# Boek van de Late Han

Het Boek van de Late Han of Houhanshu is een van de boeken uit de Vierentwintig Geschiedenissen, de verzameling officiële geschiedenissen van Chinese keizerlijke dynastieën. Het boek werd in de vijfde eeuw voltooid, maar pas na 445, het jaar waarin de samensteller, Fan Ye (范曄, 398-445), werd terechtgesteld. Het werk beschrijft de geschiedenis van de Oostelijke Han-dynastie (25-220) en kwam meer dan twee eeuwen na de val van de dynastie tot stand. Het boek geldt sinds de Tang-dynastie als standaardgeschiedenis van de Oostelijke Han en verving daarmee de 'Dongguan Hanji' (Optekeningen van de Han uit de Oostelijke Toren).

## Ontstaan

Er was in de vijfde eeuw geen archiefmateriaal meer beschikbaar uit de tijd van de Oostelijke Han. Houhanshu werd dan ook samengesteld uit secundaire werken. De keizerlijke annalen en de biografieën werden samengesteld door Fan Ye. Hij gebruikte als belangrijkste bron de Optekeningen van de Han uit het oostelijk verblijf (Dongguan Hanji). Dit werk was tussen de eerste en derde eeuw samengesteld en gold tot in de Tang-tijd als standaardgeschiedenis van de Oostelijke Han. Fan Ye maakte verder gebruik van Houhanji (後漢紀, Optekeningen van de Late Han), een annalistisch geschiedeniswerk, samengesteld door Yuan Hong (袁宏, 328-376). Fan Ye werd in 445 op bevel van keizer Wen (424-452) terechtgesteld. Hierdoor konden de verhandelingen niet meer worden samengesteld en bleef het werk beperkt tot 10 juan keizerlijke annalen en 80 juan biografieën.
In de vijfde eeuw werden door Liu Zhao (劉昭, ？—？) acht verhandelingen aan het werk toegevoegd. Zij omvatten in totaal 30 juan en zijn genomen uit de Xuhanshu (续汉书, het Vervolg op het Boek van de Han). Dat boek was in de derde eeuw samengesteld door Sima Biao (司馬彪, †306) en bestond uit 80 juan.
In de zevende eeuw werd een belangrijk commentaar aan de Houhanshu toegevoegd. Het was tussen 675-681 geschreven door kroonprins Li Xian (李賢, 653-684), de latere keizer Tang Zhongzong.

## Inhoud

De Houhanshu bevat 120 juan. Sommige hoofdstukken zijn later gesplitst, zodat het werk feitelijk uit 130 juan bestaat. Het werk volgt de indeling van de Shiji en de Hanshu. De volgorde van de onderdelen bij de Houhanshu wijkt af van die van de Shij en Hanshu. Na de annalen volgen de biografieën en pas daarna de verhandelingen. Dit heeft te maken met de wijze waarop het werk tot stand is gekomen.
| dynastieke geschiedenis | benji (annalen) | shijia (erfelijke geslachten | biao (tabellen) | liezhuan (biografieën) | zhi (verhandelingen) | Totaal aantal juan |
| Houhanshu | 10 (12) | - | - | 80 (88) | 30 (30) 8 onderwerpen | 120 (130) |

### Annalen

Ji (紀, annalen), 10 (12) juan. Keizerlijke biografieën in strikt annalistische vorm die een chronologisch overzicht bieden van de belangrijkste gebeurtenissen, bezien vanuit het keizerlijke hof. Na de keizers volgen in juan 10 de biografieën van keizerinnen. Hun opname onder de keizerlijke annalen weerspiegelt de grote invloed die keizerinnen op het bestuur hadden tijdens de Late Han.
Juan 1-10 (1-12):
| juan | Titel | Vertaling | Opmerkingen |
| 1A + 1B | Guangwudi ji (光武帝紀) | annalen van keizer Guangwu | keizer Guangwu, r.25-57. |
| 2. | Xianzong Xiao Mingdi ji (顯宗孝明帝紀) | annalen van de vermaarde voorouder, de kinderlijk gehoorzame keizer Ming | keizer Ming, r.58-75. |
| 3. | Suzong Xiao Zhangdi ji (肅宗孝章帝紀) | annalen van de gerespecteerde voorouder, de kinderlijk gehoorzame keizer Zhang | keizer Zhang, r.76-88. |
| 4. | Xiao He xiao Shangdi ji (孝和孝殤帝紀) | annalen van de kinderlijk gehoorzame keizers He en Shang | keizer He, r.89-105, keizer Shang, r.106. |
| 5. | Xiao Andi ji (孝安帝紀) | annalen van de kinderlijk gehoorzame keizer An | keizer An, r.106-125. |
| 6. | Xiao Shun xiao Chong xiao Zhidi ji (孝順孝沖孝質帝紀) | annalen van de kinderlijk gehoorzame keizers Shun, Chong en Zhi | keizer Shun, r.125-144, keizer Chong, r.144-145, keizer Zhi r.145-146. |
| 7. | Xiao Huandi ji (孝桓帝紀) | annalen van de kinderlijk gehoorzame keizer Huan | keizer Huan, r.146-168. |
| 8. | Xiao Lingdi ji (孝靈帝紀) | annalen van de kinderlijk gehoorzame keizer Ling | keizer Ling, r.168-189. |
| 9. | Xiao Xiandi ji (孝獻帝紀) | annalen van de kinderlijk gehoorzame keizer Xian | keizer Xian, r.189-220. |
| 10A + 10B | Huanghou ji (皇后紀) | biografieën van keizerinnen | Guangwu Guo huanghou (光武郭皇后, †52), (Guo Shengtong, 郭聖通), eerste keizerin van keizer Guangwu (r. 25-57) Guanglie Yin huanghou (光烈陰皇后, 5 na Chr.-64), (Yin Lihua, 陰麗華), tweede keizerin van keizer Guangwu (r.25-57) Mingde Ma huanghou (明德馬皇后, 40-79), (Ma huanghou, 馬皇后), keizerin van keizer Ming (r.58-75) Jia Guiren (賈貴人, †?), concubine van Mingdi en moeder van keizer Zhang (r.76-88) Zhangde Dou huanghou (章德竇皇后, 63-97), (Dou huanghou, 竇皇后), keizerin van keizer Zhang (r.76-88) Hedi Yin huanghou (和帝陰皇后, 80?-102), (Yin huanghou, 陰皇后), eerste keizerin van keizer He (r.89-105) Hexi Deng huanghou (和熹鄧皇后, 81-121), (Deng Sui, 鄧綏), tweede keizerin van keizer He Ansi Yan huanghou (安思閻皇后, †126), (Yan Ji, 閻姬), keizerin van keizer An (r.106-125) Shunli Liang huanghou (順烈梁皇后, 116-150), (Liang Na, 梁妠), keizerin van keizer Shun (r.125-144) Yu meiren (虞美人, †179), concubine van Shundi, moeder van keizer Chong (r.144-145) Chen furen, (陳夫人, †175), concubine van Liu Hong (刘鸿), achterkleinzoon van keizer Zhang en moeder van keizer Zhi (r.145-146) Xiaochong Yan huanghou (孝崇匽皇后, †152), (Yan Ming, 匽明), in 146 tot keizerin-weduwe benoemd door haar zoon keizer Huan (r.146-186) Yixian Liang huanghou (懿獻梁皇后, †159), (Liang Nüying, 梁女瑩), eerste keizerin van keizer Huan (r.146-168) Huandi Deng huanghou (桓帝鄧皇后, †165), (Deng Mengnü, 鄧猛女), tweede keizerin van keizer Huan Huansi Dou huanghou (桓思竇皇后, †172), (Dou Miao, 竇妙), derde keizerin van keizer Huan Xiaoren Dong huanghou (孝仁董皇后, †189), (Dong taihou, 董太后), tot keizerin-weduwe benoemd door haar zoon keizer Ling (r.168-189) Lingdi Song huanghou (靈帝宋皇后, †178), (Song huanghou, 宋皇后), eerste keizerin van keizer Ling (r.168-189) Lingsi He huanghou (靈思何皇后, †189), (He huanghou, 何皇后 ), tweede keizerin van keizer Ling (r.168-189) Xiandi Fu huanghou (獻帝伏皇后, †214), (Fu Shou, 伏壽), eerste keizerin van keizer Xian (r.189-220) Xianmu Cao huanghou (獻穆曹皇后, †260), (Cao Jie, 曹節), tweede keizerin van keizer Xian en (half)zus van Cao Pi, eerste keizer van het Koninkrijk Wei |

### Exemplarische overleveringen

Liezhuan (列傳, exemplarische overleveringen, vaak aangeduid als biografieën), 80 (88) juan. Biografieën van belangrijke personen. De biografie beperkte zich tot het beschrijven van gebeurtenissen die het exemplarische karakter van de betreffende persoon duidelijk moesten maken. In een hoofdstuk kunnen ook twee of meer personen worden behandeld, als zij tot hetzelfde type persoon behoren. Onder juan14, 42, 50 en 55 staan leden van de keizerlijke familie vermeld. Andere collectieve biografieën zijn opgenomen onder juan 67 en 76-84. De laatste hoofdstukken (juan 85 -90) beschrijven de betrekkingen tussen China en de verschillende buurvolkeren. Zij werden geplaatst onder liezhuan omdat het memoranda betrof die op persoonlijke titel waren geschreven.
Juan 11-90 (13-100):
| juan | Titel | Vertaling | Opmerkingen |
| 11. | Liu Xuan Liu Penzi liezhuan (劉玄劉盆子列傳) | biografieën van Liu Xuan en Liu Penzi | Liu Xuan was de Gengshi-keizer (23-25) Liu Penzi was een tegenkeizer (25-27) |
| 12. | Wang Liu Zhang Li Peng Lu liezhuan (王劉張李彭盧列傳) | biografieën van: Wang Liu Zhang Li Peng Lu | Bedoeld zijn: Wang Chang (王昌) Liu Yong (劉永) Pang Meng (龐萌) Zhang Bu (張步) Wang Hong (王閎) Li Xian (李憲) Peng Chong (彭寵) Lu Fang (盧芳) |
| 13. | Wei Ao Gongsun Shu liezhuan (隗囂公孫述列傳) | biografieën van Wei Ao en Gongsun Shu | Wei Ao (d. 33) was een warlord in Shaanxi en Gansu Gongsun Shu was een tegenkeizer (25-36) in Sichuan |
| 14. | zongshi si wang san hou liezhuan (宗室四王三侯列傳) | biografieën van vier prinsen en drie markiezen van de keizerlijke clan | Prinsen: Liu Yin (Prins Wu van Qi, 齊武王縯) Liu Xing (Prins Jing van Beihai, 北海靖王興) Liu Liang (Prins Xiao van Zhao, 趙孝王良) Liu Zhi (Prins Gong van Changyang, 城陽恭王祉) Liu Xi (Prins van Sishui, 泗水王歙). Markiezen: Liu Ci, (Markies Xiao van Ancheng, 安城孝侯賜) Liu Shun (Markies Xiao van Chengwu, 成武孝侯順) Liu Jia (Markies Huai van Shunyang, 順陽懷侯嘉) |
| 15. | Li Wang Deng Lai liezhuan (李王鄧來列傳) | biografieën van Li, Wang, Deng en Lai | Bedoeld zijn: Li Tong (李通) Wang Chang (王常) Deng Chen (鄧晨) Lai She (來歙) Lai Li (來歷) |
| 16. | Deng Kou liezhuan (鄧寇列傳) | biografieën van Deng en Kou | Bedoeld zijn: Deng Yu (鄧禹) Deng Xun (鄧訓) Deng She (鄧騭) Kou Xun (寇恂) Kou Rong(寇榮) |
| 17. | Feng Cen Jia liezhuan (馮岑賈列傳) | biografieën van Feng, Cen en Jia | Bedoeld zijn: Feng Yi (馮異) Cen Peng (岑彭) Jia Fu (賈復) |
| 18. | Wu Gai Chen Zang liezhuan (吳蓋陳臧列傳) | biografieën van Wu, Gai, Chen en Zang | Bedoeld zijn: Wu Han (吳漢) Gai Yan (蓋延) Chen Jun (陳俊) Zang Gong (臧宮) |
| 19. | Geng Yan liezhuan (耿弇列傳) | biografie van Geng Yan | Geng Yan (耿弇) Geng Guo (耿國) Geng Bing (耿秉) Geng Kui (耿夔) Geng Gong (耿恭) |
| 20. | Tiao Qi Wang Ba Zhai Zun liezhuan (銚期王霸祭遵列傳) | biografieën van Tiao Qi, Wang Ba en Zhai Zun | Bedoeld zijn: Zhao Qi (銚期) Wang Ba (王霸) Ji Zun (祭遵) Ji Tong (祭肜) |
| 21. | Ren Li Wan Pi Liu Geng liezhuan (任李萬邳劉耿列傳) | biografieën van Ren, Li, Wan, Pi, Liu en Geng | Bedoeld zijn: Ren Guang (任光) Ren Wei (任隗) Li Zhong (李忠) Wan You (萬脩) Pi Tong (邳彤) Liu Zhi (劉植) Geng Chun (耿純) |
| 22. | Zhu Jing Wang Du Ma Liu Fu Jian Ma liezhuan (朱景王杜馬劉傅堅馬列傳) | biografieën van Zhu, Jing, Wang, Du, Ma, Liu, Fu, Jian en Ma | Bedoeld zijn: Zhu You (朱祐) Jing Dan (景丹) Wang Liang (王梁) Du Mao (杜茂) Ma Cheng (馬成) Liu Long (劉隆) Fu Jun (傅俊) Jian Tan (堅鐔) Ma Wu (馬武) |
| 23. | Dou Rong liezhuan (竇融列傳) | biografie van Dou Rong | Dou Rong (竇融) Dou Gu (竇固) Dou Xian (竇憲) Dou Zhang (竇章) |
| 24. | Ma Yuan liezhuan (馬援列傳) | biografie van Ma Yuan | Ma Yuan (馬援) Ma Miu (馬廖) Ma Fang (馬防) Ma Yan (馬嚴) Ma Suo (馬棱) |
| 25. | Zhuo Lu Wei Liu liezhuan (卓魯魏劉列傳) | biografieën van Zhuo, Lu, Wei en Liu | Bedoeld zijn: Zhuo Mao (卓茂) Lu Gong (魯恭) Lu Pi (魯丕) Wei Ba (魏霸) Liu Kuan (劉寬) |
| 26. | Fu Hou Song Cai Feng Zhao Mou Wei liezhuan (伏侯宋蔡馮趙牟韋列傳) | biografieën van Fu, Hou, Song, Cai, Feng, Zhao, Mou en Wei | Bedoeld zijn: Fu Zhan (伏湛) Fu Long (伏隆) Hou Ba (侯霸) Song Hong (宋弘) Song Han (宋漢) Cai Mao (蔡茂) Guo He (郭賀) Feng Qin (馮勤) Zhao Xi (趙憙) Mou Rong (牟融) Wei Biao (韋彪) Wei Yi (韋義) |
| 27. | Xuan Zang twee Wang Du Guo Wu Cheng Zheng Zhao liezhuan (宣張二王杜郭吳承鄭趙列傳) | biografieën van Xuan, Zang, de twee Wang, Du, Guo, Wu, Cheng, Zheng en Zhao | Bedoeld zijn: Xuan Bing (宣秉) Zhang Zhan (張湛) Wang Dan (王丹) Wang Liang (王良) Du Lin (杜林) Guo Dan (郭丹) Wu Liang (吳良) Cheng Gong (承宮) Zheng Jun (鄭均) Zhao Dian (趙典) |
| 28A + 28B | Huan Tan liezhuan Feng Yan liezhuan (桓譚列傳馮衍列傳) | biografie van Huan Tan en biografie van Feng Yan | Bedoeld zijn: Huan Tan (桓譚) Feng Yan (馮衍) Feng Bao (馮豹) |
| 29. | Shentu Gang Bao Yong Zhi Yun liezhuan (申屠剛鮑永郅惲列傳) | biografieën van Shentu Gang, Bao Yong en Zhi Yun | Bedoeld zijn: Shentu Gang (申屠剛) Bao Yong (鮑永) Bao Yu (鮑昱) Zhi Yun (郅惲) Zhi Shou (郅壽) |
| 30A + 30B | Su Jing Yang Hou Lang Yi Xiang Kai liezhuan (蘇竟楊厚郎顗襄楷列傳) | biografieën van Su Jing, Yang Hou, Lang Yi en Xiang Kai | Bedoeld zijn: Su Jing (蘇竟) Yang Hou (楊厚) Lang Yi (郎顗) Xiang Kai (襄楷) |
| 31. | Guo Du Kong Zhang Lian Wang Su Yang Jia Lu liezhuan (郭杜孔張廉王蘇羊賈陸列傳) | biografieën van Guo, Du, Kong, Zhang, Lian, Wang, Su, Yang, Jia en Lu | Bedoeld zijn: Guo Ji (郭伋) Du Shi (杜詩) Kong Fen (孔奮) Zhang Zhan (張堪) Lian Fan (廉范) Wang Tang (王堂) Su Zhang (蘇章) Su Buwei (蘇不韋) Yang Xu (羊續) Jia Cong (賈琮) Lu Kang (陸康) |
| 32. | Fan Hong Yin Shi liezhuan (樊宏陰識列傳) | biografieën van Fan Hong en Yin Shi | Bedoeld zijn: Fan Hong (樊宏) Fan Shu (樊鯈) Fan Zhun (樊準) Yin Shi (陰識) Yin Xing (陰興) |
| 33. | Zhu Feng Yu Zheng Zhou liezhuan (朱馮虞鄭周列傳) | biografieën van Zhu, Feng, Yu, Zheng en Zhou | Bedoeld zijn: Zhu Fu (朱浮) Feng Fang (馮魴) Yu Yan (虞延) Zheng Hong (鄭弘) Zhou Zhang (周章) |
| 34. | Liang Tong liezhuan (梁統列傳) | biografie van Liang Tong | Liang Tong (梁統) Liang Song (梁松) Liang Song (梁竦) Liang Shang (梁商) Liang Ji (梁冀) |
| 35. | Zhang Cao Zheng liezhuan (張曹鄭列傳) | biografieën van Zhang, Cao en Zheng | Bedoeld zijn: Zhang Chun (張純) Zhang Fen (張奮) Cao Bao (曹褒) Zheng Xuan (鄭玄) |
| 36. | Zheng Fan Chen Jia Zhang liezhuan (鄭范陳賈張列傳) | biografieën van Zheng, Fan, Chen, Jia en Zhang | Bedoeld zijn: Zheng Xing (鄭興) Zheng Zhong (鄭眾) Fan Sheng (范升) Chen Yuan (陳元) Jia Kui (賈逵) Zhang Ba (張霸) Zhang Kai (張楷) Zhang Ling (張陵) Zhang Xuan (張玄) |
| 37. | Huan Rong Ding Hong liezhuan (桓榮丁鴻列傳) | biografieën van Huan Rong en Ding Hong | Huan Rong (桓榮) Huan Yu (桓郁) Huan Yan (桓焉) Huan Dian (桓典) Huan Luan (桓鸞) Huan Ye (桓曄) Huan Bin (桓彬) Ding Hong (丁鴻) |
| 38. | Zhang Fa Teng Feng Du Yang liezhuan (張法滕馮度楊列傳) | biografieën van Zhang, Fa, Teng, Feng, Du en Yang | Bedoeld zijn: Zhang Zong (張宗) Fa Xiong (法雄) Teng Fu (滕撫) Feng Kun (馮緄) Du Shang (度尚) Yang Xuan (楊琁) |
| 39. | Liu Zhao Chunyu Jiang Liu Zhou Zhao liezhuan (劉趙淳于江劉周趙列傳) | biografieën van Liu, Zhao, Chunyu, Jiang, Liu, Zhou en Zhao | Bedoeld zijn: Liu Ping (劉平) Wang Wang (王望) Wang Fu (王扶) Zhao Xiao (趙孝) Chunyu Gong (淳于恭) Jiang Ge (江革) Liu Ban (劉般) Liu Kai (劉愷) Zhou Pan (周磐) Zhao Zi (趙咨) |
| 40A + 40B | Ban Biao liezhuan (班彪列傳班彪列傳!) | biografie van Ban Biao | Ban Biao (班彪) Ban Gu (班固) |
| 41. | Diwu Zhongli Song Han liezhuan (第五鍾離宋寒列傳) | biografieën van Diwu, Zhongli, Song en Han | Bedoeld zijn: Diwu Lun (第五倫) Diwu Zhong (第五種) Zhongli Yi (鍾離意) Song Jun (宋均) Song Yi (宋意) Han Lang (寒朗) |
| 42. | Guangwu shi wang liezhuan (光武十王列傳) | biografieën van tien prinsen van Guangwu | Bedoeld zijn tien zonen van keizer Guangwu: Liu Jiang, prins Gong van Donghai (東海恭王彊) Liu Fu, prins Xian van Pei (沛獻王輔) Liu Ying, prins van Chu (楚王英) Liu Kang, prins An van Jinan (濟南安王康) Liu Cang, prins Xian van Dongping (東平憲王蒼) Liu Yan, prins Zhi van Fuling (阜陵質王延) Liu Jing, prins Si van Guangling (廣陵思王荊) Liu Heng, hertog Huai van Linhuai (臨淮懷公衡) Liu Yan, prins Jian van Zhongshan (中山簡王焉) Liu Jing, prins Xiao van Langxie (琅邪孝王京) |
| 43. | Zhu Yue He liezhuan (朱樂何列傳) | biografieën van Zhu, Yue en He | Bedoeld zijn: Zhu Yun (朱暉) Zhu Mu (朱穆) Yue Hui (樂恢) He Chang (何敞) |
| 44. | Deng Zhang Xu Zhang Hu liezhuan (鄧張徐張胡列傳) | biografieën van Deng, Zhang, Xu, Zhang en Hu | Bedoeld zijn: Deng Biao (鄧彪) Zhang Yu (張禹) Xu Fang (徐防) Zhang Min (張敏) Hu Guang (胡廣) |
| 45. | Yuan Zhang Han Zhou liezhuan (袁張韓周列傳) | biografieën van Yuan, Zhang, Han en Zhou | Bedoeld zijn: Yuan An (袁安) Yuan Jing (袁京) Yuan Chang (袁敞) Yuan Hong (袁閎) Zhang Fu (張酺) Han Suo (韓棱) Zhou Rong (周榮) Zhou Jing (周景) |
| 46. | Guo Chen liezhuan (郭陳列傳) | biografieën van Guo en Chen | Bedoeld zijn: Guo Gong (郭躬) Guo Zhen (郭鎮) Chen Chong (陳寵) Chen Zhong (陳忠) |
| 47. | Ban Liang liezhuan (班梁列傳) | biografieën van Ban en Liang | Bedoeld zijn: Ban Chao (班超) Ban Yong (班勇) Liang Qin (梁慬) He Xi (何熙) |
| 48. | Yang Li Di Ying Huo Yuan Xu liezhuan (楊李翟應霍爰徐列傳) | biografieën van Yang, Li, Di, Ying, Huo, Yuan en Xu | Bedoeld zijn: Yang Zhong (楊終) Li Fa (李法) Di Pu (翟酺) Ying Feng (應奉) Ying Shao (應劭) Huo Xu (霍諝) Yuan Yan (爰延) Xu Miao (徐璆) |
| 49. | Wang Chong Wang Fu Zhongchang Tong liezhuan (王充王符仲長統列傳) | biografieën van Wang Chong, Wang Fu en Zhongzhang Tong | Wang Chong (王充) Wang Fu (王符) Zhongzhang Tong (仲長統) |
| 50. | Xiaoming ba wang liezhuan (孝明八王列傳) | biografieën van acht prinsen van Xiaoming | Bedoeld zijn acht zonen van keizer Ming: Liu Jian, prins Ai van Qiancheng (千乘哀王建) Liu Xian, prins Jing van Chen (陳敬王羨) Liu Gong, prins Jing van Pengcheng (彭城靖王恭) Liu Dang, prins Jing van Lecheng (樂成靖王黨) Liu Yan, prins Hui van Xiapi (下邳惠王衍) Liu Chang, prins Jie van Liang (梁節王暢) Liu Bing, prins Qing van Huaiyang (淮陽頃王昞) Liu Chang, prins Dao van Jiyin (濟陰悼王長) |
| 51. | Li Chen Pang Chen Qiao liezhuan (李陳龐陳橋列傳) | biografieën van Li, Chen, Pang, Chen en Qiao | Bedoeld zijn: Li Xun (李恂) Chen Shan (陳襌) Pang Can (龐參) Chen Gui (陳龜) Qiao Xuan (陳龜) |
| 52. | Cui Yin liezhuan (崔駰列傳) | biografie van Cui Yin | Cui Yin (崔駰) Cui Yuan (崔瑗) Cui Shi (崔寔) |
| 53. | Zhou Huang Xu Jiang Shentu liezhuan (周黃徐薑申屠列傳) | biografieën van Zhou, Huang, Xu, Jiang en Shentu | Bedoeld zijn: Zhou Xie (周燮) Huang Xian (黃憲) Xu Zhi (徐稚) Jiang Hong (姜肱) Shentu Chi (申屠蟠) |
| 54. | Yang Zhen liezhuan (楊震列傳) | biografie van Yang Zhen | Yang Zhen (楊震) Yang Bin (楊秉) Yang Ci (楊賜) Yang Biao (楊彪) Yang You (楊脩) |
| 55. | Zhangdi ba wang liezhuan (章帝八王傳) | biografieën van acht prinsen van keizer Zhang | Bedoeld zijn acht zonen van keizer Zhang: Liu Kang, prins Zhen van Qiancheng (千乘貞王伉) Liu Quan, prins Dao van Pingchun (平春悼王全) Liu Qing, prins Xiao van Qinghe (清河孝王慶) Liu Shou, prins Hui van Jibei (濟北惠王壽) Liu Kai, prins Xiao van Hexian (河閒孝王開) Liu Shu, prins Huai van Chengyang (城陽懷王淑) Liu Wansui, prins Shang van Guangzong (廣宗殤王萬歲) Liu Sheng, prins Huai van Pingyuan (平原懷王勝) |
| 56. | Zhang Wang Zhong Chen liezhuan (張王種陳列傳) | biografieën van Zhang, Wang, Zhong en Chen | Bedoeld zijn: Zhang Hao (張皓) Zhang Gang (張綱) Wang Gong (王龔) Wang Chang (王暢) Zhong Gao (种暠) Zhong Dai (种岱) Zhong Fo (种佛) Zhong Shao (种劭) Chen Qiu (陳球) |
| 57. | Du Luan Liu Li Liu Xie liezhuan (杜欒劉李劉謝列傳) | biografieën van Du, Luan, Liu, Li, Liu en Xie | Bedoeld zijn: Du Gen (杜根) Luan Ba (欒巴) Liu Tao (劉陶) Li Yun (李雲) Liu Yu (劉瑜) Xie Bi (謝弼) |
| 58. | Yu Fu Gai Zang liezhuan (虞傅蓋臧列傳) | biografieën van Yu, Fu, Gai en Zang | Bedoeld zijn: Yu Yu (虞詡) Fu Xie (傳燮) Gai Xun (蓋勳) Zang Hong (臧洪) |
| 59. | Zhang Heng liezhuan (張衡列傳) | biografie van Zhang Heng | Zhang Heng (張衡) |
| 60A + 60B | Ma Rong liezhuan Cai Yong liezhuan (馬融列傳蔡邕列傳) | biografie van Ma Rong en biografie van Cai Yong | Ma Rong (馬融) Cai Yong (蔡邕) |
| 61. | Zuo Zhou Huang liezhuan (左周黃列傳) | biografieën van Zuo, Zhou en Huang | Bedoeld zijn: Zuo Xiong (左雄) Zhou Ju (周舉) Zhou Xie (周勰) Huang Qiong (黃瓊) Huang Wan (黃琬) |
| 62. | Xun Han Zhong Chen liezhuan (荀韓鍾陳列傳) | biografieën van Xun, Han, Zhong en Chen | Bedoeld zijn: Xun Shu (荀淑) Xun Shuang (荀爽) Xun Yue (荀悅) Han Shao (韓韶) Zhong Hao (鍾皓) Chen Shi (陳寔) Chen Ji (陳紀) |
| 63. | Li Du liezhuan (李杜列傳) | biografieën van Li en Du | Bedoeld zijn: Li Gu (李固) Li Xie (李燮) Du Qiao (杜喬) |
| 64. | Wu Yan Shi Lu Zhao liezhuan (吳延史盧趙列傳) | biografieën van Wu, Yan, Shi, Lu en Zhao | Bedoeld zijn: Wu You (吳祐) Yan Du (延篤) Shi Bi (史弼) Lu Zhi (盧植) Zhao Qi (趙岐) |
| 65. | Huangfu Zhang Duan liezhuan (皇甫張段列傳) | biografieën van Huangfu, Zhang en Duan | Bedoeld zijn: Huangfu Gui (皇甫規) Zhang Huan (張奐) Duan Ying (段熲) |
| 66. | Chen Wang liezhuan (陳王列傳) | biografieën van Chen en Wang | Bedoeld zijn: Chen Fan (陳蕃) Wang Yun (王允) |
| 67. | danggu liezhuan (黨錮列傳) | biografieën van de danggu (factieverbod) | Bedoeld zijn: Liu Shu (劉淑) Li Ying (李膺) Li Mi (杜密) Liu You (劉祐) Wei Lang (魏朗) Xia Fu (夏馥) Song Ci (宗慈) Ba Su (巴肅) Fan Pang (范滂) Yin Xun (尹勳) Cai Yan (蔡衍) Yang She (羊陟) Zhang Jian (張儉) Cen Zhi (岑晊) Chen Xiang (陳翔) Kong Yu (孔昱) Yuan Kang (苑康) Tan Bao (檀鲍) Liu Ru (劉儒) Jia Biao (賈彪) He Yong (何顒) |
| 68. | Guo Fu Xu liezhuan (黨錮列傳) | biografieën van Guo, Fu en Xu | Bedoeld zijn: Guo Tai (郭太) Fu Rong (符融) Xu Shao (許劭) |
| 69. | Dou He liezhuan (竇何列傳) | biografieën van Dou en He | Bedoeld zijn: Dou Wu (竇武) He Jin (何進) |
| 70. | Zheng Kong Xun liezhuan (鄭孔荀列傳) | biografieën van Zheng, Kong en Xun | Bedoeld zijn: Zheng Tai (鄭太) Kong Rong (孔融) Xun Yu (荀彧) |
| 71. | Huangfu Song Zhu Jun liezhuan (皇甫嵩朱□列傳!!!) | biografieën van Huangfu Song en Zhu Jun | Bedoeld zijn: Huangfu Song (皇甫嵩) Zhu Jun (朱㒞) |
| 72. | Dong Zhuo liezhuan (董卓列傳) | biografie van Dong Zhuo | Dong Zhuo (董卓) |
| 73. | Liu Yu Gongsun Zan Tao Qian liezhuan (劉虞公孫瓚陶謙列傳) | biografieën van Liu Yu, Gongsun Zan en Tao Qian | Bedoeld zijn: Liu Yu (劉虞) Gongsun Zan (公孫瓚) Tao Qian (陶謙) |
| 74A + 74B | Yuan Shao Liu Biao liezhuan (袁紹劉表列傳) | biografieën van Yuan Shao en Liu Biao | Bedoeld zijn: Yuan Shao (袁紹) Yuan Tan (袁譚) Liu Biao (劉表) |
| 75. | Liu Yan Yuan Shu Lü Bu liezhuan (劉焉袁術吕布列傳) | biografieën van Liu Yan, Yuan Shu en Lü Bu | Bedoeld zijn: Liu Yan (劉焉) Yuan Shu (袁術) Lü Bu (呂布) |
| 76. | xunli liezhuan (循吏列傳) | biografieën van oprechte functionarissen | Vermeld zijn: Wei Su (衛颯) Ren Ting (任延) Wang Jing (王景) Qin Peng (秦彭) Wang Huan (王渙) Xu Jing (許荊) Meng Chang (孟嘗) Diwu Fang (第五訪) Liu Ju (劉矩) Liu Chong (劉寵) Jiu Lan (仇覽) Tong Hui (童恢) |
| 77. | kuli liezhuan (酷吏列傳) | biografieën van meedogenloze functionarissen | Vermeld zijn: Dong Xuan (董宣) Fan Ye (樊曄) Li Zhang (李章) Zhou Yu (周䊸) Huang Chang (黃昌) Yang Qiu (陽球) Wang Ji (王吉) |
| 78. | huanzhe liezhuan (宦者列傳) | biografieën van eunuchen | Vermeld zijn: Zheng Zhong (鄭眾) Cai Lu (蔡倫) Sun Cheng (孫程) Cao Teng (曹騰) Shan Chao (單超) Hou Lan (侯覽) Cao Jie (曹節) Lü Qiang (呂強) Zhang Rang (張讓) |
| 79A + 79B | rulin liezhuan (儒林列傳) | biografieën uit het woud der geleerden | Vermeld zijn: Liu Kun (劉昆) Wa Dan (洼丹) Ren An (任安) Yang Zheng (楊政) Zhang Xing (張興) Dai Ping (戴憑) Sun Qi (孫期) Ouyang Xi (歐陽歙) Mou Chang (牟長) Song Deng (宋登) Zhang Xun (張馴 Yin Min (尹敏) Zhou Fang (周防) Kong Xi (孔僖) Yang Lun (楊倫) Gao Xu (高詡) Bao Xian (包咸) Wei Ying (魏應) Fu Gong (伏恭) Ren Mo (任末) Jing Luan (景鸞) Xue Han (薛漢) Du Fu (杜撫) Zhao Xun (召馴) Yang Ren (楊仁) Zhao Ye (趙曄) Wei Hong (衛宏) Dong Jun (董鈞) Ding Gong (丁恭) Zhou Ze (周澤) Zhong Xing (鍾興) Zhen Yu (甄宇) Lou Wang (樓望) Cheng Ceng (程曾) Zhang Xuan (張玄) Li Yu (李育) He Xiu (何休) Fu Qian (服虔) Ying Rong (潁容) Xie Gai (謝該) Xu Shen (許慎) Cai Xuan (蔡玄) |
| 80A + 80B | wenyuan liezhuan (文苑列傳) | biografieën uit de tuin der literaten | 22 korte biografieën van: Du Du (杜篤) Wang Long (王隆) Xia Gong (夏恭)) Fu Yi (傅毅) Huang Xiang (黃香) Liu Yi (劉毅) Li You (李尤) Su Shun (蘇順) Liu Zhen (劉珍) Ge Gong (葛龔) Wang Yi (王逸) Cui Qi (崔琦) Bian Shao (邊韶) Zhang Sheng (張升) Zhang Yi (張壹) Liu Liang (劉梁) Bian Rang (邊讓) Li Yan (酈炎) Hou Jin (侯瑾) Gao Biao (高彪) Zhang Shao (張超) Mi Heng (禰衡) |
| 81. | duxing liezhuan (獨行列傳) | biografieën van niet gehuwden | Eigenlijk 24 personen die “afwijkend gedrag” vertoonden, dit wil zeggen zonder nakomelingen: Qiao Xuan (譙玄) Li Ye (李業) Liu Mao (劉茂) Wen Xu (溫序) Peng You (彭脩) Suo Lufang (索盧放) Zhou Jia (周嘉) Fan Shi (范式) Li Shan (李善) Wang Tun (王忳) Zhang Wu (張武) Ling Xu (陵續) Dai Feng (戴封) Li Chong (李充) Miao Rong (繆肜) Chen Zhong (陳重) Lei Yi (雷義) Fan Ran (范冉) Dai Jiu (戴就) Zhao Bao (趙苞) Xiang Xu (向栩) Liang Fu (諒輔) Liu Yi (劉翊) Wang Lie (王烈) |
| 82A + 82B | fangshu liezhuan (方術列傳) | biografieën van magiërs | biografieën van 34 magiërs en genezers: Ren Wengong (任文公) Guo Xian (郭憲) Xu Yang (許楊) Gao Huo (高獲) Wang Qiao (王喬) Xie Yiwu (謝夷吾) Yang You (楊由) Li Nan (李南) Li He (李郃) Duan Yi (段翳) Liao Fu (廖扶) Zhe Xiang (折像) Fan Ying (樊英) Tang Tan (唐檀) Gong Shamu (公沙穆) Xu Man (許曼) Zhao Yan (趙彥) Fan Zhizhang (樊志張) Shan Yang (單颺) Han Yue (韓說) Dong Fu (董扶) Guo Yu (郭玉) Hua Tuo (華佗) Xu Deng (徐登) Fei Changfang (費長房) Ji Zixun (薊子訓) Liu Gen (劉根) Zuo Ci (左慈) Ji Zixun (計子勳) Shangchenggong (上成公) Jie Nugu (解奴辜) Gan Shi (甘始) Wang Zhen (王真) Wang Heping (王和平) |
| 83. | yimin liezhuan (逸民列傳) | biografieën van kluizenaars | korte biografieën van 17 kluizenaars: Yewang er laozhe (野王二老者) Xiang Chang (向長) Feng Meng (逢萌) Zhou Dang (周黨) Wang Ba (王霸) Yan Guang (嚴光) Jing Dan (井丹) Liang Hong (梁鴻) Gao Feng (高鳳) Wei Tong (臺佟) Han Kang (韓康) Jiao Shen (矯慎) Dai Liang (戴良) Fa Zhen (法真) Hanyin Laofu (漢陰老父) Chenliu Laofu (陳留老父) Peng Gong (龐公) |
| 84. | lienü zhuan (列女傳) | biografieën van voortreffelijke vrouwen | biografieën van 17 voorbeeldige vrouwen: Bao Xuan qi (鮑宣妻) Wang Ba qi (王霸妻) Jiang Shi qi (姜詩妻) Zhou Yu qi (周郁妻) Cao Shishu qi (曹世叔妻) Ban Zhao (班昭) Yue Yangzi qi (樂羊子妻) Cheng Wenqu qi (程文矩妻) Xiaonü Cao E (孝女曹娥) Xu Sheng qi (許升妻) Yuan Wei qi (袁隗妻) Pang Yu mu (龐淯母) Liu Changqing qi (劉長卿妻) Huangfu Gui qi (皇甫規妻) Yin Yu qi (陰瑜妻) Cheng Dao qi (盛道妻) Xiaonü Shu Xianxiong (孝女叔先雄) Dong Si qi (董祀妻, inclusief Cai Yan |
| 85. | dongyi liezhuan (東夷列傳) | kronieken van de oostelijke barbaren | Fuyu (夫餘), oud Koreaans koninkrijk Yilou (挹婁), huidige benaming Sushen (Toengoezisch volk ten noordoosten van het huidige Noord-Korea) Gaojuli (高句驪), Koguryo Dong Woju (東沃沮), Okjeo , oud Koreaans koninkrijk Hui (濊), Yemaek, oud Koreaans koninkrijk Samhan (三韓), de drie stammenconfederaties van Byeonhan, Jinhan en Mahan op het Koreaans schiereiland Wo (倭) Japan |
| 86. | nan man ximan yi liezhuan (南蠻西南夷列傳) | kronieken van de zuidelijke en zuidwestelijke barbaren | Nanman |
| 87. | xi qiang zhuan (西羌傳) | kronieken van de westelijke Qiang | Qiang |
| 88. | xi yu zhuan (西域傳) | kronieken van de westelijke territoria | onder andere: Yutian (koninkrijk Hotan) Tiaozhi (Seleucidische Rijk) Anxi (Parthen) Daqin (Da Qin) Yuezhi Tianzhu (India) Yancai (Alanen) Shule (Kashgar) Yanqi (Karasahr) Jushi (Gushi) |
| 89. | nan xiongnu liezhuan (南匈奴列傳) | kronieken van de zuidelijke Xiongnu | Xiongnu |
| 90. | wuhuan xianbei liezhuan (烏桓鮮卑列傳) | kronieken van de Wuhuan en de Xianbei | Wuhuan Xianbei |

### Verhandelingen

Zhi (志, verhandelingen). In 30 juan worden acht gebieden van staatsbemoeienis omschreven.
Juan 91-120 (101-130):
| Nr | juan | Titel | Vertaling | Opmerkingen |
| 1. | 91+92+93 | lü lizhi (律曆志) | verhandeling over buisklokken en de kalender A-B-C | harmonie (en meting) en kalender |
| 2. | 94+95+96 | liyi zhi(禮儀志) | verhandeling over riten A-B-C | |
| 3. | 97+98+99 | jisi zhi (祭祀志) | verhandeling over offers A-B-C | |
| 4. | 100+101+102 | tianwen zhi (天文志) | verhandeling over astronomie A-B-C | |
| 5. | 103+104+105+106+107+108 | wuxing zhi (五行志) | verhandeling over de Vijf Elementen A-B-C-D-E-F | |
| 6. | 109+110+111+112+113 | junguo zhi (郡國志) | verhandeling over (politieke) geografie A-B-C-D-E | |
| 7. | 114+115+116+117+118 | baiguan (百官) | de honderd overheidsfuncties A-B-C-D-E | de hoogste overheidsfuncties |
| 8. | 119+120 | yufu (輿服) | rijtuigen en kleding A-B | |

## Chinese tekst

* 范曄, 後漢書 (130卷), 北京 (中華書局), 1973 (Fan Ye, Houhanshu (130 juan), Beijing (Zhonghua shu ju), 1973), 6 delen, 3684 pp.
    Herdrukt 1999, ISBN 9787101021288. De 'Zhonghua' uitgave van de Vierentwintig Geschiedenissen is de meest gebruikte uitgave. De teksten zijn voorzien van leestekens, ingedeeld in paragrafen en geschreven in traditionele karakters.

## Vertalingen

Er is geen volledige vertaling van de Houhanshu in westerse talen. Wel zijn er vertalingen van losse hoofdstukken:
* Streffer, Johann Michael, Das Kapitel 86 (76) des Hou Han Shu, Göppingen (Verlag Alfred Kümmerle) 1971, (Oorspr. proefschrift Tübingen).
* Hill, John E., Annotated Translation of the Chapter on the Western Regions according to the 'Hou Hanshu', 2nd Draft Edition, 2003, voor de internetversie klik hier.
    Vertaling van juan 88.
* Hill, John E., Through the Jade Gate to Rome. A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, First to Second Centuries CE, an Annotated Translation of the Chronicle on the 'Western Regions' in the Hou Hanshu , Charleston SC (BookSurge Publishing) 2009, ISBN 978-1-4392-2134-1.
** Uitwerking van de internetversie uit 2003.
** Tweede uitgebreide druk 2015 in 2 delen, ISBN 978-1500696702.

## Literatuur

* Bielenstein, Hans, 'The Restoration of the Han Dynasty, with Prolegomena on the Historiography of the "Hou Han Shu", vol. 1', in: Bulletin of the Museum of Far Eastern Antiquities, 26 (1954), p. 1-209.
    Hier is van belang pp.9f.
* Mansvelt-Beck, B.J., The Treatises of Later Han. Their Author, Sources, Contents and Place in Chinese Historiography, Leiden (Brill) 1990, ISBN 90-04-08895-4. (Sinica Leidensia, vol. 21). Over de 'verhandelingen' van de Hou Hanshu.
* Yu, Taishan, 2004. A History of the Relationship between the Western and Eastern Han, Wei, Jin, Northern and Southern Dynasties and the Western Regions, Philadelphia (Department of Asian and Middle Eastern Studies, University of Pennsylvania) 2004. (Sino-Platonic Papers, nr. 131 March, 2004). Voor een samenvatting klik hier.