# Unktaheela

Unktaheela is een geslacht van de Plesiosauria dat tijdens het late Krijt leefde in het gebied van het huidige Noord-Amerika. De enige benoemde soort is Unktaheela specta.

## Vondst en naamgeving

Oktober 1975 vond Kenneth Carpenter met een team van het University of Colorado Museum of Natural History vijftien kilometer ten oosten van Redbird in Niobrara County, Wyoming, een skelet van een plesiosauriër. Het kreeg het inventarisnumer UCM 35059. Het werd door hem in 1996 beschreven als een uitzonderlijk compleet juveniel exemplaar van Dolichorhynchops osborni.
In 2024 concludeerden Robert Clark, Robin O'Keefe en Sara Slack dat “D." bonneri, het specimen ROM 29010 en UCM 35059 samen een tak vormden waartoe Dolichorhynchops osborni niet behoorde. UCM 35059 zou ook geen jong dier zijn, maar een volwassen exemplaar van een nog onbekende kleine soort. Beter dan al die vormen bij Dolichorhynchops onder te brengen leek het ze twee aparte geslachten te benoemen: Martinectes voor D. bonneri en voor UCM 35059 Unktaheela met als typesoort Unktaheela specta. De geslachtsnaam is die van een scherpogige gehoornde waterslang uit de mythologie van de Lakota, ook wel Unhcegila genoemd. Het dier heeft grote naar voren gerichte ogen. De soortaanduiding werd geacht afgeleid te zijn van spectare, "kijken", maar is in feite het vrouwelijke participium perfectum passivum van specere. Men bedoelde eigenlijk spectans, "kijkend".
Het holotype, UCM 35059, is gevonden in een laag van de Sharon Springs Formation die dateert uit het middelste Campanien, ongeveer vijfentachtig miljoen jaar oud. Het bestaat uit een skelet met schedel. Bijna alle elementen zijn aanwezig waaronder eenentwintig halswervels: alleen de wervels van de borst en rug ontbreken grotendeels. Wel liggen de postcrania niet in verband. Het zou gaan om een volwassen individu.
Het paratype is SDSM 142501, een skelet met schedel gevonden bij Buffalo Gap in Fall River County, South Dakota. Het bestaat uit een volledige schedel, een geboken paar onderkaken, en vijf stukken niet geïdentificeerde postcrania.

## Beschrijving

De exemplaren van Unktaheela zijn opvallend klein met een geschatte lengte van 2,3 tot 2,6 meter. Dat is kleiner dan enige andere in 2024 bekende polycotylide. Ook de proporties zijn uniek voor die groep. De oogkas is relatief groter en het gedeelte achter de oogkas relatief korter.
De onderscheidende kenmerken omvatten dan ook vele autapomorfieën, unieke afgeleide eigenschappen. De oogkas is erg groot met een diameter gelijk aan een vijfde van de schedellengte. In de achterste bovenrand van de oogkas is een overkappende richel aanwezig. De beenbalk van het postorbitale is L-vormig. De breedte van het parasfenoïde is verdubbeld ter hoogte van de helft van de achterste holte tussen de pterygoïden. Er is een uitzonderlijk korte zone achter de oogkas met 15% van de schedellengte, gemeten tot de achterrand van de condyle van het quadratum. Het achterhoofd is breed, met de breedte 45% van de verticale lengte. De doornuitsteeksels van de achterste halswervels zijn bijna tweemaal zo breed aan hun top als bij hun basis. De binnenrand van het schaambeen steekt naar voren uit. De voorste buitenhoorn van het schaambeen strekt zich niet verder naar buiten uit dan het heupgewricht. Het spaakbeen is 30% langer dan het scheenbeen, een verhouding die hoger ligt dan bij andere polycotylinen. Bij het opperarmbeen en het dijbeen hebben de voorranden en achterranden de vorm van beenplaten die dunner zijn dan bij andere polycotyliden. Bij ieder opperarmbeen en dijbeen is bij het distale uiteinde het onderste oppervlak boller dan het bovenste oppervlak.
Verder is er een unieke combinatie van op zich niet unieke kenmerken. Het voorhoofdsbeen heeft een matige voorste uitbreiding in de snuit. Er is een grote overkapping aanwezig boven de voorste bovenhoek van de oogkas. De kam van de wandbeenderen heeft vooraan een scherpe verticale oplopende wand. De kam van de wandbeenderen is laag. De voorste takken van de pterygoïden zijn versmolten aan hun uiteinden en splitsen de middelste symfyse van de ploegschaarbeenderen in hun achterrand. Het parasfenoïde heeft een dolkvormig uitsteeksel dat in de voorste holte tussen de pterygoïden steekt. Het proöticum heeft een opvallende voorste tak. De processus paroccipitalis heeft twee gewrichtsfacetten aan het uiteinde. Het suspensorium staat verticaal in plaats van naar achteren te hellen. Het spleniale steekt vooraan verder uit dan het angulare, de symfyse van de onderkaken binnendringend. Het angulare vormt het merendeel van de bovenrand van het retroarticulair uitsteeksel, de hefboom die de muil opent. Er zijn minstens eenentwintig halswervels. De gecombineerde breedte van de gewrichtsuitsteeksels van de voorste halswervels overtreft de breedte van het wervellichaam. Het dijbeen is smal.

## Fylogenie

Unktaheela is in de Polycotylidae geplaatst, in een klade met Martinectes en specimen ROM 29010.
Het volgende kladogram toont de positie in de evolutionaire stamboom.
| Leptocleidia | Brancasaurus Vectocleidus Leptocleididae Polycotylidae  Edgarosaurus Palmulasaurus Pahasapasaurus Occultonectia Manemergus Thililua Polycotylinae  Eopolycotylus Polycotylus latipinnis Scalamagnus Trinacromerum bentonianum Dolichorhynchia  Dolichorhynchops osborni Dolichorhynchops herschelensis Martinectes ROM 29010 (Niobrara polycotyline) Unktaheela |

## Literatuur

* Carpenter, K. 1996. "A review of short-necked plesiosaurs from the Cretaceous of the western interior, North America". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, Abhandlungen 201(2): 259–287
* (en) Clark, Robert O., O'Keefe, F. Robin, Slack, Sara E. (2024-05). A new genus of small polycotylid plesiosaur from the Upper Cretaceous of the Western Interior Seaway and a clarification of the genus Dolichorhynchops. Cretaceous Research 157: 105812. DOI:10.1016/j.cretres.2023.105812.