# İzmir-moordaanslag

De İzmir-moordaanslag (Turks: İzmir Suikastı) was een moordcomplot om de Turkse president Mustafa Kemal Atatürk te vermoorden tijdens diens bezoek aan de Turkse stad İzmir. Deze moordaanslag wordt ook wel het İzmircomplot of de İzmiraanslag genoemd. De aanslag zou worden uitgevoerd door een kleine bende huurmoordenaars onder leiding van voormalig parlementslid Ziya Hurşit, maar werd echter voortijdig ontdekt en voorkomen. Vele personen werden als gevolg hiervan gearresteerd en berecht. Een groep ex-ministers, wetgevers en gouverneurs bleek de opdracht gegeven te hebben voor de aanslag.

## Verloop van de gebeurtenissen
### Achtergrond

De redenen achter de moordpoging moeten gezocht worden in de concurrentie. Tijdens de Turkse Onafhankelijkheidsoorlog was niet iedereen in het Turks verzet het ermee eens, dat Atatürk de leiding had genomen over het Turks verzet en later toen Turkije gesticht werd daar de president van werd. Een andere reden was, dat de latere seculaire hervormingen van Atatürk bij zijn presidentschap veel weerstand opriepen bij de meer islamitisch georiënteerde parlementsleden en bestuursfunctionarissen.

### Geplande aanslag

Tijdens een stedenbezoek door land zou Atatürk de stad İzmir bezoeken op 14 juni 1926. De aanslag was op die betreffende dag gepland om plaats te vinden in het Kemeraltı district van İzmir op een kruispunt, waar Atatürks auto zou vertragen. Op dat moment zou Ziya Hurşit geweerschoten lossen vanaf het Gaffarzâde hotel, terwijl Gürcü Yusuf en Laz İsmail bommen op de auto zouden gooien vanuit de kapperszaak onder hotel. Vervolgens zouden de drie ontsnappen met Çopur Hilmi en Giritli Şevki, die in een auto in een zijstraat op hen zouden wachten. Vervolgens zouden ze dan met hulp van de motorboot van Giritli Şevki vluchten naar het naburige Griekse eiland Chios.
Het plot werd op het allerlaatste moment onthuld door de gouverneur van İzmir Kâzım bey, die een dag voor de geplande moordaanslag een telegram stuurde naar aan Atatürk, die zich op dat moment vanwege zijn stedenbezoek in de stad Balıkesir bevond en de volgende dag volgens plan naar İzmir zou afreizen. In het betreffende telegram beschreef Kâzım bey hoe hij achter de plannen van de moordenaars was gekomen. De dag ervoor kreeg hij nieuws van zijn vriend Sarı Efe Edip Bey, waarmee hij samen in de Turkse Onafhankelijkheidsoorlog had gevochten, om 's avonds ergens heen te gaan om een ontmoeting te hebben met een officier genaamd Hilmi en Ziya Hurşit. Bij die ontmoeting werd hem gevraagd om mee te werken aan het moordcomplot. Kâzım bey deed toen alsof hij zou meewerken, waarna hij nadere informatie verkreeg over hun plannen en de betrokken mensen in het complot. Na afloop van de ontmoeting besloot Kâzım bey de volgende dag Atatürk rechtstreeks in te lichten in plaats van de politie te verwittigen, omdat hij niet zeker was of dat leden van de İzmirse politie ook in het complot zaten.

## Berechting

De verdachten werden gearresteerd en een hoorzitting begon door een onafhankelijkstribunaal om ze te berechten. Bij de hoorzitting, eerst gehouden in İzmir en later in Ankara, bleek dat er een grotere oppositiegroep achter de aanslag zat. Een aantal leden van de opgeheven Progressieve Republikeinse Partij, een aantal oude leden van het Comité voor Eenheid en Vooruitgang en de Karakol-beweging werden verdacht. Meerdere personen werden gearresteerd en voorgeleid bij de hoorzitting. Van de 130 ondervraagde personen kregen er 19 de doodstraf, 7 werden verbannen, 2 kregen gevangenisstraf en 34 werden vrijgelaten.

#### Resultaat van de berechtingen in İzmir
   ##### Doodstraf

* Ziya Hurşit
* Laz İsmail
* Gürcü Yusuf
* Çopur Hilmi
* Ahmet Şükrü Bey
* Mehmet Arif Bey
* İsmail Canbulat (Hoewel hij eerst berecht werd tot 10 jaar gevangenisstraf, werd dit uiteindelijk veranderd in de doodstraf)
* Sarı Efe Edip Bey
* Abidin Bey
* Halis Turgut Bey (Hoewel hij eerst berecht werd tot 10 jaar gevangenisstraf, werd dit uiteindelijk veranderd in de doodstraf)
* Rüştü Pasha
* Hafız Mehmet
* Miralay Rasim Bey
* Kara Kemal (Hij werd berecht tot de doodstraf bij verstek, maar pleegde zelfmoord op 27 augustus 1926, toen men hem op het spoor was)
* Abdülkadir Bey (Hij werd berecht tot de doodstraf bij verstek en werd gevangen genomen, terwijl hij op het punt stond naar Bulgarije te ontsnappen. Later werd hij berecht in Ankara en opnieuw ter dood veroordeeld. Vervolgens werd hij geëxecuteerd in de nacht van 31 augustus 1926.)

   ##### Gevangenisstraf

* Sürmeneli Vahap (Hij werd eerst veroordeeld tot 10 jaar opsluiting in een fort, maar werd uiteindelijk verbannen naar Konya)

   ##### Vrijspraak

    1. Faik Bey
    2. Sabit Bey
    3. Halet Bey
    4. Feridun Fikri Bey
    5. Kâmil Bey
    6. Zeki Bey
    7. Bekir Sami Kunduh
    8. Besim Bey
    9. Necati Bey
    10. Münir Hüsrev Bey
    11. Kâzım Karabekir
    12. Ali Fuat Cebesoy
    13. Refet Bele
    14. Cafer Tayyar Eğilmez
    15. Cemal Mersinli
    16. Necati Bey
    17. Ahmet Nafiz Bey
    18. Torbalılı Emin Efendi
    19. Trabzonlu Naciye Nimet Hanım
    20. Sürmeneli Keleş Mehmet
    21. Bahçıvan İdris
    22. Mustafa oğlu Şahin Çavuş
    23. Sabahaddin Efendi
    24. Giritli Hüseyin oğlu Latif

#### Resultaat van de berechtingen in Ankara
   ##### Doodstraf

* Mehmet Cavit Bey
* Hilmi Bey
* Nail Bey
* Nâzım Bey

   ##### Gevangenisstraf

* Vehbi Bey (aanvankelijk veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf, maar werd uiteindelijk verbannen)
* Hüsnü Bey (aanvankelijk veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf, maar werd uiteindelijk verbannen)
* İbrahim Bey (aanvankelijk veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf, maar werd uiteindelijk verbannen)
* Ethem Bey (aanvankelijk veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf, maar werd uiteindelijk verbannen)
* Rahmi Bey (aanvankelijk veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf, maar werd uiteindelijk verbannen)
* Rauf Orbay (aanvankelijk veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf, maar werd uiteindelijk verbannen)
* Ali Osman Kâhya (10 jaar gevangenisstraf)
* Salih Kâhya (10 jaar gevangenisstraf)

   ##### Vrijspraak

    1. Hüseyin Cahit Yalçın
    2. Mustafa Vasıf Karakol
    3. Azmi Bey
    4. Abdülhak Adnan Adıvar
    5. Küçük Talât Bey
    6. Mithat Şükrü Bey
    7. Hüseyinzâde Ali Bey
    8. Eyüp Sabri Bey
    9. Salâh Cimcoz Bey
    10. Küçük Nâzım Bey
    11. Cemal Ferit Bey
    12. Naim Cevat Bey
    13. Hasip Bey
    14. Rıza Bey
    15. Gözlüklü Mithat Bey
    16. Hasan Fehmi Bey
    17. İhsan Bey
    18. Ali Rıza Bey
    19. Saadettin Bey
    20. Bekir Bey
    21. Mehmet Ali Bey
    22. Hilmi Bey
    23. Cavid Bey
    24. İzzet Bey
    25. Seyit Bey
    26. Salih Reis Bey
    27. Tırnakçı Salim Bey
    28. Ali Osman Kâhya Bey
    29. Selâhattin Köseoğlu
    30. Hüseyin Avni Bey
    31. Gaziantepli Ahmet Muhtar Bey
    32. Rifat Bey
    33. Sudî Bey
    34. Haydar Reşid Bey
    35. Zarcı Refik Bey
    36. Büyük Mithat Bey
    37. Gani Bey
    38. Raşid Bey
    39. Muhiddin Bey
    40. Hasan Sabri Bey
    41. İsmail Cabbar Bey
    42. Hüseyin Bey
    43. Ahmet Nesimi Bey
    44. Hamdi Baba
    45. Doktor Rasuhi

## Bronnen, noten en/of referenties
### Bronnen

* Kuyaş, Ahmet (June 2012). İzmir Suikastı-1926. NTV Tarih (41).
* Savaşal Savran, Gülten, 1926 İzmir Suikastı ve İstiklal Mahkemeleri. Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi (2006).
* Anıl, Yaşar Şahin (2005). Mahkeme Tutanaklarına Göre İzmir Suikastı Davası. Kastaş Yayınları. ISBN 9789752820593.
* Kocahanoğlu, Osman Selim (September 2012). Atatürk'e Kurulan Pusu: İzmir Suikastinin İçyüzü, 4.. Temel Yayınları, İstanbul. ISBN 978-975-410-064-8.
* Mehmetefendioğlu, Ahmet, Gürel, Cemal Necip (Fall 2012). İzmir Suikastı Mahkûmları İçin 1956 Yılında Yapılan Bir İade-i İtibar Girişimi. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi.

### Referenties

* ↑ Savaşal Savran 2006, p. 21.
* ↑ Savaşal Savran 2006, p. 22.
* ↑ Kuyaş 2012, p. 38.
* ↑ Savaşal Savran 2006, p. 41.
* 1 2 Savaşal Savran 2006, p. 63.

## Overige literatuur

* Mumcu, Uğur (1992). Gazi Paşa'ya Suikast. Uğur Mumcu Vakfı Yayınları. ISBN 9758084097.
* Sönmez, Pakize (1994). Atatürk'e İzmir Suikastinin İçyüzü. Detay Yayıncılık.
* Kandemir, Feridun (1955). İzmir Suikastinin İçyüzü (I-II). Tarih Yayınları.
* Avcı, Cemal (2007). İzmir Suikasti: Bir Suikastin Perde Arkası. IQ Kültür-Sanat Yayıncılık, İstanbul. ISBN 9789752551138.
* Özoğlu, Hakan (2011). Cumhuriyetin Kuruluşunda İktidar Kavgası: 150'likler, Takrir- i Sükun ve İzmir Suikastı. Kitap Yayınevi, İstanbul. ISBN 978-6051050812.
* Erman, Azmi Nihat (1971). İzmir Suikasti ve İstiklâl Mahkemeleri. Temel Yayınları, İstanbul.
* Kılıç, Sümer (1994). İzmir Suikastı: İddianame ve Kazım Karabekir'in Savunması. Emre Yayınları, İstanbul. ISBN 9789757369332.