# Marie Van Brussel

Marie Van Brussel (Temse, 1894 - aldaar, 1984) was een Belgisch verzetsstrijdster die tijdens de Tweede Wereldoorlog twee joodse meisjes bij haar liet onderduiken. Ze ontving hiervoor van het Israëlische Holocaustcentrum Yad Vashem de eretitel Rechtvaardige onder de Volkeren.

## Levensloop

Van Brussel werd in 1894 in Temse geboren. Ze trouwde met de twee jaar oudere Leonard Duerinck en samen kregen ze drie dochters: Josephine (1928), Marcella (1931) en Irène (1933). Duerinck was trambestuurder maar werd door een maagziekte gedwongen tot een rustig leven, thuis op de Cauwerburg 41 in Temse. Van Brussel was een huishoudster.

### De oorlogsjaren

Tijdens de Tweede Wereldoorlog leefde de familie slechts van één loon, maar honger hadden ze niet dankzij hun eigen moestuin, kippen, konijnen en een schaap. Op vraag van de zus van Duerinck ging het echtpaar akkoord om twee kleine Joodse meisjes bij hen te laten onderduiken. Het echtpaar stelde zelfs voor om de ouders mee te laten onderduiken, maar zij weigerden voor de veiligheid van hun dochters. Op 3 mei 1943 arriveerden de 3,5-jarige Hélène en 2,5-jarige Marguerite in Temse. De eerste weken moesten ze binnen blijven en Nederlands leren: ze spraken namelijk enkel Jiddisch. Om hun aanwezigheid te verklaren verzon het echtpaar een verhaal over een Waalse nonkel die samen met zijn vrouw naar Duitsland was gevoerd voor de verplichte tewerkstelling. De leugen dat de meisjes uit Wallonië kwamen verklaarde ook ineens hun gebrekkige Nederlands.
In augustus van hetzelfde jaar overleed Leonard, waarna Marie achterbleef met de vijf kinderen. In dezelfde maand werden de ouders van Hélène en Marguerite opgepakt in Brussel en naar de Dossinkazerne in Mechelen gevoerd. Eind september werden ze op een transport gezet naar Auschwitz, waar ze omkwamen in de gaskamers.
Naarmate de oorlog vorderde, gingen de Duitse soldaten steeds vaker langs bij inwoners van Temse om voedsel. Van Brussel maakte zich zorgen dat dit een voorbode zou kunnen zijn van een huiszoeking en nam de dorpspastoor Louis Vereecken in vertrouwen. Ze vertelde hem de waarheid over de twee meisjes, wat later een goede beslissing bleek te zijn. Een man met nazisympathieën kwam namelijk bij de pastoor informeren naar het doopregister en de ‘echte’ namen van de meisjes. De man vermoedde namelijk dat de meisjes Joods waren. De pastoor stelde de man gerust en vertelde dat hij de meisjes persoonlijk had gedoopt. Elke zondag gingen de meisjes mee met het gezin naar de kerk.

### Na de oorlog

In september 1944 werd Temse bevrijd. De meisjes bleven nog tot 1947 bij Van Brussel en gingen in Temse naar school tijdens deze periode. Na het einde van de oorlog maakte ze er geen geheim meer van dat de meisjes Joods waren. Ze leerde de meisjes over het Jodendom en haar gebruiken. Later ging ze op zoek naar wat er met hun ouders gebeurd was. Toen ze het nieuws vernam dat ze waren overleden, contacteerde ze verschillende Joodse organisaties in de hoop op een bijdrage voor hun levensonderhoud. Hun vader had namelijk als wens uitgesproken dat de meisjes in België zouden blijven en daar hun toekomst zouden uitbouwen. Maar aangezien dit niet op papier stond, werden de meisjes van weeshuis naar weeshuis gebracht om uiteindelijk in 1949 in Israël te belanden.
Hélène bracht vanaf 1977 jaarlijks een bezoek aan Marie Van Brussel. In 1979 bezocht Van Brussel op 85-jarige leeftijd Israël, samen met haar dochter Josephine. Daar werd ze benoemd tot ‘Yad Vashem’ (Rechtvaardige onder de volkeren). In 1983 bracht ook Marguerite een bezoek aan Temse. Een jaar later overleed Van Brussel. Hélène was aanwezig op haar uitvaart en liet er een brief voorlezen door Josephine. Hélène publiceerde haar memoires onder de titel ‘Hélène’. Hierin vertelt ze in detail het levensverhaal van zichzelf, haar zus en hun pleegmoeder.

### Brief van Hélène, voorgelezen op de uitvaart van Marie

   “Een grote, belangrijke vrouw is heden overleden. Het is alsof het licht der wereld wat verminderd is, duister geworden, door het gemis van mevrouw Duerinck. Want zij was een heel bijzondere vrouw, om haar heen werd de donkere wereld in donkere tijden verlicht. Daarom wil ik uit naam van mijn familie ons diep verdriet uiten. Mijn zuster en ik leven vandaag, en hebben ons leven te danken aan deze speciale vrouw. Dit was een buitengewone humane daad. Wat is humaan? Het antwoord hierop is: menslievendheid tegenover zijn medemensen, onverschillig van godsdienst, huidskleur en gezindheid. Zo waren mevrouw en mijnheer Deurinck toen zij bereid waren twee kleine meisjes, Hélène en Marguerite van 2 en 3 jaar oud, bij zich in huis te nemen.
   België was bezet door de Duitsers en de ouders van de meisjes zwierven van adres naar adres in Brussel, vervolgd door de bezetters. En zo kwamen, op een dag in 1943, twee hele kleine meisjes bij de Duerincks aan. Mevrouw Duerinck was bereid ook de ouders bij haar onder te brengen, maar zij weigerden, omdat ze bang waren dat daardoor hun dochters meer gevaar zouden lopen. De ouders zijn naar Auschwitz gestuurd, en droevig genoeg nooit teruggekomen. Drie maanden na hun komst is mijnheer Duerinck plotseling overleden, en de arme weduwe bleef over met 5 dochters, drie van haarzelf en de twee Joodse meisjes. Het is heel goed te begrijpen wat dat betekende voor een weduwe om 5 kleine meisjes te onderhouden, en dat in tijden dat door het Duitse bezet het leven heel moeilijk was, en het niet makkelijk was al deze monden eten te geven. Maar dat was niet alles. Mevrouw Duerinck draagde dagelijks een heel groot geheim met haar mee. Zij was de enige, na de dood van haar man, die wist dat de twee meisjes, Joodse meisjes waren. Het was veel te gevaarlijk dat geheim met anderen te delen. Zelfs haar eigen dochters wisten het niet. Dagelijks leefde ze met het grote gevaar dat de Duitsers het zouden ontdekken, en dat zou het ergste voor haar familie betekenen. Heel veel verhalen vertelde ze ons allen na de oorlog over het gevaarlijke leven. Maar met al deze moeilijkheden gaf zij niet op, en nooit werd er een klacht van haar gehoord. De dochters zagen altijd een vrolijke moeder. Al haar moeilijkheden hield zij bij zichzelf, en haar omgeving heeft er nooit iets van gemerkt […]
   De 4 jaren die ik en mijn zuster in het dorp Temse hebben doorgebracht, waren onze mooiste kinderjaren. Als wij heden over deze periode spreken, is het altijd met heel veel liefde. Mevrouw Duerinck was eigenlijk de enigste moeder die wij gehad hebben, want van onze eigen moeder hebben wij bijna geen herinneringen.
   Wij kunnen haar nooit danken voor alles wat zij voor ons gedaan heeft. Ons leven gered, het enorme gevaar dat zij en haar familie dagelijks gelopen hebben, en de grote zorg waarmee wij in Temse zijn opgevoed.
   Moeder rust op uw laatste bed in vrede, u zult altijd in ons hart blijven. U zult altijd een voorbeeld voor ons allen blijven van liefde en liefdadigheid. En we zullen altijd onze best doen om u niet te teleurstellen, en te leven volgens het voorbeeld dat u ons gegeven hebt. Uw gedachtenis is ingemetseld in ons geheugen en hart voor ons hele leven, en daarom zullen we u dagelijks herinneren.”

## Eerbetoon

De gemeente Temse heeft in 2017 een zijstraat van de Cauwerburg de naam Marie van Brusselstraat gegeven.

## Literatuur

* Nordheim, C. (2014). Hélène. Docostory.
* ↑ Database van Rechtvaardigen onder de Volkeren.
* 1 2 Coppieters, Digna, "Het verhaal van een Joodse familie in Temse (kleermaker Binem Layb Josefowicz, zus Estera en haar dochtertje Sara Marmur).", uit: Jaarboek Gemeentemuseum Temse, 2020, themanummer over Temse in WO II.
* ↑ (en) Duerinck Leonard & Marie (van Brussel). @yadvashem. Geraadpleegd op 11 maart 2025.
* ↑ Straatnaam voor Marie van Brussel: Heldin uit Temse redt twee Joodse meisjes in Tweede Wereldoorlog. Het Laatste Nieuws (11 juni 2019). Geraadpleegd op 11 maart 2025.