# 1540

Het jaar 1540 (in Romeinse cijfers MDXL) was een schrikkeljaar dat op een donderdag begon. Het was het 40e jaar van de 16e eeuw.

## Gebeurtenissen
### januari

* 6 - Hendrik VIII van Engeland trouwt met Anna van Kleef.

### februari

* 23 - Francisco Vásquez de Coronado vertrekt vanuit Nieuw-Spanje noordwaarts op zoek naar de Zeven Steden van Cibola.

### april

* 16 - Pedro de Anzures sticht Sucre.
* 30 - Concessio Carolina: Karel V legt de stad Gent een nieuwe stadskeur op, waarmee de stedelijke autonomie feitelijk tot een einde komt. Einde van de Gentse Opstand.

### mei

* 12 - Karel V legt de eerste steen van het Spanjaardenkasteel in Gent dat de stad in bedwang moet houden.
* 17 - slag bij Kannauj: Sher Shah Suri, heerser van Bihar, verslaat grootmogol Humayun. Hij laat zich uitroepen tot Sultan van Delhi en sticht de Suridynastie.

### juni

* 1 - Edict van Fontainebleau: Koning Frans I van Frankrijk verklaart het protestantisme "hoogverraad aan God". Begin van de protestantenvervolgingen in Frankrijk.
* 10 - Thomas Cromwell wordt gearresteerd en uit zijn functies ontheven.

### juli

* 9 - Koning Hendrik VIII van Engeland laat zijn huwelijk met Anna van Kleef, nietig verklaren.
* 14 - Stichting van Buenaventura door Juan de Ladrilleros

### augustus

* 8 - Hendrik VIII van Engeland trouwt voor de vijfde maal, met Catharina Howard.
* 20 - Huwelijk van René van Chalon en Anna van Lotharingen.
* augustus - Huwelijk van Johannes Calvijn met Idelette de Bure

### september

* 27 – De Sociëteit van Jezus, bekend als de jezuïeten, wordt officieel erkend door paus Paulus III in de bul Regimini militantis Ecclesiae.
* september - García López de Cárdenas wordt door Francisco Vásquez de Coronado uitgezonden, bereikt de Colorado en ziet als eerste Europeaan de Grand Canyon.

### oktober

* 11 - Graafschap Gavere wordt verheven tot een prinsdom.

### december

* 16 - Keizer Karel V vaardigt als koning van Spanje een edict uit, waarin Maranen met straf worden bedreigd als ze heimelijk de joodse godsdienst belijden.

### zonder datum

* Pedro de Valdivia begint de verovering van Chili.
* Francisco de Montejo begint de verovering van Yucatán.
* De Krimtartaren en het kanaat Kazan vallen Moscovië aan, maar worden teruggedrongen.
* Grote zonnejaar: De zomer van dit jaar is in West- en Midden-Europa uitzonderlijk lang, warm en droog
* Hernando de Soto trekt met zijn expeditie door de Appalachen.
* Alvar Núñez Cabeza de Vaca leidt een kolonisatie-expeditie naar Rio de la Plata.
* Melchior Díaz ontdekt de monding van de Colorado en stelt vast dat de Golf van Californië geen tweede uitgang heeft.
* Hernando de Alarcón, met een bevoorradingsexpeditie voor Francisco Vazquez de Coronado, vaart de Golf van Californië op tot aan de Colorado, en vervolgens eindweegs rivieropwaarts.
* Oprichting van de Michoacaanse Universiteit van San Nicolás de Hidalgo, de oudste universiteit op het Amerikaanse vasteland.
* Stichting van de stad Ternopil.
* António de Faria leidt de eerste Europese expeditie naar Champa (Noord-Vietnam) en Hainan.
* Stadsbrand van Nijkerk
* Stadsbrand van Vianen
* De Portugezen bouwen Fort Kalamata op Ternate.
* Stichting van het koninkrijk Imerina op het eiland Madagaskar door koning Andriamanelo (jaartal bij benadering)

## Literatuur

* Petrus Apianus: Astronomicum Caesareum
* Thomas Elyot: The Defence of Good Women
* Georg Forster: Der ander theyl kurtzweiliger guter frischer Teutscher Liedlein zu singen vast lustig
* Jan z Lublina: Tabulatura Ioannis de Lyublyn Canonic[orum] Reg[u]lariu[m] de Crasnyk
* Rheticus: Narratio Prima
* Georg Wickram: Der verlorene Sohn
* Willem van Zuylen van Nijevelt (toekenning onzeker): Souterliedekens

## Beeldende kunst

* Agnolo Bronzino: Portret van Lucrezia Panciatichi
* Agnolo Bronzino: Portret van Bartolomeo Panciatichi
* Titiaan: Johannes de Doper
* Parmigianino: Lucretia
* Titiaan: Alfonso d'Avalos spreekt zijn troepen toe

## Opvolging

* Calenberg - Erik I opgevolgd door zijn zoon Erik II
* Friesland, Overijssel, Groningen en Drenthe (stadhouder) - Georg Schenck van Toutenburg opgevolgd door Maximiliaan van Egmont
* Holland en Zeeland (stadhouder) - Antoon I van Lalaing opgevolgd door René van Chalon
* Oost-Hongarije - Johan Zápolya opgevolgd door zijn zoon Johan II Sigismund Zápolya onder regentschap van diens moeder Isabella van Polen
* Mantua en Monferrato - Federico II Gonzaga opgevolgd door zijn zoon Francesco III Gonzaga
* Montenegro - Vasilije I opgevolgd door Nikodim, op zijn beurt opgevolgd door Romil
* Oost-Friesland - Enno II opgevolgd door zijn zoon Edzard II

## Afbeeldingen

* Anna van Kleef was volgens Hendrik VIII veel lelijker dan haar portret doet voorkomen
* García López de Cárdenas ontdekt de Grand Canyon
* Hernando de Soto steekt Mabila in brand in vergelding voor een aanval op zijn expeditie
* Concessio Carolina
* Expeditie van Francisco de Coronado
* Graf van Enno II, Emden

## Geboren

* 23 januari - Magdalena van Mansfeld, Duits edelvrouw
* 25 januari - Edmund Campion, Engels jezuïet
* 28 januari - Ludolph van Ceulen, Duits-Nederlands wiskundige
* 20 februari - Cornelius van Hille, Zuid-Nederlands predikant
* 17 maart - Bernhard VII van Anhalt, Duits edelman
* 9 mei - Maharana Pratap, koning van Mewar (1572-1597)
* 16 mei - Paschalis Baylon, Spaans monnik
* 18 mei - Evert IV Zoudenbalch, Nederlands politicus
* 3 juni - Karel II van Oostenrijk, aartshertog van Binnen-Oostenrijk
* 29 juni - Ana de Mendoza y de la Cerda, Spaans edelvrouw
* 7 juli - Johan II Sigismund Zápolya, vorst van Oost-Hongarije (1540-1571)
* 11 juli - Adolf van Nassau, Duits edelman
* 16 juli - Alfonso Carafa, Napolitaans kardinaal
* 31 juli - Frans II van Nevers, Frans edelman
* 5 augustus - Josephus Justus Scaliger, Frans historicus
* 25 augustus - Catherine Grey, Engels edelman
* 26 augustus - Magnus van Lijfland, koning van Lijfland
* 27 september - Ostilio Ricci, Italiaans wiskundige
* 17 oktober - Jan van Foreest, Nederlands politicus
* 12 november - Anna van Palts-Veldenz, Duits edelvrouw
* 16 november - Cecilia van Zweden, Zweeds prinses
* 8 december - Giovanni Vincenzo Gonzaga, Italiaans kardinaal
* 12 december - Christopher Hatton, Engels staatsman
* José de Acosta, Spaans jezuïet en historicus
* Denijs Calvaert, Zuid-Nederlands kunstschilder
* Leonard van Casembroot, Zuid-Nederlands politicus
* Adolf van Cortenbach, Zuid-Nederlands veldheer
* Pauwels Franck, Zuid-Nederlands kunstschilder
* Conrad VI Kettler, Nederlands edelman
* Lettice Knollys, Engels hofdame
* Herman Georg van Limburg Stirum, Nederlands edelman
* Eleonor van Longueville, Frans edelman
* Filips van Marnix van Sint-Aldegonde, Nederlands diplomaat en schrijver
* Amalia van Nieuwenaar-Alpen, Nederlands edelvrouw
* Dirck Pietersz van Nierop, Nederlands anabaptistenleider
* Sanggye Rinchen, Tibetaans geestelijk leider
* Maarten Schenk van Nydeggen, Nederlands veldheer
* Cornelius Schonaeus, Nederlands schrijver
* Hans Speckaert, Zuid-Nederlands kunstschilder
* Nicolò Stizzìa, Siciliaans geestelijke en jurist
* Simon Syrenius, Pools botanicus
* Willem Taelboom, Zuid-Nederlands theoloog
* Olivier van den Tympel, Nederlands veldheer
* François Viète, Frans wiskundige
* Josyne van Beethoven, Zuid-Nederlands hekserijveroordeelde (jaartal bij benadering)
* Gilles van Berlaymont, Zuid-Nederlands staatsman (jaartal bij benadering)
* Peter Binsfeld, Duits theoloog (jaartal bij benadering)
* Amelis van den Bouckhorst, Nederlands edelman (jaartal bij benadering)
* Joris van Bracle, Zuid-Nederlands politicus (jaartal bij benadering)
* Palamedes van Chalon, Nederlands aristocraat (jaartal bij benadering)
* Margaret Clifford, Engels edelvrouw (jaartal bij benadering)
* Francis Drake, Engels kaper en ontdekkingsreiziger (jaartal bij benadering)
* Hiëronymus Francken, Zuid-Nederlands kunstschilder (jaartal bij benadering)
* Augustijn van Hernighem, Zuid-Nederlands dagboekschrijver (jaartal bij benadering)
* Adam van Haren, Nederlands staatsman (jaartal bij benadering)
* Jean Le Saive I, Zuid-Nederlands kunstschilder (jaartal bij benadering)
* Hojo Ujiteru, Japans samoerai (jaartal bij benadering)
* Johan Ingenhuys, Nederlands koopman en politicus (jaartal bij benadering)
* Pieter Keyser, Nederlands zeevaarder (jaartal bij benadering)
* Bernardo Morando, Venetiaans-Pools architect (jaartal bij benadering)
* Mimar Davud Ağa, Turks architect (jaartal bij benadering)
* Jakob Muys van Holy, Nederlands politicus (jaartal bij benadering)
* Antonio Pérez, Spaans staatsman (jaartal bij benadering)
* Simone Peterzano, Italiaans kunstschilder (jaartal bij benadering)
* Pieter Pietersz., Nederlands kunstschilder (jaartal bij benadering)
* Jacob van Quesnoy, Nederlands jurist (jaartal bij benadering)
* Herman de Ruyter, Nederlands geuzenleider (jaartal bij benadering)
* Gilles de Souvré, Frans veldheer (jaartal bij benadering)
* Jerome Tseraerts, Zuid-Nederlands edelman (jaartal bij benadering)
* Santiago de Vera, Spaans koloniaal bestuurder (jaartal bij benadering)

## Overleden

* 27 januari - Angela Merici (~65), Italiaans kloosterstichtster
* 2 februari - Georg Schenck van Toutenburg, Duits-Nederlands staatsman
* 22 februari - Ferrante d'Este (~62), Italiaans edelman
* 21 maart - John de Vere (~57), Engels hoveling
* 15 april - Cornelia van Wulfschkercke, Zuid-Nederlands miniaturist
* 21 april - Alfons van Portugal (30), Portugees prins en kardinaal
* 6 mei - Juan Luis Vives (47), Spaans filosoof
* 22 mei - Francesco Guicciardini (57), Florentijns politicus en geschiedschrijver
* 27 juni - Antonio Montesino (~64), Spaans monnik
* 28 juni - Federico II Gonzaga (40), markgraaf en hertog van Mantua en Monferrato
* juni - Annibale II Bentivoglio (~72), Italiaans legerleider
* 22 juli - Johan Zápolya (53), koning van Hongarije (1526-1540)
* 28 juli - Thomas Cromwell, Engels staatsman (executie)
* 30 juli - Thomas Abel, Engels priester (executie)
* 30 juli - Erik I van Brunswijk-Calenberg-Göttingen (70), Duits edelman
* 5 augustus - Jean Jonglet (~60), Zuid-Nederlands diplomaat
* 15 augustus - Johannes de Witte (65), Zuid-Nederlands humanist
* 20 augustus - Guillaume Budé (73), Frans classicus
* 24 augustus - Parmigianino (37), Italiaans kunstschilder
* 29 augustus - Jan Latalski (~77), Pools prelaat
* 2 september - Dawit II (~44), keizer van Ethiopië (1508-1540)
* 14 september - William Kingston (~64), Engels hoveling
* 20 september - Eduard van Guimarães (24), Portugees prins
* 24 september - Enno II (~35), graaf van Oost-Friesland
* 4 november - Marcus Laurinus (52), Zuid-Nederlands humanist
* 4 december - William Sandys (~70), Engels diplomaat
* 10 december - Jan van Horne (~60), Zuid-Nederlands edelman
* Lodewijk van Bodegem (~70), Zuid-Nederlands architect
* Adolf van Bourgondië (~51), Nederlands edelman
* Nicolaas Cop (~39), Zwitsers kerkhervormer
* Rosso Fiorentino (~46), Italiaans kunstschilder
* Sigismund Holbein, Duits kunstschilder
* Gerard Horenbout, Zuid-Nederlands kunstschilder
* Antoon I van Lalaing (~60), Zuid-Nederlands edelman
* Mac Dang Dung, kroonprins van Vietnam
* Giovanni Nevizzano (~50), Italiaans jurist
* Balthasar Oomkens van Esens, Oost-Fries edelman
* Rinchen Öser (~87), Tibetaans geestelijk leider
* Carolus Souliaert, Zuid-Nederlands componist
* Jean Clouet, Zuid-Nederlands-Frans kunstenaar (jaartal bij benadering)
* Tristão da Cunha, Portugees ontdekkingsreiziger (jaartal bij benadering)
* Johann Faust, Duits geneesheer en alchemist (jaartal bij benadering)
* Francesco de Layolle (~48), Italiaans componist (jaartal bij benadering)