# Johan Helmich Roman

Johan Helmich Roman (uitspraak) (Stockholm, 26 oktober 1694 - nabij Rockneby, 20 november 1758) was een Zweeds componist, musicus en dirigent van de Zweedse hofkapel. Roman wordt vaak de "vader van de Zweedse muziek" genoemd.

## Carrière

Roman was de eerste bekende Zweedse componist. Hij componeerde niet alleen veel maar ook kwalitatief hoogwaardige stukken. Dit leverde hem de bijnaam “vader van de Zweedse muziek” op.

### Vroege jaren

Roman kreeg lessen van zijn vader en speelde al op zevenjarige leeftijd als violist voor het Zweedse hof. Op zeventienjarige leeftijd, in 1711, werd hij officieel lid van de hofkapel. Hij musiceerde daar onder anderen met de hoboïst Johann Jacob Bach, de oudere broer van Johann Sebastian. Roman speelde zelf hobo als tweede instrument en was naar verluidt ook kundig op dat instrument. In 1712 kreeg hij van de Zweedse koning, Karel XII, die toen in Bender was, toestemming om een reis naar Londen te maken en daar te studeren, maar door de Grote Noordse Oorlog was dit pas mogelijk in 1716.

### Londen

Toen hij in Londen aankwam werd hij lid van het operaorkest van het King's Theatre dat onder leiding stond van Georg Friedrich Händel, die een grote invloed op hem had. Roman studeerde gedurende de zes jaar dat hij hier verbleef basso continuo en compositie bij Johann Christoph Pepusch en Attilio Ariosti. Daarnaast ontmoette hij vele Engelse en Italiaanse muzikale talenten van die tijd. Over zijn reis naar Engeland is verder weinig bekend. Wel is het waarschijnlijk dat Roman in dienst kwam van de hertog van Newcastle, toen het operaorkest in de herfst van 1717 zijn activiteiten een tijd moest staken.

### Terugkeer

Roman keerde in 1721 terug naar Zweden en werd na de dood van zijn vader weer lid van de hofkapel. Roman dirigeerde het orkest bij de kroning van Frederik I. In 1721 werd hij benoemd tot plaatsvervangend hofkapeldirigent en na 1729 werd hij de vaste hoofddirigent van dit orkest.
Tot dan toe was hij alleen componist en dirigent aan het hof. In 1731 veranderde dat en dirigeerde hij de hofkapel tijdens een openbaar concert, ongekend voor die tijd in Zweden. Concerten voor het 'gewone volk' werden vooral in Engeland gegeven en slechts zelden in de rest van Europa, en Roman was waarschijnlijk ook geïnspireerd door de Concerts spirituels in Parijs. De eerste concerten werden in de lente van 1731 opgevoerd in de Riddarhussalen in Riddarhuset in Stockholm met de Brockes Passion van Händel op het programma. In de daaropvolgende jaren werden andere werken van Händel uitgevoerd, zoals het oratorium Esther.

### Tweede reis

Het musiceren werd bemoeilijkt door zijn toenemende doofheid, waardoor hij besloot aan het begin van de herfst van 1735 aan zijn tweede reis naar het buitenland te beginnen. Hij reisde eerst naar Engeland en in 1736 via Parijs naar Italië, waar hij de herfst doorbracht in Napels en Rome. In januari begon hij aan zijn terugreis via Bologna, Venetië, Dresden en mogelijk ook via Wenen, München, Augsburg en Berlijn. Deze terugreis duurde zes maanden. In juni 1737 was hij terug in Zweden. Tijdens de reis vergrootte hij zijn muzikale kennis, leerde hij Duits, Italiaans, Frans en Engels spreken en verzamelde hij bladmuziek voor de hofkapel.
In 1740 werd hij lid van de pas opgerichte Academie van Wetenschappen. Roman's succesvolle carrière had een keerpunt in de beginjaren van de jaren 1740. De grootste bewonderaar van de componist, koningin Ulrike Eleonora van Zweden, overleed eind 1741. In 1742 werd de Roman zeer gehinderd door gezondheidsproblemen. In 1744 voerde hij zijn meest bekende werk uit tijdens de bruiloft van Adolf Frederik en Louisa Ulrika van Pruisen, de Drottningholmsmusiken, een uitgebreid muziekstuk met 24 delen. Ironisch genoeg was het juist dit echtpaar dat zijn carrière verslechterde; Louisa Ulrika had een andere muzieksmaak dan haar voorgangster.

### Laatste jaren

Roman nam in 1745 ontslag vanwege zijn doofheid, die de laatste jaren steeds erger werd. Daarna trok hij zich terug op zijn landgoed Lilla Haraldsmåla, ten noorden van Kalmar. Daar werkte hij verder aan composities.
Een paar jaar later, in september 1751, moest Roman dirigeren bij de begrafenis van Frederik I in de kerk van Riddarholmen. Twee maanden later, in de Storkyrkan, dirigeerde hij bij de kroning van het nieuwe koningspaar Adolf Frederik en Louisa Ulrika. Hij componeerde muziek en leidde de repetities. Deze grootse ceremonies zouden de laatste grote ondernemingen worden voor Roman.
Hij bleef nog een paar maanden in Stockholm om in het voorjaar van 1752 een uitvoering te leiden van de Then Svenska Mässan, een werk dat mogelijk in opdracht van maarschalk Claes Ekeblad was gecomponeerd. De uitvoering vond plaats in het nu afgebroken Ekebladhuis in Stockholm.
In de zomer van 1752 was Roman terug op zijn landgoed. Tijdens zijn laatste jaren wijdde hij zich aan het vertalen van muziekwetenschappelijke werken en verhandelingen van onder anderen zijn leraar Johann Cristoph Pepusch, Francesco Gasparini en Gottfried Keller. Hij bleef ook componeren.
Roman overleed op 20 november 1758 aan de gevolgen van tongkanker, een half jaar voor het overlijden van Händel, op zijn landgoed Lilla Haraldsmåla in de sock Ryssby. Hij is begraven op het kerkhof van de parochie Ryssby in Rockneby, maar het is niet bekend waar precies.

### Musicus

Roman was behalve dirigent en violist ook een vooraanstaande hoboïst. Hij voerde werken uit van vele componisten zoals Händel en Pergolesi.

## Muziek

Roman was echter vooral belangrijk als componist. Zijn werken omvatten vrijwel alle takken van klassieke muziek, behalve de opera en oratoria.

### Drottningholmsmusiken

Een van Roman's bekendste composities is de Drottningholmsmusiken (BeRI 2), ook wel bekend als "Bilägers Musiquen". Het stuk heeft 24 korte delen, variërend in lengte van ongeveer een tot zes minuten. Roman schreef deze muziek voor de bruiloft in augustus 1744 van kroonprins Adolf Frederik van Zweden en Louisa Ulrika van Pruisen. Hun bruiloft vond plaats in het slot Drottningholm (vandaar de tegenwoordige titel). De festiviteiten duurden vier dagen.
De stukken van de Drottningholmsmuziek konden blijkbaar ook anders gearrangeerd worden. De delen werden waarschijnlijk verdeeld in combinaties voor verschillende gelegenheden tijdens de bruiloft, zoals ceremonies en processies, maar bijvoorbeeld ook voor concerten en tafelmusik (muziek voor bij het banket). Roman had ook acht reservestukken geschreven. Deze stukken staan bekend als de suite in D-majeur, ook wel de Lilla Drottningholmsmusiken (Kleine Drottningholmsmuziek, BeRI 2,5) genoemd. Beide zijn moderne termen, bedacht door de Zweedse dirigent en musicus Claude Génetay.

### Golovinmusiken

Een ander bekend werk van Roman's hand is de Golovinmusiken (BeRI 1), geschreven voor een feest van de in Zweden gevestigde Russische diplomaat Nikolaj Golovin (vandaar ook de naam). Hij was tevens ook de bevelhebber van de Russische vloot in de Oostzee tijdens de Russisch-Zweedse Oorlog van 1721 tot 1723. Dit feest was ter gelegenheid van de kroning van de 12-jarige tsaar Peter II in Sint-Petersburg in 1728. De oorspronkelijke titel is Musique satt till en Festin hos Ryska Ministren Gref Gollowin. Het werk bestaat uit 45 vaak korte delen.

### Svenska Mässan

Een van zijn bekendste vocale werken is (Then) Svenska Mässan (Nederlands: Zweedse mis), HRV 404, een ongeveer 45 minuten durende mis voor orkest, bassolist, eventueel een tenorsolist, altsolist, sopraansolist en koor bestaande uit dertien delen. Deze mis werd voor het eerst in maart 1752 opgevoerd in het Ekebladhuis in Stockholm, het verblijf van graaf en lid van de rijksraad Claes Ekeblad.

### Overig

Daarnaast componeerde hij ook kamermuziek, zoals twaalf sonaten voor traverso, viool en klavecimbel. (BeRI 201 tot BeRI 212). Een ander bekend stuk dat Roman schreef is de tiendelige suite in g-mineur “Sjukmans Musiquen”. De suite duurt ongeveer dertig minuten. Ook zijn door Italië geïnspireerde driedelige en ongeveer tien minuten durende cantate Piante amiche (HRV 908) is bekend.

## Privéleven

Johan Helmich was de zoon van de hofmusicus Johan Roman en Catharina Margareta von Elswich. Zijn vader had Finse wortels en zijn moeder behoorde tot een Duitse familie.
Roman trouwde in 1730 met Eva Emerentia Björk, met wie hij drie kinderen kreeg. Zij overleed in 1734.
In 1738 hertrouwde Roman met Maria Elisabeth Baumgart. Uit dit huwelijk werden vier kinderen geboren. Zij stierf op 23-jarige leeftijd in 1740. Daarna had Roman de zorg over de kinderen. Dit in combinatie met zijn zwakke gezondheid maakte de rest van zijn leven zwaar voor hem.

## Selectie van werken

De Zweedse hoogleraar in muziekwetenschap Ingmar Bengtsson catalogiseerde zijn instrumentale werken met een BeRI-nummer. De vocale werken van hem zijn gecatalogiseerd door Anna Lena Holm met een HRV-nummer.

### Feestelijke muziek
#### Orkest

* Golovinmusiken, BeRI 1
* Drottningholmsmusiken, BeRI 2
* Lilla Drottningholmsmusiken, BeRI 2,5

#### Cantaten

* 13 cantaten voor hoffeesten en kroningen

### Overige muziek
#### Instrumentaal

* 23 symfonieën (eigenlijk een soort symfonieën, de symfonievorm zou later door andere componisten worden ontwikkeld)
* 6 ouvertures
* 5 orkestsuites
* 2 concerti grossi
* 5 vioolconcerten
* Concert in D-majeur voor oboe d'amore, BeRI 53
* 17 triosonates
* Twaalf sonaten voor traverso, viool en klavecimbel (Stockholm 1727, opgedragen aan Ulrika Eleonora)
* Pianostukken (onder andere 12 suites, BeRI 225-236)
* Vioolsonates en -oefeningen (waaronder Assaggio à violino solo, BeRI 301, 1740)
* Vioolduetten

#### Vocale werken

* Jubilate, Kyrie (Svenska Mässan), HRV 404
* Cantates (Dixit (HRV B 22), Jubilate (HRV 401), O Gud, vi lofve dig (HRV 405))
* Cantate Piante amiche (HRV 908)
* Hymnen (o.a. Beati omnes, HRV 400)
* Psalmen voor één of meer stemmen met orkest
* Ongeveer 80 geestelijke liederen
* Een aantal liederen op niet-geestelijke teksten, zoals liederen gebaseerd op gedichten van onder andere Jakob Frese en Olof von Dalin