OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gele bitterzoetaardvlo

De gele bitterzoetaardvlo of aardappelaardvlo (Psylliodes affinis) is een keversoort uit de familie bladkevers (Chrysomelidae), die tot de tribus Alticini behoort. De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1799 gepubliceerd door Gustaf von Paykull. De soort komt van nature voor in het Palearctisch gebied en is verder verspreid naar Canada en de Verenigde Staten.

## Beschrijving

De kever is 2-3 mm lang. De dekschilden zijn strogeel met een bruine lijn aan de rand waar de dekschilden elkaar raken en vaak een driehoekige donkere zone onderaan het scutellum. De kop is zwart of donkerbruin. Het halsschild is oranje of roodachtig. De lichtbruine antennen bestaan uit tien leden, die naar de top donkerder worden. De poten zijn lichtbruin tot geel, maar de sterk ontwikkelde dijen van de achterste poten zijn zwart. Dankzij een veermechanisme (de "metafemorale veer") in deze dijen kunnen de kevers, typisch voor de meeste aardvlooien wegspringen bij gevaar. De witachtige larve is 5 mm lang en heeft een bruine kop.
* Parende kevers

## Levenswijze

Er is één generatie per jaar. De kever overwintert in graspollen en onder strooisel. In april en mei komen de kevers uit de winterrust. Na paring leggen de vrouwtjes de eieren vanaf de lente tot in de zomer in kleine hoopjes in de grond rond de waardplanten. Na ongeveer een week komen de larven uit de eieren en voeden zich met de wortels van de waardplant. Na een maand verpoppen de larven in de grond. De kevers komen in juli en augustus uit de poppen. Ze vreten 1-2 mm grote gaten in de bladeren van de waardplant. In september en oktober gaan ze in winterrust. De larven en poppen kunnen soms ook overwinteren.

## Waardplanten

De waardplanten zijn soorten uit de nachtschadefamilie, zoals bitterzoet, aardappel, tomaat, doornappel, zwarte nachtschade, wolfskers en bilzekruid.
# Champorcher

Champorcher is een gemeente in de Italiaanse regio Aostadal en telt 417 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 68,2 km², de bevolkingsdichtheid is 6 inwoners per km².
* Champorcher
* Gemeentehuis

## Demografie

Champorcher telt ongeveer 222 huishoudens. Het aantal inwoners steeg in de periode 1991-2001 met 4,2% volgens cijfers uit de tienjaarlijkse volkstellingen van ISTAT.
| Jaar | Inwoneraantal |
| 1991 | 406 |
| 2001 | 423 |

## Geografie

De gemeente ligt op ongeveer 1427 m boven zeeniveau.
Champorcher grenst aan de volgende gemeenten: Champdepraz, Cogne, Fénis, Issogne, Pontboset, Valprato Soana (TO), Vico Canavese (TO).
* Italiaans bureau voor statistiek
Allein · Antey-Saint-André · Aosta / Aoste · Arnad · Arvier · Avise · Ayas · Aymavilles · Bard · Bionaz · Brissogne · Brusson · Challand-Saint-Anselme · Challand-Saint-Victor · Chambave · Chamois · Champdepraz · Champorcher · Charvensod · Châtillon · Cogne · Courmayeur · Donnas · Doues · Émarèse · Étroubles · Fontainemore · Fénis · Gaby · Gignod · Gressan · Gressoney-La-Trinité · Gressoney-Saint-Jean · Hône · Introd · Issime · Issogne · Jovençan · La Magdeleine · La Salle · La Thuile · Lillianes · Montjovet · Morgex · Nus · Ollomont · Oyace · Perloz · Pollein · Pont-Saint-Martin · Pontboset · Pontey · Pré-Saint-Didier · Quart · Rhêmes-Notre-Dame · Rhêmes-Saint-Georges · Roisan · Saint-Christophe · Saint-Denis · Saint-Marcel · Saint-Nicolas · Saint-Oyen · Saint-Pierre · Saint-Rhémy-en-Bosses · Saint-Vincent · Sarre · Torgnon · Valgrisenche · Valpelline · Valsavarenche · Valtournenche · Verrayes · Verrès · Villeneuve
* ↑ https://demo.istat.it/?l=it.
# Charvensod

Charvensod is een gemeente in de Italiaanse regio Aostadal en telt 2333 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 26,0 km², de bevolkingsdichtheid is 90 inwoners per km².
De volgende frazioni maken deel uit van de gemeente: Félinaz, Plan-Félinaz, Pont-Suaz, Ampaillant, Péroulaz, La Giradaz, Roulaz, Saint-Pantaléon, Chef-lieu.
* Charvensod
* Gemeentehuis
* Bibliotheek

## Demografie

Charvensod telt ongeveer 1009 huishoudens. Het aantal inwoners steeg in de periode 1991-2001 met 14,2% volgens cijfers uit de tienjaarlijkse volkstellingen van ISTAT.
| Jaar | Inwoneraantal |
| 1991 | 1984 |
| 2001 | 2266 |

## Geografie

De gemeente ligt op ongeveer 749 m boven zeeniveau.
Charvensod grenst aan de volgende gemeenten: Aosta, Brissogne, Cogne, Gressan, Pollein.

## Externe link

* https://web.archive.org/web/20110722023647/http://comune.charvensod.ao.it/
* Italiaans bureau voor statistiek
Allein · Antey-Saint-André · Aosta / Aoste · Arnad · Arvier · Avise · Ayas · Aymavilles · Bard · Bionaz · Brissogne · Brusson · Challand-Saint-Anselme · Challand-Saint-Victor · Chambave · Chamois · Champdepraz · Champorcher · Charvensod · Châtillon · Cogne · Courmayeur · Donnas · Doues · Émarèse · Étroubles · Fontainemore · Fénis · Gaby · Gignod · Gressan · Gressoney-La-Trinité · Gressoney-Saint-Jean · Hône · Introd · Issime · Issogne · Jovençan · La Magdeleine · La Salle · La Thuile · Lillianes · Montjovet · Morgex · Nus · Ollomont · Oyace · Perloz · Pollein · Pont-Saint-Martin · Pontboset · Pontey · Pré-Saint-Didier · Quart · Rhêmes-Notre-Dame · Rhêmes-Saint-Georges · Roisan · Saint-Christophe · Saint-Denis · Saint-Marcel · Saint-Nicolas · Saint-Oyen · Saint-Pierre · Saint-Rhémy-en-Bosses · Saint-Vincent · Sarre · Torgnon · Valgrisenche · Valpelline · Valsavarenche · Valtournenche · Verrayes · Verrès · Villeneuve
* ↑ https://demo.istat.it/?l=it.
# Diespeck

Diespeck is een gemeente in de Duitse deelstaat Beieren, en maakt deel uit van het Landkreis Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim. Diespeck telt 3.811 inwoners.
Bad Windsheim · Baudenbach · Burgbernheim · Burghaslach · Dachsbach · Diespeck · Dietersheim · Emskirchen · Ergersheim · Gallmersgarten · Gerhardshofen · Gollhofen · Gutenstetten · Hagenbüchach · Hemmersheim · Illesheim · Ippesheim · Ipsheim · Langenfeld · Marktbergel · Markt Bibart · Markt Erlbach · Markt Nordheim · Markt Taschendorf · Münchsteinach · Neuhof a.d.Zenn · Neustadt a.d.Aisch · Oberickelsheim · Obernzenn · Oberscheinfeld · Scheinfeld · Simmershofen · Sugenheim · Trautskirchen · Uehlfeld · Uffenheim · Weigenheim · Wilhelmsdorf
# Spoorloos (boek)

Spoorloos is een in 2002 uitgebrachte thriller van Harlan Coben. In 2003 werd het boek uitgebracht voor de Nederlandse taal; het werd vertaald door Els Franci-Ekeler. Het is het elfde boek van Coben. De oorspronkelijke titel van het boek is Gone for good. De tagline van het boek is 'Je eerste liefde vergeet je nooit. Die van mij werd vermoord.'

## Het verhaal

11 jaar geleden werd Will Kleins ex-vriendin Julie gewurgd en verkracht aangetroffen in de kelder van haar huis. Al het bewijs wees naar Wills oudere broer Ken. Die verdween echter spoorloos. Er werd aangenomen dat hij dood was.
Inmiddels heeft Will de draad van zijn leven weer opgepakt, maar dan onthult zijn moeder op haar sterfbed dat Ken nog leeft. Kort daarna verdwijnt Wills mooie vriendin Sheila. Will krijgt te horen dat ze verdacht wordt van een barbaarse dubbelmoord. Will gaat, samen met zijn vriend Squares, op zoek en valt van de ene verrassing in de andere.

## Bestseller 60

| Boeken met noteringen in de Nederlandse Bestseller 60 | Jaar van verschijnen | Datum van binnenkomst | Hoogste positie | Aantal weken | Opmerkingen |
| Spoorloos | 2006 | 28-06-2006 | 11 | 28 | verfilmd als serie op Netflix |
# Zwinglibond

De Zwinglibond, soms Zwingli-bond genoemd, vormde vanaf 1948 de meest vrijzinnige stroming binnen de Nederlandse Hervormde Kerk.
De bond werd op 28 september 1948 te Amersfoort opgericht als vereniging binnen de Hervormde Kerk op initiatief van de Odoornse hervormde predikant Harm van Lunzen (1897-1969). De oprichters vonden de sinds 1913 bestaande Vereniging van Vrijzinnig Hervormden niet strijdbaar genoeg. De vereniging is genoemd naar de Zwitserse kerkhervormer Huldrych Zwingli en karakteriseert zich als "principieel vrijzinnig" en unitarisch. Verwant aan de bond is het in 1945 opgerichte blad "Zwingli". Van Lunzen was voorzitter van 1948 tot 1960. De Zwinglibond werd beschouwd als een van de modaliteiten binnen de Hervormde Kerk.
In 2004 ging de Nederlandse Hervormde Kerk op in de Protestantse Kerk in Nederland. De Zwinglibond was hier niet blij mee, omdat ze meende dat er in de nieuwe organisatie minder ruimte zou zijn voor vrijzinnigheid. Er wordt nu vooral samengewerkt met vrijzinnige organisaties buiten de PKN, zoals de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB.
De Zwinglibond onderhoudt sinds 1986 aan de Rijksuniversiteit Groningen een bijzondere leerstoel voor de Geschiedenis en beginselen van het unitarisme. Deze leerstoel werd sinds 2009 bekleed door Mirjam de Baar.
De Zwinglibond ging in 2011 op in Vrijzinnigen Nederland.
* Zwingli
* ds H. van Lunzen, standbeeld in Odoorn
* Protestant.nt: Christelijke encyclopedie: Zwingli-bond
* M.A.W. Gerding: Encyclopedie van Drenthe
* R.M. Nepveu: Vijftig jaar Zwinglibond, 1948-1998, uitg. 1999.
# Maya Hawke

Maya Hawke (New York, 8 juli 1998) is een Amerikaanse actrice, model en singer-songwriter.

## Persoonlijk

Hawke is de dochter van acteurs Uma Thurman en Ethan Hawke.

## Filmografie
### Film

* 2004: Kill Bill: Vol. 2, the daughter
* 2018: Ladyworld, als Romy
* 2019: Once Upon a Time in Hollywood, als Linda Kasabian ('Flowerchild')
* 2019: Human Capital, als Shannon
* 2020: Mainstream, als Frankie
* 2021: Italian Studies, als Erin
* 2021: Fear Street Part One: 1994, als Heather Watkins
* 2022: Do Revenge, als Eleanor
* 2023: Asteroid City, als June Douglas
* 2023: Wildcat, als Flannery O'Connor
* 2024: Inside Out 2, als Anxiety (Onzekerheid) (stem)

### Televisie

* 2017: Little Women, als Josephine "Jo" March
* 2019-heden: Stranger Things, als Robin Buckley
* 2020: The Good Lord Bird, als Annie Brown
# Valnontey (plaats)

Valnontey is een Italiaanse plaats gelegen in de Grajische Alpen in de regio Aostadal. Het is een frazione in de gemeente Cogne in het Valnontey-dal op 1667 meter hoogte.
De plaats ligt in het Nationaal park Gran Paradiso en is zeer toeristisch. Naast 2 campings zijn er meerdere hotels en restaurants en een kleine winkel. De grote parkeerplaatsen rond het dorp raken 's zomers overvol van mensen die vaak één en dezelfde wandeling maken: naar Rifugio Vittorio Sella. 's Winters kan er gelanglauft worden. Door het dorp loopt de Valnontey-stroom. Het dorp is bereikbaar door een asfaltweg vanuit Cogne. Ook verbindt een breed wandelpad Valnontey met Cogne.
# Station Aosta-Aoste

Station Aosta-Aoste is als spoorwegstation het centraal station van de stad Aosta (Aoste) in de autonome regio van het Aostadal in Italië.
Het station werd in 1886 geopend samen met de spoorlijn uit Chivasso. In 1929 werd vanuit Aosta de spoorlijn Aosta - Pré-Saint-Didier geopend.
De stationsnaam wordt volgens de regels van Trenitalia in het Italiaans aangegeven, gevolgd door het Frans als lokale taal.
# Gujarati (taal)

Gujarati is een taal die oorspronkelijk in Gujarat werd gesproken, nu een deelstaat van India die grenst aan Pakistan, maar de taal wordt vanouds ook gesproken in andere deelstaten en gebieden in Pakistan. Ongeveer 46 miljoen mensen gebruiken de taal, tot in Oeganda, Tanzania en Kenia, maar ook de Gujaratisprekende bevolkingsgroepen in het Verenigd Koninkrijk, Noord-Amerika zijn aanzienlijk. Gujarati was de moedertaal van zowel Mahatma Gandhi, de "vader" van het post-koloniale India, alsook Mohammed Ali Jinnah, de stichter van Pakistan.
De geschiedenis van de taal begint ongeveer rond de 12e eeuw v.Chr. en wordt later beïnvloed door de Perzische cultuur. De eerste literatuur dateert uit 1592. Het schrift, van het type Abugida, is afgeleid van het Devanagari schrift, dat onder meer wordt gebruikt voor het Sanskriet en het Hindi. Het grootste verschil met dit alfabet is het weglaten van de bovenstreep boven de karakters.
Het Gujarati is een Indo-Arische taal, die weer deel is van de familie van Indo-Europese talen. Uit het Gujarati is de taal Kachchi ontwikkeld.
Het India Studie Centrum, een onderdeel van de Universiteit Antwerpen, organiseert sinds enkele jaren lessen Gujarati voor Indiase jongeren. De lessen vinden plaats in het Engels.

## Media

* Sandesh is een Indiase krant in Gujarati met edities in Ahmedabad, Vadodara, Surat.

## Externe link

* Omniglot.com: Guajarati alfabet
* ↑ Virtuelecampus.be: PAVO, post-academische vorming
# Hugo Ferrol

Hugo Edwin Ferrol (Batavia, 1940 – Benitachell, maart 2015) was een Nederlands crimineel. Hij werd bekend als rivaal van de crimineel Klaas Bruinsma. In 1969 trouwde hij met Thea Moear maar dit huwelijk liep stuk. Na de scheiding in 1977 keerde Ferrol zich tegen de bende van Bruinsma, waar Moear ook een rol in speelde.
De hasj- en heroïnehandel werd in de jaren zeventig met grof geweld geleid door de groepering van Ferrol. De bende van Bruinsma was het niet eens met de gang van zaken en gaf in 1978 de Indische Amsterdammer Henk Soetarno opdracht Ferrol en zijn kompanen te liquideren. Tijdens een schietpartij kwam Henkie Soetarno om het leven. Op 2 februari 1982 kregen twee vrienden van Bruinsma, André Brilleman en de Joegoslaaf Alexander Marianovic de opdracht om Ferrol te liquideren, maar de poging mislukte. In juli 1982 werd Marianovic in opdracht van Bruinsma geliquideerd omdat hij en Brilleman Bruinsma voor drie ton hadden opgelicht bij een tweede poging Ferrol uit de weg te ruimen. De twee hadden Ferrol vooraf ingelicht en hadden een nep-liquidatie in scène gezet, waarna ze Bruinsma polaroid-foto's hadden laten zien van een met ketchup overgoten Ferrol.
In februari 1987 werd Hugo Ferrol veroordeeld tot zeven jaar gevangenisstraf voor handel in cocaïne en heroïne. Na strafvermindering kwam hij in december van datzelfde jaar echter alweer vrij.
Ferrol werd in 2014 ernstig ziek. Hij overleed tijdens een vakantie in maart 2015.

## Literatuur

* Bart Middelburg De Dominee (1992)
* Bart Middelburg De Godmother : de criminele carrière van Thea Moear, medeoprichter van de Bruinsma-groep (2000)

## Trivia

* In de film De dominee (2004) komt Ferrol voor als Amerikaan die in de onderwereld zijn eigen netwerk heeft opgebouwd, in samenwerking met Turkse lijfwachten en Duitse wapenleveranciers.
* ↑ Hugo Ferrol overleden in Spanje
# Cogne

Cogne is een gemeente in de Italiaanse regio Aostadal en telt 1470 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 212,6 km², de bevolkingsdichtheid is 7 inwoners per km².
De volgende frazioni maken deel uit van de gemeente: Veulla, Boutillères, Champlong, Crétaz, Épinel, Gimillan, Moline, Montroz, Lillaz, Valnontey.
* Rue César-Emmanuel Grappein
* Kerk Saint-Ours, Cogne

## Demografie

Cogne telt ongeveer 694 huishoudens. Het aantal inwoners steeg in de periode 1991-2001 met 1,9% volgens cijfers uit de tienjaarlijkse volkstellingen van ISTAT.
| Jaar | Inwoneraantal |
| 1991 | 1440 |
| 2001 | 1467 |

## Geografie

De gemeente ligt op ongeveer 1534 m boven zeeniveau.
Cogne grenst aan de volgende gemeenten: Aymavilles, Brissogne, Champorcher, Charvensod, Fénis, Gressan, Locana (TO), Noasca (TO), Ronco Canavese (TO), Saint-Marcel, Valprato Soana (TO), Valsavarenche.

## Externe link

* Gemeente Cogne
* Italiaans bureau voor statistiek
Allein · Antey-Saint-André · Aosta / Aoste · Arnad · Arvier · Avise · Ayas · Aymavilles · Bard · Bionaz · Brissogne · Brusson · Challand-Saint-Anselme · Challand-Saint-Victor · Chambave · Chamois · Champdepraz · Champorcher · Charvensod · Châtillon · Cogne · Courmayeur · Donnas · Doues · Émarèse · Étroubles · Fontainemore · Fénis · Gaby · Gignod · Gressan · Gressoney-La-Trinité · Gressoney-Saint-Jean · Hône · Introd · Issime · Issogne · Jovençan · La Magdeleine · La Salle · La Thuile · Lillianes · Montjovet · Morgex · Nus · Ollomont · Oyace · Perloz · Pollein · Pont-Saint-Martin · Pontboset · Pontey · Pré-Saint-Didier · Quart · Rhêmes-Notre-Dame · Rhêmes-Saint-Georges · Roisan · Saint-Christophe · Saint-Denis · Saint-Marcel · Saint-Nicolas · Saint-Oyen · Saint-Pierre · Saint-Rhémy-en-Bosses · Saint-Vincent · Sarre · Torgnon · Valgrisenche · Valpelline · Valsavarenche · Valtournenche · Verrayes · Verrès · Villeneuve
* ↑ https://demo.istat.it/?l=it.
# Sem Rozendaal

Sem Rozendaal ('s Gravenmoer, 16 maart 2003), is een Nederlandse singer-songwriter. Hij verkreeg bekendheid na zijn deelname aan het elfde seizoen van The voice of Holland waar hij eindigde op de tweede plek.

## Biografie

Rozendaal groeide op in het dorp 's Gravenmoer nabij Breda. Hij is de achterkleinzoon van zanger Jantje Koopmans.
Sem deed in 2021 mee aan het elfde seizoen van The voice of Holland. Tijdens de blind auditions zong hij het nummer If you ever want to be in love van James Bay en begeleidde zichzelf daarbij op gitaar. Hierna koos hij het team van Waylon. Bij de battles zong hij You're still the one van Shania Twain, en bij de knockouts het nummer Laat me van Ramses Shaffy. Tijdens de eerste liveshow zong hij Dancing in the dark door Bruce Springsteen.
Bij de tweede liveshow voerde hij het nummer You never can tell van Chuck Berry op. In de halve finale zong hij zowel Sign of the Times door Harry Styles, als Radar Love van Golden Earring. Na het tot de finale geschopt te hebben droeg hij hier opnieuw het nummer uit zijn blind audition if you ever want to be in love voor, en zong hij Wild world van Mr. Big samen met zijn coach Waylon. Ook presenteerde hij tijdens de finale zijn zelfgeschreven debuutsingle My missing piece.
Deze finale verloor hij van Dani van Velthoven, wat Sem een tweede plek opleverde.

## Discografie
### Singles

| Single met eventuele hitnotering(en) in de Nederlandse Top 40 | Datum van verschijnen | Datum van binnenkomst | Hoogste positie | Aantal weken | Opmerkingen |
| My missing piece | 26-03-2021 | - | - | - | |
* ↑ Taart, stemrecht én een live-show: The Voice-talent Sem beleeft topweek. Omroep Brabant (16 maart 2021).
* ↑ Sem (18) pakt zilver bij The Voice: ‘Ik kan nog even in de schaduw broeden’. Brabants Dagblad (27 maart 2021).
* ↑ Tieneridool Sem (18) uit 's Gravenmoer grijpt net naast titel The Voice en platencontract. BN DeStem (26 maart 2021).
# Bivacco Regondi-Gavazzi

Het Bivacco Regondi-Gavazzi (Frans: Bivouac Regondi-Gavazzi) is een hut in de Alpen van Italië die dient als rustplaats of overnachtingsplaats bij het bergbeklimmen. De hut ligt in het Val di Ollomont in het Aostadal op 2590 meter hoogte aan de voet van de Mont Gelé en de Mont Morion. De houten hut is onbemand en heeft 16 slaapplaatsen.
De hut kan bereikt worden vanuit Ollomont via Col Cornet of vanuit Glassier en Conca di By.
De hut kan als hoogtepunt van een eendaagse wandeling gebruikt worden, maar ook zijn er wandelingen/beklimmingen vanuit de berghut die gecombineerd kunnen worden met een overnachting in de hut.

## Wandelingen

* Fenêtre Durand en Cabane de Charion (Zwitserland) 2
* Via Lago di By en Champillon naar Rey 2
* Via Bivacco Savoie naar Glassier 3
* Via Rifugio Amianthe naar Glassier 4

## Beklimmingen

* Mont Gelé (3518 m) via Col du Mont Gelé PD
* Mont Morion (3412 m) AD
# De aartsengel Gabriël (Zurbarán)

De aartsengel Gabriël (Frans: L'ange Gabriel) is een schilderij van Francisco de Zurbarán. Hij schilderde dit kwalitatief hoogstaande portret van Gabriël waarschijnlijk na 1634. Sinds 1852 maakt het deel uit van de collectie van het Musée Fabre in Montpellier.

## De aartsengel Gabriël

In het christendom, de islam en het jodendom vervult de aartsengel Gabriël de rol van boodschapper van God. Het bekendste voorbeeld hiervan is de aankondiging van de geboorte van Jezus aan Maria in het Evangelie volgens Lucas. In de beeldende kunsten is Gabriël daarom vrijwel altijd te zien op een voorstelling van de annunciatie. Schilderijen waarop de aartsengel alleen figureert zijn zeldzaam. Het schilderij in Montpellier is het enige voorbeeld ervan in het oeuvre van Zurbarán.

## Voorstelling

Zurbarán schilderde Gabriël als een jongetje dat naar voren loopt terwijl zijn blik naar boven gericht is. In zijn linkerhand houdt hij een staf vast, symbool van de boodschapper, met op het uiteinde een kruis met de letters M (van Maria) en AV (van Ave Maria, de woorden waarmee de aartsengel Maria begroette). Wellicht modelleerde de schilder zijn Gabriël naar een van de koorjongens die deelnamen aan de uitbundige processies op Sacramentsdag (Corpus Christi) in Sevilla. Het gewaad van de engel, gemaakt van witte, roze en mauve stof, bijeengehouden door gouden juwelen, is door Zurbarán prachtig weergegeven. Ook het engelachtige, maar allerminst stereotiep gezichtje omgeven door gouden krullen is bijzonder geslaagd en dit maakt De aartsengel Gabriël een uitmuntend voorbeeld van de stijl van de schilder.
Op de achtergrond zijn wat bomen en een stormachtige lucht te zien. Het is zeer waarschijnlijk dat een schilderij van Andreas, dat dezelfde afmetingen en dreigende achtergrond heeft, de pendant van De aartsengel Gabriël was. Dit paar drukte de tegenstelling uit tussen religieus begrip door reflectie bij de oude Andreas en direct door God ingegeven wijsheid bij de jonge Gabriël.

## Herkomst

Er zijn sterke aanwijzingen dat dit schilderij afkomstig is uit het college van Santo Tomás in Sevilla. Deze religieuze school van de dominicanen werd aan het begin van de zestiende eeuw door de aartsbisschop van Sevilla opgericht. Delen ervan waren voor buitenstaanders niet toegankelijk, waardoor beschrijvingen ontbreken. Tijdens de Franse bezetting werden veel kloosters opgeheven en in 1810 kreeg maarschalk Soult het werk in bezit. Na zijn dood werd het in mei 1852 gekocht door het Musée Fabre voor 1.540 frank.

## Afbeelding

* De heilige Andreas

## Literatuur

* Jeannine Baticle (red.) (1987). Zurbarán. New York: The Metropolitan Museum of Art p. 126-27, 130-31
* Sylvain Amic, Jérôme Farigoule, Michel Hilaire & Olivier Zeder (2007). Guide Musée Fabre. p. 76
# Val Ferret

Val Ferret is de naam van twee bergdalen in Zwitserland en Italië, die in elkaars verlengde liggen. Beide liggen in de Alpen, aan de voet van het Mont Blancmassief. Ze worden gescheiden door de (Petit) Col Ferret, op 2490 m, die alleen te voet overgestoken kan worden. Deze col ligt aan de voet van de Mont Dolent (3819 m), die daar op de hoek van het Mont Blancmassief ligt. Een andere mogelijkheid is de Col du Grand-Ferret, die wat hoger is (2537 m). In het hele gebied kunnen bergwandelingen worden gemaakt. De Tour du Mont Blanc gaat door zowel het Italiaanse als het Zwitserse deel van het Val Ferret.

## Het Zwitserse dal

Het Zwitserse Val Ferret ligt in het kanton Wallis. Het loopt vanaf de Col Ferret naar het noorden, met de stroming van het water mee, naar Orsières, waar het uitkomt in de Val d'Entremont. In het dal liggen La Fouly, Prayon, Praz-de-Fort en Issert. De bevolking leeft van kleinschalige veeteelt en toerisme, veel huizen zijn tweede huizen. Hoewel het dal de imponerende wanden van de Mont Blanc van zijn Italiaanse tegenhanger mist, zijn ook in dit dal bij mooi weer diverse begletsjerde bergtoppen te zien. Omdat er, behalve bij La Fouly, niet wordt geskied, komen er minder toeristen dan in andere delen van Wallis.

## Het Italiaanse dal

Het Italiaanse Val Ferret loopt van de Col Ferret naar het zuidwesten tot aan Entrèves bij Courmayeur. Het is een zijdal van het Aostadal. De rivier die door het dal stroomt, heet Dora di Ferret. Grote delen van het dal zijn beschermd natuurgebied. In het dal liggen alleen een paar kleine nederzettingen. De westhelling van het dal wordt gevormd door het Mont Blancmassief, met hoge toppen zoals de Grandes Jorasses, 4201 m, en de Mont Dolent, 3819 m. Van deze kant komen veel gletsjers naar beneden. De oosthelling is minder hoog en biedt uitzicht op de Mont-Blanc. Aan beide kanten van het dal liggen klimroutes. Na het Aostadal ligt het Val Veny aan de voet van de Mont Blanc in het verlengde van het Val Ferret. Skipistes komen in het Italiaanse Val Ferret niet voor, het is er natuurgebied, zodat het dal 's winters weinig toerisme trekt. Een uitzondering vormt het gebied rond Entrèves, waar de kabelbaan over het Mont Blancmassief naar de Aiguille du Midi en Chamonix-Mont-Blanc begint.
De Mont Blanctunnel voor autoverkeer begint in Entrèves. Autoverkeer tussen de beide delen van het Val Ferret moet via de Mont Blanctunnel en de Col de la Forclaz of via de Grote Sint-Bernhardpas en Aosta gaan.