OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jochi

Jochi (ook wel Jöchi) (ca. 1185-1226/1227) was de eerste zoon van Dzjengis Khans vrouw Börte. Hij was de broer van Chagatai, Ögedei en Tolui. Zijn naam is Oud-Mongools voor gast.
Of hij ook de eerste zoon van Dzjengis was, is onduidelijk. Men vermoedde namelijk dat Börte, die rond de verwekking van Jochi door de Merkieten gevangen was genomen, mogelijkerwijs daar bezwangerd was door een van haar ontvoerders. Daardoor werd Jochi door velen als een bastaard gezien en was het min of meer een publiek geheim dat Jochi mogelijkerwijs geen zoon van Dzjengis was. Dit was later ook van groot politiek belang. De yassak schreef voor dat de khagan uit de nakomelingen van Dzjengis gekozen moesten worden. De afkomst van Jochi werd door zijn politieke tegenstanders tegen hem gebruikt en hij werd veelvuldig herinnerd aan zijn positie. Vooral Chagatai was erg tegen een te grote machtspositie voor Jochi. Ook Jochi's zonen Batu en Berke, machtige leiders, werden hierom van een uitzicht op de titel khagan beroofd. Andere zoons van Jochi waren Orda, Sinkur en Siban.
Het rijk van Jochi, waar hij in naam van zijn vader over mocht heersen, was het noordwestelijke deel van het rijk, tot grofweg aan de Kaspische Zee. Ook verkreeg hij al in circa 1207 van zijn vader het gebied ten noorden van Mongolië, rond het Baikalmeer, om over te heersen
Jochi had vele ruzies met zijn familieleden. Hij had vooral veel spanningen met Chagatai, die er alles aan deed om Jochi's bastaard-zijn te bevestigen. Op een speciale khuriltai verklaarde Dzjengis voorgoed dat Jochi zijn bloedeigen zoon was, hetgeen Chagatai verder tegen Jochi opstookte. Deze ruzie werd heviger toen Chagatai een stad wilde plunderen die Dzjengis aan Jochi beloofd had. Hierop werd Ögedei als rechter aangewezen. Hij was het met Chagatai eens, waarna Jochi zich in 1223 terugtrok op zijn gebied en zich niet meer met zijn vader en broers wilde verzoenen. De reden hiervoor is dat hij waarschijnlijk jaloers was op Ögedei, die als opvolger was aangewezen door Dzjengis.
Over wat volgde verschillen de meningen, maar mogelijk was Jochi bezig zich tegen zijn vader te richten. Dzjengis stuurde gezanten naar zijn zoon om hem te ontbieden, maar deze weigerde. Daarna stuurde Dzjengis zijn zoons Chagatai en Ögedei met een leger, maar voordat het tot een mogelijk treffen kwam, hoorde men in februari 1227 dat Jochi was overleden.
* Gemeinsame Normdatei: 119478374
* International Standard Name Identifier: 0000 0000 1386 2380
* Library of Congress Control Number: no98095133
* Nationale Bibliotheek van Polen: a0000001183641
* TDVİA: cuci-han
* Virtual International Authority File: 145323704
* WorldCat: E39PCjxyhpxtf9W3PY8HcrKJ9P
# Tewkesbury (stad)

Tewkesbury is een stad en civil parish in Gloucestershire. Hij ligt aan de samenvloeiing van de rivieren Severn en Upper Avon en enkele kleine zijrivieren. De stad is het bestuurlijke centrum van de gelijknamige district Tewkesbury.
De naam is ontleend aan Theoc, een Saks die er in de 7e eeuw een kluizenaarshut oprichtte. De plaats werd in het Oudengels aangeduid als Theocsbury.
Historisch gezien is Tewkesbury de marktstad voor het omliggende landelijke gebied. Het onderging uitbreiding in de periode na de Tweede Wereldoorlog.
Tewkesbury is ook sinds vele eeuwen een centrum van graanmaalderijen, en de watermolen (Abbey Mill) bestaat nog steeds, al is hij omgebouwd voor residentieel gebruik. Tot voor kort werd nog graan gemalen in een modernere molen, een eindje stroomopwaarts van de stad. Delen van de molen dateren uit 1865. Deze molen werd ooit beschouwd als de grootste en modernste graanmolen ter wereld. Alle mogelijke transportmiddelen werden in de loop der tijden door de uitbaters van de molen gebruikt: weg, spoor en binnenwateren.

## Tewkesbury Abbey

De abdij van de Blessed Virgin Mary in Tewkesbury is de tweede grootste parochiekerk in het land en een voormalig benedictijner klooster.
De kerk zelf wordt gerekend tot een van de mooiste Normandische gebouwen in Engeland. De massieve toren werd ooit uitgeroepen als de grootste en mooiste Romaanse toren in Engeland. Slechts veertien kathedralen van Engeland zijn kleiner en enkel Westminster Abbey bevat meer middeleeuwse kerkmonumenten.
In de middeleeuwen was Tewkesbury uitgegroeid tot een van de rijkste kloosters van Engeland. Na de slag bij Tewkesbury in de Rozenoorlogen in 1471, zocht een deel van de aanhangers van Lancaster toevlucht in de abdij maar de zegevierende Yorkisten, geleid door koning Eduard IV, drongen er toch binnen. Door het daaropvolgend bloedbad moest het gebouw een maand sluiten om het te reinigen en opnieuw in te wijden.
De centrale stenen toren was oorspronkelijk bedekt met een houten spits, die in 1559 instortte en nooit werd herbouwd.
Sinds de reformatie in 1539 is de abdij in gebruik als parochiekerk van de Kerk van Engeland. Het werd in 1879 gerestaureerd door George Gilbert Scott, grootvader van Giles Gilbert Scott.
In 1970 had de abdij te lijden onder overstromingen door de nabijgelegen rivier Severn.
* Dit is een bewerking van het Engelse artikel over dit onderwerp
# Wild Boys of the Road

Wild Boys of the Road is een Amerikaanse dramafilm uit 1933 onder regie van William A. Wellman. Destijds werd de film in Nederland uitgebracht onder de titel Waar zijn onze kinderen.

## Verhaal

Drie jongen trekken tijdens de Grote Depressie door de Verenigde Staten op zoek naar werk. Ze merken dat ze alleen kunnen overleven als criminelen. Ze zitten in treinen, handelen in vuurwapens en plegen diefstallen. Al spoedig krijgt de politie hen in het vizier.

## Rolverdeling

| Acteur | Personage |
| Darro, Frankie Frankie Darro | Eddie |
| Phillips, Edwin Edwin Phillips | Tommy |
| Hudson, Rochelle Rochelle Hudson | Grace |
| Coonan Wellman, Dorothy Dorothy Coonan Wellman | Sally |
| Holloway, Sterling Sterling Holloway | Ollie |
| Hohl, Arthur Arthur Hohl | Dr. Heckel |
| Hovey, Ann Ann Hovey | Lola |
| Gombell, Minna Minna Gombell | Tante Carrie |
| Mitchell, Grant Grant Mitchell | Mijnheer Smith |
| McDowell, Claire Claire McDowell | Mevrouw Smith |
| Barrat, Robert Robert Barrat | Rechter White |
| Robertson, Willard Willard Robertson | Politiecommissaris |
# Antonius Mathijsen

Antonius Mathijsen (Budel, 4 november 1805 – Hamont, 15 juni 1878) was een Nederlands militair geneeskundige die internationaal vermaard werd om de uitvinding van het gipsverband.

## Leven

Antonius Mathijsen was de zoon van een chirurgijn. Hij doorliep de Latijnse school in Weert en studeerde daarna voor arts aan de Militair-Geneeskundige School in Utrecht. Vanaf 1828 deed Mathijsen dienst als Officier van gezondheid derde klasse bij het Nederlandse leger. In 1831 nam hij deel aan de Tiendaagse Veldtocht. In 1837 promoveerde hij in Gießen (Duitsland) in de genees-, heel- en vroedkunde. Als militair arts deed hij dienst in o.a. Utrecht, Zutphen, Venlo, Haarlem, 's-Hertogenbosch, Vlissingen en Breda. Lid der geneeskundige genootschappen te Amsterdam, Hoorn, Utrecht, Brussel, Bonn, Halle, Wenen, Neufchâtel en Zurich.
Hij stierf in 1878 op 72-jarige leeftijd in de Belgische plaats Hamont.

## Uitvinding gipsverband

In het militair hospitaal van Haarlem bedacht Mathijsen in 1851 dat een verband doordrenkt met gipspoeder en water binnen enkele minuten uithardt en zo een goede stabilisatie van de botbreuk bewerkstelligt. Hij publiceerde zijn vinding een jaar later: Nieuwe wijze van aanwending van het gips-verband bij beenbreuken. Eene bijdrage tot de militaire chirurgie.

## Eerbewijzen

Tijdens zijn leven ontving Mathijsen vele internationale eerbewijzen voor zijn uitvinding. In eigen land werd hij onder andere benoemd in 1853 tot ridder in de Orde van de Eikenkroon (in 1847 was hij reeds benoemd tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw) en ontving hij na pensionering per Koninklijk Besluit de rang van Luitenant-kolonel (officier van gezondheid eerste klasse) en een speciaal pensioen. Niet lang voor zijn dood werd in 1876 een gouden medaille tijdens de wereldtentoonstelling in Philadelphia toegekend.
In zowel Budel als Hamont zijn de sporen van Mathijsen nog zichtbaar. Hij kreeg een grafmonument naast de kerk in Hamont. Budel kent sinds 1946 het Dr. Antonius Mathijsen-monument.
Het Militair Hospitaal in Utrecht droeg lange tijd zijn naam: vanaf 1964 heette dat Militair Hospitaal Dr. A. Mathijsen (ook wel bekend als MHAM), totdat het in 1991 fuseerde met het Marinehospitaal van Overveen tot het Centraal Militair Hospitaal (CMH) in Utrecht.
* J. Biemans, 'Antonius Mathijsen' in: P. Timmermans e.a. (red.), Brabantse biografieën. Levensbeschrijvingen van bekende en onbekende Noordbrabanders. Deel 5, Heeswijk, 1999. Online beschikbaar op Brabantserfgoed.nl
* Nederlands militair geneeskundig tijdschrift, jrg 4, 1951, no. 11-12, 01-01-1951 Mathijsen editie ter gelegenheid van 100 jaar gipsverband.
* ↑ Redactie, Redactie (1 januari 1951). Nederlands militair geneeskundig tijdschrift, jrg 4, 1951, no. 11-12, 01-01-1951. Nederlands militair geneeskundig tijdschrift 1951
* ↑ Gedenkteken dr. A. Mathijsen, Budel, erfgoedgeowiki.nl
# Samisch parlement van Finland

Het Samisch parlement van Finland (Noord-Samisch: Sámediggi; Inari-Samisch: Sämitigge; Skolt-Samisch: Sääʹmteʹǧǧ; Fins: Saamelaiskäräjät; Zweeds: Sametinget) is de wetgevende macht van de Samische bevolking in Finland. Het parlement wordt gesubsidieerd door de Finse regering. Het parlement is gevestigd in het culturele centrum Sajos in Inari. Anno 2025 is de voorzitter (president) Pirita Näkkäläjärvi.

## Geschiedenis

Na de Tweede Wereldoorlog zijn er twee comités geweest die betrekking hadden tot Samisch bestuur. Deze comités waren actief tussen 1949 en 1951 en tussen 1971 en 1973. Beide kwamen met het voorstel voor een vorm van onafhankelijk bestuur voor de Samische bevolking. Na aandringen van het tweede comité werden er proefverkiezingen georganiseerd onder de Samische bevolking. Van de 2.649 stemgerechtigden was de opkomst 72,6%. Er werden twintig gedelegeerden gekozen. In 1973 werd de Samische Delegatie bij decreet uitgeroepen. Door de Samische bevolking werd het destijds al een 'parlement' genoemd. Hierna waren er iedere paar jaar verkiezingen.
In 1995 hield de delegatie op te bestaan en nam het Samische Parlement het over, dat door de Finse regering was gelegaliseerd. Het Samische parlement telt 21 leden en vier plaatsvervangende leden. Er zijn iedere vier jaar verkiezingen.
* ↑ (en) Müller-Wille, Ludger (1979). The Sami Parliament in Finland: A model For ethnic minority management?. Études/Inuit/Studies 3 (2): 63–72
* ↑ (fi) Asetus saamelaiskäräjistä. Finlex. Geraadpleegd op 21 februari 2025.
* ↑ (en) The Sámi Parliament. Sajos. Geraadpleegd op 21 februari 2025.
# Myles Smith

Myles Smith (Luton, 3 juni 1998) is een Brits singer-songwriter. Hij is vooral bekend van zijn single Stargazing, waar hij mee doorbrak. Zijn stijl is een combinatie van folk, Americana en pop.

## Biografie

Myles Smith werd geboren in het Britse Luton en komt uit een Brits-Jamaicaanse familie. Op 9-jarige leeftijd begon hij met gitaarspelen. Hij luisterde veel naar poppunk, singer-songwriters en hiphop. Van die poppunk raakte Smith geïnspireerd door Green Day, terwijl Ben Howard hem inspireerde als singer-songwriter. Later kocht Smith zijn eigen gitaar en begon hij te spelen op feestjes. Hij deed covers van onder andere Coldplay, Mumford & Sons en Ed Sheeran. Ook liet Smith zich beïnvloeden door de lokale muziek uit Luton en de muziek die daar in de pubs werd gespeeld, wat hem hielp bij het ontwikkelen van zijn eigen stijl.
In augustus 2020 begon Smith op TikTok covers te plaatsen van bekende liedjes. Met een akoestische cover van Sweater Weather van The Neighborhood wist hij in 2022 een groter publiek aan zich te binden. Eind 2023 bracht hij de singles My Home en Solo uit. Deze verschenen op zijn eerste ep You Promised a Lifetime, die in maart 2024 uitkwam. De liedjes gaan over het dagelijks leven van de zanger en de mensen om hem heen.
Met het nummer Stargazing brak Smith in de zomer van 2024 internationaal door. De plaat bereikte de 4e positie in zijn thuisland het Verenigd Koninkrijk. Ook Nederland maakte door dit nummer kennis met Myles Smith; in de Nederlandse Top 40 kwam het tot de 4e positie, terwijl het in de Vlaamse Ultratop 50 meteen Smiths eerste nummer 1-hit werd. In augustus dat jaar bracht hij opvolger Wait for You uit, wat hem wederom een hit opleverde in het Nederlandse taalgebied. De twee liedjes zijn terug te vinden op Smiths tweede ep A Minute...', die in november 2024 werd uitgebracht. Gelijktijdig met de ep verscheen ook de single Nice to Meet You. Alle drie de singles werden 538 Favourite op Radio 538, terwijl "Stargazing" ook 3FM Megahit werd.

## Hitnoteringen
### Singles

| Single met eventuele hitnotering(en) in de Nederlandse Top 40 | Datum van verschijnen | Datum van binnenkomst | Hoogste positie | Aantal weken |
| Stargazing | 2024 | 08-06-2024 | 3 | 24 |
| Wait for You | 2024 | 31-08-2024 | 7 | 23 |
| Nice to Meet You | 2024 | 09-11-2024 | 7 | 16 |
| Single met hitnotering(en) in de Vlaamse Ultratop 50 | Datum van verschijnen | Datum van binnenkomst | Hoogste positie | Aantal weken |
| Stargazing | 2024 | 25-05-2024 | 1 | 28 |
| Wait for You | 2024 | 26-10-2024 | 31 | 6 |
| Nice to Meet You | 2024 | 09-11-2024 | 8 | 10 |

## Externe link

* Officiële website
* ↑ Myles Smith | Top 40-artiesten
# Men with Wings

Men with Wings is een Amerikaanse dramafilm uit 1938 onder regie van William A. Wellman. Destijds werd de film in Nederland uitgebracht onder de titel Mannen met vleugels.

## Verhaal

Pat Falconer en Scott Barnes zijn twee luchtvaartpioniers. Pat is een roekeloze waaghals en Scott veeleer een berekende wetenschapper. Ondanks hun contrasterende karakters ontstaat er een hechte vriendschap.

## Rolverdeling

| Acteur | Personage |
| MacMurray, Fred Fred MacMurray | Pat Falconer |
| Milland, Ray Ray Milland | Scott Barnes |
| Campbell, Louise Louise Campbell | Peggy Ranson |
| Devine, Andy Andy Devine | Joe Gibbs |
| Overman, Lynne Lynne Overman | Hank Rinebow |
| Hall, Porter Porter Hall | Hiram F. Jenkins |
| Abel, Walter Walter Abel | Nick Ranson |
| Kelly, Kitty Kitty Kelly | Martha Ranson |
| Weidler, Virginia Virginia Weidler | Peggy Ranson (8 jaar) |
| O'Connor, Donald Donald O'Connor | Pat Falconer (10 jaar) |
| Cook, Billy Billy Cook | Scott Barnes (10 jaar) |
| Burke, James James Burke | J.A. Nolan |
| Robertson, Willard Willard Robertson | Kolonel Hadley |
| Morgan, Dennis Dennis Morgan | Galton |
| Clarke, Frank Frank Clarke | Burke |
# Somitomeer

Een somitomeer is een losse verzameling van cellen van het paraxiale mesoderm. Somitomeren kunnen onder een rasterelektronenmicroscoop worden onderscheiden als elkaar opvolgende pseudosegmentaties in het kopgedeelte tijdens de embryonale ontwikkeling van gewervelde dieren, ook zonder de afzettingen in het epitheel die typisch zijn voor somieten.
Ze verschijnen rond het midden van de derde week van ontwikkeling (gerekend vanaf de bevruchting) als gepaarde mesenchym-segmenten aan beide zijden langs de neurale buis, van craniaal tot caudaal tot in totaal 50 segmenten afhankelijk van de soort. Terwijl bij mensen de eerste zeven paren somitomeren – die geen somieten vormen – onder andere het mesoderm van de kieuwspleten vormen en bijdragen aan de externe oogspieren, gelaatsspieren en kauwspieren, De extra paren produceren onder invloed van adhesie-eiwitten zoals N-cadherine en fibronectine aanvankelijk 42-44 somiet-paren, vanaf de 25e dag ongeveer 3-4 per dag. Bij mensen verdwijnen vervolgens verschillende caudale somiteren, zodat er uiteindelijk 35-37 somiet-paren overblijven.
Bij het kipembryo begint tijdens de vorming en verlenging van de primitieve streep de vorming van somitomeren. Op dit moment wordt ook de prechordale plaat gevormd. Het tweede paar somitomeren wordt gevormd als de primitieve streep op zijn langst is. Vanaf segment acht zijn de somitomeren gecondenseerd tot somieten, maar een kolom van segmentplaten met 10-12 somitomeren bevindt zich aan het caudale uiteinde van het paraxiale mesoderm. De segmentplaten krijgen caudaal nieuwe somitomeren van de primitieve streep en condenseren craniaal nieuwe somieten van de meest craniale somitomeren in de kolommen.
Er zijn nog steeds controversiële wetenschappelijke discussies over het bestaan, de oorsprong en de betekenis van de somitomeren en hun afbakening ten opzicht van de somieten.
# British Empire and Commonwealth Games 1958

De zesde British Empire and Commonwealth Games, een evenement dat tegenwoordig onder de naam Gemenebestspelen bekend is, werden gehouden van 18 tot en met 26 juli 1958, in Cardiff, Wales.
Een recordaantal van 35 teams nam deel. Debuterende teams waren Dominica, Gibraltar, Man, Jersey, Malta, Mauritius, Noord-Borneo (Sabah), Saint Vincent en de Grenadines, Sarawak, Sierra Leone en Singapore. Ghana nam voor het eerst als onafhankelijk land deel, de vorige deelname was als Goudkust. Van alle eerdere deelgenomen landen ontbraken alleen Bermuda en Noord-Rhodesië. Voor Zuid-Afrika zou de zesde deelname voorlopig de laatste zijn tot hun terugkeer op de editie van 1994, dit als gevolg van de apartheidpolitiek waardoor de deelname van Zuid-Afrika niet langer gewenst was.
Dezelfde negen sporten als op de edities van 1950 en 1954 werden beoefend.

## Sporten

| Sport | Onderdelen | Onderdelen | Onderdelen |
| Sport | Tot. | M | V |
| Atletiek | 29 | 20 | 9 |
| Boksen | 10 | 10 | 0 |
| Bowls | 3 | 3 | 0 |
| Gewichtheffen | 7 | 7 | 0 |
| Roeien | 6 | 6 | 0 |
| Schermen | 7 | 6 | 1 |
| Wielersport | 5 | 5 | 0 |
| Worstelen | 8 | 8 | 0 |
| Zwemsport Schoonspringen Zwemmen | 4 15 | 2 8 | 2 7 |
| Totaal | 94 | 75 | 19 |

## Medailleklassement

| | Land | 1 | 2 | 3 | Totaal |
| 1 | Engeland | 29 | 22 | 29 | 80 |
| 2 | Australië | 27 | 22 | 17 | 66 |
| 3 | Zuid-Afrika | 13 | 10 | 8 | 31 |
| 4 | Schotland | 5 | 5 | 3 | 13 |
| 5 | Nieuw-Zeeland | 4 | 6 | 9 | 19 |
| 6 | Jamaica | 4 | 2 | 1 | 7 |
| 7 | Pakistan | 3 | 5 | 2 | 10 |
| 8 | India | 2 | 1 | 0 | 3 |
| 9 | Singapore | 2 | 0 | 0 | 2 |
| 10 | Canada | 1 | 10 | 16 | 27 |
| 11 | Wales | 1 | 3 | 7 | 10 |
| 12 | Noord-Ierland | 1 | 1 | 3 | 5 |
| 13 | Bahama-eilanden | 1 | 1 | 0 | 2 |
| 13 | Barbados | 1 | 1 | 0 | 2 |
| 15 | Malakka | 0 | 2 | 0 | 2 |
| 15 | Nigeria | 0 | 1 | 1 | 2 |
| 17 | Brits-Guiana | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 17 | Oeganda | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 19 | Zuid-Rhodesië | 0 | 0 | 3 | 3 |
| 20 | Kenia | 0 | 0 | 2 | 2 |
| 21 | Ghana | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 21 | Man | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 21 | Trinidad en Tobago | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Totaal | Totaal | 94 | 94 | 104 | 292 |
Atletiek · Boksen · Bowls · Gewichtheffen · Roeien · Schermen · Schoonspringen · Wielersport · Worstelen · Zwemmen
1930 · 1934 · 1938 · 1950 · 1954 · 1958 · 1962 · 1966 · 1970 · 1974 · 1978 · 1982 · 1986 · 1990 · 1994 · 1998 · 2002 · 2006 · 2010 · 2014 · 2018 · 2022 · 2026
* Officiële website Gemenebestspelen
# Lady of Burlesque

Lady of Burlesque is een Amerikaanse filmkomedie uit 1943 onder regie van William A. Wellman.

## Verhaal

Het nieuwe revuemeisje Dixie Daisy heeft meteen het publiek op haar hand. Haar succes is een doorn in het oog van de diva Lolita La Verne. De zaken worden nog ingewikkelder, wanneer prinses Nirvena haar rentree maakt. Zij was vroeger de ster van de revue en ze had bovendien een affaire met de baas. Wanneer haar beide rivalen worden vermoord, rust de verdenking al spoedig op Dixie Daisy.

## Rolverdeling

| Acteur | Personage |
| Stanwyck, Barbara Barbara Stanwyck | Dixie Daisy |
| O'Shea, Michael Michael O'Shea | Biff Brannigan |
| Bromberg, J. Edward J. Edward Bromberg | S.B. Foss |
| Adrian, Iris Iris Adrian | Gee Gee Graham |
| Dickson, Gloria Gloria Dickson | Dolly Baxter |
| Faust, Victoria Victoria Faust | Lolita La Verne |
| Bachelor, Stephanie Stephanie Bachelor | Prinses Nirvena |
| Dingle, Charles Charles Dingle | Inspecteur Harrigan |
| Martin, Marion Marion Martin | Alice Angel |
| Gordon, Pete Pete Gordon | Pat Kelly |
| Fenton, Frank Frank Fenton | Russell Rogers |
| Lee, Pinky Pinky Lee | Mandy |
| Conroy, Frank Frank Conroy | Stacchi |
| Kelly, Lew Lew Kelly | Kluizenaar |
| Carleton, Claire Claire Carleton | Sandra |
# Pamir (schip, 1905)

De Pamir was een Duits zeilschip dat in de eerste decennia van de 20e eeuw met de andere schepen uit de "Flying P-Line" salpeter uit Chili en graan uit Australië naar Europa bracht. Het schip verging in 1957. Van de 86 opvarenden overleefden slechts zes deze scheepsramp. Van de 80 slachtoffers van de schipbreuk waren er 45 kadetten van tussen 16 en 18 jaar oud. In de Sint-Jacobikerk in Lübeck is een kapel ingericht om deze slachtoffers te gedenken; daar bevindt zich ook een bij het schip behorende reddingsboot, waarin één overlevende werd geborgen.
De Pamir was een stalen bark, een dwarsgetuigde viermaster, die van stapel liep op 29 juli 1905 in Hamburg. Dit was tevens de thuishaven van de opdrachtgever rederij Ferdinand Laeisz, die een serie snelle en goed onderhouden zeilschepen in de vaart had met namen als Preußen, Pommern, Parma, Potosi, en Placilla. De laatste acht, ook wel de "acht zusters" genoemd waren de Pangani (1903), Pechili (1903), Pamir (1905), Peking (1911), Passat (1911), Pola (1918), Priwall (1920) en Padua (1926). Ze voeren op Valparaiso om chilisalpeter te halen. Dat was een meststof voor de landbouw in Europa, die in het noorden van Chili werd gedolven. Op de heenreis werden goederen meegenomen die een bevrachter had aangeboden of die Laeisz dacht te kunnen slijten in Zuid-Amerika.
In 1914 kon de Pamir de thuisreis niet voltooien doordat de oorlog was uitgebroken. Schip en bemanning legden aan in Santa Cruz de la Palma, waar ze zes jaar bleven liggen. Toen het schip in 1920 eindelijk binnenliep in Hamburg, werd het krachtens het Verdrag van Versailles als schadevergoeding overgedragen aan Italië. Na een korte dienst als kolenboot tussen Napels en Rotterdam werd het in 1922 opgelegd in Genua. In 1924 kochten de Duitsers het terug, waarna de vaart op Chili enige tijd werd hervat. In Duitsland was echter intussen de productie van kunstmest van de grond gekomen, en de vraag naar chilisalpeter nam navenant af. Op 28 juli 1931 zeilde de Pamir voor het laatst de thuishaven Hamburg binnen.
Het schip werd verkocht aan de Finse rederij Gustav Erikson, een van de laatste maatschappijen die zeilschepen op commerciële wijze exploiteerde. Vanaf dat jaar voer de Pamir op Australië, waar vooral graan werd geladen. In de oorlog was het nog enige tijd vanuit Nieuw-Zeeland in bedrijf en in 1951 werd het omgebouwd tot opleidingsschip. De laatste eigenaar was een stichting, die de Pamir en haar zusterschip de Passat wilde behouden. Op 21 september 1957 verging de Pamir in de orkaan Carrie op 500 zeemijlen ten zuidwesten van de Azoren. Het schip maakte in de storm zware slagzij naar bakboord. Door het gaan schuiven van de lading, die uit gerst bestond, werd de slagzij verergerd, en het schip kapseisde.

## Literatuur

* Heinrich Hauser: Het laatste zeilschip; uitg. Querido Amsterdam
* Alan Villiers: Glorie en ondergang van het Kaap- Hoorn-schip; uitg. de Boer A’dam
* Heinz Burmester: Mit der Pamir um Kap Horn, uitg. Stalling AG Oldenburg/Hamburg
* Hans George Prager: F.Laeisz, uitg. Koehlers Herford
* Brennecke Dummer: Viermastbark Pamir (Ihr schicksal im Zemtrum des Hurrikans “Carrie”), uitg. Koehlers Herford