# Morturneria

Morturneria is een geslacht van uitgestorven zeereptielen dat behoort tot de plesiosauriërs. Het leefde in het Laat-Krijt (Maastrichtien, ongeveer 66 miljoen jaar geleden) en zijn fossiele resten zijn gevonden op Antarctica.

## Naamgeving

In de zomers van 1981–1982, 1983–1984 en 1984–1985 werden door expedities van de Texas Tech University acht plesiosauriërskeletten opgegraven op Seymour Island bij Antarctica. Een daarvan was specimen TTU P9219, een schedel met halswervels, gevonden bovenin een ravijn.
In 1989 benoemden Sankar Chatterjee and Bryan Small de typesoort Turneria seymourensis met TTU P9219 als holotype. De geslachtsnaam eerde Mort D. Turner. De naam Turneria bleek echter al bezet door een vliesvleugelige, de mier Turneria Forel 1895. Daarom hernoemden in 1994 Chatterjee en Benjamin Creisler, welke laatste de fout ontdekt had, het geslacht tot Morturneria.
In 2003 stelde Zulma Gasparini dat Morturneria een jonger synoniem was van Aristonectes, een geslacht al bekend uit Zuid-Amerika, slechts het jong daarvan. Dat werd daarna algemeen aanvaard. In 2017 echter, concludeerde F. Robin O'Keefe dat beide taxa verschilden. In 2019 wees Elizabeth Lester een tweede door de expedities gevonden skelet, specimen TTU P9217, bestaande uit halswervels en elementen van de ledematen, aan Morturneria toe.

## Beschrijving

Het holotype heeft een lengte van ongeveer vier meter maar is een jong dier. De volwassen lengte kan tweemaal zo hoog hebben gelegen.
In 2017 werd een aantal autapomorfieën aangegeven, unieke afgeleide eigenschappen. Het verhemelte is hoog met een kiel op de onderzijde die vooraan gevormd wordt door een naar beneden gericht uitsteeksel van het ploegschaarbeen. De naar achteren en bezijden gerichte tak van het ploegschaarbeen bedekt gedeeltelijk een schuin gerichte choana, het interne neusgat. De dentaire tanden, van de onderkaak, hellen schuin naar voren met een kromming naar beneden. De voorste maxillaire tanden van de bovenkaak zijn vergroot waarbij de grotere tanden in een diastema van de onderkaak grijpen. De tandkassen van het bovenkaaksbeen vervloeien in elkaar. De buitenrand van de choana wordt gevormd door het verhemeltebeen. Een apart rond facet dienend als raakvlak met het uitwaaierend uiteinde van de processus paroccipitalis beperkt zich tot het squamosum. Het complex van het parabasisfenoïde is relatief lang en mist een kiel op de onderzijde. De achterste holten tussen de pterygoïden zijn relatief lang.
Hoewel bekend van onvolledige overblijfselen, kan het uiterlijk van dit dier worden afgeleid van de fossielen van andere vergelijkbare en beter bekende verwanten: zoals de meeste plesiosauriërs, moet ook Morturneria een lange nek hebben gehad, een kleine kop en vier ledematen die waren veranderd in vinvormige structuren en een gedrongen, korte romp.
Een eigenaardigheid van Morturneria lag in de schedel: de mond zat vol met kleine scherpe tanden, heel dicht bij elkaar en vergelijkbaar met naalden. Vooral in de onderkaak waren deze naalden niet naar boven gericht zoals die van andere plesiosauriërs, maar naar buiten gericht en vooraan naar voren hellend, zodat bij het sluiten van de mond de boven- en ondertanden een soort zeef vormden. Bij het holotype staan acht tanden in de praemaxilla, minstens achtendertig in het bovenkaaksbeen en minstens zesenveertig in het dentarium van de onderkaak.
Verder lijkt het erop dat de kaken van Morturneria vrij zwak waren en niet bedoeld om spartelende prooien tegen te houden. Ten slotte was de onderkaak bijzonder verbreed en had in bovenaanzicht de vorm van een cirkel, terwijl het verhemelte sterk gekield was en twee gebogen laterale mondkamers vormde; deze structuren waren geschikt om de hoeveelheid water die dit dier kon uitpersen te vergroten. Morturneria verschilde van de zeer vergelijkbare Aristonectes door de aanwezigheid van een plesiomorf paroccipitaal uitsteeksel (slank en onder een hoek van 60° naar beneden uitstekend, vergelijkbaar met dat van Alexandronectes) en door de kenmerkende kiel op het verhemelte.

## Fylogenie

Zowel Aristonectes en Morturneria maken deel uit van de Aristonectinae, een clade van elasmosauride plesiosauriërs, inclusief mariene reptielen met zeer gespecialiseerde schedelkenmerken.
Een mogelijke positie in de evolutionaire stamboom toont het volgende kladogram:
| Cryptoclidia | Cryptoclididae Xenopsaria  Leptocleidia Leptocleididae Polycotylidae Elasmosauridae  Eromangasaurus Callawayasaurus Libonectes Tuarangisaurus Thalassomedon Specimen CM Zfr 115 Hydrotherosaurus Futabasaurus Aristonectinae  Kaiwhekea Alexandronectes Morturneria Aristonectes Elasmosaurinae  Terminonatator Elasmosaurus Albertonectes Styxosaurus |

## Paleobiologie

Volgens de studie van 2017 lijkt het erop dat Morturneria (en mogelijk ook Aristonectes) een suspensivoor organisme was: Morturneria zeefde het sediment en hield vervolgens zijn kaken een beetje open, pompte het met sediment beladen water op de een of andere manier in suspensie en ving de amphipoden en andere kleine prooi op met kruisende tanden. Op deze manier was Morturneria mogelijk het Krijt-equivalent van een huidige grijze walvis.
Literatuur
* Chatterjee, S., Small, B. 1989. New plesiosaurs from the Upper Cretaceous of Antarctica. Geological Society Special Publication. doi: 10.1144/GSL.SP.1989.047.01.15
* S. Chatterjee and B. Creisler. 1994. Alwalkeria (Theropoda) and Morturneria (Plesiosauria), new names for preoccupied Walkeria Chatterjee, 1987 and Turneria Chatterjee and Small, 1989. Journal of Vertebrate Paleontology 14(1):142
* Z. Gasparini, N. Bardet, J. E. Martin and M. Fernandez. 2003. The elasmosaurid plesiosaur Aristonectes Cabrera from the latest Cretaceous of South America and Antarctica. Journal of Vertebrate Paleontology 23(1):104-115
* O'Keefe, F., Otero, R., Soto-Acuña, S., O'gorman, J., Godfrey, S., Chatterjee, S. 2017. Cranial anatomy of Morturneria seymourensis from Antarctica, and the evolution of filter feeding in plesiosaurs of the Austral Late Cretaceous. Journal of Vertebrate Paleontology. doi: 10.1080/02724634.2017.1347570
* Lester, Elizabeth. 2019. Description and histology of a small-bodied elasmosaur and description of Mortuneria seyemourensis postcranium. Thesis. Marshall University.
Noten
* ↑ (en) Morturneria. Plesiosaur Directory (22 juli 2018). Geraadpleegd op 01-10-2022.
* ↑ Fossilworks: Morturneria. www.fossilworks.org. Geraadpleegd op 01-10-2022.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Morturneria seymourensis op de Italiaanstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.