# Paul van Geest

Paulus Jacobus Jozef (Paul) van Geest (Den Haag, 5 augustus 1964) is een Nederlandse theoloog. Hij is sinds 2007 hoogleraar kerkgeschiedenis en geschiedenis van de theologie aan Tilburg University en sinds 2018 hoogleraar Theologie en economisch denken aan Erasmus Universiteit Rotterdam. Zijn onderzoek richt zich op het werk van Augustinus, de wisselwerking tussen theologie en spiritualiteit in de Late Middeleeuwen en de raakvlakken tussen de mensbeelden die in de economie en theologie ontwikkeld zijn.

## Carrière

Van Geest werd geboren als zoon van een leraar Frans. Via zijn moeder is hij verwant aan prof. dr. K. Meeuwesse. Na afronding van het gymnasium A (Stanislascollege, Delft, 1982), studeerde hij Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de Universiteit Leiden, waar hij in in 1986 bij F. van Oostrom afstudeerde in de medioneerlandistiek. Van 1986 tot 1991 studeerde hij theologie aan de Pontificia Universitas Gregoriana te Rome, waar hij afstudeerde in de fundamentaaltheologie bij R. Fisichella. In 1996 behaalde hij zijn doctoraat aan de Universiteit Utrecht met een dissertatie over de theologische antropologie van Thomas a Kempis.
Van 1996 tot 2001 werkte Van Geest in het basispastoraat in een parochie in Rotterdam-Oost en van 1997 tot 2003 als postdoctoraal onderzoeker bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) aan de Katholieke Theologische Universiteit Utrecht (thans Tilburg School of Catholic Theology). Hier werd Van Geest in 2001 benoemd tot bijzonder hoogleraar Augustijnse Studies, en in 2004 eveneens tot bijzonder hoogleraar Augustijnse Studies aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waar hij de eerste katholieke hoogleraar werd aan de (protestantse) theologische faculteit. In 2007 werd hij benoemd tot hoogleraar kerkgeschiedenis en geschiedenis van de theologie aan Tilburg University. Van 2014 tot 2019 was hij pro-decaan en onderzoeksdecaan van de theologische faculteit van Tilburg University. In 2018 werd hij benoemd tot hoogleraar Economie en theologisch denken aan Erasmus Universiteit Rotterdam.
Van Geest stond aan de basis van twee internationale universitaire onderzoekscentra. Aan het Centre of Patristic Research van de VU Amsterdam en Tilburg University was hij van 2008 tot 2019 directeur. Hier werkten rond de 25 junior en senior-onderzoekers uit binnen- en buitenland met als doel onderzoek doen naar de mystagogie van de kerkvaders. Aan het Erasmus Economics and Theology Institute (2019) is hij wetenschappelijk directeur. Hier wordt onderzoek gedaan naar de mensbeelden die aan economische theorieën ten grondslag liggen. Van Geest was daarnaast gasthoogleraar aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de Katholieke Universiteit van Leuven en aan het Anselmianum in Rome (2019-2022).
Verder was Van Geest van 2007 tot 2020 editor van Late Antique History and Religion en is hij editor van onder meer Journal of Economics, Theology and Religion (JETR, EUR); Augustiniana (Leuven) en stichter van Brill’s Studies in Catholic Theology (Brill, Leiden-Boston-Köln). Samen met B.J. Lietaert Peerbolte en D. Hunter was hij Editor in Chief van Brill’s Encyclopedia of Early Christianity, een standaardwerk op het gebied van Nieuwtestamentische studies, patristiek en vroeg christendom.

## Onderzoek

Het onderzoek van Van Geest was allereerst gericht op de bronnen en de doorwerking van de Devotio Moderna. Hij stelde vast dat ‘bestsellerauteur’ Thomas a Kempis weliswaar de ‘middeleeuwse’ angst voor God aanwakkert, maar deze vrees uiteindelijk wil laten ‘verdampen’ in een liefde voor God en de medemens. In recenter onderzoek constateerde hij bij andere christelijke auteurs eenzelfde dynamiek: bijvoorbeeld in het werk van Augustinus. Zo toont hij het bevrijdende karakter van hun werk, dat niet meer merkbaar was in middeleeuwse traktaten over de hel, waar hun werk als bouwstof voor diende.
In een volgende fase onderzocht hij de wijze waarop Augustinus inzichten uit de antieke filosofie ‘christianiseerde’ en deze meer bleef waarderen dan hij in zijn Belijdenissen toegaf. Ook stelde hij vast dat Augustinus als vormgever van ‘negatieve theologie’ veel terughoudender over God had gesproken dan in de latere dogmatiek werd gesuggereerd.
Later bestudeerde Van Geest de strategieën waarmee auteurs in het vroege christendom deze religie aantrekkelijk maakte, evenals hun mystagogie.
Ten slotte deed hij onderzoek naar het mensbeeld dat aan economische theorieën en modellen ten grondslag ligt. Van Geest betoogde dat de theologie onontbeerlijk om dit economische mensbeeld te verdiepen. Met Lans Bovenberg pleitte hij voor een relationele economie, waarin niet transacties met het oog op winst als doel op zich centraal staan in de theorievorming maar waarden en menselijke waardigheid.

## Overige activiteiten

Van Geest is onder meer ordinarius van de Pontificia Academia Theologica te Rome, een adviesorgaan van de paus; lid van het Gebiedsbestuur Geesteswetenschappen Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW); de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen (KHMW); de Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns (Fakulteit Kuns en Geesteswetenskappe); de European Academy of Sciences and Arts (Klasse VII. „Weltreligionen“).
Maatschappelijk is hij onder meer actief als lid van Raad van Toezicht Ons Middelbaar Onderwijs (OMO) en als lid van de Adviescommissie Analytics van het ministerie van Financiën. Van 2010 tot 2022 was hij columnist bij het Nederlands Dagblad, van 2013 tot 2019 hij het Katholiek Nieuwsblad en vanaf 2022 bij Trouw (Theologisch Elftal). Hij was van 2004 tot 2022 lid en later voorzitter van de redactie van Christendemocratische Verkenningen, het tijdschrift van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA.

## Trivia

* Van Geest wordt in de Nederlandse media geïnterviewd om de ontwikkelingen in de katholieke kerk wereldwijd en in Nederland te duiden. Zo stelde hij in het NOS journaal van 13 maart 2013 paus Franciscus voor.
* In het seizoen 2014 tot 2015 was Van Geest Theoloog des Vaderlands.
* Tijdens de aanbieding van de miljoenennota in 2021 verwees de minister van Financiën Wopke Hoekstra naar gesprekken die hij met Van Geest had over de zogenaamde ‘relationele economie’.
* In 2024 werden o.a. Van Geest in de gelegenheid gesteld de voltooide Brill Encyclopedia of Early Christianity aan Paus Franciscus aan te bieden en toe te lichten.

## Boeken (selectie)

* Thomas a Kempis (1379/1380 - 1471). Een studie van zijn mens- en gods­beeld. Analyse en tekstuitgave van de Hortulus rosarum en de Vallis liliorum. [Thomas a Kempis (1379/1380 – 1471. Kampen: Kok, 1996. [diss. Utrech­t].
* The Incomprehensibility of God. Augustine as a Negative Theologian. Leuven-Dudley: Peeters, 2010; vertaling: La incomprehensibilidad de Dios. Agustín como teólogo negativo. Traducción al castellano Enrique A. Eguiarte Bendímez. Presentación Luis F. Ladaria. Bogota: Universitaria Agustiniana, 2014.
* Seeing through the Eyes of Faith. The Mystagogy of the Church Fathers. Leuven-Paris-Bristol: Peeters, 2016. (Late Antique History and Religion 11);
* Het Katholicisme in Europa. Een geschiedenis. Amsterdam: Boom, 2018. Tweede druk: 2021. [met K. Schelkens, J. van Gennip];
* Kruis en munt. De raakvlakken tussen economie en theologie. Utrecht: Kok Boekencentrum Uitgevers, 2021. [met L. Bovenberg];
* Morality in the Marketplace. Reconciling Theology and Economics Leiden: Brill, 2021.
Referenties
* ↑ Paul van Geest (Tilburg University).
* ↑ Paul van Geest (EUR).
* ↑ B.J. Lietaert Peerbolte, ‘Bij het afscheid van Paul van Geest en bij de overgang van het Centrum voor Patristisch Onderzoek naar het Centre of Early Christian Studies’, in: B. Koet, B.J. Lietaert Peerbolte e.a., Kerkvaders in transitie. Toespraken ter gelegenheid van het afscheid van prof. dr. Paul van Geest als directeur van het Centrum voor Patristisch Onderzoek (Tilburg University – VU Amsterdam) en bij de oprichting van het Centre of Early Christian Studies (Tilburg University – VU Amsterdam) op 8 februari 2019 te Amsterdam (Tilburg 2019), 8-15.
* ↑ ‘De opbrengst van de studie naar vroegchristelijke auteurs. College bij het afscheid als directeur van het Centrum voor Patristisch Onderzoek (Tilburg University – VU Amsterdam) en als hoogleraar Augustijnse Studies aan de VU op 8 februari 2019’, in: B. Koet, B.J. Lietaert Peerbolte e.a., Kerkvaders in transitie.
* ↑ Erasmus Universiteit Rotterdam EETI.
* ↑ Theology Research News.
* ↑ Brill Encyclopedia of Early Christianity Online.
* ↑ Met zachte hand. Augustinus over dwang in kerk en maatschappij [brief 185]. Budel: Damon, 2012.
* ↑ Zie voor samenvatting onderzoek bijvoorbeeld G. Maspero, ‘The usefulness and necessity of the (re)discovery of negative theology. An introduction’, in: PATH. Rivista semestrale della Pontificia Accademia di Teologia 20(2021), 265-271; P van Geest, ‘The orthodox, apophatic proviso as a way to ensure the credibility of speech about God in a secularised society’, in: PATH. Rivista semestrale della Pontificia Accademia di Teologia 20(2021), 389-408.
* ↑ Samenvatting onderzoek: ‘Patristik in den Niederlanden. Die Forschungslage und der neue Schwerpunkt der Mystagogie’ in L. Westra, L. Zwollo (eds), Die Sakramente. Akten zur Tagung der Patristischen Arbeitsgemeinschaft vom 02.-05.01.2017 in Utrecht-Soesterberg (Leuven: Peeters Publishers, 2019), 1-23 (Patristic Studies 18); ‘De opbrengst van de studie naar vroegchristelijke auteurs. College bij het afscheid als directeur van het Centrum voor Patristisch Onderzoek (Tilburg University – VU Amsterdam) en als hoogleraar Augustijnse Studies aan de VU op 8 februari 2019’, in: B. Koet, B.J. Lietaert Peerbolte e.a., Kerkvaders in transitie, 14-29.
* ↑ Door Gerry van der List, ‘Bij de vraag naar mijn geloof in God voel ik mij naakt’, in: Elseviers Weekblad 78(2022), nr. 8 (26 februari 2022), 42-45.
* ↑ Oratie Paul van Geest en Lans Bovenberg.
* ↑ Cf. Annuario Pontificio per l’anno 2024 (Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana, 2024), 1874. Cf. ook: Nederlander in adviesorgaan Paus’, in De Volkskrant, 23 september 2020, 10; September 23, 2020, ‘Nederlander lid pauselijke academie’, in: Trouw, 23 september 2020, 3; ‘Adviseur Vaticaan. Ik vind het heel eervol’, interview by Richard Clevers in Algemeen Dagblad, 24 September 2020, 9. [also published in Utrechts Nieuwsblad, BN de Stem, Brabants Dagblad, Eindhovens Dagblad, De Gelderlander, Stentor, PZC and Tubantia; https://www.bd.nl/brabant/dit-is-de-eerste-nederlander-die-de-paus-mag-adviseren-ik-vind-het-heel-eervol~aacc3aef/
* ↑ KHMW Paul van Geest.
* ↑ European Academy of Sciences and Arts Paul van Geest.
* ↑ OMO Paul van Geest.
* ↑ Adviescommissie Ministerie van Financiën Paul van Geest.
* ↑ Tijdschrift CDV; Paul van Geest.
* ↑ March 13th, 2013 NOS, Nederland 1, ‘8 uur journaal’, interview by Sacha de Boer, on election of Pope Francis; March 13$^{th}$, 2013 NOS, Nederland 1, interview by Annechien Steenhuizen, on the papal election; zie ook: https://www.eur.nl/esphil/nieuws/paul-van-geest-de-media-rondom-overlijden-paus-emeritus-benedictus-xvi; Paul van Geest in the media regarding the passing of Pope Emeritus Benedict XVI | Erasmus School of Philosophy | Erasmus University Rotterdam (eur.nl); en https://www.universiteitvannederland.nl/college/waarom-kan-de-paus-bij-iedere-onderhandelingstafel-aanschuiven/ [also broadcasted in june 2019, AT 5]
* ↑ June 23th, 2014: ‘Paul van Geest ‘theoloog van het jaar’, in Nederlands Dagblad, 23 juni 2014, p. 3 (Dick Schinkelshoek); ‘Het leven is geen rozentuin…. Paul van Geest, de nieuwe “theoloog van het jaar”’, in: Trouw. De verdieping. Religie en filosofie 23 juni 2014, p. 6-7 (interview by W. van de Poll); ‘Kerkhistoricus Paul van Geest uitgeroepen tot meest spraakmakende theoloog van het jaar’, in Trouw 23 juni 2014, p. 3; ‘Tilburgse-hoogleraar wint belangrijke theologie-prijs’, http://www.bd.nl/regio/tilburg-en-omgeving/tilburg/tilburgse-hoogleraar-wint-belangrijke-theologie-prijs-1.4416533
* ↑ Toespraak Hoekstra bij Miljoenennota 2022.
* ↑ Door Gerry van der List, ‘Bezegeld met pauselijke handdruk’, in: Elseviers Weekblad 80(2024), nr. 41 (12 oktober 2024), 80-82.
* Bibliothèque nationale de France: cb122437995 (data)
* Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren: gees019
* Gemeinsame Normdatei: 143545299
* International Standard Name Identifier: 0000 0000 8366 5390
* Library of Congress Control Number: no2002013715
* NARCIS: PRS1282004
* Nationale Bibliotheek van Tsjechië: jcu2010589609
* Nationale Bibliotheek van Israël: 987007261664505171
* Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen: 07460645X
* Istituto Centrale per il Catalogo Unico: TO0V066515
* Système universitaire de documentation: 031171184
* Virtual International Authority File: 27121736
* WorldCat (via VIAF): 27121736