# Sluizen en stuwen in Friesland

Sluizen en stuwen in Friesland geeft een overzicht van de sluizen en stuwen in de provincie Friesland. Deze type bouwwerken zijn, net zoals de gemalen in Friesland, belangrijk voor het peil op de Friese boezem en de scheepvaart.

## Architectuur

Er komen verschillende typen sluizen voor:
* Spuisluis - andere benamingen voor dit type sluis zijn:
** Uitwateringssluis, de grote uitwateringssluizen zijn de Lauwerssluizen en de Lorentzsluizen (Afsluitdijk)
** zijl, plaatsnamen die eindigen op zijl, zoals Dokkumer Nieuwe Zijlen en Ezumazijl
* Schutsluis - de grotere schutsluizen zijn te vinden in de plaatsen aan het IJsselmeer en Waddenzee. In de kanalen, zoals de Tjonger en Opsterlandse Compagnonsvaart (beide maken deel uit van de Turfroute), zijn de kleinere sluizen en stuwen te vinden. Sommige plaatsnamen, meestal buurtschappen, zijn ontstaan door toevoeging van het woord verlaat (= schutsluis) aan een plaatsnaam, zoals Hemrikerverlaat. Een verlaat bij de plaats Hemrik.
Ook komt het voor dat beide typen sluizen of een stuw naast elkaar liggen.

## Tabel sluizen en stuwen

| Plaats | Sluis | Sluistype | Jaar | Water |
| Appelscha | Bovenstverlaat | schutsluis | 1896 | Opsterlandse Compagnonsvaart |
| Appelscha | Damsluis | schutsluis | 1894 | Opsterlandse Compagnonsvaart |
| Appelscha | Stokersverlaat | schutsluis | 1890 | Opsterlandse Compagnonsvaart |
| Dokkumer Nieuwe Zijlen | Sluis Dokkumer Nieuwe Zijlen | spuisluis | 1729 | Dokkumerdiep |
| Dokkumer Nieuwe Zijlen | Willem Lorésluis | schutsluis | 1969 | Dokkumerdiep |
| Ezumazijl | Sluis Ezumazijl | schutsluis | 1672 | Raskes |
| Fochteloo | Fochteloërverlaat | schutsluis | 1816 1895 | Opsterlandse Compagnonsvaart |
| Getswerdersyl | Getswerdersyl | schutsluis | 1841 | Sexbierumervaart |
| Gorredijk | Sluis Gorredijk | schutsluis | | Opsterlandse Compagnonsvaart |
| Harlingen | Grote Sluis | schutsluis | | Harlingertrekvaart |
| Harlingen | Kleine Sluis | | | Harlingervaart |
| Harlingen | Tsjerk Hiddessluizen | schutsluis | 1951 | Van Harinxmakanaal |
| Heerenveen | It Ketting | schutsluis | | |
| Hemrikerverlaat | Hemrikerverlaat | schutsluis | | Opsterlandse Compagnonsvaart |
| Hindeloopen | Sluis Hindeloopen | schutsluis | | |
| Joure | Joustersluis | schutsluis | | Noorder Oudeweg, Zijlroede |
| Jubbega | Sluis II | schutsluis | 1888 | Tjonger |
| Kornwerderzand | Lorentzsluizen | spuisluis, schutsluis | 1932 | IJsselmeer |
| Lauwersoog | R.J. Cleveringsluizen | spuisluis | 1970 | Lauwersmeer |
| Lemmer | Lemstersluis | schutsluis | 1888 | |
| Lemmer | Prinses Margrietsluis | schutsluis | 1952 | Prinses Margrietkanaal |
| Lemmer | Riensluis | schutsluis | 1957 | Lemsterrijn |
| Makkum | Sluis Makkum | schutsluis | 1606, 1663, 1778 | |
| Munnekezijl | Keersluis Munnekezijl | keersluis | 1882 | Lauwers |
| Nieuwehorne | Sluis I | schutsluis | 1888 | Tjonger |
| Nijetrijne | Driewegsluis | schutsluis | 1775, 1927 | Linde |
| Nijetrijne | Scheenesluis | schutsluis | 1914 | Scheene |
| Oosterwolde | Nanningaverlaat | schutsluis | 1816 | Opsterlandse Compagnonsvaart |
| Oosterwolde | Sluis III | schutsluis | 1888 | Tjonger |
| Oude Leije | Anita Andriesensluis | schutsluis | 2011 | Leistervaart |
| Roptazijl | Ropta gemaal | spuisluis | 1973 | Roptavaart |
| Stavoren | Johan Frisosluis | schutsluis | 1966 | Johan Frisokanaal |
| Stavoren | Sluis Stavoren | schutsluis | 1576, 1894 | |
| Terhorne | Terhornstersluis | schutsluis | 1951 | Prinses Margrietkanaal |
| Vosseburen | Sluis Vosseburen | schutsluis | | Opsterlandse Compagnonsvaart |
| Wier | Schutsluis Wierstersyl | schutsluis | 2011 | Wierzijlsterrak |
| Workum | Sluis Workum | schutsluis | | Diepe Dolte, Het Zool |
| Wijnjeterpverlaat | Wijnjeterpverlaat | schutsluis | | Opsterlandse Compagnonsvaart |

## Kaart

aquaducten · gemalen · kerkgebouwen · klokkenstoelen · sluizen en stuwen · stadhuizen · stationsgebouwen · stinsen · vuurtorens · waaggebouwen · watertorens · windmolens · windmotoren