# Oost-Soedanese talen

De Oost-Soedanese talen zijn een voorgestelde groep van negen taalfamilies die een tak van de Nilo-Saharaanse talen zouden kunnen vormen. Oost-Soedanese talen worden gesproken van Zuid-Egypte tot Noord-Tanzania.
Het Oud-Nubisch (en mogelijk ook het Meroïtisch) geeft Oost-Soedanees enkele van de vroegste schriftelijke getuigenissen van Afrikaanse talen. De grootste tak is echter de Nilotische, die zich door omvangrijke en relatief recente veroveringen verspreidde over heel Oost-Afrika. Vóór de verspreiding van Nilotische lag het oostelijke Soedangebied in het huidige Soedan. De naam "Oost-Soedanees" verwijst naar het oostelijke deel van de regio Soedan waar het land Soedan zich bevindt, en staat in contrast met Centraal-Soedanees en West-Soedanees (de moderne Mandétalen van de Niger-Congo-familie).
Lionel Bender (1980) stelt verschillende Oost-Soedanese isoglossen (bepalende woorden) voor, zoals *kutuk "mond", *(ko)TVS-(Vg) "drie" en *ku-lug-ut of *kVl(t) "vis".
In oudere classificaties, zoals die van Meinhof (1911), werd de term gebruikt voor de oostelijke Soedantalen, grotendeels gelijk aan de moderne Nilo-Saharaanse talen zonder de Nilotische talen, dat de grootste component van de huidige Oost-Soedanese taalfamilie vormt.
Güldemann (2018, 2022) beschouwt Oost-Soedanees als naar de huidige stand van het onderzoek niet aangetoond. Hij accepteert alleen het bewijs voor een verband tussen de Nilotische en Surmische talen als "robuust", en stelt dat Rilly's bewijs voor de noordelijke groep bestaande uit het Nubisch, Nara, Nyima, Taman en Meroïtisch "zeker veelbelovend lijkt". Hij vindt dat de eenheid van het Zuid-Oost-Soedanees (bestaande uit Nilotisch, Surmisch, Jebel, Temein en Daju) typologisch coherent is en, met uitsluiting van Daju, waarschijnlijk overeenkomsten vertoont tussen persoonlijke voornaamwoorden. Glottolog (2023) accepteert zelfs geen Surmisch-Nilotische relatie.

## Typologie

De veronderstelde Oost-Soedanese talen zijn "verrassend divers" en lijken in dit opzicht op het grotere Nilo-Saharaanse voorstel. Er zijn geen gemeenschappelijke typologische kenmerken die hen verenigen. Een set van hoofd-initiële talen komt grotendeels overeen met de zuidelijke groep (typologisch vergelijkbaar met bijvoorbeeld de Kadu- en Centraal-Soedanese families), en een set van hoofd-finale talen komt grotendeels overeen met de noordelijke groep (typologisch vergelijkbaar met bijvoorbeeld de Maban- en Saharaanse families). Typologische verschillen sluiten een relatie echter niet uit, en typologische overeenkomsten met nabijgelegen, zeker of waarschijnlijk niet verwante talen suggereren dat deze overeenkomsten deels gebiedsgebonden zijn.

## Interne classificatie

Er zijn verschillende classificaties van Oost-Soedanese talen.

### Bender (2000)

Lionel Bender verdeelt de talen in twee takken, afhankelijk van of het eerste voornaamwoord ("ik") een /k/ of een /n/ heeft:
| Oost-Soedanese talen | Noordelijke (k talen) Nubische talen Nara Nyima-talen Taman-talen Zuidelijke (n talen) Surmische talen Oostelijke Jebel-talen Temein-talen Daju-talen Nilotische talen |

### Rilly (2009)

Claude Rilly (2009:2) biedt de volgende interne structuur voor de Oost-Soedanese talen.
| Oost-Soedanese talen | Noordelijke Oost-Soedanese talen Nyima-talen Taman-talen Nara Meroïtisch Nubische talen Nilotische talen Surmische talen Oostelijke Jebel-talen Temein-talen Daju-talen |

### Sterostin (2015)

Starostin vindt met behulp van lexicostatistiek sterke steun voor Benders noordelijke tak, maar geen steun voor de zuidelijke tak. Oost-Soedanees als geheel wordt als een waarschijnlijk werkend model beschouwd, mits er goed vergelijkend onderzoek wordt gedaan. De relatie tussen Nubisch, Tama en Nara staat echter buiten kijf.
| Oost-Soedanese talen | NNT Nubische talen Nara Taman ? Nyima-talen ? Surmisch ? Jebel ? Temein ? Daju ? Nilotisch |
Nyima behoort niet tot de noordelijke groep, hoewel het er wel het dichtst bij lijkt te staan. (Ten eerste sluiten de voornaamwoorden goed aan bij de noordelijke (Astaboraanse) takken.) Surmisch, Nilotisch en Temein vertonen een aantal overeenkomsten, ook wat betreft hun voornaamwoorden. Deze overeenkomsten zijn echter niet groot genoeg om ze samen met Astaboraans te classificeren, zonder de juiste vergelijkende analyses. Jebel en Daju vertonen ook veel overeenkomsten met Surma en Nilotisch, hoewel hun pronominale systemen meer op die van het Astaboraans lijken.
Het opnemen van Kuliak en Berta wordt niet ondersteund. De overeenkomsten met Kuliak komen mogelijk doordat ze beiden uit Nilo-Saharaanse families komen, terwijl Berta en Jebel een taalband vormen.
Een soortgelijke classificatie werd gegeven in Starostin (2014):
* Oost-Soedanese talen
** Tama-Nara-Nubische tak
*** Tama
*** Nara-Nubisch
**** Nara
**** Nubisch
** Surmische tak
*** Noordelijk Surmisch (= Majang)
*** Zuidelijk Surmisch
**** Zuidwest-Surmisch
**** Zuidoost-Surmisch
** Nilotische tak
*** Noordelijk Nilotisch
**** Westelijk Nilotisch
**** Oostelijk Nilotisch
*** Zuidelijk Nilotisch
** Daju
** Nyimang
** Temein
** Oostelijke Jebel-talen

### Blench (2019, 2021)

Roger Blench (2019) en (2021), net als Starostin, vindt alleen steun voor Benders noordelijke tak. Blench stelt de volgende interne structuur voor, ondersteund door morfologisch bewijs.
| Oost-Soedanese talen | Nilotisch Surmisch Oostelijk Jebel Daju Temein Noordelijke Oost-Soedanese talen Nubisch Nara Taman Ama |

### Dimmendaal & Jakobi (< 2020)

Dimmendaal & Jakobi (2020), gepubliceerd in 2020 maar al enige tijd eerder geschreven, behoudt Benders zuidelijke tak; zij accepteren ook Berta:
| Oost-Soedanese talen | Noordelijke Taman Meroïtisch Nubische talen Nara Nyima Zuidelijke Berta Jebel Daju Temein Surmisch Nilotisch |
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Eastern Sudanic languages op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Gemeinsame Normdatei: 4172968-7
* Library of Congress Control Number: sh2008007711
* Nationale Bibliotheek van Israël: 987007530763105171