OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Louis Grootjans

Louis Grootjans (Diest, 16 november 1889 - Brussel, 8 oktober 1961) was een Belgisch notaris en liberaal politicus voor de LP.

## Levensloop

Gepromoveerd tot doctor in de rechten, werd Grootjans notaris in Diest.
Daarnaast was hij politiek actief. Hij werd er verkozen tot gemeenteraadslid en werd er dienstdoend burgemeester van 1955 tot 1958. Daarnaast was hij van 1932 tot 1946 Brabants provincieraadslid, alsook van 1949 tot 1950 senator voor het kiesarrondissement Leuven.
* VAN MOLLE Paul, Het Belgisch Parlement, 1872-1972, Antwerpen, 1972.
* Fiche Archief Louis Grootjans, Rijksarchief in België
# Slag bij Dettingen

De Slag bij Dettingen vond plaats op 27 juni 1743 en was een veldslag tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog. Een coalitie van een leger van de Habsburgse monarchie samen met het keurvorstendom Hannover onder de leiding van koning George II van Groot-Brittannië en tevens keurvorst van Hannover stond tegenover het Franse leger onder de Hertog van Noailles.

## Achtergrond

Frankrijk, al eeuwenlang aartsrivaal van de Habsburgse monarchie, steunde de tegenkandidaat, de keurvorst van Beieren Karel VII Albrecht. In 1743 is Frankrijk aan de verliezende hand, de Oostenrijkers veroverden het Keurvorstendom Beieren en George II van Groot-Brittannië besloot deel te nemen aan de oorlog, uit schrik voor de toenemende macht van het Koninkrijk Pruisen.

## Slag

De verplaatsing van de troepen zorgde er voor dat beide partijen elkaar troffen ter hoogte van Frankfurt am Main bij het plaatsje Dettingen. De troepen van George II werden omsingeld, ze hadden maar een uitweg en daar stond de Hertog van Noailles hen op te wachten. Het wachten werd de Franse generaal Louis de Gramont te veel en hij viel aan, waardoor het ganse plan in duigen viel. De Franse artillerie werd gedwongen het vuur te staken, anders schoten ze op eigen mannen. Uiteindelijk konden de troepen van de coalitie het tij keren en vluchtte het Franse leger. Velen verdronken in de rivier de Main. Zwaar gehavend trokken beide partijen zich terug naar hun winterkwartieren.

## Trivia

De componist Georg Friedrich Händel schreef ter ere van de overwinning de hymne Dettingen Te Deum, HWV 283.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Battle of Dettingen op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
1740-'42: Eerste Silezische Oorlog · 1740-'48: Oorlog van koning George · 1741: Slag bij Mollwitz · 1742: Slag bij Chotusitz · 1743: Slag bij Dettingen · 1744: Zeeslag bij Toulon · 1744-'45: Tweede Silezische Oorlog · 1744-'48: Eerste Karnataka Oorlog · 1745: Slag bij Pfaffenhofen · 1745: Slag bij Fontenoy · 1745: Slag bij Hohenfriedeberg · 1745: Slag bij Soor · 1745: Slag bij Hennersdorf · 1745: Slag bij Kesselsdorf · 1746: Beleg van Brussel · 1746: Slag bij Culloden · 1746: Slag bij Piacenza · 1746: Slag bij Rocourt · 1747: Eerste zeeslag van Kaap Finisterre · 1747: Slag bij Lafelt · 1747: Beleg van Venlo · 1747: Beleg van Bergen op Zoom · 1747: Aanval op Steenbergen · 1747: Tweede zeeslag van Kaap Finisterre · 1748: Beleg van Maastricht · 1748: Vrede van Aken
# John Money

John William Money (Morrinsville, 8 juli 1921 – Towson, 7 juli 2006) was een Nieuw-Zeelands/Amerikaans psycholoog, seksuoloog en professor aan de Johns Hopkins-universiteit. Hij is bekend vanwege zijn onderzoek naar seksueel gedrag bij mensen en gender. In samenwerking met endocrinoloog Claude Migeon richtte Money de Johns Hopkins Gender Identity Clinic op, de eerste kliniek in de Verenigde Staten waar geslachtsaanpassende operaties werden uitgevoerd. Daarnaast is zijn reputatie omstreden.

## Carrière

Money verbreedde het taalgebruik in de seksuologie met nieuwe begrippen als genderrol en seksuele oriëntatie.
Money schreef als eerste medicatie voor aan seksdelinquenten, waarmee hun aandrang tot seks verminderd werd. Hij testte al in 1966 de testosteron-remmer anti-androgen op misdadigers, met succesvolle resultaten.
Money's literatuur is in vele talen vertaald en omspant ongeveer 2.000 artikelen, boeken, hoofdstukken en reviews. Hij ontving tijdens zijn leven ongeveer 65 onderscheidingen en titels.

### Controverse

Sinds de jaren ‘90 wordt Money’s werk met grote argwaan bekeken, zowel door de academische wereld alsook in de publieke opinie. Een studie uit 1997 bekritiseerde Money’s werk op veel aspecten, met name vanwege de onvrijwillige geslachtsaanpassende operatie bij de minderjarige David Reimer en Money's seksueel misbruik van Reimer en diens tweelingbroertje tijdens hun kindertijd. Money dwong de twee broertjes tot het hebben van seks met elkaar, waar Moneybij foto’s van de handelingen nam. David Reimer had een problematisch leven en pleegde uiteindelijk op 38-jarige leeftijd zelfmoord. David Reimers tweelingbroer was twee jaar eerder op de leeftijd van 36 overleden aan een overdosis.

## Privé

John Money was in de jaren 50 korte tijd getrouwd.

## Overlijden

Money overleed een dag voor zijn 85e verjaardag in het ziekenhuis aan de ziekte van Parkinson.
# Anania desistalis

Anania desistalis is een vlinder van de familie van de grasmotten (Crambidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst voorgesteld als Scopula desistalis door Francis Walker in een publicatie uit 1862.
De soort komt voor in Brazilië.
# Paraeuchaeta exigua

Paraeuchaeta exigua is een eenoogkreeftjessoort uit de familie van de Euchaetidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1911 door Wolfenden.
# Parafomoria pseudocistivora

Parafomoria pseudocistivora is een vlinder uit de familie dwergmineermotten (Nepticulidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door van Nieukerken.
De soort komt voor in Europa.
# 100 Worst Britons

100 Worst Britons is een spin-off uit 2003 van de 100 Greatest Britons.
De verkiezing werd op Channel 4 uitgezonden en was bedoeld om "de 100 ergste Britten die we graag haten" te bepalen. Om in aanmerking te komen, moesten de personen de Britse nationaliteit hebben, nog in leven zijn en op het moment van de verkiezing niet in de gevangenis zitten of in een proces verwikkeld zijn. In plaats hiervan stemden velen op fictieve personages en popgroepen.
De stemming gebeurde via de website van het televisiestation. Er werd niets gedaan om kijkers ervan te weerhouden meermalen hun stem uit te brengen. Naast beroemdheden en politici behoorde ook een vijftal leden van de koninklijke familie tot de verkozenen, wat deed vermoeden dat ook republikeinen in groten getale gestemd hadden.

## De Ergste Britten

* Tony Blair
* Jordan
* Margaret Thatcher
* Jade Goody
* Martin Bashir
* Gareth Gates
* Alex Ferguson
* H. van Steps
* Geri Halliwell
* Koningin Elizabeth II
* Liam Gallagher
* Chris Evans
* Victoria Beckham
* Rik Waller
* Anthea Turner
* Bernard Manning
* Robbie Williams
* Peter Stringfellow
* Neil Hamilton en Christine Hamilton
* Jim Davidson
* Charlotte Church
* Darren Day
* Lady Victoria Hervey
* Charles, prins van Wales
* Anne Robinson
* Edwina Currie
* Chris Moyles
* Jamie Oliver
* Cliff Richard
* Max Clifford
* The 3AM Girls
* Naomi Campbell
* Simon Cowell
* Sara Cox
* Harry Potter
* Tara Palmer-Tomkinson
* James Hewitt
* Andrew Lloyd Webber
* Catherine Zeta-Jones
* Edward, graaf van Wessex
* Tracey Emin
* Lawrence Llewelyn-Bowen
* Mick Hucknall
* Michael Winner
* Pete Waterman
* Naseem Hamed
* Ainsley Harriott
* Trinny en Susannah
* Peter Mandelson
* Ken Livingstone
* Darius Danesh
* Amanda Holden
* Zoë Ball
* Martine McCutcheon
* Elton John
* Ant en Dec
* Alastair Campbell
* Ozzy Osbourne
* Stephen Byers en Jo Moore
* Richard Madeley
* Vinnie Jones
* Alan Titchmarsh
* Sophie Rhys-Jones
* Chris Tarrant
* Ben Elton
* Jeremy Clarkson
* Jeremy Spake
* Carol Vorderman
* David Dickinson
* Frank Skinner
* Paul Burrell
* Tom Jones
* Sarah Ferguson
* Carol Smillie
* Elizabeth Hurley
* Prinses Anne
* Guy Ritchie
* Delia Smith
* Johnny Vaughan
* Peter Tatchell
* Sting
* Gordon Ramsay
* Mick Jagger
* Damien Hirst
* Julie Burchill
* Richard Branson
* John Prescott
* Judith Chalmers
* Cherie Blair
* Nigella Lawson
* David Beckham
* Will Young
* Vanessa Feltz
* Ann Widdecombe
* Davina McCall
* Chris Eubank
* Derry Irvine
* Craig David
* Iain Duncan Smith
* Atomic Kitten
# Venlo Caledonian Pipe Band

De Venlo Caledonian Pipe Band is een doedelzakband uit de Nederlandse plaats Venlo.

## Biografie

De band werd opgericht in 1994 als MacLaren Pipeband Venlo, maar veranderde in 2016 haar naam. De bezetting bestaat uit 15 doedelzakspelers en 10 drummers.
De band werd in haar bestaan al regelmatig 2e of 3e op kampioenschappen, en in juni 2023 werd zij in Aberdeen voor het eerst in haar bestaan Europees kampioen.

## Externe link

* Officiële website
* ↑ Bagpipe. Kult ov Yentl (25 juni 2011). Geraadpleegd op 14 juli 2023.
* ↑ Kees, Venlo Caledonian pakt eerste prijs in Schotland. Ministerie van Doedelzaken (27 juni 2023). Geraadpleegd op 14 juli 2023.
* ↑ Venlose doedelzakband Europees Kampioen: ‘We kunnen het niet geloven’. www.limburger.nl (27 juni 2023). Geraadpleegd op 14 juli 2023.
# Pushkar

Pushkar is een stad in de Indiase deelstaat Rajasthan op 14 kilometer van Ajmer, in het district Ajmer. Pushkar heeft 21.626 inwoners (census 2011).
De stad wordt door de hindoes beschouwd als een heilige stad en is een belangrijk pelgrimsoord. Elk jaar vindt er het 12 dagen durende kamelenfestival van Pushkar plaats.
De enige tempel in India die is gewijd aan Brahma, de Jagatpitatempel uit de 14e eeuw, staat in deze stad. Bij de ingang staat een gans, Brahma’s persoonlijke dier. Er wordt gezegd dat hij deze plek zelf voor een tempel heeft uitgekozen.
In de buurt van de stad ligt het gelijknamige Pushkarmeer dat in de 12e eeuw ontstond door de bouw van een dam in de rivier Luni.
# Parafroneta haurokoae

Parafroneta haurokoae is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de hangmatspinnen (Linyphiidae).
Het dier behoort tot het geslacht Parafroneta. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2002 door A. David Blest & Cor J. Vink.
# 100 uur voor KWF

100 uur voor KWF is een goededoelenactie van de Nederlandse publieke radiozender NPO Radio 2. De actie heeft als doel aandacht te vragen en geld op te brengen voor de KWF Kankerbestrijding collecteweek. De actie vond voor het eerst plaats in mei 2017. Sinds 2018 wordt het jaarlijks in de eerste week van september georganiseerd. Het ophalen van geld gebeurt via het verzamelen van directe donaties en het tegen betaling aanvragen van platen.

## Geschiedenis

De goededoelenactie vond zijn oorsprong in april 2016. Destijds maakte radio-dj Gerard Ekdom een radio-uitzending van 16 uur lang om zich in te zetten voor de KWF. In begin 2017 werd besloten om de actie uit te bereiden. In plaats van één dj zouden er meerdere dj's een 100 uur durende radio-uitzending wijden aan KWF Kankerbestrijding. Sindsdien draagt de actie de naam 100 uur voor KWF. De invulling van het evenement is elk jaar anders. Zo werd in 2017 de uitzending vanuit een rondreizende touringcar gemaakt, in 2018 vond de radio-uitzending plaats vanuit het huis van een van de radio-dj's en in 2019 werd de radio-uitzending vanaf een camping gemaakt.
In 2020 vond de actie op een parkeerplaats in Deventer plaats in de vorm van een drive-in. De actie kon zo conform de coronaregels op een verantwoorde wijze bezocht worden door luisteraars.

## Edities

| Jaar | Invulling | Locatie |
| 2017 (mei) | Langs steden gaan met een touringcar genaamd De Radio 2 Collectebus | Rondreizend |
| 2018 (3 t/m 7 september) | Radio-uitzending vanuit het huis van radio-dj Rob Stenders | Almere |
| 2019 (2 t/m 6 september) | Radio-uitzending vanaf een camping | Hoenderloo |
| 2020 (31 augustus t/m 4 september) | Drive-in op een parkeerplaats | Deventer |
* ↑ "Radio-marathon voor KWF", youtube.com, 20 april 2016. Gearchiveerd op 18 augustus 2023.
* ↑ "VEELGESTELDE VRAGEN OVER DE NPO RADIO 2 COLLECTE DRIVE-IN", nporadio2.nl, 24 augustus 2019. Gearchiveerd op 1 juli 2023.
* ↑ "Radio 2 helpt KWF aan ruim 16.000 nieuwe donateurs", radio.nl, 18 mei 2017. Gearchiveerd op 23 juni 2017.
* ↑ "NPO Radio 2 vraagt vijf dagen lang aandacht voor KWF", radio.nl, 27 juli 2018
# Lactophrys

Lactophrys is een geslacht van straalvinnige vissen uit de familie koffervissen (Ostraciidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1839 door William Swainson, als naam voor een ondergeslacht van het geslacht Tetrosomus. De groep werd in 1865 door Pieter Bleeker opgewaardeerd tot geslacht. De typesoort van het geslacht is Ostracion trigonus Linnaeus, 1758, aangewezen door Pieter Bleeker in 1865.

## Soorten

* Lactophrys bicaudalis (Linnaeus, 1758)
* Lactophrys trigonus (Linnaeus, 1758)
* Lactophrys guineensis (Bleeker, 1865) = Acanthostracion guineensis
* Lactophrys notacanthus (Bleeker, 1863) = Acanthostracion notacanthus
* Lactophrys polygonia (Poey, 1876) (onjuiste spelling voor L. polygonius = Acanthostracion polygonius)
* Lactophrys polygonius (Poey, 1876) = Acanthostracion polygonius
* Lactophrys quadricornis (Linnaeus, 1758) = Acanthostracion quadricornis
* Lactophrys reipublicae Ogilby, 1913 = Tetrosomus reipublicae (Whitley, 1930)
* Lactophrys saxatilis Mowbray, 1931 = Acanthostracion polygonius
* Lactophrys tricornis (Linnaeus, 1758) = Acanthostracion quadricornis
* Lactophrys triqueter (Linnaeus, 1758) = Rhinesomus triqueter
* Lactophrys tritropis Snyder, 1911 = Tetrosomus concatenatus
* ↑ (en) Lactophrys. FishBase. Ed. Rainer Froese and Daniel Pauly. 10 2011 version. N.p.: FishBase, 2011.
* ↑ Swainson, W. (1839). On the natural history of fishes, amphibians, & reptiles, or monocardian animals 2: 194, 324.
* ↑ Lactophrys op CAS - Catalog of Fishes
# Zilvermonarch

De zilvermonarch (Myiagra rubecula) is een zangvogel uit de familie Monarchen (monarchen) die voorkomt in Australië en Nieuw-Guinea.

## Kenmerken

De vogel is ongeveer 14 tot 16,5 cm lang. Het mannetje is onmiskenbaar, glanzend grijsblauw van boven, op de kop en op de borst en helder wit op de buik. Op de kop heeft het blauw van het mannetje een groenachtige glans. Het vrouwtje is dofgrijs gekleurd en op de borst is ze bleek kaneelkleurig bruin.

## Verspreiding en leefgebied

De zilvermonarch komt voor in het noorden en oosten van Australië en in het zuiden en zuidoosten van Nieuw-Guinea, speciaal in Milne Bay (Papoea-Nieuw-Guinea) en (zelden) als dwaalgast in het Indonesische westelijke deel tot Vogelkop. De soort telt zes ondersoorten:
* M. r. sciurorum: D'Entrecasteaux-eilanden en de Louisiaden.
* M. r. papuana: zuidelijk en zuidoostelijk Nieuw-Guinea en de eilanden in de Straat Torres.
* M. r. concinna: noordwestelijk en noordelijk-centraal Australië.
* M. r. okyri: Kaap York.
* M. r. yorki: noordoostelijk en oostelijk Australië.
* M. r. rubecula: zuidoostelijk Australië.
Het is een plaatselijk redelijk algemene vogel van dicht bos of struikgewas in de buurt van water of langs zeekusten, maar ook wel in half open landschappen en zelfs savanne, meestal in laagland tot 500 m boven de zeespiegel.

## Status

De zilvermonarch heeft een enorm groot verspreidingsgebied en daardoor alleen al is de kans op de status kwetsbaar (voor uitsterven) uiterst gering. De grootte van de populatie is niet gekwantificeerd, maar is stabiel. Om deze redenen staat deze monarch als niet bedreigd op de Rode Lijst van de IUCN.
* 1 2 (en) Zilvermonarch op de IUCN Red List of Threatened Species.
* 1 2 (en) Pizzey, G & R. Doyle, 1980. A field guide to the birds of Australia. Collins, Sydney.
* ↑ (en) Gill F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2024. IOC World Bird List (v14.2).
* ↑ (en) Beehler, B.M., T.K. Pratt & D.A.Zimmerman 1986. Birds of New Guinea. Princeton University Press. ISBN 0-691-02394-8
# Montemys delectorum

Montemys delectorum is een knaagdier uit het geslacht Montemys dat voorkomt in de bergen van Noordoost-Zambia, Noord-Malawi, Tanzania en Zuidoost-Kenia. Deze soort wordt beschouwd als de enige soort binnen het geslacht Montemys, hoewel de drie synoniemen, melanotus G.M. Allen & Loveridge, 1933, octomastis Hatt, 1940 en taitae Heller, 1912, mogelijk aparte soorten zijn. Het karyotype bedraagt 2n=48.
* ↑ (en) Montemys delectorum op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ Nicolas, V., Mikula, O., Lavrenchenko, L. A., Šumbera, R., Bartáková, V., Bryjová, A., ... & Bryja, J. (2021). Phylogenomics of African radiation of Praomyini (Muridae: Murinae) rodents: First fully resolved phylogeny, evolutionary history and delimitation of extant genera. Molecular Phylogenetics and Evolution, 163, 107263.
# Kees van Twist

Kees van Twist (Boskoop, 5 augustus 1953) is een Nederlandse journalist en museumdirecteur.
Van Twist studeerde enige jaren geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, maar maakte deze studie niet af en stapte over naar de journalistiek. Tussen 1978 en 1983 werkte hij als redacteur bij weekbladen, kranten en de omroep IKON. In 1984 stapte hij over naar de buitenlandredactie van de NOS, maar vertrok een jaar later naar de VARA-televisie, waar hij hoofd Kunst en Cultuur werd. In 1985 werd Van Twist manager Cultuur en Amusement bij de AVRO.
Sinds 1999 was Van Twist directeur van het Groninger Museum. Daarnaast was hij onder meer voorzitter van het bestuur van het Oerol Festival, lid van de Raad van Toezicht van de Hanzehogeschool in Groningen en voorzitter van de Benoemingsadviescommissie van de Raad voor Cultuur. Samen met Ad 's-Gravesande stichtte hij in 2006 de Omroep voor Kunst en Cultuur. Sinds 2007 was Van Twist als cultureel attaché verbonden aan het Nederlands consulaat in New York. Hier haakte hij na een jaar af om zijn oude baan bij het Groninger Museum terug te krijgen, een optie die hij vooraf bedongen had. Naar zijn zeggen klikte het niet tussen hem en Buitenlandse Zaken. Van Twist kreeg naar aanleiding van deze beslissing veel kritiek te verduren.
In december 2011 kondigde Van Twist aan dat hij ontslag nam als directeur van het Groninger Museum. Zijn positie was onhoudbaar geworden, nadat was gebleken dat het museum een fors tekort had. De gemeente Groningen, de belangrijkste subsidiegever, had aangegeven er geen vertrouwen meer in te hebben dat Van Twist in staat zou zijn de problemen op te lossen.
* ↑ Terugkeeroptie voor Kees van Twist, De Volkskrant, 20 oktober 2007
* ↑ Kees van Twist - ik schrok van de mentaliteit bij BuZa, Vrij Nederland, 4 oktober 2008
# Ophain

Ophain is een dorp in de Belgische provincie Waals-Brabant. Het ligt in Ophain-Bois-Seigneur-Isaac, een deelgemeente van Eigenbrakel. Door Ophain loopt het riviertje de Hain.

## Geschiedenis

Het goed, waarvan de naam oorspronkelijk Op-heim was ('verheven huis') behoorde in 1430 aan Jan van Huldenberg, die het bij het domein Bois-Seigneur-Isaac voegde. In 1488 werden het eigendom en het dorp verwoest en verbeurdverklaard, toen de heer ervan, Antoine de Dave, in opstand kwam tegen Maximiliaan van Oostenrijk. De nieuwe heer werd Filips van Wittem.
In 1676 werd het dorp opnieuw grotendeels verwoest door Hollandse troepen. In 1695 nam de Engelse koning Willem III van Oranje Ophain als uitvalsbasis, van waaruit aanvallen werden uitgevoerd tot voor de poorten van Brussel.
Ophain hing gedeeltelijk af van het hertogdom Brabant en gedeeltelijk van het graafschap Henegouwen, onder de kasselrij 's-Gravenbrakel.
Op het eind van het ancien régime werd Ophain een gemeente. De gemeente werd bij keizerlijk decreet van 1811 al opgeheven en met Bois-Seigneur-Isaac samengevoegd tot de nieuwe gemeente Ophain-Bois-Seigneur-Isaac.

## Bezienswaardigheden

* De Sint-Aldegondiskerk (Église Sainte-Aldegonde) is heeft een classicistische toren en schip van 1762. Transept en koor zijn in 1916-1917 gebouwd in traditionalistische stijl.
* De Chapelle Notre-Dame des Belles Pierres van 1922-1927 gebouwd op de plaats van een al in de 15e eeuw bestaand bedevaartsoord. In de tuin hierachter vindt men zeven pijlerkapelletjes die de zeven smarten van Maria verbeelden.

## Natuur en landschap

Ophain ligt aan de bovenloop van de Hain. De hoogte aan de kerk bedraagt 112 meter.

## Verkeer en vervoer

Ophain ligt langs het zuidelijk deel van de Brusselse Ring R0, die er een op- en afrit heeft.

## Nabijgelegen kernen

Bois-Seigneur-Isaac, Lillois-Witterzée, Eigenbrakel, Woutersbrakel
Deelgemeenten: Eigenbrakel · Lillois-Witterzée · Ophain-Bois-Seigneur-Isaac Overige dorpen en gehuchten: Belles-Pierres · Bois-Seigneur-Isaac · Hougoumont · Les Culots · L'Ermite · L'Estrée · Lillois · Mont-Saint-Pont · Odeghien · Ophain · Paudure · Sart-Moulin · Sept Fontaines · Witterzée Belgische gemeenten · Arrondissement Nijvel · Waals-Brabant · Wallonië
# Kèn bầu

Een kèn bầu is een variant van de kèn, een blaasinstrument met dubbel riet dat in de traditionele Vietnamese muziek wordt gebruikt. Wat de constructie en het geluid betreft, lijkt de kèn bầu erg op de Chinese suona en de Koreaanse taepyeongso. Er bestaan verschillende formaten kèn bầu. De kèn bầu was het belangrijkste instrument dat werd gebruikt voor de hofmuziek in Huế.

## Constructie

Het instrument heeft een conische buis van hardhout met zeven vingergaten. In tegenstelling tot zijn Chinese en Koreaanse tegenhangers heeft de kèn bầu een afneembare belvormige voet van nangkahout die in de vorm van een kalebas is gesneden. Waarschijnlijk werd deze voet oorspronkelijk ook uit een kalebas vervaardigd, maar is men overgegaan op hout omdat dat duurzamer is. Aan de bovenkant zit een koperen buisje met het dubbele riet.

## Speeltechniek

Een kèn bầu-speler maakt gebruik van circulaire ademhaling en veel soorten versieringen, zoals vibrato en glissando.

## Etymologie

Kèn betekent hobo en bầu kalebas, en verwijst zo naar de belvormige voet. De naam van de Vietnamese eensnarige citer đàn bầu, die oorspronkelijk ook een uit een kalebas vervaardigd deel had, verwijst ook naar dit woord.
* Vertaald van de Engelstalige Wikipedia, geraadpleegd op 28 augustus 2016