OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kolenspoor (museumlijn)

Het Kolenspoor was een toeristische spoorweg in België tussen Waterschei en Eisden, op het traject van een gedeelte van de voormalige spoorlijn 21A (Waterschei-As) en op het traject van de voormalige spoorlijn 21B (As-Eisden). Op de lijn werden toeristische ritten met oud spoorwegmaterieel gereden.
Tot enkele jaren geleden werd de spoorlijn tot aan Eisden bereden. Door de slechte staat van het spoor werd dit later onmogelijk.
Vanaf juli 2009 vond er tussen station As en station Eisden behalve de occasionele trein ook spoorfietsen plaats, nadien verhuisde dit naar spoorlijn 20 in Munsterbilzen.
Sinds 2014 is de toeristische exploitatie over de volledige lijn stilgelegd en sinds 2015 is de vereniging "vzw Kolenspoor" haar concessie over het baanvak Waterschei - As - Eisden volledig kwijt. De slechte staat van de rails liet het niet meer toe treinen op het traject te laten rijden.

## Materieel

| Maatschappij en nummer | Tractie | Naam en bijzonderheden | Bouwjaar en fabriek | Opmerkingen |
| Locomotieven ||||||
| Simone | Stoom | | 1926, La Hestre | Afkomstig van Tessenderlo Chemie. Vervolgens overgenomen van de Toeristische Trein Zolder. |
| Bébert | Stoom | | 1926, La Meuse | Overgenomen van de Toeristische Trein Zolder. Rijdt thans bij het Stoomcentrum Maldegem |
| NMBS 8213 | Diesel | Rangeerlocomotief serie HLR 82 | | Status onbekend |
| 25.591 | Diesel | Rangeerlocomotief | 1955, Orenstein & Koppel | Status onbekend |
| 3923 | Diesel | Rangeerlocomotief | 1962, Cockerill | Status onbekend |
| 57.517 | Diesel | Rangeerlocomotief | 1962, Deutz | Status onbekend |
| 3924 | Diesel | Rangeerlocomotief | 1962, Cockerill | Status onbekend |
| Rijtuigen ||||||
| NMBS A21.108/28.908 | – | | | K1; Momenteel genummerd als 48008. UIC 80 88 81-48 008-7 |
| NMBS B22.403 | – | | | K3; UIC 50 88 21-48 302-2 |
| NMBS B22.421 | – | | | K3; UIC 50 88 21-48 320-5 |
| NMBS B22.490 | – | | | K3; UIC 50 88 21-48 389-0 |
| NMBS B22.495 | – | | | K3; UIC 50 88 21-48 394-0 |
| NMBS L 43315 | – | | | L; gesloopt omstreeks 2010 |
| NMBS ABd40.006 | – | | | M3 |
| NMBS B62.413 | – | | | Tussenrijtuig type 734 |
| NMBS ? | – | | | I2 |
| NMBS ? | – | | | Houten gesloten goederenwagen type Ferry-Boat, afkomstig van de Toeristische Trein Zolder |
| NMBS 16 174 | – | | | Metalen pakwagen, afkomstig van de Toeristische Trein Zolder |
* ↑ "Vanaf juli spoorfietsen door Nationaal Park Hoge Kempen", Het Belang van Limburg.
* ↑ Het Laatste Nieuws: Ruzie over oud kolenspoor, 25 juli 2017
* ↑ Foto op Flickr.com. Gearchiveerd op 18 augustus 2023.
# Jip Molenaar

Jip Cornelis Willem Molenaar (Zaandam, 15 februari 2001) is een Nederlands voetballer die bij voorkeur als verdediger speelt. Hij is een zoon van Keje Molenaar.

## Carrière

Jip Molenaar speelde in de jeugd van SDOB en FC Volendam. Als jeugdspeler debuteerde hij op 2 september 2018 voor Jong FC Volendam in de Derde divisie Zondag tegen Blauw Geel '38. In de zomer van 2019 vertrok hij naar de jeugdopleiding van Eintracht Frankfurt, waar hij een jaar speelde. In 2020 keerde hij weer terug bij FC Volendam, waar hij bij Jong Volendam aansloot. Hij debuteerde in het eerste elftal van Volendam op 2 februari 2021, in de met 1-3 gewonnen uitwedstrijd tegen Go Ahead Eagles. Hij kwam in de 86$^e$ minuut in het veld voor Denso Kasius.
Verder dan dit ene optreden kwam Molenaar niet, waarop hij verkaste naar Telstar. Hij tekende in Velsen-Zuid een contract voor twee seizoenen, met een optie voor nog een jaar. Molenaar speelde in zijn eerste seizoen dertig wedstrijden, waarin hij tweemaal doel trof. Na de winterstop miste hij geen enkel duel meer. Trainer Andries Jonker was tevreden over zijn spel en stelde voor de verbintenis tussen Molenaar en Telstar open te breken. Jonker kwam echter in conflict met het bestuur en moest de club verlaten. Diens opvolger Mike Snoei deelde Molenaar mee dat hij niet voorkwam in zijn plannen voor het aankomende seizoen.
Molenaar werd vervolgens teruggezet naar Jong Telstar, dat uikwam in de vierde divisie onder 21. Hij was met zijn 21 jaar te oud om mee te mogen spelen bij dit team, waardoor hij enkel aan trainingen deelnam. Op 15 augustus 2022 werd hij transfervrij. Het doorlopende contract dat hij had werd na een arbitragezaak bij de KNVB ontbonden.
In maart van 2023 sloot Molenaar aan bij amateurploeg DVVA.

### Statistieken als profvoetballer

| Seizoen | Club | Land | Competitie | Competitie | Competitie | Beker | Beker | Totaal | Totaal |
| Seizoen | Club | Land | Competitie | Wed. | Dlp. | Wed. | Dlp. | Wed. | Dlp. |
| 2018/19 | Jong FC Volendam | Nederland | Derde divisie Zon. | 5 | 1 | – | – | 5 | 1 |
| 2020/21 | Jong FC Volendam | Nederland | Tweede divisie | 6 | 0 | – | – | 6 | 0 |
| 2020/21 | FC Volendam | Nederland | Eerste divisie | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| 2021/22 | Telstar | Nederland | Eerste divisie | 27 | 1 | 3 | 1 | 30 | 2 |
| Carrièretotaal | Carrièretotaal | Carrièretotaal | Carrièretotaal | 39 | 2 | 3 | 1 | 42 | 3 |
| Bijgewerkt op 1 juli 2023 ||||||||||
# Théodore Pescatore

Théodore Pescatore (Luxemburg-Stad, 14 juni 1871 – Bofferdange, 10 oktober 1931) was een Luxemburgs ingenieur en ondernemer.

## Leven en werk

Théodore Pescatore was een zoon van zakenman en volksvertegenwoordiger Dominique-Antoine Pescatore (1842-1916), vicevoorzitter van de Kamer van Afgevaardigden en schilderes Anna Feltz (1842-1933), en een oudere broer van kunstenares Françoise Pescatore (1877-1954). Hij trouwde in 1897 met Béatrice de Villegas, zij kregen drie kinderen.
Pescatore was de oprichter van de Société anonyme L'Auto-Mixte in Herstal, die tussen 1904 en 1913 op basis van een patent van de Belgische uitvinder Henri Pieper de eerste hybride auto's en vrachtwagens bouwden die werden aangedreven door benzine en elektriciteit. De elektriciteit werd opgewekt uit accu's die geproduceerd werden in de fabriek van zijn zwager Henri Tudor (getrouwd met Madeleine Pescatore) in Manchester. Deze auto's kregen veel aandacht op de Salon de l'automobile in januari 1906. Omdat het bedrijf niet genoeg kapitaal kon ophalen en de voertuigen niet het gehoopte succes hadden, kwam er in 1913 een einde aan Auto-Mixte. Hierna richtte Pescatore een mechanische werkplaats op in Bofferdange.
Tussen 1921 en 1930 was Pecatore burgemeester van Lorentzweiler.

## Literatuur

* Michel Bedeur (2006) Auto-Mixte Pescatore. Voitures et camions pétroléo-électriques, système Henri Pieper. Herstal 1905 -1913. Éditions Vieux Temps. ISBN 2-930289-15-5
Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Théodore Pescatore (1871-1931) op de Luxemburgstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* ↑ Jules Mersch (1949) "Les Pescatore", Biographie nationale du pays de Luxembourg, deel II, p. 445-569.
# Bowie blackstar

Bowie blackstar is een spinnensoort uit de familie van de kamspinnen (Ctenidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2022 door Jäger.
# Maria ter Steeg

Maria Henriëtte Alexandra ter Steeg-van Wayenburg (Wassenaar, 21 augustus 1946) is een Nederlands theologe.

## Levensloop

Na het gymnasium op het rooms-katholieke Meisjeslyceum in Den Haag ging ze in 1965 theologie studeren aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Dat jaar was het bij die opleiding voor het eerst mogelijk dat leken die studie gingen volgen. In 1972 was ze de eerste vrouwelijke leek die aan de Nijmeegse universiteit onder prof. Edward Schillebeeckx afstudeerde in de dogmatische theologie. Na een jaar werkzaam te zijn geweest bij een uitgeverij werd Ter Steeg in 1974 pastoraal werker bij het KRO-omroeppastoraat waar ze samenwerkte met onder andere Jan ter Laak en Jack de Valk. In die periode speelde het Omroeppastoraat een prominente rol in de kort daarvoor ingezette liturgievernieuwing. Daarna was Ter Steeg geestelijk verzorger bij het Sint Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein. In 1986 werd ze hoofd van de afdeling godsdienstige programma’s bij de RKK/KRO Televisie als opvolgster van pater Gerd Sprokel die eerder dat jaar overleden was. Ze was de eerste leek op die positie en het was ook de eerste keer dat een vrouw een leidinggevende positie binnen de KRO kreeg. Die functie gaf ze in 1992 op omdat haar echtgenoot, Louis ter Steeg (1936-2007), bij de KRO directeur coördinatie, beheer en uitgeverij werd en ze niet wilde werken bij dezelfde organisatie waar haar man zo'n leidinggevende functie had. In die periode is ze ook ad interim directeur geweest van het 'Katholiek Media Centrum' in Driebergen en tot voorzitter gekozen van de 'internationale katholieke vereniging voor radio en televisie' (UNDA).
Van 1994 tot 2008 was ze staf- en bestuurslid van het aartsbisdom Utrecht. Tevens was ze tot april 2009 vicevoorzitter van Justitia et Pax Nederland.
Verder was Ter Steeg sinds 2006 secretaris van de instelling Hulp & Recht die door de RK-kerk is aangewezen voor meldingen van seksueel misbruik binnen Nederlandse instellingen van dat kerkgenootschap (zie over dit onderwerp ook Seksueel misbruik binnen de Katholieke Kerk). Begin 2010 kwam Hulp & Recht in het nieuws toen ze door de media-aandacht voor misbruik in Nederland opeens relatief veel nieuwe meldingen kreeg. In juni 2011 kwam een commissie onder leiding van Ronald Bandell met een rapport als gevolg waarvan besloten is Hulp & Recht op te heffen.
Op 21 augustus 2011, op haar 65e verjaardag, werd ze benoemd tot 'Dame in de Orde van de Heilige Gregorius'; een hoge pauselijke onderscheiding en de vrouwelijke variant van een ridder in die orde.
# Coregonus tugun tugun

Coregonus tugun tugun (Russisch: тугун toegoen) is een ondersoort van de straalvinnige vissen uit de familie van de zalmen (Salmonidae). De wetenschappelijke naam van de soort is in 1814 voor het eerst door Peter Simon Pallas geldig gepubliceerd. De soort is endemisch in Siberië

## Verspreiding

Het is een zoetwatervis die tot de houtingen behoort. De soort bewoont de rivieren die in de Noordelijke IJszee uitmonden, te weten de Ob in het westen tot aan de Jana in het oosten. In het stroomgebied van de Beneden-Ob wordt hij aangetroffen in de zijrivieren die in de Oeral ontspringen.

## Kenmerken

Het lichaam is niet zo hoog en de dwarsdoorsnede is meer afgerond dan bij de andere soorten houtingen. De lengte is tot 20 cm, en de vis weegt tot 90 gram. Op de zijlijn bevinden zich 54-76 schubben.
Deze ondersoort heeft maar een korte levenscyclus: de meeste vis is in het tweede levensjaar al volwassen. Ze kunnen zo'n 6 jaar oud worden. Het dier voedt zich met plankton, schaaldieren en insectenlarven.

## Relatie tot de mens

Het is een waardevolle consumptievis, maar in de afgelopen 40 jaar is de vangst is met een factor 10 gedaald.
* ↑ (en) Coregonus tugun tugun op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ (en) Link FishBase

### Bron

* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel тугун op de Russischtalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.

### Link

* Youtube video (ru)
# Oenone fulgida

Oenone fulgida is een borstelworm uit de familie Oenonidae. Het lichaam van de worm bestaat uit een kop, een cilindrisch, gesegmenteerd lichaam en een staartstukje. De kop bestaat uit een prostomium (gedeelte voor de mondopening) en een peristomium (gedeelte rond de mond) en draagt gepaarde aanhangsels (palpen, antennen en cirri).
Oenone fulgida werd in 1818 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Savigny in Lamarck.
# Christiaan van Schuppen

Christiaan van Schuppen (Veenendaal, 10 oktober 1887 - Lunteren, 3 april 1948) was een Nederlandse verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Van Schuppen bood onderdak aan een drietal Joodse onderduikers.

## Levensloop

Christiaan van Schuppen was een zoon van Gerrit van Schuppen (1859-1947) en Gerritje van Silfhout (1857-1931). In 1915 nam hij een manufactuurzaak aan de Schaffelaarstraat in Barneveld over van zijn vader. In 1921 was Van Schuppen een van de oprichters van de Coöperatieve werkvormen Spaar- en Voorschotbank Boaz voor Barneveld en Omstreken. Ook was hij actief in het Barneveldse verenigingsleven. Zo was Van Schuppen voorzitter van ijsclub De Schaffelaar.
Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog woonde Van Schuppen aan de Vijfsprongseweg in de buurtschap Meulunteren. Hij bood onderdak aan een drietal Joodse onderduikers, te weten de zusjes Henny Mimi de Vries en Meta de Vries uit Amersfoort en hun neef Fred van Zuiden. Verder bood Van Schuppen onderdak aan drie Nederlandse militairen die ondergedoken waren omdat ze anders weer in krijgsgevangenschap moesten. Een van hen was Van Schuppens eigen zoon Gerrit.
In augustus 1943 kreeg Van Schuppen bezoek van een Gestapo-agent, onbekend is om wie het gaat. Deze agent was op zoek naar een van militairen die bij hem ondergedoken zat, wegens diens verzetsactiviteiten. De komst van de agent was voor Henny de Vries reden om hard weg te rennen. Juist daardoor trok zij de aandacht en kon ze, op het moment dat de agent haar te pakken kreeg, niets anders dan bekennen van Joodse afkomst te zijn. Fred van Zuiden wist te ontkomen door zich voor te doen als zoon van vakantiegangers die achter op het terrein van Van Schuppen een huisje huurden.
Van Schuppen werd samen met zijn schoondochter Rosa en de zusjes De Vries overgebracht naar het zogenaamde Oranjehotel in Scheveningen. Henny Mimi de Vries en Meta de Vries werden kort daarna via Kamp Westerbork als strafgevallen naar Auschwitz gestuurd, waar ze direct na aankomst de dood vonden in de gaskamer. Van Schuppen kwam na twee weken op vrije voeten doordat hij bleef ontkennen dat hij had geweten dat de meisjes van Joodse afkomst waren.
Ruim twee maanden later werd Van Schuppen wederom gearresteerd op beschuldiging van Jodenbegunstiging. Hij wist in de nacht van 5 op 6 november 1943 met behulp van de verzetsmannen Derk Wildeboer en Maas van Grootheest te ontsnappen uit het Edese politiebureau en dook vervolgens onder bij Aart Roelofsen in Lunteren en later in de oorlog in Barneveld.

## Persoonlijk

Van Schuppen was getrouwd met Johanna Cornelia van Dongen (1887-onbekend), met wie hij twee kinderen kreeg.
* Vincent Lagerwij en Gert Plekkringa (1990). Ede 1940-1945. Barneveld: BDU, p.215, 278
* Fred van Zuiden (2013). Zeg maar mamma. Hoe een Nederlandse jongen de Tweede Wereldoorlog overleefde. In eigen beheer uitgegeven.
* ↑ Notariële akte, gemeentearchief Ede-Barneveld, 30 december 1915
* ↑ Akten betreffende coöperatieve vereenigingen, 14 maart 1921
* ↑ Vergadering IJsclub De Schaffelaar, Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad, 24 januari 1930
# Bowie fascination

Bowie fascination is een spinnensoort uit de familie van de kamspinnen (Ctenidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2022 door Jäger.
# The wound-dresser

The wound-dresser is een compositie van John Adams.
Adams liet zich voor dit werk in de vorm van een lied inspireren door het gedicht The woud-dresser van Walt Whitman. Die tekst begint met een terugblik waarin aan de verteller (Whitman zelf) over zijn ervaringen tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog. In die oorlog was Whitman vrijwilliger, die gewonde soldaten (waaronder zijn broer) op hun gemak stelde, gesprekken voerde, brieven schreef, verzorgde en verpleegde. Adams liet de inleiding weg waardoor de luisteraar zich meteen in het veldhospitaal bevindt. De oorlog is ook via de trompet vertegenwoordigd, de trompet wordt in de klassieke muziek wel vaker gebruikt als herinnering aan het slagveld.
The woud-dresser kwam in een tijd dat Adams’ vader op sterven lag en Adams' moeder hem moest begeleiden in een periode van Ziekte van Alzheimer. Anderen wezen op de tijden dat er nog geen geneesmiddel was tegen Aids waardoor slachtoffers van die ziekte ook bovengemiddelde begeleiding nodig hadden. Bovendien verwees Adams met het werk naar alle op dat moment gaande oorlogen, maar vooral ook naar de zorg die medemensen aan zieken geven/gaven waar ook ter wereld.
Het werk beleefde haar wereldpremière op 24 februari 1989, de opdrachtgevers en uitvoerenden waren bariton Sanford Sylvan en het Saint Paul Chamber Orchestra, alles onder leiding van de componist. Die combinatie legde het ook direct vast voor Nonesuch.
Adams lichtte bij de opname toe, dat The wound-dresser de tegenhanger vormt voor Fearful symmetries. The wound-dresser laat nauwelijks kenmerken horen van minimalistische muziek (kreeg genre-aanduiding Postminimalisme) daar waar Fearfull symmetries die basisstijl nauwelijks loslaat.
Van het werk zijn meerdere opnamen beschikbaar, waaronder ook nog die van Sylvan.
Orkestratie:
* bariton
* 2 dwarsfluiten ( II ook piccolo), 2 hobo’s, 1 althobo, 2 klarinetten (II ook basklarinet), 2 fagotten
* 2 hoorn, 2 trompeten
* geen pauken en/of percussie; wel een sampler met elektronische componenten
* violen, altviolen, celli en contrabassen
Boosey & Hawkes kondigde begin januari 2025 de wereldpremière aan van een uitvoering in het Fins in augustus, uit te voeren door het Fins Radiosymfonieorkest onder leiding van Susanna Mälkki met bariton Ville Rusanen.
* Sarah Cahill, in de cd-versie van Nonesuch Records (979218-2 uit 1989..
* The wound-dresser op uitgeverij Boosey & Hawkes (geraadpleegd 20 januari 2025)
* Helsinki Festival (geraadpleegd 20 januari 2025)
* Site John Adams met bijdrage van Sarah Cahill (geraadpleegd 20 januari 2025)
# Odontocera fasciata

Odontocera fasciata is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1795 door Olivier.
# Bowie candidate

Bowie candidate is een spinnensoort uit de familie van de kamspinnen (Ctenidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2022 door Jäger.
# Wommener Dreieck

Wommener Dreieck is een knooppunt in aanbouw in de Duitse deelstaat Hessen.
Op dit trompetknooppunt ten noordwesten van de buurtschap Wommen in de gemeente Herleshausen sluit de A44 vanuit Kassel aan op de A4 Kirchheimer Dreieck-Poolse grens bij Görlitz.
# Beatrixkanaal

Het Beatrixkanaal is een zijkanaal van 8,36 km lang dat het industrieterrein 'de Hurk' in het zuiden van Eindhoven verbindt met het Wilhelminakanaal.
De eerste werkzaamheden startten op 15 juli 1930. Het grootste deel van het kanaal was in 1933 al gereed maar vanwege geldgebrek werden de werkzaamheden gestaakt. In 1937 kwamen in het kader van de werkverschaffing extra middelen vrij om het kanaal alsnog te voltooien. Het kanaal zou in 1940 worden geopend door Prins Bernhard maar dit werd vertraagd, en na het uitbreken van de oorlog verhinderd toen ook vier bruggen opgeblazen werden. Begin augustus 1940 werd het kanaal na herstel van de schade alsnog zonder plichtplegingen in gebruik genomen.
In 1944 werden de bruggen tijdens de geallieerde opmars opnieuw opgeblazen en lieten de Duitsers een aantal schepen zinken in het kanaal. Het Wilhelminakanaal en daarmee het Beatrixkanaal kwamen uiteindelijk zonder water te staan. Pas in 1946 waren de herstelwerkzaamheden aan het kanaal voltooid en kon het weer opengesteld worden voor de scheepvaart.
Hoewel het vervoersvolume op het kanaal aanvankelijk niet aan de verwachtingen voldeed kwam er geleidelijk aan toch industrie naar de havenkom, die zich tussen de stadsdelen Strijp en Gestel bevindt. Bekend zijn de betoncentrale Beamix, die naar het kanaal is vernoemd, en de constructiewerkplaatsen van het voormalige bedrijf de Vries Robbé. Ten zuiden van het kanaal ontwikkelde zich sedert de jaren 50 van de 20e eeuw een uitgestrekt bedrijventerrein: De Hurk, waar onder meer een luciferfabriek verrees en een luchtdestillatiebedrijf van Philips, voor de winning van onder meer argon, dat later overgenomen werd door Air Liquide.
Niet het Beatrixkanaal maar de nabijgelegen autosnelwegen vormen nu de belangrijkste transportaders. Slechts vier bedrijven maken nog gebruik van het kanaal maar er zijn plannen om het multimodaal transport te bevorderen.

## Maritiem

Het kanaal is geschikt voor vaartuigen CEMT-klasse II. De grootste toegestane scheepsafmetingen op het kanaal zijn: lengte 60 meter, breedte 7 meter en diepgang 1,9 meter. De vaarwegdiepte is kanaalpeil -2,64 meter. Pleziervaart vindt ook plaats in het kanaal. Er is een jachthaven en er zijn goede fietspaden langs het kanaal, waarvan de oevers zeer lommerrijk kunnen zijn.

## Ecologie

De oevers van het Beatrixkanaal waren voorheen de groeiplaats van planten die een voedselarme bodem prefereren, zoals welriekende nachtorchis. Tegenwoordig kan men er nog goudhaver aantreffen. De eertijds schrale oevers zijn door verruiging ecologisch wel achteruitgegaan.

## Externe link

* Masterplan de Hurk Def 13407. Scribd (21 februari 2006). Gearchiveerd op 1 februari 2023. Geraadpleegd op 24 januari 2024.
* 1 2 Vaarwegen in Nederland (pdf). Beatrixkanaal (124c) Pagina 211 van 510. Rijkswaterstaat (Januari 2024). Geraadpleegd op 24 januari 2024.
# Mary Somerville

Mary Fairfax Somerville (Jedburgh, 26 december 1780 - Napels, 28 november 1872) was een Schotse schrijfster van wetenschappelijke boeken en een uomo universale. Ze bestudeerde wiskunde en astronomie.
Ze kreeg onderwijs in Frans, rekenen, gevolgd door informele lessen in geografie en astronomie. Na de dood van haar zus werd haar verboden verder te leren. In 1804 trouwde ze met haar verre neef Samuel Greig, die in Londen woonde, en hoefde ze niet meer in het geheim te studeren al had haar echtgenoot niet veel met haar studies op. Na diens overlijden in 1807 besloot ze terug te keren naar Schotland en kon ze dankzij de erfenis haar wetenschappelijke interesses najagen. In 1812 trouwde ze met een andere neef, William Somerville, die haar stimuleerde in haar onderzoek.
In 1835 werd ze samen met Caroline Herschel benoemd tot eerste vrouwelijke leden van de Royal Astronomical Society. Ze ondertekende de onsuccesvolle petitie van John Stuart Mill voor vrouwenstemrecht.

## Vertalingen en boeken

Haar vertaling van Mécanique Céleste van Laplace naar The Mechanisms of the Heavens maakte haar in een klap beroemd. Ze zei hierover Ik vertaalde het werk van Laplace van algebra in gewone taal. Zelf schreef ze de boeken The Magnetic Properties of the Violet Rays of the Solar Spectrum (1825), A Preliminary Dissertation on the Mechanisms of the Heavens (1832), On the Connection of the Physical Sciences (1834), Physical Geography (1848), die tot in het begin van de 20ste eeuw gebruikt werd als leerboek, en Molecular and Microscopic Science (1869).
Haar discussie van een mogelijke planeet die de baan van Uranus verstoorde in de zesde editie van het boek On the Connection of the Physical Sciences (1842), leidde ertoe dat John Couch Adams de zoektocht naar deze planeet begon en Neptunus ontdekte.
De Somerville College Library van de Universiteit van Oxford beheert een grote collectie van boeken en aantekeningen van Somerville. De collectie wordt echter bewaard in de Bodleian Library.

## Naar haar vernoemd

* Somerville College van de Universiteit van Oxford, een krater op de maan, een eiland in Straat Barrow

## Bankbiljet

In 2017 zal de Royal Bank of Scotland een bankbiljet van £10 met haar beeltenis uitgeven.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Mary Somerville op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
Verder lezen
* Brück, M.T. Mary Somerville, mathematician and astronomer of underused talents. Journal of the British Astronomical Association 206 (4). Gearchiveerd van origineel op 6 mei 2021.
* Holmes, Richard. In retrospect: On the Connexion of the Physical Sciences, 2014. Nature 514.
* ↑ Catalogue of the Mary Somerville Collection, (c.1700)-1972, University of Oxford, Bodleian Library, 15 maart 2013. Gearchiveerd op 27 september 2019.
* ↑ Persbericht van de Roal Bank of Scotland, 1 februari 2016. Gearchiveerd op 6 maart 2016. Geraadpleegd op 1 januari 2017.