OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Nieuwe Fotografie

De Nieuwe Fotografie is een stijl die omstreeks 1920 ontstond en ijverde voor een technisch en zakelijk gebruik van de fotografie in een reactie op de beginperiode van de fotografie.
In de late 19e eeuw probeerden fotografen hun vak als kunst te laten erkennen door nostalgische beelden te creëren die leken op schilderijen. Deze foto's waren vaak gevuld met feeërieke landschappen en taferelen die een verloren wereld opriepen. De Nieuwe Fotografie werd echter als een nieuwe, onafhankelijke kunstvorm gezien waarin de fotografische techniek voorop stond. De gefotografeerde voorwerpen waren ondergeschikt aan de beeldcompositie. De stroming wordt ook wel Nieuwe Foto- en Typografie genoemd, omdat sommige kunstenaars ook grafisch ontwerper waren en zich in hun grafische werk ook van deze principes bedienden.
De Nieuwe Fotografie ontstond in de periode tussen de twee wereldoorlogen. De tentoonstelling Film und Foto van 1929 in Stuttgart markeerde de internationale doorbraak van deze ontwikkeling. Belangrijke fotografen waren onder meer Aleksandr Rodtsjenko, El Lissitzky, Edward Weston, Man Ray, Albert Renger-Patzsch, Walter Peterhans, László Moholy-Nagy, Germaine Krull, Marianne Breslauer en André Kertész. Nederlandse pioniers waren onder anderen Piet Zwart, Paul Schuitema, Éva Besnyő, Gerard Kiljan en Jan Kamman. Zij stapten af van het idee in de stijl van schilderijen te willen fotograferen. Ze richtten zich minder op onderwerp of inhoud maar bedienden zich van tot dan toe ongebruikelijke technieken, zoals de geometrische composities, diagonalen, een ongebruikelijke standpuntbepaling, extreme close-up, vogelperspectief, afsnijding, herhaling, vervorming, fotomontage, fotocollage, dubbeldruk en het fotogram. Het gebruik van flatterende filters en retouchering werd verworpen. Er ontstond zo een nieuwe beeldcultuur. Typische onderwerpen van de Nieuwe Fotografie waren machines, stalen objecten en industriële productie.

## Belangrijke publicaties

* Malerei Photographie Film van László Moholy-Nagy
* foto-auge van Franz Roh en Jan Tschichold
* es kommt der neue fotograf! van Werner Gräff
* Métal van Germaine Krull
# Simon Buysse

Simon Buysse (Brugge, 25 augustus 1997) is een Belgisch basketballer. Hij komt uit voor BC Oostende.

## Carrière
### Club

Buysse speelde twee seizoenen voor Belfius Mons-Hainaut. Okapi Aalst. In 2017 trok hij naar regerend landskampioen BC Oostende, waarmee hij in zijn eerste seizoen landskampioen werd. In 2018 speelde hij één seizoen voor Okapi Aalst. In juli 2020 verlengde hij zijn contract bij Oostende met vijf seizoenen.

### Nationaal team

In februari 2020 werd Buysse voor het eerst opgeroepen voor de Belgian Lions.

## Erelijst

* Belgisch landskampioen: 2020, 2021, 2022, 2023, 2024
* Belgische bekerwinnaar: 2021, 2025
* BNXT League-kampioen: 2024
* (en) Profiel Simon Buysse op basketball.eurobasket.com̈
* Profiel Simon Buysse op bcoostende.bë
* ↑ Simon Buysse blijft vijf jaar langer bij Filou Oostend op nieuwsblad.be. Geraadpleegd op 10 november 2020.
* ↑ "“Beloning voor jaren hard werken”" op nieuwsblad.be. Geraadpleegd op 10 november 2020.
Profiel op Thisisbasketball
# Marijn Ververs

Marijn Ververs (Leiden, 17 september 1998) is een Nederlands basketballer.

## Carrière

Ververs speelde in de jeugd van ZZ Leiden en maakte bij die club zijn profdebuut in het seizoen 2016/17. Hij speelde acht seizoenen voor de club en won drie keer het Nederlands kampioenschap en twee keer de BNXT League-titel. Daarnaast won hij ook enkele individuele prijzen. In de zomer van 2024 ging hij spelen voor de Duitse eersteklasser BG Göttingen waar hij speelde tot in januari 2025. Hij tekende toen voor de Belgische eersteklasser BC Oostende als vervanger van de vertrokken Devontae Shuler.

### Nationale ploeg

In 2021 debuteerde Ververs voor de Nederlandse nationale ploeg.

## Erelijst

* DBL All-Rookie Team: 2017
* BNXT League Player of the Year: 2024
* BNXT League-kampioen: 2022, 2023
* Nederlands landskampioen: 2021, 2023, 2024
* Nederlands bekerwinnaar: 2019, 2023
* Nederlandse supercup: 2021, 2023
* Belgisch bekerwinnaar: 2025
* ↑ ZZ Leiden | Marijn Ververs verlaat ZZ Leiden en gaat naar Göttingen. www.eredivisiebasketballleiden.nl. Geraadpleegd op 2 februari 2025.
* ↑ "Naast Nederlandse international Marijn Ververs debuteert ook 15-jarige Jules Rotsaert bij Filou Oostende: “Veel emoties, maar ik moest de focus behouden”", Gazet van Antwerpen. Geraadpleegd op 2 februari 2025.
* ↑ ZZ Leiden | Marijn Ververs vertrekt naar Filou Oostende. www.eredivisiebasketballleiden.nl. Geraadpleegd op 2 februari 2025.
* ↑ Marijn Ververs: “Er is niks mooiers dan voor het Nederlands team spelen”. Basketball.nl. Geraadpleegd op 2 februari 2025.
* Profiel op Proballers
# Huub Hermans

Jozef Hubert (Huub) Hermans (Vaals, 30 oktober 1898 – aldaar, 16 juni 1978) was een Nederlands politicus. Voor de Tweede Wereldoorlog was hij actief voor de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP), erna voor de Communistische Partij van Nederland (CPN).
Hermans groeide op in een rooms-katholiek arbeidersgezin. Hij volgde de lagere school in Vaals tussen 1905 en 1911 en werkte vervolgens als mijnwerker. Vanaf 1931 combineerde hij dit met het lidmaatschap van de gemeenteraad van Vaals voor de SDAP. Tussen 1935 en 1939 combineerde hij zijn werkzaamheden als mijnwerker met het wethouderschap. In 1940 stapte hij over van de SDAP naar de CPN.
In 1946 werd hij wederom gekozen in de gemeenteraad van Vaals. Tussen 1946 en 1948 was hij daarnaast lid van de Provinciale Staten van Limburg en van de Eerste Kamer. In de Eerste Kamer voerde hij het woord over mijnbouw, economische zaken, sociale zaken, volkshuisvesting en verkeer. Tussen 1948 en 1951 was hij lid van de Tweede Kamer en van het partijbestuur van de CPN. Tussen 1946 en 1949 was hij lid van het bestuur van de Bond van de Werknemers in het Mijnbedrijf.
In 1950 werd hij gearresteerd en veroordeeld tot drie maanden gevangenisstraf, vanwege zijn hulpverlening aan een deserteur. Deze hielp hij de grens met België over, ten tijde van de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog. Waarschijnlijk ging het om een opzetje van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD). Hoewel de CPN aanvankelijk had opgeroepen tot dienstweigering, keerde de partij zich nu van hem af. Hermans verliet de Tweede Kamer en de CPN. Wel bleef hij tot 1962 onafhankelijk lid van de Vaalse gemeenteraad.
* ↑ Ad Knotter (2013), Vaals en zijn arbeiders: historische achtergronden van het ’rode Vaals’. Studies over De Sociaaleconomische Geschiedenis Van Limburg Jaarboek Van Het Sociaal Historisch Centrum Voor Limburg LVIII, p. 46.
* ↑ Ad Knotter (2013), Vaals en zijn arbeiders: historische achtergronden van het ’rode Vaals’. Studies over De Sociaaleconomische Geschiedenis Van Limburg Jaarboek Van Het Sociaal Historisch Centrum Voor Limburg LVIII, p. 47.
* ↑ J.W. Stutje (2000), De man die de weg wees. Leven en werk van Paul de Groot 1899-1986, p. 301-302.
* Biografisch Portaal: 69169378
* Parlement.com: vg09ll1naifk
# Joppe Mennes

Joppe Mennes (20 mei 2003) is een Belgisch basketballer.

## Carrière

Mennes speelde in de jeugd van BBC Niel, Red Vic Wilrijk, Soba Antwerpen, Phantoms Boom en BC Guco Lier. Bij deze laatste slaagde hij erin zich in het eerste team te spelen, hij speelde er eerder al met dubbele licentie samen met Jo Van Buggenhout die ook van Boom kwam. Hij werd tijdens het seizoen 2021/22 op dubbele licentie bij Kangoeroes Mechelen geplaatst in de hoogste klasse maar speelde ook nog bij Lier. Hij werd met Lier kampioen van de tweede klasse. In 2022/23 speelde hij voor Kangoeroes Mechelen. Midden juni 2023 tekende hij een contract voor het seizoen 2023/24 bij BC Oostende.
Hij is tevens ook jeugdinternational voor de nationale ploeg. In 2021 nam hij deel in de beloftecategorie van de De Container Cup waar hij achtste werd.

## Erelijst

* Tweede Klasse kampioen: 2022
* Belgisch landskampioen: 2024
* Belgisch bekerwinnaar: 2025
* BNXT League-kampioen: 2024
* ↑ Twee jonge basketbaltalenten trekken naar Kangoeroes Mechelen. Basketbalkrant.be (10 januari 2021). Gearchiveerd op 14 oktober 2022. Geraadpleegd op 14 oktober 2022.
* ↑ admin, admin, Joppes Mennes met dubbele licentie ook bij Guco Lier. Basket360 (20 april 2020). Gearchiveerd op 14 oktober 2022. Geraadpleegd op 14 oktober 2022.
* ↑ Basket360, Basket360, Joppe Mennes vertelt welke club in Top Division One hij zal combineren met Kangoeroes. Basket360 (9 februari 2021). Gearchiveerd op 14 oktober 2022. Geraadpleegd op 14 oktober 2022.
* ↑ Kangoeroes-basket-mechelen-confirming-an-exceptional-season-2. bnxtleague.com. Gearchiveerd op 14 oktober 2022. Geraadpleegd op 14 oktober 2022.
* ↑ Welkom Joppe! – Filou Oostende. Gearchiveerd op 7 juli 2023. Geraadpleegd op 15 juni 2023.
* ↑ Dit zijn de deelnemers van de Container Cup 2021: harder, sneller, sterker en vooral diverser. Het Nieuwsblad. Gearchiveerd op 14 oktober 2022. Geraadpleegd op 14 oktober 2022.
* Profiel op Proballers
* Profiel op Thisisbasketball
# Meaurain

Meaurain is een dorp in Roisin, deelgemeente van Honnelles in de Belgische provincie Henegouwen.
Meaurain ligt anderhalve kilometer ten zuidoosten van het dorpscentrum van Roisin. Een kilometer ten oosten en ten zuiden ligt de Franse grens.

## Geschiedenis

Op de Ferrariskaart uit de jaren 1770 is hier een omvangrijk gehucht Meaurain weergeven.
Toen op het eind van het ancien régime, tijdens de Franse bezetting op het eind van 18de eeuw de gemeenten werden gecreëerd, werd Meaurain ondergebracht in de gemeente Roisin.
Bij de gemeentelijke fusies van 1977 werd Roisin, met daarbij Meaurin, bij de nieuwe fusiegemeente Honnelles gevoegd.

## Bezienswaardigheden

* De Église Saint-Amand
# Christine Saalfeld

Christine Saalfeld (München, 1968) is een Duits/Nederlands beeldend kunstenaar, actief als beeldhouwer, graficus, installatiekunstenaar, en tekenaar.

## Loopbaan

Saalfeld is geboren en getogen in München en studeerde in 1997 af in de toegepaste kunst, illustratie en filosofie aan de Universiteit Hamburg. Vervolgens studeerde ze nog een jaar aan de Bezalel Academy of Arts and Design in Jerusalem (Israël), en van 2000 tot 2002 aan het Piet Zwart Instituut in Rotterdam.
In 2000 heeft Saalfeld zich gevestigd als beeldend kunstenaar in Rotterdam, van waaruit ze haar beroepspraktijk verder uitbouwde. Tussen 2007 en 2012 werkte ze als docent beeldende vorming op diverse scholen, en in 2010 was ze gastdocent aan de Aalto-universiteit. Sinds 2012 is ze tevens directeur van de stichting Stad-Nomaden in Rotterdam.
Met de jaren realiseerde Saalfeld meerdere tijdelijke en vaste sculpturen in de publieke ruimte in binnen- en buitenland. In 2007 was ze een van 45 ontwerpers, die in het kader van een het project Follydock een nieuw ontwerp voor Heijplaat, Rotterdam presenteerde.

## Werk
### Exposities, een selectie

* 2003. Welcome to Queriland, een installatie van Christine Saalfeld. Maastricht, Hedah.
* 2007. Christine Saalfeld, recente sculpturen en grafiek. Galerie Poonberg, Rotterdam.
* 2008. Topologies, Galerie de Expeditie Zsa-Zsa Eyck, Amsterdam. Verder met werk Raimond Chaves en Gilda Mantilla, Sophia Tabatadze, en Alicia Herrero.
* 2010. Paljas Talo. Pori - Rotterdam - Ulaanbaatar. Groepsexpositie.
* 2011. Bare house. Ulaanbaatar, Ulaanbaatar, Mongolia.

### Publicaties, een selectie

* Christine Saalfeld. The art of cohabitation; as an art form of social coexistence. Stichting STAD-NOMADEN, Rotterdam, 2017.
# Musée des Civilisations de l'Europe et de la Méditerranée

Het Musée des Civilisations de l'Europe et de la Méditerranée (Mucem) (Frans voor 'Museum van Europese en Mediterrane beschavingen') is een Frans nationaal museum gelegen in het historisch hart van de Zuid-Franse havenstad Marseille, gelegen naast het Fort Saint-Jean, waarmee het door een passerelle wordt verbonden. Het museum opende zijn deuren naar aanleiding van Marseille, culturele hoofdstad van Europa 2013. Het gebouw is ontworpen door de Franse architect Rudy Ricciotti.
Het museum telde 1.255.000 bezoekers in 2017. Het museum heeft een breed gamma aan kunstvoorwerpen als uitingen van de Europese beschaving en de Mediterrane cultuur in het bijzonder. Zowel in oppervlakte als in tentoonstellingsaanbod wordt de nadruk gelegd op tijdelijke tentoonstellingen. Het bouwwerk wordt veelal aangeduid als J4, refererend naar de naam van de kade van de haven van Marseille die vroeger op de locatie was gelegen.

## Fotogalerij

1977 Fundació Joan Miró · 1978 Bryggens Museum · 1979 Stadt- und Industriemuseum Rüsselsheim · 1980 Monaghan County Museum · 1981 Muziekmuseum · 1982 Ålands museum · 1983 Universalmuseum Joanneum · 1984 National Waterways Museum / Scheepslift op het centrumkanaal · 1987 Neukölln Museum · 1988 Beiers Nationaal Museum / Monasterio de las Descalzas Reales · 1989 Joods Historisch Museum · 1990 Museu da Água · 1991 Deutsche Salzmuseum · 1992 Museo della bonifica di Argenta · 1993 Archeologisch museum van Istanboel / Kobarid Museum · 1994 Provinciaal museum van Lapland · 1995 Haus der Geschichte · 1996 MAK – Museum voor Toegepaste Kunst · 1997 Tropenmuseum · 1998 Museum van het Strelka Instituut · 1999 Museum voor Schone Kunsten · 2000 In Flanders Fields Museum · 2001 Theatermuseum · 2002 Buddenbrookhaus · 2003 Laténium · 2004 Gezondheidsmuseum in het complex van Bayezid II · 2005 Museum van Byzantijnse Cultuur · 2006 Churchill Museum and Cabinet War Rooms · 2007 Musée international de la Réforme · 2008 Svalbard Museum · 2009 Zeeuws Museum · 2010 Museu de Portimão · 2012 Rautenstrauch-Joest Museum · 2013 Museum of Liverpool · 2014 Baksı Müzesi · 2015 Musée des Civilisations de l'Europe et de la Méditerranée · 2016 European Solidarity Centre · 2017 Mémorial ACTe] · 2018 War Childhood Museum · 2019 Museum für Kommunikation · 2020 House of Leaves · 2021 Gulag History Museum · 2022 Nano Nagle Place · 2023 Arbejdermuseet · 2024 Muzeum Pamięci Sybiru
# Herman Lamers

Hermanus Cornelis (Herman) Lamers (Bussum, 17 februari 1954) is een Nederlandse beeldhouwer, installatiekunstenaar, fotograaf en tekenaar.

## Leven en werk

Lamers studeerde van 1975 tot 1980 aan de Academie Minerva in Groningen.
De kunstenaar woont en werkt in Rotterdam. Hij is docent aan Avans Hogeschool in Breda

## Werken (selectie)

* Zonder titel (1981), Viaductstraat 3 in Groningen
* Zonder titel (1981), Viaductstraat 13 in Groningen
* Primal Fractals (1992), G-Pier Luchthaven Schiphol
* De Put (2000), Prinsenhoofd Noordereiland in Rotterdam
* His Master's Voice (2001), Dienstencentrum De grote Waal in Hoorn
* Twee bronzen pinguïns (2002), Bleiswijkplein in Rotterdam
* Lama (2002), Tesselschadestraat in Leeuwarden
* Struisvogel (2003), Rotterdamseweg in Vlaardingen
* The last dance (2005), G.J. Scheurleerweg in Amsterdam
* De Bloemen (2005), Hans Petri School in Dordrecht
* Ho (2005), Piramideplein in Rijswijk
* Alice in Krimpenland (2006), wijk Lansingh-Zuid in Krimpen aan den IJssel
* What's Going on (2007), De Boomgaard in Aalsmeer
* De Synaps (2008), Avans Hogeschool in Breda - in samenwerking met Jan Melis
* STOP (2009), Boulevard in Bergen op Zoom
* Het Bewijs van Muybridge (2009), Rotonde Bergermeer in Alkmaar
* Hallo (2009), Copernicus College in Hoorn
* Beverwaard-paarden (2009), wijk Beverwaard in Rotterdam
* De Glazen Engel (2010), Aartsengel Michaël op de Grote Markt in Zwolle
* Akka van Kebnenaise (2011), Stationsplein in Twello
* De Reus van Rotterdam (2011), Kruiskade in Rotterdam - een monument voor Rigardus Rijnhout
* Aden (2018), Vrydemalaan, Groningen

## Fotogalerij

* Zonder titel (1981), Groningen
* Twee bronzen pinguïns (2002), Rotterdam
* Lama (2002), Leeuwarden
* Struisvogel (2003), Vlaardingen
* The Last Dance (2005), Amsterdam
* Glazen Engel (2010), Zwolle
* De Reus van Rotterdam (2011), Rotterdam
* Zebra in de nesten (2015), Rotterdam
* Aden (2018), Groningen
# Metanilzuur

Metanilzuur is de triviale naam van 3-aminobenzeensulfonzuur, een organische verbinding met als brutoformule C$_6$H$_7$NO$_3$S. Het is een wit kristallijn poeder, dat weinig oplosbaar is in water.

## Synthese

Metanilzuur wordt industrieel geproduceerd uitgaande van nitrobenzeen, dat eerst selectief wordt gesulfoneerd tot 3-nitrobenzeensulfonzuur. Daarna wordt deze verbinding gereduceerd tot 3-aminobenzeensulfonzuur: de nitrogroep wordt vervangen door een aminogroep middels een Béchamp-reductie met ijzer. Deze reductie kan ook katalytisch gebeuren met waterstofgas.
Een andere mogelijkheid is de nitrering van benzeensulfonzuur, waarbij een mengsel van isomeren van nitrobenzeensulfonzuur verkregen wordt, dat moet gescheiden worden. Deze methode is bruikbaar indien het gewenst is de andere isomeren (orthanilzuur en sulfanilzuur) ook te produceren.

## Isomerie

Metanilzuur is een van drie isomeren van aminobenzeensulfonzuur. De andere zijn:
* orthanilzuur (2-aminobenzeensulfonzuur)
* sulfanilzuur (4-aminobenzeensulfonzuur)

## Toepassingen

Metanilzuur en andere aminobenzeensulfonzuren zijn uitgangsstoffen voor de synthese van organische, wateroplosbare azokleurstoffen en optische witmakers.
Metanilzuur kan omgezet worden in 3-aminofenol door het te smelten met vast kaliumhydroxide of natriumhydroxide. Verder is het een tussenproduct in de synthese van para-aminosalicylzuur, een historisch belangrijk geneesmiddel tegen tuberculose.
# Moldova Nouă

Moldova Nouă is een stad (oraș) in het Roemeense district Caraș-Severin. De stad telt 15.112 inwoners (2002).

## Geboren in Moldova Nouă

* Ella Constantinescu-Zeller (1933-2025), tafeltennister
# Alles is gezegend

Alles is gezegend is een nummer van de Nederlandse rapper Typhoon uit 2020, in samenwerking met de Nederlandse rapper Freez. Het is de tweede single van zijn vierde studioalbum Lichthuis.
In het nummer kijkt Typhoon terug op de burn-out waar hij in 2018 mee te maken kreeg. Terwijl hij in een diepe crisis terechtkwam, leerde hij accepteren dat hij niet perfect hoeft te zijn en hoe belangrijk het is om aandacht te geven aan de lichtpunten in het leven. De tekst straalt dankbaarheid en vertrouwen uit, ook bevat het veel dubbele bodems en subtiele verwijzingen naar Typhoon zijn christelijke geloof en levensbeschouwing.
Het nummer kent een ander geluid dan eerdere nummers van Typhoon. De muziek is puurder en er is ruimte gemaakt voor instrumenten als de saxofoon en de piano. Het lied wordt versterkt door het koortje dat meezingt op de achtergrond. In Nederland was het nummer met een 20e positie in de Tipparade echter niet heel succesvol. In Vlaanderen had een versie met de Belgische rappers Tourist LeMC en Brihang wel succes met een 23e positie in de Tipparade.
* ↑ Luistertip: 'Alles is gezegend' - Petrus. Gearchiveerd op 22 mei 2021. Geraadpleegd op 22-05-2021.
* ↑ Typhoon scoort eerste TopSong met 'Alles is gezegend'. Gearchiveerd op 22 mei 2021. Geraadpleegd op 22-05-2021.
# Amber Kortzorg

Amber Kortzorg (Amsterdam, 28 januari 1991) is een Nederlands journalist, programmamaker en presentator. Na het behalen van haar diploma op het Barlaeus Gymnasium studeerde zij Psychobiologie aan de Universiteit van Amsterdam, volgde de BNNVARA Academy en voltooide vervolgens de master Journalistiek en Media aan de Universiteit van Amsterdam.
In 2017 begon Kortzorg bij de rubriek de Belbus in het VARA-consumentenprogramma Kassa. Hierbij hielp ze mensen bij het oplossen van problemen met bedrijven of instanties. Ook was ze sinds 2018 de vervangende presentator van het programma. Wegens ziekte van Brecht van Hulten nam Kortzorg van december 2018 tot en met maart 2019 de presentatie voor langere tijd over; de Belbus werd in die periode verzorgd door Renze Klamer.
Sinds 11 januari 2020 is zij de vaste presentator van Kassa.
Sinds 16 oktober 2021 is Kortzorg lid van de Raad van Toezicht van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.
In de zomer van 2022 presenteerde zij samen met Hugo Logtenberg de dagelijkse journalistieke talkshow Op1. Van 21 april 2023 tot de zomerstop vormde ze, samen met Natasja Gibbs het vaste presentatieduo op de vrijdag. Kortzorg volgde hierin Nadia Moussaid op.
Kortzorg heeft een Nederlandse moeder en een Surinaamse vader. In 2022 bezocht zij Suriname en maakte daar voor BNNVARA de zesdelige documentaire Alles is famiri. Haar vriend woont in Bazel.
Kortzorg is tevens dagpresentator op culturele en journalistieke evenementen.
* ↑ Amber Kortzorg nieuw lid van de Raad van Toezicht AHK. Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (AHK). Gearchiveerd op 5 november 2021. Geraadpleegd op 5 november 2021.
* ↑ Amber Kortzorg vervangt opnieuw Brecht van Hulten bij Kassa, Dutch Radio, 19 januari 2019 (gearchiveerd)
* ↑ VARAgids 50, 10-16 december 2022, pag. 20
# Smeerwortel

Smeerwortel (Symphytum) is een geslacht van planten uit de ruwbladigenfamilie (Boraginaceae). Het geslacht bevat overblijvende planten, meestal kruiden, geen struiken of bomen. De kelk is tot een kwart of geheel ingesneden. De bladeren zijn langwerpig tot lancetvormig en verspreid geplaatst.
In Nederland en België komt de gewone smeerwortel (Symphytum officinale) voor en de ruwe smeerwortel (Symphytum asperum), een soort uit de Kaukasus, is hier en daar in Nederland ingeburgerd. Ook de kruising tussen deze beide, bastaardsmeerwortel (Symphytum ×uplandicum) is soms te vinden. Daarnaast is er ook nog de knolsmeerwortel (Symphytum tuberosum).
Naast de natuurlijke soorten zijn er voor de tuin een aantal cultivars, zoals:
* Symphytum 'Azureum'
* Symphytum grandiflorum 'Goldsmith'
* Symphytum grandiflorum 'Wisley Blue'

## Medisch gebruik

Traditioneel worden zalven en omslagen of kompressen op basis van Smeerwortel ingezet bij botbreuken, verstuikingen en kneuzingen. De plant heeft dan een pijnstillende, ontstekingsremmende werking. Vroeger werd de plant ook inwendige gebruikt. In de moderne geneeskunde wordt dat afgeraden, omdat de plant ook pyrrolizidine-alkaloïde in variabele hoeveelheden bevat die in het lichaam de lever kunnen beschadigen en kankerverwekkend kunnen zijn.

## Tuinieren

In de tuin kan de plant lastig zijn vanwege zijn snelle groei en uitbreiding. Aan de andere kant kan hij goed gebruikt worden als mulch of als gier vanwege het hoge kaliumgehalte.
# Koninkrijk Vungu

Het Koninkrijk Vungu ook wel bekend als het Koninkrijk Bungu, was een historisch rijk in de regio Mayombe, gelegen tussen het huidige Republiek Congo en Democratische Republiek Congo. In de 13e eeuw leidde Vungu een confederatie samen met Ngoyo en Kakongo. Het grensde aan de Geconfedereerde Staten van Mpemba en de Zeven Koninkrijken van Kongo dia Nlaza. Vungu wordt beschouwd als een mogelijke oorsprong van het Koninkrijk Kongo.

## Geschiedenis

De exacte ouderdom en oprichtingsdatum van Vungu zijn onbekend. De eerste gedocumenteerde vermelding van het rijk verschijnt in een brief uit 1535 van Afonso I, koning van Kongo, waarin hij "JBungu" noemt als een van de gebieden die onder zijn heerschappij vielen.
Volgens overleveringen, opgetekend door de jezuïet Mateus Cardoso in 1624, was Bungu de plaats waar de eerste koning van Kongo regeerde voordat hij de Kongorivier overstak om het Koninkrijk Kongo te veroveren.
Datzelfde jaar verklaarde koning Pedro II van Kongo dat het gebied was overrompeld en vernietigd door de Jagas—een term die in historische documenten werd gebruikt voor rondtrekkende, militante groepen die bekendstonden als kannibalen.
Koninkrijk Kongo · Koninkrijk Kakongo · Koninkrijk Soyo · Koninkrijk Loango · Sultanaat Utetera · Koninkrijk Yeke · Koninkrijk Boma · Mwene Muji · Lunda-rijk · Koninkrijk Kuba · Luba-rijk · Koninkrijk Kanyok · Koninkrijk Kalundwe · Koninkrijk Chokwe · Koninkrijk Teke · Koninkrijk Lele · Koninkrijk Suku · Koninkrijk Yaka · Koninkrijk Azende · Koninkrijk Mbunda · Koninkrijk Ngoyo · Koninkrijk Mbuun · Koninkrijk Bozanga · Koninkrijk Pende · Ngbandi staten · Nsapo-staten · Mongo-staten · Koninkrijk Vungu · Koninkrijk Ndongo
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel AidepikiWeerF op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.