# Rijksdag (Zweden)

De Rijksdag (Zweeds: Riksdag) is het parlement van Zweden. Het bestaat uit één kamer met 349 zetels, waarvoor eens in de vier jaar verkiezingen worden gehouden. Het parlementsgebouw staat op het eiland Helgeandsholmen in Stockholm. Voorzitter van de Rijksdag is sinds 24 september 2018 Andreas Norlén (M).

## Werking

De Rijksdag bestaat sinds 1971 uit één kamer. Voordien bestond er een hogerhuis (Första kammaren, letterlijk: eerste kamer) en een lagerhuis (Andra kammaren, letterlijk: tweede kamer). Sinds 1976 telt de Rijksdag 349 leden, waarvan 310 worden gekozen in 29 kiesdistricten. Dit leidt landelijk echter tot een minder evenredige verdeling van zetels. Om dit te corrigeren, worden 39 vereffeningszetels toegekend op basis van de landelijke stemverhoudingen. Vervolgens worden ook deze 39 zetels herverdeeld over de kiesdistricten, zodat partijen en kandidaten met de meeste stemmen alsnog een mandaat verkrijgen. Zweden maakt bij de zetelverdeling gebruik van de Sainte-Laguë-methode, die bekend staat om een hoge mate van evenredigheid.
Voor kleine partijen is er echter een kiesdrempel: men moet ten minste 4% van de totale stemmen hebben als partij om in aanmerking te komen voor de 39 proportioneel verdeelde zetels. Ook kan men sinds 1998 makkelijker voorkeurstemmen uitbrengen. Men wordt met voorkeurstemmen gekozen als men ten minste 8% van het totale aantal stemmen behaalt dat de partij in totaliteit behaalde. 26% van de Zweedse kiezers bracht in 2002 een voorkeurstem uit, en uiteindelijk kwamen daardoor 10 van de 349 leden met voorkeurstemmen in de Rijksdag.
Verkiezingen voor de Rijksdag vinden iedere vier jaar plaats. Na elke verkiezingen volgen onderhandelingen voor de formatie van een nieuwe regering en wordt door de voorzitter van het parlement een kandidaat-premier voorgedragen, waarover het parlement vervolgens mag stemmen. Wanneer een kabinet valt, volgen er niet direct vervroegde verkiezingen. Pas wanneer een beoogde premierskandidaat tot viermaal toe geen parlementaire meerderheid achter zich krijgt, worden er nieuwe verkiezingen uitgeschreven.

## Samenstelling

De zetelverdeling in de Rijksdag is sinds de parlementsverkiezingen van 2022 als volgt:
| Socialdemokraterna | S | 1.955.972 | 30,35% | 107 / 349(31%) | 7 |
| Sverigedemokraterna | SD | 1.322.774 | 20,52% | 73 / 349(21%) | 11 |
| Moderaterna | M | 1.231.109 | 19,10% | 68 / 349(19%) | −2 |
| Vänsterpartiet | V | 434.410 | 6,74% | 24 / 349(7%) | −4 |
| Centerpartiet | C | 433.257 | 6,72% | 24 / 349(7%) | −7 |
| Kristdemokraterna | KD | 344.025 | 5,34% | 19 / 349(5%) | −3 |
| Miljöpartiet de Gröna | MP | 328.362 | 5,09% | 18 / 349(5%) | 2 |
| Liberalerna | L | 297.566 | 4,62% | 16 / 349(5%) | −4 |
| Andere partijen | Andere partijen | 97.823 | 1,52% | 0 / 349(0%) | 0 |

## Voorzitters van de Rijksdag

Sinds de Rijksdag in 1971 een eenkamerparlement werd, dienden de volgende personen als parlementsvoorzitter:
| Termijn | Naam | Partij |
| 1971–1979 | Henry Allard | Socialdemokraterna |
| 1979–1988 | Ingemund Bengtsson | Socialdemokraterna |
| 1988–1991 | Thage G. Peterson | Socialdemokraterna |
| 1991–1994 | Ingegerd Troedsson | Moderaterna |
| 1994–2002 | Birgitta Dahl | Socialdemokraterna |
| 2002–2006 | Björn von Sydow | Socialdemokraterna |
| 2006–2014 | Per Westerberg | Moderaterna |
| 2014–2018 | Urban Ahlin | Socialdemokraterna |
| sinds 2018 | Andreas Norlén | Moderaterna |

## Historische samenstelling van de Rijksdag

Kenmerkend voor Zweden is negatief parlementarisme wat betekent dat een zittende regering enkel weggestuurd kan worden wanneer een meerderheid tegen haar is. Hierdoor worden partijen gestimuleerd om electorale allianties te vormen met ideologisch verwante partijen. Dit heeft geleid tot blokpolitiek en een volledige machtswisseling wanneer het andere blok de meerderheid behaalt. Hoewel dit de indruk wekt dat samenwerking over ideologische grenzen heen ontbreekt, wordt Zweden in de praktijk vaak bestuurd door minderheidsregeringen. Deze regeringen steunen op partijen binnen het eigen blok als parlementaire basis, maar maken regelmatig gebruik van flexibele meerderheden over de blokgrenzen heen. Dit contrasteert met landen als Nederland en Duitsland, waar centrumpolitiek en minder flexibele meerderheidskabinetten de norm zijn.
De eerste verkiezing waarin blokvorming zichtbaar werd was in 1928 waarin de drie rechtse partijen samenwerkten om de sociaaldemocraten te verslaan. Door onmin viel dit blok echter weer uit elkaar. Na de Tweede Wereldoorlog kregen de blokken verder gestalte. Traditioneel werpen vooral Socialdemokraterna en de Moderaterna zich op als leiders van hun respectievelijke blok. Deze partijen leverden (met uitzondering van de jaren 1924-1932 en 1976-1982) ook vrijwel altijd de premier. In de jaren 1952 (115-115) en 1973 (175-175) waren de politieke blokken in de Rijksdag precies in evenwicht. Om patstellingen bij stemmingen te voorkomen, werd in 1976 het aantal parlementsleden vastgesteld op een oneven aantal van 349.
Hoewel er een strikt cordon sanitaire bestond, kwam de populistisch-rechtse partij Sverigedemokraterna in 2010 voor het eerst in de Rijksdag. Andere partijen weigerden samen te werken, maar de partij beïnvloedde toch de machtsverhoudingen. Hun opkomst verzwakte de rechtse 'burgerlijke' alliantie door het spoilereffect, waardoor het rood-groene blok de grootste bleef en aan de macht kon blijven. Pas bij de verkiezingen van 2022 werd het cordon sanitaire door de drie van de vier rechtse partijen opgeheven en werden de Sverigedemokraterna een volwaardige speler binnen de Zweedse blokpolitiek. De Centerpartiet weigerde echter met hen samen te werken en stapte over naar het rood-groene blok.

### Zweedse parlementsverkiezingen (sinds 1911)

■ V
■ S
■ MP
■ C
■ L
■ M
■ KD
■ ND
■ SD :
| 1911 | ___ 64 101 65 ___ |
| 1914 | ___ 73 71 86 ___ |
| 1917 | ___ 11 86 12 62 59 ___ |
| 1920 | ___ 7 75 30 47 71 ___ |
| 1921 | ___ 13 93 21 41 62 ___ |
| 1924 | ___ 5 104 23 33 65 ___ |
| 1928 | ___ 8 90 27 32 73 132 |
| 1932 | ___ 8 104 36 24 58 ___ |
| 1936 | ___ 11 112 36 27 44 ___ |
| 1940 | ___ 3 134 28 23 42 ___ |
| 1944 | 130 15 115 35 26 39 100 |
| 1948 | 120 8 112 30 57 23 110 |
| 1952 | 115 5 110 26 58 31 115 |
| 1956 | 112 6 106 19 58 42 119 |
| 1958 | 116 5 111 32 38 45 115 |
| 1960 | 119 5 114 34 40 39 113 |
| 1964 | 121 8 113 36 43 33 112 |
| 1968 | 128 3 125 39 34 32 105 |
| 1970 | 180 17 163 71 58 41 170 |
| 1973 | 175 19 156 90 34 51 175 |
| 1976 | 169 17 152 86 39 55 180 |
| 1979 | 174 20 154 64 38 73 175 |
| 1982 | 186 20 166 56 21 86 163 |
| 1985 | 178 19 159 44 51 76 171 |
| 1988 | 177 21 156 20 42 44 66 152 |
| 1991 | 154 16 138 31 33 80 26 25 170 |
| 1994 | 183 22 161 18 27 26 80 15 148 |
| 1998 | 190 43 131 16 18 17 82 42 159 |
| 2002 | 191 30 144 17 22 48 55 33 158 |
| 2006 | 171 22 130 19 29 28 97 24 178 |
| 2010 | 156 19 112 25 23 24 107 19 20 173 |
| 2014 | 159 21 113 25 22 19 84 16 49 141 |
| 2018 | 144 28 100 16 31 20 70 22 62 143 |
| 2022 | 173 24 107 18 24 16 68 19 73 176 |

## Externe link

* Officiële website
* ↑ M. Gallagher, M. Laver & P. Mair, Representative Government in Modern Europe. Institutions, Parties, and Governments. (2005).
Abchazië: Parlement · Albanië: Kuvendi · Andorra: Consell General de les Valls · Armenië: Azgayin Zhoghov · Azerbeidzjan: Milli Məclis · België: Federaal Parlement (Senaat en Kamer) · Bosnië en Herzegovina: Parlementarna Skupština · Bulgarije: Narodno Sobranie · Cyprus: Vouli ton Antiprosópon · Denemarken: Folketing · Duitsland: Bundestag (en Bundesrat) · Estland: Riigikogu · Finland: Eduskunta · Frankrijk: Parlement (Assemblée nationale en Sénat) · Georgië: Parlement · Griekenland: Vouli · Hongarije: Országgyűlés · Ierland: Oireachtas (Dáil en Seanad) · IJsland: Alþingi · Italië: Parlement (Kamer en Senaat) · Kazachstan: Parlamenti (Majilis en Senaat) · Kosovo: Assemblee · Kroatië: Sabor · Letland: Saeima · Liechtenstein: Landtag · Litouwen: Seimas · Luxemburg: Chambre · Macedonië: Sobranie · Malta: Il-Kamra · Moldavië: Parlamentul · Monaco: Conseil National · Montenegro: Skupština · Nagorno-Karabach: Azgayin Zhoghov · Nederland: Staten-Generaal (Eerste Kamer en Tweede Kamer) · Noord-Cyprus: Cumhuriyet Meclisi · Noorwegen: Storting · Oekraïne: Verchovna Rada · Oostenrijk: Nationalrat · Polen: Sejm (en Senat) · Portugal: Assembleia da Republica · Roemenië: Camera Deputaţilor · Rusland: Federatieve vergadering (Staatsdoema en Federatieraad) · San Marino: Consiglio Grande e Generale · Servië: Narodna skupština · Slowakije: Národná Rada · Slovenië: Državni Zbor en Državni Svet · Spanje: Cortes Generales (Senado en Congreso de los Diputados) · Transnistrië: Opperste Sovjet · Tsjechië: Parlament (Senaat en Kamer van Afgevaardigden) · Turkije: Meclis · Verenigd Koninkrijk: Parliament (House of Commons en House of Lords) · Wit-Rusland: Nationale Vergadering (Huis van Afgevaardigden en Raad van de Republiek) · Zuid-Ossetië: Parlement · Zweden: Riksdag · Zwitserland: Bondsvergadering (Nationale Raad en Kantonsraad)
Cursief: wijst op een niet of slechts deels erkende staat