# Halisaurus

Halisaurus is een geslacht uit de Mosasauridae, een familie van uitgestorven in zee levende hagedissen. Dit dier leefde tijdens het Laat-Krijt.

## Kenmerken

Halisaurus was met een lengte van drie tot vier meter relatief klein voor een mosasauriër. Het was een minder efficiënte zwemmer dan de andere mosasauriërs en Halisaurus joeg daarom vermoedelijk vanuit een hinderlaag.

## Fossiele vondsten

Fossielen van Halisaurus zijn met name gevonden in afzettingen van de Western Interior Seaway in Noord-Amerika. Daarnaast zijn vondsten gedaan in Europa, Peru en op verschillende locaties in Afrika, zoals de Mocuio-formatie in Angola.
Bij Hornerstown, New Jersey, werden door John G. Meirs, wiens Cream Ridge Marl Company in Monmouth County verschillende mergelgroeven exploiteerde, wat botten gevonden van een mosasauride. Die werden oktober 1869 door Othniel Charles Marsh benoemd als de typesoort Halisaurus platyspondylus. De geslachtsnaam is afgeleid van het Grieks ἅλς, hals, "zee". De soortaanduiding is een combinatie van het Grieks platys, "plat", en spondylos, "spoel", een verwijzing naar de afgeplatte wervels. Marsh had augustus 1869 de soort tijdens een lezing benoemd als een Macrosaurus platyspondylus maar die naam was niet gepubliceerd. In 1870 werd het geslacht door Marsh hernoemd tot Baptosaurus omdat de naam homofoon (gelijkluidend) zou zijn aan die van de basale vis Halosaurus. Afgezien van de vraag of dat correct is, maakt homofonie een naam naar moderne normen niet ongeldig en Halisaurus is daarom de geldige naam van het geslacht.
Het holotype, YPM 444, is gevonden in een laag van de New Egypt Formation die dateert uit het Maastrichtien. Het bestaat uit een reeks van tweeëndertig wervels uit de nek en rug, vier pygalia (vereenvoudigde sacrale wervels) en tweeënzeventig staartwervels met chevrons.
In 1869 benoemde Marsh tegelijkertijd een tweede soort, Halisaurus fraternus, de "broederlijke", gebaseerd op drie ruggewervels van dezelfde vindplaats als Halisaurus platyspondylus die wat langgerekter van bouw waren. Er is geen gepubliceerd inventarisnummer. Ook deze soort werd hernoemd tot Baptosaurus fraternus. Volgens Russell behoort deze soort tot Plioplatecarpus en is wellicht identiek aan Edward Drinker Copes Mosasaurus depressus. Hij stelde dat een van de ruggewervels in feite een halswervel was.
In 1894 benoemde John Campbell Merriam een Baptosaurus onchognathus, op basis van een in Logan County, Kansas, gevonden skelet dat verworven was door de Bayerische Staatssammlung für Palaeontologie. Merriam werkte toen nog in Duitsland. De soortaanduiding is afgeleid van het Grieks ὄγκος, onkos, "haak", en gnathos, "kaak", een verwijzing naar het haakvormige retroarticulair uitsteeksel aan de achterkant van de onderkaak. Het holotype, bestaande uit delen van de schedel en onderkaken alsmede acht wervels, werd in 1944 vernietigd door een Brits bombardement op München. In 1967 werd dit door Dale Alan Russell hernoemd tot een Halisaurus onchognathus. Het type stamt uit het Campanien.
In 1996 hernoemde Theagarten Lingham-Soliar Phosphorosaurus ortliebi tot een Halisaurus ortliebi. Dat werd door de meeste onderzoekers niet aanvaard. Phosphorosaurus wordt meestal gezien als een geldig apart geslacht.
In 2005 benoemde Nathalie Bardet een Halisaurus arambourgi, waarvan de soortaanduiding Camille Arambourg eert. Het holotype is MNHN PMC 14, een skelet uit de fosfaatlagen van Marokko.
In 2023 benoemde Ahmed Shaker een Halisaurus hebae. De soortaanduiding eert Heba Farahat Mohamed die de fossielen prepareerde. Het holotype is NVP030, een skelet uit de Dachlaoase van Egypte. Phosphorosaurus ponpetelegans plaatste hij als een Halisaurus ponpetelegans, en Eonatator coellensis als een Halisaurus coellensis. Daarover bestaat nog geen consensus.

## Literatuur

* Marsh, O.C. 1869. "Notice on some new mosasauroid reptiles from the Greensand of New Jersey". American Journal of Science. Series 2 48(144): 392–397
* Marsh, O.C. 1870. "Remarks on Hadrosaurus minor, Mosasaurus crassidens, Liodon laticaudus, Baptosaurus, and Rhinoceros matutinus". Academy of National Science of Philadelphia. Proceedings 22: 2-3
* Merriam, John C. 1894. "Ueber die Pythonomorphen der Kansas Kreide". Palaeontographica 41: 1-39
* Lingham-Soliar, Theagarten. 1996. "The first description of Halisaurus (Reptilia Mosasauridae) from Europe, from the Upper Cretaceous of Belgium". Bulletin de l'Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre. 66: 129–136
* Bardet, N., Pereda Suberbiola, X., Iarochene, M., Bouya, B. & Amaghzaz, M. 2005. "A new species of Halisaurus from the Late Cretaceous phosphates of Morocco, and the phylogenetical relationships of the Halisaurinae (Squamata: Mosasauridae)". Zoological Journal of the Linnean Society, 143: 447–472
* Shaker, A.A.; Longrich, N.R.; Strougo, A.; Asan, A.; Bardet, N.; Mousa, M.K.; Tantawy, A.A. & Abu El-Kheir, G.A. 2023. "A new species of Halisaurus (Mosasauridae: Halisaurinae) from the lower Maastrichtian (Upper Cretaceous) of the Western Desert, Egypt". Cretaceous Research. 154: 105719