# Canon van de Bijbel

Deel van een serie artikelen over het christendom :
Pijlers
Jezus Christus ·
Christelijke theologie ·
Apostelen · Koninkrijk · Evangelie ·
Christelijke gemeenschap: parochie of gemeente :
Bijbel
Oude Testament · Nieuwe Testament · Boeken · Auteurschap · Canon · Canonvorming van het Nieuwe Testament · Apocriefen van het Oude Testament · Apocriefen van het Nieuwe Testament · Tekstkritiek · Schriftkritiek · Tien geboden · Geboorte · Bergrede · Passie · Kruisiging · Bijbelvertaling :
Christelijke feesten
Kerst(mis) · Goede Week · Pasen · Hemelvaart · Pinksteren :
Christelijke theologie
Drie-eenheid (Vader, Zoon, Heilige Geest) ·
Theologie · Apologetiek · Schepping · Zondeval · Wet · Verlossing · Aanbidding ·
Kerk · Sacramenten :
Geschiedenis en tradities
Eerste christenen ·
Algemene geschiedenis van het christendom ·
Concilies · Geloofsbelijdenis · Marcionisme ·
Christelijk kloosterwezen ·
Missie · Grote schisma · Kruistochten ·
Reformatie · Grote geloofsafvallen ·
Opwekking · Restaurationisme ·
Thomisme · Congregationalisme
Oosters christendom
Oosters-orthodox · Oriëntaals-orthodox · Syrische kerken · Oosters-katholiek · Koptische Kerk
Westers christendom
Westers katholicisme (RKK) · Protestantisme · Calvinisme · Lutheranisme · Evangelicalisme · Remonstrantisme · Mennisme (Doopsgezinden) · Anglicanisme · Fundamentalisme · Vrijzinnig · Pinksterbeweging
Restaurationisme
Zevendedagsadventisten · Jehova's getuigen · Heiligen der Laatste Dagen (Mormonisme) :
Onderwerpen
Bewegingen · Denominaties · Oecumene ·
Homilie/Preek · Gebed · Christelijke muziek · Kerkmuziek · Kerkgebouw ·
Liturgie · Kalender ·
Symboliek · Kritiek :
Belangrijke personen
Jezus · Paulus · Petrus · Kerkvaders · Heiligen · Constantijn · Athanasius · Augustinus · Anselmus · Aquino · Palamas · Luther · Calvijn · Arius · Marcion van Sinope · Paus :
Portaal   Christendom :
* Deel van een serie artikelen over Bijbelwetenschap
* Canons
* Hebreeuwse Bijbel · christelijke Bijbel · Oude Testament · Nieuwe Testament · canonvorming van het Nieuwe Testament · apocriefen van het Oude Testament · apocriefen van het Nieuwe Testament · deuterocanonieke boeken
* Boeken en genres
* OT: Thora · historische boeken · poëzie · wijsheidsboeken · profetenboeken
* NT: evangeliën · handelingen · epistels · apocalyptische literatuur
* Tekstkritiek
* OT: Handschriften OT (Dode Zee-rollen · Masoretische Tekst · Samaritaanse Pentateuch · Septuagint)
* NT: Handschriften NT (Vetus Latina · Vulgata · Textus Receptus) · Tekstvarianten NT
* Historisch onderzoek
* Auteurschap van de Bijbel · Historiciteit van de Bijbel · Jezus (historisch) · Zoektocht naar de historische Jezus · Vertaalkritiek
* Portaal   Literatuur
De canon (Grieks: κανών, kanoon, "richtsnoer", "maatstaf") van de Bijbel is een lijst van boeken die als doctrinaire autoriteit worden beschouwd binnen het christendom. De canon van het protestantse christendom omvat zowel de (gewoonlijk) 39 boeken die binnen het jodendom als canon worden beschouwd - de zogenaamde Hebreeuwse Bijbel, ook wel Tenach en binnen het christendom Oude Testament genoemd - als de 27 boeken van het Nieuwe Testament. De canon die in het katholicisme wordt gehanteerd bevat ook de deuterocanonieke boeken, die overwegend in Koinè-Grieks werden geschreven.

## Oude Testament

De canon van het Oude Testament vindt zijn oorsprong in wat de joden tijdens de eeuwen rond het begin van de christelijke jaartelling als gezaghebbende boeken beschouwden.
In de Griekse vertaling van de joodse of Hebreeuwse Bijbel (de Septuagint) die omstreeks 150 v.Chr. verscheen staan meer boeken dan in de canon, zoals die gaandeweg groeide. De rabbijnen van Jamnia hebben waarschijnlijk niet een canon opgesteld, maar een canon bevestigd die reeds gegroeid was. Men stelde de volgende criteria:
* Er moest een Hebreeuwse tekst beschikbaar zijn.
* Ezra moet het boek hebben geaccepteerd.
Bij 1: Van het afgewezen boek Wijsheid van Jezus Sirach beschikken we over 2/3 van de oorspronkelijke Hebreeuwse tekst. We beschikken over snippers van de Hebreeuwse tekst van Tobit en Judit. 1 Makkabeeën zal ook in het Hebreeuws geschreven zijn, maar alleen de Griekse tekst is nog behouden. 2 Makkabeeën, Wijsheid van Salomo en de aanvullingen op Daniël en Ester zijn in het Grieks opgesteld. Bij 2: Wijsheid van Jezus Sirach, en de boeken van de Makkabeeën kunnen gezien de datering in de tweede eeuw die ze zelf geven, nooit bij Ezra bekend zijn geweest. Tegenwoordig wordt dat van sommige canonieke boeken, zoals Prediker echter ook in twijfel getrokken.
Tegenwoordig wordt de historiciteit van een synode van Jamnia die rond 100 n.Chr. over de Hebreeuwse canon zou hebben beslist, betwist. Waarschijnlijk was al lang duidelijk welke boeken men op wilde nemen, en is gesproken over waarom en niet over of een bepaald boek moest worden opgenomen.
In de tijd van Augustinus wordt het ganbaar onder christenen om de Septuagint als als uitgangspunt te nemen voor de oudtestamentische canon. Augustinus verdedigt de keus tegenover Hiëronymus van Stridon die de Hebreeuwse tekst als uitgangspunt nam. In reactie op de protestantse keuze canoniseert het concilie van Trente de apocriefe boeken door die deuterocanoniek te noemen. Dit concilie stelde vast dat de Vulgaat samenviel met de rooms-katholieke canon. De Hervormers echter stelden het Oude Testament gelijk aan de Hebreeuwse canon. Daarom is de katholieke en protestantse canon van het Oude Testament verschillend. De boeken die uiteindelijk niet tot de canon gerekend worden staan bekend als apocrief.
In onderstaande tabel wordt weergegeven welke geschriften wel en niet als canoniek worden beschouwd binnen de diverse christelijke hoofdstromingen. (N.B.: mss. staat voor "manuscript(en)"/handschrift(en).)
| | Westerse traditie | Westerse traditie | Oosters-orthodoxe traditie | Oosters-orthodoxe traditie | Oosters-orthodoxe traditie | Oriëntaals-orthodoxe traditie | Oriëntaals-orthodoxe traditie | Oriëntaals-orthodoxe traditie | Oriëntaals-orthodoxe traditie | Nestoriaanse traditie |
| | Protestants | Rooms-Katholiek | Grieks-Orthodox | Servisch-Orthodox | Georgisch-Orthodox | Armeens-Apostolisch | Syrisch-Orthodox | Koptisch-Orthodox | Ethiopisch-Orthodox | Kerk van het Oosten |
| Genesis | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Exodus | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Leviticus | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Numeri | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Deuteronomium | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Jozua | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Rechters | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Ruth | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| 1 en 2 Samuel | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| 1 en 2 Koningen | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| 1 en 2 Kronieken | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Ezra | Ja | Ja | Ja (Esdras B) | Ja (1 Esdras) | Ja (1 Ezra) | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Nehemia | Ja | Ja | Ja (Esdras B) | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Tobit | Nee | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Judit | Nee | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Ester | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Toevoegingen aan Ester | Nee | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| 1 en 2 Makkabeeën | Nee | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee | Ja |
| Job | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Psalmen 1-150 | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Psalm 151 | Nee | Nee (appendix) | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee | Ja | Ja | Ja |
| Spreuken | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Prediker | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Hooglied | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Wijsheid van Salomo | Nee | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Wijsheid van Jezus Sirach | Nee | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee | Ja | Ja | Ja |
| Jesaja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Jeremia | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Klaagliederen | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Baruch | Nee | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Brief van Jeremia | Nee | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee | Ja | Ja | Ja |
| Ezechiël | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Daniël | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Toevoegingen aan Daniël | Nee | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee | Ja | Ja | Ja |
| Kleine profeten | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Het gebed van Manasse | Nee | Nee (appendix) | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee | Ja | Ja | Ja |
| 3 Ezra | Nee | Nee | Ja (Esdras A) | Ja (2 Esdras) | Ja (2 Ezra) | Ja | Nee | Nee | Ja | Nee |
| 4 Ezra | Nee | Nee | Nee | Nee (3 Esdras) | Ja (3 Ezra) | Ja | Nee | Nee | part Ja | Nee |
| 3 Makkabeeën | Nee | Nee (appendix) | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee | Nee | Nee | Nee sommige mss. |
| 4 Makkabeeën | Nee | Nee (appendix) | Nee (appendix) | Nee (appendix) | Ja | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee sommige mss. |
| Henoch | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Ja | Nee |
| Jubileeën | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Ja | Nee |
| Psalm 152-155 | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee sommige mss. |
| 2 Baruch | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee sommige mss. |
| Brief van Baruch | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee sommige mss. |
| 3 Baruch | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee |
| 4 Baruch | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Ja | Nee |
| 1-3 Meqabyan | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Ja | Nee |
Er is ook enig verschil in de volgorde waarin de boeken in een band worden uitgegeven. In een protestantse uitgave ontbreken de apocriefen. In een moderne uitgave ontbreken de apocriefen of staan ze achteraan. De apocriefen zijn hieronder cursief.
| Tenach | Louis Segond | Katholiek | Modern |
| Genesis Exodus Leviticus Numeri Deuteronomium Jozua Rechters ||||
| | | Ruth | Ruth |
| Samuel Koningen ||||
| | | Kronieken | Kronieken |
| Ezra Nehemia ||
| | | Tobit | |
| | | Judit | |
| | | Ester met toevoegingen | Ester |
| Job Psalmen Spreuken Prediker Hooglied ||
| | | Wijsheid | |
| | | Sirach | |
| Jesaja Jeremia ||||
| | | Klaagliederen | Klaagliederen |
| | | Baruch | |
| Ezechiel ||||
| | | Daniël met toevoegingen | Daniël |
| Hosea Joel Amos Obadja Jona Micha Nahum Habakuk Zefanja Haggai Zacharia Maleachi ||||
| Psalmen | Psalmen | Makkabeeën | Tobit |
| Spreuken | Job | | Judit |
| Job | Spreuken | | toevoegingen aan Ester |
| Hooglied | Ruth | | Makkabeeën |
| Ruth | Hooglied | | Wijsheid |
| Klaagliederen | Prediker | | Sirach |
| Prediker | Klaagliederen | | Baruch |
| Ester Daniël | Ester Daniël | | Brief van Jeremia |
| Ezra Nehemia | Ezra Nehemia | | toevoegingen aan Daniël |
| Kronieken | Kronieken | | Gebed van Manasse |

## Nieuwe Testament

Wat betreft de canon van het Nieuwe Testament bestaat binnen de christelijke kerken geen verschil van mening. Deze canon kreeg een officieel karakter in de Paasbrief van de Alexandrijnse bisschop Athanasius in 367, waarin deze de 27 boeken van het Nieuwe Testament als gezaghebbend voor de christelijke kerk aanmerkte. Latere concilies hebben dit steeds bevestigd.
| | Westerse traditie | Westerse traditie | Oosters-orthodoxe traditie | Oosters-orthodoxe traditie | Oosters-orthodoxe traditie | Oriëntaals-orthodoxe traditie | Oriëntaals-orthodoxe traditie | Oriëntaals-orthodoxe traditie | Oriëntaals-orthodoxe traditie | Nestoriaanse traditie |
| | Protestants | Rooms-Katholiek | Grieks-Orthodox | Servisch-Orthodox | Georgisch-Orthodox | Armeens-Apostolisch | Syrisch-Orthodox | Koptisch-Orthodox | Ethiopisch-Orthodox | Kerk van het Oosten |
| Matteüs | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Marcus | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Lucas | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Johannes | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Handelingen | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Handelingen van Paulus | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Nee | Ja | Nee |
| Romeinen | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| 1 en 2 Korintiërs | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Galaten | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Efeziërs | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Filippenzen | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Kolossenzen | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| 1 en 2 Tessalonicenzen | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| 1 en 2 Timoteüs | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Titus | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Filemon | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Hebreeën | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| Jakobus | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| 1 Petrus | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| 2 Petrus | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee |
| 1 Johannes | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja |
| 2 en 3 Johannes | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee |
| Judas | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee |
| Openbaring | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Ja | Nee |

## Externe link

* De canonvorming van de Hebreeuwse Bijbel, het Oude Testament door A. van der Kooij
* ↑ De stof van de 39 boeken is in de Hebreeuwse Bijbel over 36 boeken verdeeld doordat de beide boeken Samuël, Koningen en Kronieken, telkens als één boek worden geteld.
* ↑ NBV Studiebijbel 2004
* ↑ Beentjes, P, Wijsheid van Jesus Sirach, bladz 22 voetnoot 2; Damon, 2006
* ↑ Van den Belt, Henk. Geestspraak. Hoe we de Bijbel kunnen verstaan. KokBoekencentrum, p. 177. ISBN 9789043540247.
* ↑ (en) https://www.armenianchurchlibrary.com/files/BibleintheArmenianChurchMovsesian.pdf. Gearchiveerd op 9 augustus 2022.
* ↑ (en) https://st-takla.org/pub_Deuterocanon/Deuterocanon-Apocrypha_El-Asfar_El-Kanoneya_El-Tanya__0-index.html. Gearchiveerd op 23 mei 2023.
* ↑ (en) http://www.ethiopianorthodox.org/english/canonical/books.html. Gearchiveerd op 7 april 2023.
* ↑ (en) https://web.archive.org/web/20110707175839/http://www.assyrianchurch.com/forum/viewtopic.php?f=1&t=863&sid=1893837d6f3b7b33511927081823df2d
* ↑ (en) Pagina op assyrianchurch.com (niet meer beschikbaar) Naast het weglaten van enkele boeken in zijn totaliteit, beschouwen zij ook als niet-canoniek: Matteüs 27:35(b), Lucas 22:17-18, Johannes 7:53, 8:1-11, Handelingen 8:37, 15:34 en 28:29 en 1 Johannes 5:7.
* 1 2 3 4 Maarten Luther twijfelde aan de canoniciteit van Hebreeën, Jakobus, Judas en Openbaring. Hij liet dit uitkomen in de volgorde die hij hanteerde. Maar hij nam de boeken wel op in zijn canon en sindsdien hebben alle Lutherse organen dat gedaan.