# Jacques Blois

Jacques Blois was een Belgische linguïst, grammaticus, professor en onderzoeker in computationele taalkunde, erkend voor zijn pioniersbijdragen aan morfologische analyse, terminologiebeheer, Franse grammatica en lexicologie. Hij was de auteur van de veelgebruikte Grammaire Blois, uitgegeven door Didier (Marcel) (Brussel / Montreal / Parijs). Als professor en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel (ULB) en het ISTI, bedacht hij het systeem van morfologische analyse dat werd gebruikt in de kern van DICAUTOM (Dictionnaire Automatique), een voorloper van de Eurodicautom terminologiedatabase van de Europese Commissie. Dit sleutelonderdeel van dit systeem werd gedetailleerd beschreven in Blois' werk uit 1962, Morphologie du français pour la traduction automatique, gepubliceerd onder Euratom, dat automatische Franse synthese mogelijk maakte en werd getest op de IBM 1620. DICAUTOM verwierf internationale erkenning, met name door te worden genoemd in het ALPAC-rapport van 1966 in de Verenigde Staten als een belangrijk machinehulpmiddel voor vertalers. Historicus John Hutchins erkende in zijn invloedrijke werk Machine Translation: Past, Present, Future Blois' werk aan DICAUTOM als onderdeel van de vroege inspanningen van "voorlopers en pioniers" in het veld, waarbij hij het belang ervan benadrukte in de ontwikkeling van vertaaltechnologie. Blois leverde ook belangrijke bijdragen aan Franse grammatica, syntaxis en lexicologie, met name door zijn studies over neologismen in de Franse pers en zijn veelgebruikte grammaticaboeken voor het Belgische secundair onderwijs. Zijn werk aan morfologische analyse werd internationaal erkend en verdiende citaten in prestigieuze publicaties zoals het tijdschrift Science in 1964.

## DICAUTOM en Eurodicautom

Tussen 1961 en 1963 maakte Blois deel uit van de Groupe de Linguistique Automatique aan de ULB, waar hij het systeem van morfologische analyse bedacht dat werd gebruikt in DICAUTOM (Dictionnaire Automatique), een vroeg Euratom-project (contract nr. 018615 CETB) dat tot doel had de raadpleging van woordenboeken voor vertalers in de Europese Gemeenschap te automatiseren. Dit systeem was een sleutelonderdeel dat zorgde voor een precieze termophaling in meertalige vertaling, waardoor vertalers automatisch woordenboeken konden opbouwen en raadplegen voor het vertalen van Frans naar elke doeltaal met ondubbelzinnige precisie. Ontwikkeld als een bijproduct van het primaire doel van de groep, machinevertaling van Russisch naar Frans, benutte DICAUTOM Blois' systeem van morfologische analyse en de expertise van het team in lexicale keuze, aanvankelijk geperfectioneerd door Russisch-Franse woordenboekconcordanties in de natuurkunde. Het systeem werd getest op IBM 1401 en IBM 7090 computers. Een derde versie, gepresenteerd door Bachrach op COLING 1967 en geoptimaliseerd voor Duits op een IBM 360/40, bouwde voort op deze basis, waarbij contextuele analyse en bestandsstructurering werden verbeterd. Dit werk legde de basis voor Eurodicautom, gelanceerd in 1975 als een meertalige terminologiedatabase voor de Europese Commissie, die later evolueerde tot IATE, het huidige terminologie-instrument van de Europese Unie. De betekenis van DICAUTOM reikte verder dan Europa, aangezien het werd genoemd door het Automatic Language Processing Advisory Committee (ALPAC) in zijn invloedrijke rapport van 1966 over de stand van machinevertaling. Het comité benadrukte DICAUTOM, ontwikkeld door de Universiteit van Brussel voor de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, als een voorbeeld van een veelbelovend "machinehulpmiddel voor vertalers," met name op het gebied van automatische woordenboeken. Deze erkenning onderstreepte de praktische waarde van DICAUTOM's benadering van morfologische analyse en termophaling ter ondersteuning van menselijke vertalers, in tegenstelling tot de ambitieuzere maar minder succesvolle inspanningen op het gebied van volledig geautomatiseerde machinevertaling in die tijd.

## Grammatica en syntaxis

Jacques Blois schreef verschillende werken over de structurele analyse van de Franse taal. Zijn meest bekende bijdrage op dit gebied is de Grammaire Blois, een grammaticareferentie die veelvuldig werd gebruikt in het onderwijs.

## Neologie en lexicologie

Hij analyseerde de vorming van neologismen in de Franse pers en publiceerde in 1980 "Les Néologismes dans l'hebdomadaire L'Express", waarmee hij bijdroeg aan lexicologische studies.

## Taalkundige databases

Blois droeg bij aan de ontwikkeling van de taalkundige databases CLEF en LEXI bij ISTI voor terminologisch onderzoek.

## Erkenning en nalatenschap

De impact van Blois' werk op computationele taalkunde is duidelijk in de evolutie van Europese terminologiebeheersystemen. Historicus Gwénaël Glatre beschrijft DICAUTOM als een voorloper van Eurodicautom, dat later het belangrijkste terminologie-instrument werd voor Europese vertalers van de jaren 1970 tot de vervanging door IATE in 2007.
Blois' uitvinding van het systeem van morfologische analyse gebruikt in DICAUTOM verwierf internationale erkenning en werd genoemd in het rapport van de National Science Foundation uit 1962 en in een artikel uit 1964 door Victor H. Yngve in Science. Zijn werk uit 1963 werd later gerefereerd in een presentatie op COLING 1967 over de derde versie van DICAUTOM, wat hem markeert als een vroege bijdrager aan computationele lexicografie. Historicus John Hutchins nam in zijn boek uit 1986 Machine Translation: Past, Present, Future DICAUTOM op onder de bijdragen van "voorlopers en pioniers" in het veld, waarbij hij de rol ervan benadrukte als een praktisch hulpmiddel in een periode die werd gedomineerd door ambitieuze maar minder succesvolle pogingen tot volledig geautomatiseerde vertaling. De praktische impact van Blois' werk aan DICAUTOM werd verder aangetoond door de opname ervan in het ALPAC-rapport van 1966, een cruciale evaluatie van machinevertaalonderzoek in de Verenigde Staten. Hoewel het rapport zeer kritisch was over volledig geautomatiseerde machinevertaling-systemen, prees het DICAUTOM als een effectief "machinehulpmiddel voor vertalers," met name voor zijn automatische woordenboekmogelijkheden, waarbij de rol ervan in het ondersteunen van menselijke vertalers werd benadrukt. Deze internationale erkenning onderstreepte het belang van Blois' bijdragen aan de ontwikkeling van terminologiebeheer-tools, die later systemen zoals Eurodicautom en IATE beïnvloedden.
Naast zijn werk aan machinevertaling en terminologiebeheer was Blois een actieve bijdrager aan academisch onderzoek in taalkunde en computationele taalkunde. Hij publiceerde regelmatig in Équivalences, een tijdschrift gewijd aan vertaalstudies, waar hij onderwerpen zoals morfologische analyse, neologie en taalkundige databases verkende. Zijn bijdragen aan de analyse van Franse neologismen en structurele taalkunde beïnvloedden later onderzoek in lexicologie en vertaalstudies.
Zijn methodologieën blijven moderne benaderingen van terminologiebeheer vormgeven, met name via tools zoals IATE, de opvolger van Eurodicautom van de Europese Unie. Hoewel zijn werk vandaag de dag minder bekend is, heeft het een blijvende impact gehad op computationele taalkunde en meertalige vertaalystemen.
Het werk van Jacques Blois in computationele taalkunde, vertaalstudies, Franse grammatica en neologie is erkend in internationale en hedendaagse academische publicaties, zoals blijkt uit verschillende onafhankelijke secundaire bronnen. Al in 1962 werd zijn boek Morphologie du français pour la traduction automatique, geschreven met E. Morlet, genoemd in Current Research and Development in Scientific Documentation, No. 11, een rapport van de National Science Foundation (NSF), dat zijn vroege bijdragen aan machinevertaling benadrukte. In 1964 werd Analyse Morphologique Automatique du Français (1963) gerefereerd door Victor H. Yngve in een artikel in het tijdschrift Science, getiteld Automatic Information Processing in Western Europe, dat Europese vooruitgang in informatieverwerking onderzocht, wat Blois' internationale zichtbaarheid in de jaren 1960 verder vergrootte. In 1969 citeerde L'Athénée (volume 58), gepubliceerd door de Federatie van het Belgische Openbare Secundaire Onderwijs, zijn werk in verband met de "Grammaire Blois," wat zijn invloed in het Belgische secundair onderwijs aantoont. In 1970 refereerde Marche romane (volume 20), gepubliceerd door de Vereniging van Romaanse Geleerden van de Universiteit van Luik, aan zijn onderzoek, mogelijk op het gebied van syntaxis of neologie. In 1972 noemde de Revue des langues vivantes (volume 38), gepubliceerd door de Vereniging van Leraren Vreemde Talen in België, ook zijn bijdragen, wat zijn erkenning in meertalige academische kringen versterkte.
Verschillende van Blois' grammaticaboeken werden veelvuldig gebruikt in het Belgische secundair onderwijs van de late jaren 1960 tot de jaren 1980. Zijn educatieve boeken, met name de serie Notre langue française, werden aangenomen in scholen en droegen bij aan het onderwijs in Franse grammatica en syntaxis. Deze werken maken nu deel uit van de **Collecties van het Nationaal Museum van Onderwijs - Réseau Canopé (Frankrijk)**, wat hun historische en pedagogische betekenis benadrukt.
Zijn invloed blijft voortduren in recentere studies. In 2010 werd Les néologismes dans l'hebdomadaire L'Express (1980) geciteerd in de Proceedings of the 1st International Congress on Neology in Romance Languages, gepubliceerd onder leiding van M. Teresa Cabré door Pompeu Fabra Universiteit, een toonaangevende instelling in Romaanse taalstudies, wat de voortdurende relevantie van zijn onderzoek naar lexicale evolutie aantoont. In 2011 werd Grammaire Blois (1975) gerefereerd door Radka Fridrichová in een artikel over afkortingen in het Frans, gepubliceerd in Romanica Olomucensia (vol. 23, nr. 2), een peer-reviewed tijdschrift van Palacký-Universiteit Olomouc. In 2015 citeerde François Parent in zijn proefschrift The Definition of the Term "Word" in Contemporary French Grammar: A Lexico-Grammatical Semantic Approach aan Université Laval de Grammaire Blois voor de bijdrage ervan aan de analyse van lexicale en grammaticale eenheden. In 2018 refereerde Audrey Roig in Nous allons à Mons. Du régime à l'adjet, gepubliceerd in SHS Web of Conferences tijdens het Wereldcongres van de Franse Taalkunde, aan de Grammaire Blois (1975) om de evolutie van de classificatie van complementen in schoolgrammatica te illustreren. In 2004 citeerde de Cahiers de lexicologie (nummers 84-87), gepubliceerd door het CNRS, de Grammaire Blois, wat de relevantie ervan in modern onderzoek bevestigt. Ten slotte citeerde Stoyan Trachliev in 2023 in zijn proefschrift aan de Universiteit van Salamanca Structure et ponctuation van Jacques Blois (1971).
Deze citaten, die meer dan zes decennia beslaan en verschijnen in erkende academische publicaties, illustreren Blois' blijvende invloed op computationele taalkunde, grammatica en neologie.
Fridrichová analyseert het onderscheid dat Blois en Bar maken tussen acroniemen, afkortingen en truncaties, waarbij ze hun kritische kijk op de impact van truncaties in de Franse taal benadrukken. Ze citeert Blois en Bar (1975): > "Er zijn linguïsten wiens definitie van afkorting zo vaag is dat het echt moeilijk is om te bepalen wat ze met dit begrip bedoelen. De auteurs van Notre langue française: la grammaire maken enerzijds onderscheid tussen acroniemen of afkortingen en anderzijds truncaties 'die niet moeten worden verward met afkorting, lijken een taalkundig tic van onze tijd te zijn,' en ze voegen eraan toe dat 'deze wijze van vorming – of liever vervorming – bijzonder wijdverbreid is in studentenslang'" (Blois & Bar, 1975: 30).
Fridrichová benadrukt dat Blois en Bar truncaties zien als een vervorming van de taal in plaats van een verrijking, een perspectief dat nog steeds taalkundige debatten voedt. Deze citatie toont de blijvende relevantie van Blois' werk in moderne taalkundige studies en de kritische receptie ervan door onderzoekers.

## Publicaties
### Boeken

* Morphologie du français pour la traduction automatique (1962, met E. Morlet)
* Analyse morphologique automatique du français (1963)
* Notre langue française. Grammaire pour toutes les classes de l'enseignement secondaire. (1972, met Marc Bar)
* Notre langue française. Textes et exercices. Classe de sixième. (1969, met Marc Bar)
* Notre langue française. Textes et exercices. Classe de quatrième. (1971, met Marc Bar)
* Notre langue française. Exercices. Classes terminales. Livre du maître. (1973, met Marc Bar)
* Notre langue française. Textes et exercices. Livre du maître. Cycle d'observation I (6e) et II (5e). Cycle d'orientation (4e). (1973, met Marc Bar)
* Précis d'analyse française. Classes de 6e, 5e et 4e. (1962, met Marc Bar)
* Les Néologismes dans l'hebdomadaire L'Express (1980)

### Artikelen

* "Les banques de données de l'I.S.T.I." (Équivalences, 1983)
* "Les néologismes dans l'hebdomadaire L'Express (1er trimestre de 1979, n°1434 à 1446)" (Équivalences, 1979)
* "Un centre de néologie à Bruxelles" (Équivalences, 1978)
* "Les néologismes dans l'hebdomadaire L'Express (IVème trimestre de 1977, n°1369 à n°1381)" (Équivalences, 1978)
* "Sens et structure : le problème de la traduction mécanique" (Équivalences, 1976)
* "Le perfectionnement de haut niveau au laboratoire de langues" (Équivalences, 1974)
* "Néologismes et mots oubliés" (Équivalences, 1973)
* "Structure et ponctuation" (Équivalences, 1971)

### Boekrecensies

* "Henry (Albert), Métaphore et Métonymie" (Équivalences, 1973)
* "Dubois (Jean), Grammaire structurale du Français, III, La phrase et ses transformations" (Équivalences, 1973)
* "Coyaud (Maurice), Linguistique et Documentation" (Équivalences, 1973)
* "Caput (Jean-Pol), La Langue française, Histoire d'une Institution" (Équivalences, 1973)
* "Termes techniques français - Essai d'Orientation de la Terminologie" (Équivalences, 1973)