zinspreuk van de Amsterdamsche Vrouwelijke Studenten Vereeniging

### Ardet nec consumitur

    Het brandt, maar wordt niet verteerd, motto van de Abdij van Grimbergen

### Argentum auro, utrumque virtute cedit

    Zilver wijkt voor goud, en beide voor de deugd. Motto van Piet Hein

### Argumentum ad baculum

    Argument met de knuppel, beroep op de stok, drogreden: er is geen sprake van argumenteren, maar van bedreigen

### Argumentum ad crumenam

    Beroep op rijkdom, drogreden: de veronderstelling dat iemand gelijk heeft omdat hij rijk is

### Argumentum ad hominem

    Beroep op de man, drogreden van de persoonlijke aanval: er wordt op de man gespeeld, niet op wat hij zegt

### Argumentum ad lazarum

    Beroep op armoede, beroep op (de Nieuwtestamentische armoedzaaier) Lazarus, drogreden: de veronderstelling dat iemand gelijk heeft, omdat hij arm is

### Argumentum ad populum

    Beroep op het volk, beroep op de massa, drogreden: de veronderstelling dat de meerderheid gelijk heeft

### Argumentum ad verecundiam

    Argument uit eerbied, beroep op autoriteit, de veronderstelling dat iemand gelijk heeft omdat hij als respectabel wordt gezien

### Arma virumque cano

    Ik bezing de held en zijn wapenfeiten - aanhef van Vergilius' Aeneis (1, 1)Ars gratia artis in een MGM-logo

### Armis(que) potentius aequum

    (En) het recht is sterker dan wapens (Ovidius, Fasti 3,281

### Ars Aemula Naturae

    De kunst wedijvert met de natuur (Apuleius, Metamorphoses 2,4), naam van een Leidse kunstenaarsvereniging, opgericht in 1694

### Ars amatoria

    De kunst van de liefde, Minnekunst, (in feite: de kunst van het verleiden), titel van een leerdicht van Ovidius; ook geciteerd als ‘’’Ars Amandi’’’, De kunst van het liefhebben

### Ars gratia artis

    Kunst uit liefde voor de kunst, motto van filmmaatschappij Metro-Goldwyn-Mayer (MGM), vgl. l'art pour l'artArtem non odit nisi ignarus op het Neues Museum in Berlijn

### Ars longa, vita brevis

    De kunst (professionele vaardigheid) is lang, het leven kort, uitspraak van de Griek Hippocrates in een Latijnse vertaling door Seneca (De brevitate vitae 1,1). Het vak van Hippocrates was de geneeskunst, het duurde langer dan een leven om die te leren.

### Ars medica

    Geneeskunst

### Ars vivendi

    De levenskunst, het opgewassen zijn tegen het leven

### Artem non odit nisi ignarus

    Slechts een onwetende haat de kunst

### Arti et Amicitiae

    Voor de kunst en de vriendschap; een Amsterdamse vereniging van beeldende kunstenaars en kunstliefhebbers

### Asinus ad lapidem non bis offendit eundem

    Een ezel stoot zich geen twee keer aan dezelfde steen

### A solis ortu usque ad occasum

    Van zonsopkomst tot zonsondergang (Psalm 113,3) - In de heraldiek, met name van het Spaanse Rijk, gebruikt in de betekenis "waar de zon nooit ondergaat"

### Assistens Throno Pontificio

    Bisschop-assistent bij de pauselijke troon; een eretitel

### Auctor opus laudat

    De maker looft het werk (Ovidius, Epistulae ex Ponto 3,9,9)

### Audacia pro muro et scuto opus

    Durf is onze muur, de daad is ons schild, Cornelis JolAude audenda — Waag wat gewaagd moet worden als opschrift op een Sea King van het Belgische 40e smaldeel

### Audacter calumniare, semper aliquid haeret

    Laster maar brutaal, er blijft altijd iets van hangen (Francis Bacon, De dignitate et augmentis scientiarum). Ten onrechte toegeschreven aan Pierre Beaumarchais als Calomniez, calomniez, il en reste toujours quelque chose

### Audax Iapeti genus

    Het arrogante nageslacht van Iapetus (bedoeld wordt: Prometheus) - het menselijk geslacht (Horatius, Oden 1,3,27)

### Audax omnia perpeti

    Moedig wagend alles te doorstaan (Horatius, Oden 1,3,25)

### Aude audenda

    Waag wat gewaagd moet worden, motto van het Belgische 40e smaldeel

### Audemus jura nostra defendere

    Wij durven onze rechten te verdedigen, motto van Alabama

### Audendo magnus tegitur timor

    Achter heldhaftigheid gaat vaak een grote vrees schuil (Lucanus, Pharsalia 4,702). Vgl. Een held is soms slechts een lafaard die te bang was om te vluchten (Thomas Fuller (1608-1661))

### Audendum est, fortes adiuvat ipsa Venus

    Men moet durven, Venus zelf staat de dapperen bij - men moet dapper zijn, het geluk helpt de moedigen Tibullus, Elegieën 1,2,16). Zie ook: Audentes fortuna iuvat

### Audentes Deus ipse iuvat

    God zelf helpt hen die durven (Ovidius, Metamorfosen 10,586)Cesare Borgia met het motto Aut caesar aut nihil, gravure door A. André naar een tekening van Achille Devéria

### Audentes fortuna iuvat

    Het lot begunstigt de dapperen - wie niet waagt, die niet wint (Vergilius, Aeneis 10,284). Zie: Fortes fortuna adiuvat

### Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace

    Hoor, zie en zwijg, als je in vrede wilt leven

### Audi alteram partem

    Luister naar de andere kant, hoor en wederhoor, ook als:
* Audi et alteram partem: Hoor ook de tegenpartij, gevelopschrift op het voormalige gerechtsgebouw te Alkmaar
* Audiatur et altera pars: Ook de tegenpartij worde gehoord (Seneca, Medea 199)

### Aurea mediocritas

    De gouden middelmaat, de gulden middenweg (Horatius, Oden 2,10,5)

### Aurea sunt vere nunc saecula, plurimus auro venit honos, auro conciliatur amor

    Nu is het echt de gouden eeuw, naar goud gaat de meeste eer, met goud wordt liefde verworven - Iedereen is nu om te kopen, met geld verwerft men zowel eer als liefde (Ovidius, Ars amatoria 2,277-8)

### Auribus lupum tenere

    Een wolf bij de oren hebben - zich in een lastig parket bevinden (Terentius, Phormio 506)

### Aurum potestas est

    Goud is macht

### Aut Caesar, aut nullus

    Of de keizer, of niemand. Als Aut caesar aut nihil motto van Cesare Borgia

### Aut dosce, aut disce, aut discede

    Onderwijs, leer of ga weg (inscriptie op St. Paul's School in Londen volgens Samuel Pepys

### Aut nunc, aut numquam

    Nu of nooit (ook: Nunc aut numquam)

### Aut omnia, aut nihil

    Alles of niets

### Aut viam inveniam, aut faciam

    Of ik vind een weg, of ik maak er een - Waar een wil is, is een weg

### Aut vincere aut mori

    Overwinnen of sterven

### Ave imperator, morituri te salutant

    Heil keizer, zij die gaan sterven groeten U (Suetonius, De Vita Caesarum. Divus Claudius 21,6)

### Ave verum corpus natum de Maria Virgine

    Gegroet waarlijk lichaam (van Christus), geboren uit Maria, de maagd. Aanhef van een hymne uit de veertiende eeuw, ter gelegenheid van het feest van Sacramentsdag.

### A verbis legis non est recedendum

    Van het woord van de wet mag men niet afwijken - aan de tekst van een wet mag men niets wijzigen

### Avoca te

    Amuseer je, veel plezier

## B
### Balnea vina venus corrumpunt corpora nostra, sed vitam faciunt balnea vina venus

    Baden, wijn en seks vernielen onze lichamen, maar baden, wijn en seks maken het leven (deel van een grafgedicht, carmen sepulcrale, op een familiegraf)

### Barba non fecit filosofum

    Een baard maakt nog geen filosoof (beter is: Barba non facit philosophum)

### Barba tenus sapientes

    Tot aan de baard zo wijs, ogenschijnlijk wijs (Erasmus, Adagia)

### Barbarus hic ego sum, quia non intellegor ulli

    Ik ben hier een vreemdeling omdat ik door niemand begrepen word (Ovidius, Tristia 5,10,37)

### Beati pauperes spiritu

    Zalig zijn de armen van geest (Mattheüs 5:3; Lucas 6:20)

### Beatus dies luna proximo est

    Gelukkig is het bijna maandag (motto van 2e peloton A-cie 44e Painfbat)

### Beatus homo qui invenit sapientiam

    Gelukkig is de mens die wijsheid vindt/gevonden heeft (Spreuken 3:13, motto van Gymnasium Apeldoorn)

### Beatus ille, qui procul hominibus

    Gelukkig is hij die ver van de mensen woont

### Beatus, qui prodest, quibus potest

    Hij die iedereen helpt die hij kan helpen, is een gelukkig man

### Bene agere et nil timere

    Goed doen en niets vrezen (familiespreuk van Albada Jelgersma)

### Bene diagnoscitur, bene curatur

    Iets dat goed gediagnosticeerd wordt, kan genezen worden

### Benigno numine

    Met de geest van de Voorzienigheid. Als Benigno Numine motto van William Pitt, tevens van het grootzegel van Pittsburgh

### Bellum ita suscipiatur, ut nihil aliud nisi pax quaesita videatur

    De oorlog moet zo opgenomen worden, dat niets anders tenzij de vrede schijnt gezocht te worden (Cicero)

### Bis dat, qui cito dat

    Hij geeft tweemaal, die snel geeft (Erasmus, Adagia)

### Bis repetita manent

    Wat men tweemaal herhaald heeft, blijft in de herinnering

### Bis repetita non placent

    Herhalingen vallen niet in goede aarde (Horatius, Ars Poetica 365)

### Bona diagnosis, bona curatio

    Een goede diagnose is een goed medicijn

### Bonafide

    Te goeder trouw

### Bona malis paria non sunt

    Het geluk is niet opgewassen tegen het ongeluk (Plinius Maior)

### Bona valetudo melior est quam maximae divitiae

    Goede gezondheid is meer waard dan de grootste rijkdom

### Boni pastoris est tondere pecus, non deglubere

    Een goede herder scheert zijn schapen, maar trekt hen niet het vel over de oren.

### Bonis nocet qui malis parcit

    Wie de slechteriken spaart, benadeelt de goeden (Seneca)

## C
### Caelestia cude arma

    smeed hemelse wapens (Jan Baptist de Smet)

### Calcanda semel via leti

    De weg des doods moet eenmaal betreden worden

### Calcat iacentem vulgus

    Het volk geeft de liggende een trap na

### Calculus

    Rekensteentje (e.g. in een telraam) (een tak van wiskunde, een verstening in het lichaam)

### Camera obscura

    Donkere kamer (een optisch instrument, een werk van Hildebrand)

### Candida pax homines, trux decet ira feras

    Oprechte vrede past mensen goed, zoals woeste woede dieren past (Ovidius)

### Candore notabilis albo

    Opmerkelijk door haar blanke onschuld

### Canes latrantes non mordent

    Blaffende honden bijten niet

### Canis timidus vehementius latrat quam mordet

    Een bange hond blaft heftiger dan hij bijt

### Captatio benevolentiae

    Het verkrijgen van de welwillendheid (van de toehoorders, bij het begin van een toespraak)

### Caput sapientiae est reverentia Domini

    De vreeze des Heeren is het begin der wijsheid (Psalm 111:10, motto van meerdere confessionele studentenverenigingen, waaronder de voormalige SSR)

### Carmen perpetuum primaque ab origine mundi ad tempora nostra

    Een lied voor de eeuwigheid, en van het begin van de wereld tot onze tijd (naar Ovidius' Metamorfosen, boek I, vers 3-4)

### Carpe diem quam minimum credula postero

    Pluk de dag, zo min mogelijk vertrouwend op de volgende (Horatius)

### Casu quo (c.q.)

    in welk geval; in dit geval, hier

### Casus belli

    (onmiddellijke) aanleiding tot oorlog. Een term uit het internationaal recht

### Cave canem

    Pas op voor de hond (op een mozaïek in Pompeï)

### Caveat

    Men zij op zijn hoede

### Caveat emptor

    Laat de koper op zijn hoede zijn

### Caveant consules

    Laten de consuls oppassen

### Cede maiori

    Ga opzij voor uw meerdere

### Cedo nulli

    Ik wijk voor niemand (lijfspreuk van Erasmus, tevens naam van de slakkensoort Conus cedonulli, ook Concedo nulli)

### Ceteris paribus

    De overige omstandigheden gelijk blijvend

### Ceterum censeo Carthaginem delendam esse

    Overigens ben ik van mening dat Carthago verwoest moet worden (Cato de Oude)

### Christus Mansionem Benedicat

    Christus zegene dit huis, huiszegen, veelal als C+M+B bij de voordeur

### Cibi condimentum est fames

    Honger maakt elke maaltijd gekruid, Honger maakt rauwe bonen zoet

### Cito ignominia fit superbi gloria

    Voor hoogmoedigen verandert roem snel in schande, Hoogmoed komt voor de val

### Citius, altius, fortius

    Sneller, hoger, sterker . Dit motto presenteerde de dominicaan Henri Didon (1834-1900) op de vergadering van het Eerste Olympisch Congres in 1894,voorgezeten door baron Pierre de Coubertin (1861-1937), initiatiefnemer

### Civis Romanus sum

    Ik ben een Romeins burger (verwijzing naar rechten en plichten in het Romeins burgerrecht)

### Civium in moribus rei publicae salus

    Het welzijn van de Staat (hangt af van) de moraal der burgers, devies van de Universiteit van Florida

### Clausula rebus sic stantibus

    Rebus sic stantibus clausule betreffende verdragen, uit het internationaal recht (Scipione Gentili)

### Codex Alimentarius

    Het voedselboek, een verzameling standaarden en richtlijnen met betrekking tot voedsel, productie van levensmiddelen en voedselveiligheid, opgesteld, sinds 1962, onder auspiciën van de Verenigde Naties

### Codex Eyckensis

    Het Maaseyckse boek, een samengesteld evangeliarium uit de 8e eeuw, bewaard te Maaseik, waarschijnlijk vervaardigd in de Abdij van Echternach

### Coitus interruptus

    Onderbroken geslachtsgemeenschap, "voor het zingen de kerk uit"

### Cogito ergo sum

    Je pense donc je suis, Ik denk, dus ik ben. (Descartes)

### Communis opinio

    De gemeenschappelijke mening, de publieke opinie

### Compos mentis

    Bij zijn volle verstand

### Concedo nulli

    Ik wijk voor niemand; zie ook Cedo nulli

### Concordia civium murus urbium

    Harmonie onder haar bewoners is de dikste muur van elke stad

### Concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur

    De kleinen groeien door eendracht, de grootsten gaan ten onder door tweedracht

### Concordia res parvae crescunt

    Door eensgezindheid groeien kleine dingen, Eendracht maakt macht

### Conditio sine qua non

    Voorwaarde zonder welke (het gevolg) niet (zou zijn ingetreden), noodzakelijke voorwaarde

### Confer

    Vergelijk (met)

### Confiteor

    Ik beken, ik belijd

### Coniunctis viribus

    Met vereende krachten (ook: Viribus unitis)

### Conscia mens recti, famae mendacia ridet

    Wie zich bewust is van de waarheid, lacht om de leugens van het gerucht

### Consensus

    Overeenstemming; algemene gelijkheid van opvatting

### Conserva et aedifica

    Handhaaf en bouw, Behou en bou (wapenspreuk van de conservatieve studentenvereniging KVHV-Antwerpen)

### Consuetudinis vis magna est

    De macht der gewoonte is groot

### Consuetudo alter alios prohiberea natura est

    Gewoonte is een tweede natuur

### Contradictio in terminis

    Tegenspraak in termen, een interne tegenspraak

### Contra vim mortis non est medicamen in hortis

    Tegen de dood is geen kruid opgewassen

### Contraria contrariis curantur

    Tegenstanders worden verzorgd/geholpen door tegenstanders

### Corpus Christi

    Het Lichaam van Christus (benaming voor de Sacramentsdag in de rooms-katholieke kerk, naam van colleges in Oxford en Cambridge en een stad in Texas)

### Corpus delicti

    Voorwerp van misdaad, het juridisch bewijs van een strafrechtelijk feit

### Corruptio optimi pessima

    Het allerbeste wordt het allerslechtste als het in zijn tegendeel omslaat, bijvoorbeeld op zedelijk of religieus gebied, te vergelijken met de Engelse uitdrukking The sweetest wine makes the sharpest vinegar

### (Felix ille tamen) corvo quoque rarior albo

    (Een gelukkig man is) zeldzamer dan een witte raaf (Juvenalis, Satiren VII, 202)

### Creatio ex nihilo

    Schepping uit het niets

### Credo in unum Deum

    Ik geloof in één God. Aanhef geloofsbelijdenis

### Credo quia absurdum

    Ik geloof erin omdat het absurd is (toegeschreven aan Tertullianus)

### Cui bono?

    Wie heeft er baat bij? (Cicero, richtlijn in de rechtspraak))

### Cuius regio, eius religio

    Wiens regio, diens religie (principe opgesteld bij de Vrede van Augsburg in 1555)

### Cuiusvis hominis est errare

    Iedereen maakt fouten (Cicero)

### Cum grano salis

    Met een korrel zout

### Cum laude

    Met lof (gebruikt bij diploma's en promoties met uitmuntende resultaten)

### Cum non tum age

    Zo niet, dan toch

### Cum suis (c.s.)

    Met de zijnen/haren/hunnen, met aanhang

### Cum tacent, clamant

    Wanneer ze zwijgen, roepen ze

### Cum tempore (c.t.)

    Met tijd. Met (enige) tijd (erbij); met een professoraal kwartiertje

### Cura, ut valeas

    Draag zorg, opdat het je goed zou gaan

### Curriculum vitae (cv)

    De loop van het leven, Levensloop

### Custodes Septentrionum

    Bewakers van het Noorden

## D
### Dabit deus his quoque finem

    Een god zal ook hieraan een einde maken (Vergilius, Aeneis 1,119)

### Da mihi factum, dabo tibi ius

    Geef mij de feiten, ik geef u het recht (rechtsspreuk)

### Debito cum re (detenta) iunctum

    De schuldvordering is verbonden met de zaak (rechtsspreuk):(Er moet een nauwe band bestaan tussen de zaak en de verzekerde schuldvordering.)

### De facto

    In feite, in werkelijkheid, tegenhanger van De jure

### De gustibus (et coloribus) non disputandum (est)

    Over smaken (en kleuren) valt niet te twisten

### De imitatione Christi

    Over de navolging van Christus, een middeleeuws stichtelijk boek, toegeschreven aan Thomas a Kempis

### De jure

    Volgens het recht, formeel, tegenhanger van De facto (klassiek is: de iure)

### De minimis non curat praetor (rex, lex)

    Triviale zaken zijn niet de zorg van de autoriteit (koning, wet)

### De mortuis nil nisi bene

    (Spreek) over de doden slechts op goede/heuse wijze (toegeschreven aan Chilon; de Nederlandse spreuk Over de doden niets dan goeds zou in het Latijn luiden: De mortuis nil nisi bonum)

### De novo

    Van/uit het nieuwe, nieuw ontstaan (in de genetica en biochemie)

### De profundis clamavi ad te Domine

    Uit de diepten heb ik U aangeroepen, Heer (Psalm 130)

### Defectus natalis

    Geboortedefect (een onwettig kind, historische aanduiding)

### Deleo hostem

    Ik vernietig de vijand (motto van Groep Geleide Wapens van de Nederlandse Koninklijke Luchtmacht)

### Deliriant isti Romani

    Ze zijn gek, die Romeinen (René Goscinny in Asterix bij monde van Obelix; beter is: Delirant)

### Deo optimo (et) maximo

    De beste (en) grootste god

### Deo vindice

    God zal [ons] verdedigen (motto van de Geconfedereerde Staten van Amerika)

### Deo volente

    Als God het wil

### Desinit in piscem mulier formosa superne

    De uitkomst beantwoordt niet aan de verwachtingen (Horatius, Ars Poetica)

### Deus ex machina

    Een god uit een machine, een verhaallijn, een niet logische, onverwachte ontknoping; als Deus Ex Machina de naam (sinds 1976) van een Belgisch literair tijdschrift en van een computerspel uit 1984; als Deus ex Machina een Italiaanse rockband

### Deus in adjutorium meum intende

    God, kom mij te hulp. Opening van het kerkelijk morgengebed.

### Deus vult

    God wil het, Het is Gods wil

### Dicendo discentes discimus

    Wij die leren, leren door te spreken (naam van de eerste vrouwelijke Amsterdamse studentenvereniging DDD, voorloper van de AVSV)

### Diem perdidi

    Ik heb de dag verloren (Titus)

### Dies ater

    Een ongeluksdag

### Dies diem docet

    De dag leert de dag, Wij zijn nooit klaar met leren

### Dies natalis

    Geboortedag, in het bijzonder de stichtingsdag van een universiteit of van een studentenvereniging

### Difficile dictu

    Moeilijk om te zeggen

### Difficile est deponere longum amorem

    Het is moeilijk een lang gekoesterde liefde op te geven (Catullus)

### Dilige et quod vis fac

    Bemin [God] en doe wat je wilt - als je God liefhebt kun je niets verkeerds doen (Augustinus, Epistolam Sancti Johannes Tractatus 8,8)

### Discendo Discimus

    Door te leren, leren wij, Koninklijk 's-Gravenhaags Schaakgenootschap Discendo Discimus, opgericht 1852

### Disciplina Vitae Scipio

    Orde is de steunstok van het leven; motto van de letterkundige vereniging van het Barlaeus Gymnasium te Amsterdam

### Dico Romanos hostes vincere posse

    Ik zeg dat de Romeinen hun vijanden kunnen overwinnen óf Ik zeg dat de vijanden de Romeinen kunnen overwinnen (Romanos en hostes kunnen allebei de subjectsaccusativus zijn bij posse)

### Dispar vulgo

    Afwijkend van de grote massa

### Divide et impera

    Verdeel en heers

### Do ut des

    Ik geef opdat U zou geven

### Docendo discimus

    Door te onderwijzen leren wij

### Dolus an virtus, quis in hoste requirat?

    List of dapperheid, wie vraagt daarnaar, waar het een vijand geldt? (Vergilius, Aeneis II 390), Het doel heiligt de middelen

### Dolus bonus

    een leugentje om bestwil

### Domine dirige nos

    Heer, leid ons, Heer, geef ons richting (motto van de City of London)

### Domine salvum fac regem

    Heer, bewaar de koning, gebed na de Tridentijnse zondagsmis (Psalm 20, 10)

### Domine salvam fac reginam

    Heer, bewaar de koningin

### Dominus illuminatio mea

    De Heer is mijn licht (Psalm 27(26):1, motto van de Universiteit van Oxford)

### Domus dulcis domus

    Home sweet home of Oost west, thuis best

### Donec eris felix multos numerabis amicos

    Zo lang je gelukkig bent, zul je veel vrienden hebben (Ovidius, Tristia I,9,5)

### Draco dormiens nunquam titillandus

    Kietel nooit een slapende draak (wapenspreuk van Zweinsteins Hogeschool voor Hekserij en Hocus-Pocus in de Harry Potterverhalen)

### Duae tabulae rasae in quibus nihil scriptum est

    Twee schone leien waarop niets geschreven staat, Twee zielen, geen enkele gedachte (Stan Laurel, leus van de Laurel & Hardy-fancluborganisatie Sons of the Desert)

### Duc in altum

    Vaar naar het diepe (water), vrij vertaald: Steek van wal; tekst uit de Vulgaat, (Lc. 5, 4); begin van de Apostolische brief Novo millennio ineunte; devies van de Abdijschool van Zevenkerken te (Brugge); naam van een Voetbalvereniging (RKVV DIA) te Teteringen en ook een scheepsnaam

### Ducunt fate volentem, nolentem trahunt

    Het lot voert de welwillenden, het sleurt de onwilligen (Seneca)

### Dulce est desipere in loco

    Het is aangenaam dwaas te doen op bepaalde tijdstippen (Horatius)

### Dulce et decorum est pro patria mori

    Het is zoet en goed om voor het vaderland te sterven (Horatius, Oden iii.2.13)

### Dulcia non meruit, qui non gustavit amara

    Hij verdient het zoete niet, die 't bittere niet heeft gesmaakt (Ovidius, Ars Amatoria III, 5, 11)

### Dum anima est, spes est

    Zolang er leven is, is er hoop (Cicero, Ad Atticum 9,10,3)

### Dum spiro, spero

    Zo lang ik adem, hoop ik

### Duobus litigantibus, tertius gaudet

    Als twee mannen bekvechten, is de derde blij

### Dura lex, sed lex

    De wet is hard, maar het is de wet (rechtsspreuk)

### Dura necessitas

    Noodzaak is hard

## E
### E causa ignota

    Met onbekende oorzaak, afgekort als e.c.i. In de medische wereld veelgebruikte term om aan te geven dat de arts niet weet waar de klachten door veroorzaakt worden, zoals een diagnose: Rugpijn e.c.i.

### E fructu arbor cognoscitur

    Aan de vruchten herkent men de boom

### E lingua stulta veniunt incommoda multa

    Vele ongemakken komen voort uit dwaze taal

### E pluribus unum

    Uit velen één, Eenheid uit veelheid (devies van de Verenigde Staten)

### Ecce homo

    Ziehier de persoon in kwestie; Dit is 'm (Johannes 19:5)

### Ecclesia vivit lege Romana

    De Kerk leeft volgens de Romeinse wetten (het Romeins recht lag aan de basis van het canoniek recht)

### Editio vulgata

    Vulgaat, Volkseditie; vertaling door Hiëronymus van de Bijbel in het Latijn

### Elephantum ex musca facere

    Van een vlieg een olifant maken

### Epistula non erubescit

    Een brief bloost niet

### Epistulae ex Ponto

    Brieven uit Pontus, een bundel gedichten van Ovidius, geschreven tijdens zijn (gefingeerde ?) verbanning naar Tomis aan de Zwarte Zee

### Equo ne credite, Teucri

    Vertrouw dat paard niet, Trojanen (Vergilius, Aeneis, 2, 49, waarschuwing door Laocoön aan zijn stadsgenoten voor het Paard van Troje, zie ook Timeo Danaos et dona ferentes)

### Ergo ego nec amicum habeo, nec inimicum?

    Dus heb ik noch vrienden, noch vijanden? (Nero)

### Eripiendo victorae prosum

    Al helpende dien ik de overwinning (regimentsspreuk Regiment Geneeskundige Troepen)

### Errare humanum est. Perseverare diabolicum

    Zich vergissen is menselijk. Volharden is des duivels (Seneca)

### Erro ergo sum

    Ik maak fouten, dus ik besta, uitspraak van de Poolse schaakgrootmeester Sawielly Tartakower, variant op de uitspraak Cogito ergo sum van René Descartes

### Errore excepto

    behoudens vergissing(en)

### Esse est percipi

    Zijn is waargenomen worden (George Berkeley)

### Essentia nostra in distillato est

    Onze essentie is in gedistilleerd, Ons diepste wezen ligt in gedistilleerd, zinspreuk van Koninklijke De Kuyper

### Est captu facilis turbata piscis in unda

    In troebel water wordt makkelijk een vis gevangen - In troebel water is goed vissen. Vgl. Flumen confusum reddit piscantibus usum

### Est modus in rebus, sunt certi denique fines

    Er is maat in de dingen, er zijn tenslotte zekere grenzen (Horatius, Satiren I, 1, 106)

### Et ab nato mei, et nunc, et ad mortuum mei, bibi, bibo et bibibo

    Vanaf mijn geboorte, nu, en tot mijn dood, dronk ik, drink ik, en zal ik drinken (M. Soltani en T. Baar in hun Memoriae)

### Et alii (et al.)

    En anderen

### Et cetera (etc.)

    En andere zaken, enzovoort

### Evangelii Gaudium

    De Vreugde van het Evangelie, postsynodale apostolische exhortatie van Paus Franciscus (2013)

### Eventus docebit

    De afloop zal het leren (Livius)

### Eventus stultorum magister est

    Ondervinding is de leermeester der dommen, Door schade en schande wordt men wijzer

### Ex aequo

    Op gelijke voet, gelijkelijk (ook wel ex equo)

### Ex ante

    Van tevoren, vooraf, tegengestelde van ex post

### Ex asse

    Geheel, volkomen. Ex asse heres, universeel erfgenaam

### Ex asse tuus

    Geheel de uwe aan het eind van een brief in het Latijn of Nederlands vóór de ondertekening, zie illustratie (Brief van Spinoza aan Leibniz, Den Haag 9 november 1671). Vergelijk totus tuus

### Ex cathedra

    Vanaf de zetel (gesproken vanaf de kansel)

### Ex falso sequitur quodlibet

    Uit het ongerijmde volgt wat je maar wilt

### Ex libris

    (Een exemplaar) uit de boekenverzameling (+ naam eigenaar) (voor in een boek uit een particuliere bibliotheek)

### Ex nihilo nihil fit

    Uit niets wordt niets (de behoudswet in de filosofie en de exacte wetenschappen)

### Ex nunc

    Vanuit het heden, Zoals de situatie momenteel is (in de rechtspraak)

### Ex officio (e o.)

    Vanuit het ambt, Vanwege de functie, ambtshalve

### Ex Oriente Lux

    Uit het oosten (komt) het licht (waar de zon opkomt, en waar vanuit Europees gezichtspunt de beschaving is begonnen; motto van de Orde van Sint-Cyrillus en Sint-Methodius en naam van een vereniging voor de bestudering van het Oude Nabije Oosten)

### Ex post

    Na afloop, Achteraf, tegengestelde van ex ante

### Ex post facto

    Op grond van achteraf vastgestelde feiten (redenering, conclusie, theorie); achteraf, met terugwerkende kracht op een bepaalde handeling toegepast (wetgeving)

### Ex vivo

    Buiten het levende, buiten het lichaam (in de medische wetenschap)

### Exempla contraria

    Voorbeeld van het tegenovergestelde, een beleringstechniek via omkering

### Exempla sunt odiosa

    voorbeelden zijn aanstootgevend; noem, om geen aanstoot te geven, liever geen namen

### Exempli causa

    Omwille van het voorbeeld, Bijvoorbeeld. Niet te verwarren met id est (i.e.))

### Exempli gratia (e.g.)

    Bijvoorbeeld

### Excusatio non petita accusatio manifesta

    Een excuus waar niet om werd gevraagd, is een duidelijke (zelf)beschuldiging

### Exegi monumentum aere perennius

    Ik heb een monument opgericht dat het langer houdt dan brons (Horatius, Odes III, 30, 1)

### Exitus acta probat

    Het doel heiligt de middelen (Ovidius, Heroides II, 85)

### Experientia docet (stultos)

    Al doende leert men (zelfs de dwazen) (lijfspreuk van het 130e squadron van de Koninklijke Luchtmacht)

### Extra ecclesiam nulla salus

    Buiten de kerk geen heil (redding of zaligheid)

### Extra muros

    Buiten de muren (van de stad), tegenhanger van Intra muros

## F
### Faber quisque fortunae suae

    Ieder is de maker van zijn eigen geluk

### Fabricando fit faber

    Door te smeden wordt men smid.

### Facta, non verba

    Geen woorden maar daden (het motto van voetbalclub Feyenoord)

### Factum stultus cognosit

    Na de daad komt de dwaas tot inzicht

### Fallit imago

    Beeld misleidt, Schijn bedriegt

### Fallitur augurio spes bona saepe suo

    Een goede verwachting wordt dikwijls teleurgesteld

### Falsa demonstratio

    Foute uitleg, verkeerde beschrijving

### Falsa fides in me semper est

    In mij is altijd ontrouw

### Falsa lectio

    Foute lezing, fout in de interpretatie

### Fama nihil est celerius

    Niets is sneller dan een gerucht (Livius)

### Fari argentum aurum tacere

    Spreken is zilver, zwijgen is goud

### Fas est ab hoste doceri

    Het is goed ook van zijn vijanden te leren

### Fasces

    Roedenbundel, oud Romeins symbool van gezag, inspiratie van het fascisme

### Fata morgana

    Gezichtsbedrog (van Morgan le Fay)

### Fatetur facinus is, qui iudicium fugit

    Hij geeft zijn misdaad toe, die het gerecht ontvlucht, Wie het gerecht ontvlucht, bekent schuld

### Felix qui potuit rerum cognoscere (causas)

    Gelukkig is hij die de reden van dingen kon herkennen (variatie op Vergilius, Georgica 2, 490)

### Fervet opus

    IJverig werk gaat voort

### Festina lente

    Haast je langzaam, Haastige spoed is zelden goed (motto van keizer Augustus)

### Fiat iustitia, ruat caelum

    Laat rechtvaardigheid geschieden, ook al valt de hemel naar beneden (Ferdinand I)

### Fiat lux

    Laat er licht zijn, Er zij licht (Genesis 1:3, motto van de UCLA)

### Fide et Literis

    (Motto van St. Paul's School in Londen)Stilleven met een gedicht over de schoenmaker die het werk van Apelles misprijst, eindigend met de zinsnede Finis Coronat Opus.

### Fide, sed cui vide

    Vertrouw, maar zie toe, wie

### Fidei Defensor

    Verdediger van het Geloof, eretitel van de Engelse koningen sinds 1521, door de paus toegekend aan Hendrik VIII en later weer ingetrokken

### Fides facit fidem

    Vertrouwen schept vertrouwen

### Fides servanda est

    Trouw moet worden onderhouden

### Finis coronat opus

    De kroon op het werk (Wapen van de Seychellen)

### Floruit (afkorting fl.)

    Bloeide, had zijn bloeitijd: gebruikt in genealogie, kunstgeschiedenis en geschiedschrijving, wanneer de geboorte- en/of overlijdensgegevens van een persoon onbekend zijn.

### Fluctuat nec mergitur

    Geschud door de golven, maar zij zal niet zinken (wapenspreuk van Parijs)

### Flumen confusum reddit piscantibus usum

    Een woelige rivier komt vissers goed van pas - In troebel water is goed vissen. Vgl. Aqua turbida piscosior est

### Fons et origo

    Bron en oorsprong

### Fons sapientiae verbum Domini

    Het woord van de Heer is een bron van wijsheid

### Fortes creantur fortibus

    Sterken brengen sterken voort (wapenspreuk van Gorinchem)

### Fortes adiuvat ipsa Venus

    Venus zelf staat de dapperen bij - het geluk helpt de moedigen (Tibullus, Elegieën 1,2,16). Zie ook: Audentes fortuna iuvat

### Fortes fortuna adiuvat

    Het geluk helpt de dapperen (Terentius, Phormio, 203). Zie ook: Audentes fortuna iuvat, Animum fortuna sequitur

### Fortis et Liber

    Sterk en vrij

### Fortiter in re, suaviter in modo

    Streng wat de principiële kant van een zaak betreft, soepel in de uitvoering van de regels. (Claudio Aquaviva, jezuïetengeneraal) Het Masker: Fronti nulla fides, karikatuur over de Fox-North coalitie in 1783, door James Sayers

### Fortuna favet fortibus

    zie: Fortes fortuna adiuvat

### Fortuna non mutat genus

    Het lot verandert de afkomst niet, De omstandigheden hebben geen invloed op de herkomst (Horatius, Epoden 4)

### (Non est tuum) fortuna quod fecit

    (Het is niet van jou) wat het geluk/toeval je heeft gebracht (Seneca, Epistula 8)

### Fortuna vitrea est; tum cum splendet, frangitur

    Het geluk is van glas; als het schittert, breekt het

### Frater, ave atque vale

    Gegroet broeder, en vaarwel (op het einde van een gedicht van Gaius Valerius Catullus)

### Fraus creditorum

    Bedrog van de schuldenaar(s) (t.a.v. de schuldeisers) (rechtsspreuk)

### Fraus omnia corrumpit

    Bedrog breekt alles (recchtsspreuk)

### Fronti nulla fides

    Het uiterlijk is onbetrouwbaar, Schijn bedriegt (Juvenalis, Satiren II,8)

### Frustra laborat, qui omnibus placere studet

    Hij doet vergeefse moeite, die tracht allen te behagen

## G
### Gallia est omnis divisa in partes tres

    Gallië is in zijn geheel verdeeld in drie delen (eerste woorden uit De bello Gallico van Caesar)

### Generatio spontanea

    Spontane generatie, een vanzelf ontstaan van leven, een (onjuiste) klassieke opvatting (Aristoteles)

### Genius loci

    De geest van een plaats; de geestelijke atmosfeer, de bepalende kenmerken, de “aura” van een plek

### Gens una sumus

    Wij zijn allen één volk (motto van de wereldschaakbond FIDE)

### Gladiator in arena consilium capit

    Een zwaardvechter vormt in het strijdperk zijn plan

### Gloria in excelsis Deo

    Eer aan God in den hoge. Hymne uit de kerstliturgie, waarin engelen de geboorte aankondigen van Jezus van Nazaret. Zij heffen volgens Lucas het lied aan: Glorie aan God in den hoge, vrede daalt neer op de aarde, hij heeft in mensen welbehagen! Lucas 2:14. De achtste paus Thelesphorus nam deze hymne op bij de aanvang van de nachtmis op Kerstmis.

### Gloria victis

    Glorie aan de verslagenen

### Graeca sunt, non leguntur

    Het is Grieks, het wordt niet gelezen

### Graecia capta ferum vicit victorem

    Het verslagen Griekenland overwon zijn wilde veroveraar (na de Romeinse verovering van Griekenland namen de Romeinen de Griekse cultuur over)

### Grammatici certant (et adhuc sub iudice lis est)

    De geleerden (taalkundigen) twijfelen (en de zaak is nog onder de rechter) (Horatius, De arte poetica 78)

### Gutta cavat lapidem, non vi sed saepe cadendo

    De druppel holt de steen uit, niet met geweld, maar door keer op keer te vallen

## H
### Habeas corpus

    Gij zult het lichaam krijgen (De eerste woorden van een Engelse wet uit 1679 die burgers moest beschermen tegen gerechtelijke willekeur.)

### Habemus papam!

    We hebben een paus!, in: Annuncio vobis gaudium magnum: Habemus papam! Ik verkondig u met grote vreugde; we hebben een Paus! (afkondiging van af de loggia van de Sint-Pietersbasiliek door de kardinaal-protodiaken dat een nieuwe paus is gekozen)

### Habent sua fata libelli

    Boekjes hebben hun lotsbestemming - voluit: Pro captu lectoris habent sua fata libelli. Wat er met boeken gebeurt hangt af van het begripsvermogen van de lezer (Terentius Maurus, De litteris, de syllabis, de metris 1286. Grammatici Latini VI,363)

### Hannibal ante portas / Hannibal ad portas

    Hannibal voor de poorten, oftewel Er is een zeer groot gevaar nabij (gebruikt door onder anderen Cicero in De finibus IV (9, 22) en Philippica I (5, 11) en door Livius in Ab urbe condita XXIII)

### Hic domus dei est et porta coeli

    Dit is het huis van God en de poort van de hemel (gevelopschrift op de Hartebrugkerk te Leiden)

### Hic finis fandi

    Dit was het einde van het gesprek

### Hic locus est ubi mors gaudet succurrere vitae

    Hier is de plaats waar de dood blij is het leven te helpen (vaak te zien in anatomiezalen)

### Hic Rhodus, hic salta

    Dit is Rhodos, spring hier (Aisopos, fabel 203)

### Hodie mihi, cras tibi

    Vandaag voor mij, morgen voor jou. Vandaar: heden ik, morgen gij (dikwijls als spreuk op grafstenen. Naar Jezus Sirach, Ecclesiasticus 38:22)

### Homines dum docent discunt

    Mensen leren terwijl ze lesgeven (Seneca)

### Homines quod volunt credunt

    Mensen geloven wat ze willen geloven (Julius Caesar)

### Homo fugit velut umbra

    De mens is vluchtig als een schaduw

### Homo homini lupus (est)

    De mens (is voor) de mens een wolf (Terentius of Plautus (Asinaria), bekend geworden door Thomas Hobbes)

### Homo homini penis

    De mens is voor de (mede)mens een roede, dichtregel van Fritzi Harmsen van Beek

### Homo ludens

    De spelende mens. Titel van een boek uit 1938 van Johan Huizinga

### Homo politicus

    De politieke mens. Titel van een boek uit 2016 van Coos Huijsen

### Homo proponit, Deus disponit

    De mens wikt, God beschikt

### Homo sapiens non urinat in ventum

    Een wijs man plast niet tegen de wind in (potjeslatijn, spreuk op het fries van het Max Euweplein in Amsterdam)

### Homo sum, humani nihil a me alienum puto

    Ik ben een mens, niets menselijks is mij vreemd (Terentius, Heauton Timorumenos, 25 (77)). Als citaat gebruikt door Cicero in De Officiis I, 9, 30 en door Seneca in Epistula 95, 53. Alienum (vreemd of buiten-) werd oorspronkelijk gebruikt in de betekenis van irrelevant, aangezien deze zin het antwoord vormde op een opmerking waarbij de spreker werd gemaand om zich met zijn eigen zaken te bemoeien. Nu wordt het vaak gebruikt als oproep om andere culturen te respecteren en meer algemeen om humaan te zijn. Puto (ik beschouw) wordt niet vertaald omdat het geen betekenis heeft buiten de context van de zin binnen het toneelstuk. Nihil wordt ook wel verkort geschreven als nil

### Honestum petimus usque

    Onafgebroken zoeken wij het eervolle (zinspreuk van het Amsterdamsch Studenten Corps)

### Honores non quaero, fidelis sum

    Ik zoek geen eerbewijzen, ik ben trouw, wapenspreuk van de Belgische militair arts en verzetsman Albert Guérisse

### Honos praemium virtutis

    Eer is de loon der deugd (Cicero, De claris oratoribus 81, 281)

### Hora est

    Het uur is er, Het is tijd, uitgesproken door de pedel na een academische promotie

### Hora finita

    De tijd is verstreken, uitgesproken op Rijksuniversiteit Groningen, bij voorkeur in plaatselijke tongval, door de pedel na een promotie

### Hora fugit

    Het uur vlucht, De tijd vliegt (ook Tempus fugit)

### Hora ruit, tempus fluit

    Het uur snelt heen, de tijd vloeit weg

### Horresco referens

    Ik huiver als ik eraan denk (Virgilius, Aeneas 2, 204)

### Horror Coeli

    Angst voor de hemel; poëziebundel van Willem Frederik Hermans uit 1946

### Horror vacui

    Afkeer van de leegte, bijvoorbeeld ter verklaring van de werking van een zuigpomp, het ontstane vacuüm wordt opgevuld; ook een begrip in de kunstgeschiedenis

### Hortus botanicus

    Botanische tuin, plantentuin

### Horum omnium fortissimi sunt Belgae

    Van al die lieden zijn de Belgen de dappersten (Julius Caesar), eerste geschiedkundige vermelding van de Oude Belgen, een Keltische stam

### Hypotheses non fingo

    Ik verzin geen hypotheses (Newton, Principia)

### Hostes ad pulverem ferire

    Sla al uw vijanden tot pulp (Grand Theft Auto)

## I
### I ad Graecum pi

    Loop naar de Griekse pi - loop naar de galg (de Griekse hoofdletter pi zag eruit als een galg: Π)

### Ibidem (Ibid.)

    Op dezelfde plaats (als in de vorige voetnoot)

### Id est (i.e.)

    Dat wil zeggen, met andere woorden of soms in dit geval (afhankelijk van context) Niet te verwarren met exempli gratia (e.g.)

### Idem dito

    precies hetzelfde (beter is: idem ditto)

### Idem velle atque idem nolle, ea enim demum (firma) amicitia est

    Want hetzelfde willen en hetzelfde niet willen, dat is immers pas ware vriendschap (Sallustius, Catilinae Coniuratio 20, 3-4)

### Iesus Nazarenus, Rex Iudaeorum

    Jezus van Nazareth, koning der Joden (opschrift op het kruis)

### Ignis natura renovatur integra

    Door vuur wordt de gehele natuur vernieuwd (gevelsteen Scheikundegebouw Dreien, Wageningen University)

### Ignorante portum, nullus ventus secundus

    Als je niet weet naar welke haven je vaart, is geen enkele wind gunstig

### Ignorantia iuris nocet

    De wet niet kennen schaadt

### Ignorantia legis non excusat

    De wet niet kennen is geen excuus

### Ignoscito saepe alteri, numquam tibi

    Vergeef vaak een ander, nooit jezelf

### Ignoti nulla cupido

    Onbekend maakt onbemind

### Illud quod medium est atque inter utrumque probamus

    Dit, wat het midden is en tussen elk van beide is, keuren wij goed (Martialis)

### Impetu feroci

    letterlijk Met felle aanval, de wapenspreuk van het 323e squadron van de Koninklijke Luchtmacht

### Impossibilium nulla obligatio est

    Niemand kan verplicht worden het onmogelijke te doen (Corpus Iuris Civilis)

### Imprimatur

    Dat het gedrukt worde (zie ook Nihil obstat)

### In Aeternum

    Voor eeuwig

### In casu

    In dit geval

### In cauda venenum

    Het venijn zit in de staart

### In concordia humilitate

    Eendrachtig bescheiden

### In Dei nomine feliciter

    Mogen wij in Gods naam gelukkig voortgaan (motto van Radboud Universiteit Nijmegen)

### In dubio abstine

    In geval van twijfel onthoude men zich

### In dubio pro libertate

    Als er een twijfel is over schuld, mocht de beklaagde vrijgelaten worden (rechtsspreuk)

### In dubio pro reo

    Bij twijfel, dan voor de beschuldigde (rechtsbeginsel, het voordeel van de twijfel)

### In dulci jubilo

    In zoete vreugde, eerste regel (en titel) van een 14e-eeuws Duits kerstlied

### In extremis

    in de laatste ogenblikken, tot het uiterste, op de valreep

### In fide fides

    Trouw in het geloof, o.m. wapenspreuk van bisschop Franciscus Boermans en van de studentenvereniging KSV St. Franciscus Xaverius

### In flagrante delicto

    Op heterdaad betrapt

### In hoc signo (vinces), In hoc signo (victor eris)

    In dit teken zul je overwinnen (overwinnaar zijn) (visioen van Constantijn de Grote over een goddelijk teken voor zijn strijd tegen Maxentius). Vaak afgekort als IHS.

### In lumine tuo videmus lumen

    In Uw licht zien wij het licht (Psalm 36:10, motto van Theologische Universiteit Kampen, PKN)

### In manu medici (i.m.m.)

    (Geef) in handen van de arts, vermelding op recept

### In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum

    In uw handen, Heer, beveel ik mijn geest. Gebed van Jezus van Nazareth, vlak vóór zijn sterven. Lucas 23:46. Iets dergelijk ook in Psalm 31:5 of 31:6.

### In mari meri miri mori muri necesse est

    In een zee van bewonderenswaardige wijn moet een muis wel sterven (ezelsbruggetje om Romeinse kinderen de klinkers te leren)

### In manibus vestris victoria est

    De overwinning ligt in jullie handen

### In necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas

    In het benodigde eenheid, in het betwijfelde vrijheid, in alles liefdadigheid

### In partibus infidelium

    in de (lands)delen van de ongelovigen, aanduiding bij de naam van de zetel van een RK titulair bisschop

### In odium fidei

    Uit haat voor het geloof

### In omnibus omnia

    In alles zit alles vervat

### inscientia

    gebrek aan vaardigheden

### In situ

    Op zijn plaats

### In statu nascendi

    In de toestand van geboorte; in wording, in prille toestand

### In solemnibus forma dat esse rei

    Plechtige vorm (van een zaak) geeft die zaak zijn vorm, contracten moeten aan bepaalde vormvereisten voldoen om niet te riskeren nietig verklaard te worden (rechtspraak)

### In vacuo

    In de leegte, in vacuüm

### In vino veritas

    In wijn zit waarheid (Plinius de Oudere)

### In virtute Spiritus Sancti

    In de kracht van de Heilige Geest. Wapenspreuk van bisschop Antoon Hurkmans van het Bisdom 's-Hertogenbosch

### In vitro

    In glas, in een reageerbuis

### In vivo

    In het leven, biologische technieken die in het complete levende lichaam van een organisme plaatsvinden

### In nomine patris, filii et spiritus sancti

    In de naam van de vader, de zoon en de heilige geest

### Initium est saluti notitia peccati

    Het begin van je behoud is het bemerken van je fout (Seneca)

### Inquietum est cor nostrum, donec requiescat in Te

    Onrustig is ons hart, totdat het rust vindt in U (Augustinus)

### Inspice et cautus eris

    Aanschouw uzelf en u zult op uw hoede zijn (zinspreuk van het Delftsch Studenten Corps)

### Inter alia

    Tussen andere dingen, Onder andere

### Inter arma caritas

    Liefdadigheid tussen de wapens (wapenspreuk van het Rode Kruis)

### Inter arma enim silent leges

    In tijden van oorlog zijn de wetten stil (ook: Inter arma enim silent Musae: In tijden van oorlog zijn de kunsten stil, variërend op Silent enim leges inter arma uit de Oratio Pro Annio Milone IV van Cicero)

### Inter Scaldes

    Tussen de Schelden (namelijk tussen Oosterschelde en Westerschelde); een restaurant in Kruiningen met Michelinsterren

### Inter utrumque tene

    Houd [het] tussen beide uitersten, Houd het midden

### Interbellum (van het Latijnse inter (tussen) en bellum (oorlog))

    Periode tussen twee oorlogen; met het interbellum wordt meestal verwezen naar de periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

### Interdum lacrimae pondera vocis habent

    Tranen hebben soms de kracht van woorden

### Intra muros

    Binnen de muren (van de stad), tegenhanger van Extra muros

### Intuitu personæ

    met betrekking tot de persoon

### Intus et in cute

    Van binnen en van buiten, door en door (Persius)

### Intus ut libet, foris ut moris est

    Denk wat je wil, maar in het openbaar voeg je je naar wat gebruikelijk is. Motto van de filosoof Cesare Cremonini, die weigerde door Galileo's telescoop te kijken

### Io vivat, Io vivat, nostrorum sanitas

    Hoera, zij leve lang, hoera, zij leve lang, de gezondheid van de onzen. Eerste strofe van een klassiek studentenlied

### Ira furor brevis est

    Boosheid is een korte woede (Horatius, Epistulae I, 2, 62)

### Is fecit, cui prodest

    Gedaan door hem die ervan profiteert

### Ita feri ut se mori sentiat

    Sla hem zo, dat hij voelt dat hij sterft (Caligula)

### Ipsa scientia potestas est

    Wetenschap (kennis) is macht (Confucius)

### Ipso iure

    van rechtswege, door het recht of door de wetsbepaling zelf

### Iure uxoris, jure uxoris

    Het recht van de echtgenote (klassiek is: iure vxoris of vxoris iure)

### Iuris utriusque doctor

    Doctor in de beide rechten. Dat is in het wereldlijk en in het kerkelijk recht

### Ius curia novit, Ius novit curia

    De rechter kent het recht

### Ius sanguinis, jure sanguinis

    het recht van het bloed (recht op grond van afstamming)

### Ius soli, jus soli, ius loci

    burgerschap op grond van geboorteplaats

### Iustitia omni auro carior

    Gerechtigheid is meer waard dan al het goud

### Iustitia omnibus

    Gerechtigheid voor allen

### Iuvat inconcessa voluptas

    Verboden genot is zoet

### Iuris prudentia

    Door de bezigheden van kenners

## J

Voor de beginletter J: zie bij I (zie ook Klassiek Latijns alfabet)

## L
### Labor omnia vincit

    Arbeid overwint alles; motto van de Amerikaanse staat Oklahoma; ook als Laborare omnia vincit, Werken overwint alles

### Laedere facile, mederi difficile

    Kwetsen is gemakkelijk, een wonde genezen is moeilijk

### Lapsus calami

    Fout van de pen, een schrijffout

### Lapsus linguae

    Fout van de tong, een spreekfout

### Lapsus memoriae

    Fout van het geheugen, een vergissing

### Latinitas culinaria

    Keukenlatijn, potjeslatijn; spottende aanduiding voor gebrekkig latijn

### Latinitas piscatorum

    Visserslatijn; grootspraak, in het bijzonder met betrekking tot visvangst

### Lauda, Sion, Salvatorem

    Loof, Sion, uw verlosser. Aanhef hymne van Thomas van Aquino - 1225-1274 - geschreven in 1264 voor het koorgebed - de Lauden - op het feest van Sacramentsdag op initiatief van paus Urbanus IV

### Laudare, benedicere, praedicare

    God lof toezingen, elkaar tot zegen zijn, het evangelie verkondigen. Spreuk van de Orde der Dominicanen

### Laus plurima Deo

    Gode zij de hoogste lof; de grootste lof voor God

### Lectori salutem (L.S.)

    Aan den lezer heil; Lezer gegroet

### Legenda aurea

    Gouden legenden, een verzameling heiligenlevens en kerkelijke feesten, opgetekend door Jacobus de Voragine (1228-1298)

### Legio patria nostra

    Het legioen is ons vaderland, motto van het Vreemdelingenlegioen

### Lex barbarorum

    De wet van de barbaren, gedicht van H. Marsman

### Lex dura, sed lex

    De wet is hard, maar het is de wet

### Lex naturae

    Wet van de natuur (regels in de theologie, filosofie en ethiek, ook ius naturale, natuurrecht)

### Libellus de conscribendis epistolis

    Een boekje over het schrijven van brieven; geschrift uit 1521 van Desiderius Erasmus

### Liber floridus

    Bloemrijk boek, Een middeleeuwse encyclopedie in Latijns handschrift, geschreven door Lambert van Sint-Omaars

### Linea recta

    In rechte lijn; zonder omwegen

### Linquenda tellus, et domus, et placens uxor

    Grond, huis en dierbare echtgenote moeten achtergelaten worden (Horatius Odes 2.14, regel 21, voluit regel 21-22: Linquenda tellus, et domus, et placens uxor, neque harum, quas colis, / arborum, te, præter invisas cupressos, ulla brevem dominum sequetur. Vertaling: Je landgoed, huis en dierbare echtgenote zul je moeten achterlaten, en geen boom die je kweekt zal met jou, hun kortstondige baas, meegaan, behalve de akelige cipressen (kerkhofbomen).

### Littera apostolica

    Apostolische brief; een brief die door een paus is geschreven

### Littera cursiva

    Schuinschrift, verzamelnaam voor snel schrijfbaar Gotisch schrift

### Littera hybrida

    Verzamelnaam voor een type van Gotisch schrift

### Littera textualis

    Tekstletter, verzamelnaam voor een type van Gotisch boekschrift

### Litterae communionis

    geschriften van de gemeenschap; internationaal Engelstalig religieus tijdschrift, thans Traces geheten

### Loci communes

    Gemeenschappelijke plaatsen, algemene grondbeginselen (boek van de Lutherse theoloog Melanchthon)

### Loco citato (l.c.)

    Te aangehaalder plaatse, op de geciteerde plaats

### Locus delicti

    Plaats waar de misdaad is gepleegd

### Longa via est

    De weg is lang

### Luctor et emergo

    Ik worstel en kom boven, motto van de Nederlandse provincie Zeeland

### Lucratori te salutant

    Zij die zich gaan verrijken, groeten u (variatie op Morituri te salutant

### Lupos apud oves custodes relinquere

    De wolven bij de schapen achterlaten als bewakers (Plautus)

### Lupus in fabula

    De wolf in het verhaal (Terentius)

### Lux et libertas

    Licht en vrijheid (motto van NRC Handelsblad)

### Lux et veritas

    Licht en waarheid (wapenspreuk van Yale-universiteit)

### Lux inens nos agit

    Het licht dat in ons is drijft ons voort (gnostisch gezegde, tevens motto van de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus)

## M
### Magna cum laude

    Met groot lof, (kwalificatie bij het behalen van een universitair examen of bij een wetenschappelijke promotie)

### Maxima cum laude

    Met de hoogste lof, (kwalificatie bij het behalen van een universitair examen of bij een wetenschappelijke promotie)

### Magna res libertas

    De belangrijkste zaak is vrijheid

### Maior e longinquo reverentia

    Van afstand bezien is alles mooi Cornelius Tacitus, Annales 1.47

### Maior famae sitis est quam virtutis

    De dorst naar roem is groter dan die naar dapperheid (Juvenalis)

### Mala herba difficulter moritur

    Onkruid vergaat niet

### Mala sunt vicina bonis

    Het kwade is de buur van het goede (Ovidius)

### Maledicus a malefico non distat nisi occasione

    Een kwaadspreker verschilt niet veel van iemand die kwaad doet tenzij wat betreft de gelegenheid (Quintilianus)

### Malis avibus

    Onder slechte voortekenen. Letterlijk: met slechte vogels.

### Malo accepto stultus sapit

    Een dwaas wordt door schade en schande wijs

### Malo mori quam foedari

    Ik sterf liever, dan ik onteerd word (wapenspreuk op het grafmonument van de familie Van Reede Ginkel, Amerongen, XIXe eeuw)

### Malus bonum ubi se simulat, tum est pessimus

    Nooit is een slechter mens slechter dan wanneer hij zich als een goed mens voordoet

### Manet alta mente repostum

    Het blijft diep in het hart bewaard (Vergilius, Aeneis 1,26)

### Manibus pedibusque

    Met handen en voeten

### Manu militari

    Gewapenderhand

### Manus manum lavat

    De ene hand wast de ander

### Mater semper certa est

    De moeder is altijd zeker

### Maximae cuique fortunae minime credendum est

    Ieder grootste geluk moet allerminst geloofd worden (Livius)

### Mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa

    Door mijn schuld, door mijn schuld, door mijn allergrootste schuld

### Mea vota

    Mijn wens of mijn stem

### Medicus curat, natura sanat

    De dokter zorgt voor zijn patiënt, maar de natuur geneest hem

### Melior est vicinus juxta quam frater procul

    Beter een naaste buur dan een verre broer

### Memento, homo, quia pulvis es et in pulvem reverteris

    Bedenk, mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren

### Memento mori

    Gedenk je sterfelijkheid, Gedenk te sterven

### Mendacem memorem esse oportet

    Een leugenaar moet veel onthouden (Marcus Fabius Quintilianus)

### Mens agitat molem

    De geest beweegt de massa (motto van Technische Universiteit Eindhoven)Detail oude stadhuis Bergen op Zoom met het motto Mille periculis supersum

### Mens et manus

    Verstand en hand (motto van MIT)

### Mens sana in corpore sano

    Een gezonde geest in een gezond lichaam (Juvenalis Satyra X, 356)

### Mens sana non potest vivere in corpore sicco

    Een gezonde geest kan niet leven in een droog lichaam (motto van studentenvereniging Icterus Antwerpen)

### Metuite Deum

    Vreest God

### Mille periculis supersum

    Duizend gevaren kom ik te boven (motto van Bergen op Zoom)

### Minuentur atrae Carmine curae

    Door een lied zullen de duistere zorgen kleiner worden gemaakt (Horatius)

### Mirabile dictu

    Wonderlijk om te zeggen

### Misce stultiam consiliis brevem; dulce est decipere in loco

    Meng wat schalksheid in je beraadslagingen, af en toe een dwaas zijn is wel zo aangenaam

### Miscemus utile dulci

    Laten we het nuttige en het aangename verenigen

### Miscere utile dulci

    Het nuttige met het aangename combineren (Horatius)

### Mobile vulgus

    Het wispelturige volk, het veranderlijke volk

### Modo praescripto

    Op de voorgeschreven wijze

### Modus acquirendi

    Wijze waarop men iets verkrijgt

### Modus operandi

    Manier van werken, in het bijzonder de specifieke werkwijze van een misdadiger

### Modus procedendi

    Procesorde. Wijze van (systematische) aanpak

### Modus vivendi

    Manier van leven, afspraak hoe om te gaan met onderlinge verschillen; ook: Modus Vivendi, titel van een dichtbundel (1950) van Bergman

### Moniti meliora sequamur

    Laat ons op gewaarschuwde wijze verder handelen

### Morituri te salutant

    Zij die sterven gaan, groeten u (gladiatoren)

### Moriae encomium, sive Stultitiae laus

    Lof der zotheid (een werk van Desiderius Erasmus uit 1511)

### Moribus antiquis

    naar oude gewoonten (lijfspreuk van Justus Lipsius)

### Mors certa, hora incerta

    De dood is vast, het uur is onvast. (op een zonnewijzer)

### Mors tua, vita mea

    Jouw dood, mijn leven (om te overleven, moet je op het slagveld doden)

### Motu proprio

    Uit eigen beweging; een handgeschreven pauselijke brief met de werking van een decreet

### Multa ceciderunt, ut altius surgerent

    Vele dingen zijn gevallen, om hoger te herrijzen (Seneca)

### Multatuli

    eigenlijk multa tuli, Ik heb veel (leed) gedragen, pseudoniem van Eduard Douwes Dekker

### Multi sunt vocati, pauci vero electi

    Velen zijn geroepen, slechts weinig uitverkoren

### Multi multa; nemo omnia novit

    Veel mensen weten veel, maar niemand weet alles

### Multis parasse divitias non finis miseriarum fuit, sed mutatia

    Voor velen was verworven rijkdom niet het einde van hun ellende, maar heeft het veranderd (Epicurus)

### Mundus vult decipi, ergo decipiatur

    De wereld wil bedrogen worden, laat haar dus bedrogen worden (toegeschreven aan Petronius)

### Musis sacrum

    Gewijd aan de Muzen, concertgebouw te Arnhem, voormalige concertzaal te Baarn en te Schiedam, voormalige vereniging te Leiden

### Mutua Fides

    Wederzijds vertrouwen, naam van de sociëteit van het Groninger Studenten Corps

### Mutatis mutandis

    De dingen die veranderd moeten worden, veranderd zijnd, nadat veranderd is wat veranderd moet worden

## N
### Natura abhorret vacuum

    De natuur verdraagt geen vacuüm

### Natura artis magistra

    De natuur is de leermeesteres van de kunst (volledige naam dierentuin Artis in Amsterdam)

### Natura naturans

    De natuur doet wat de natuur moet doen

### Naturam mutare difficile est

    Het is moeilijk je aard te veranderen (Seneca)

### Navigare necesse est, vivere non est necesse

    Het is nodig te varen, niet te leven (handelen is soms belangrijker dan om zijn leven bekommerd zijn; dankzij het handelen kan men blijven leven)

### Navita de ventis, de tauris narrat arator

    De schipper vertelt over de winden, de boer over de stieren

### Ne bis in idem

    Geen twee keer (vonnissen) over dezelfde zaak (algemeen rechtsbeginsel, ook Non bis in idem)

### Ne praeter modum

    Niet over de schreef (zinspreuk van de groensenaat van het ASC/AVSV)

### Ne quid nimis

    Niets te veel, alles met mate

### Nec fasces nec opes sola artis sceptra perennant

    Noch macht, noch rijkdom, maar slechts het gezag van de wetenschap blijft bestaan (opschrift op Uraniborg, Tycho Brahe)

### Nec Hercules contra plures

    Zelfs Hercules kan er geen twee tegelijk aan

### Nec impar viribus onus

    Het gewicht evenaart de inspanning

### Nec jactantia, nec metu

    Zonder woorden, zonder vrees (Regiment Para Commando)

### Nec plus ultra

    Dat wat door niets wordt overtroffen.

### Nec pluribus impar

    Ik ben de grootste

### Nec temere, nec timide

    Noch roekeloos, noch vreesachtig (Luchtmobiele Brigade)

### Nec timide, nec tumide

    Zonder vrees, zonder overmoed

### Necessitas non habet legem

    Nood heeft geen wet; nood breekt wet

### Nemo auditur (propriam turpitudinem allegans)

    Niemand vindt gehoor (bij de rechter) wanneer hij zich beroept op zijn eigen schandelijk gedrag

### Nemo censetur ignorare legem

    Niemand wordt geacht de wet niet te kennen, eenieder wordt geacht de wet te kennen

### Nemo censetur ignorare legem

    Niet kennen van de wet is geen geldig excuus om de wet te overtreden (rechtsspreuk)

### Nemo contra se edere tenetur

    Niemand wordt geacht tegen zichzelf te bewijzen (verbod of zelf-incriminatie)

### Nemo dat quod non habet

    Niemand kan geven wat hij niet heeft

### Nemo in amore videt

    In de liefde ziet niemand, liefde maakt blind (Propertius, Elegieën 2,14,18)

### Nemo iudex in properiā causā

    Niemand is rechter in zijn eigen zaak (rechtsspreuk)

### Nemo liberalis nisi liberatus

    Men kan pas giften doen, als men zelf geen schulden heeft (rechtsspreuk, vrij vertaald)

### Nemo me impune lacessit

    Niemand zal me ongestraft tergen (wapenspreuk van de Orde van de Distel, van de Engelse koninklijke familie in Schotland en van Schotse regimenten in het Britse leger)

### Nemo sine vitiis nascitur

    Niemand wordt zonder gebreken geboren (Horatius, Satirae)

### Neque ignorare (medicum) oportet quae sit aegri natura

    Noch betaamt het (de dokter) het temperament van de zieke man te negeren (Aulus Cornelius Celsus, De Medicina, Proemium)

### Nescis quid vesper vehat

    Je weet niet wat de avond brengt

### Nescitis quo hora dominum veniet

    Jullie weten niet op welk uur de heerser zal komen (inscriptie boven de klok van de Dom van Trier)

### Nihil est ab omni parte beatum

    Niets is in alle opzichten/van alle kanten gelukzalig (Horatius)

### Nihil est incertior vulgo

    Niets is wispelturiger dan de massa

### Nihil lacrima citius arescit

    Niets droogt sneller dan een traan

### Nihil sine Labore

    Niets zonder arbeid; ook als Nil sine labore (Horatius) of als Sine labore nihil

### Nihil sub sole novum

    Er is niets nieuws (onder de zon) (Prediker 1:9)

### Nihil obstat

    Niets staat in de weg, er is geen enkel bezwaar (om dit document te drukken) (zie ook Imprimatur)

### Nil desperandum

    Wanhoop niet (ook: Nihil desperandum, wanhoop nooit)

### Nil nobis absurdum

    Niets is ons te dol (Korps Aan- en Afvoertroepen van de Nederlandse Landmacht)

### Nil satis nisi optimum

    Alleen het beste is goed genoeg (motto van de Engelse voetbalclub Everton FC)

### Nil scire tutissima fides

    Niets weten is het veiligste geloof/vertrouwen/garantie (Oldenbarnevelt)

### Nil sine labore

    Niets zonder arbeid (Horatius, motto van scholen en van het Royal Canadian Army Service Corps); ook als Nihil sine labore en als Sine labore nihil

### Nil sine sole

    Niets zonder zon

### Nil volentibus arduum

    Niets is onmogelijk voor hen die willen; naam en motto van het 17e-eeuws Amsterdams kunstgenootschap Nil volentibus arduum (NVA)

### Nitimur in vetitum semper cupimusque negata

    Wij streven altijd naar het verbodene en begeren hetgeen ons ontzegd is (Ovidius, Amores III, 4, 17)

### Nobilitas obligat

    Adeldom verplicht

### Nolens volens

    Niet willende willend, tegen wil en dank

### Noli me tangere

    Raak mij niet aan

### Nomen correctum

    Verbeterde naam (in de taxonomie)

### Nomen est omen

    Een naam is een voorteken

### Nomen nescio (NN of N.N.)

    Ik weet de naam niet (waar een onbekende naam moet staan)

### Nomen nominandum (NN of N.N.)

    De naam moet nog genoemd worden (variant op Nomen nescio)

### Nomina odiosa sunt

    Namen zijn hatelijk

### Non fortis, ced tenax

    Niet sterk, maar taai (familie Van Elzakker)

### Non fui, fui, non sum, non curo

    Ik was niet, ik was, ik ben niet, het kan mij niet schelen

### Non libet

    Het bevalt (mij) niet

### Non licet omnibus adire Corinthum

    Niet iedereen mag Korinthe bereiken (Horatius, Epistulae I, 17, 36)

### Non nobis solum nati sumus

    We zijn niet alleen voor onszelf geboren (Cicero, De Officiis 1, 22)

### Non olet

    Het stinkt niet, zie Pecunia non olet

### Non omnia possumus omnes

    Niet iedereen kan alles doen (Vergilius)

### Non omnis moriar

    Ik zal niet geheel sterven (Horatius, Odes III, 30 LDR)

### Non plus ultra

    Tot hier en niet verder (opschrift op de zuilen van Hercules, Jezus)

### Non scholae sed vitae discimus

    Je leert niet voor school, maar voor het leven (Seneca, die in werkelijkheid het omgekeerde zei: Non vitae sed scholae discimus, De jeugd doet niet zijn best voor de toekomst maar alleen omdat de leraar het van hem vraagt)

### Non sequitur

    Het volgt er niet uit, het volgt niet uit de premissen

### Non semper arcum tendit Apollo

    De boog van Apollo kan niet steeds gespannen zijn (Horatius)

### Non si male nunc et olim sic erit

    Wie zijn doel wil krijgen, ook de middelen (Horatius)

### Non sum qualis eram

    Ik ben niet (meer) zoals ik geweest ben (Horatius)

### Non ut edam vivo, sed ut vivam edo

    Ik leef niet om te eten, ik eet om te leven

### Non vi, sed arte

    niet door geweld, maar door kunst; niet door geweld, maar door overleg

### Non vi sed disputando

    Niet met kracht maar door rede(voering)

### Non vincit nisi veritas

    Niets overwint dan de waarheid (motto van L.V.V.S. Augustinus)

### Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum

    De kleren maken niet de man, de man maakt de kleren

### Nondum amabam, et amare amabam

    Ik had nog niet lief, en verlangde ernaar lief te hebben

### Nosce orbis

    Ken de wereld

### Nosce te ipsum

    Ken uzelf, ken u zelve (naar Cicero, gebaseerd op de Griekse spreuk γνῶθι σεαυτόν (gnothi seauton), gegrift op de tempel van Apollo in Delphi)

### Nos iungit amicitia

    Ons verbindt de vriendschap (zinspreuk van Sociëteit NIA van het Amsterdams studentencorps)

### Nota bene

    Noteer goed, Let op

### Nova et vetera

    Het nieuwe en het oude

### Novum in Vetere latet, Vetus in Novo patet

    Het Nieuwe is verborgen in het Oude aanwezig, de ware betekenis van het Oude komt in het Nieuwe aan het licht (Augustinus)

### Nulla dies sine linea

    Geen dag zonder lijn Spreuk van de Griekse schilder Apelles ca. 375-370 v. Chr. Genoteerd door Plinius de Oudere in zijn encyclopedie Naturalis Historia (77-100).

### Nulla est medicina sine lingua Latina

    Geen medicijnen zonder Latijn

### Nulla poena sine lege

    Geen straf zonder wetten

### Nullum crimen, nulla poena, sine praevia lege poenali

    Er is geen misdaad, (dus) geen straf als er geen voorafgaande (straf)wettelijke bepaling is (legaliteitsbeginsel uit artikel 1 van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht)

### Nulla regula sine exceptione

    Geen regel zonder uitzondering

### Nulla tenaci invia est via

    Voor de aanhouder is geen weg onbegaanbaar (motto van de Nederlandse autofabrikant Spyker)

### Nulli cedo

    Ik wijk voor niets (motto van Algemene Infanterie, en in de vorm Cedo Nulli lijfspreuk van Erasmus)

### Nullius in verba

    Geloof niemand op zijn woord (motto van de Royal Society).

### Nullum humani mihi alienum

    Niets menselijks is mij vreemd

### Numquam iterum

    Nooit meer

### Numquam tui obliviscar

    Ik zal je nooit vergeten

### Nunc aut nunquam

    Nu of nooit (Korps Commandotroepen)

### Nunc est bibendum

    Nu is het tijd om te drinken (Horatius, Odes I, 37, 1)

## O
### O crassum ingenium! Suspicor fuisse Batavum

    Wat een plompe geest! Ik vermoed dat het een Nederlander was (Erasmus)

### O fortunatos nimium sua si bona norint, agricolas

    O gelukzalige landbouwers, die te weinig begrijpen hoe goed hun leven is (Vergilius, Georgica 2, 458ff.)

### O tempora, o mores!

    Wat een tijden, wat een zeden! (Cicero)

### Obscuris vera involvens

    Obscuriteit verbergt waarheid (Vergilius)

### Obscurum per obscurius, ignotum per ignotius

    het duistere (verklaren) door het duisterdere, het onbekende door het onbekendere (een verklaring geven die meer vragen oproept dan beantwoordt)

### Occasio furem facit

    De gelegenheid maakt een dief

### Oculi plus vident quam oculus

    Meerdere ogen zien meer dan slechts een

### Oculi sunt in amore duces

    De ogen zijn de leiders in de liefde (Propertius)

### Oderint dum metuant

    Ze mogen me haten, als ze me maar vrezen (Caligula)

### Odi profanum vulgus et arceo

    Ik haat het onbeschaafde gepeupel en houd het op een afstand (Horatius, Carmina 3.1)

### Odi et amo

    Ik haat en ik bemin (Catullus)

### Omne animal post coitum triste,e st sive gallus et mulier

    Elk dier is na de coïtus terneergeslagen, behalve de haan en de vrouw (Galenus)

### Omne ignotum pro magnifico est

    Al het onbekende wordt als wonderbaar aanzien (Tacitus)

### Omne principium difficile est

    In alles de eerste zijn is moeilijk

### Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci

    Hij heeft aller bijval gekregen, die het nuttige met het aangename heeft verenigd (Horatius)

### Omnes eodem cogimur

    Wij worden allemaal naar één enkel punt samengedreven, iedereen is sterfelijk

### Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, saepe autem omnia, quae valetudini contraria sunt, faciunt

    Alle mensen willen gezond zijn, maar vaak doen ze alles dat nadelig is voor hun gezondheid

### Omnes viae Romae ducunt

    Alle wegen leiden naar Rome. Oorspronkelijk: mille viae ducunt homines per saecula Romam - duizend wegen leiden de mensen voor altijd naar Rome (1175, Alanus van Rijsel, Liber parabolarum)

### Omnibus

    Voor allen

### Omnia mea mecum porto

    Ik draag al mijn bezittingen bij me

### Omnia mutantur, nihil interit

    Alles verandert, niets vergaat (Ovidius, Metamorfosen, XV, 165)

### Omnia obliviscar

    Vergeet alles

### Omnia sponte fluant absit violentia rebus

    Laat alles vrij lopen (eigenlijk: stromen) zonder zaken geweld aan te doen

### Omnia vincit amor (nos et cedamus amori)

    Liefde overwint alles (laten wij ons ook overgeven) (Vergilius, Eclogae 10.69)

### Omnium artium medicina nobilissima est

    Van alle kunsten is de geneeskunde de edelste

### Optant senectam omnes, adepti despuunt

    Allen worden graag oud, maar zodra ze dat zijn verafschuwen ze het

### Optimum est pati quod emendare non possis

    Het is beter te verdragen wat je niet terug goed kan maken (Seneca)

### Optimum medicamentum quies est

    Rust is het beste medicijn'

### Ora et labora

    Bid en werk (motto van de Benedictijnen)

### Oratio de hominis dignitate

    “Oratie over de waardigheid van de mens” (geschrift van Giovanni Pico della Mirandola)

### Oratio pro domo

    pleidooi voor eigen zaak, preek voor eigen parochie, pleidooi van eigen advocaat (zie ook: Pro domo (sua))

### Ordo Fratrum Minorum (OFM)

    Orde van de Minderbroeders. (Klooster)orde van de Franciscanen

### Ordo Franciscanus Saecularis (OFS)

    (letterlijk) Orde van de Franciscaanse Seculier. Orde van Franciscaanse Seculieren

### O sacrum convivium

    O heilig gastmaal, antifoon (of beurtzang) over het geheim van de eucharistie, toegeschreven aan Thomas van Aquino

## P
### Pacta sunt servanda

    Overeenkomsten moeten worden nagekomen

### Panem et circenses

    Brood en spelen (Juvenalis, Satire X)

### Pange lingua gloriosi

    Bezing, mijn tong, het mysterie. Hymne geschreven vóór 1264 door Thomas van Aquino (1225-1274) gezongen bij de processie op Witte Donderdag en op Sacramentsdag. De twee laatste coupletten Tantum ergo worden gebruikt in het Lof. Initiatief van paus Urbanus IV.

### Parcere subiectis, sed debellare superbos

    Spaar de onderworpenen, maar vernietig hen die zich hardnekkig blijven verzetten (Vergilius, Aeneis 6.853, stelregel van de Romeinse politiek)

### Pars pro toto

    Een deel in plaats van het geheel

### Pari passu

    met gelijke pas; op gelijke voet, van gelijke rang, proportioneel. In de effectenhandel: zonder preferentie

### Pars sanitatis velle sanari fuit

    Deel van het genezen is het genezen willen worden (Seneca)

### Parvus numero, magnus merito

    Gering in aantal, groot in daden (motto van Koninklijke Luchtmacht)

### Parvi sed magni

    Klein maar Dapper (motto van 1e Regiment Carabiniers Prins Boudewijn)

### Pater noster

    Onze vader (naam en begin eerste regel van het betreffende christelijke gebed; een rozenkrans; een liftsysteem)

### Patris corde

    Met een vaderhart. Aanhef (en naam) van een Apostolische brief van paus Franciscus van 8 december 2020

### Pauperis est numerare pecus

    Het is des armen (de arme eigen) zijn vee te tellen (Ovidius)

### Pax Christi

    De vrede van Christus, zegenwens; de naam van een internationale katholieke vredesbeweging

### Pax intrantibus

    Vrede zij de binnentredenden (boven de entree van een huis)

### Pax melior est quam iustissimum bellum

    Vrede is beter dan de rechtvaardigste oorlog

### Pax quaeritur bello

    Vrede wordt verkregen door oorlog

### Pax Romana

    Romeinse vrede, langdurige politieke stabiliteit; zie ook: Pax Americana, Pax Britannica, Pax Ottomana, Pax Neerlandica

### Pecunia non olet

    Geld stinkt niet (toegeschreven aan keizer Vespasianus)

### Per aspera ad astra

    Langs moeilijkheden naar de sterren (motto van de NASA en de stad Gouda, ook Ad astra per aspera)

### Perfer et obdura, dolor hic tibi proderit olim

    Verdraag en volhard, eens zal dit leed je tot voordeel strekken

### Periculum in mora

    Er is risico in uitstel (Livius, Ab urbe condita, 38.25.13)

### Pericula non timeo

    Ik vrees het gevaar niet; ik ga het gevaar niet uit de weg (wapenspreuk van Belgische ontmijningsdienst DOVO)

### Perpetuum mobile

    Voortdurend bewegend, een denkbeeldig apparaat dat eenmaal in beweging uit zichzelf blijft bewegen

### Persona non grata

    Ongewenst persoon

### Philosophiae Naturalis Principia Mathematica

    De wiskundige beginselen van de natuurfilosofie. Een werk van Isaac Newton, kortweg ook de Principia genoemd

### Pia fraus

    Vrome leugen, leugentje om bestwil

### Pie Iesu, domine, dona eis requiem

    Heilige Heer Jezus, geef hun zielerust

### Pigmaei gigantum humeris impositi plus quam ipsi gigantes vident

    Dwergen, staande op de schouders van reuzen, zien verder dan die reuzen (Isaac Newton, naar de 12e-eeuwse filosoof Bernard van Chartres)

### Pluralis majestatis

    Meervoud van verhevenheid, koninklijk meervoud

### Placet Hic Requiescere Musis

    Hier behaagt het de Muzen te vertoeven (Het sociëteits-gebouw van het Utrechts Studenten Corps)

### Pluralitas non est ponenda sine necessitate

    Men moet (aan een formule) geen dingen toevoegen zonder noodzaak

### Poena potest demi, culpa perennis erit

    De straf kan verminderd worden, de schuld zal eeuwig zijn (Ovidius)

### Poeta nascitur, orator fit

    Een dichter wordt geboren, een redenaar gemaakt

### Pontifex maximus

    Hogepriester / opperpriester, een Romeinse titel

### Post aut propter?

    Erna? Of erdoor veroorzaakt?

### Post hoc ergo propter hoc

    Daarna, dus daardoor, een drogreden

### Post mortem

    Na de dood

### Postscriptum (PS)

    Naschrift

### Poscimur

    Wij worden opgeëist, wij zijn niet vrij in ons doen en laten

### Post meridiem (P.M.)

    Na het middaguur, de tijd van 12 uur 's middags tot 12 uur 's nachts, tegenhanger van Ante meridiem

### Potior est, qui prior est

    Wie het eerst komt, wie het eerst maalt

### Potius sero quam numquam

    Liever laat dan nooit (Livius)

### Praeparatus Esto

    Wees voorbereid, embleem-spreuk van de Dienst Speciale Interventies der Nederlandse politie

### Praepositus generalis

    generaal-overste (algemeen overste der Jezuïetenorde)

### Praesens absens

    (Lichamelijk) aanwezig, (geestelijk) afwezig

### Praesidium atque decus quae sunt et gaudia vitae - Formant hic animos Graeca Latina rudes

    Om eens tot steun, sieraad en bron van vreugde in het leven te zijn, vormen Grieks en Latijn hier de nog ongepolijste geest (opschrift boven de poort van de Latijnse School in Gouda)

### Praesidium libertatis

    Bolwerk der vrijheid, devies van de Universiteit Leiden

### Prima facie

    Op het eerste gezicht

### Primum non nocere

    Het belangrijkste is om niet te schaden (uit de Eed van Hippocrates, die beginnende artsen moeten afleggen)

### Primus inter pares

    De eerste onder zijn gelijken

### Primus perpetuus

    Steeds de eerste (van de klas)

### Principiae

    Beginselen. Zie:Philosophiae Naturalis Principia Mathematica

### Pro bono (publico)

    Ten goede (van het publiek), voor de publieke zaak

### Pro Deo

    Voor God, onbezoldigd

### Pro domo (sua)

    Voor zijn eigen huis, voor zichzelf. Naar een toespraak van Cicero voor de pontifices, 57 v. Chr., waarin hij poogde bezit terug te krijgen dat Clodius hem had ontnomen

### Pro Ecclesia et Pontifice

    Voor Kerk en Paus (een pauselijke onderscheiding voor bewezen diensten)

### Pro forma

    voor de vorm (zie ook: pro-formazitting)

### Pro Juventute

    Voor de jeugd, naam van voormalige vereniging ter bestrijding van jeugdcriminaliteit, thans van de Stichting Steunfonds Pro Juventute Nederland

### Pro Patria

    Voor het vaderland, Koninklijke Leidsche Studenten Vereeniging tot Vrijwillige Oefening in den Wapenhandel Pro Patria, opgericht 1866, studentenweerbaarheid te Leiden

### Pro Patria Crescunt

    Groeien voor het vaderland (zinspreuk van de Voorbereidende Divisie tot de Koninklijke Militaire School)

### Pro Patria Semper

    Altijd voor het vaderland, wapenspreuk van Hubert Pierlot

### Procul dubio

    Buiten twijfel, zonder enige twijfel

### Procul o, procul este profani

    Blijft op grote afstand, jullie niet-ingewijden

### Promissum cadit in debitum

    Het beloofde komt terecht bij het verschuldigde, belofte maakt schuld

### Proximus sum egomet mihi

    Ik ben mijzelf het naast; confer (vergelijk) Quisque sibi proximus: Ieder is zichzelf het naast

### Pugnans in tenebris

    Strijdend in de duisternis (nacht) (wapenspreuk van het 500e Squadron KLu, thans 620 sqd)

### Pulchri Studio

    Uit ijver voor het schone. Een schilderkundig genootschap in Den Haag

### Pulchrum est digito monstrari et dicier, hic est

    Het is mooi met de vinger nagewezen te worden en te horen zeggen: hij is het, het is leuk om bekend te zijn (dicier = archaïsme voor dici)

### Pulvis et umbra sumus

    Wij zijn slechts stof en schaduw (Horatius, Carmina, boek IV, 7, 16).

### Pus bonum et laudabile

    Goede en prijzenswaardige etter

## Q
### Quadragesimo Anno

    In het veertigste jaar, “Veertig jaar later”, een encycliek van Paus Pius XI (1931)

### Quae caret ora cruore nostro

    Welke kust kent ons bloed niet?, Horatius

### Quae nocent, docent

    Wat schaadt, onderwijst

### Qualis artifex pereo!

    Als wat een groot kunstenaar ga ik ten onder!, Nero

### Qualitate qua

    Ambtshalve, uit hoofde van zijn ambt

### Qua Patet Orbis

    Zo wijd de wereld strekt, devies van het Korps Mariniers

### Quando peritura nemo scit

    Wanneer ze zal vergaan weet niemand

### Quanti canicula ille in fenestra

    How much is that doggy in the window, wapenspreuk van de fictieve stad Ankh-Meurbork van de Engelse schrijver Terry Pratchett

### Qui beneficium dedit, taceat; narret, qui accepit

    Hij, die een weldaad heeft gegeven, moet zwijgen; hij die het ontvangen heeft, moet spreken. (Seneca)

### Qui bono?

    Wie profiteert?, foutieve variant van Cui bono?, Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino

### Qui(s) custodiet ipsos custodes

    Wie houdt toezicht op de toezichthouders, Wie bewaakt de bewakers, Juvenalis, Satiren

### Qui cantat, bis orat

    Wie zingt, bidt dubbel (Augustinus)

### Qui habet aures audiendi audiat

    Wie oren heeft om te horen moet horen (Openbaring 2:7 e.v.)

### Qui rogat, non errat

    Wie vraagt, dwaalt niet

### Quis custodiet ipsos custodes?

    Wie bewaakt die bewakers?

### Qui scribit, bis legit

    Wie schrijft, leest twee keer

### Qui tacet, consentire videtur

    Wie zwijgt, lijkt het ermee eens te zijn, Wie zwijgt, stemt toe, Paus Bonifatius VIII

### Qui vult dare parva non debet magna rogare

    Hij die wenst weinig te geven, zou niet veel moeten vragen

### Quicumque vult

    Al wie wil. Aanhef van de Geloofsbelijdenis van Athanasius

### Quid pro quo

    Voor wat hoort wat

### Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem

    Wat je ook doet, doe het verstandig en denk na over het einde

### Quidquid discis, tibi discis

    Alles wat je leert, leer je voor jezelf

### Quidquid latine dictum sit, altum videtur

    Wat in het Latijn gezegd wordt, klinkt diepgaand

### Quidvis egestas imperat

    Schaarste eist al wat je wilt, Plautus

### Quiescat plebs

    Moge het volk kalm zijn

### Quieta non movere

    Wat in rust is, niet verstoren, Geen slapende honden wakker maken

### Quirites!

    Burgers!, tekst van 'de kortste toespraak ooit', Julius Caesar in 47 v.Chr. voor het Xe legioen

### Quisque sibi proximus

    Ieder is zichzelf het naast; confer (vergelijk) Proximus sum egomet mihi, Ik ben mijzelf het naast

### Quo vadis?

    Waar gaat gij heen?

### Quod erat demonstrandum (Q.E.D.)

    Hetgeen moest worden aangetoond

### Quod licet Iovi non licet bovi

    Wat Jupiter mag, mag een rund nog niet. Wat de baas mag doen, mag de ondergeschikte nog niet.

### Quod me non necat me certe confirmat

    Wat mij niet doodt, maakt me zeker sterker

### Quod medicina aliis, aliis est acre venenum

    Het medicijn van de een is het vergif van de ander

### Quod nocet, saepe docet.

    Wat pijn doet, leert vaak.

### Quod non

    Hetgeen niet het geval is

### Quod non est in actis non est in mundo

    Wat niet schriftelijk is vastgelegd, bestaat niet

### Quod scripsi, scripsi

    Wat ik geschreven heb, heb ik geschreven, Johannes 19:22

### Quod sis, esse velis nihilque malis

    Je moet willen zijn wie je bent en niets liever willen, Martialis, Epigrammen

### Quos vult perdere Iuppiter dementat prius

    Degenen die Jupiter in het verderf wil storten, ontneemt hij eerst hun zinnen

### Quot capita, tot sententiae

    Zoveel hoofden, zoveel meningen

### Quot homines, tot sententiae

    Zo veel mensen, zo veel meningen (Cicero)

### Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?

    Hoelang nog, Catilina, zul je ons geduld op de proef stellen?, openingszin van Cicero's aanklacht tegen Catilina

## R
### Radix malorum est cupiditas

    Hebzucht is de wortel van alle kwaad (thema van The Pardoner's Tale uit The Canterbury Tales, ontleend aan 1 Timoteüs 6:10)

### Rara avis

    Een zeldzame vogel (zie ook corvo quoque rarior albo)

### Rara est fides

    Trouw is zeldzaam

### Rari nantes

    Zeldzame zwemmers - verkorte weergave van Apparent rari nantes in gurgite vasto (Vergilius, Aeneis 1,118)

### Ratio fatum vincere nulla potest

    Geen enkele berekening kan het lot overwinnen (Ovidius)

### Rebus sic stantibus

    In gelijkblijvende omstandigheden - mits de omstandigheden gelijk blijven: verdragsregel uit het internationaal recht, met name geformuleerd door Scipione Gentili als omnis conventio intelligitur rebus sic stantibus, elk verdrag moet begrepen worden naar de geldende omstandigheden

### Rector magnificus

    Luisterrijke bestuurder; titel van de hoogleraar-directeur van een universiteit, voorheen de voorzitter van een academische senaat (college van hoogleraren)

### Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari

    Geef de Keizer wat des Keizers is (Mattheüs 22:21)

### Regina coeli

    ‘’Koningin des hemels”, Maria-antifoon in de katholieke kerk, ook een voormalig meisjespensionaat, thans taleninstituut te Vught.

### Regina regit colorem

    De dame voert de kleur (van het veld), een regel in het schaakspel

### Remedia amoris

    Middelen tegen de liefde, titel van een ironisch leerdicht van Ovidius

### Repetitio est mater studiorum

    Repetitie (herhaling) is de moeder van studie (studeren)

### Requiescat in pace (R.I.P.)

    Hij/zij ruste in vrede

### Rerum cognoscere causas

    De oorzaken der dingen doorzien (motto van LSE, naar Vergilius, zie Felix qui potuit rerum cognoscere (causas))

### Rerum novarum

    “Over nieuwe dingen, “Van een omwenteling”, een encycliek van Paus Leo XIII (1891)

### Res ad triarios rediit

    De zaak is teruggekomen tot de triarii, wanneer er sprake is van een crisissituatie, oorspronkelijk gebruikt voor een gevecht dat zich verkeerd ontwikkelt

### Res, non verba

    Daden, geen woorden, Geen woorden maar daden

### Rete non tenditur milvio

    Het net wordt niet uitgebreid tot de vlieger

### Reteneo hostes pacis abs te Llnge

    Wij houden de vijand van de vrede verre

### Retrorsum causa et effectus

    Omkering van oorzaak en gevolg, een onjuiste redenering door het verwisselen van oorzaak en gevolg

### Ridentem dicere verum quid vetat?

    Wat is er op tegen al lachend de waarheid te zeggen? (Horatius, Satiren I, 1, v. 24-25)

### Rideo ergo sum

    Ik lach, dus ik besta (aansporing tot optimisme)

### Rigor mortis

    lijkstijfheid (verstijving van spieren na intrede van de dood, begint binnen 2-6 uur na overlijden)

### Risus abundat in ore stultorum

    De gek lacht om alles

### Rogo vos, quis potest sine offula vivere?

    Ik vraag jullie, wie kan zonder worstjes leven? (Claudius)

### Roma locuta, causa finita

    Rome heeft gesproken, de zaak is beëindigd (Sint Augustinus), een zaak is afgelopen en valt niet meer te betwisten

### Romani ite domum

    "Romeinen ga naar huis" uit Monty Python's Life of Brian. Brian wordt door een centurion betrapt op het bekladden van het paleis van de Romeinse prefect Pontius Pilatus. Hij had op de paleismuur de grammaticaal incorrecte tekst Romanes eunt domus geschreven. De centurion corrigeert hem hardhandig, daarna dwingt hij Brian om voor straf 100 keer de correcte vertaling Romani ite domum op te schrijven.

### Rustica progenies semper villana fuit

    Het kroost van de boeren is altijd boer geweest

## S
### Sacris solemniis

    Verenigd rond dit feest. Hymne (1264) van Thomas van Aquino (1225-1274) voor het koorgebed van Sacramentsdag. Initiatief van paus Urbanus IV. Het zesde couplet 'Panis angelicus' (het brood van de engelen) is wereldbekend geworden door de compositie van César Franck in 1872 voor tenor, orgel, harp en cello.

### Saepe morborum gravium exitus incerti sunt

    Vaak is de afloop van ernstige ziekten onzeker

### Saevis tranquillus in undis

    Rustig te midden van woeste golven (lijfspreuk van Willem van Oranje)

### Salus aegroti suprema lex

    Het welzijn van de patiënt is de belangrijkste wet

### Salus patriae suprema lex

    Het welzijn van het vaderland is de hoogste wet: een spreuk aan de hand waarvan het gebruik van buitengewone machtenwetten in België tijdens (en na) de Tweede Wereldoorlog werd gerechtvaardigd.

### Salus populi suprema lex esto

    Het welzijn van het volk zal de hoogste wet zijn (motto van Missouri).

### Salvator Mundi

    Verlosser van de wereld, naam van een schilderij door Leonardo da Vinci met afbeelding van Jezus

### Salvo errore et omissione

    Behoudens fouten en weglatingen (soms afgekort tot s.e. & o.)

### Sanis libris, vita lacuna

    Zonder boeken is het leven ledig

### Sapere aude

    Durf te weten (motto van de filosoof Immanuel Kant, maar reeds van Romeinse oorsprong)

### Sator Arepo tenet opera rotas

    De zaaier Arepo houdt de wielen bezig (betekenisloze spreuk, aangetroffen in magische vierkanten)

### Saxa loquuntur

    de stenen spreken (motto in de archeologie)

### Scientia sol mentis est

    Kennis is het licht van de geest

### Scientia vincere tenebras

    Door wetenschap de duisternis overwinnen (spreuk van de Vrije Universiteit Brussel)

### Sed quis custodiet ipsos custodes?

    Maar wie bewaakt de bewakers? (Juvenalis)

### Semper aliquid haeret

    Er blijft altij iets hangen [van laster]. Voluit als Audacter calumniare, semper aliquid haeret (laster maar brutaal, er blijft altijd iets hangen) (Francis Bacon, De dignitate et augmentis scientiarum)

### Semper crescendo

    Altijd hoger, Steeds toenemend in toonsterkte

### Semper idem

    Altijd hetzelfde (wapenspreuk van conservatieve Italiaanse curiekardinaal Alfredo Ottaviani)

### Semper excelsius

    Altijd beter (wapenspreuk van K.A.V. Lovania Leuven)

### Semper fidelis

    Altijd trouw (ook wel afgekort als Semper Fi, wapenspreuk van het United States Marine Corps)

### Semper paratus pro justitia

    Altijd paraat voor gerechtigheid (embleemspreuk van de Unit Interventie Mariniers van Nederland)

### Semper primus

    Altijd de eerste (wapenspreuk van de 1st Infantry Regiment, VS)

### Senatus populusque Romanus (S.P.Q.R.)

    De senaat en het volk van Rome

### Servatis a periculum

    Bewaar ons voor het kwade

### Si decem habeas linguas, mutum esse addecet

    Zelfs al zou je tien tongen hebben, dan moet je ze toch stilhouden

### Si monumentum requiris, circumspice

    Als je zijn monument wilt zien, kijk om je heen (op het graf van Christopher Wren in St Paul's Cathedral)

### Si parva licet componere magnis

    Als het toegestaan is kleine dingen met grote dingen te vergelijken

### Si quaeris peninsulam amoenam circumspice

    Als je een lieflijk schiereiland zoekt, kijk dan om je heen (motto van Michigan)

### Si tacuisses, philosophus mansisses

    Als je had gezwegen, was je een filosoof gebleven

### Si vis amari, ama

    Als je bemind wilt worden, bemin (dan)

### Si vis pacem, para bellum

    Als je vrede wilt, bereid je voor op oorlog (door Vegetius in Epitoma rei militaris verwoord als Qui desiderat pacem, bellum praeparat)

### Si vis pacem, para iustitiam

    Als je vrede wilt, bereid gerechtigheid voor

### Si vis vivam

    Als jij wilt, zal ik leven

### Sic

    Precies zo (de tekst is precies geciteerd zoals hij er stond, inclusief de taalfout)

### Sic iubeo, sic volo, et sit pro ratione voluntas mea

    Zo beveel ik, zo wens ik het en laat mijn wil u tot reden zijn

### Sic semper tyrannis

    Zo vergaat het iedere tiran (toegeschreven aan Brutus bij de moord op Caesar, geroepen door John Wilkes Booth na de moord op Abraham Lincoln, motto van Virginia)

### Sic transit gloria mundi

    Alzo vergaat 's werelds schoonheid (gezegd tot de pausen na hun verkiezing)

### Sic gorgiamus allos subjectatos nunc

    We gladly feast on those who subdue us, Wij houden een feestmaal op hen die ons onderdrukken (motto van The Addams Family)

### Sidera somnum suadent

    De sterren raden ons de slaap aan

### Signum perfectionis

    Teken van perfectie

### Silent enim leges inter arma

    zie Inter arma enim silent leges

### Similibus enim similia gaudent

    Gelijken scheppen genoegen in gelijken - soort zoekt soort (Macrobius, Saturnalia, 7,7,12); soms ook als : Aequalis aequalem delectat

### Similia similibus dissolventur

    Gelijke zaken worden opgelost in gelijke zaken (spreuk van Griekse natuurfilosofen en alchemisten)

### Sine anno (s.a.)

    Zonder jaar (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de datum van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine dato, of: sine die

### Sine dato (s.d.)

    Zonder datum (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de datum van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine die, of: sine anno

### Sine die (s.d.)

    Zonder dag (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de datum van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine dato, of: sine anno

### Sine editore (s.e.)

    Zonder uitgever (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de uitgever is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine nomine

### Sine ira et studio

    Zonder haat of liefde, Zonder wrok of sympathie (Tacitus), zonder vooringenomenheid voor of tegen

### Sine labore nihil

    Zonder werk (krijgt men) niets (Horatius); ook als Nil (of nihil) sine labore ; naam van een woning te Leiden

### Sine labore non erit panis in ore

    Zonder arbeid zal er geen brood in de mond zijn

### Sine loco (s.l.)

    Zonder plaats (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de plaats van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld)

### Sine nobilitate (s.nob.)

    zonder adel, niet van adel, zie ook Snob (persoon)

### Sine nomine (s.n.)

    Zonder naam (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de uitgever is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine editore

### Sine sole sileo

    Zonder de zon ben ik stil (spreuk op zonnewijzers)

### Sit tibi terra levis

    Moge de aarde zachtjes op je drukken (Romeinse grafspreuk)

### Sol iustitiae illustra nos

    Zonne der gerechtigheid verlicht ons; motto van Universiteit van Utrecht; vergelijk Maleachi 4:2 of 3:19)

### Sol lucet omnibus

    De zon schijnt voor iedereen

### Sola fide

    Alleen door geloof

### Sola gratia

    Alleen door genade, een van de vijf sola's tijdens de protestante Reformatie

### Sola scriptura

    Alleen door de Bijbel (christendom)

### Sola victoria satiat

    Alleen de overwinning schenkt voldoening (tatoeage van voetballer Steven Defour)

### Soli Deo gloria

    Alleen aan God de eer, de laatste van de vijf sola's; ondertekening van Bach

### Species decipit

    Schijn bedriegt

### Spes bona

    Goede hoop

### Spes Salutis

    Hoop op heil; scheepsnaam van de Urker kotter UK171 en, sinds 1986, naam van de veerpont tussen Beusichem en Wijk bij Duurstede

### Spiritus intus alit

    De geest voedt zich van binnenuit (Vergilius, Aeneis VI, 726)

### Stante pede

    Op staande voet, onmiddellijk

### Stare decisis (et non quieta movere)

    Bij de onderhavige zaak blijven (en het onverstoorde niet verstoren) (in de rechtspraak)

### Status quo

    De bestaande toestand

### Status quo ante bellum

    De situatie van voor de oorlog; term uit de diplomatie

### Studium generale

    Algemene studie; collegereeks voor algemene vorming

### Stultorum infinitus numerus est

    Het aantal dwazen is oneindig (Prediker 1:15 in de oude Vulgaat, Carrasco in Don Quichot II-3)

### Stultus non seccurritur

    De dwazen worden niet geholpen

### Stupor mundi

    De verbazing van de wereld (titel van Frederik II)

### Stultitiae laus

    Lof der zotheid, voluit: '’Moriae encomium, sive Stultitiae laus’’, een werk van Desiderius Erasmus uit 1511

### Stultus stulte loquitur

    Een dwaas spreekt op dwaze wijze

### Suamet ipse fraude captus

    In zijn eigen list gevangen (Livius, Ab Urbe Condita, 27.28.13)

### Sub iudice

    Onder de rechter, nog in behandeling bij een rechterlijke instantie - volledig citaat: "Grammatici certant et adhuc sub iudice lis est" (Horatius, De arte poetica 78)

### Sub rosa

    Onder de roos (volgens Dan Browns De Da Vinci code gebruikt door de Tempeliers)

### Sui generis

    Aangepast aan de omstandigheden, met een typisch eigen aard

### Summa cum laude

    Met de hoogste lof, (kwalificatie bij het behalen van een universitair examen of bij een wetenschappelijke promotie)

### Summum ius summa iniuria

    Het recht tot op de spits drijven is het onrecht tot op de spits drijven (Cicero, De Officiis I, 10, 33)

### Summum nec metuas diem nec optes

    Je moet de laatste dag niet vrezen noch wensen (Marcus Valerius Martialis)

### Sum quod eris

    Ik ben wat jij zult zijn (tekst op grafstenen)

### Sunt pueri pueri, pueri puerilia tractant

    Kinderen zijn kinderen, kinderen gedragen zich als kinderen

### Sunt quidem homines non re sed nomine

    Zij zijn ongetwijfeld mensen niet in werkelijkheid maar door de naam (Cicero)

### Sutor ne ultra crepidam

    Schoenmaker, niet boven het sandaal, Schoenmaker, blijf bij je leest (Plinius de Oudere, Naturalis Historia XXXV, 36, 85-86)

### Suo jure

    In zijn/haar eigen recht

### Suum cuique

    Ieder het zijne (ieder krijgt wat hem toekomt). Motto van de Pruisische Orde van de Zwarte Adelaar.

### Suus rex reginae placet

    Aan de koningin bevalt haar koning (het meest)

### Syllabus Errorum

    Lijst van dwalingen(geschrift van Paus Pius IX, 1864)

## T
### Tacitum vivit sub pectore vulnus

    De wonde leeft stilzwijgend onder de borst (Vergilius)

### Tale quale

    Zoals het reilt en zeilt (zoals het is)

### Tantae molis erat Romanam condere gentem

    Zoveel inspanning kostte het een Romeinse bevolking te vestigen (Vergilius, Aeneis, 1, 33)

### Tarde venientibus ossa

    De botjes (zijn) voor de laatkomers.

### Te amo

    Ik hou van je

### Temet nosce

    Ken uzelf - (uit het Oudgrieks: Γνῶθι σεαυτόν. Deze spreuk stond op een steen in Delphi, zie ook: Nosce te ipsum!)

### Tempora mutantur, et nos mutamur in illis

    De tijden veranderen en wij veranderen mee (Audoënus)

### Tempus fugit

    De tijd vlucht/vliegt

### Tempus omnia revelat

    De tijd onthult alles

### Tempus præteritum nihil. Futurum incertum. Præsens instabile. Cave ne perdas hoc tuum

    Het verleden is niets. De toekomst is ongewis. Het heden is wankel. Pas op en verdoe uw tijd niet. - Op de zonnewijzer in de Groningse Prinsentuin.

### Tempus valet volat velat

    De tijd is waardevol, zij vliegt, zij verhult.

### Tene quod bene

    Behoud het goede - Uit de slottips in de eerste brief van Paulus aan de Tessalonicenzen 5,vs.21: Omnia autem probate, quod bonum est tenete. - Maar onderzoekt alles en behoudt wat goed is.

### Tentanda via est

    De weg moet men uitproberen - Laten we deze methode eens onderzoeken.

### Terminus ante quem

    Limiet (eindpunt) waarvoor... in een relatieve chronologie

### Terminus post quem

    Limiet (eindpunt) waarna... in een relatieve chronologie

### Terna

    voordracht van drie kandidaten voor een bisschopsbenoeming in de Rooms-Katholieke Kerk

### Terra marique potens

    Machtig te land en ter zee (wapenspreuk van de O'Malleys)

### Testiculos habet et bene pendentes

    Hij heeft testikels en ze hangen goed

### Testimonium paupertatis

    Bewijs van onvermogenLaocoön, fresco door Niccolò dell'Abbate, Palazzo Leoni, Bologna

### Theatrum Anatomicum

    Anatomisch theater, Ontleedkundig schouwspel - een ruimte waarin colleges ontleedkunde worden gegeven. Een gereconstrueerd exemplaar in het Rijksmuseum Boerhaave te Leiden; tevens opschrift boven het toegangspoortje van de chirurgijns in het gebouw de Waag te Amsterdam.

### (Quidquid id est,) timeo Danaos et dona ferentes

    (Hoe dan ook,) ik vrees de Grieken, vooral als zij geschenken geven (Vergilius, Aeneis 2,49) - waarschuwing van Laocoön bij het paard van Troje

### Timeo hominem unius libri

    Ik vrees (in het debat) de man die slechts één boek (goed) heeft gelezen (Thomas van Aquino)

### Tolle, lege

    Neem en lees - woorden die Augustinus van Hippo hoorde en die hem ertoe brachten de Bijbel te gaan lezen

### Tolle moras, semper nocuit differre paratis

    Hef elk oponthoud op, voor wie voorbereid is, is uitstellen altijd nadelig geweest. (Lucanus)

### Totus tuus

    (soms afgekort tot TT) Geheel de uwe - aan eind van een brief in het Latijn voor de ondertekening, vergelijk Uw dienstwillige, Frans Tout à toi en Latijn Ex asse tuus. Wapenspreuk van Paus Johannes Paulus II

### Tractatus Logico-Philosophicus

    Traktaat (verhandeling) over de logische filosofie - hoofdwerk van de Oostenrijks-Britse filosoof Ludwig Wittgenstein

### Tres faciunt collegium

    Met z'n drieën vormt men een gezelschap - naam van voormalig adellijk dispuut van het Utrechtsch Studenten Corps

### Trias politica

    Driemachtenleer - een theorie van de staatsinrichting uitgaande van de scheiding der macht(en)

### Tu es sacerdos in aeternum

    U bent priester voor altijd - bij de wijding van een katholieke priester - Psalm 110(109),4

### Tu Marcellus eris

    Jij zult Marcellus worden - van jou heeft men grote verwachtingen [maar of je ze zal waarmaken...] (Vergilius, Aeneis, 6,883)

### Tum podex carmen extulit horridulum

    Toen stiet de aars een ruw lied uit.

### Tum tua res agitur, paries cum proximus ardet

    Dan staat jouw zaak op het spel, wanneer de wand van de buren in brand staat (Horatius, Epistulae 1,18,84).

### Tunica pallio propior est

    De tuniek zit dichterbij dan de mantel - Het hemd is nader dan de rok.

### Tu quoque, fili mi?

    Jij ook, mijn zoon? - Julius Caesar in Latijnse vertaling vanuit het Grieks, tegen Brutus, die hij tussen de aanvallers zag; of

### Tu quoque, Brute!

    Jij ook, Brutus! - Zie ook: Et tu, Brute?

## U
### Ubi amici, ibidem opes

    Waar vrienden zijn, is tegelijk rijkdom (Plautus)

### Ubi bene, ibi patria

    Waar men zich goed voelt, daar is zijn vaderland

### Ubi caritas, Deus ibi est

    Waar zorgzaamheid is, daar is God

### Ubi caritas et amor, Deus ibi est

    Waar betrokkenheid is en liefde, daar is God. Een herhaalde strofe, die gezongen wordt bij de Voetwassing in de liturgie van Witte Donderdag.

### Ubi concordia, ibi victoria

    Waar harmonie is, daar heerst victorie

### Ubi dubium, ibi libertas

    Waar twijfel is, is vrijheid

### Ubi fumus, ibi ignis

    Waar rook is, is vuur

### Ubi maior minor cessat

    Waar er een meerdere is, is de mindere niet meer relevant

### Ubi mel ibi apes

    Waar honing is, zijn bijen

### Ubi pus evacua

    Waar pus zit, verwijder het

### Ubi societas, ibi ius

    Waar een maatschappij is, daar is recht

### Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia

    Waar gij zijt Gaius, zal ik, Gaia, zijn

### Ubi volentia est, via est

    Waar een wil is, is een weg

### Ultra posse nemo obligatur

    Niemand kan verplicht worden meer te doen dan waartoe hij in staat is

### Una salus victis, nullam sperare salutem

    De enige zekerheid voor de verliezers is geen heil te verwachten (Vergilius, Aeneis II, 354)

### Unde habeas, quaerit nemo, sed oportet habere

    Vanwaar je het hebt, vraagt niemand, maar je behoort het te hebben (Juvenalis)

### Uno sumus animo

    Wij zijn een van geest (motto van het Stedelijk Gymnasium Leiden)

### Ubi sunt gaudia

    waar de vreugden zijn, gezang (canon), op melodie van Philip Hayes

### Unum castigabis, centum emendabis

    Door er één te straffen, kan men er honderd tot beter inzicht brengen

### Unus pro omnibus, omnes pro uno

    Een voor allen, allen voor één. Het nationale devies van Zwitserland en het motto van de De drie musketiers uit het verhaal van Alexandre Dumas

### Unus testis, nullus testis

    Eén getuige is geen getuige, Een enkele getuigenis is onvoldoende

### Urbem marmoream relinquo, quam latericiam accepi

    Ik laat een marmeren stad achter, die ik in steen heb gekregen (Augustus)

### Urbi et orbi

    Voor de stad (Rome) en voor de wereld (de pauselijke zegen)

### Usque ad tempus divi Gratiani

    Tot het tijdstip van de goddelijke Gratian (Vegetius)

### Usus magister est optimus

    Ervaring is de beste leermeester (Cicero)

### Utinam populus Romanus unam cervicem haberet

    Had het Romeinse volk maar één nek (Caligula, die hoopte het volk uit te roeien met maar één slag van het zwaard)

### Ut ameris, amabilis esto

    Om te kunnen beminnen, moet ge beminnelijk zijn (Ovidius)

### Ut incepit fidelis sic permanet

    Loyaal is ze begonnen, loyaal blijft ze

### Ut desint vires, tamen voluntas laudanda est

    Hoewel de krachten ontbreken, moet toch de wil geprezen worden (Ovidius, Epistulae ex Ponto III, 4, 79)

### Ut omnes unum sint

    Opdat zij allen een zijn (uit Johannes 17:21, motto van de Johannes Gutenberg Universiteit en de YMCA)

### Ut sementem feceris ita metes

    Zoals je zaait zal je oogsten

### Ut sis nocte levis, sit cena brevis!

    Laat het avondmaal kort zijn, opdat je 's nachts licht bent

### Ut vivat, crescat et floreat!

    Opdat ze leve, groeie en bloeie! (studentikoos monogram, lijfspreuk onder studentenverenigingen)

### Uxor formosa et vinum sunt dulcia venena

    Mooie vrouwen en wijn zijn zoet venijn

## V
### Vacate et scire

    Wees stil en weet (motto van de Universiteit van Sussex).

### Vae victis

    Wee de overwonnenen (volgens de overlevering gezegd door de Gallische leider Brennus toen de verslagen Romeinen protesteerden tegen de hoogte van de schatting die hij hun oplegde)

### Vana est sine viribus ira

    Haat, zonder macht om er aan te voldoen, is ijdel

### Vanitas vanitatum et omnia vanitas

    IJdelheid der ijdelheden en alles is ijdelheid (Prediker 1:2)

### Varietas delectat

    Afwisseling is prettig, Verandering van spijs doet eten (Seneca c.s.)

### Varium et mutabile semper femina

    Iets altijd veranderlijks en wispelturigs is de vrouw (Vergilius, Aeneas 4, 569-570), te vergelijken met La donna è mobile en Une femme souvent n'est qu'une plume au vent (Victor Hugo)

### Velle non discitur

    Willen kun je niet leren

### Velut arbor aevo

    Zoals een boom bij het verstrijken van de tijd (Horatius, Oden I, 12, 45)

### Veni, bibi, vomui

    Ik kwam, ik dronk, ik gaf over

### Veni, vidi, vici

    Ik ben gekomen, ik heb gezien, ik heb overwonnen, Ik kwam, ik zag, ik overwon (Julius Caesar na zijn snelle overwinning op koning Pharnacus van Pontus)

### Veni, vidi et capiebar ad anum

    Ik kwam, ik zag en werd vanachter belaagd (volgens Carthaagse overlevering gezegd door Hannibal na zijn tocht over de Alpen toen zijn leger bloedig van achteren werd overrompeld door dat van Fabius Maximus)

### Veni, vidi, fugi

    Ik kwam, ik zag, ik vluchtte. Parodie op Veni, vidi, vici, vermoedelijk door Henryk Sienkiewicz

### Venite ad me omnes

    Komt allen tot mij (Matteüs 11:28)

### Ventis secundis, tene cursum

    Als de wind gunstig is, behoud koers (Go with the flow)

### Verba docent, exempla trahunt

    Woorden onderwijzen, voorbeelden doen navolgen

### Verba volant,scripta manent

    Woorden vervliegen, het geschrevene blijft

### Verbum domini lucerna pedibus nostris

    Het woord van de Heer is een lamp voor onze voeten (Psalm 119:105, oorspronkelijk motto van de Rijksuniversiteit Groningen)

### Verbum supernum

    Hemels woord Beginregel van de hymne uit 1264 van Thomas van Aquino (1225-1274), geschreven voor het Officie van Sacramentsdag.

### Veridis quo

    Waar de waarheid is

### Veritas temporis filia

    De waarheid is de dochter van de tijd. (Maria Tudor)

### Veritas odium paret

    Waarheid zaait haat

### Veritas vos liberabit

    De waarheid zal jullie bevrijden (naar Johannes 8:32, motto van de Johns Hopkins-universiteit en andere onderwijsinstellingen)

### Vestis virum facit

    Kleren maken de man

### Vi coactus

    Door geweld gedwongen (bijschrift ondertekening verdrag met Engeland door Johan de Witt)

### Vi veri veniversum vivus vici

    Met de kracht van de waarheid heb ik levend het universum veroverd

### Vi victa vis

    Geweld is door geweld geveld

### Via Dolorosa

    “Lijdensweg”, een route door de oude stad van Jeruzalem naar de Heilig Grafkerk, volgens de christelijke traditie de weg waarlangs Jezus werd geleid naar zijn executieplaats Golgotha

### Via mala

    Slechte weg; de Via Mala is een smalle - tegenwoordig vooral toeristische - weg in een kloof van de Achter-Rijn

### Vice versa (v.v.)

    Omgekeerd; heen en terug, over en weer

### Vicit vim virtus

    Moed heeft het geweld overwonnen (wapenspreuk van de stad Haarlem)

### Victrix causa diis placuit sed victa Catoni

    De Goden stonden aan de kant van de overwinnaar, maar Cato de Jongere aan die van de overwonnene

### Video et taceo

    Ik zie en zeg niets (motto van Elizabeth I van Engeland)

### Video meliora proboque, deteriora sequor

    Ik zie het betere en sta erachter, maar toch volg ik het slechtere (Ovidius, Metamorfosen, bij monde van Medea)

### Vidimus

    Wij hebben gezien. Een gelegaliseerd afschrift van een oorkonde

### Videre vincere est

    Zien is overwinnen

### Vigilat ut quiescant

    Hij waakt opdat zij rusten (oude lijfspreuk van de Nederlandse gemeentepolitie, in 2008 vervangen door een Nederlands motto)

### Vigilate Deo confidentes

    Waakt, vertrouwend op God, wapenspreuk van onder meer het Graafschap Holland en de Nederlandse provincie Zuid-Holland

### Vincit omnia veritas

    waarheid overwint alles.

### Vindicat atque polit

    Handhaaft en beschaaft (volledige naam van het Groningse studentencorps Vindicat, opgericht op 4 februari 1815)

### Vinum et musica laetificant cor

    Wijn en muziek verlichten het gemoed

### Vires acquirit eundo

    Al gaande neemt zij in kracht toe

### Virgo intacta

    Ongerepte maagd

### Virtus concordia fides

    Deugd, eenheid en trouw (zinspreuk van het Leids Studenten Corps, opgericht 1 maart 1839)

### Virtute decet, non sanguine niti

    Het past te steunen op dapperheid/deugd, niet op afkomst (Claudianus)

### Virtute et fide

    van eer en trouw, zie Antiqua virtute et fide (Terentius, Adelphoe 3,3,86)

### Vis unita fortior

    Vereende kracht is sterker (onder andere zinspreuk van de Nederlandse provincie Groningen)

### Vivat, crescat, floreat

    Hij leve, groeie, bloeie

### Volenti non fit iniuria

    Door hetgeen men zelf wil, kan men geen onrecht ondergaan

### Vox nihili

    Stem van niets (een spookwoord, een betekenisloos woord, een schrijffout, een nutteloze opmerking)

### Vox populi, vox Dei

    De stem van het volk [is] de stem van God (in een brief van Alcuinus aan Karel de Grote uit 798, maar mogelijk al ouder)

### Vox Studiosorum

    Studentenstem; de stem van de studenten. Utrechts studentenweekblad

### Vulgare amici nomen, sed rara est fides

    De naam van een vriend is gewoon, maar zeldzaam is trouw. (Phaedrus)

### Vulneratus nes victus

    Gewond maar niet verslagen. Verwond maar niet overwonnen. (Spreuk vermeld op het Draaginsigne Gewonden.)

### Vulpes pilum mutat, non mores

    Een vos verliest wel zijn haren maar niet zijn streken

## Literatuur

* Bartelink, G. J. M. (1989): Prisma van de Latijnse citaten en gezegden. Utrecht: Het Spectrum ISBN 9027423717
* Cox, Heinrich Leonard et al. (1994): Spreekwoordenboek in zes talen. Utrecht/Antwerpen: Van Dale ISBN 978-9-066-48311-8
* De Ley, Gerd, en Wannes Gyselinck (2010): Verba volant, scripta manent, en andere Latijnse spreuken die de tand des tijds doorstonden. Tielt: Lannoo ISBN 978-9-020-99554-1
* Oldekalter, Jos (2003): Ad fundum. Latijnse spreekwoorden, gezegden en citaten en hun betekenis. Libro Books ISBN 978-9-085-07006-1
* Vanden Berghe, Gaby (1991): Veni, Vidi, Vici. Gevleugelde woorden uit het klassiek en middeleeuws Latijn. Tielt: Lannoo ISBN 978-9-020-91928-8