OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# René Osei Kofi

René Osei Kofi (Amsterdam, 31 december 1991) is een Ghanees-Nederlands voetballer die als verdediger speelt.

## Biografie

Osei Kofi begon met voetballen bij AVV Zeeburgia en kwam in 2007 in de jeugdopleiding van AFC Ajax. In 2008 tekende hij als B-junior een contract tot medio 2011 bij Ajax. Hij bleef eerst in de A2 spelen en in de zomer van 2010 schoof hij door naar Jong Ajax. In het kader van het samenwerkingsverband tussen Ajax en Almere City FC speelt Osei Kofi in het seizoen 2010/11 op huurbasis in de Eerste divisie. Hij debuteerde op 13 augustus 2010 in de thuiswedstrijd tegen RBC Roosendaal.
Op 10 november 2010 werd de huurovereenkomst tussen Ajax en Almere City per direct beëindigd na een incident tussen Osei Kofi en medespeler Christian Gandu in de kleedkamer, waarbij Osei Kofi een pistool tegen het hoofd van Gandu zou hebben gezet. Op 12 november werd hij door Ajax op staande voet ontslagen vanwege wangedrag.
Osei Kofi liep hierna stage in Engeland bij Birmingham City en Crystal Palace FC maar kreeg geen contract aangeboden. In maart 2012 tekende hij bij de Spaanse club CD Comarca de Níjar die uitkomt in de Tercera División. In het seizoen 2012/13 speelde hij voor Haaglandia in de Topklasse. Hij maakte het seizoen af bij FK Drita Bogovinje in Macedonië. In juni 2013 tekende hij voor een seizoen bij Aris Limassol op Cyprus. Vervolgens zat hij enkele jaren zonder club. In oktober 2017 verbond Osei Kofi zich na een stage aan Chorley dat uitkomt in de National League North. Hij verliet de club na één optreden. Medio 2021 ging hij naar SV TEC in de Tweede divisie maar hij verliet de club na een half jaar. Medio 2021 ging hij bij FC Amsterdam spelen. In januari 2022 verbond hij zich aan het Italiaanse ASD Policoro dat uitkomt in de Eccellenza Basilicata. In februari 2022 ging hij echter in Duitsland voor DJK TuS Hordel in de Westfalenliga spelen. Daar debuteerde hij op 13 februari als aanvaller in de uitwedstrijd bij FC Borussia Dröschede en scoorde de 3-3 wat de eindstand werd. Hij scoorde in 13 competitieduels 9 doelpunten. In september 2022 sloot hij aan bij het Engelse Bamber Bridge FC in de Northern Premier League maar hij verliet de club eind september alweer zonder in dat hij in actie kwam. Nadat hij bijna een jaar zonder club zat, sloot hij in september 2023 aan bij SV Wilhelmshaven. Op 24 september speelde hij in de uitwedstrijd tegen FC Schüttorf 09 in de Landesliga Weser-Ems als invaller direct na rust zijn enige wedstrijd. Eind 2023 verliet hij de club.

## Clubstatistieken

| Seizoen | Club | Land | Competitie | Duels | Goals |
| 2010-2011 | Almere City FC | | Eerste divisie | 8 | 0 |
| 2011-2012 | CD Comarca de Níjar | | Tercera División groep 9 | | |
# De Goede Herder

De Goede Herder kan verwijzen naar:
* Gelijkenis van de Goede Herder, een gelijkenis (een stichtelijk verhaal) in het Nieuwe Testament
* Congregatie van Onze Lieve Vrouw van Liefde van de Goede Herder, kloostergemeenschap
* De Goede Herder ('s-Heerenberg), een oorlogsmonument in 's-Heerenberg, gemeente Montferland
* De Goede Herder (Torhout), een wijk van de West-Vlaamse stad Torhout
* Instituut van de Goede Herder, een gemeenschap binnen de Katholieke Kerk
* Klooster de Goede Herder (Almelo), een Nederlands klooster waar meisjes werden opgevangen
* Parochie De Goede Herder (Tilburg), een katholieke parochie in Tilburg en Goirle
# Javier Sagrera

Javier Sagrera Pont (Torroella de Montgrí, 12 januari 2004) is een Spaans autocoureur.

## Carrière
### Karting

Sagrera maakte zijn autosportdebuut in het karting. In 2017 maakte hij zijn internationale debuut, alhoewel zijn beste resultaat dat jaar een tweede plaats in de juniorcategorie van het Spaans kampioenschap was. In 2018 stapte hij over naar de seniorcategorie, waarin hij derde werd in het nationaal kampioenschap. Hij bleef tot 2019 actief in het karting.

### Formule 4

Aan het eind van 2019 stapte Sagrera over naar het formuleracing en maakte hij zijn Formule 4-debuut in het Spaans Formule 4-kampioenschap in het laatste raceweekend op het Circuit de Barcelona-Catalunya voor MOL Racing, het team van Miguel Molina. In 2020 reed hij in de eerste vier raceweekenden van het kampioenschap, waarin een achtste plaats in de seizoensopener op het Circuito de Navarra zijn beste resultaat was. Met 8 punten werd hij twintigste in de eindstand.

### GB3

In 2021 reed Sagrera zijn eerste volledige seizoen in het formuleracing in het GB3 Championship bij het team Elite Motorsport. In het eerste raceweekend op Brands Hatch behaalde hij zijn enige podiumfinish van het seizoen. Met 265 punten werd hij tiende in de eindstand. In 2022 stapte hij over naar Carlin en stond hij op het Snetterton Motor Racing Circuit eenmaal op het podium. Met 257,5 punten steeg hij naar de negende plaats in het eindklassement.
In 2024 keerde Sagrera eenmalig terug in de GB3 tijdens het weekend op de Hungaroring bij het team Chris Dittmann Racing. Hij eindigde de races als achttiende, veertiende en negentiende.

### Eurocup-3

In 2023 stapte Sagera over naar de Eurocup-3, waarin hij voor Palou Motorsport reed. Hij behaalde drie podiumplaatsen op het Circuit de Spa-Francorchamps, het Autodromo Nazionale Monza en het Circuito Permanente de Jerez. Hij miste de laatste twee raceweekenden omdat hij door MP Motorsport werd opgeroepen om in de laatste twee ronden van het Formula Regional European Championship als gastcoureur te rijden. Met 89 punten werd hij achtste in de eindstand.
In 2024 bleef Sagrera actief in de Eurocup-3 en stapte hij ook hier over naar MP Motorsport. Hij won vier races: twee op het Circuit Zandvoort en een op zowel Spa-Francorchamps als het Motorland Aragón. Daarnaast stond hij nog zes keer op het podium. Hij was gedurende het hele seizoen met Christian Ho verwikkeld in de strijd om de titel. Hij scoorde 250 punten en werd in eerste instantie gekroond tot kampioen in de klasse. In februari 2025 kreeg Ho alsnog de titel in handen nadat een straf voor een andere coureur ervoor zorgde dat hij een extra zege in handen kreeg, waardoor hij genoeg punten had om Sagrera in de eindstand in te halen. Sagrera werd zodoende tweede in het klassement.

### Formule 3

In 2025 debuteert Sagrera in het FIA Formule 3-kampioenschap bij het team AIX Racing.

## Externe link

* Statistieken op Driver Database
# Hermes DVS in het seizoen 1969/70

Het seizoen 1969/1970 was het 16e jaar in het bestaan van de Schiedamse betaaldvoetbalclub Hermes DVS. De club kwam uit in de Tweede divisie en eindigde daarin op de zesde plaats. Tevens deed de club mee aan het toernooi om de KNVB beker, hierin werd de club in de tweede ronde, na verlenging, uitgeschakeld door DWS (1–3).

## Wedstrijdstatistieken
### Tweede divisie

| | AGOVV | Baronie | SC Drente | EDO | Eindhoven | Gooiland | Heerenveen | Limburgia | NOAD | PEC | RBC | Roda JC | Velox | FC VVV | Wageningen | ZFC |
| Thuis | 1 – 2 | 1 – 1 | 3 – 1 | 1 – 0 | 1 – 1 | 5 – 2 | 3 – 2 | 7 – 0 | 2 – 1 | 3 – 3 | 0 – 1 | 2 – 1 | 2 – 2 | 2 – 0 | 1 – 1 | 2 – 2 |
| Uit | 0 – 2 | 0 – 0 | 2 – 1 | 1 – 2 | 2 – 1 | 0 – 1 | 2 – 0 | 1 – 0 | 1 – 4 | 0 – 0 | 1 – 1 | 1 – 0 | 2 – 0 | 0 – 2 | 0 – 2 | 1 – 1 |

### KNVB beker

| 1e ronde | ' | 2 – 0 (1 – 0) | Veendam |
| 19 oktober 1969 Plaats: Schiedam Harga | Cees van Kooten 3' Ger Bakkes 85' | | |
| 2e ronde | DWS | 3 – 1 (0 – 0) na verlenging | ' |
| 1 maart 1970 Plaats: Amsterdam Olympisch Stadion | Klaas Nuninga 94' Wim Muller 98' Karel Bonsink 112' | | 114' Aad van der Voort |

## Statistieken Hermes DVS 1969/1970
### Eindstand Hermes DVS in de Nederlandse Tweede divisie 1969 / 1970

| Stand | Gespeeld | Gewonnen | Gelijk | Verloren | Punten | Doelpunten voor | Doelpunten tegen |
| 6e | 32 | 14 | 10 | 8 | 38 | 53 | 34 |

### Topscorers

| # | Naam | |
| 1. | Cees van Kooten | 23 |
| 2. | Ger Bakkes | 7 |
| 3. | Theo de Raaij | 6 |
| 4. | Wim Klein | 5 |
| 5. | Dick van Nierop | 3 |
| 6. | Ties van Duppen | 2 |
| 6. | Aad van der Voort | 2 |
| 8. | Gerard Flaes | 1 |
| 8. | Ger Lagendijk | 1 |
| 8. | Aad van der Stelt | 1 |
| 8. | Joop Stuivenberg | 1 |
| Eigen doelpunt |||
| – | Piet IJpelaar (NOAD) | 1 |
| Totaal | Totaal | 53 |
| # | Naam | |
| 1. | Ger Bakkes | 1 |
| 1. | Cees van Kooten | 1 |
| 1. | Aad van der Voort | 1 |
| Totaal | Totaal | 3 |
# Medal of Distinguished Service

De Medal of Distinguished Service (Hebreeuws: עיטור המופת Itur Hamofet) is een Israëlische militaire onderscheiding.
Deze onderscheiding werd per wet van de Knesset (Israëlische parlement) ingesteld in 1970, en kan ook uitgereikt worden voor heldendaden van voor 1970. Tot op heden is deze medaille 600 maal uitgereikt, voor het laatst in 2007. Twee soldaten hebben deze onderscheiding tweemaal ontvangen.

## Uiterlijk

De medaille is ontworpen door Dan Reisinger en is rond van vorm.
Op de voorkant van de medaille staat een zwaard met een olijventak, wat symbool staat voor gecontroleerde kracht. Op de achterkant staat niets. De medaille is bevestigd aan een blauw lint.
De medailles worden gemaakt door de Israel Government Coins and Medals Corporation, de medaille bestaat uit 25 gram zilver/935 and het klipje bestaat uit chroommetaal.

## Bekende ontvangers

* Esther Arditi, de enige vrouw die deze onderscheiding ontvangen heeft.
* Ehud Barak (אֵהוּד בָּרָק), een van de meest gedecoreerde soldaten van de IDF.
* Michael Burt, ontving deze onderscheiding tweemaal.
* Nehamia Cohen, een van de meest gedecoreerde soldaten van de IDF.
* Ephraim Eitam (אפרים "אפי" איתם), ontving deze onderscheiding tijdens de Jom Kipoeroorlog.
* Shlomo Hagani, ontving deze onderscheiding tweemaal..
* Amram Mitzna (עמרם מצנע), ontving deze onderscheiding voor zijn heldendaden tijdens de Zesdaagse Oorlog.
* Yonatan Netanyahu (יונתן "יוני" נתניהו), ontving deze onderscheiding voor zijn heldendaden tijdens de Jom Kipoeroorlog.
* Zevulun Orlev (זבולון אורלב), ontving deze onderscheiding voor zijn heldendaden tijdens de Jom Kipoeroorlog.
* Dan Shomron, ontving deze onderscheiding voor zijn heldendaden tijdens de Suezcrisis.
* Amos Yarkoni (עמוס ירקוני), ontving deze onderscheiding toen hij met pensioen ging voor jarenlang heldhaftig de strijd aan te gaan tegen terroristen aan de grenzen van de staat Israël.
# Schrijversgroep '77

Schrijversgroep '77 is een organisatie van schrijvers in Suriname.

## Doelstelling

Schrijversgroep '77 is een vereniging, geen vakbond. De statuten van de vereniging formuleren dat de groep streeft naar de bevordering van de Surinaamse letterkunde, de bevordering van de geestelijke en maatschappelijke belangen van haar leden en de bevordering van internationale literaire contacten en dan in het bijzonder die van de eigen regio. Als gewoon lid worden toegelaten personen van boven de achttien die literair werk geschreven en gepubliceerd hebben in een van de in Suriname gangbare talen, en die in het bezit waren van de Surinaamse nationaliteit, of geboren waren uit een of twee Surinaamse ouders, of die in Suriname geboren en getogen waren. De voorwaarden impliceren dus dat niet wordt vastgehouden aan een staatsrechtelijke nationaliteit en dat Surinaamse schrijvers die niet in Suriname wonen lid kunnen worden.

## Geschiedenis

De groep werd opgericht op 26 augustus 1977 in Paramaribo, mede onder impuls van de Antilliaanse schrijver Frank Martinus Arion en zijn vrouw, de Surinaamse dichteres Trudi Guda. In het eerste bestuur zaten de schrijvers Mechtelly, Harry Reeberg (schrijvend onder de naam Imro), Orsine Nicol, Stanley Slijngard (de dichter S. Sombra), Eddy Pinas, Gerrit Barron en René Isselt.
Belangrijkste activiteit van de Schrijversgroep '77 is het organiseren van literaire avonden, zowel rond werk van de eigen leden, als ook om buitenlandse schrijvers of in Nederland woonachtige Surinaamse auteurs te ontvangen (onder meer Henk Barnard en Corly Verlooghen).
De Schrijversgroep nam maar zeer zelden stelling als het ging om maatschappelijke debatten. Zo werd tegen de schendingen van de mensenrechten in de jaren 80 – waarbij toch ook schrijvers als Jozef Slagveer slachtoffer werden - nooit een verklaring uitgegeven, ongetwijfeld omdat velen binnen de groep (het meest expliciet Barron, Mechtelly en Sombra) sympathiseerden met de militaire machthebbers rond Desi Bouterse. Mogelijk ook hierdoor verflauwde het aanvankelijk enthousiasme en werd de Schrijversgroep eerder dan een belangenvereniging een kleine club met over het algemeen zeer matig bezochte avonden rond de centrale figuren Frits Wols, S. Sombra, Mechtelly en Albert Mungroo. Toonaangevende schrijvers als Michael Slory, Shrinivási, Bhai en Orlando Emanuels liet zich maar heel zelden zien.
In de tweede helft van de jaren 90 leefde de groep op. Schrijversgroep ’77 vond een vast onderkomen bij café Tori Oso en met Ismene Krishnadath als nieuwe voorzitter, Rappa als secretaris en Alphons Levens als altijd actief lid, kreeg de groep nieuwe impulsen. Verspreid over de jaren werden er lezingen gegeven door Frits Wols, S. Sombra, Albert Mungroo, Hans Breeveld, Jnan Adhin, Kadi Kartokromo en Renata de Bies, maar ook door gasten uit het buitenland als Frank Martinus Arion, Michiel van Kempen en Bert Paasman. In 1997 was de Schrijversgroep een van de organisatoren van het eerste literatuurcongres dat ooit in Suriname werd gehouden. Het ledenbestand ging zich vanaf het eind van de 20ste eeuw weer verjongen.

## Externe link

* De website van Schrijversgroep ’77
# De verhalen van Groningen

De Verhalen van Groningen is een website over geschiedenis en cultuur van stad en provincie Groningen. Hij ging van start in 2006 onder de noemer Het Verhaal van Groningen. Het was een ambitieus project dat door de Provincie Groningen en het Ministerie van OCW royaal werd ondersteund. Initiatiefnemers waren het Huis van de Groninger Cultuur, RHC Groninger Archieven, Museumhuis Groningen, het Groninger Museum, monumentenorganisatie Libau, Natuurmuseum Groningen Stichting Oude Groninger Kerken, Biblionet Groningen en de archeoloog van de provincie Groningen Henny Groenendijk. Ook het filmarchief GAVA ondersteunde het initiatief. De website moest bijdragen aan de identiteit en het zelfbewustzijn van de Groningers, maar was online slecht te vinden.
Nadat de Provincie in 2014 de subsidie dreigde in te trekken, maakte de website in 2015 een doorstart onder de naam De Verhalen van Groningen. Verantwoordelijk werd een afzonderlijke stichting onder leiding van hoogleraar Doeko Bosscher. Het beheer over de website werd in 2021 overgenomen door Erfgoedpartners Groningen, nadat de subsidie opnieuw ter discussie stond.
* ↑ Het verhaal van Groningen. Gearchiveerd op 22 augustus 2007.
* ↑ Het Verhaal wordt De Verhalen. Het Verhaal van Groningen. Gearchiveerd op 7 december 2014.
# Sars

SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome) is een soms levensbedreigende vorm van atypische longontsteking veroorzaakt door het SARS-coronavirus
Verder kan Sars of SARS verwijzen naar:

## Biologie

* SARS-coronavirus (voluit Severe acute respiratory syndrome coronavirus, ook wel SARS-CoV of SARS-coronavirus), het virus dat SARS veroorzaakt
* SARS-CoV-2, het virus dat COVID-19 veroorzaakt
* SARS-gerelateerd coronavirus (officieel: Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus, afgekort SARSr-CoV), de virussoort waar beide bovenstaande virussen toe behoren
* SARS (gen), een menselijk gen

## Personen

* Georg Ossian Sars, (1837-1927), een Noors zee- en zoetwaterbioloog

## Plaatsen

Zie ook het verwante toponiem Sart (doorverwijspagina)

### België

* Sars-la-Bruyère, een deelgemeente van Frameries in de provincie Henegouwen
* Sars-la-Buissière, een deelgemeente Lobbes in de provincie Henegouwen

### Frankrijk

* Le Sars, een gemeente in het departement Pas-de-Calais
* Sars-et-Rosières, een gemeente in het Noorderdepartement
* Sars-le-Bois, een gemeente in het departement Pas-de-Calais
* Sars-Poteries, een gemeente in het Noorderdepartement
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Sars en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Station Shieldmuir

Shieldmuir is een spoorwegstation van National Rail in North Lanarkshire in Schotland. Het station is eigendom van Network Rail en wordt beheerd door ScotRail.
# Het Plezante Cirkus

Het Plezante Cirkus was een Belgische stripreeks waarvan Willy Vandersteen, bekend van Suske en Wiske, de tekenaar en scenarist was.

## Verhaal

In de stripreeks haalt de ene clown, Bros, altijd grappen uit met de circusdirecteur of met de andere clown, Gust, waarna de andere circusartiesten hem een lesje leren.

## Personages

* Clown Bros
* Clown Gust
* Circusdirecteur

## Albums

* Het Plezante Cirkus 1, 1958, heruitgegeven in 1984 en in 2006
* Het Plezante Cirkus 2, 1958, heruitgegeven in 2007
* Het Plezante Cirkus 3, 1959, heruitgegeven in 2008
* Het Plezante Cirkus 4, 2009
* Het Plezante Cirkus 5, 2011
# IJzer(III)sulfaat

IJzer(III)sulfaat of di-ijzertris(sulfaat) is een ijzerzout van zwavelzuur, met als brutoformule Fe$_2$(SO$_4$)$_3$. De stof komt in zuivere en watervrije toestand voor als een wit kristallijn poeder, dat slecht oplosbaar is in water. Het nonahydraat, Fe$_2$(SO$_4$)$_3$ · 9 H$_2$O, is evenwel geel gekleurd en zeer goed oplosbaar in water: 4400 g/L.

## Natuurlijk voorkomen

IJzer(III)sulfaat is een redelijk vaak voorkomende verbinding in de natuur. Tal van mineralen dragen een ijzer(III)- en een sulfaation in hun kristalstructuur, al dan niet gehydrateerd:
* Mikasaiet
* Coquimbiet
* Paracoquimbiet
* Korneliet
* Quenstedtiet
* Lauseniet
De meeste van deze mineralen zijn evenwel onstabiel en vatbaar voor onder meer hydrolyse en reductie. Ze komen daarom meestal voor in een pyriet- of marcasietmatrix.

## Synthese

IJzer(III)sulfaat wordt op grote schaal bereid door reactie van zwavelzuur, een hete oplossing van ijzer(II)sulfaat en een oxidator (zoals salpeterzuur, waterstofperoxide, kaliumchloraat of kaliumperoxodisulfaat).

## Eigenschappen en toepassingen

IJzer(III)sulfaat vormt met sulfaten van alkalimetalen of met ammoniumsulfaat typische dubbelzouten: aluinen. Ammoniumijzer(III)sulfaat, (NH$_4$)Fe(SO$_4$)$_2$ · 12 H$_2$O, wordt in de argentometrie als indicator gebruikt.
IJzer(III)sulfaat wordt onder meer als beitsmiddel gebruikt. In de geneeskunde wordt het aangewend omwille van de bloedstelpende en adstringerende werking.
# Lombard & Médot

Lombard & Médot is een champagnehuis dat in 1925 door Robert Andrieu werd gesticht en sinds 1936 is gevestigd in Épernay, waar ook de kelders ("crayères") liggen. Het huis verkoopt champagnes onder de etiketten Lombard & Cie, Médot, H. Lanvin Fils en Magenta. In 1994 werd het huis maison Baudry aangekocht, waardoor de productie met de opbrengst van 200 000 wijnstokken kon worden uitgebreid.
Het huis werkt met grote roestvrijstalen vaten die worden gekoeld tot 12 graden Celsius om een tweede, malolactische gisting te voorkomen. Zo blijft het karakter van de wijnen fris. De wijn die bestemd is voor de Tanagra wordt voor een deel in eiken vaten gelagerd.
De Brut Sans Année blijft twee tot drie jaar op gist rijpen. Een millésime krijgt vijf jaar de tijd. Het huis gebruikt voor de remuage zowel mechanische gyropallettes als traditionele pupitres. Aan de liqueur d'expédition wordt een dosage rietsuiker toegevoegd.

## Champagnes

* De Brut is een typische Brut Sans Année, samengesteld uit jonge wijn en wijn uit de reserve in de kelder. Zo kan het huis een constante kwaliteit en een zekere stijl handhaven.
* De Brut Premier Cru werd gemaakt van wijn uit de premier cru-dorpen van de Champagne. Daarbij werd alleen de eerste persing, de cuvée gebruikt. De jonge wijn werd in roestvrijstalen vaten gekoeld om een tweede, malolactische, gisting te voorkomen.
* De Brut Rosé is een roséchampagne. De assemblage uit chardonnay met een klein beetje rode wijn uit het champagnegebied levert een zalmkleurige champagne op.
* De Brut Millésime werd gemaakt van de eerste persing. De jonge wijn werd niet met wijnen uit de reserve vermengd en werd tot aan de botteling en de prise de mousse in gekoelde roestvrijstalen vaten bewaard. De wijn werd voorzichtig gefilterd en mocht ten minste drie jaar, vaak vijf jaar op gist rijpen. De champagnehuizen kunnen niet van iedere oogst een millésime maken.
* De Demi Sec is een zoete champagne. In de liqueur d'expédition werd een grotere dosage suiker toegevoegd dan bij de Brut die dezelfde samenstelling heeft.
* De Cuvée Tanagra is een assemblage van 2/3 chardonnay en 1/3 pinot noir. Een deel van de wijn werd in eiken vaten gelagerd, de rest in roestvrijstalen vaten.

## Externe link

* (fr) Website van Lombard & Médot
# De heilige Andreas (Zurbarán)

De heilige Andreas is een schilderij van Francisco de Zurbarán, dat hij waarschijnlijk tussen 1635 en 1640 maakte. Dit portret van de apostel Andreas maakt sinds 1949 deel uit van de collectie van het Museum voor Schone Kunsten in Boedapest.

## De apostel Andreas

In het Nieuwe Testament wordt beschreven hoe Andreas en zijn broer Simon Petrus, vissers aan het Meer van Galilea, Jezus ontmoetten en zijn eerste volgelingen werden. Later zou Andreas bij veel belangrijke gebeurtenissen in het leven van Jezus aanwezig zijn. Na diens overlijden predikte Andreas volgens de overlevering rond de Zwarte Zee, voordat hij in Patras op de Peloponnesos de marteldood stierf, vastgebonden aan een Latijns kruis. Gedurende de Middeleeuwen raakte het verhaal in zwang dat Andreas gestorven was op het schuinkruis, dat sindsdien zijn naam draagt, omdat hij zich niet waardig achtte om aan hetzelfde kruis als Christus te lijden.

## Voorstelling

Waarschijnlijk bereikte de verering van Andreas Spanje tijdens de regeerperiode van Karel V. Zurbarán beeldde hem in de stijl van de Contrareformatie af, zonder andere personages en met zijn attributen duidelijk zichtbaar. In beide handen houdt hij een boek vast, symbool van de apostelen. Achter hem is een schuinkruis van ruw hout zichtbaar voor een zwaar bewolkte hemel. Zijn uiterlijk lijkt sterk op de traditionele weergave van Petrus, zijn broer.

## Herkomst

Dit schilderij is waarschijnlijk afkomstig uit het college van Santo Tomás in Sevilla, hoewel hiervoor geen onomstotelijk bewijs te vinden is. Het college, dat aan het begin van de zestiende eeuw door de aartsbisschop van Sevilla werd opgericht, was voor buitenstaanders moeilijk toegankelijk, waardoor er maar weinig beschrijvingen van bekend zijn. Het is wel bekend dat zich hier een kapel gewijd aan Andreas bevond, een zeldzaamheid in Sevilla. Het is zeer waarschijnlijk dat een schilderij van de aartsengel Gabriël, dat dezelfde afmetingen heeft, de pendant van De heilige Andreas was.
Tijdens de Franse bezetting werden veel kunstwerken uit kerken en kloosters gehaald. In 1810 kon maarschalk Soult het werk zo in bezit krijgen. Het schilderij wisselde daarna nog enige malen van eigenaar:
* 1835: verkocht aan de hertog van Sutherland, Londen.
* 11 juli 1913: verkocht aan de kunsthandel Knoedler & Co, Londen.
* in de collectie van de beroemde Hongaarse verzamelaar baron Ferenc Hatvany, Boedapest.
* in de collectie van de Joodse verzamelaar baron Leopold Herzog, Boedapest.
Na de inval van de nazi-Duitsland in 1944 werden de kunstschatten van de familie Herzog geconfisqueerd. Na afloop van de oorlog weigerde Hongarije de kunstwerken terug te geven. De heilige Andreas werd in 1949 opgenomen in het Museum voor Schone Kunsten van Boedapest. In 2010 startten de erven Leopold Herzog een rechtszaak tegen de Hongaarse staat om de schilderijen opnieuw in bezit te krijgen.

## Afbeelding

* De aartsengel Gabriël

## Literatuur

* Jeannine Baticle (red.) (1987). Zurbarán. New York: The Metropolitan Museum of Art p. 128