# Buitenbaans skiën

Buitenbaans skiën (ook sidecountry ski, freeride, of off-pisteskiën genoemd) is een variatie op het traditionele op de piste skiën (en snowboarden) en toerskiën. In tegenstelling tot toerskiën ligt de focus bij buitenbaans skiën enkel op de afdaling. Vaak is de start van de afdaling te bereiken vanuit de lift met een kleine "wandeling" of met bijvoorbeeld een helikopter.
Buitenbaans skiën dient niet verward te worden met freestyleskiën, waarbij de nadruk ligt op acrobatische kunsten.

## Beschrijving

Bij het buitenbaans skiën staat het zelf vinden en rijden van lijnen centraal. De rijd(st)er heeft de vrijheid en kan naargelang zijn of haar niveau afdalen. Lijnkeuze, geaccepteerd risico en aangepaste snelheid zijn een aantal facetten waarmee een afdaling gekozen en beoordeeld kan worden. De ideale helling voor gevorderde buitenbaans skiërs heeft een uitdagende hellingshoek met een aantal kliffen om te springen, een smalle doorgang (couloirs) en andere terreinvormen die de skiër uitdagen creatief te zijn.
Buitenbaans skiën bestaat al zolang skiën bestaat: vroeger waren er immers geen pistes en liften. De huidige materialen maken het van de piste af gaan en buitenbaans skiën een stuk toegankelijker waardoor het aantal beoefenaars van de sport toeneemt. Dit zorgt er automatisch voor dat fabrikanten specifieke producten hiervoor zijn gaan ontwikkelen.

## Uitrusting

Tot de uitrusting behoort een rugzak waar eventueel het snowboard of de ski's stevig aan kan worden vastgebonden. Ook telescopische skistokken zijn handig wanneer de skiër de berg opgaat. Vooral voor de snowboarder is het van belang dat deze skistokken bestaan uit twee of drie delen, zodat ze zo klein gemaakt kunnen worden dat ze, eenmaal ingepakt, geen belemmering vormen tijdens de afdaling.
Voor korte afstanden kan het board of de ski's op de rugzak gedragen worden, maar voor langere afstanden wordt een meer geavanceerde uitrusting aangeraden. Om niet constant weg te zakken in de sneeuw worden sneeuwschoenen eveneens aangeraden indien men niet over toerski's met stijgvellen of over een scheidbaar snowboard (splitboard) beschikt. Deze sneeuwschoenen zijn voor snowboarders brede en lange loopijzers die, net zoals softbindingen, om de schoen moeten worden vastgemaakt. De loopijzers zijn door middel van een stevige scharnier verbonden met de voorkant van de zool.
Voor langere afstanden gebruiken buitenbaans skiërs vaak toerski's met stijgvellen. Snowboarders gebruiken tegenwoordig steeds meer een scheidbaar snowboard (splitboard). Dit is een snowboard dat in de lengte gescheiden kan worden en dan als twee toerski's dienstdoet.
Veel hellingen bevinden zich op ten minste 1500 meter hoogte, waardoor het beklimmen zwaar kan zijn als gevolg van het lage zuurstofgehalte in de bergen en de vermoeiende werking van het lopen in de sneeuw. Een goede conditie, water en voedzaam eten is dan ook essentieel voor een langere trektocht. Ook is het in sommige landen of regio's verplicht een lawinepieper, een sneeuwschep en lawinesondes mee te nemen. Daarnaast is kennis van weer, sneeuw en lawines erg belangrijk, waarvoor vaak een berggids ingehuurd wordt.

### Lijst

* Lawinepiep
* Sneeuwschep
* Sneeuwsonde
* Ski's met stijgvellen + skischoen met een loopstand + toerbinding gericht op het afdalen
* Snowboard + sneeuwschoenen OF scheidbaar snowboard met stijgvellen

## Buitenbaans toerskiën

Voor ski-activiteiten en (vooral) het bijhorend materiaal dat zich tussen het buitenbaans skiën en het klassieke meerdaagse toerskiën (ski de randonnée) bevindt, wordt al eens de term 'freerando' gebruikt. Dit materiaal is wat lichter ontworpen dan gewoon buitenbaans skiën, omdat er ook aandacht is voor het stijgen. Dit materiaal blijft wel een stuk zwaarder dan het lichte materiaal dat gebruikt wordt voor meerdaagse toertochten en is ook wat zwaarder dan klassieke ook wel "pente raide" toerski's met de daarvoor geschikte grotere straal of de rechtere kantenlijn.

## Gevaren en bezwaren

Buitenbaans skiën geldt als gevaarlijker dan gewoon op de piste skiën, omdat de hellingen niet geprepareerd zijn en er geen toezicht is. Zoals eerder vermeld, is een goede uitrusting en voorbereiding dan ook essentieel. De bekendste gevaren zijn:
* Lawines
* Afgronden
* Gletsjerspleten
* Rotsen onder de sneeuw die de ski's kunnen beschadigen
Een tragisch voorbeeld van een ongeluk bij het buitenbaans skiën is de dood van Friso van Oranje-Nassau van Amsberg, die tijdens het buitenbaans skiën door een lawine werd verrast en bedolven, na een langdurig coma overleed.
Een verder bezwaar tegen buitenbaans skiën is dat het de natuur op de hellingen, die in de meeste wintersportgebieden al ernstig is ingeperkt door gewone skipistes, verstoort. Dieren worden door de skiërs in hun winterslaap gestoord, en sommige skiërs laten afval in de natuur achter.

## Buitenbaans-skigebieden

Door de toenemende populariteit van het buitenbaans skiën hebben de laatste jaren enkele wintersportgebieden deze doelgroep actief geworven door zich als buitenbaans-skicentra uit te dragen. In de Alpen behoren Chamonix-Mont-Blanc en La Grave in Frankrijk, Alagna Valsesia in Italië, Zermatt, Andermatt en Engelberg in Zwitserland, Arlberg, Kitzsteinhorn en Dachstein/Krippenstein in Oostenrijk, net als Mittenwald (Dammkar skiroute) in Duitsland tot de buitenbaans-skicentra.
Een van de bekendste buitenbaanse afdalingen die door middel van een skilift te bereiken is de Vallée Blanche bij Chamonix in Frankrijk. Dit is een serieuze afdaling die voor onervaren alpinisten met een berggids ondernomen dient te worden.

## Competitie

De beste sporters in deze discipline nemen het sinds 2008 tegen elkaar op in de Freeride World Tour.

### NK freeride

Van 2014 tot 2016 had Nederland een officieel Nederlands Kampioenschap in buitenbaans skiën, het NK freeride. Dit werd georganiseerd in het Franse Tignes. Het NK kende ieder jaar zo'n 80 deelnemers verdeeld over twee categorieën ski en snowboard die weer verdeeld zijn over man en vrouw. De afdaling wordt met het blote oog en/of per verrekijker beoordeeld door een 3-ledige jury, die zich onderaan de helling bevindt. Ieder jurylid geeft de run een beoordeling tussen 0 en 100 punten. Het gemiddelde van de drie juryleden bepaalt de score.