# Stenorhynchosaurus

Stenorhynchosaurus is een geslacht van uitgestorven pliosauride plesiosauriërs dat leefde tijdens het Vroeg-Krijt in Zuid-Amerika. De type- en de enige bekende soort is Stenorhynchosaurus munozi.

## Ontdekking en naamgeving

Fossielen van de voorkant van een snuit van een plesiosauriër werden in 2000 ontdekt op het terrein van Jorge Muñoz in Loma La Cabrera, in de buurt van Villa de Leyva in Boyacá, Colombia, in een bodem van mariene oorsprong die dateert uit het Laat-Barremien van het Krijt. Muñoz meldde de vondst aan de lokale autoriteiten, die op hun beurt de medewerkers van het Museo Geológico José Royo y Gómez, beheerd door de Servicio Geológico Colombiano in Bogotá, op de hoogte brachten. Vervolgens werd tussen 2004 en 2005 het bijna volledige skelet opgegraven, in samenwerking met de Fundación Colombiana de Geobiología, en de overblijfselen werden vervolgens overgebracht naar Bogotá, onder het toekennen van het catalogusnummer VL17052004-1, voor preparatie en studie.
De overblijfselen werden voornamelijk in verband aangetroffen in het segment C van de Arcillolitas Abigarradas, afzetting van de Paja-formatie, met kaolinitisch argilliet dat overeenkomt met een intergetijdengebied in de zee, met verschillende exemplaren van ammonieten of impressies hiervan in de rotsmatrix, waaronder één in de schedel. Deze ammonieten omvatten de soorten Gerhardtia galeatoides, Gerhardtia provincialis en het geslacht Heinzia, typisch voor het Barremien. De Duitse paleontoloog Oliver Hampe maakte in 2005 een eerste beschrijving van het exemplaar en classificeerde het als Brachauchenius sp., dus als het jongste bekende lid van de rhomaleosauride pliosauriërs na een onderbreking tussen het Berriasien en Hauterivien. In 2016 publiceerden María Páramo, Marcela Gómez-Pérez, Fernando Etayo en Leslie Noé een meer complete beschrijving en ze wezen VL17052004-1 aan als holotype van de soort Stenorhynchosaurus munozi.
De geslachtsnaam is afgeleid van de Griekse woorden stenos, 'smal'; rhynchos, 'snuit' en sauros, 'hagedis', terwijl de soortaanduiding munozi een erkenning is van Jorge Muñoz, die het fossiel ontdekte en rapporteerde. De Life Science Identifiers zijn 558CC1C6-D0EF-4E84-9A35-233B97A60E7A voor het geslacht en 361CC851-5B23-4D8B-8211-73D6F6BA941E voor de soort.
Het holotype bestaat uit een vrijwel volledig skelet waaraan slechts de atlas en draaier, delen van de linkervoorvin, delen van de rechterachtervin en delen van de staart ontbreken. Het betreft een jong dier.
In 2019 werd een tweede specimen beschreven, MP050310-1 in 2013 gevonden bij Sáchica. Het omvat een schedel en tien halswervels waaronder nu wel de atlas en de draaier. Het betreft een volwassen individu.

## Beschrijving
### Grootte

Het holotype heeft een bewaarde lengte van 3,9 meter. Inclusief de hele staart kan de lengte rond de vijf à zes meter hebben gelegen.

### Onderscheidende kenmerken

Er werd in 2016 één autapomorfie, unieke afgeleide eigenschap, vastgesteld. Het ploegschaarbeen heeft in onderaanzicht de voorrand achter de beennaad tussen de premaxillaire en maxillaire vleugels van het verhemelte liggen (op het niveau van de tweede maxillaire tandkas) en raakt onderaan de achterste tak van de praemaxilla richting verhemeltebeen ter hoogte van de derde maxillaire tandkas. In 2019 werd nog een autapomorfie gegeven: de neusbeenderen bedekken een ronde holte onder het oppervlak van de botwand die een zoutklier huisde.
Verder is er een unieke combinatie van op zich niet unieke kenmerken. De snuit is smal en langwerpig met in bovenaanzicht vrijwel rechte zijkanten. Het traanbeen vormt de voorrand en het grootste deel van de onderrand van de oogkas en raakt aan de eigen voorzijde over een wijd gebied het bovenkaaksbeen. Er is een voorste holte tussen de pterygoïden. De choanae, de interne neusgaten, liggen tussen de ploegschaarbeenderen en bovenkaaksbeenderen ter hoogte van de dertiende tot vijftiende maxillaire tand. De voorkant van de snuit en onderkaken toont geen zijwaartse verbreding of toeneming van de tandgrootte. De voorlaatste premaxillaire tand is iets groter dan de naastliggende tanden. Het bovenkaaksbeen draagt minstens negenentwintig tanden die ongeveer dezelfde grootte hebben, hoewel de vierde tand iets groter is dan de naastliggende. Het dentarium draagt tweeëndertig tot vierendertig tanden die ongeveer even groot zijn. Er zijn minstens zeventien halswervels inclusief atlas en draaier. De halswervels hebben één enkel ribfacet dat zich van voor tot achter over de volle lengte van het wervellichaam uitstrekt (wellicht samenhangend met de jonge leeftijd van het holotype). De epipodia, de beenderen van de onderarm en het onderbeen, zijn extreem kort. In 2019 werden nog wat kenmerken gegeven. Op de wandbeenderen staat een hoge middenkam. Het foramen pineale is zeer langwerpig en volledig in de wandbeenderen gelegen. Op de halswervels zijn de wervelbogen niet vastgegroeid, zelfs niet bij volwassen exemplaren.

### Skelet

De praemaxilla draagt vier tanden.

## Fylogenie

Stenorynchosaurus werd in 2016 in de Pliosauridae geplaatst. Men onthield zich van een nauwere determinering. Later is het geslacht in de Brachaucheninae gevonden.
Het volgende kladogram toont een mogelijke positie in de evolutionaire stamboom.
| Thalassophonea | Peloneustes philarchus 'Pliosaurus' andrewsi Simolestes vorax Liopleurodon ferox Pliosaurus patagonicus Pliosaurus almanzaensis 'Pliosaurus' irgisensis Pliosaurus rossicus Gallardosaurus iturraldei Pliosaurus brachyspondylus Pliosaurus macromerus Pliosaurus brachydeirus Pliosaurus westburyensis Pliosaurus kevani Pliosaurus cf. kevani Pliosaurus carpenteri Pliosaurus funkei Brachaucheninae  Makhaira rossica Luskhan itilensis Stenorhynchosaurus munozi cf. Kronosaurus queenslandicus (QM f51291) Kronosaurus queenslandicus Megacephalosaurus eulerti 'Polyptychodon interruptus' (DORK/G/1-2) cf. Brachauchenius lucasi (MNA V9433) Brachauchenius lucasi |
Literatuur
* Hampe, O. 2005. Considerations on a Brachauchenius skeleton (Pliosauroidea) from the lower Paja Formation (late Barremian) of Villa de Leyva area (Colombia). Mitt. Mus. Nat.kd. Berl., Geowiss. Reihe 8, 37–51 / DOI 10.1002/mmng.200410003
* Páramo, María E.; Gómez-Pérez, Marcela; Noé, Leslie F.; Etayo, Fernando (2016-04-06). "Stenorhynchosaurus munozi, gen. et sp. nov. a new pliosaurid from the Upper Barremian (Lower Cretaceous) of Villa de Leiva, Colombia, South America". Revista de la Academia Colombiana de Ciencias Exactas, Físicas y Naturales. 40 (154): 84–103. doi:10.18257/raccefyn.239. ISSN 2382-4980.
* María E. Páramo-Fonseca; Cristian D. Benavides-Cabra; Ingry E. Gutiérrez (2019). "A new specimen of Stenorhynchosaurus munozi Páramo-Fonseca et al., 2016 (Plesiosauria, Pliosauridae), from the Barremian of Colombia: new morphological features and ontogenetic implications". Journal of Vertebrate Paleontology. 39 (4): e1663426. doi:10.1080/02724634.2019.1663426. S2CID 208561823
* Páramo-Fonseca, M.E.; Benavides-Cabra, C.D. & Gutiérrez, I.E. 2019. "A new specimen of Stenorhynchosaurus munozi Páramo-Fonseca et al., 2016 (Plesiosauria, Pliosauridae), from the Barremian of Colombia: new morphological features and ontogenetic implications". Journal of Vertebrate Paleontology. 39(4): e1663426
Noten
* ↑ Stenorhynchosaurus. www.prehistoric-wildlife.com. Geraadpleegd op 24-08-2022.
* ↑ Fossilworks: Stenorhynchosaurus. www.fossilworks.org. Geraadpleegd op 24-08-2022.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Stenorhynchosaurus op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.