# Yehudi Lindeman

Yehudi Lindeman, in het geboorteregister ingeschreven als Jehudi Lindeman, (Almelo, 19 maart 1938 – Montreal, 12 juni 2022), was een Nederlandse taalkundige en Holocaustonderzoeker. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hij als Joods jongetje tweeënhalf jaar op onderduikadressen voor de nazi's verborgen gehouden.
Na de oorlog studeerde hij aan de Universiteit van Amsterdam en aansluitend verwierf hij de graad van PhD aan de Harvard-universiteit. Van 1971 tot aan zijn emeritaat was hij verbonden aan de Canadese McGill-universiteit, waar hij onder meer publiceerde over de Nederlandse humanist en toneelschrijver Macropedius. Vanaf de jaren 1980 richtte hij een groot deel van zijn studie op de Holocaust en het Nederlandse verzet. Naast zijn studie werkte Lindeman aan het ontwikkelen van een internationaal netwerk van kinderen die de nazivervolging in Nederland en daarbuiten hadden overleefd.

## Jeugd

Lindeman was het enige kind van journalist Nico Henny Lindeman (1910-1944) en Betsy van Coevorden (1907-2001). Zijn ouders kwamen uit orthodox Joodse milieus, maar leefden seculier. Wel was vader Nico een zionist. Vlak voor de aanval op Nederland door de Duitsers kreeg hij een baan bij het socialistisch dagblad Het Volk en verhuisde hij met zijn familie van Almelo naar Amsterdam. Het gezin betrok op 3 mei 1940 een huis aan de Dongestraat 21-I, in de Rivierenbuurt.
Medio 1942, toen de Duitsers begonnen met de stelselmatige deportatie van de Nederlandse Joden, besloten zijn ouders om onder te duiken. Voor ze dat zelf deden regelden ze een onderduikadres voor hun zoon. Lindeman werd onder de naam Rudi de Boer ondergebracht bij vreemden, en in de jaren die volgden van onderduikadres naar onderduikadres gebracht. Doordat verzetsmensen ervoor zorgden weinig sporen na te laten, is hierover in archieven vrijwel niets terug te vinden. In een interview dat Mirjam Pinkhof in 1993 met hem had, heeft Lindeman wel verteld wat hij zich uit die tijd herinnerde en wat hij later van zijn moeder had gehoord. Naar zijn zeggen is hij op achttien of twintig verschillende adressen verborgen gehouden voor de Duitsers, voornamelijk in de provincies Gelderland en Overijssel. Zijn moeder vertelde hem dat ze zelf ook ondergedoken was geweest en dat ze na de bevrijding op zoek was gegaan naar haar zoon. Na een tip uit Almelose verzetskringen had ze hem terug gevonden in Sneek.
Lindeman ging met zijn moeder weer in de Rivierenbuurt in Amsterdam wonen; deze keer op Bernissestraat 24-I. Vader Nico was in januari 1944 een natuurlijke dood gestorven. Na het volgen van de lagere en middelbare school studeerde Lindeman aan de Universiteit van Amsterdam. Hij raakte in zijn jeugd betrokken bij Haboniem, een socialistisch-zionistisch beweging. Eind 1967 verhuisde hij naar de Verenigde Staten om een postdoctorale opleiding te volgen aan de Universiteit van Michigan. Hij was daar actief bij het Student Nonviolent Coordinating Committee, een organisatie binnen de Afro-Amerikaanse Burgerrechtenbeweging. Na het behalen van zijn graad van PhD in vergelijkende literatuurwetenschap aan de Harvard-universiteit, gaf Lindeman les aan de Stony Brookuniversiteit in Long Island, New York. In 1971 kreeg hij een aanstelling als docent aan de McGill-universiteit in Montreal, aan welke universiteit hij verbonden bleef tot aan zijn emeritaat.

## Loopbaan
### Literatuuronderzoek

Lindeman verrichtte als 'Associate Professor of English' aan de McGill-universiteit onder andere onderzoek naar literatuur uit de Renaissance. Een van zijn studies betrof de Nederlandse humanist Macropedius, de belangrijkste Neolatijnse toneelschrijver uit de zestiende eeuw. In 1980 publiceerde Lindeman het artikel Macropedius’ Rebelles and Erasmus’ Principles of Education, waarin hij aan de hand van een analyse van het toneelstuk Rebelles aantoonde dat de ideeën van Macropedius over pedagogie verrassend dicht bij de onderwijsideeën van Erasmus staan. Hiermee ontkrachtte hij de visie van enkele andere taalkundigen dat Macropedius vrouwvijandig was, dat hij genoot van het geven van lijfstraffen en dat hij zich überhaupt weinig gelegen liet liggen aan de humanistische opvattingen over pedagogie. Het artikel is geciteerd in publicaties van vrijwel alle andere wetenschappers die Macropedius na hem bestudeerden, zoals Henk Giebels (historicus en publicist), Frans Slits (classicus en publicist) en Jan Bloemendal (hoogleraar neolatinistiek). Lindeman verzorgde in 1983 de eerste Engelse vertaling van twee stukken van Macropedius, Rebelles en Bassarus.

### Holocaustonderzoek

In de jaren 1980 richtte Lindeman zich, naast zijn hoogleraarschap Engels, op onderzoek naar de Holocaust. Op zijn initiatief werd in 1989 met ondersteuning van de McGill-universiteit het project 'Living Testimonies' gestart, waarin video's werden opgenomen van persoonlijke verhalen van Holocaust-overlevers uit de Montreal-regio. Lindeman wilde geen puur academisch materiaal produceren, maar verhalen over de Holocaust op zo'n manier vastleggen dat kijkers emotioneel geraakt zouden worden. De bedoeling was om de getuigenissen beschikbaar te stellen voor educatieve doeleinden. In totaal werden 104 getuigenissen vastgelegd in de periode 1989-2003. De meeste interviews werden afgenomen door Lindeman en twee andere, door hem aangezochte Holocaust-overlevers. In 2014 werden de getuigenissen ingebracht in het 'Visual History Archive' van het Shoah Foundation Institute van de University of Southern California.
Lindeman was vrijwilliger in het Montreal Holocaust Museum waar hij een belangrijke rol vervulde bij het verzamelen en bewaren van de collectie. Daarnaast was hij medeoprichter en actief lid van de 'Federation of Jewish Child Survivors', een internationaal netwerk van Joden die als kind de Holocaust overleefd hadden. Lindeman bleef, nadat hij met emeritaat ging, actief als directeur van het 'Living Testimonies Video Archive' in Montreal. Zijn werk resulteerde in 2007 in de publicatie van Shards of Memory: Narratives of Holocaust Survival, een verzameling van 25 verhalen met de ervaringen van mannen, vrouwen en kinderen die de Holocaust overleefden in vernietigingskampen of op onderduikadressen. Lindeman verzorgde de redactie en schreef de inleiding, Elie Wiesel schreef het voorwoord.
Lindeman onderzocht daarnaast de achtergrond van het hoge percentage Joden dat de Holocaust in Nederland niet overleefde; een percentage dat veel hoger ligt dan dat in andere bezette West-Europese landen. Dit leidde onder meer tot twee publicaties waarin Lindeman betoogde dat Joden veel actiever waren in het Nederlandse verzet dan veelal werd aangenomen. De eerste publicatie, Against All Odds: Successes and Failures of the Dutch Palestine Pioneers uit 2004, was gewijd aan de samenwerking van de Nederlandse Palestina-pioniers met de Westerweelgroep die leidde tot de redding van ongeveer 250 Joodse kinderen. In 2014 verscheen de tweede publicatie, Therefore Be Courageous Too: Jewish Resistance and Rescue in the Netherlands, met Hans de Vries als co-auteur. In het artikel analyseren de auteurs het Nederlandse Joodse verzet en beschrijven ze profielen van mannen en vrouwen die daarin actief waren.

## Privé

Lindeman ontmoette zijn eerste vrouw Jill Markus (geboren Stephenson) aan het eind van de jaren 1970. Ze kregen een zoon, David, die na de scheiding contact met Lindeman bleef houden. Van 2001 tot zijn overlijden in 2022 was Lindeman gehuwd met Françoise De La Cressonière, een Franse documentairemaakster en homeopaat.

## Publicaties

* 1980. (en) Macropedius' Rebelles and Erasmus' Principles of Education, in: Renaissance and Reformation / Renaissance et Réforme, New Series / Nouvelle Série, Vol. 4, No. 2, pp. 127-135, Renaissance and Reformation / Renaissance et Réforme
* 1983. (en) Two Comedies - Rebelles (The Rebels) Bassarus B. de Graaf, Nieuwkoop, ISBN 978-90-600-4376-9
* 2004. (en) Against All Odds: Successes and Failures of the Dutch Palestine Pioneers. In: Lessons and Legacies VI: New Currents in Holocaust Research, pp. 88-110, Northwestern University Press, ISBN 978-08-101-3117-0
* 2007. (en) Shards of Memory: Narratives of Holocaust Survival, Praeger, ISBN 978-02-759-9423-5
* 2014. (en) Therefore Be Courageous Too: Jewish Resistance and Rescue in the Netherlands. Co-auteur Hans de Vries. In: Jewish Resistance against the Nazis, pp. 185-219, The Catholic University of America Press, ISBN 978-08-132-2589-0