# Fjuk

Fjuk (spreek uit als: fjUk; IPA: [fjʏk]) is een eilandengroep in het noordoostelijke gedeelte van het Vättermeer in zuid-Zweden. Het ligt in de gemeente Motala in Östergötland. Het totale landoppervlak van Fjuk is ongeveer 3,5 hectare. Fjuk is ongeveer 600 meter lang en 200 meter breed, en bestaat eigenlijk uit drie dicht bij elkaar op een rij gelegen eilandjes: van zuid naar noord Jällen, Mellön en Skallen. Fjuk ligt ±12 km uit de kust ten westen van Motala en is sinds 1966 onbewoond.
De wateren rondom Fjuk worden veel gebruikt door sportvissers, en Fjuk zelf wordt bezocht door watersporters en natuurliefhebbers. Er mag op Fjuk niet overnacht worden.

## Natuurgebied en militair schietterrein

De eilanden maken deel uit van het natuurgebied Motalabuktens Öars Naturreservat (Natuurreservaat ‘Motalabaai eilanden’).
Fjuk ligt in het 17,5 km veiligheidsgebied van de militaire schietbaan Hammarnäset ten noorden van Karlsborg. En in het 12,5 km veiligheidsgebied van de militaire schietbaan Klubbudden in Motala. Op tijden waarop er geschoten wordt zorgen patrouilleboten van de krijgsmacht ervoor dat er geen schepen komen in het gebied waar geschoten wordt.

## Geografie en geologie

Fjuk ligt in een rij van rotsachtige eilanden die van noord naar zuid in het Vättermeer liggen en ontsluitingen zijn van het Visingsö-keienbed dat de bodem en oevers van het meer bedekt. Het keienbed en de rij van eilanden ontstonden door slenkvorming tijdens een glaciaal in het late pre-cambrium (>542 Ma geleden). Jällen, het zuidelijke eiland, is het kleinst. Het is ongeveer 225m x 55m met een landoppervlakte van bijna 1 ha.. Het middelste eiland, Mellön, meet ongeveer 190m x 126m en heeft een oppervlakte van bijna 1½ ha.. Skallen is het noordelijkste eiland en heeft ook een oppervlakte van bijna 1½ ha.. Het is ongeveer 222m x 90m, en biedt een natuurlijke haven.
Het hoogste punt van Fjuk ligt ongeveer 100m boven zeeniveau, wat ongeveer 12,5m boven de waterspiegel in het Vättermeer is.
De stranden van Fjuk zijn steil en rotsachtig en kunnen alleen worden bereikt bij kalm weer. De zandige ondiepe bodem maakt het eiland moeilijk te bereiken. Alleen Skallen heeft een aanlegplaats voor boten.

## Geschiedenis
### Vuurtoren

In 1851 begon op het noordelijke eiland Skallen de bouw van een ongeveer 15m hoge, achthoekige, conische, rood geschilderde houten vuurtoren. Een identieke vuurtoren stond aan het Vänermeer, op Hjörtens Udde (Kaap Hjörtens), 15 km ten oosten van Erikstad. Ook werden er op Skallen woonhuizen en wat bijgebouwen gebouwd voor de twee vuurtorenwachters en hun gezinnen. De toren werd in 1852 in gebruik genomen. In 1887 werd het personeelsbestand uitgebreid tot 3 personen en met hun gezinnen woonden 17 mensen op het kleine eiland.
In 1889 werd een nieuwe vuurtoren geplaatst op het dak van het woonhuis van de hoofdwachter. De oude toren werd in 1891 afgebroken.
Nadat in 1910 een nieuwe onbemande vuurtoren gereed was woonde er niemand meer op Fjuk. De woningen werd afgebroken. De nieuwe ronde betonnen toren was 9,4 m hoog. Het was een van de eerste onbemande vuurtorens in Zweden. In 1977 werd de vuurtoren-apparatuur vervangen door elektronica en twee zonnepanelen.

### Kluizenaar

Vanaf 1914 vestigde zich een visser, Erik Zetterblad (1884-1966) op Skallen. Hij werd de "Enslingen på Fjuk" (“Kluizenaar van Fjuk”) genoemd. Eerst woonde hij in een oude schuur die was blijven staan nadat de vuurtorenwachterswoningen waren afgebroken. Later groef hij naast de oude schuur een kelder en plaatste een fundering waarop hij een houten huisje bouwde dat zijn woonhuis werd.
Hij verkocht de vis die hij op het meer ving in Vadstena. Op het eiland verbouwde hij aardappels. Hij ontving een klein inkomen voor het beheer en onderhoud van het vuurtorengebouw. Af en toe verbleven andere vissers in een hut op Fjuk.
Zetterblad was een aantal maal betrokken bij het redden van opvarenden van schepen die in moeilijkheden waren gekomen op het Vättermeer.
Hij overleed eind 1966, na 52 jaar op Fjuk gewoond te hebben. Zijn huisje werd in 1978 afgebroken.

## Trivia

* Toen de Amerikaanse president Donald Trump op 12 december 2019 op twitter de Zweedse Greta Thunberg aanviel, die juist was uitgeroepen tot Time Magazine's Person of the Year, reageerde presentator Stephen Colbert daarop door Trump “uit te nodigen voor een bezoek aan dit Zweedse eiland” met de woorden: “Since Thunberg is Swedish, let me put this in culturally appropriate terms. Mr. President, go Fjuk yourself. Which I can say on CBS, because Fjuk is an island in Sweden”

## Foto’s

* Fjuk gezien vanuit de lucht. Op de voorgrond Skallen met de betonnen vuurtoren. Daarachter Mellön en daarachter Jällen
* Fjuk in 1891. De "nieuwe" (1889) vuurtoren op Skallen links en de "oude" (1852) rechts.
* Fjuk in 1910. De tweede vuurtoren (1889) op het hoofdwachtershuis.
* Fjuk in 1909. De tweede vuurtoren (1889) op het hoofdwachtershuis.

### Bronnen

* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Fjuk op de Zweedstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* (sv) Erik Zetterblad, "Enslingen på Fjuk" 1884–1966 Kulturarv Östergötland

### Referenties

* 1 2 3 (sv) (en) (de) Naturkartan.se, Folder om Motalabuktens öar naturreservat. Gearchiveerd op 19 december 2019.
* 1 2 (en) Geoview Sweden, Fjuk, geraadpleegd 17 december 2019
* ↑ Klankinventaris van het Nederlands
* 1 2 3 Naturkartan.se, Motalabuktens Öars Naturreservat. Gearchiveerd op 26 september 2021.
* 1 2 3 4 5 (sv) Svenska Fyrsällskapet (Zweeds Vuurtoren Gezelschap), Fjuk, geraadpleegd 18 december 2019. Gearchiveerd op 19 december 2019.
* ↑ Vimmerby Tidning, 19 feb. 2019, Försvaret skjuter skarpt vid Vättern (Krijgsmacht schiet met scherp op het Vättermeer)
* ↑ FMV.se, [httww.google.com/url?sa=i&source=images&cd=&ved=2ahUKEwjPu-Ww08HmAhXGMewKHa4FAOoQjRx6BAgBEAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.fmv.se%2FVerksamhet%2FRiskomrade-Vattern%2F&psig=AOvVaw3AyOXnRElFwRpF9bAJfJAv&ust=1576842699545091 Riskområde Vättern - Sjökortet, Vättern 121]
* ↑ (sv) FMV.se, Riskområde Vättern
* ↑ (en) Hambrey, M.J., W. B. Harland (red.) (1981). Earth's Pre-Pleistocene Glacial Record. Cambridge University Press, Cambridge, pp. 629. ISBN 978-0521172301. Geraadpleegd op 18 december 2019 "G. Vidal & G, Bylund, Lunds Universitet, Lund Sweden, “Late precambrian boulder beds in the Visingsö beds, south Sweden”"
* ↑ (sv) Sveriges meteorologiska och hydrologiska institut (SMHI), Vattenståndsstatistik stora sjöar (Grote waterstandstatistieken)Vattenstand (Waterstand), De waterstand in het Vättermeer was van 1 januari 1959 t/m 31 december 2018 gemiddeld 88,51m boven zeeniveau (de hoogste waterstand was 88,95m in april 1999, de laagste 87,92m in oktober 1976) (geraadpleegd 18 december 2019). Gearchiveerd op 2 juni 2023.
* ↑ (en) Lighthouses.org, Sweden Lakes - Fjuk
* 1 2 3 (sv) Erik Zetterblad, "Enslingen på Fjuk" 1884–1966 Kulturarv Östergötland. Gearchiveerd op 17 augustus 2019.
* ↑ (en) Frontpage Live.com, 13 dec 2019, “ ‘Go Fjuk yourself’: Colbert, Noah and Kimmel mock Trump for bullying teen activist Greta Thunberg”