# Arabische Lente

De Arabische Lente (Arabisch: الربيع العربي, ar-rabīˁ al-ˁarabī) was een golf van opstanden, protesten en revoluties in de Arabische wereld die begon op 18 december 2010 en bestaat uit revoluties in Tunesië, Egypte, Libië en Jemen, een burgeroorlog in Syrië, grote demonstraties en protesten in Bahrein, protesten van middelgrote schaal in Jordanië, Marokko, Algerije, Irak, Oman en de Palestijnse gebieden en incidentele protesten in Mauritanië, Saoedi-Arabië, Soedan, Libanon en Koeweit. Alleen in Qatar en in de Verenigde Arabische Emiraten zijn geen incidenten gemeld.

## Oorzaken

Oorzaken voor de protesten verschillen van land tot land. De meest genoemde oorzaken zijn onderdrukking, oneerlijk verlopen verkiezingen, corruptie, prijsstijgingen, gebrek aan politieke vrijheid en werkloosheid. In diverse demonstraties uiten burgers van Arabische regimes hun onvrede en stellen ze hun zittende regeringen verantwoordelijk.
Veel Arabische landen (met name Egypte) hadden te maken met een inzettende demografische overgang. Door de kloof tussen een hoog geboortecijfer en een laag sterftecijfer. Hierdoor vormde zich een 'jeugdbult': een relatief groot cohort aan jongvolwassenen trad toe tot een arbeidsmarkt die de toevloed niet kon verwerken, met jongerenwerkloosheid tot gevolg. Aangezien jongeren in die situatie snel geneigd zijn ouderen te bekritiseren, waren jongeren sneller geneigd tot protesteren. Hierdoor droeg de demografische situatie bij aan instabiliteit.
Het incident dat de vlam in de pan deed slaan was de zelfverbranding van de Tunesische straatverkoper Mohammed Bouazizi, op 17 december 2010, uit protest tegen de inbeslagneming van zijn handelswaren en de vernederingen die hij onderging door toedoen van een vrouwelijke politieagent. Dit leidde tot massale protesten en de val van de Tunesische regering, waarop de instabiliteit oversloeg naar andere landen.

## Overzicht

| Land | Startdatum | Status van de protesten | Resultaat | Dodental | Situatie |
| Tunesië | 18 december 2010 | Regering omvergeworpen op 14 januari 2011 | Aftreden van president Ben Ali en Minister-President Ghannouchi Opdoeken van de staatspolitie Opdoeken van de RCD, de voormalige regeringspartij van Tunesië, en het vereffenen van haar tegoeden Vrijlating van politieke gevangenen Verkiezingen voor een Grondwetgevende vergadering op 23 oktober 2011 | 338 | Regering ten val gebracht |
| Algerije | 28 december 2010 | Geëindigd op 10 januari 2012 | Opheffen van de 19-jaar oude noodtoestand Politieke concessies door president Bouteflika | 8 | Grootschalige protesten |
| Jordanië | 14 januari 2011 | Geëindigd op 4 oktober 2012 | Koning Abdoellah II ontslaat Minister-President Rifai en zijn kabinet | 1 | Regering n.a.v. protesten gewijzigd |
| Oman | 17 januari 2011 | Geëindigd op 8 april 2011 | Economische concessies door Sultan Qaboes Ontslag van ministers Toekenning van wetgevende macht aan Omans gekozen vertegenwoordiging | 2–6 | Regering n.a.v. protesten gewijzigd |
| Saoedi-Arabië | 21 januari 2011 (Officiële protesten begonnen op 11 maart 2011) | Geëindigd op 24 december 2012 | Economische concessies door koning Abdoellah Lokale verkiezingen in 2011 Koning Abdoellah kondigt stemrecht en verkiesbaarheid voor vrouwen aan in de lokale verkiezingen in 2015 Duizenden preventieve arrestaties volgens Amnesty International | 24 | Kleinschalige protesten |
| Egypte | 25 januari 2011 | Twee regeringen omvergeworpen (op 11 februari 2011 en 3 juli 2013). Aanhoudend geweld tot 2014. | Aftreden van president Mubarak en ministers-presidenten Nazif en Shafik Overdracht van de macht aan de Strijdkrachten Opschorting van de Constitutie en opdoeken van het Parlement Ontbinden van de Staatsveiligheid en Onderzoek Dienst Opdoeken van de NDP, de voormalige regeringspartij van Egypte, en het overzetten van haar tegoeden naar de staat. Berechting van Mubarak, zijn familie en zijn voormalige ministers. | 875 | ETwee regeringen omvergeworpen (EMoebarak regering omvergeworpen • EMorsi regering omvergeworpen) |
| Syrië | 26 januari 2011 (Grootschalige protesten begonnen op 15 maart 2011). | Volksopstand en revolutie, die in juni 2012 escaleerde tot een voortdurende burgeroorlog. Regering omvergeworpen op 8 december 2024. | Vrijlating van enkele politieke gevangenen Einde aan de noodtoestand Ontslag van provinciale leiders Militair offensief in Hama, Daraa en andere gebieden Ontslagen in het parlement Ontslag van de regering Kleine groep overlopers en opstootjes binnen het Syrische leger Formatie van een oppositieleger bestaande uit voornamelijk overlopers van het Syrische leger Formatie van de Nationale Raad van Syrië | 220000+ | Voortdurende burgeroorlog ERegering ten val gebracht |
| Jemen | 27 januari 2011 | Twee regeringen omvergeworpen (op 27 februari 2012 en 22 januari 2015). Aanhoudend geweld. | Ontslag van parlementsleden van de regeringspartij Op 4 juni raakt president Saleh gewond bij een aanval op zijn compound in the Jemenitische hoofdstad Sanaa. Na een behandeling in Saoedi-Arabië keerde hij terug naar Jemen op 23 september 2011. Vicepresident Abd al-Rahman Mansur al-Hadi neemt de taken van Saleh over als waarnemend president op 4 juni 2011 Saleh heeft meerdere keren zijn vertrek aangekondigd, maar heeft deze beloften ook vaak weer ingetrokken Op 23 november 2011 droeg Saleh officieel de macht over aan zijn vicepresident. Binnen 90 dagen hebben er verkiezingen plaatsgevonden. | 2000+ | ETwee regeringen omvergeworpen (ESaleh regering omvergeworpen • EHadi regering omvergeworpen) |
| Djibouti | 28 januari 2011 | Geëindigd op 11 maart 2011 | | 2 | Kleinschalige protesten |
| Somalië | 28 januari 2011 | Geëindigd | | 0 | Kleinschalige protesten |
| Soedan | 30 januari 2011 | Geëindigd in 2013 | President Bashir zal geen volgende termijn zitten na 2015 | 200+ | Grootschalige protesten |
| Palestina | 10 februari 2011 | Geëindigd op 5 oktober 2012 | | 0 | Kleinschalige protesten |
| Bahrein | 14 februari 2011 | Geëindigd op 18 maart 2011 | Economische concessies door koning Hamad Vrijlating van politieke gevangenen Ontslag van ministers GCC tussenkomst op aanvraag van de regering van Bahrein | 122 | Aanhoudende onlusten en gouvernementele wijzigingen |
| Libië | 15 februari 2011 (Grootschalige protesten begonnen op 17 februari 2011). | Regering omvergeworpen op 23 augustus 2011. Aanhoudend geweld. | Omverwerping van Al-Qadhafi Opstandelingen nemen bezit van verschillende Libische steden, waaronder de hoofdstad Tripoli Vorming van de Nationale Overgangsraad Militair ingrijpen door de NAVO, Jordanië, Qatar, Zweden en de Verenigde Arabische Emiraten na een VN-mandaat Op 20 oktober 2011 meldt de Nationale Overgangsraad dat Al-Qadhafi omgekomen is bij gevechten rondom de stad Sirte Tweede burgeroorlog. Islamistische terroristen nemen Benghazi en Tripoli in. | 25000–30000 | ERegering ten val gebracht en voortdurende burgeroorlog |
| Koeweit | 19 februari 2011 | Eindigde in december 2012 | Ontslag van het kabinet | 0 | Regering n.a.v. protesten gewijzigd |
| Marokko | 20 februari 2011 | Eindigde in maart-april 2012 | Politieke concessies door koning Mohammed VI Referendum over constitutionele hervormingen Burgerrechten respecteren en een einde maken aan de corruptie | 6 | Regering n.a.v. protesten gewijzigd |
| Mauritanië | 25 februari 2011 | Eindigde in 2013 | | 3 | Kleinschalige protesten |
| Westelijke Sahara/SADR | 26 februari 2011 | Ingetogen sinds mei 2011 | | 0 | Kleinschalige protesten |
| Libanon | 27 februari 2011 | Geëindigd op 15 december 2011 | Stijging van het minimumloon met 40 procent | 0 | Regering n.a.v. protesten gewijzigd |
| Israël | 15 mei 2011 | Gestopt op 5 juni 2011 | | 67 | Grootschalige protesten |
| Irak | 21 december 2012 | Geëindigd op 30 december 2013 (Aanhoudend geweld vanaf 2014 tot eind 2017). | Minister-President Maliki kondigt aan dat hij stopt na zijn tweede termijn Ontslag van provinciale leiders en lokale autoriteiten | 250+ | Grootschalige protesten |
| Totaal aantal doden: | ca. 250.000 (Internationale schattingen, lopende) | * Zes regeringen omvergeworpen (Egypte tweemaal en Jemen tweemaal) Zes protesten leiden tot gouvernementele veranderingen Vijf kleine protesten Vijf grote protesten Twee burgeroorlogen |

### Tunesië

De directe aanleiding van de protesten in Tunesië was de dood van de 26-jarige straathandelaar Mohammed Bouazizi, die zichzelf in brand stak nadat hij geen werk kon vinden en getergd werd door corruptie. De dagen die volgden waren er steeds protesten in Mohammeds woonplaats, Sidi Bouzid, om hem te herdenken. De protesten waren gericht tegen de corrupte Destourianpartij die al jaren de scepter zwaait en geleid werd door Zine El Abidine Ben Ali. Vakbonden, advocaten, studenten en internetactivisten sloten zich aan bij het protest dat zich over het land verspreidde en uitten de ontevredenheid over de repressie, de hoge werkloosheid en de stijgende voedselprijzen. Nadat de politie eerst de protesten met geweld wilden uiteenslaan, schakelde Ben Ali het leger in. Toen bleek dat deze niet bereid waren op het volk te schieten vluchtte Ben Ali het land uit. De revolutie in Tunesië wordt gezien als de vallende dominosteen die de protesten in de andere Arabische landen in gang zette.

### Egypte

In Egypte vonden grote demonstraties plaats met als middelpunt het Tahrirplein in de hoofdstad Caïro. Onder andere via sociaalnetwerksites riepen jongeren op om te protesteren tegen het regime van Hosni Moebarak. Deze trad af op 11 februari 2011.

### Jemen

Jemen is het armste land van de Arabische Liga. De stijging van de voedselprijzen kwamen bijgevolg hard aan. De protesten tegen het regime van president Ali Abdullah Saleh begonnen gelijktijdig met de protesten in Egypte en zwollen aan. Nadat de regering scherpschutters inzette op ongewapende betogers om het protest tevergeefs te stoppen, keerden velen zich af van hun president. Enkele ministers en ambassadeurs namen ontslag. Drie generaals besloten hun troepen in te zetten om demonstranten te beschermen.

### Libië

Het conflict in Libië begon in februari 2011 met vreedzame protesten tegen de autoritaire leider Moammar al-Qadhafi. Deze werden beantwoord met geweld. Verschillende legereenheden liepen over naar het kamp van opstandelingen, waardoor de protesten ontaardden in een burgeroorlog. De Verenigde Naties steunt de opstandelingen, verenigd in de Nationale Overgangsraad in Benghazi, door een vliegverbod te handhaven en onder NAVO-commando militaire voertuigen van Qadhafi aan te vallen vanuit de lucht. Na een halfjaar gevechten leken met de val van Tripoli in augustus 2011 de opstandelingen het regime te hebben overwonnen. Op 20 oktober werd de laatste stad (Sirte) veroverd. Op deze dag raakte ook bekend dat Moammar al-Qadhafi om het leven was gekomen na een vuurgevecht. Hierbij liep de opstand in Libië aan een einde. Op 23 oktober werd de bevrijding officieel uitgeroepen.

### Syrië

President Bashar al-Assad van Syrië beloofde bij zijn aantreden, waarbij hij zijn vader opvolgde, hervormingen. Al-Assad speelt de verschillende religieuze en etnische groepen tegen elkaar uit om zijn machtsbasis te verzekeren. De protesten in de regio waaiden uiteindelijk ook over naar Syrië en verspreidden zich vlug over het gehele land. De regering reageerde echter met geweld, er wordt geschoten op betogers en het leger wordt ingezet om de protesten te stoppen. Dit loopt uiteindelijk uit in een burgeroorlog, waarin al meer dan 220.000 slachtoffers zijn gevallen.

### Bahrein

In Bahrein uitte de sjiitische meerderheid zich tegen de soennitische koninklijke familie die het land regeert. De gediscrimineerde Sjiieten bezetten het Parelplein naar het Egyptische voorbeeld op het Tahrirplein. Met hulp van troepen uit buurlanden Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten herstelde de regering de orde hardhandig. In juli 2011 startte een 'nationale dialoog', waaraan de belangrijkste sjiitische oppositiepartij meedoet.

### Algerije

In Algerije is president Abdelaziz Bouteflika al sinds 1999 aan de macht, verkiezingen in het verleden zijn waarschijnlijk vervalst. Eind 2010 stegen de voedselprijzen sterk, er is een hoge jeugdwerkloosheid en een tekort aan woningen. Er waren al protesten, maar de Tunesische opstand laaide de protestacties op. Er was echter geen sprake zijn van een breed gedragen protest, mede omdat velen de stabiliteit van het regime waarderen en met de voorbije bloedige burgeroorlog in het achterhoofd.

### Marokko

Marokko wordt geleid door koning Mohammed VI, hij volgde zijn repressieve vader Hassan II op. De nieuwe koning voerde meer vrijheden door en haalde de dialoog aan met de oppositie. Bijgevolg heeft de koning veel krediet bij de bevolking in tegenstelling tot de meeste andere leiders in de Arabische wereld. Er zijn echter ook hier massale demonstraties gekomen die ijverden voor meer rechten voor de Berbers en meer democratie. Grootschalige rellen bleven echter uit. In maart 2011 kondigde de koning democratische grondwetshervormingen aan, met name gericht op (inperking van) de macht van de vorst. Op 17 juni maakte hij bekend dat daartoe op 1 juli het Marokkaans grondwetsreferendum zal worden gehouden.

### Palestina

In Palestina hebben Hamas en Fatah gepoogd hun geschillen bij te leggen en het eens te worden over een nieuwe verkiezingsdatum uit vrees voor protesten. Deze onderhandelingen liepen echter al snel vast zonder dat er reële verzoening was bewerkstelligd.

## Gevolgen

De staatshoofden van vier landen (Egypte, Libië, Tunesië en Jemen) worden ten val gebracht. Daarna zijn in drie van deze vier landen verkiezingen gehouden, wat voordien niet gebeurde. Onderstaande tabel illustreert de uitblijvende ontwikkeling van vrijheid tussen 2010 en 2012. Deze tabel wordt elk jaar gepubliceerd door Freedom House, een Amerikaans onderzoeksinstituut. Landen worden geclassificeerd als free, partly free of not free (vrij, gedeeltelijk vrij of niet vrij). In deze periode vond de Arabische Lente plaats.
| Land | Politieke rechten 2010 | Burger rechten 2010 | Status 2010 | Politieke rechten 2011 | Burger rechten 2011 | Status 2011 | Politieke rechten 2012 | Burger rechten 2012 | Status 2012 |
| Algerije | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij |
| Bahrein | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 6 | Niet Vrij |
| Egypte | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij |
| Gazastrook | 6 | 6 | Niet Vrij | 6 | 6 | Niet Vrij | 6 | 6 | Niet Vrij |
| Iran | 6 | 6 | Niet Vrij | 6 | 6 | Niet Vrij | 6 | 6 | Niet Vrij |
| Irak | 5 | 6 | Niet Vrij | 5 | 6 | Niet Vrij | 5 | 6 | Niet Vrij |
| Israël | 1 | 2 | Vrij | 1 | 2 | Vrij | 1 | 2 | Vrij |
| Jordanië | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij |
| Koeweit | 4 | 4 | Gedeeltelijk Vrij | 4 | 5 | Gedeeltelijk Vrij | 4 | 5 | Gedeeltelijk Vrij |
| Libanon | 5 | 3 | Gedeeltelijk Vrij | 5 | 3 | Gedeeltelijk Vrij | 5 | 4 | Gedeeltelijk Vrij |
| Libië | 7 | 7 | Niet Vrij | 7 | 7 | Niet Vrij | 7 | 6 | Niet Vrij |
| Marokko | 5 | 4 | Gedeeltelijk Vrij | 5 | 4 | Gedeeltelijk Vrij | 5 | 4 | Gedeeltelijk Vrij |
| Oman | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij |
| Qatar | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij |
| Saoedi-Arabië | 7 | 6 | Niet Vrij | 7 | 6 | Niet Vrij | 7 | 7 | Niet Vrij |
| Syrië | 7 | 6 | Niet Vrij | 7 | 6 | Niet Vrij | 7 | 7 | Niet Vrij |
| Turkije | 3 | 3 | Gedeeltelijk Vrij | 3 | 3 | Gedeeltelijk Vrij | 3 | 3 | Gedeeltelijk Vrij |
| Tunesië | 7 | 5 | Niet Vrij | 7 | 5 | Niet Vrij | 3 | 4 | Gedeeltelijk Vrij |
| Verenigde Arabische Emiraten | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 6 | Niet Vrij |
| Jemen | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 6 | Niet Vrij |
| Westelijke Jordaanoever | 6 | 6 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij | 6 | 5 | Niet Vrij |
| Westelijke Sahara | 7 | 6 | Niet Vrij | 7 | 6 | Niet Vrij | 7 | 7 | Niet Vrij |
Tegenover deze veranderingen staat echter de instabiliteit die het gevolg is van de Arabische Lente. In Egypte is de politieke stabiliteit sterk afgenomen, en Syrië, Libië en Jemen raakten verstrikt in burgeroorlogen. Ook extremisten hebben van de instabiliteit geprofiteerd. Waar aanvankelijk vooral democratische oppositie het voortouw nam en de fundamentalisten zich door de gebeurtenissen lieten verrassen, zijn in de loop der tijd in verschillende landen de gematigde oppositiepartijen meer en meer gemarginaliseerd door extremisten. De toeristenindustrie in met name Egypte heeft zwaar te lijden hiervan, en in het algemeen trekt de instabiliteit een zware wissel op de economie. Ook zetten in veel regeringen hard in tegen rebellen en demonstranten. Deze toenemende instabiliteit en polarisatie wordt ook wel aangeduid als de Arabische Winter.
* ↑ Korotayev A.V., Zinia J.V., Egyptian Revolution: a demographic structural analysis, Entelequia, nr. 13, 2011
* ↑ (en) "Tunisia President Ben Ali 'will not seek new term'", BBC News, 13 januari 2011. Gearchiveerd op 24 december 2021.
* ↑ (en) "Tunisia forms national unity government amid unrest", BBC News, 17 januari 2011. Gearchiveerd op 24 december 2021.
* ↑ (en) Al-Jazeera English, "Tunisia dissolves Ben Ali party", 9 maart 2011. Gearchiveerd op 22 maart 2011. Geraadpleegd op 9 maart 2011.
* ↑ (en) "Tunisia election delayed until October 23", 8 juni 2011. Gearchiveerd op 1 oktober 2015. Geraadpleegd op 8 juni 2011.
* ↑ (en) "Report: 338 killed during Tunisia revolution", AP, 5 mei 2012. Gearchiveerd op 24 september 2015.
* ↑ (en) "Algeria's state of emergency is officially lifted", Bloomberg L.P., 24 februari 2011. Gearchiveerd op 19 april 2014. Geraadpleegd op 25 februari 2011.
* ↑ (en) Algeria repeals emergency law – Middle East. Al Jazeera English. Gearchiveerd op 23 februari 2011. Geraadpleegd op 23 februari 2011.
* ↑ "Bouteflika belooft weer hervormingen", NOS.nl, 15 april 2011. Gearchiveerd op 23 september 2020.
* ↑ (en) Obama Poised to Step Up Criticism of Mubarak If Crackdown Is Intensified – Bloomberg. Gearchiveerd op 12 januari 2015.
* ↑ (en) Blomfield, Adrian, "King Abdullah II of Jordan sacks government amid street protests", The Telegraph, 1 februari 2011. Gearchiveerd op 8 november 2021.
* ↑ (en) Tell me: the pulse of the street: the arrest of 21 people on the background of the events of the Interior
* ↑ (en) Jordan protest turns violent - Middle East - Al Jazeera English. Gearchiveerd op 6 september 2011.
* ↑ (en) Oman ups minimum monthly wages to $520 for nationals, Oman Economy – Maktoob News. En.news.maktoob.com. Gearchiveerd op 17 april 2014. Geraadpleegd op 27 februari 2011.
* ↑ (en) Sit-in in Sohar town forces hypermarkets to close down. gulfnews. Gearchiveerd op 28 februari 2011. Geraadpleegd op 27 februari 2011.
* ↑ (en) Oman takes measures to address public grievances. Khaleejtimes.com (27 februari 2011). Gearchiveerd op 8 juni 2011. Geraadpleegd op 6 maart 2011.
* ↑ (en) (AFP) – 1 day ago, AFP: Oman boosts student benefits. Google. Gearchiveerd op 30 mei 2012. Geraadpleegd op 27 februari 2011.
* ↑ (en) Oman shuffles cabinet amid protests – Middle East. Al Jazeera English. Gearchiveerd op 28 februari 2011. Geraadpleegd op 27 februari 2011.
* ↑ (en) Al-Jazeera English, "Oman's ruler dismisses ministers", 5 maart 2011. Gearchiveerd op 10 maart 2011. Geraadpleegd op 5 maart 2011.
* ↑ (en) Oman's Sultan Granting Lawmaking Powers to Councils | Middle East |English. Gearchiveerd op 14 mei 2012.
* ↑ (en) Surk, Barbara, The Canadian Press: Police in Oman fire tear gas, rubber bullets at protesters seeking political reform; 1 killed. CTV News. Gearchiveerd op 20 april 2014. Geraadpleegd op 19 april 2014.
* ↑ (en) Deaths in Oman protests – Middle East. Al Jazeera English. Gearchiveerd op 27 februari 2011. Geraadpleegd op 27 februari 2011.
* ↑ (en) "Oman clashes: Two killed during protests in Gulf state", BBC News, 8 februari 2011. Gearchiveerd op 28 februari 2011. Geraadpleegd op 27 februari 2011.
* ↑ (en) "Saudi King Boosts Spending, Returns to Country", 23 februari 2011. Gearchiveerd op 2 maart 2011. Geraadpleegd op 23 february 2011.
* ↑ (en) "King's order to benefit 180,000 temporary employees", 28 februari 2011. Gearchiveerd op 1 maart 2011. Geraadpleegd op 28 februari 2011.
* ↑ Amnesty: opstand Saudi's onderdrukt, NOS Nieuws, 1 december 2011. Gearchiveerd op 22 februari 2015.
* ↑ (en) Egypt's prime minister quits, new government soon: army. Reuters. Gearchiveerd op 22 februari 2015. Geraadpleegd op 19 juni 2013.
* ↑ (en) Egypt's Mubarak Steps Down; Military Takes Over, The Wall Street Journal, 11 februari 2011.
* ↑ (en) Reuters, "Egypt's military moves to dissolve parliament, suspend constitution", 29 november 2010. Gearchiveerd op 8 oktober 2013. Geraadpleegd op 24 februari 2011.
* ↑ (en) "Egyptian state security disbanded", Al Jazeera, 15 maart 2011. Gearchiveerd op 16 maart 2011. Geraadpleegd op 15 maart 2011.
* ↑ (en) Egypt dissolves former ruling party - Middle East - Al Jazeera English. Gearchiveerd op 1 oktober 2011.
* ↑ (en) Al-Ahram Weekly | Egypt | How the mighty have fallen. Weekly.ahram.org.eg (2 februari 2011). Gearchiveerd op 5 april 2011. Geraadpleegd op 23 maart 2011.
* ↑ (en) "Prosecutors Order Mubarak and Sons Held", The New York Times, 13 maart 2011. Gearchiveerd op 16 april 2011. Geraadpleegd op 13 april 2011.
* ↑ (en) "Mubarak to be tried for murder of protesters", 24 mei 2011. Gearchiveerd op 31 mei 2011. Geraadpleegd op 24 mei 2011.
* ↑ (en) Government fact-finding mission shows 846 killed in Egypt uprising (20 april 2011). Gearchiveerd op 17 april 2014. Geraadpleegd op 20 april 2011.
* ↑ (en) "Syrian activist Haitham al-Maleh freed under amnesty", BBC News, 8 maart 2011. Gearchiveerd op 5 april 2011. Geraadpleegd op 8 maart 2011.
* ↑ (en) "Syria frees 80-year-old former judge in amnesty", 8 maart 2011. Gearchiveerd op 14 oktober 2015. Geraadpleegd op 8 maart 2011.
* ↑ (en) Unrest continues in Syria. Al Bawaba (23 maart 2011). Gearchiveerd op 31 mei 2011. Geraadpleegd op 24 maart 2011.
* ↑ (en) Assad attempts to appease minority Kurds. Al Jazeera (8 april 2011). Gearchiveerd op 15 april 2011. Geraadpleegd op 24 april 2011.
* ↑ (en) "Syrian army 'attacks protest city of Deraa'", BBC, 25 april 2011. Gearchiveerd op 26 april 2011. Geraadpleegd op 25 april 2011.
* ↑ (en) "Syria protests: Security forces shoot at mourners", BBC News, 23 april 2011. Gearchiveerd op 24 april 2011. Geraadpleegd op 23 april 2011.
* ↑ (en) "Syrian cabinet resigns amid unrest", 29 March 2011. Gearchiveerd op 21 augustus 2011.
* ↑ (en) "Syrian army units 'clash over crackdown'", Al Jazeera. Gearchiveerd op 29 april 2011. Geraadpleegd op 28 april 2011.
* ↑ (en) Yezdani, Ipek, "Syrian dissidents form national council", World Wires, NY Times, 23 augustus 2011. Gearchiveerd op 3 oktober 2011. Geraadpleegd op 24 augustus 2011.
* ↑ https://web.archive.org/web/20150208115538/http://www.huffingtonpost.com/2015/01/15/syria-rebel-truce_n_6478226.html?ncid=txtlnkusaolp00000592
* ↑ (en) Yemen MPs resign over violence, Al Jazeera, 23 februari 2011. Gearchiveerd op 29 juni 2011.
* ↑ (en) "Yemenis rejoice as Saleh leaves but fighting continues", BBC News, 5 juni 2011. Gearchiveerd op 10 juni 2011. Geraadpleegd op 5 juni 2011.
* ↑ (en) Abd-Rabbu Mansour Hadi, Yemen's Vice President, Now Reportedly Acting President, Huffington Post, 4 juni 2011.] Gearchiveerd op 24 september 2015.
* ↑ President Jemen bereid tot vertrek (25 september 2011). Gearchiveerd op 11 oktober 2011. Geraadpleegd op 16 oktober 2011.
* ↑ Saleh trekt opnieuw belofte in (30 september 2011). Gearchiveerd op 11 oktober 2011. Geraadpleegd op 16 oktober 2011.
* ↑ Saleh van Jemen belooft weer vertrek (8 oktober 2011). Gearchiveerd op 10 oktober 2011. Geraadpleegd op 16 oktober 2011.
* ↑ President Jemen draagt macht over (23 november 2011). Gearchiveerd op 25 november 2011. Geraadpleegd op 23 november 2011.
* ↑ (en) "Yemen says more than 2,000 killed in uprising", The Washington Post, 19 maart 2012. Gearchiveerd op 26 juni 2021.
* ↑ Djiboutians rally to oust president. Gearchiveerd op 20 september 2020.
* ↑ (en) Sudan's Bashir will not stand in next election: party official, AFP, 21 February 2011. Gearchiveerd op 19 december 2021.
* ↑ UN rights monitor condemns deadly Sudan crackdown. Gearchiveerd op 22 maart 2019.
* ↑ (en) "Bahrain's king gives out cash ahead of protests", 11 februari 2011. Gearchiveerd op 26 juli 2020.
* ↑ (en) Bahrain's king to free political prisoners as protests continue, Monsters and Critics, 22 februari 2011.
* ↑ (en) Bahrain sacks ministers amid protests, Press TV, 26 februari 2011. Gearchiveerd op 30 januari 2014.
* 1 2 (en) "Violent clashes wrack Libya, after scores said killed in single day", Haaretz, 20 februari 2011. Gearchiveerd op 22 februari 2011.
* 1 2 (en) "Libyan opposition reportedly seizes city of Misurata", Los Angeles Times, 23 februari 2011. Gearchiveerd op 24 februari 2011. Geraadpleegd op 15 oktober 2011.
* 1 2 (en) "Libyan opposition reportedly seizes key western city", Los Angeles Times, 23 februari 2011. Gearchiveerd op 24 februari 2011.
* ↑ (en) "Libya opposition forms council, reject Gaddafi talks", World Bulletin, 27 februari 2011. Gearchiveerd op 30 november 2019.
* ↑ (en) "Ferocious battles in Libya as national council meets for first time", NewsCore, 6 maart 2011. Geraadpleegd op 6 maart 2011.
* ↑ (en) "Libya: Coalition launches attacks", BBC News, 20 maart 2011. Gearchiveerd op 20 maart 2011. Geraadpleegd op 19 maart 2011.
* ↑ Kadhafi bezweken aan verwondingen, nos.nl - 20 oktober 2011. Gearchiveerd op 1 maart 2021.
* ↑ (en) Residents flee Gaddafi hometown. Gearchiveerd op 12 september 2014.
* ↑ (en) Karin Laub, "Libyan estimate: At least 30,000 died in the war", San Francisco Chronicle, 8 september 2011. Gearchiveerd op 4 november 2013. Geraadpleegd op 9 september 2011.
* ↑ (en) "Kuwait ministers resign, news agency says", CNN, 31 maart 2011. Gearchiveerd op 14 januari 2012.
* ↑ (en) 30 wounded in Kuwait protests on Friday. MSN. Gearchiveerd op 10 juni 2011.
* ↑ (en) Moroccan king to make reforms with constitutional body, Middle East Online, 22 februari 2011;. Gearchiveerd op 6 april 2018.
* ↑ (en) "Thousands in Morocco march for rights", The Independent, 20 maart 2011. Gearchiveerd op 10 november 2021.
* ↑ (en) Miller, David, "Demonstrator's death energizes Moroccan protesters", 7 juni 2011. Gearchiveerd op 31 oktober 2012. Geraadpleegd op 11 juni 2011.
* ↑ Mauritania’s Bouazizi Died Today. Gearchiveerd op 11 februari 2021.
* ↑ (en) GLC Suspends Strike, Refuses Cabinet Decision
* ↑ (en) "Lebanese condemn Israeli agression against protesters", yalibnan.com, 15 mei 2011. Gearchiveerd op 30 november 2011. Geraadpleegd op 23 juni 2011.
* ↑ (en) "Clashes in Lebanon’s Tripoli leave six dead", nowlebanon.com, 17 juni 2011. Gearchiveerd op 27 juni 2011. Geraadpleegd op 23 juni 2011.
* ↑ (en) "Arrest warrants issued over Tripoli clashes", dailystar.com.lb, 22 juni 2011. Gearchiveerd op 7 oktober 2012. Geraadpleegd op 23 juni 2011.
* ↑ Syria says 23 dead as Israel opens fire on Golan. Gearchiveerd op 13 augustus 2020.
* ↑ (en) "Iraqi prime minister won't run for third term", MSNBC, 5 februari 2001. Gearchiveerd op 6 mei 2021.
* ↑ (en) "Governor of third Iraqi province quits over protests", The Gulf Today, 27 februari 2011. Gearchiveerd op 4 maart 2011.
* ↑ Deadly Turn in Protests Against Iraqi Leadership. Gearchiveerd op 12 november 2020.
* ↑ Freedom in the World 2008 survey introduction. freedomhouse.org.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Arab Spring op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Tunesië eindigt jaar met rellen - mo.be
* Tunesiërs protesteren - mo.be
* ‘Syrië is meer dan Bashar al-Assad’ - mo.be
* http://vorige.nrc.nl/nieuwsthema/voedselprijzen/article1884106.ece/Rellen_om_prijzen_in_Kameroen
* http://vorige.nrc.nl/buitenland/article2351660.ece/Gabon_dreigt_met_staat-van-beleg_na_geweld
* Onrust in de Arabische wereld, NOS Nieuws, 26 januari 2011
* Interview met prof. Sami Zemni over de protesten in de Arabische wereld, Vrede.be, 28 januari 2011