# Great British Railways

Great British Railways is een gepland Brits staatsbedrijf die beoogd is als eigenaar van de spoorinfrastructuur in het Verenigd Koninkrijk en de exploitant van het overgrote deel van het personenvervoer per spoor in het Verenigd Koninkrijk. Dit betekent, voor het personenvervoer, een terugkeer naar de situatie van voor de privatisering van de Britse spoorwegen. Een aantal vervoerders is hiervan uitgezonderd, zoals Transport for London en Merseyrail. Ook de spoorwegen in Noord-Ierland vallen buiten dit project: die zijn steeds in overheidshanden geweest.

## Achtergrond

De hernationalisatie werd aangekondigd in een beleidsdocument getiteld Great British Railways: Williams-Shapps plan for rail, gepubliceerd in mei 2021.
Bij de privatisering van de Britse spoorwegen, onder de Railways Act 1993, was reeds voorzien dat de kans bestond dat een private spoorwegmaatschappij gedurende de looptijd van het exploitatiecontract ("franchises") niet meer in staat zou zijn aan zijn verplichtingen te voldoen. In een dergelijke situatie was de overheid gehouden de exploitatie over te nemen tot het einde van de looptijd. Dit heeft zich meerdere keren voorgedaan. De feitelijke exploitatie werd dan veelal uitgevoerd door een andere onderneming, in opdracht van de betrokken overheid.
Great British Railways zal op een (op een in eind 2024 nog te bepalen) later tijdstip de infrastructuur overnemen van de huidige eigenaar Network Rail. De overgang van de eigendom en het beheer van het rollend materieel vindt gefaseerd plaats, bij de expiratie van de lopende exploitatiecontracten.
De start van Great British Railways als feitelijke uitvoerder van treindiensten is nog niet bekend. Vooruitlopend op de juridische start ervan is een organisatie geheten Shadow Great British Railways opgericht, belast met de voorbereiding.
Het hoofdkantoor zal worden gevestigd in Derby. Het "historische" British Rail-logo zal worden gebruikt. De wettelijke basis voor de nieuwe organisatie werd op 28 november 2024 gelegd met de Passenger Railway Services (Public Ownership) Act 2024.
Tevens is een organisatie geheten Great British Railways Transition Team opgericht.
* ↑ Via diverse tussenliggende rechtspersonen, zie en:NI Railways.
* ↑ Een tijdelijke vorm van hernationalisatie had al plaatsgevonden naar aanleiding van de Coronacrisis, toen de inkomsten van spoorwegmaatschappijen tot vrijwel nihil waren teruggevallen en nagenoeg alle financiële risico's door de overheid werden overgenomen.
* ↑ Department for Transport, Great British Railways: Williams-Shapps plan for rail (20 mei 2021). Geraadpleegd op 15 december 2024.
* ↑ Onder meer bij Abellio ScotRail, eigendom van de Nederlandse Spoorwegen.
* ↑ Zie en:Operator of last resort voor een overzicht van deze maatschappijen
* ↑ Het Department for Transport had hiertoe een vennootschap opgericht geheten DfT OLR Holdings Ltd, waarbij OLR stond voor Operator of Last Resort; de naam hiervan is later gewijzigd in DfT Operator Ltd; zie Operator of last resort.
* ↑ In december 2024 maakte Transport Secretary Heidi Alexander bekend dat South Western Railway op 25 mei 2025 zou worden overgenomen bij het einde van de looptijd van het franchisecontract, c2c in juli 2025 en Greater Anglia in de herfst van 2025. RAIL, Government to take over from train operators at 'average rate of one every three months' (5 december 2024). Geraadpleegd op 27 januari 2025.
* ↑ Department for Transport and The Rt Hon Louise Haigh MP, Establishing a Shadow Great British Railways (3 september 2024). Geraadpleegd op 15 december 2024.
* ↑ Department for Transport and The Rt Hon Mark Harper, Derby named as home of Great British Railways HQ (21 maart 2023). Geraadpleegd op 5 jauari 2025.
* ↑ Passenger Railway Services (Public Ownership) Act 2024 (28 november 2024). Geraadpleegd op 15 december 2025.
* ↑ Great British Railways Transition Team, Creating a simpler, better railway for everyone in Britain. Geraadpleegd op 15 december 2024.