# Johannes Helstone

Johannes Nicolaas (Johannes) Helstone, geboren als Nicodemus Johannes Helstone (Berg en Dal, 11 januari 1853 - Paramaribo, 24 april 1927) was een Surinaams componist, pianist en schrijver.

## Biografie

Johannes Helstone, geboren in Berg en Dal aan de Surinamerivier in 1853, werd al vroeg ontdekt als een, vooral muzikaal, begaafde jongen. Hij werd aanvankelijk opgeleid als onderwijzer, en volgde muzieklessen bij het musici-echtpaar Williger en de Hernhutter zendeling Heyde. In 1880 zette hij zijn opleiding voort in Leipzig in Duitsland, waar hij nadien nog drie keer kwam (1892, 1900, 1907).
Na een tweede verblijf van 1892-1894 studeerde hij cum laude af. Bij de rampzalige La Fuente-brand in 1899 ging een groot deel van Helstones archief, inclusief twee piano’s, verloren. Helstones roem leed er niet onder. In die jaren was hij getrouwd met musicienne Millie Uckerman.
Tot zijn latere leerlingen behoren Anton Plet, Dario Saavedra, Flora Saavedra, Josephine Nassy en Cor Anijs.
In 1948 is op het Kerkplein te Paramaribo ter gelegenheid van de 95e geboortedag het monument Musicus Helstone onthuld.
In 2021 was een maand op de Iconenkalender van NAKS gewijd aan Johannes Helstone.

## Muziek

Helstones muzikale werk bestaat uit psalmen, een mars bij de geboorte van prinses Juliana, een mazurka, een toccata, een fuga, en meerdere liederen. Zijn grootste roem kreeg hij evenwel met de opera Het pand der goden, dat in 1906 in Paramaribo met groot enthousiasme werd ontvangen. Het stuk zou in een Duitse versie ook in Berlijn populariteit verworven hebben, voor dit laatste is echter geen bewijs gevonden.
Naast zijn werk als componist en docent was Helstone organist van de Lutherse kerk en oprichter van het Herrnhutter-Comité (1921) en een enthousiast bestudeerder van de Surinaamse taal. Hij schreef essays over muziek en publiceerde een studie over klassiek Griekse toonsystemen.
De dichter Henny de Ziel (1916-1975) koos in 1959, toen er een nieuw volkslied gekozen moest worden, voor de melodie van Helstones ‘Welkom’, maar die werd afgewezen door de Staten van Suriname. Uiteindelijk werd gekozen voor een melodie van Johannes de Puy (1835-1924).
Op 15 februari 2024 dirigeerde Otto Tausk het Concertgebouworkest in de succesvolle Nederlandse première van Het pand der goden, in samenwerking met Cappella Amsterdam. Het initiatief voor deze uitvoering kwam van het Concertgebouworkest: men wilde de opera opnieuw uitvoeren en ging op zoek naar de partituur. Zo kwam men terecht bij John Helstone, achterneef van de componist, die de manuscripten van de Nederlandse en de Duitse versie van Het pand der goden in bezit had. Leonard Evers, componist en dirigent, maakte op basis hiervan een voor deze tijd geschikte bewerking, waarbij de Nederlandse versie voor de tekst en de Duitse versie voor de muziek werd gebruikt. De uitvoering is terug te luisteren bij NPO Klassiek en te zien op de website van het Concertgebouworkest.

## Familie

Zijn oudoomzegger John Helstone was violist. Van 1975-2005 was hij plaatsvervangend concertmeester van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Daarnaast verzamelde hij klassieke muziek van Surinaamse componisten. Zijn muziekverzameling is, inclusief de manuscripten van zijn oudoom, ondergebracht in het Allard Pierson Museum in Amsterdam (Collectie John Helstone).

## Literair werk

* Wan Spraakkunst vo taki en skrifi da tongo vo Sranan, een grammatica van de Surinaamse taal Sranantongo (1903)
* De Griekse muziek in het licht van de moderne toonkunst, Leipzig 1912
* Neger-Engelsche spreekwoorden in vijf delen (1924-1925)

## Over J.N. Helstone

* Profiel in: Michiel van Kempen, Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur, Breda: De Geus, 2003, dl. I, pp. 410.
* Diederik Burgersdijk, Een opera voor Suriname. Over Het pand der goden van J.N. Helstone, Amsterdam: Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2024. Met voorwoord van Astrid Helstone.

## Externe Links

* Michiel van Kempen, Helstone’s opera Het pand der goden na een eeuw weer opgevoerd , Caribisch Uitzicht, Blog Werkgroep Caribische Letteren, 15 februari 2024
* NPO klassiek, Herontdekt: Het pand der goden van Johannes Helstone, .16 februari 2024. Deze opname is als digital-only album verschenen op het label RCO Live.
* Koninklijk Concertgebouworkest, Helstone: het Pand der goden , 16 februari 2024, video.
* ↑ Caraïbisch Uitzicht, NAKS Iconenkalender 2021, 11 augustus 2020
* ↑ W.A. Leeuwin, Johannes Nicolaas Helstone, 1853 – 1927. De Surinaamse Componist en musicus , in: Emancipatie 1863-1963. Biografieën, Surinaamse Historische Kring, Paramaribo 1964. DBNL
* ↑ Diederik Burgersdijk, Een opera voor Suriname. Over Het pand der goden van J.N. Helstone, Amsterdam: Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2024. Met voorwoord van Astrid Helstone
* Biografisch Portaal: 23102652
* Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren: hels005
* Gemeinsame Normdatei: 1023845768
* International Standard Name Identifier: 0000 0003 7994 0582
* MusicBrainz: 5bbef047-4af9-42c0-aa1e-47e33d1fded0
* Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen: 070546711
* Virtual International Authority File: 258862213
* WorldCat: E39PBJkMKmWvpWqbPT3kwKrg8C