# Frau Antje

Frau Antje (vertaald: Mevrouw Antje) is een Nederlands-Duits reclamefiguur van de Nederlandse Zuivel Organisatie (voorheen: Nederlands Zuivelbureau), dat in 1954 als vignet werd bedacht. Ze stelt een karikatuur voor van een Nederlandse boerenvrouw in klederdracht, vergelijkbaar met het Zeeuws Meisje van de margarine.
Het in 1931 opgerichte Crisiszuivelbureau had als doel om zuivel aan te prijzen, eerst in Nederland, later ook over de grens. In het begin werd dit gedaan door Volendammer kaasmeisjes in klederdracht. Veel producten werden in die tijd zo onder de aandacht gebracht.
In 1961 besloot directeur Hans Willemse van het Zuivelbureau om een Frau Antje van vlees en bloed te presenteren. Zo verscheen Frau Antje, gestalte gegeven door actrice Kitty Janssen, voor het eerst op de tv voor het aanprijzen van een receptenboekje. Al snel werd de figuur van Frau Antje in heel Duitsland bekend, door de vele reclames op televisie, in kranten en tijdschriften, die tot in de jaren negentig van de 20e eeuw werden uitgezonden. Opvolgsters van Kitty Jansen verschenen in Duitsland op beurzen en andere evenementen. Ze gingen op de foto met bekende Duitse politici en feliciteerden Duitse sporters met hun verjaardag. Begin jaren tachtig kende 90% van de West-Duitsers haar.
In de jaren ’80 en ’90 werd de Frau Antje rol ingevuld door Pauline de Jager. Van 1985 tot 1994 was Frau Antje jaarlijks aanwezig op de Grüne Woche in Berlijn, een van de grootste landbouw- en voedselbeurzen ter wereld. Tijdens dit evenement presenteerde zij Nederlandse kaas aan duizenden bezoekers en vertegenwoordigde ze de Nederlandse cultuur. Pauline trad als Frau Antje op in verschillende Duitse tv-shows, waaronder het populaire programma Wetten dass..? op Sat.1. Een van de hoogtepunten was een klompendans, waarmee ze de traditionele Nederlandse cultuur op een creatieve manier onder de aandacht bracht. In haar rol als Frau Antje bracht De Jager twee kookboeken uit onder de titel So kocht Frau Antje. Deze boeken combineerden Nederlandse en Duitse keukens en benadrukten het gebruik van kaas in diverse gerechten. Naast de Grüne Woche nam Frau Antje deel aan talloze beurzen door heel Duitsland. Na de val van de Berlijnse Muur breidde haar werk zich uit naar Oost-Duitsland, met bezoeken aan steden als Berlijn, Maagdenburg, Potsdam, Chemnitz en Dresden. Hier organiseerde zij activiteiten zoals quizzen, fotosessies en het uitdelen van kaas. In de periode na de Wende (de Duitse hereniging) maakte Frau Antje deel uit van grootschalige evenementen, zoals de opzet van Hollanddorpen in Oost-Duitse steden. Deze evenementen duurden vaak een week en omvatten uitgebreide PR-campagnes, culturele uitwisselingen en proeverijen. In haar rol ontmoette Pauline de Jagerveel prominente figuren, waaronder ministers en beroemdheden. Deze ontmoetingen haalden vaak de voorpagina van Duitse kranten, met iconische foto’s van een lachende en kussende Frau Antje. De kaasexport steeg van 28.000 ton in 1954 tot meer dan 200.000 ton in 1992.
Bronvermelding
* Artikelen uit Duitse en Nederlandse kranten (1985-1994)
* So kocht Frau Antje, kookboeken uitgebracht tijdens haar ambtstermijn
* Foto’s en promotionele materialen van evenementen en beurzen
Na enige jaren van het scherm te zijn verdwenen, maakte ze een comeback in de 21e eeuw. Frau Antje, van 1999 tot 2014 vertolkt door Madeleen Driessen, is het boegbeeld van de marketing van Nederlandse zuivel in Duitsland. Driessen deelde in 2004 op een feest voor de bruiloft van Willem Alexander en Máxima Zorreguieta kaas uit. In januari 2009 liet ze zich op een grote voedselbeurs in Berlijn zoenen door diverse hoogwaardigheidsbekleders. Velen zien Frau Antje als een ambassadrice voor Nederland. In 2014 nam Floor Schothorst de rol over.
In 1984, het topjaar van de kaasexport, verscheen Ellen Soeters in de Duitse Playboy Magazine naakt als Frau Antje.
Het Duitse blad Der Spiegel publiceerde in 1994 een satirische persiflage op Frau Antje, op de cover, waarin enkele minder aangename aspecten van de Nederlandse cultuur onder de aandacht werden gebracht; zo rookte ze een enorme joint; de reclamecampagne met Frau Antje werd toen tijdelijk stopgezet. Een soortgelijke persiflage herhaalde Der Spiegel in 2021.
De van oorsprong Duitse cultuuronderzoekster (etnologe) Sophie Elpers (1979), verbonden aan het Meertens Instituut, onderzocht de geschiedenis van kaasmeisje Frau Antje, hét symbool voor Nederland in Duitsland, en schreef er in 2009 een uitgebreid boek over: "Hollandser dan kaas".

## Literatuur

* Sophie Elpers: Frau Antje bringt Holland. Kulturwissenschaftliche Betrachtungen einer Werbefigur im Wandel. Münster et al. 2005 (Waxmann-Verlag), ISBN 3-8309-1568-3
* Sophie Elpers: Hollandser dan kaas. Amsterdam University Press 2009, ISBN 978 90 8964 099 4