OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pontmitteltor

De Pontmitteltor was een stadspoort en maakte deel uit van de tussen 1171 en 1175 gebouwde binnenste stadsmuren van de Duitse stad Aken. De stadspoort bestaat niet meer.

## Locatie

In de binnenste ringmuur stond de Pontmitteltor in het noorden tussen de Königsmitteltor (in het westzuidwesten) en de Neutor (in het oosten). Ze bevond zich aan de Pontstraße en de Templergraben. De Pontmitteltor had later als equivalent in de buitenste stadsmuren de Ponttor. De beide poorten waren onderling rechtstreeks met elkaar verbonden via de Pontstraße. Tussen de Königsmitteltor en de Pontmitteltor bevonden zich vijf weertorens. Tussen de Pontmitteltor en de Neutor bevond zich één weertoren.
De Pontmitteltor (in het noorden) was een van de hoofdpoorten van de binnenste stadsmuren, samen met de Kölnmitteltor in het oosten, de Marschiermitteltor in het zuiden en de Jakobsmitteltor in het westen.

## Geschiedenis

De poort was onderdeel van de binnenste stadsmuren die op instigatie van Frederik I van Hohenstaufen tussen 1171 en 1175 gebouwd zijn.
De naam van de poort was oorspronkelijk Ponttor, maar omdat er in het verlengde van de Ponttor een tweede poort werd gebouwd kreeg die de naam Ponttor. Om verwarring te voorkomen werden veel poorten van de binnenste stadsmuur de toevoeging "mittel" gegeven.

## Opbouw

De Pontmitteltor had een barbacane, ongeveer vergelijkbaar met de Ponttor.
# Wandlaus

De Wandlaus was een speciaal voor de verdediging geprepareerde erker van de Akense stadsmuren die deel uitmaakte van de tussen 1257 en 1357 geconstrueerde buitenste stadsmuren van de Duitse stad Aken. De Wandlaus bestaat niet meer. Het was de enige erker met een eigennaam als onderdeel van de Akense stadsmuren.

## Locatie

De Wandlaus bevond zich in het westen van buitenste stadsmuren tussen de weertoren Pfaffenturm en de stadspoort Junkerstor in het zuiden en de stadspoort Königstor in het noorden. Ze bevond zich nabij de Junkerstraße, Turmstraße en de Bleiberger Straße.
De voor de Wandlaus eindigende Lausgasse gaf de erker zijn naam.

## Geschiedenis

De bouwdatum van de Wandlaus werd niet overgeleverd.
Ten tijde van de Franse bezetting van Aken gaf Napoleon de instructies om de militaire betekenis van Aken te minimaliseren. Als gevolg hiervan werden in het eerste kwart van de 19e eeuw grote delen van de stadsmuren en de poorten geslecht. Daaronder was de volledig gesloopte Wandlaus.

## Beschrijving

De weererker was meerdere meters breed en bevond zich aan de buitenzijde van de stadsmuur, precies tegenover het aan de stadszijde gelegen wachthuis van de Akense stadsmuren. Een korte gang die door de stadsmuur voerde, verbond beide met elkaar. Schietgaten en openingen in de bodem (mezekouwen) van de Wandlaus maakten het mogelijk voor de verdedigers om op de aanvallers steenbrokken te gooien of hen te beschieten.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Wandlaus op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
# Station Bad Oeynhausen Süd

Station Bad Oeynhausen Süd (Haltepunkt Bad Oeynhausen Süd) is een spoorwegstation in de Duitse plaats Bad Oeynhausen, in de deelstaat Noordrijn-Westfalen. Het station ligt aan de spoorlijn Elze - Löhne.

## Indeling en betekenis

Het station Bad Oeynhausen Süd ligt zuidelijk van de binnenstad en het kuuroord. Met het in de volksmond Nordbahnhof of Hauptbahnhof genoemde station Bad Oeynhausen is het door de 800 meter lange straat Bahnhofstraße verbonden. Het station bevindt zich nabij het hart- en diabetescentrum Bad Oeynhausen, de plaatselijke Mühlenkreiskliniken evenals het sauna & wellness resort "Bali-Therme".
Terwijl het station van begin twintigste eeuw tot in de jaren '70 nog regelmatig door langeafstandstreinen werd bediend, bezit het na enkele terugbouwwerkzaamheden nog één perron aan een doorgaande spoor, waardoor het station formeel een halte (Haltepunkt) is geworden. Dit perron is toegankelijk gemaakt. De vroegere onderdoorgang naar een ander perron is gesloten. Het monumentale voormalig stationsgebouw wordt nu gebruikt door verschillende diensten.
Het station is uit de richting van de zuidelijke wijken en Lohe bereikbaar via de straten Weserstraße en Detmolder Straße. Alle stads- en buurtbussen die langs het station komen bedienen de klinieken, de binnenstad, de zuidelijke wijken, Lohe en Rehme. Wegens de lijnvoering van het stadsbusverkeer in Bad Oeynhausen is er geen directe verbinding tussen het centrale busstation (Zentrale Omnibusbahnhof, ZOB) bij station Bad Oeynhausen en het zuidelijke station, de buslijnen rijden via een omweg tussen deze twee stations.

## Verbindingen

De spoorlijn wordt elk uur (in het weekeinde elke twee uur) door de RB 77 "Weser-Bahn" bedient. De lijn wordt geëxploiteerd door NordWestBahn. Voor de exploitatie wordt gebruikgemaakt van Alstom Coradia LINT-dieseltreinstellen.
| Serie | Treinsoort | Route | Bijzonderheden |
| RB 77 | Regionalbahn (NordWestBahn) | Bünde (Westf) – Löhne (Westf) – Bad Oeynhausen Süd – Hamelen – Nordstemmen – Hildesheim Hbf | Weser-Bahn 1x per twee uur in het weekend Bünde - Löhne |
* ↑ Reichs-Kursbuch Juli 1914, herdruk Pürgen o. J., ISBN 3-921304-09-1
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Bahnhof Bad Oeynhausen Süd op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
# Martin Amis

Martin Louis Amis (Oxford, 25 augustus 1949 – Lake Worth (Florida), 19 mei 2023) was een Britse schrijver.

## Biografie

Amis werd geboren als tweede zoon van de schrijver Kingsley Amis. Hij studeerde aan de Universiteit van Oxford. Na zijn afstuderen had hij een reeks journalistieke en literaire banen in Londen.
Amis werd vooral bekend door zijn tweede roman Dead Babies uit 1975. De titel van het boek veroorzaakte zoveel opschudding en afkeer dat de uitgeverij de titel voor de paperbackversie veranderde in Dark Secrets. Zijn werk wordt dan ook gekenmerkt door moreel en mentaal geweld. Dat heeft hij gemeen met de schrijversgeneratie uit de jaren vijftig, de Angry Young Men, waarbij ook zijn vader behoorde. Amis experimenteerde graag met vorm en stijl, maar ook met inhoud. Hij gebruikte in zijn romans Amerikaans Engels, straat-Engels en dialecten van verschillende minderheidsgroepen.
Van 2007 tot 2011 was hij hoogleraar 'creative writing' aan het Manchester Centre for New Writing van de Universiteit van Manchester.
Zijn afwijzing van en waarschuwingen tegen de radicale islam hebben hem het neologistische etiket 'Blitcon' (= British Literary Neocon) opgeleverd, dat hij deelde met twee andere prominente literaire figuren van zijn generatie: Ian McEwan en Salman Rushdie.
Amis overleed op 19 mei 2023 op 73-jarige leeftijd aan de gevolgen van slokdarmkanker.

## Necrologie

* Hans Bouman, Martin Amis (1949-2023), 'Een controversiële ster in de Britse literaire wereld', De Volkskrant, 22 mei 2023, p. 23
# Rota (Noordelijke Marianen)

Rota is een Oceanisch eiland, onderdeel van de regio Micronesië. Staatkundig gezien is het eiland een onderdeel van het Amerikaanse gebiedsdeel Noordelijke Marianen in de Grote Oceaan. Het is een van de toppen van vijftien vulkanische bergen die de eilandengroep de Marianen vormen. Rota ligt ten noorden van het eiland Guam en ten zuiden van het eiland Aguijan.
Rota heeft een oppervlakte van 85 km² en het hoogste punt is 488 m.

## Fauna

De eilandengroep heeft een aantal endemische vogelsoorten. De rotabrilvogel (Zosterops rotensis) is daar een van die alleen voorkomt op dit eiland. Verder komen er vier zoogdieren voor: Polynesische rat (Rattus exulans) (geïntroduceerd), Aziatische zwarte rat (Rattus tanezumi) (geïntroduceerd) en Pteropus mariannus (een vleermuis). Een andere soort vleermuis Emballonura semicaudata is inmiddels uitgestorven.
# Sarigan

Sarigan is een Oceanisch eiland, onderdeel van de regio Micronesië. Staatkundig gezien is het eiland een onderdeel van het Amerikaanse gebiedsdeel Noordelijke Marianen in de Grote Oceaan. Het is een van de toppen van vijftien vulkanische bergen die de eilandengroep de Marianen vormen. Sarigan ligt ten noorden van het eiland Anatahan en ten zuiden van het eiland Guguan.
Sarigan heeft een oppervlakte van 5 km².

## Flora en fauna

Er komt slechts één zoogdier voor, de vleermuis Pteropus mariannus.

## Externe link

* Sarigan bij Global Volcanism Program
# Paektusan

De Paektusan ("witkoppige berg"; Chinees: Changbai shan; "altijd witte berg") of Baitou Shan is een stratovulkaan in het Changbaigebergte in de provincie Jilin nabij de grens tussen China en Noord-Korea.
Met een hoogte van 2744 meter is het de hoogste berg van het Changbaigebergte. Het is ook de hoogste berg van het Koreaans Schiereiland en van Mantsjoerije. De caldera is het Tianchimeer (Hemelmeer) van 5 km doorsnee en ca. 213 meter diep. De Paektushan is de afgelopen 1000 jaar vijf keer uitgebarsten, de laatste keer in 1903. De uitbarsting in 946, die een vulkanische winter veroorzaakte, was een van de grootste uitbarstingen op Aarde in de afgelopen 10.000 jaar, met een Vulkanische-explosiviteitsindex (VEI) van 7 (op een schaal van 1 tot 8): er werd zo'n 150 km³ aan vulkanisch materiaal uitgestoten (ter vergelijking: de Mount Saint Helens stootte bij een zware uitbarsting in 1980 ca. 1 km³ as uit). Slechts drie erupties waren in de afgelopen 10.000 jaar van een vergelijkbare zwaarte: de Tambora in 1815, de Kikai rond 4350 v.Chr. en Crater Lake rond 4895 v.Chr.

## Externe link

* Global Volcanism Program

## Voetnoten

* ↑ Clive Oppenheimer e.a., "Multi-proxy dating the 'Millennium Eruption' of Changbaishan to late 946 CE", in: Quaternary Science Reviews, 2017, p. 164-171, DOI:10.1016/j.quascirev.2016.12.024
# Zolang het leuk is

Zolang het leuk is is een Nederlandse podcast van Wilfred Genee voor BNR. In de podcast ontvangt Genee iedere week een andere gast, maar hij weet zelf niet wie er zit. Zijn producer ontvangt hem, geeft Genee een hint en daarna volgt de onthulling. Hij kan het gesprek daardoor niet voorbereiden en gaat blanco het gesprek aan, zolang het leuk is.
Op 4 februari 2025 werden de eerste twee afleveringen gepubliceerd met oud-politicus Rob Oudkerk en advocate Bénédicte Ficq.
Afleveringen van Zolang het leuk is :
| Afl. | Gast | Datum | Duur | Titel |
| 1 | Rob Oudkerk | 4 februari 2025 | 1u 24m | Ik had premier kunnen worden |
| 2 | Bénédicte Ficq | 4 februari 2025 | 48m | De mens is een klootzak |
| 3 | Marianne Zwagerman | 11 februari 2025 | 2u 13m | Ik werd vlak voor missen EK-kwalificatie betrapt in het spelershotel |
| 4 | Herman Koch | 18 februari 2025 | 1u 33m | Het leven lacht mij altijd toe |
| 5 | Fred Teeven | 25 februari 2025 | 1u 18m | Ik lig nooit wakker van iets |
| 6 | Thierry Baudet | 4 maart 2025 | 1u 29m | Ik heb mezelf vergaloppeerd, ben overmoedig geweest... |
| 7 | Sinan Can | 11 maart 2025 | 1u 42m | Ik heb elke dag verdriet dat ik de dood van mijn neef niet kon voorkomen |
* ↑ Wilfred Genee krijgt eindelijk eigen interviewprogramma Radiowereld, 30 januari 2025
* ↑ Wilfred Genee maakt nieuwe podcastserie voor BNR Broadcast Magazine, 30 januari 2025
# Andøya

Andøya is een Noors eiland en maakt deel uit van Vesterålen. Met een oppervlakte van 489 km² is het het op negen na grootste eiland van Noorwegen. Het eiland maakt deel uit van de gemeente Andøy.
In het noorden van het eiland heeft de Koninklijke Noorse luchtmacht een basis waar P-3C Orion-verkenningsvliegtuigen zijn gestationeerd. Hier is ook de Raketlanceerbasis Andøya (Andøya Rakettskytefelt, thans Andøya Spaceport). Het Duitse ruimtevaartbedrijf Rocket Factory Augsburg AG (RFA) wil die basis gebruiken voor lanceringen van de lichte drietrapsdraagraket RFA One voor de lancering van microsatellieten.
# Røst

Røst is de kleinste gemeente van de Lofotenarchipel in de Noorse provincie Nordland. De gemeente telde 535 inwoners in januari 2017. De gemeente kreeg haar gemeentewapen op 28 november 1986. De drie aalscholvers verwijzen naar een lokale legende waarin drie broeders zich kunnen veranderen in aalscholver.

## Ligging

De gemeente Røst maakt deel uit van de eilandengroep Lofoten. Ze ligt 115 km boven de poolcirkel en op 100 km van Bodø en bestaat uit 365 eilanden, riviereilanden en riffen. Het administratief centrum van de gemeente is Røstlandet op het gelijknamige eiland. Røstlandet is het grootste eiland, waarvan het hoogste punt slechts 12 meter boven de zeespiegel ligt. Weiland, moerassen en meren kenmerken het. Het staat in schril contrast met Storfjellet of Vedøya, eilanden ten zuidwesten van Røstlandet, die een hoogte van 259 meter bereiken. Hier treft men een kwart van de zeevogelpopulatie van Noorwegen aan. In 1992 telde men er liefst 2.5 miljoen volwassen vogels.
* Kaartje

## Verkeer

* Kato Air verzorgt dagelijks twee vluchten (25 minuten) naar Bodø, het verkeersknooppunt van Noord-Noorwegen.
* Driemaal in de week is er een ferryverbinding met Bodø (4½ uur), Værøy (3½ uur) en Moskenes (3½ uur).

## Bijzonderheden

* In de kerk van het eiland Røstlandet bevindt zich een triptiek die geschonken zou zijn door een Nederlandse prinses Elisabeth. Hiermee bedankte ze in 1520 de Heer voor haar redding tijdens een zeestorm. Men kan er de ruïnes zien van de kerk die in 1839 in steen opgetrokken werd nadat een storm in 1835 de houten kerk verwoest had. De dak en de torenspits werden afgewaaid. De spits zelf kan men vandaag nog op het kerkhof aantreffen. De kerk zelf werd in 1900 afgebroken
* Pietro Querini, een Venetiaans edelman, leed op reis van Kreta naar Vlaanderen schipbreuk in de Noordzee. Zijn reddingsboot dreef af om ten slotte met zijn uitgeputte reizigers te stranden op Sandøy, een onbewoond eiland in de nabijheid van Røst. Ze verbleven hier tot de lente van 1434 en keerden dan met een lading stokvis naar Italië terug. Querini liet de paus proeven van de niet gezouten gedroogde vis. De paus vond dit een prima product voor de vleesloze vrijdagen van zijn gelovigen. Tot op heden is Italië een belangrijke afnemer van stokvis. Ook vandaag nog leeft de plaatselijke bevolking hoofdzakelijk van de export van stokvis. Historisch gezien is het levendig verhaal van Querini en zijn metgezellen een uniek document dat het leven in Noord-Noorwegen tijdens de Middeleeuwen illustreert.
* Op het eiland Vedøya zijn de overblijfselen te zien van een vroegere nederzetting. Vermoedelijk was het eiland ooit een vissersplaats.
* Noors bureau voor statistiek
Alstahaug · Andøy · Beiarn · Bindal · Bø · Bodø · Brønnøy · Dønna · Evenes · Fauske · Flakstad · Gildeskål · Grane · Hadsel · Hamarøy · Hattfjelldal · Hemnes · Herøy · Leirfjord · Lødingen · Lurøy · Meløy · Moskenes · Narvik · Nesna · Øksnes · Rana · Rødøy · Røst · Saltdal · Sømna · Sørfold · Sortland · Steigen · Træna · Værøy · Vågan · Vefsn · Vega · Vestvågøy · Vevelstad Fylker van Noorwegen
# Varangerfjord

De Varangerfjord is een fjord in de provincie Troms og Finnmark in het noordoosten van Noorwegen. Het is de meest oostelijke fjord van Noorwegen. Hij is ongeveer 100 kilometer lang. De monding ligt tussen de stad Vardø in het noorden en de gemeente Sør-Varanger in het zuiden en is ongeveer 70 kilometer breed. De fjord baant zich door het landschap een weg naar het westen tot aan Varangerbotn, het administratieve centrum van de gemeente Nesseby. In Kirkenes mondt de rivier Pasvikelva uit in de Varangerfjord.
# Lijst van Filmmuziek Top 40 in 2018

Dit is een lijst van Filmmuziek Top 40 die werd uitgezonden op 2 maart 2018 op NPO Radio 4.
| Pos. | Componist | Filmtitel |
| 1 | Ennio Morricone | Once Upon a Time in the West |
| 2 | Howard Shore | Lord of the Rings |
| 3 | John Williams | Star Wars |
| 4 | John Williams | Schindler's List |
| 5 | Leonard Bernstein | West Side Story |
| 6 | Rogier van Otterloo | Soldaat van Oranje |
| 7 | John Barry | Dances with Wolves |
| 8 | Nino Rota | The Godfather |
| 9 | John Williams | Harry Potter 1 t/m 3 |
| 10 | Hans Zimmer & Klaus Badelt | Pirates of the Caribbean |
| 11 | Ludovico Einaudi | Intouchables |
| 12 | Ramin Djawadi | Game of Thrones (serie) |
| 13 | Ennio Morricone | The Good, the Bad and the Ugly |
| 14 | John Barry | Out of Africa |
| 15 | Yann Tiersen | Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain |
| 16 | John Williams | Indiana Jones |
| 17 | Hans Zimmer | Gladiator |
| 18 | Philip Glass | The Hours |
| 19 | Angelo Badalamenti | Twin Peaks (serie) |
| 20 | Henry Mancini | Pink Panther |
| 21 | Philip Glass | Koyaanisqatsi |
| 22 | Ludwig van Beethoven | The King's Speech (Symphony No. 7) |
| 23 | Samuel Barber | Platoon (The Village: Adagio for Strings) |
| 24 | John Barry | On her Majesty's Secret Service |
| 25 | Wolfgang Amadeus Mozart | Amadeus (Requiem) |
| 26 | Hans Zimmer | Interstellar |
| 27 | Michael Nyman | The Piano |
| 28 | Ennio Morricone | The Mission |
| 29 | John Williams | Jurassic Park |
| 30 | Ry Cooder | Paris, Texas |
| 31 | Frédéric Chopin | The Pianist (Nocturne) |
| 32 | George Gershwin | Porgy and Bess |
| 33 | Hans Zimmer | Inception |
| 34 | Maurice Jarre | Doctor Zhivago |
| 35 | Rogier van Otterloo | Turks fruit |
| 36 | Alan Silvestri | Forrest Gump |
| 37 | Miles Davis | Ascenseur pour l'échafaud |
| 38 | Vangelis | 1492: Conquest of Paradise |
| 39 | Gustav Mahler | Death in Venice (Main Title: Adagietto from Symphony No.5) |
| 40 | Richard Rodgers | The Sound of Music |

## Top 3 componisten

De componisten met de meeste noteringen:
| Componist | Aantal |
| John Williams | 5 |
| Hans Zimmer | 4 |
| John Barry | 3 |
| Ennio Morricone | 3 |
* ↑ Filmmuziek Top 200 aflevering 2018 hitnoteringen.nl
* ↑ Stem op de Filmmuziek Top 40! maxvandaag.nl
* ↑ Filmmuziek Top 40 - 2018 hitsallertijden.nl
2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023 · 2024 · 2025
# Vega-archipel

De Vega-archipel is een eilandengroep van ongeveer 6500 eilanden in Nordland in het noorden van Noorwegen. Sinds 2004 staat de archipel op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Het is een bijzonder gebied omdat hier nabij de Poolcirkel al 1500 jaar vissers leven, die ook het dons van de eidereend verzamelden. Bovendien komen er hier bijzondere planten en dieren voor.
De naam komt van het grootste eiland Vega (Oudnoords: Veiga), wat weer iets als 'vloeibaar' betekent.
# Carpoolen

Carpoolen of autopoolen is het deelgebruik van de auto, voornamelijk voor het woon-werkverkeer. Het verdelen van de autokosten over de inzittenden is een belangrijk kostenvoordeel. In België bestaat bovendien een fiscaal voordeel voor carpoolen.

## Geschiedenis

Carpoolen, autopoolen genoemd, werd populair bij de oliecrisis van 1973. Eerder al, tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd het in de Verenigde Staten gebruikt als rantsoeneringsmiddel. De komst van mobiele telefoons en het internet heeft gezorgd voor vergemakkelijking, en daarmee een groei, van het carpoolen. In Europa hebben onder meer de Nederlandse en Belgische overheden de afgelopen jaren vele carpoolplaatsen langs de wegen aangelegd. Ook werden aanvankelijk rijstroken aangelegd enkel bedoeld voor carpoolers maar deze optie is inmiddels verlaten. Een voorbeeld hiervan in Nederland was de wisselstrook op de A1 die oorspronkelijk bedoeld was als carpoolstrook. Carpoolplaatsen zijn te herkennen aan het bord E13, zoals op de foto rechts.

## Doelstellingen en methoden

Carpoolen wordt ook vaak gezien als een oplossing voor het fileprobleem. Ook worden voordelen voor het milieu genoemd, omdat er minder uitstoot van broeikasgassen plaatsvindt door het delen van afgelegde kilometers. In zowel België als in Nederland zijn er verschillende non-profit organisaties en websites om een carpoolafspraak te maken. In Nederland bestaat Toogethr en Wegmetfiles. In Vlaanderen bestaat Carpool, een dienst van Mpact (het vroegere Taxistop).
# Ilygenes

Ilygenes is een geslacht van vlinders uit de familie van de zakjesdragers (Psychidae). De wetenschappelijke naam van dit geslacht is voor het eerst voorgesteld door Edward Meyrick in een publicatie uit 1938.
Dit geslacht is monotypisch, dat wil zeggen dat het maar één soort heeft namelijk Ilygenes intractata Meyrick, 1938 die in China voorkomt.
# Der König Kandaules

Der König Kandaules is een opera van Alexander von Zemlinsky, gecreëerd in 1938, naar een verhaal van André Gide uit 1901: Le Roi Candaule.
Zemlinsky had het stuk al voltooid toen hij naar de Verenigde Staten emigreerde, maar bij zijn dood was nog slechts 30 % van de orkestversie gereed. Omdat de tekst volledig was overgeleverd, kon Zemlinsky-kenner Anthony Beaumont de orkestpartituur geheel uitschrijven. Er werden pogingen ondernomen om de opera in New York te programmeren, maar in het preutse Amerika bleek de zogenaamde “ontuchtige” bedscène in het tweede bedrijf een onoverkomelijk probleem. Daardoor vond de wereldpremière pas plaats door de Hamburgischer Staatsoper op 6 oktober 1996 in een enscenering van Günther Krämer, met decors en kostuums van Gottfried Pilz en onder muzikale leiding van Gerd Albrecht. Sindsdien is het besef doorgedrongen dat Der König Kandaules, samen met Wozzeck en Lulu van Alban Berg en Moses und Aäron van Arnold Schönberg tot de belangrijkste voortbrengselen van het 20ste-eeuwse muziektheater behoort.
Het gegeven van het libretto is tijdloos en snijdt thema’s aan het zoeken naar identiteit, ongelijkheid en machtsmisbruik, vriendschap en loyaliteit, de betrekkelijkheid van rijkdom en vooral: trouw, ware liefde en het delen van geluk. De vrouw die uit bescherming van haar waardigheid zelf ervoor kiest gesluierd door het leven te gaan, geeft aan het verhaal bovendien een actuele betekenis.
Zemlinsky heeft het stuk met enorm meesterschap geschreven. Hij volgt de spanningsopbouw van de tekst in de muziek op de voet en maakt met stijlcitaten uit zijn vroegere werken de opera tot een samenvatting van zijn hele oeuvre. De instrumentatie is met meesterhand gemaakt, met een opvallende rol voor de koperblazers die vaak con sordino spelen, en met een uitgebreid percussie-ensemble (pauken, kleine trom, xylofoon, gong).

## Synopsis

Kandaulus, koning van Lydië, is onmetelijk rijk en wordt omringd door vrienden, die hem met hun gevlei vervelen. Een van hen vindt tijdens een feestmaal een ring in de buik van een vis. Kandaulus ontbiedt de straatarme visser Gyges. Deze vermoordt zijn vrouw, op het moment dat hij verneemt dat een van de vrienden van de koning de liefde met haar heeft bedreven. De koning bewondert deze onvoorwaardelijke daad, beschouwt Gyges als een echte vriend en biedt hem een vertrek in zijn slot aan. In het tweede bedrijf maakt Kandaulus gebruik van de kracht van de ring, die zijn drager onzichtbaar maakt. Hij nodigt Gyges uit om zich onzichtbaar te maken en zo zijn beeldschone vrouw Nyssia te bekijken. Deze heeft niet door dat het iemand anders dan de koning is die haar vertrek betreedt en bedrijft de liefde met hem. In het derde bedrijf deelt Nyssia de koning mee dat zij nooit eerder zo’n bijzondere liefdesnacht heeft meegemaakt. Kandaulus kan zijn jaloezie nauwelijks onderdrukken. Gyges maakt zich bekend aan Nyssia, maar omdat zij zich verraden voelt door haar echtgenoot, overreedt zij Gyges de koning te doden en zelf de troon te bestijgen.

## Opname

Er bestaat een CD-opname van het werk onder leiding van Kent Nagano.