# Khadija Arib

Khadija Arib (Hedami, Marokko, 10 oktober 1960) is een Nederlands voormalig politica van Marokkaanse afkomst. Op een periode van drie maanden in 2006 en 2007 na, was zij van 19 mei 1998 tot en met 3 november 2022 namens de Partij van de Arbeid (PvdA) lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Van 13 januari 2016 tot en met 7 april 2021 was Arib voorzitter van de Tweede Kamer, een rol die zij daarvoor vanaf 12 december 2015 waarnemend vervulde.

## Beginjaren

Khadija Arib werd geboren op 10 oktober 1960 in Hedami, een dorpje in de Marokkaanse provincie Settat nabij de stad Casablanca. Ze was enig kind. Ze kwam op haar vijftiende in het kader van gezinshereniging van Marokko naar Nederland, waar haar vader als gastarbeider werkte. Haar vader overleed toen ze negentien was. Ze studeerde Maatschappelijk werk en de voortgezette opleiding Maatschappelijk werk aan de Sociale Academie in Amsterdam (thans Hogeschool van Amsterdam) en studeerde sociologie aan de Universiteit van Amsterdam.

## Carrière

Na haar opleiding was ze achtereenvolgens medewerker bij welzijnsstichtingen in Breda en Utrecht, medewerker Instituut voor Sociale en Economische Studies aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en waarnemend hoofd en senior-beleidsmedewerker bij de maatschappelijke Opvang en Gezondheidszorg in Amsterdam. In 1982 was ze medeoprichter en voorzitter van de Marokkaanse Vrouwenvereniging in Nederland. In 1989 werd Arib enkele dagen vastgehouden in een Marokkaanse politiecel, omdat ze zich publiekelijk inzette voor de positie van Marokkaanse vrouwen. Pas na tussenkomst van de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken kon ze terugkeren naar Nederland.

## Tweede Kamer

Bij de Tweede Kamerverkiezingen 1998 werd ze gekozen in het parlement. Op 19 mei dat jaar werd ze beëdigd. Ze hield zich in de Kamer vooral bezig met volksgezondheid en zedenwetgeving. In 2001 was ze mede-indiener van een initiatiefvoorstel om een Kinderombudsman in te stellen. Begin 2006 presenteerde ze een voorstel om onnodige babysterfte in Nederland, met name onder Nederlandse vrouwen met een migratie-achtergrond, te voorkomen. Bij de Tweede Kamerverkiezingen 2006 kwam ze op een 34e plaats op de kandidatenlijst van de PvdA te staan, net niet voldoende om herkozen te worden. Ze bleef tot 30 november dat jaar lid van de Tweede Kamer. Op 1 maart 2007 kreeg ze alsnog een plaats in het parlement nadat zes Tweede Kamerleden van de PvdA naar het nieuw gevormde kabinet-Balkenende IV waren doorgestroomd.
Nadat ze in november 2006 niet was herkozen in de Kamer, werd Arib lid van een werkgroep die het Conseil Consultatif des Droits de l'Homme, een raad voor de mensenrechten in Marokko, moet adviseren over een nieuw Marokkaans migratiebeleid. Bij haar rentree in de Kamer ontstonden er vragen over deze nevenfunctie, omdat deze mogelijk te nauwe banden met de Marokkaanse koning of regering zou inhouden. Aribs fractiegenoot Jeroen Dijsselbloem, die de kwestie onderzocht, concludeerde echter dat de werkzaamheden prima verdedigbaar zijn; tijdelijk, onbetaald en onafhankelijk.
In 2009 bracht ze een autobiografie uit onder de naam Couscous op zondag: Een familiegeschiedenis, waarin zij haar leven beschrijft vanaf haar komst naar Nederland.
Begin 2010 kwam zij opnieuw in het nieuws, omdat ze een congres in Marrakech had bijgewoond op kosten van de Hoge Raad van Marokkanen in het buitenland (CCME). Haar partij zag hier geen probleem in. Van 17 november 2010 tot 20 november 2012 was ze voorzitter van de Algemene Commissie voor het Jeugdbeleid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.

### Kamervoorzitterschap

In september 2012 stelde Arib zich kandidaat voor het voorzitterschap van de Tweede Kamer, als opvolger van Gerdi Verbeet (PvdA), maar verloor in de derde stemronde van Anouchka van Miltenburg (VVD) met 90 tegen 56 stemmen. Arib werd daarop eerste ondervoorzitter vanaf 1 november dat jaar.
Na het aftreden van Van Miltenburg op 12 december 2015 nam Arib haar taken waar. Op 13 januari 2016 werd zij door de Kamer gekozen als nieuwe voorzitter. In de vierde stemronde won ze met 83 tegen 51 stemmen van VVD'er Ton Elias. Er waren vijftien ongeldige stemmen uitgebracht. Andere kandidaten waren CDA'er Madeleine van Toorenburg en PVV'er Martin Bosma. Arib werd op 29 maart 2017 herkozen als Kamervoorzitter met 111 van de 122 geldig uitgebrachte stemmen. Niemand had zich aangemeld als tegenkandidaat.
Ze werd al gauw publiekelijk populair als Kamervoorzitter. Ze sprak zich uit tegen intimiderende filmpjes van DENK die zich richtten op Kamerleden met Turkse achtergrond. Ze ondertekende zelfs daarover een motie, wat een Kamervoorzitter zelden doet. Ze uitte zich in afscheidsspeeches van Kamerleden kritisch als zij voortijdig de Tweede Kamer verlieten.
Arib hield zich naast de politieke werkzaamheden ook meer dan gebruikelijk bezig met het functioneren van het ambtelijk apparaat van de Tweede Kamer, een taak die eigenlijk bij de griffier hoorde. De ondernemingsraad beklaagde zich daarover bij haar na haar herverkiezing. Arib reageerde daarop in een gesprek waarvan de mensen in de ondernemingsraad later anoniem beweerden dat dit door hen als "intimiderend en aanmatigend" was ervaren. De ondernemingsraad beklaagde zich er ook over dat Arib "mensen negeert, kleineert en isoleert en hun professionele kwaliteiten bekritiseert".
In 2017 verscheen een kritisch artikel waarin de manier waarop ze leiding gaf aan haar staf werd gehekeld. Enkele van deze stafleden gaven aan om deze reden te (willen) vertrekken. Het is onbekend of zij daadwerkelijk zijn vertrokken. In 2020 leverden naast stafleden ook diverse (oud-)politici kritiek, dit keer anoniem. Afgezien van haar als autoritair ervaren leiderschapsstijl zou ze sommige Kamerleden een voorkeursbehandeling geven en te koppig zijn geweest inzake de renovatie van het Binnenhof.
In april 2021 besloot ze nogmaals een gooi te doen naar het Kamervoorzitterschap. Ook Martin Bosma had zich opnieuw kandidaat gesteld. De strijd werd echter gewonnen door de derde kandidaat, D66-Kamerlid Vera Bergkamp.

### Vertrek uit Tweede Kamer

Op 6 juli 2022 werd Arib voorzitter van de commissie die de parlementaire enquête naar de Nederlandse aanpak van de coronacrisis diende voor te bereiden. Haar aantreden was reden voor personen om in twee anonieme brieven vermeend grensoverschrijdend gedrag van Arib aan te stippen, toen ze Tweede Kamervoorzitter was. De landsadvocaat Pels Rijcken gaf het advies naar de aantijgingen een onafhankelijk onderzoek in te stellen. Het presidium van de Tweede Kamer nam dit unaniem over op 28 september 2022. Arib reageerde verbolgen en ontkende de beschuldigingen. Ze ergerde zich dat ze de aankondiging van het onderzoek uit de krant had moeten vernemen en sprak van een "politieke dolksteek".
Uit een publicatie van RTL Nieuws bleek dat de kritiek op Arib groeit. Diverse partijen zagen haar graag als voorzitter vertrekken. Dat blijkt uit gesprekken van de politieke redactie van RTL Nieuws met tien (oud) politici en ambtelijk betrokkenen bij Hoge Colleges van Staat, zoals de Rekenkamer en Tweede en Eerste Kamer. "Het is een ramp als zij weer voorzitter wordt." Uit de publicatie bleek ook dat achter de schermen veel kritiek is op haar ‘dictatoriale’ manier van leidinggeven en haar voorkeursbehandeling van de PVV. Haar wordt onder meer verweten dat ze de seksuele intimidatie kwestie van Dion Graus had verzwegen.
Al eerder waren twee topambtenaren vertrokken als gevolg van ongenoegen over het functioneren van Arib.
Op 1 oktober 2022 maakte Arib via Twitter bekend dat ze de Tweede Kamer verliet. Uiteindelijk was 3 november 2022 haar laatste dag als parlementariër. Ze liet weten geen prijs te stellen op een afscheidsspeech in de plenaire vergaderzaal door de voorzitter van de Tweede Kamer. Bergkamp respecteerde dat verzoek. Ook zag Arib af van een door haarzelf te schrijven afscheidsbrief, gebruikelijk bij het vertrek van Tweede Kamerleden.
Arib startte medio juni 2023 een juridische procedure om het onderzoek naar haar handelen als voorzitter van de Tweede Kamer tot stoppen te dwingen, omdat zij geen informatie kreeg over de aanklachten. Nadat het onderzoek afgerond was, trok het Presidium van de Tweede Kamer de conclusie dat Arib zich schuldig had gemaakt aan het veroorzaken van een sociaal onveilige werkomgeving, onder meer doordat zij soms haar stem verhief. Het onderzoek zelf werd niet openbaar gemaakt, maar wel een samenvatting ervan en daarin stond dat vijftien van de negentien ondervraagden verklaarden dat zij Arib "als een zeer bekwame Kamervoorzitter hebben ervaren".
Oktober 2024 stapte Arib naar de rechtbank om haar naam gezuiverd te krijgen. Ze achtte het onderzoek naar haar onrechtmatig. Op 5 februari 2025 vonniste de rechtbank in Den Haag in eerste aanleg dat het onderzoek naar haar gedrag als Tweede Kamervoorzitter "rechtmatig" was en "conform de daarvoor geldende regels" was uitgevoerd. Het presidium was volgens de rechtbank verplicht de meldingen te onderzoeken. De verwerking van Aribs persoonsgegevens was gerechtvaardigd en er werd volgens het vonnis voldoende rekening gehouden met haar belangen. Geen van haar eisen werd door de rechtbank ingewilligd.
Het onderstrepen van de slachtofferrol van Arib door veel journalisten ging echter zo ver door gelijk na het verschijnen van de samenvatting van het onderzoek door Hoffmann de suggestie te wekken dat er weinig meer sprake zou zijn geweest dan het ‘met stemverheffing’ spreken. Dat doet echter geen recht aan wat er in het rapport staat en welke de rechtbank in Den Haag heeft bevestigd.
Daarin is vastgesteld dat het bij het gedrag van Arib mede ging om:
1) het uitsluiten van ambtenaren van besprekingen waar zij bij hoorden te zijn; 2) het negeren van ambtenaren die kritiek hadden; 3) het zich (structureel) mengen in beslissingen die vanuit de ambtelijke - en dus niet politieke - organisatie genomen zouden moeten worden; 4) het doen van valse aantijgingen tegen ambtenaren; 5) het hanteren van als negatief ervaren verbale omgangsvormen jegens tien gesprekspartners, waarvan negen hebben verklaard daar emotionele schade van te hebben geleden.

## Loopbaan buiten de politiek

Arib is toezichthouder bij het ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en het OLVG. Per 1 maart 2024 werd zij benoemd tot voorzitter van de Maatschappelijke Raad Schiphol.

## Privéleven

Arib heeft zowel de Nederlandse als de Marokkaanse nationaliteit. Ze is gescheiden en heeft drie kinderen.

## Erkenning

* 2016 en 2017 – Invloedrijkste vrouw van Nederland in de categorie politiek in de Opzij Top 100.
* 2018 – Thorbeckeprijs voor politieke welsprekendheid, met de opdracht om het debat en de politieke welsprekendheid in de Tweede Kamer te stimuleren.
* 2019 – Chevalier de la Légion d'Honneur voor haar bijdrage aan de goede betrekkingen tussen Frankrijk en Nederland als voorzitter van de contactgroep Frankrijk en als voorzitter van de Tweede Kamer.
* 2020 – Aletta Jacobsprijs, met name vanwege haar strijd voor de positie van Marokkaanse vrouwen in Nederland en haar inspirerende voorbeeldrol als eerste vrouwelijke Kamervoorzitter met een migratieachtergrond.
* 2020 – Prinsjesprijs voor het leveren van een bijzondere bijdrage aan de parlementaire democratie in Nederland.
* 2020 – Eredoctoraat aan de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) voor haar "grote bijdrage aan de positie van migrantengroepen in onze samenleving en haar inzet voor de waarden van de democratie, met speciale aandacht voor de stem van minderheden".

## Publicaties

* Marokkaanse vrouwen in Nederland. Stichting Burgerschapskunde, Nederlands Centrum voor Politieke Vorming, Leiden (1992). ISBN 90-6473-268-X.
* Couscous op zondag. Een familiegeschiedenis. Balans, Amsterdam (2012). ISBN 978-94-6003-500-5.
* Allah heeft ons zo gemaakt. Liefde tussen vrouwen. Balans, Amsterdam (cop. 2011). ISBN 978-94-6003-333-9.

## Externe link

* Persoonlijke website Khadija Arib (archief)
* Integrale tekst vonnis rechtbank Den Haag ECLI:NL:RBDHA:2025:1138, rechtspraak.nl, 5 februari 2025
* 1 2 Ineke Jungschleger, Kadhija Arib. de Volkskrant (17 februari 2001). Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Mark den Blanken, Arib over overlijden vader: ‘Hij moest gewoon werken, want daar was hij voor’. Algemeen Dagblad (20 maart 2021). Gearchiveerd op 31 maart 2021. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* 1 2 Curriculum Vitae Khadija Arib (PvdA), Tweede Kamer, geraadpleegd 4 november 2022.
* ↑ Geschiedenis, MVVN
* ↑ Ahmet Olgun, Arib klaagt over dubbele standaard. NRC (3 maart 2007). Gearchiveerd op 22 augustus 2021. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Website CCDH
* ↑ PvdA onderzoekt 'bijbaan' Arib. Nu.nl (5 februari 2008). Gearchiveerd op 5 februari 2008. Geraadpleegd op 22 augustus 2021 – via Wayback Machine.
* ↑ Marc Peeperkorn, PvdA heeft geen moeite met Marokkaans advieswerk Arib. de Volkskrant (7 maart 2007). Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Janny Groen, Arib (PvdA) heeft trip Marrakech door Marokko laten betalen. de Volkskrant (24 april 2010). Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Arib wil Kamervoorzitter worden. NOS (19 september 2012). Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Van Miltenburg (VVD) nieuwe Kamervoorzitter. de Volkskrant (25 september 2012). Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ PvdA-Kamerlid Arib is de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. NOS (13 januari 2016). Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Plenaire verslagen Tweede Kamer, 41e vergadering, woensdag 13 januari 2016, tweedekamer.nl, 14 januari 2016
* ↑ Tweede Kamerleden staan op tegen 'intimiderende' filmpjes Denk. NOS (13 maart 2019). Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Christoph Schmidt Vertrekkende Kamerleden? Arib mocht ze niet, trouw.nl, 1 november 2022. Gearchiveerd op 28 januari 2023.
* ↑ Lamyae Aharouay, Hugo Logtenberg, Onder bejubeld Kamervoorzitter Khadija Arib knakte de ene na de andere ambtenaar. NRC (3 oktober 2022). Gearchiveerd op 10 augustus 2023.
* ↑ Emilie van Outeren; Philip de Witt Wijnen, Weer topambtenaar Kamer weg na conflict met Arib. NRC (7 juni 2017). Gearchiveerd op 27 juli 2021. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Jan Hoedeman, Khadija Arib onder vuur door anonieme critici: ‘Beeld dat het niet-wetende publiek heeft, klopt voor geen meter’. Algemeen Dagblad (24 februari 2021). Gearchiveerd op 14 mei 2021. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Kees Rottinghuis, Khadija Arib wil door als voorzitter van de Tweede Kamer. NRC (13 november 2020). Gearchiveerd op 13 november 2020. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Rik Rutten, Kamervoorzitter Arib wil graag de baas blijven. NRC (6 april 2021). Gearchiveerd op 7 april 2021. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Wendelmoet Boersema, Slechts 38 stemmen voor Arib. Wat ging er mis bij de strijd om de hamer?. Trouw (8 april 2021). Geraadpleegd op 10 april 2021.
* ↑ Gijs Herderscheê; Raoul du Pré, Drama voor Arib: Vera Bergkamp is de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. de Volkskrant (7 april 2021). Geraadpleegd op 10 april 2021.
* ↑ Arib leidt parlementaire enquetecommissie corona: 'alle geluiden die er zijn horen'. NOS (6 juli 2022). Gearchiveerd op 2 oktober 2022. Geraadpleegd op 2 oktober 2022.
* ↑ Onderzoek naar oud-Kamervoorzitter, Arib woedend: 'Politieke dolksteek'. NOS (29 september 2022). Gearchiveerd op 5 oktober 2022. Geraadpleegd op 2 oktober 2022.
* ↑ https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5215446/arib-tweede-kamervoorzitter-politiek-renovatie-binnenhof
* ↑ https://www.nrc.nl/nieuws/2021/02/16/doorgaans-strenge-arib-stil-over-kwestie-graus-a4031902
* ↑ https://www.nrc.nl/nieuws/2017/06/08/weer-topambtenaar-kamer-weg-na-conflict-met-arib-10972954-a1562077
* ↑ Oud-Kamervoorzitter Arib (PvdA) vertrekt uit Tweede Kamer na 'aanvallen op waardigheid'. NOS (1 oktober 2022). Gearchiveerd op 3 oktober 2022. Geraadpleegd op 2 oktober 2022.
* ↑ Wilma Kieskamp Geen toespraak, geen afscheidsbrief: stil vertrek van Arib uit Tweede Kamer, trouw.nl, 1 november 2022. Gearchiveerd op 11 november 2022.
* ↑ Zie: Na bijna 9000 dagen toch nog voortijdig vertrek van Kamerlid Arib, NOS, 1 november 2022. Gearchiveerd op 3 juni 2023.
* ↑ Arib zet juridische stappen tegen de Tweede Kamer en het presidium om onderzoek stop te zetten, de Volkskrant, 28 augustus 2023
* ↑ NOS bericht: "Kamerbestuur concludeert: onveilige werksituaties door Arib", nos.nl, 31 oktober 2023
* ↑ Arib vindt het vreselijk dat carrière eindigt in rechtszaal, hartvannederland.nl
* ↑ Lamyae Aharouay en Hugo Logtenberg, Rechtbank stelt Arib in het ongelijk, onderzoek naar haar gedrag was rechtmatig. NRC (5 februari 2025). Gearchiveerd op 5 februari 2025. Geraadpleegd op 5 februari 2025.
* ↑ https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBDHA:2025:1113
* ↑ https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBDHA:2025:1138
* ↑ https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2023Z18830&did=2023D45259.
* ↑ Bestuur en toezicht, ARQ, geraadpleegd op 19 februari 2024. Gearchiveerd op 19 februari 2024.
* ↑ Raad van toezicht, OLVG, geraadpleegd op 19 februari 2024. Gearchiveerd op 9 november 2022.
* ↑ Khadija Arib nieuwe voorzitter Maatschappelijke Raad Schiphol, MRS, 16 februari 2024. Gearchiveerd op 19 februari 2024.
* ↑ Maarten van Ast, Thorbeckeprijs voor Kamervoorzitter Khadija Arib. DeStentor (14 november 2018). Gearchiveerd op 22 augustus 2021. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Tweede Kamervoorzitter Arib ontvangt hoge Franse onderscheiding. Nu.nl (27 mei 2019). Gearchiveerd op 8 november 2020. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Lisa Dupuy, Aletta Jacobsprijs voor Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib. NRC (28 september 2019). Gearchiveerd op 12 april 2021. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Prinsjesprijs 2020 voor Khadija Arib. Provincie Noord-Holland (11 september 2020). Gearchiveerd op 18 april 2021. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* ↑ Kamervoorzitter Arib krijgt eredoctoraat uitgereikt van Vrije Universiteit. Nu.nl (15 maart 2021). Gearchiveerd op 22 augustus 2021. Geraadpleegd op 22 augustus 2021.
* Gemeinsame Normdatei: 1161566139
* International Standard Name Identifier: 0000 0000 4248 8068
* Library of Congress Control Number: n94061321
* Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen: 101298102
* Parlement.com: vg09lljpk5z1
* Système universitaire de documentation: 184945615
* Virtual International Authority File: 4163378
* WorldCat: E39PBJbMbJqC8XtB9rw6T3V6Kd