# Ahvaytum

Ahvaytum is een geslacht van plantenetende of omnivore dinosauriërs, behorende tot de Sauropodomorpha, dat tijdens Het Trias leefde in het gebied van het huidige Noord-Amerika. De enige benoemde soort is Ahvaytum bahndooiveche.

## Vondst en naamgeving

In 2013 werd op de vindplaats van Garrett's Surprise, vernoemd naar de ontdekker doctorandus Garrett Johnson, onderzoek verricht door een team van de University of Wisconsin-Madison. Aan het oppervlak van een droge geul, een kilometer ten zuiden van de samenvloeiing van de Wind River en de Spear Creek op het gebied van de Wind River Indian Reservation in West-Centraal-Wyoming, vond men botten van Archosauria. Daaronder bevond zich een enkelbot dat in 2020 in de wetenschappelijke literatuur gemeld werd als de oudste vondst van een theropode dinosauriër op het noordelijk halfrond. Na verder onderzoek kwam men echter tot de conclusie dat het tot een andere dinosaurische groep behoort.
In 2025 werd de typesoort Ahvaytum bahndooiveche benoemd en beschreven door David Michael Lovelace, Aaron M. Kufner, Mark Schmitz, Darin Michael Schwartz, Adam James Fitch, Kristina Curry Rogers, Amanda LeClair-Diaz, Lynette St.Clair, Joshua Mann en Reba Teran. Bij de soortnaam werd gestreefd woorden uit de lokale talen te gebruiken in plaats van Latijn of Grieks. Het reservaat wordt bewoond door de Oostelijke Soshone. Studenten samen met tribal elders, ouderen die het als hun taak zien de traditionele cultuur door te geven, suggereerden een passende aanduiding. Ahvaytum is een benadering van de uitspraak van A$^n$va·tum, Shoshone voor "lang geleden". De soortaanduiding bahndooiveche betekent letterlijk "knappe jongeling van het water"; het woord werd oorspronkelijk gebruikt om kleurrijke watersalamanders aan te duiden maar betekent tegenwoordig ook "dinosauriër". De soortnaam als geheel betekent dus "oude dinosauriër" en verwijst naar de zeer oude geologische ouderdom als een van de eerste bekende Dinosauria. De uitspraak van de soortaanduiding is ongeveer "bondjoevietsjie".
Het holotype, UWGM 1975, is vermoedelijk gevonden in een erosieveld van de Popo Agie Formation dat dateert uit het Carnien en 229,03 miljoen jaar oud kan zijn. Het bestaat uit een linkersprongbeen. Het betreft een volwassen individu. Toegewezen werd specimen UWGM 7549, de bovenkant van een linkerdijbeen binnen vijf meter van het holotype gevonden. Het gaat mogelijk om een ouder individu. In het materiaal bevinden zich ook resten van een lid van Silesauridae en van sommige botten is het onzeker tot welke archosaurische groep ze behoren.

## Beschrijving

Ahvaytum is een kleine meter lang. Het sprongbeen is zo'n twee centimeter lang.
Ahvaytum toont een mozaïek van kenmerken die het deelt met allerlei basale dinosaurische groepen. Een eigenschap die alleen gedeeld wordt met de Sauropodomorpha is dat het ondervlak van het sprongbeen de vorm heeft van een afgeplatte cilinder. Het toont geen synapomorfieën van andere groepen. Een autapomorfie, unieke afgeleide eigenschap, is dat een groeve op de binnenzijde van het sprongbeen naar beneden opent.
Het sprongbeen was kennelijk niet vergroeid met het hielbeen. Het is bijna tweemaal overdwars breder dan dik van voor naar achter. De voorste binnenhoek is scherp zoals bij veel vroege dinosauriërs. Het raakvlak met het scheenbeen wordt van de voorrand en de binnenrand gescheiden door een brede afgeronde beenlip die niet overloopt over de voorste binnenhoek. Dat is een kenmerk dat veel sauropodomorfen tonen.

## Fylogenie

Indien Ahvaytum inderdaad een dinosauriër is, zou het de oudste zijn die uit het noorden van Pangea bekend is. Eerder werd gedacht dat de groep zich in het zuiden ontwikkeld heeft. Overigens lag de vindplaats indertijd in de buurt van de evenaar. Volgens de auteurs van het beschrijvende artikel is de foute inschatting van de verspreiding ten dele een gevolg van het toevallig weinig aanwezig zijn in het noorden van aardlagen van de juiste leeftijd.
Ahvaytum is in de Sauropodomorpha geplaatst, in een opvallende afgeleide positie gezien de geologische ouderdom. Als dat correct is, moeten de Dinosauria al vroeg een aanzienlijke radiatie hebben doorgemaakt, nog voor de Carnian Pluvial Episode van 233 miljoen jaar geleden, een fase met veel regenval die woestijnbarrières meer doordringbaar zou hebben kunnen maken. Volgens de beschrijvers wezen oude pootafdrukken daar al op.
Het volgende cladogram toont de positie in de evolutionaire stamboom.
| Eusaurischia | Theropoda Sauropodomorpha  Panphagia Pampadromaeus Bagualosauria  Bagualosaurus Saturnaliidae Saturnalia  Nhandumirim Chromogisaurus Ahvaytum Mbiresaurus Buriolestes Eoraptor Thecodontosaurus Plateosauria |

## Literatuur

* Fitch, Adam J.; Lovelace, David M. & Stocker, Michelle R. 2020. "The oldest dinosaur from the northern hemisphere and the origins of Theropoda". Society of Vertebrate Paleontology 80th Annual Meeting. pp. 140–141.
* Lovelace, David M; Kufner, Aaron M.; Fitch, Adam J.; Curry Rogers, Kristina; Schmitz, Mark; Schwartz, Darin M.; LeClair-Diaz, Amanda; St.Clair, Lynette; Mann, Joshua; Teran, Reba. 2025. "Rethinking dinosaur origins: oldest known equatorial dinosaur-bearing assemblage (mid-late Carnian Popo Agie FM, Wyoming, USA)". Zoological Journal of the Linnean Society. 203(1): zlae153. DOI:10.1093/zoolinnean/zlae153.