# Bonkwerd

Bonkwerd (Fries: Bonkwert, of Bunkwert) is een buurtschap in de gemeente Waadhoeke, in de Nederlandse provincie Friesland. De plaats ligt tussen Franeker en Sneek en tussen Wommels en Spannum ten noorden van de N359 en bestaat uit enkele verspreide boerderijen aan de doodlopende weg de Bonkwerterreed.
De plaats wordt aangegeven met een wit plaatsnaambord staat. Bonkwerd ligt in de Polder Bonkwerd, binnen het dorpsgebied van Spannum.

## Geschiedenis

De buurtschap is ontstaan op twee terpen uit de late IJzertijd, Felsum in het noorden en Bonkwerd in het zuiden. De twee terpnederzettingen zijn uiteindelijk één plaats geworden. De Nieuwe Encyclopedie van Fryslân duidt beide terpen aan als buurtschappen van Spannum.

### Terp Felsum

De terp van Felsum werd enkele honderden jaren voor Christus opgeworpen en is begin 20e eeuw grotendeels afgegraven. Scherven die gevonden werden in het overgebleven deel wijzen op een bewoning vanaf halverwege de eerste eeuw van de christelijke jaartelling. In 1998 werd op de terp een bronzen Romeinse hanger uit de tweede of derde eeuw na Christus gevonden. De hanger was mogelijk verguld en had een versierde voorkant met vier puntcirkels.
De terp werd onder andere gespeld als Felsum in 1480, als Feltsum in 1543 en 1570, als Phelzum vanaf de 17e eeuw en als Phelsum in de 19e en 20e eeuw. Boerderijen ter plaatse werden aangegeven als Klein Phelsum en Groot Phelsum. De plaatsnaam wijst mogelijk de woonplaats (um/heem) van de persoon Felle, met de mogelijke betekenis 'valk' of 'vreemdeling'.
De Felsumerleane, van Spannum richting Wommels is vernoemd naar de terp Felsum.

### Terp Bonkwerd

In 2009 werden een aantal scherven gevonden bij een verbouwing van een van de twee boerderijen op de terp. De scherven waren van een Romeinse stenen kaasvorm wat duidde op contacten met de Romeinen rond het begin de jaartelling.
De terp werd onder andere gespeld als Buurckwert in 1487, als Buynckwert in 1530, als Bunckwert in 1532 en als Bunkerte vanaf de 19e eeuw. Deze laatste spelling wordt door het kadaster tot in de 20e eeuw gebruikt. De precieze betekenis van de plaatsnaam is onduidelijk. Het tweede element 'werd' duidt op een werd of wierde, ofwel een terp. Het eerste deel wijst misschien naar de persoon Bonne, of Bonika, wat mogelijk "(de kleine) strijder die kan doden" betekent.

### Buurtschap Bonkwerd in de 20e en 21e eeuw

Door de polder liep een kerkpad geheten van Spannum naar Edens via Bonkwerd. Tussen Spannum en Bonkwerd ligt er anno 2024 nog steeds een wandelpad.

## Stinswieren en molen

Bij Bonkwerd hebben mogelijk enkele stinsen gestaan. In 1487 is er sprake van de Huuckensera-state, of Hoekensstins, met mogelijk een stinswier. De Schotanuskaart van 1718 geeft twee stinswieren aan.
Aan het einde van de Bonkwerderreed stond in de 19e en 20e eeuw een poldermolen, de Molen van De Boer. De molen is een zogenaamde monniksmolen (muonts), een kleine achtkante bovenkruier. De molen werd gebouwd in 1886 en rond 1957 gesloopt.
* ↑ Bonkwert | Plaatsengids.nl. web.archive.org (5 juli 2022). Geraadpleegd op 8 december 2024.
* ↑ 'Nieuwe encyclopedie van Fryslân' 2016, Tresoar (kopje Spannum) Geraadpleegd op 8 december 2024.
* ↑ 'Enige opmerkingen omtrent het ontstaan van het Beneden-Boorngebied en de Middelzee in verband met de Subatlantische Transgressie', pagina 32, J Cnossen februari 1958 via edepot.wur.nl Geraadpleegd op 8 december 2024.
* ↑ De Vrije Fries nummer 78 pagina 214, 1998 via koninklijkfriesgenootschap.nl (PDF) Geraadpleegd op 8 december 2024.
* ↑ Gildemacher, K. F. (2007). Friese plaatsnamen: alle steden, dorpen en gehuchten. Friese Pers Boekerij. ISBN 978-90-330-0643-2. Geraadpleegd op 8 december 2024.
* ↑ 'Prachtige kunst maar ook veel Kitsch in het IJstijdenmuseum', RTV NOF 24 oktober 2009 Geraadpleegd op 8 december 2024.
* ↑ 'Nederlandse plaatsnamen verklaard' (2018), G. van Berkel en Kees Samplonius en 'Friese Plaatsnamen: Alle steden, dorpen en gehuchten' (2007), Karel F. Gildemacher pagina 46 via etymologiebank.nl, pagina Bonkwert Geraadpleegd op 8 december 2024.
* ↑ Korte geschiedschrijving van Spannum op dorpswebsite spannum.frl Geraadpleegd op 8 december 2024.
* ↑ De Hoekensstins te Spannum. www.stinseninfriesland.nl. Geraadpleegd op 8 december 2024.
* ↑ De stinswieren te Bonkwerd bij Spannum. stinseninfriesland.nl. Geraadpleegd op 8 december 2024.
* ↑ Javinto, Molen van De Boer, Spannum. De Nederlandse Molendatabase. Geraadpleegd op 8 december 2024.
Steden, dorpen en gehuchten: Achlum · Baijum · Beetgum · Beetgumermolen · Berlikum · Blessum · Boer · Boksum · Deinum · Dongjum · Dronrijp · Engelum · Firdgum · Franeker · Herbaijum · Hitzum · Klooster-Lidlum · Marssum · Menaldum · Minnertsga · Nij Altoenae · Oosterbierum · Oude Leije (klein deel) · Oudebildtzijl · Peins · Pietersbierum · Ried · Ritsumazijl · Schalsum · Schingen · Sexbierum · Sint Annaparochie · Sint Jacobiparochie · Slappeterp · Spannum · Tzum · Tzummarum · Vrouwenparochie · Welsrijp · Westhoek · Wier · Winsum · Zweins Buurtschappen: Arkens · Barrum · Bonkwerd · De Kampen · De Poelen · De Vlaren · Dijkshoek · Dijksterhuizen · Doijum · Fatum · Hatsum · Het Hooghout · Holprijp · Kie · Kiesterzijl · Kingmatille · Klooster Anjum · Koehool · Koum · Laakwerd · Lutjelollum · Miedum · Nieuwebildtzijl · Oosterend · Oosthoek · Rewerd (deels) · Roptazijl (deels) · Salverd · Schildum · Sopsum · Stad Niks · Tallum · Teetlum · Tolsum · Tritzum · Tjeppenboer · Vrouwbuurtstermolen (deels) · War · Weakens · Westerend · Zwarte Haan Voormalige buurtschappen: Franjumerburen · Langwerd · Memerd Friesland: Steden en dorpen Nederland: Provincies · Gemeenten