# Kaiwhekea

Kaiwhekea is een geslacht van uitgestorven zeereptielen, behorend tot de groep van de plesiosauriërs. Het leefde in het Laat-Krijt (Maastrichtien, ongeveer 70 miljoen jaar geleden) en zijn fossiele resten zijn gevonden in Nieuw-Zeeland.

## Naamgeving

De typesoort Kaiwhekea katiki werd in 2002 benoemd door Arthur Richard Ivor Cruickshank en Robert Ewan Fordyce. De geslachtsnaam is afgeleid van het Maori kai, 'voedsel', en whekea, 'pijlinktvis', te interpreteren als 'eter van pijlinktvissen'. De soortaanduiding verwijst naar Katiki Beach bij Shag Point nabij Otago waar het fossiel in 1983 gevonden is door amateurpaleontoloog Gary Raper die het blok van tien ton verwijderde door middel van een geïmproviseerde slee. De vondst werd dat jaar al gemeld in de wetenschappelijke literatuur.
Het holotype is OU 12649, een skelet met schedel. Het is bewaard op een plaat. Van het voorste deel is ook een tegenplaat aanwezig; die was in 2002 nog niet geprepareerd. Bewaard zijn gebleven: alle wervels tot en met de staartbasis, de borstkas, buikribben, de rechterbekkenhelft, de rechtervin en delen van de linkervin. Het skelet ligt grotendeels in anatomisch verband. Veel botten zijn slechts als natuurlijke afgietsels geconserveerd. Het betreft een volwassen exemplaar.

## Beschrijving

In 2002 werd de lichaamslengte geschat op 6,5 meter.
Het algemene uiterlijk van dit dier was vergelijkbaar met dat van typische plesiosauriërs: lange nek, kleine kop, korte en gedrongen romp, vier vinvormige poten en korte staart. De schedel was echter nogal eigenaardig: ondanks een lengte van tweeënzestig centimeter kort en hoog, met een robuuste structuur en korte en dunne tanden; wanneer de muil gesloten was, zouden deze in elkaar grijpen. Hoog op het schedeldak bevonden zich enorme bovenste slaapvensters maar de onderkaken waren niet robuust genoeg voor een krachtige beet. De nek was weinig beweeglijk: de lange doornuitsteeksels stonden niet toe de nek sterk naar boven te buigen. Relatief brede halswervels met twee lobben zouden de zijdelingse beweging nog sterker beperkt hebben.
De beschrijvers gaven verschillende kenmerken aan waarin Kaiwhekea verschilt van de Cryptocleididae. De balk van het jukbeen is uitzonderlijk hoog. Het jukbeen is groot en driehoekig. Achteraan heeft de onderrand van de schedel geen inham. De oogkas is voorwaarts geplaatst. Het gedeelte achter de oogkas is relatief lang. Er staan zeven tanden in de praemaxilla, zesendertig in het bovenkaaksbeen en tweeënveertig in het dentarium. Er zijn drieënveertig halswervels. De wervellichamen van de voorste halswervels zijn verbreed en tweelobbig in vooraanzicht waarbij de lobben gescheiden worden door een onderste inkeping.

## Fylogenie

Kaiwhekea werd aanvankelijk ingedeeld in de familie Cryptoclididae, een groep plesiosauriërs met een kenmerkende schedel die typisch is voor het Engelse Jura. Het gebit was dat van een typische cryptoclidide; de aanwezigheid van Kaiwhekea in de bodems van het Laat-Krijt van Nieuw-Zeeland suggereerde daarom dat deze dieren vele miljoenen jaren op het zuidelijk halfrond hebben overleefd, zoals blijkt uit andere soortgelijke dierlijke overblijfselen (Morturneria en Aristonectes). Verdere studies gaven echter aan dat Kaiwhekea en haar naaste familieleden deel uitmaakten van een gespecialiseerde elasmosauride clade die bekend staat als Aristonectinae, waarvan de leden voorzien waren met tanden die vergelijkbaar waren met die van oude cryptoclididen (Otero et alii, 2016):
| Elasmosauridae | Eromangasaurus carinognathus Callawayasaurus colombiensis Libonectes morgani Tuarangisaurus keyesi Thalassomedon haningtoni CM Zfr 115 Hydrotherosaurus alexandrae Futabasaurus suzukii Aristonectinae Kaiwhekea katiki Alexandronectes zealandiensis Morturneria seymourensis Aristonectes parvidens Aristonectes quiriquinensis Elasmosaurinae Terminonatator pointeixensis Elasmosaurus platyurus Albertonectes vanderveldei Styxosaurus sp. (="Hydralmosaurus serpentinus") Styxosaurus snowii Styxosaurus browni |
Dat betekent ook dat de oorspronkelijke diagnose minder nuttig is.

## Levensstijl

Vanwege de morfologie van de nek en het hoofd van dit dier, wordt aangenomen dat het een roofdier was van middelgrote dieren zoals vissen en koppotigen (vandaar de naam Kaiwhekea, wat in het Māori 'inktviseter' betekent). De oogkassen van dit dier waren opmerkelijk groot, wat suggereert dat zijn leefgebied bestond uit diepe wateren waar licht schaars was.
Literatuur
* Fordyce, R.E. 1983. "The North Otago plesiosaur". Newsletter of the Geological Society of New Zealand, 61: 47-48
* Fordyce, R.E. 1986. "The Otago plesiosaur: what might one learn from fossils?" New Zealand Science Teacher, 51: 16-19
* (EN) Cruickshank A R I & Fordyce, R E. 2002. A new marine reptile (Sauropterygia) from New Zealand: Further evidence for a late Cretaceous Austral radiation of cryptoclidid plesiosaurs. Palaeontology 45(3):557-75.
* Otero, R. A., J. P. O'Gorman, N. Hiller, F. R. O'Keefe, and R. E. Fordyce. 2016. Alexandronectes zealandiensis gen. et sp. nov., a new aristonectine plesiosaur from the lower Maastrichtian of New Zealand. Journal of Vertebrate Paleontology. DOI: 10.1080/02724634.2015.1054494.
Noten
* ↑ Kaiwhekea. www.prehistoric-wildlife.com. Gearchiveerd op 11 december 2022. Geraadpleegd op 01-10-2022.
* ↑ Fossilworks: Kaiwhekea. www.fossilworks.org. Geraadpleegd op 01-10-2022.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Kaiwhekea katiki op de Italiaanstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.