# Moanasaurus

Moanasaurus mangahouangae is een lid van de Mosasauridae dat tijdens het late Krijt leefde in het gebied van het huidige Nieuw-Zeeland.

## Vondst en naamgeving

In 1958 meldde de oliegeoloog D. Haw de aanwezigheid van fossielen in de beek van de Mangahouanga nabij Hawke's Bay op het Noordereiland. In 1973 bezocht de amateurgeologe Joan Wiffen de locatie. Ze trof enorme door erosie losgekomen en afgeronde zandsteenrotsen, soms vele meters in diameter, aan met daarin zichtbaar fossielen. Ze besloot die samen met familieleden en vrienden te gaan bergen. Professionele paleontologische activiteiten stonden in Nieuw-Zeeland op een laag pitje en de meeste vondsten werden door amateurs gedaan. J. Wiffen zou daarin een hoofdrol spelen. De rotsen bestaan uit grijze kalkhoudende zandsteen, gepolijst door waterwerking.
April 1974 begonnen M.A. "Pont" Wiffen, Joan Wiffen, William L. Moisley en Trevor Crabtree met het winnen van botten. Eerst werden voornamelijk beenderen van Plesiosauria aangetroffen die later benoemd zouden worden als Tuarangisaurus. Op 12 oktober 1974 echter vond M.A. Wiffen een grote rots, half ondergedompeld in het water, waarin botten van mosasauriden te zien waren. Men blies de rots op en de helft kon geborgen worden maar de andere helft tuimelde in een diepe poel. Pas op 11 maart 1978 kon dit gedeelte geborgen worden toen de Mangahouanga tijdens een droge zomer grotendeels was drooggevallen. Uit de eerste helft had Joan Wiffen tussen oktober 1975 en augustus 1978 met een zuurbad de botten bevrijd. Ze concludeerde dat ze een nog onbekende soort vertegenwoordigen.
In 1980 benoemde en beschreef Joan Wiffen de typesoort Moanasaurus mangahouangae. De geslachtsnaam is afgeleid van het Maori moana, "zee". De soortaanduiding verwijst naar de Mangahouanga, gelatiniseerd door het de uitgang van een vrouwelijke genitief te geven.
Het holotype CD 43 is afkomstig uit de Maungataniwha Sandstone Member van de Tahora Formation die wellicht dateert van de grens tussen het Campanien en Maastrichtien, ongeveer tweeënzeventig miljoen jaar oud. Het bestaat uit een skelet met schedel. Het omvat een linkerbovenkaaksbeen, tanden, de voorhoofdsbeenderen, een postorbitofrontale, de wandbeenderen, een achterhoofd, de atlas en draaier, vier overige halswervels, een nekrib, elf ruggenwervels, drie pygalia, vier tussenliggende staartwervels, een achterste staartwervel, de linkervoorvin en een darmbeen. Het betreft een volwassen individu. In de persoonlijke collectie van Wiffen had het het inventarisnummer S34-S77, later werd het toegevoegd aan de collectie van de New Zealand Geological Survey, te Lower Hutt.
In 1989 stelde Kenneth Robert Wright (Caitlín R. Kiernan) dat het een soort van Mosasaurus betrof: Mosasaurus mangahouangae. In 1990 werd dit door Joan Wiffen verworpen die echter wel de diagnose aanpaste. Twee in 1990 door Wiffen benoemde soorten, Rikisaurus tehoensis en Mosasaurus flemingi, zouden jongere synoniemen kunnen zijn. Ze komen uit dezelfde vindplaats. Rikisaurus is gebaseerd op specimen NZGS CD531, een kleine schedel met vier halswervels gevonden in maart 1982. Riki betekent "klein" in het Maori. De soortaanduiding verwijst naar de herkomst uit de vallei van de Te Hoe. Mosasaurus flemingi is gebaseerd op specimen NZGS CD530, een schedel met vier wervels gevonden in augustus 1980. De soortaanduiding eert Charles Fleming. Wiffen wees ook een jong dier aan Moanasaurus toe, specimen NZGS CD532, gevonden in augustus 1987.
In 2006 wees James Martin bepaalde fragmentarische vondsten uit Antarctica, waaronder specimen MLP 83-1-12, toe aan een cf. Moanasaurus.

## Beschrijving

De lengte van de schedel van het holotype is geschat op achtenzeventig centimeter. Dat wijst op een lichaamslengte van zo'n zes meter. Gregory S. Paul dacht in 2022 dat een grote schedel door Wiffen in 1990 aan Prognathodon toegewezen in feite de volwassen vorm van Moanasaurus vertegenwoordigde waarvan hij dan de lengte op twaalf meter stelde bij een gewicht van vier ton.
Wiffen gaf in 1990 een aantal onderscheidende kenmerken. Voorhoofdsbeenderen, wandbeenderen en postorbitofrontalia zijn met elkaar vergroeid. Het bovenvlak van de voorhoofdsbeenderen is breed zonder middenrichel, en niet dun toelopend boven de oogkassen. De voorhoofdsbeenderen lopen naar achteren uit in tongvormige beenplaten die tot aan het foramen pineale doorlopen en waarvan de onderzijden bedekt zijn door richels en groeven voor het contact met de postorbitofrontalia en prefrontalia. Naar voren steken de wandbeenderen in uitsparingen onder de zijvleugels van de voorhoofdsbeenderen en een hechte aansluiting van het voorhoofdsbeen, wandbeen en postorbitofrontale wordt verzekerd door de in elkaar grijpende richels en groeven op de onderzijde. Het basioccipitale van het achterhoofd is robuust met brede versmolten opisthotica en exoccipitala. Het bovenkaaksbeen draagt vijftien slanke tanden met slijtvlakken. De halswervels zijn verticaal afgeplat met gewrichtsvlakken die horizontale ovalen vormen. De pygalia hebben lange zijuitsteeksels, de staartwervels hebben versmolten chevrons. Het opperarmbeen is robuust, aan de voorzijde en achterzijde verbreed met een goed ontwikkelde entepicondyle, binnenste onderste gewrichtsknobbel. De vingerkootjes zijn slank en ingesnoerd.
In de groeven verschilt Moanasaurus van Mosasaurus mokoroa en een ander verschil is een richel tussen prefrontale en de tapse voorste tak van het postorbitofrontale. Een verschil met Mosasaurus in het algemeen is het doorlopen van de gewrichtsuitsteeksels tot in de staartpunt.

## Fylogenie

Moanasaurus werd in de Mosasaurinae geplaatst.
Het volgende kladogram toont een mogelijke stamboom. Hierin is Moanasaurus de zustersoort van Mosasaurus mokoroa wat suggereert dat ze toch één taxon vormen.
| Mosasaurinae | Kourisodon Clidastes Globidensini Globidens simplex Globidens schurmanni Globidens phosphaticus Prognathodon rapax (=Ancylocentrum hungerfordi) Globidens alambamensis Globidens dakotensis Prognathodontini  Gnathomortis Prognathodon overtoni Prognathodon saturator Thalassotitan atrox Prognathodon currii Prognathodon giganteus Prognathodon lutugini Prognathodon solvayi Mosasaurini  Moanasaurus Mosasaurus mokoroa Mosasaurus conodon Plesiotylosaurus Plotosaurus Mosasaurus missouriensis Mosasaurus lemonnieri Mosasaurus hoffmannii Mosasaurus beaugei Mosasaurus maximus Liodon Mosasaurus sp. (MGGC 21876) "Magahouanga mosasaurine" Carinodens Xenodens |

## Levenswijze

Moanasaurus leefde in de zeeën van het continent Zeelandië die vrij zuidelijk lagen. Hun temperatuur is bepaald op 14 °C. Dat bewijst dat mosasauriden niet alleen in subtropische wateren voorkwamen zoals in 1980 nog algemeen gedacht werd en is een aanwijzing voor een verhoogde stofwisseling.

## Literatuur

* (en) Wiffen, J. (1980-07). Moanasaurus , a new genus of marine reptile (Family Mosasauridae) from the Upper Cretaceous of North Island, New Zealand. New Zealand Journal of Geology and Geophysics 23 (4): 507–528. ISSN:0028-8306. DOI:10.1080/00288306.1980.10424122.
* Wright, K.R. 1989. "On the taxonomic status of Moanasaurus rnangahouangae Wiffen (Squamata: Mosasauridae)". Journal of paleontology 63(1): 126-127
* J. Wiffen. 1990. "New mosasaurs (Reptilia, Family Mosasauridae) from the Upper Cretaceous of North Island. New Zealand". New Zealand journal of geology and geophysics 33: 67-85
* J. Wiffen. 1990. "Moanasaurus mangahouangae or Mosasaurus mangahouangae?", New Zealand Journal of Geology and Geophysics, 33(1): 87-88