# Menen

Menen (Frans: Menin) is een stad in de Belgische provincie West-Vlaanderen. De stad telt ruim 34.000 inwoners. In de streek zelf wordt de stad Mjinde genoemd, in de rest van de provincie wordt de naam Mjeenn gebruikt.

## Geschiedenis

In het gebied zijn vondsten uit het laatpaleolithicum en uit het neolithicum bekend. Ook uit de Romeinse tijd zijn dakpannen en potscherven gevonden, en ook sporen van een kleine Gallo-Romeinse nederzetting uit het 3e kwart van de 1e eeuw n.Chr.
De stad is ontstaan aan een doorwaadbare plaats in de Leie, op de handelsweg Torhout-Rijsel. De oudste naamsvermelding stamt uit 1087, toen het patronaatsrecht van de kerk van Menen werd toegekend aan de Abdij van Hasnon. In 1193 kwamen ze aan Arnulf en Mathilde van Menen, die de heerlijkheid Menen in bezit hadden. De familie heerste tot 1288. Toen ontnam graaf Gwijde van Dampierre de heerlijke rechten en viel Menen rechtstreeks onder de graaf. Het beheer kwam nu aan een baljuw. Nabij de Sint-Vedastuskerk was waarschijnlijk de burcht van de heren.
In 1351 verleende graaf Lodewijk van Male stadsrechten aan Menen. Menen werd stapelplaats voor wollen garens en verkreeg ook marktrechten. De Leie speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling tot een belangrijk centrum van lakennijverheid. In de 16e eeuw was de stad beroemd om zijn bier en telde toen 104 meester-brouwers. De stapelplaats verhuisde in 1353 naar Moorsele, waar veel spinsters werkten.
In 1488 vonden plunderingen plaats door troepen van Frederik III, naar aanleiding van de Vlaamse Opstand tegen Maximiliaan. In 1548 werd een groot deel van de stad door brand verwoest, waarbij ongeveer 570 van de 700 huizen verwoest werden. Hierna vonden vele uitbreidingen plaats en de stichting van nieuwe gebouwen.
Als grensstad werd Menen al vroeg versterkt. De eerste omwallingen dateren uit 1578, nog tijdens de aanleg ervan werd Menen ingenomen door Malcontenten. In 1579 werd de stad door Schotse troepen op de Spaansgezinden heroverd en in 1582 kwam de stad, door Alexander Farnese, definitief in Spaanse handen. Tussen 1579 en 1830 werd Menen tweeëntwintig maal belegerd. De belegeringen drukten zwaar op de welvaart van de stad, de bevolking was sinds 1578 massaal vertrokken naar Haarlem, de weefindustrie zou de komende tien jaren zelfs halveren.
Vanaf 1635 was Frankrijk in oorlog met Spanje. Menen werd in 1645 door Frankrijk veroverd en geplunderd, in 1658 kwam Menen weer in Spaanse handen. De vestingen werden geslecht, maar in 1678 kwam Menen weer bij Frankrijk krachtens het Verdrag van Nijmegen.
Tussen 1679 en 1689 werd de stad versterkt door Vauban. Tijdens de Spaanse Successieoorlog werd Menen opnieuw belegerd, nu door de troepen van Marlborough. In 1706 capituleerde Menen en werden de Franse legers verdreven. In 1713 kwam Menen aan de Oostenrijkse Nederlanden.
Tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog voerde Frankrijk oorlog met Oostenrijk en in 1744 werd Menen beschoten en ingenomen door de troepen van Lodewijk XV. Het Hollandse garnizoen, dat daar vanwege het Barrièretraktaat aanwezig was, moest vertrekken. De Fransen vernietigden de meeste vestingwerken die ze zelf ooit hadden gebouwd. Krachtens de Vrede van Aken werd Menen weer Oostenrijks.
In 1792 werd Menen opnieuw door de Fransen ingenomen, in 1793 gevolgd door Oostenrijkers, Hollanders, Fransen en opnieuw Oostenrijkers. In 1794 werd Menen opnieuw vanuit Halluin door de Fransen gebombardeerd, wat tot grote schade leidde, en op 30 april van dat jaar kwam de stad in Franse handen. Dit duurde tot 1814, toen werd het onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden. Opnieuw werd Menen een vestingstad tegen Frankrijk gericht. In 1830 kwam Menen aan de nieuwe staat België, maar de vestingbouw ging door tot 1840. Vanaf 1852 werden de vestingen gedeeltelijk geslecht en de militaire gronden verkocht.
In 1853 kwam, op initiatief van de Société des chemins de fer de la Flandre-Occidentale, Spoorlijn 69 tot stand die Menen met onder meer Kortrijk en Ieper verbond. In 1879 volgde een spoorlijn naar Tourcoing.
In 1846 werd de steenweg naar Wervik in gebruik genomen en in 1869 die naar Moeskroen. Ook riolering en gasverlichting werden aangelegd. De industrie was verwaarloosbaar, de inwoners werkten in de fabrieken van Halluin, Roncq, Tourcoing en Armentières. In Menen kende men vooral de verwerking van vlas, katoen, kant en tabak. Vooral de firma van A. Plaideau, opgericht in 1815, was van belang. In de 2e helft van de 19e eeuw kwamen daarbij gas, rubber, baksteen en ijzer. Vaak stond er ook een fabriek in het naburige Halluin, om invoertarieven te ontwijken.
Op 14 oktober 1914 werd Menen door de Duitsers bezet. De oorlog leidde ertoe dat de helft van de huizen werd vernield. Na de oorlog werd in 1921-1923 de wijk Ons Dorp gebouwd. De houten noodwoningen werden uiteindelijk vervangen door huizen in de Nieuwe Tuinwijk.
In 1921 werd de Leie rechtgetrokken, waardoor schepen tot 300 ton Menen konden bereiken. De oude Leie-arm werd in 1923 gedempt. In 1971 en 1987-1988 werd de Leie geschikt gemaakt voor nog grotere schepen.

## Kernen en buurgemeenten

Naast Menen-centrum liggen binnen de gemeente ook nog de deelgemeentes Lauwe en Rekkem. In Rekkem ligt nog het dorp Paradijs (IV), dat door de A14/E17 van Rekkem gescheiden is. Binnen Menen zelf liggen in het centrum nog twee aparte wijken en parochies, namelijk De Barakken (V) en Ons Dorp (VI). Menen zelf bevindt zich grotendeels ten noorden van de Leie, Lauwe en Rekkem meer oostwaarts ten zuiden van die rivier. De bebouwing in de stadskern van Menen, meer bepaald de wijk De Barakken ten zuiden van de Leie, sluit over de Franse grens aan op die van Halluin.
| # | Naam | Opp. (km²) | Inwoners (2020) | Inwoners per km² | NIS-code |
| 1 | Menen (I) | 16,55 | 20 078 | 1 213 | 34027A |
| 2 | Lauwe (II) | 8,70 | 8 498 | 977 | 34027B |
| 3 | Rekkem (III) | 7,92 | 4 949 | 625 | 34027C |
De gemeente Menen grenst aan de volgende dorpen:
* a. Moorsele (gemeente Wevelgem)
* b. Wevelgem (gemeente Wevelgem)
* c. Marke (stad Kortrijk)
* d. Aalbeke (stad Kortrijk)
* e. Moeskroen (stad Moeskroen; Wallonië)
* f. Neuville-en-Ferrain (Frankrijk)
* g. Halluin (Frankrijk)
* h. Wervik (stad Wervik)
* i. Geluwe (stad Wervik)

### Kaart
## Bezienswaardigheden

* Het classicistische stadhuis dateert uit 1782. Aan het 33 meter hoge belfort werd gebouwd van 1574 tot 1610. Het bevat een beiaard met 49 klokken. Het is opgenomen op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.
* De Sint-Vedastuskerk waarvan de onderbouw van de toren dateert uit 1454 en de Sint-Franciscuskerk, een oude kloosterkerk, die vaak werd herbouwd.
* De Sint-Franciscuskerk.
* Oude Stedelijke kerkhof in Menen.
* Provinciaal Mausoleum van politieke gevangenen uit de tweede wereldoorlog. Dit bevindt zich in het oude stedelijke kerkhof van Menen.
* Het Deutscher Soldatenfriedhof Menen is een militaire begraafplaats met meer dan 40.000 gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog.
* De Sint-Jan Baptistkerk in de wijk Ons Dorp.
* De Sint-Jozefkerk in de wijk De Barakken.
* Het Klooster Onze-Lieve-Vrouw van Vrede.
* Het krijgshospitaal is een uniek gebouw uit 1684, gebouwd om troepen van Lodewijk XIV van Frankrijk te verzorgen. Het had allerlei bestemmingen: tussen 1830 en 1991 werd gebruikt als tabaksfabriek.
* Vestingwerken van Menen. Vauban maakte van Menen een modelversterking (1679-1689). De vestingwerken hadden een omtrek van drie kilometer met elf bastions en vier stadspoorten. Nu zijn nog een deel van de stadsmuur en kazematten te zien.
* De stenen windmolen De Goede Hoop, uit de tweede helft van de 17e eeuw, was oorspronkelijk een olieslagmolen, later een graanmolen. Ze is maalvaardig.
* De Sint-Jansmolen.
* Het Jukeboxmuseum (2012-2017) was een museum met rond honderd jukeboxen en honderden oude radio's.
* Psychiatrisch Centrum Menen, een van de oudste psychiatrische klinieken in Vlaanderen.
* Stadhuis en belfort in 2004, vóór de opknapbeurt in 2007
* Sint-Vedastuskerk
* Sint-Franciscuskerk
* Oude stedelijke begraafplaats
* Provinciaal Mausoleum van Politieke gevangenen uit de tweede wereldoorlog.
* Duits Kerkhof
* Molen De Goede Hoop
* Het Schippershof
* CC de stijger Menen
* Vestingen aan Park Ter Walle
* Voormalige kazerne en militair hospitaal
* De Oude Sluizen
* Tabaksfabriek D'heygere, voormalig Frans militair hospitaal

## Heraldiek

* De stad beschikt over een wapen dat haar op 30 mei 1953 is verleend en op 1 oktober $^{1980}$ enigszins is gewijzigd . Het oorspronkelijke wapen is haar op 14 april 1824 verleend en op 7 april 1838 bevestigd. Destijds waren de punthaken zwart in plaats van rood. Ze zijn geïnspireerd op de wapenschilden van de heren van Menen uit de 13e $^{eeuw}$  . Ze worden al eeuwenlang door de stad gebruikt en stonden al vanaf de 16e $^{eeuw}$ op het stadszegel  . Ze zijn sindsdien nooit meer veranderd, maar werden in 1824 in de verkeerde kleuren toegekend. Dit werd in 1953 gecorrigeerd. In 1980 werd de kroon veranderd in een stadskroon.
* Blazon  : Argent met drie punthaken. Het schild is bekroond met een muurkroon met vijf gouden torens.
* Bron van blazoen: Heraldy of the World .

## Natuur en landschap

Menen ligt aan de Leie, die deels grensrivier is met Frankrijk (Halluin) en deels door de stad loopt. De hoogte varieert tussen 17 en 20 meter. De stad ligt in Zandlemig Vlaanderen.

## Evenementen

Jaarlijks worden in Menen de Wieltjesfeesten gehouden. Ook Grensrock is een evenement dat jaarlijks wordt gehouden, artiesten zoals Ozark Henry, K's Choice en vele anderen kwamen de Menenaars met hun talenten amuseren.

## Politiek
### Structuur

| Menen | Menen | Supranationaal | Nationaal | Nationaal | Gemeenschap | Gewest | Provincie | Arrondissement | Provinciedistrict | Kanton | Gemeente |
| Administratief | Niveau | Europese Unie | België | België | Vlaanderen | Vlaanderen | West-Vlaanderen | Kortrijk | Kortrijk | Kortrijk | Menen |
| Administratief | Bestuur | Europese Commissie | Belgische regering | Belgische regering | Vlaamse regering | Vlaamse regering | Deputatie | Deputatie | Deputatie | Deputatie | Gemeentebestuur |
| Administratief | Raad | Europees Parlement | Kamer van volksvertegenwoordigers | Kamer van volksvertegenwoordigers | Vlaams Parlement | Vlaams Parlement | Provincieraad | Provincieraad | Provincieraad | Provincieraad | Gemeenteraad |
| Kiesomschrijving | Kiesomschrijving | Nederlands Kiescollege | Kieskring West-Vlaanderen | Kieskring West-Vlaanderen | Kieskring West-Vlaanderen | Kieskring West-Vlaanderen | Kieskring West-Vlaanderen | Kortrijk-Ieper | Kortrijk | Menen | Menen |
| Verkiezing | Verkiezing | Europese | Federale | Federale | Vlaamse | Vlaamse | Provincieraads- | Provincieraads- | Provincieraads- | Provincieraads- | Gemeenteraads- |

### Burgemeesters

* 1921-1938: August Debunne (BWP)
* 1939-1942: Armand Deweerdt (liberaal)
* 1944-1946: Armand Deweerdt (liberaal)
* 1947-1964: René Gombert (liberaal)
* 1964-1982: Paul Isebaert
* 1983-1989: Fernand Dehaene (liberaal)
* 1989-1994: Gilbert Bossuyt (SP)
* 1995-2000: Jean Libbrecht (VLD)
* 2001-2012: Gilbert Bossuyt (sp.a)
** 2003-2004: Karl Debuck (waarnemend burgemeester)
* 2013-2018: Martine Fournier (CD&V)
* 2019-heden: Eddy Lust (Open VLD)

### Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976

| Partij or kartel | Partij or kartel | 10-10-1976 | 10-10-1976 | 10-10-1982 | 10-10-1982 | 9-10-1988 | 9-10-1988 | 9-10-1994 | 9-10-1994 | 8-10-2000 | 8-10-2000 | 8-10-2006 | 8-10-2006 | 14-10-2012 | 14-10-2012 | 14-10-2018 | 14-10-2018 | 13-10-2024 | 13-10-2024 |
| Stemmen / Zetels | Stemmen / Zetels | % | 31 | % | 31 | % | 31 | % | 31 | % | 31 | % | 31 | % | 31 | % | 31 | % | 31 |
| | CVP$^1$/ CD&V+N-VA$^A$/ CD&V$^2$ | 38,39$^1$ | 13 | 30,18$^1$ | 10 | 28,03$^1$ | 10 | 26,21$^1$ | 9 | 24,11$^1$ | 8 | 21,99$^A$ | 7 | 23,86$^2$ | 8 | 29,4$^2$ | 10 | 20,8$^2$ | 7 |
| | VU$^1$/ CD&V+N-VA$^A$/ N-VA$^2$ | 14,83$^1$ | 4 | 16,04$^1$ | 5 | 10,19$^1$ | 2 | - | | - | | 21,99$^A$ | 7 | 17,25$^2$ | 6 | 12,6$^2$ | 4 | 22,1$^2$ | 7 |
| | PVV$^1$/ VLD$^2$/ Open Vld$^3$/ Voor 8930$^D$ | 10,59$^1$ | 3 | 13,76$^1$ | 4 | 17,05$^1$ | 5 | 17,7$^2$ | 6 | 22,24$^2$ | 7 | 19,08$^2$ | 6 | 16,01$^3$ | 5 | 18,1$^3$ | 6 | 32,0$^D$ | 11 |
| | SP$^1$/ sp.a-Spirit$^B$/ sp.a-Groen$^C$/sp.a$^2$/ Voor 8930$^D$ | 33,85$^1$ | 11 | 33,81$^1$ | 12 | 37,98$^1$ | 13 | 31,15$^1$ | 11 | 32,95$^1$ | 12 | 32,24$^B$ | 12 | 24,26$^C$ | 8 | 17,2$^2$ | 6 | 32,0$^D$ | 11 |
| | AGALEV$^1$/ Groen!$^2$/ sp.a-Groen$^C$/ Groen$^3$ | - | | - | | 5,98$^1$ | 1 | 6,08$^1$ | 1 | - | | 4,82$^2$ | 0 | 24,26$^C$ | 8 | 9,2$^3$ | 2 | 6,8$^3$ | 1 |
| | Vlaams Blok$^1$/ Vlaams Belang$^2$ | - | | - | | - | | 5,48$^1$ | 1 | 7,53$^1$ | 2 | 12,51$^2$ | 4 | 5,92$^2$ | 1 | 10,2$^2$ | 3 | 16,9$^2$ | 5 |
| | PVDA$^1$/ KP-PVDA$^2$ | 0,77$^1$ | 0 | 0,62$^1$ | 0 | 0,76$^2$ | 0 | 0,99$^1$ | 0 | - | | - | | - | | 3,2$^1$ | 0 | - | |
| | Open Stad Menen | - | | - | | - | | - | | - | | - | | 7,37 | 2 | - | | - | |
| | NIEUW | - | | - | | - | | - | | - | | 9,37 | 2 | 5,33 | 1 | - | | - | |
| | VIA | - | | - | | - | | - | | 5,37 | 1 | - | | - | | - | | - | |
| | GEBE | - | | - | | - | | 11,57 | 3 | 5,28 | 1 | - | | - | | - | | - | |
| Anderen$^{(*)}$ | Anderen$^{(*)}$ | 1,57 | 0 | 5,59 | 0 | - | | 0,82 | 0 | 2,51 | 0 | - | | - | | - | | 1,4 | 0 |
| Totaal stemmen | Totaal stemmen | 23750 | 23750 | 23079 | 23079 | 23009 | 23009 | 22605 | 22605 | 22327 | 22327 | 22918 | 22918 | 22314 | 22314 | 22326 | 22326 | 13261 | 13261 |
| Opkomst % | Opkomst % | | | | | 94,26 | 94,26 | 93,12 | 93,12 | 92,62 | 92,62 | 94,08 | 94,08 | 91,94 | 91,94 | 93,4 | 93,4 | 56,0 | 56,0 |
| Blanco en ongeldig % | Blanco en ongeldig % | 5,2 | 5,2 | 5,91 | 5,91 | 6,08 | 6,08 | 6,79 | 6,79 | 6,29 | 6,29 | 5,62 | 5,62 | 6,59 | 6,59 | 6,2 | 6,2 | 2,5 | 2,5 |
De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur. De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen. (*) 1976: KPB (1,57%) / 1982: KPB (0,92%), KF (4,67%) / 1994: WIEB (0,82%) / 2000: JONK (2,51%) / 2024: Stadslijst 8930 (1,4%)

## Demografische evolutie
### Demografische ontwikkeling voor de fusie

Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1970=volkstellingen; 1976= inwoneraantal per 31 december

### Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente

Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
* Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari 1992 tot heden :
| jaar | Aantal | Evolutie: 1992=index 100 |
| 1992 | 32.649 | 100,0 |
| 1993 | 32.534 | 99,6 |
| 1994 | 32.422 | 99,3 |
| 1995 | 32.408 | 99,3 |
| 1996 | 32.388 | 99,2 |
| 1997 | 32.201 | 98,6 |
| 1998 | 32.281 | 98,9 |
| 1999 | 32.155 | 98,5 |
| 2000 | 32.028 | 98,1 |
| 2001 | 31.918 | 97,8 |
| 2002 | 32.156 | 98,5 |
| 2003 | 32.080 | 98,3 |
| 2004 | 32.141 | 98,4 |
| 2005 | 32.325 | 99,0 |
| 2006 | 32.413 | 99,3 |
| 2007 | 32.439 | 99,4 |
| 2008 | 32.466 | 99,4 |
| 2009 | 32.610 | 99,9 |
| 2010 | 32.530 | 99,6 |
| 2011 | 32.731 | 100,3 |
| 2012 | 32.683 | 100,1 |
| 2013 | 32.707 | 100,2 |
| 2014 | 32.964 | 101,0 |
| 2015 | 32.905 | 100,8 |
| 2016 | 32.877 | 100,7 |
| 2017 | 33.112 | 101,4 |
| 2018 | 33.190 | 101,7 |
| 2019 | 33.385 | 102,3 |
| 2020 | 33.540 | 102,7 |
| 2021 | 33.708 | 103,2 |
| 2022 | 33.982 | 104,1 |
| 2023 | 34.322 | 105,1 |
| 2024 | 34.417 | 105,4 |

## Bekende personen

* Jan Andries vander Mersch (1734-1792), generaal
* Pierre Jacques Osten (1758-1814), generaal
* Auguste Adam (1865-1940), ingenieur
* Yvonne Serruys (1873-1953), kunstenaar
* Jules Anneessens (1876-1956), orgelbouwer
* Walter Loridan (1909-1997), diplomaat
* Georges Dobbels (1910-1988), kunstenaar
* Arthur Saelens (1918-1972), politicus
* Yves Chauvin (1930-2015), hoogleraar en scheikundige
* Willy Spillebeen (1932), auteur
* Thierry Deleu (1940-2013), auteur
* Pieter Huys (1947-2009), advocaat en journalist
* Rita Ghesquiere (1947-2018), auteur jeugd- en kinderboeken
* Serge Berten (1952-1982?), pater
* Eddy Lust (1957), politicus
* Marijke Pinoy (1958), actrice
* Martine Fournier (1965), politicus
* Johan Tahon (1965), kunstenaar
* Ingeborg Sergeant (1966), zangeres en tv-presentatrice
* Bart Vanneste (1970), komiek
* Ingrid Seynhaeve (1973), model
* Frederik Imbo (1975), acteur
* Frederik Van Lierde (1979), triatleet
* Anushka Melkonian (1994), actrice en presentatrice
* Jamie-Lee Six (1998), actrice en presentatrice
* Cathérine Moerkerke (1977), journaliste
* David Galle (1980), komiek

## Nabijgelegen kernen

Geluwe, Wervik, Halluin, Rekkem, Lauwe, Moorsele, Dadizele

## Literatuur

* Aimé Rembry-Barth, Histoire de Ménin d’après les documents authentiques, Brugge, E. Gailliard, 4 dln., 1881