OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sumbawa (eiland)

Sumbawa (Nederlands, historisch: Soembawa) is een van de Kleine Sunda-eilanden (Nusa Tenggara), behorend tot Indonesië. Het ligt in het zuidoostelijk deel van de Indonesische archipel, tussen Lombok in het westen en Flores in het oosten. De oppervlakte van het eiland bedraagt circa 15.600 km². Het eiland is daarmee ongeveer half zo groot als België. Het eiland is dunbevolkt met zijn circa 1 miljoen inwoners. Het landschap biedt door de hitte van de winden vanuit het Australische continent een droge en dorre aanblik.
Sumbawa bestaat uit twee grote schiereilanden die door een landengte van elkaar worden gescheiden, en enkele omliggende kleine eilandjes. Het westelijke schiereiland is Semawa en heeft als hoofdstad Sumbawa Besar, het oostelijke heet Bima en heeft als hoofdstad Bima. Het vliegveld bevindt zich op 16 km van Bima. Het is goed bereikbaar en heeft dagelijkse vluchten op Denpasar (Bali), Ende (Flores), Yogyakarta, Kupang (Timor), Labuan Bajo (Flores), Mataram (Lombok), Semarang en Surabaya. Ook zijn er elke week vluchten naar Tambolaka (West-Sumba), Waingapu (Oost-Sumba), Ruteng, Maumere en Bajawa (alle op Flores). In Bima is het sultanspaleis de moeite van het bekijken waard.
In het westen spreekt men Soembawarees (Bahasa Semawa), in het oosten Bimanees (Bahasa Bima).

## Geschiedenis

De koningen op Sumbawa waren volgens een ingewikkeld systeem schatplichtig aan de sultan van Makassar. Ieder jaar moest er belasting betaald worden in de vorm van rijst, bijenwas, geld of slaven.
De Nederlanders hadden weinig belangstelling voor dit buitengewest, waardoor de inwoners van Sumbawa weinig contact hadden met hun koloniale meesters. De verhoudingen met de Nederlanders waren desondanks goed en de gouverneur-generaal kreeg als relatiegeschenk zo nu en dan een slavin toegestuurd door een lokale koning.
Sumbawa verwierf enige bekendheid door de uitbarsting van de vulkaan Tambora in april 1815. die tegenwoordig wordt gezien als oorzaak van het Jaar zonder zomer, 1816. De Gunung Tambora is omringd met een brede gordel tropisch regenwoud die over gaat in naaldwoud en eindigt in een kale rotsige top met een 3 km breed kratermeer op 2815 m hoogte.
* ↑ Gearchiveerde kopie. Gearchiveerd op 11 oktober 2021. Geraadpleegd op 11 oktober 2021.
* ↑ Mount Tambora, Encyclopaedia Britannica
# Peter G.M. van der Heijden

Peter Gosewinus Maria (Peter) van der Heijden (1959) is een Nederlands onderzoeksmethodoloog, hoogleraar Statistiek aan de Universiteit Utrecht, en expert op het gebied van multivariate en exploratieve statistiek.
Van der Heijden studeerde vanaf 1977 psychologie en methoden en technieken van onderzoek aan de Universiteit Leiden, en promoveerde hier in 1987 op het proefschrift "Correspondence analysis of longitudinal categorical data".
Vanaf 1980 werkte Van der Heijden eerst als promovendus en later als wetenschappelijk medewerker bij de Universiteit Leiden. In 1992 werd hij hoogleraar "Statistiek ten behoeve van de Sociale Wetenschappen" aan de Universiteit Utrecht.
Van der Heijden doet onderzoek naar aanverwante zaken als omvangschattingen, randomized response, schattingen van fraude en de analyse van categorische data.

## Publicaties

* 1982. How to plot Albert Gifi. Met Ineke Stoop. Department of Datatheory, Faculty of Social Sciences, University of Leiden.
* 1987. Correspondence analysis of longitudinal categorical data. Proefschrift. Leiden : DSWO Press.
* 1992. Evaluatie van het longitudinaal verplaatsingsonderzoek. Met Filip Smit en Ger van Gils. Utrecht : Vakgroep Sociologie, Rijksuniversiteit Utrecht.
* 1992. Statistical modelling : a selection of papers from the sixth international workshop on statistical modelling, Utrecht, The Netherlands, 15-19 July, 1991. Red. met anderen. Amsterdam : North-Holland.
* 2001. Randomized response: onderzoek naar regelovertreding : resultaten ABW, WAO en WW. Met Gèr van Gils en Annemarie Rosebeek. Doetinchem : Elsevier bedrijfsinformatie.
* 2001. Ontwerp simulatiemodel leefbaarheid. Met anderen. Leiden : TNO Preventie en Gezondheid.
* 2006. Methoden voor omvangschattingen van verborgen populaties, met name illegalen. Met Dirk Sikkel en Ger van Gils. Meppel : Boom Juridische uitgevers.
* 2007. Methodenleer en Statistiek Faculteit sociale wetenschappen Universiteit Utrecht : enkele persoonlijke geschiedenissen van de periode 1970-2007. Met Martijn de Goede (red.) Utrecht : Vakgroep M&S, FSW, Universiteit Utrecht.

## Externe link

* Peter Van der Heijden, Universiteit Utrecht.
* 1 2 Peter G.M. van der Heijden Universiteit Utrecht. Bezien 15 december 2010.
# Scheldefietsbrug

Scheldefietsbrug kan verwijzen naar:
* Scheldefietsbrug (Antwerpen)
* Scheldefietsbrug (Wetteren)
* Scheldefietsbrug of IJzerwegbrug tussen Avelgem en Orroir, op fietssnelweg F45
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Scheldefietsbrug en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Fernand van den Corput

Fernand Louis Henri François Joseph Van den Corput (Brussel, 11 juli 1872 - Ukkel, 17 januari 1948) was een Belgisch politicus voor de Katholieke Partij.

## Biografie
### Familie

Fernand van den Corput was een zoon van Édouard van den Corput, doctor in de geneeskunde, senator en hoogleraar aan de Université libre de Bruxelles, en Louise Hay.
Hij trouwde in 1900 in Itterbeek met Adrienne (Fernande) du Toict (1879-1946). Ze kregen een zoon en vijf dochters.
* Marie-Thérèse van den Corput (1901-1991), trouwde in 1922 in Assenois met baron Michel le Pelletier de Glatigny (1889-1932). Ze kregen een zoon en vier dochters, met afstammelingen tot heden.
* Sabine van den Corput (1903-1992), trouwde in 1923 in Assenois met graaf Daniel d'Audiffret (1892-1950). Ze kregen twee zoons en vier dochters, met afstammelingen tot heden. Ze hertrouwde in 1951 in Brussel met Noël Henry de Villeneuve (1903-1985). Het huwelijk bleef kinderloos.
* Christiane van den Corput (1906-1978), trouwde in 1929 in Assenois met graaf Victor de Marchant et d'Ansembourg (1898-1980), kamerheer van de groothertog van Luxemburg, zoon van graaf Amaury de Marchant et d'Ansembourg, kamerheer van de groothertogin van Luxemburg en koningin van Nederland, burgemeester van Tuntange, Luxemburgs volksvertegenwoordiger en diplomaat. Ze kregen zeven zoons en een dochter, met afstammelingen tot heden.
* Anne-Marie (Annick) van den Corput (1907-1970), trouwde in 1926 in Assenois met graaf Albert de Briey (1893-1964), zoon van graaf Camille de Briey, volksvertegenwoordiger en gouverneur van Luxemburg. Ze kregen twee zoons en vier dochters, met afstammelingen tot heden.
* Marie-Noële van den Corput (1911-1997), trouwde in 1933 in Aarlen met graaf François d'Alcantara de Querrieu (1910-1940), zoon van graaf Juan (Jean) d'Alcantara de Querrieu, burgemeester van Bachte-Maria-Leerne, provincieraadslid van Oost-Vlaanderen en consul in Amiens, en broer van graaf Pierre d'Alcantara de Querrieu, verzetsstrijder. Ze kregen vijf dochters, met afstammelingen tot heden.

### Loopbaan

Van den Corput promoveerde tot doctor in de rechten aan de ULB en vestigde zich als advocaat. Hij werd katholiek volksvertegenwoordiger voor het arrondissement Aarlen (1921-1932) en voor het arrondissement Neufchâteau (1946-1948). Hij was eveneens van 1932 tot 1945 gouverneur van Luxemburg. Tijdens de oorlog werd hij verhinderd zijn ambt uit te oefenen.
In 1919 werd hij opgenomen in de Belgische adel.

## Literatuur

* Paul VAN MOLLE, Het Belgisch Parlement 1894-1972, Antwerpen, Standaard, 1972.
# Tom Kalender

Tom Kalender (Hamm, 27 maart 2008) is een Duits autocoureur. In 2024 werd hij de jongste kampioen van de ADAC GT Masters.

## Carrière
### Karting

Kalender begon zijn autosportcarrière in het karting in 2016. Hij begon met rijden in zijn thuisland Duitsland, waar hij in 2019 de Bambini-klasse van zowel de ADAC Kart Masters als de Westdeutscher ADAC Kart Cup won. Tevens eindigde hij vaak in de top 3 van de eindstand in diverse kartkampioenschappen.
In 2021 ging Kalender internationaal karten en nam hij deel aan de OKJ-klasse van onder meer de WSK Champions Cup en het Europees kartkampioenschap. Zijn beste resultaten behaalde hij dat jaar desondanks in Duitsland, waar hij vierde in de ADAC Kart Masters en vijfde in het nationaal kampioenschap werd. In 2022, zijn laatste jaar in de karts, werd hij tweede in het Duits kampioenschap en maakte hij zijn debuut in het wereldkampioenschap karten.

### Formule 4

In 2023 maakte Kalender de overstap naar het formuleracing en maakte hij zijn Formule 4-debuut in het Frans Formule 4-kampioenschap. Hij was dat jaar een van de drie coureurs die door de ADAC in dit kampioenschap werd gesteund. Hij kende een redelijk debuutseizoen, waarin een vijfde plaats op het Circuit de Spa-Francorchamps zijn beste race-uitslag was. Met 23 punten werd hij zestiende in het kampioenschap. Ook reed hij voor PHM Racing in het laatste raceweekend van het Italiaans Formule 4-kampioenschap op het Autodromo Vallelunga, waarin een 23e plaats zijn beste resultaat was.

### ADAC GT Masters

In 2024 stapte Kalender over naar de GT-racerij en debuteerde hij in de ADAC GT Masters. Hij reed hier voor het team Landgraf Motorsport en deelde een Mercedes-AMG GT3 Evo met Elias Seppänen. Hij behaalde vijf overwinningen op de Motorsport Arena Oschersleben, het Circuit Zandvoort, Spa-Francorchamps, de Red Bull Ring en de Hockenheimring Baden-Württemberg. Daarnaast stond hij nog vier keer op het podium. Met 253 punten werd hij gekroond tot kampioen in de klasse. Met een leeftijd van zestien jaar, zes maanden en 23 dagen was hij hiermee de jongste coureur ooit die kampioen in deze klasse werd. Ook in 2024 reed hij enkele gastraces in de GT World Challenge Europe Endurance Cup en de GT World Challenge Europe Sprint Cup voor het team Madpanda Motorsport, waarin hij in de Sprint Cup samen met teameigenaar Ezequiel Pérez Companc een race op het Circuit de Nevers Magny-Cours in de Silver Cup-klasse won.

### DTM

In 2025 maakt Kalender zijn debuut in de DTM bij het Mercedes-AMG Team Landgraf.
# Cheetah

Cheetah of cheeta kan verwijzen naar:
* Jachtluipaard of cheeta, een blauwgevlekte cheetah.
* Cheeta (chimpansee), de personagerol van een chimpansee in Tarzanfilms
* Cheetah (DC Comics), een personage uit DC Comics
* Cheetah PRTL, een type gemechaniseerd en gepantserd luchtdoelgeschut
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Cheetah en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Station Cumbernauld

Cumbernauld is een spoorwegstation van National Rail in North Lanarkshire in Schotland. Het station is eigendom van Network Rail en wordt beheerd door ScotRail.
# Kogelpot

Een kogelpot is een meestal handgevormde bolvormige pot uit de late middeleeuwen. In het zuiden van Nederland werden kogelpotten aangeleverd die op een draaischijf vervaardigd werden.
De eerste bolvormige potten komen in Nederland voor het eerst voor in het kustgebied omstreeks 700 n. Chr. De kogelpot blijft het meest gebruikte aardewerktype tot het einde van de 14e eeuw. In heel Nederland worden verschillende types kogelpotaardewerk aangetroffen tussen de dertiende en het begin van de 14e eeuw.
Kogelpotten zijn grofweg te verdelen in drie formaten: klein, middel en groot. De kleine werden voornamelijk gebruikt als drinkbeker. het middelgrote formaat als kookpot en het grote formaat als voorraadpot. Naast de kogelpotvorm zijn van hetzelfde type aardewerk ook steelpannen, komforen, doofpotten, grapes schalen en bakken gemaakt.
We zien dat aan het einde van de Late Middeleeuwen het kogelpotaardewerk geleidelijk word vervangen door grijsbakkend-, roodbakkend en hoogversierd geglazuur aardewerk. In Noord Groningen zien we echter nog een overgangsfase waarbij geglazuurd kogelpot word geproduceerd in een beperkt aantal productiecentra.
* ↑ Schotten, J. (2012) "Kogelpot-aardewerk uit Noord-Limburg" De Maasgouw 131
* ↑ A.A.A. Verhoeven, J.A. Bakker, J. Crouwel, W. Groenman- van Waateringe, H.A. Heidinga, N. Roymans (1998). Middeleeuws gebruiksaardewerk in Nederland (8ste- 13de eeuw). Amsterdam University Press, pp. 3. ISBN 9053562672.
* ↑ Ostkamp, S., "Regionale aardewerktypochronologieën verder uitgebreid Amsterdam, Den Haag, Maastricht, Someren, Venlo, Walcheren"
* ↑ de Jong, Martha (2021). Geglazuurd kogelpotaardewerk uit Noordnederland, in: Artefactueel 1. Spa Uitgevers, Zwolle, p. 41-51.
# FC Smetlede

FC Smetlede is een voetbalclub uit de Oost-Vlaamse gemeente Smetlede.

## Geschiedenis

De club speelt in het seizoen 2020-2021 in derde provinciale voor het tweede seizoen op rij, dit na zich tot kampioen te kronen in vierde provinciale in het seizoen 2018-2019. De 1e ploeg komt in het seizoen 2024/25 uit in Derde Provinciale D.
De kleuren van de club zijn rood en wit. Het stadion, genaamd Wellebeekstadion, bevindt zich in de Schildekensstraat.

## Externe link

* Officiele clubsite
# Muziekjournalist

Een muziekjournalist is iemand die zich gespecialiseerd heeft in de muziek. Dit kan elk muziekgenre betreffen, van klassiek tot jazz of popmuziek. In dat laatste geval spreekt men ook wel van een popjournalist.
Een popjournalist schrijft recensies over liveoptredens of cd's of neemt interviews af met muzikanten of andere mensen die betrokken zijn bij de muziekindustrie. Ook het schrijven van biografieën over (overleden) popmuzikanten is een gebied binnen dit vak.
Er zijn in Nederland een aantal journalistieke platformen actief op het gebied van de popmuziek, zowel online als op papier.

## Bekende Nederlandse popjournalisten

* Fer Abrahams
* Leo Blokhuis
* Hester Carvalho - NRC
* Jan Donkers
* Jip Golsteijn - De Telegraaf
* Martin Groenewold
* Robert Haagsma - Revolver's Lust for Life, Aardschok
* Jean-Paul Heck - Soundz
* Gijsbert Kamer - de Volkskrant
* Bert van de Kamp - OOR
* David Kleijwegt - Vrij Nederland
* Menno Pot - de Volkskrant
* Vera Siemons - You Tube voor 3FM
* Johan van Slooten - Top 40, Hitdossier
* Bram van Splunteren - VPRO
* Saul van Stapele
* Leon Verdonschot
* Skip Voogd - Tuney Tunes
* Atze de Vrieze - 3voor12
* Elly de Waard

## Bekende Belgische popjournalisten

* Serge Simonart
* Gert Keunen
* Marc Didden
* Guy Mortier
* Marc Mijlemans
* Francis Pieters
* Rudy Vandendaele
* Frank Vander Linden
* Patrick De Witte
# Basiliek Maria Hulp der Christenen

De Basiliek Maria Hulp der Christenen (Italiaans: Maria Ausiliatrice) is een basiliek gelegen in de wijk Valdocco van Turijn, in het noorden van Italië. Gebouwd nabij en op de gronden van een huis en school voor arme jongeren gesticht door Don Bosco, dient deze kerk als hoofdkerk van de congregatie van de salesianen en herbergt ze de lichamelijke resten van Don Bosco, Maria Mazzarello, Dominiek Savio, de algemene oversten van de salesianen en relieken van zo'n 6000 andere heiligen.

## Geschiedenis

De kerk werd gebouwd in 1865-1868 in opdracht van de priester-opvoeder Jan Bosco en volgens de plannen van Antonio Spezia.
Don Bosco uitte deze wens naar aanleiding van het feit dat de heilige Maagd hem verschenen was in een droom in 1844 of 1845 en hem de martelaarsplaats van de patroonheiligen van de stad aanwees. De basiliek werd gebouwd op deze plaats. Ze herbergt de relieken van deze heiligen net als de graftombes met de relieken van de heilige Don Bosco, heilige Maria Mazzarello en de heilige Dominiek Savio. Daarnaast bevinden zich in de crypte ook de graven de algemeen oversten van de salesianen, met in het bijzonder de zalige Michaele Rua en de zalige Filippo Rinaldi.
Bronnen
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Sanctuaire de Marie Auxiliatrice op de Franstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
# Hermannus van Tongeren sr.

Hermannus van Tongeren (Bergen op Zoom, 16 april 1876 - concentratiekamp Sachsenhausen, 29 maart 1941) was een Nederlands generaal-majoor tit. der genie en Grootmeester van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden. Van Tongeren was ridder in de Militaire Willems-Orde en officier in de Orde van Oranje-Nassau.

## Levensloop

Van Tongeren volgde een opleiding tot genieofficier aan de Koninklijke Militaire Academie in Breda en diende vervolgens in Nederlands-Indië. Vanwege zijn optreden als tweede luitenant der genie tijdens de Atjehoorlog in juni 1898 werd hem in 1899 de Militaire Willems-Orde toegeken. In 1914 werd hij bevorderd tot luitenant-kolonel. In 1916 nam hij ontslag op basis van zijn twintig dienstjaren in de tropen. Als vrijmetselaar werd hij ingewijd in Batavia bij de loge 'Ster in het Oosten'. Later werd hij bevorderd tot gezel-vrijmetselaar in de loge 'Prins Frederik' te Kota Radja. Uiteindelijk volgde zijn verheffing tot Meester-vrijmetselaar in de loge 'Tidar' te Magelang. Vanaf 1917 was hij actief als lid van Loge 'Nos Vinxit Libertas' te Amsterdam, waarvan hij tevens Voorzittend Meester was in de periode 1920 tot 1936. In 1928 werd Van Tongeren gekozen tot Grootmeester. Toen de vrijmetselarij tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi's verboden werd, wist Van Tongeren een aanzienlijk bedrag van de Ordekas naar het Nederlandse verzet door te sluizen. Zijn dochter Jacoba van Tongeren mocht dit geld gebruiken voor het werk van de verzetsgroep Groep 2000. Op 11 oktober 1940 werd hij door de Gestapo-chef en SS-Hauptsturmführer Klaus Barbie gearresteerd, en op 13 maart 1941 werd hij op transport gezet naar het concentratiekamp Sachsenhausen, alwaar hij 14 dagen later overleed.
* ↑ Oorlogsgravenstichting.nl, Hermannus van Tongeren 1876-1941. Gezien op 2 december 2016.
* ↑ , Databank dapperheidsonderscheidingen Min. v. Defensie - H. van Tongeren. Gearchiveerd op 2 juni 2016.
* ↑ P. van Tongeren; "Jacoba van Tongeren, en de onbekende verzetshelden van Groep 2000 (1940-1945)". Aspekt Soesterberg 2015
# FC Amsterdam in het seizoen 1978/79

Het seizoen 1978/1979 was het negende jaar in het bestaan van de Amsterdamse betaaldvoetbalclub FC Amsterdam. De club kwam uit in de Eerste divisie en eindigde daarin op de negende plaats. Tevens deed de club mee aan het toernooi om de KNVB Beker, hierin werd in de tweede ronde verloren van FC Wageningen (0–4).

## Wedstrijdstatistieken
### Eerste divisie

| | SC Amersfoort | FC Den Bosch '67 | SC Cambuur | FC Dordrecht | Eindhoven | Excelsior | Fortuna SC | De Graafschap | FC Groningen | sc Heerenveen | Helmond Sport | SC Heracles '74 | SVV | Telstar | SC Veendam | FC Vlaardingen '74 | FC Wageningen | Willem II |
| Thuis | 4 – 1 | 2 – 0 | 1 – 0 | 3 – 0 | 2 – 2 | 1 – 2 | 1 – 1 | 5 – 2 | 0 – 0 | 0 – 1 | 2 – 0 | 2 – 3 | 1 – 1 | 1 – 1 | 4 – 0 | 1 – 0 | 3 – 1 | 1 – 2 |
| Uit | 0 – 0 | 2 – 1 | 1 – 2 | 2 – 1 | 0 – 0 | 0 – 0 | 2 – 0 | 2 – 0 | 1 – 1 | 2 – 1 | 3 – 5 | 1 – 0 | 2 – 0 | 1 – 1 | 3 – 2 | 0 – 2 | 0 – 1 | 1 – 1 |

### KNVB Beker

| 1e ronde | De Jodan Boys | 0 – 10 (0 – 3) | FC Amsterdam |
| 19 augustus 1978 Plaats: Gouda Sportpark De Oosterwei | | | 9', 15', 47', 67' Martin Wiggemansen 30', 60' Reinier Slemmer 68' Hans Bouwmeester 75' Cor Swerissen 83', 89' André Wetzel |
| 2e ronde | FC Wageningen | 4 – 0 (1 – 0) | FC Amsterdam |
| 15 oktober 1978 Plaats: Wageningen De Wageningse Berg | Jaap van Pelt 41', 72' Eugène van Vijfeijken 52' Jan van Osenbruggen 81' | | |

## Statistieken FC Amsterdam 1978/1979
### Eindstand FC Amsterdam in de Nederlandse Eerste divisie 1978 / 1979

| Stand | Gespeeld | Gewonnen | Gelijk | Verloren | Punten | Doelpunten voor | Doelpunten tegen |
| 9e | 36 | 13 | 11 | 12 | 37 | 52 | 40 |

### Topscorers

| # | Naam | |
| 1. | Martin Wiggemansen | 11 |
| 2. | Co Stout | 8 |
| 3. | Hans Bouwmeester | 6 |
| 3. | Ton Kamphues | 6 |
| 5. | Willy van Bommel | 4 |
| 5. | Joop van Maurik | 4 |
| 5. | Leen van de Merkt | 4 |
| 5. | Jan Wegman | 4 |
| 9. | Reinier Slemmer | 3 |
| 10. | Hans Las van Bennekom | 1 |
| 10. | André Wetzel | 1 |
| Totaal | Totaal | 52 |
| # | Naam | |
| 1. | Martin Wiggemansen | 4 |
| 2. | Reinier Slemmer | 2 |
| 2. | André Wetzel | 2 |
| 4. | Hans Bouwmeester | 1 |
| 4. | Cor Swerissen | 1 |
| Totaal | Totaal | 10 |
# Bulthaarmos

Bulthaarmos (Polytrichum uliginosum) is een soort uit het geslacht haarmos (Polytrichum).
Bulthaarmos wordt sinds 2000 als een aparte soort erkend, voordien werd het als een groot uitgevallen variëteit van gewoon haarmos beschouwd. Het is een soort van venige moerassen en broekbossen.

## Etymologie en naamgeving

* Synoniem: Polytrichastrum commune var. uliginosum Wallr.
De botanische naam Polytrichum is afkomstig uit het Oudgriekse πολύς, polus, (veel), en θρίξ, thrix (haar), naar het dicht behaarde sporogoon.
De soortaanduiding uliginosum komt uit het Latijn en betekent 'van het moeras'.

## Kenmerken

Bulthaarmos vormt grote, bultvormige kussens die bij ouderdom openvallen. De stengels zijn tot meer dan 25 cm lang, rechtopstaand en onvertakt. De stengelbladen zijn lijn-lancetvormig, eindigend op een scherpe tand, grasgroen, aan de basis lichter gekleurd en schedevormend. De bladschijf is aan de bovenzijde bedekt met overlappende lamellen en daardoor ondoorzichtig. De bladrand is twee tot drie cellen breed en scherp gezaagd. Bij vochtig weer staan de blaadjes alzijdig afstaand, bij droogte plooien ze zich opwaarts rond de stengel.
Bulthaarmos is een tweehuizige plant. De mannelijke planten ontwikkelen een stervormig perigonium.
De sporofyt bestaat uit een sporenkapsel of sporogoon op een 5 tot 9 cm lange kapselsteel. De sporogonen zijn blok- of tonvormig, met vier overlangse ribben, en gaan bij rijpheid knikken. Anders dan bij fraai haarmos (P. formosum) is er op de overgang tussen steel en sporenkapsel een afgescheiden schijfje te zien. Jonge sporenkapsels worden bedekt door een puntig, lichtgeel tot lichtbruin behaard huikje.

## Taxonomie

Bulthaarmos werd traditioneel als een variëteit van gewoon haarmos beschouwd (P. commune var. uliginosum), doch uit DNA-onderzoek van Bijlsma et al. (2000) blijkt dat er voldoende genetisch verschil is om het als aparte soorten te beschouwen.

## Ecologie

Bulthaarmos groeit voornamelijk op beschaduwde plaatsen in laag- en hoogveengebieden en in broekbossen.

## Verspreiding

Over de verspreiding van deze nieuw onderscheiden soort is onvoldoende bekend.
* Van Dort, K.W., Buter, C. & Horvers, B. (2010). Fotogids mossen. KNNV Uitgeverij, Zeist.
* ↑ R. Bijlsma, M. van der Velde, L. van de Zande, A. C. Boerema, B. O. van Zanten, 2000: Molecular Markers Reveal Cryptic Species Within Polytrichum commune (Common Hair-Cap Moss). Plant Biology, Volume 2, Issue 4, pages 408–414, July 2000 (en) (abstract)
... · P. alpinum (berghaarmos) · P. commune (gewoon haarmos) · P. commune for. fastigiatum (gewoon haarmos vertakt) · P. commune var. humile (doorgroeid haarmos) · P. commune var. perigoniale (gedeukt haarmos) · P. formosum (fraai haarmos) · P. formosum for. fastigiatum (fraai haarmos vertakt) · P. juniperinum (echt zandhaarmos) · P. juniperinum var. affine (veenhaarmos) · P. longisetum (gerand haarmos) · P. piliferum (ruig haarmos) · P. uliginosum (bulthaarmos) · ...