OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arnold Spoelplein (sneltramhalte)

Arnold Spoelplein is een sneltramhalte van RandstadRail aan het Arnold Spoelplein, tot 1934 Dorpsplein, in de Haagse wijk Loosduinen en is het westelijke eindpunt van RandstadRail 3. De halte is een kopeindpunt met een eilandperron en daarachter bevindt zich een uitloopspoor. Van 15 september 1985 tot 28 augustus 2006 lag op deze plaats de gelijknamige halte en keerlus van tram 3.
Arnold Spoelplein · Pisuissestraat · Mozartlaan · Heliotrooplaan · Muurbloemweg · Hoefbladlaan · De Savornin Lohmanplein · Appelstraat · Zonnebloemstraat · Azaleaplein · Goudenregenstraat · Fahrenheitstraat · Valkenbosplein · Conradkade · Van Speijkstraat · Elandstraat · HMC Westeinde · Brouwersgracht · Grote Markt · Spui · Centraal Station (NS) · Beatrixkwartier · Laan van NOI (NS) · Voorburg 't Loo · Leidschendam-Voorburg · Forepark · Leidschenveen · Voorweg Laag · Centrum-West · Stadhuis · Palenstein · Seghwaert · Leidsewallen · De Leyens · Buytenwegh · Voorweg Hoog · Meerzicht · Driemanspolder (NS) · Delftsewallen · Dorp · Centrum-West
# Pieter Valckx

Pieter Valckx (Mechelen, 1 maart 1734 - aldaar 3 mei 1783) was een Vlaams beeldhouwer. Hij was een van de laatste vertegenwoordigers van de Vlaamse barok. Zijn bekendste werken maakte hij in en rond Mechelen.

## Werk

Valckx was een leerling van Theodoor Verhaegen.
Zijn beste werken (orgelkast en armenmeesterbanken) zijn te zien in Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk en de Sint-Janskerk te Mechelen.
* Sint-Janskerk (Mechelen)
* Sint-Janskerk (Mechelen)
In de Sint-Germanuskerk te Tienen ziet men een monumentale preekstoel die omstreeks 1760 door Pieter Valckx gebouwd werd. Andere bekende werken van Valckx zijn te vinden in Brussel, Geel, Meerbeke, Tienen en Ternat.
* Brussel
* Brussel
* Tienen
* Meerbeke
* Meerbeke
* Union List of Artist Names: 500327381
* Virtual International Authority File: 309813236
# Mosfilm

Mosfilm (Russisch: Мосфильм; IPA: məs'fʲɨlʲm) is een filmstudio in de Russische hoofdstad Moskou, die wordt gezien als de oudste en grootste filmstudio van Rusland en in bredere zin Europa. De studio heeft een aantal van de bekendste Sovjetfilms uitgebracht, waaronder werken van Tarkovski en Eisenstein (die beiden worden gezien als de grootste Sovjetregisseurs ooit).

## Geschiedenis

De Moskouse filmstudio werd opgericht in november 1923 door filmmagnaat Aleksandr Chanzjonkov en I. Ermolev. De eerste film opgenomen door Mosfilm was On the Wings Skyward (geregisseerd door Boris Michin).
In 1927 werd een nieuw filmstudiocomplex gebouwd aan de Mosfilmovskayastraat op de Mussenheuvels van Moskou. Deze studio werd vernoemd naar Moscow amalgamated factory Soyuzkino the Tenth Anniversary of the October. In 1934 werd de studio omgedoopt in Moskinokombinat en in 1936 in Mosfilm. In de Tweede Wereldoorlog werd het personeel van de filmstudio geëvacueerd naar Alma-Ata en daar verenigd met andere Sovjet-Russische productie-eenheden tot de Central United Film Studio (TsOKS). Eind 1943 keerde het Mosfilmpersoneel terug naar Moskou.
In 1947 werd het logo van Mosfilm geïntroduceerd in de musical/komedie Spriing. Dit logo was gemodelleerd naar het monument Arbeider en kolchozboerin van Vera Moechina en de Spasskaja-toren van het Kremlin van Moskou.
Tegen het einde van de Sovjet-Unie had Mosfilm meer dan 3000 films geproduceerd. Veel hiervan wonnen verscheidene internationale prijzen op filmfestivals en worden inmiddels gezien als klassiekers.
Nadat de Sovjet-Unie uiteen was gevallen, bleef Mosfilm doorgaan met films maken als een quasiparticuliere productiemaatschappij. Sinds 2005 omvat Mosfilm tien onafhankelijke filmstudio's, gelegen binnen 13 paviljoens in een gebied van 13.000 vierkante meter. Dit gebied staat ook wel bekend als het "Russische Hollywood". De omzet van het bedrijf in Rusland bedroeg in 2023 19 miljoen euro.
# HYC Herentals

De Herentalse IJshockey Club (HYC) is een Belgische ijshockeyclub uit Herentals.

## Historiek

De club werd opgericht in 1971 en kreeg daarbij het stamnummer 7.
HYC Herentals speelde in de seizoenen 2015/16 en 2016/17 in de BeNe-league ijshockey, de hoogste afdeling voor het Belgische- en Nederlandse ijshockey. Herentals werd de eerste kampioen van deze league en behaalde dat seizoen tevens hun elfde landstitel. In het tweede seizoen werd ze in de halve finale uitgeschakeld; wel werd de twaalfde landstitel behaald.
Voor 2015/16 speelde HYC Herentals in de Eredivisie, de hoogste KBIJF-afdeling en/of in de Nederlandse Eredivisie (2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15). In het seizoen 2011/12 nam Herentals ook deel aan de Nederlandse bekercompetitie.
In juni 2020 werd Heylen Vastgoed aangetrokken als naamsponsor.

## Bestuur

| Periode | Voorzitter |
| 1971 - 1978 | Jacky Cuylen |
| 1978 - 1980 | Walter Van Duppen |
| 1980 - 1982 | Marcel De Kort |
| 1982 - 1997 | René Veulemans |
| 1997 - 2002 | Onno Van Buren |
| 2002 - 2004 | Maurits Geens |
| 2004 - 2011 | Hans Vets |
| 2011 - heden | Frank Van Reeth |
| Periode | Secretaris |
| 1971 - 2004 | Gerard Sak |
| 2004 - 2008 | Muriel Poortmans |
| 2008 - 2010 | Hubert Maes |
| 2008 - 2015 | Anne Mie Kruysweegs |
| 2015 - 2018 | Lisa Maes |
| 2018 - heden | Wim Van Gilsen |

## Erelijst
### 15x Landskampioen

    in 1981, 1984, 1985, 1993, 1994, 1997, 1998, 2002, 2009, 2012, 2016, 2017, 2018, 2019 en 2020

### 13x Bekerwinnaar

    in 1986, 1989, 1991, 1995, 1999, 2000, 2003, 2012, 2013, 2016, 2017, 2019 en 2020

### 2x kampioen BeNe-league

    in 2016 en 2019

## Bekende (ex-)spelers en trainers

Spelers
* Chuck Alter
* Rob Goris
* Bill Morgan
* Arni Porter
* Rik Rits
* Tim Wheeler
Trainers
* James C. Burns (1983-1984)

## Externe link

* Officiële website
Hijs Hokij Den Haag · Eaters Geleen · HYC Herentals · UNIS Flyers Heerenveen · IHC Leuven · Bulldogs Luik · Golden Sharks Mechelen · Zoetermeer Panters Seizoenen: 2015/16 · 2016/17 · 2017/18 · 2018/19 · 2019/20 · 2022/23
* Fiche Herentalse IJshockey Club, KBO
* (en) Fiche HYC Herentals, Eurohockey
* Fiche HYC Herentals, KBIJF
* Fiche HYC Herentals, BeNe-league ijshockey
* Fiche Herentals HYC, sportuitslagen.org
* ↑ (en) Fiche HYC Herentals, Eliteprospects.com. Gearchiveerd op 29 september 2022.
* 1 2 Geschiedenis, Officiële website. Gearchiveerd op 5 juni 2023.
* ↑ Nieuwe sponsor, logo en truitjes voor ijshockeyploeg HYC, Het Nieuwsblad, 3 juni 2020. Gearchiveerd op 19 februari 2022.
* ↑ Benoeming, ontslag en wijziging zetel Herentalse ijshockey club, Belgisch Staatsblad, 22 juli 2011
* ↑ Belgisch kampioenschap, KBIJF. Gearchiveerd op 30 maart 2023.
* ↑ https://www.imdb.com/name/nm0122703/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm
# Cordilura ontario

Cordilura ontario is een vliegensoort uit de familie van de drekvliegen (Scathophagidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1929 door Charles Howard Curran.
# Soju

Soju is een Koreaans gedistilleerde drank die meestal gemaakt wordt van rijst. Aanvulling maar ook hoofdingrediënten zijn vaak tarwe, zoete aardappel, gerst en maniokwortel. Soju is helder van kleur, het alcoholpercentage varieert van 12 tot 45 procent, waarbij de 20 procent het meest voorkoment.
Soju wordt vaak gedronken in combinatie met anju, Koreaanse aperitiefhapjes.
# Uduba orona

Uduba orona is een spinnensoort uit de familie Udubidae. De soort komt voor in Madagaskar.
# Kb

Kb, KB, kB of kb kan verwijzen naar:
* Koninklijk besluit, een besluit van de regering
* Koninklijke Bibliotheek, de naam van nationale bibliotheken in enkele landen
* Kilobit (1000 bit, soms ook wel 1024 bit), zie Bit (eenheid), kb
* Kilobyte (1000 byte, soms ook wel 1024 byte), kB
* Boltzmannconstante, k$_B$
* Baseconstante, k$_b$
* Kilobasenpaar
* Kennisbank
* Kerkbestuur
* Kaderberoepsgerichte leerweg, een van de vier leerwegen in het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
* Kathodische bescherming
* Kjøbenhavns Boldklub, een Deense voetbalclub
* Kweekelingen-Bode, een blad van en voor kwekelingen in Nederland, verschenen tussen 1903 en 1911
* KB (rapper), een Amerikaanse rapper, artiestennaam van Kevin Elijah Burgess
De afkorting KB of Kb wordt foutief ook wel gebruikt voor:
* Kibibit (1024 bit)
* Kibibyte (1024 byte)
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Kb en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Wapen van Noord-Macedonië

Het wapen van Noord-Macedonië (Macedonisch: Грб на Северна Македонија, Grb na Severna Makedonija) is het heraldische symbool van de republiek Noord-Macedonië.
Het huidige wapen is ingevoerd op 16 november 2009. Het ontwerp is gebaseerd op het wapen dat op 27 juli 1946 met de grondwet van de Socialistische Republiek Macedonië binnen Joegoslavië werd ingevoerd. Toen Noord-Macedonië in 1992 onafhankelijk werd, werd het wapen zonder wijzigingen overgenomen. In 2009 werd de rode ster uit het wapen verwijderd.
Het ontwerp bestaat uit een symmetrische krans van tarwearen, tabaksbladeren en klaproosvruchtbladeren, verbonden door een band in een traditioneel rood-wit figuur. In de ovale ruimte in de krans bevindt zich een opkomende gouden zon achter een blauwe berg, met aan de voet van die berg een rivier of een meer. Tot de wijziging van het wapen in 2009 werd het 'gekroond' door een vijfpuntige rode ster, het traditionele symbool van het communisme. Het wapen moet de rijkdom van het land en de strijd voor vrijheid symboliseren. Het wapen is gebaseerd op het wapen van de Sovjet-Unie en is dan ook in de stijl van de socialistische heraldiek gemaakt.
Na het verkrijgen van de onafhankelijkheid strandden alle voorstellen om een nieuw wapen in te voeren. Een ontwerp uit 1992, met het oude nationale Noord-Macedonische symbool van de gouden leeuw op een rood schild, stuitte op weerstand van de grote Albanese minderheid in Noord-Macedonië. Tevens werd dat ontwerp al door meerdere politieke partijen, waaronder de VMRO–DPMNE gebruikt en lijkt het sterk op het wapen van Bulgarije. Pas in 2009 kwam er een wijzigingsvoorstel dat op brede steun in het Noord-Macedonische parlement kon rekenen: het voorstel om de rode ster uit het wapen te verwijderen werd aangenomen met 80 stemmen voor en 18 stemmen tegen.
# Chaziel

Chaziel of Jachaziël de Leviet is een profeet in de Hebreeuwse Bijbel.
Het is de naam van vijf personen die genoemd worden in het Oude Testament. De naam betekent "God ziet". Vier van de vijf personen met deze naam worden slechts genoemd in een lijst met priesters of krijgsheren, zonder dat er verder iets over hen wordt verteld. Slechts van een persoon, een Leviet, wordt in het Bijbelboek 2 Kronieken hoofdstuk 20 verteld dat hij een goddelijke boodschap doorgaf aan koning Josafat en zijn volk.
Dat verhaal speelt in een tijd dat de Moabieten, Ammonieten en Edomieten een gezamenlijke aanval op het koninkrijk Juda en Jeruzalem hadden beraamd. Koning Josafat kondigde voor het hele volk een vastendag af en vroeg in een gebed, in aanwezigheid van een grote groep volksgenoten, om hulp van God.
Vervolgens wordt beschreven dat Jachaziël, die in de menigte aanwezig was, "werd gegrepen door de geest van de Heer". Daarna bracht hij de ontvangen boodschap over aan Josafat en het aanwezige volk, betreffende de door hen te volgen handelwijze zodat ze niet verslagen zouden worden.
De volgende dag voerde Josafat zijn volk aan op weg naar het strijdtoneel. Volgens de beschrijving in Kronieken liet hij zangers voorop gaan die lofliederen zongen. De vijandige coalitiegenoten zouden daarna in verwarring elkaar hebben aangevallen. Josafat kon met zijn volk terugkeren naar Jeruzalem waarna het koninkrijk Juda geruime tijd in vrede kon leven.
# Laven (Schiffdorf)

Laven is een dorpje en voormalige gemeente in de Landkreis Cuxhaven in de deelstaat Nedersaksen. Het is het kleinste Ortsteil van Schiffdorf.
De oude gemeente ging in 1974 op in de eenheidsgemeente Schiffdorf. Het dorp wordt voor het eerst genoemd in een oorkonde uit 1375. In dat jaar worden er goederen te Laven verkocht aan het klooster te Neuenwalde. Monumentale bouwwerken ontbreken. Geschiedkundige voorvallen van meer dan plaatselijke betekenis zijn, voor zover bekend, niet overgeleverd.

## Afbeeldingen

* Luchtfoto van Laven, 2015
# Bessarabische Duitsers

Bessarabische Duitsers (Duits: Bessarabiendeutsche, Roemeens: Germani basarabeni, Oekraïens: Бессарабські німці) waren een etnische groep Duitsers die in Bessarabië woonden, het huidige Moldavië en het zuidwesten van Oekraïne, de zogenaamde Boedzjak, tussen 1814 en 1940.
Van 1814 tot 1842 immigreerden ongeveer 9.000 Duitsers uit Baden, Württemberg, Beieren en Pruisische gedeelten van het huidige Polen en uit de Elzas naar het Vorstendom Moldavië. Het gebied was eerst onderdeel van Nieuw-Rusland en werd later het Gouvernement Bessarabië, dat onderdeel was van het Keizerrijk Rusland.
Door het Heim ins Reich-principe van Adolf Hitler waarbij bepaald werd dat alle Duitstaligen in Duitsland moesten leven kwam er een einde aan de 125-jarige geschiedenis van de Bessarabische Duitsers. In 1940 waren er ongeveer 93.000, ongeveer 3% van de bevolking. Zij verhuisden veelal naar Polen, dat door Duitsland opgeslokt werd. Na de Tweede Wereldoorlog moesten zij opnieuw verhuizen omdat Polen geen Duitstaligen meer wilde.

## Geschiedenis

Het oostelijke deel van het Vorstendom Moldavië werd door de troepen van tsaar Alexander I veroverd op het Ottomaanse Rijk tussen 1806 en 1812. In het zuiden van de regio woonden vele nomadische Tataren die verbannen werden of vrijwillig het land verlieten. Hierdoor waren grote gebieden onbewoond. Rusland verzocht buitenlandse boeren om aan landbouw te komen doen in het gebied, omdat hun eigen landbouwers veelal lijfeigenen waren.
Er werden 24 dorpjes gesticht, de zogenaamde moederkolonies. De oudste droegen plaatsnamen van plaatsen waar veldslagen tegen Napoleon plaatsgevonden hadden, zoals Borodino, Leipzig, Paris en Teplitz. Later verzonnen ze zelf plaatsnamen zoals Gnadental, Hoffnungstal, Friedenstal, Dennewitz.

## Bekende Bessarabische Duitsers

* Horst Köhler (1943-2025), president van Duitsland
# Voelermaat

Een voelermaat is een meetinstrument waarmee tussenruimtes (spelingen) kunnen worden gemeten. Ze worden veel gebruikt in de autotechniek.
Een set voelermaten bestaat uit een pakketje gehard stalen plaatjes van verschillende diktes die in een houder zijn samengevoegd. Deze plaatjes, die samen de set voelermaat vormen, hebben bijvoorbeeld een dikte van 1,0 - 0,4 - 0,3 - 0,2 - 0,1 - 0,08 - 0,05 - 0,04 mm. Ter bescherming van de dunste bladen zijn deze in het midden van het pakket gemonteerd. De dikte is op ieder plaatje gegraveerd, geëtst of ingeslagen.
Door eventueel verschillende plaatjes op elkaar te leggen is de gewenste maat te bepalen (en de juiste maat af te stellen) tussen bijvoorbeeld de elektroden van een bougie, of de afstand tussen contactpunten van een ontsteking. Ook voor het opmeten en afstellen van de klepspeling van viertaktmotoren worden ze gebruikt.
# Sellstedt

Sellstedt (Platduits: Sells) is een dorp en voormalige gemeente in het Landkreis Cuxhaven in de deelstaat Nedersaksen.
De oude gemeente ging in 1974 op in de gemeente Schiffdorf. Tot 1859 behoorde het bij de huidige buurgemeente Beverstedt. Aan de ploeg, die in het dorpswapen is afgebeeld, ziet men, dat Sellstedt van oorsprong een boerendorp is; na plm. 1970 zijn er ook woonforensen met een baan in het naburige Bremerhaven komen wonen. Geschiedkundige voorvallen van meer dan plaatselijke betekenis zijn, voor zover bekend, niet overgeleverd.
Het dorp ligt aan de spoorlijn Bremerhaven - Buxtehude. Vanaf het station vertrekt ieder uur een trein in beide richtingen.
Ten noorden van Sellstedt ligt een 754 hectare groot natuurreservaat met de naam Sellstedter See und Ochsentriftmoor/Wildes Moor. Bij dit gebied behoort een 85 hectare grote polder (Glies). Onder een polder verstaat men in Noord-Duitsland meestal een omdijkt retentiebekken ter beperking van overstromingsgevaar bij hoog water of om als natuurherstelmaatregel vernatting door te voeren. Dit natuurreservaat geldt als één van de belangrijkste weide- en moerasvogelreservaten in de regio.
* Luchtfoto van Sellstedt (2015)
* Luchtfoto (2012) Sellstedter See
* Natuurgebied „Sellstedter See und Ochsentriftmoor/Wildes Moor“
* Vernatting in de Polder Glies
* Zuidoostoever van de Sellstedter See
# Kerk van Hogebeintum

De Kerk van Hogebeintum is een romaans kerkgebouw in Hogebeintum in de Nederlandse provincie Friesland.

## Geschiedenis

Aangenomen wordt dat de kerk van Hogebeintum in relatie stond met het klooster Foswerd te Ferwerd.. De romaanse kerk uit de 11e of het begin van de 12e eeuw is grotendeels van tufsteen gebouwd. Rond 1200 werd de kerk in westelijke richting uitgebreid. In de 16e eeuw werd de apsis verhoogd en werden er enkele spitsboogvensters aangebracht. In de zuidelijke gevel verdween daardoor een oorspronkelijk romaans venster. De eenbeukige kerk heeft een zadeldaktoren van drie geledingen die in 1717 werd vernieuwd. De luidklok (1652) is gegoten door Jurjen Balthasar. In 1797 werd de kerk hersteld. In 1962-'65 werd de kerk gerestaureerd naar plannen van J.J.M. Vegter.
Het interieur wordt gedekt door een houten tongewelf. Boven en naast de preekstoel zijn bij de laatste restauratie fragmenten van romaanse muurschilderingen gevonden, die waarschijnlijk dateren uit de 12e eeuw. Afgebeeld worden meerdere Christusfiguren en engelen. In de kerk bevinden zich grafzerken, onder meer van leden van de familie van Coehoorn. Er is een grafkelder voor de bewoners van de nabijgelegen Harsta State. Ook de herenbank in de kerk was eigendom van de bewoners van deze state. De preekstoel is gemaakt in het begin van de 18e eeuw. De zestien rouwborden verwijzen eveneens naar bewoners van de Harsta State. Het eenklaviers pijporgel is in 1862 gemaakt door de orgelbouwersfirma Van Dam en in 2003 gerestaureerd door Bakker & Timmenga.
De kerk is een rijksmonument en eigendom van Stichting Alde Fryske Tsjerken. De kerk staat op de hoogste terp van Nederland, met een hoogte van 8.80 meter.
# Surf and turf

Surf and turf (of surf 'n' turf) is een hoofdgerecht bestaande uit een combinatie van zeevruchten en rood vlees. Veelgebruikte zeevruchten zijn zeekreeft, langoustines en garnalen, die gestoomd, geroosterd of gefrituurd kunnen worden. Wanneer het gerecht wordt bereid met kreeft, wordt veelal de kreeftenstaart of de gehele kreeft geserveerd. Het vlees bij surf and turf is meestal biefstuk, hoewel andere soorten rood vlees ook gebruikt worden.
Surf and turf wordt gegeten in steakhouses in de Verenigde Staten, Canada, het Verenigd Koninkrijk en Australië, maar het gerecht staat in deze landen ook wel op de menukaart van Ierse of Britse pubs. In Nederland staat het ook op de kaart van restaurants.

## Geschiedenis

De naam "surf and turf" is afkomstig van het begrip "surf" dat verwijst naar de oceaan en "turf" dat graszode betekent, waarbij gekozen is voor de rijm. De vroegst bekende vermelding stamt uit 1961, uit de Los Angeles Times.
Surf and turf werd in de jaren zestig en zeventig vaak beschouwd als symbool voor de keuken van de Amerikaanse middenklasse, door wie het eten van kreeft en biefstuk als statusverhogend werd beschouwd.

## Varianten

Een gebruikelijke combinatie van surf and turf is kreeftenstaart met filet mignon. Ook is er de surf and turf burger, gemaakt van rundergehakt en diverse soorten zeevruchten, zoals kreeft, garnaal of krab. In eenvoudiger restaurants wordt biefstuk gecombineerd met gamba.
Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Surf and turf op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* ↑ The Soul of a Chef Ruhlman, Michael (2001) Penguin. p. 184. ISBN 1101525312. Geraadpleegd op 29 maart 2019
* ↑ The Harry Caray's Restaurant Cookbook: The Official Home Plate of the Chicago Cubs Stern, J.; Stern, M. (2003) Thomas Nelson. p. PT 192. ISBN 978-1-4185-6826-9. Geraadpleegd op 29 maart 2019
* ↑ Surf ‘n’ Turf. osfa.nl. Geraadpleegd op 5 maart 2023.
* ↑ Chef masterclass: Surf 'n' turf by Will Holland Michael Raffael (21 juni 2013) The Caterer. Geraadpleegd op 29 maart 2019
* ↑ The Maine lobster as regional icon: Competing images over time and social class George H. Lewis. Food and Foodways: Explorations in the History and Culture of Human Nourishment 3:4 (1989) Geraadpleegd op 29 maart 2019
* ↑ Burger Bar: Build Your Own Ultimate Burgers Keller, H.; Wisner, P. (2015) Houghton Mifflin Harcourt. p. 25. ISBN 978-0-544-79168-8. Geraadpleegd op 29 maart 2019
# Pruisisch Nationaal Monument voor de Bevrijdingsoorlogen

Het Pruisisch Nationaal Monument voor de Bevrijdingsoorlogen (Duits: Nationaldenkmal für die Befreiungskriege) is een monument als aandenken aan de soldaten uit het Pruisische leger die ten tijde van de Duitse bevrijdingsoorlogen van 1813 tot 1815 sneuvelden. Koning Frederik Willem III van Pruisen liet vanaf 1818 tot 1821 het 18,83 meter hoge Nationaldenkmal bouwen op de Kreuzberg in Berlijn. Het neogotische bouwwerk dient ter herinnering aan de beduidende veldslagen; overwinningen maar ook aan nederlagen zoals de Slag bij Lützen.

## Geschiedenis

Het idee om een monument op te richten ter herdenking aan de slachtoffers van de oorlog te schenken kwam oorspronkelijk van de burgers van Berlijn en werd overgenomen door de vorst. Aanvankelijk was het plan om een gotische kathedraal voor de Potsdamer Tor op te richten, maar hier werd wegens te hoge kosten van afgezien.
Op het hoogste punt van de Tempelhofer Berg legde Friedrich Wilhelm III op 19 september 1818 de eerste steen van het nationale monument voor de overwinningen in de Bevrijdingsoorlogen. De architecten van dit monument waren Karl Friedrich Schinkel en Johann Heinrich Strack. De twaalf sculpturen die in de nissen zijn opgesteld symboliseren de bevrijdingsoorlogen en zijn vervaardigd door Christian Daniel Rauch, Friedrich Tieck en Ludwig Wichmann. Het gieten van het gietijzeren monument werd uitgevoerd door de Königlich Preußische Eisengießerei (Koninklijke Pruisische IJzergieterij), die ook de IJzeren Kruizen maakte. Een typisch voorbeeld van Fer de Berlin. Het monument werd ingehuldigd op 30 maart 1821, de verjaardag van de bestorming van Montmartre. De Russische tsaar Alexander I van Rusland woonde de ceremonie bij. Bij dezelfde gelegenheid kreeg de heuvel zijn huidige naam Kreuzberg
Vanaf 1878 werd het 200 ton wegende monument hydraulisch op een acht meter hoog plateau geheven in het Viktoriapark, om zo de zichtbaarheid ervan te midden van de toegenomen bebouwing in de omgeving te vergroten.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Nationaldenkmal für die Befreiungskriege op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.