# Oezbeken

De Oezbeken (Oezbeeks: O‘zbek, meerv. O‘zbeklar of O‘zbekler) zijn een Turks volk in Centraal-Azië. Oezbeken spreken de Oezbeekse taal en zijn merendeels soennistische moslims.

## Geschiedenis

De Oezbeken kwamen in de 16e-17e eeuw vanuit de Russische steppen naar het grondgebied van het moderne Centraal-Azië. De Oezbeken bestaan uit verschillende geturkificeerde Mongoolse stammen.
In de 7e eeuw namen Arabische veroveraars de Islam mee, waarna een periode van bloei en rijkdom aanbrak. Vanaf de 9e eeuw kwamen de Turkse volkeren vanuit het noorden het land binnen, in de 13$^{de}$ gevolgd door de Mongolen. De Turkse taal en cultuur bleven echter domineren, daar de legers van Dzjengis Khan voornamelijk uit Turkstalige soldaten bestonden, die veelal achterbleven en trouwden met inheemse vrouwen.
In 1380 veroverde de Turk Timoer een groot deel van Azië. Met hem kwamen geleerden, kunstenaars en architecten naar het gebied. In 1501 viel het gebied uiteen. Vanuit het gebied rond het Aralmeer kwamen volken het land binnen. Dit waren voornamelijk de mensen van wie de huidige Oezbeken afstammen.
In de 20e eeuw veranderde het leven van de Oezbeken ingrijpend, nadat het Sovjetbewind kunstmatige grenzen had getrokken. Tot de oprichting van Oezbekistan in de jaren '20 beschouwden Oezbeken zich voornamelijk als leden van een bepaalde stam of clan, maar niet als burgers van een staat. In 1991 werd Oezbekistan na het uitvallen van de Sovjet-Unie een onafhankelijke staat. Tegenwoordig is Oezbekistan met zijn 30 miljoen inwoners het land met de grootste bevolking in Centraal-Azië. Van de bevolking is tachtig procent Oezbeeks.

## Aantal

De meeste Oezbeken wonen in Oezbekistan (circa 28 miljoen). Daarnaast zijn er grote Oezbekische minderheden in Afghanistan (circa 3,5 miljoen), Kirgizië (circa 1 miljoen), Tadzjikistan (circa 850.000), Kazachstan (circa 605.000), Turkmenistan (circa 550.000) en Rusland (circa 290.000, Russische volkstelling 2010).

### Kazachstan

In Kazachstan leven ruim 620.000 Oezbeken: zij vormen hiermee ongeveer 3,3% van de Kazachse bevolking. De Oezbeken zijn echter ongelijkmatig over het land verdeeld: ruim 87% van hen woont in Oblast Türkistan (16% van de bevolking), terwijl ze in alle overige oblasten - exclusief Oblast Jambıl - minder dan 1% van de totale bevolking vormen. Ze vormen een meerderheid in het district Sajram (60%) en belangrijke minderheden in Türkistan (±30%), Kentaū (26%), het district Tolebi (15%) en de stad Şımkent (14%).
Aantal Oezbeken; in percentage van de bevolking van Kazachstan (%) (officiële volkstellingen) :
| 2009 | % | 2014 | % | 2020 | % |
| 456.997 | 2,9 | 521.252 | 3,0 | 620.324 | 3,3 |
Nagenoeg alle Oezbeken in Kazachstan zijn moslim.
Abazijnen · Abchaziërs · Achvachen · Adygeeërs · Aino · Aleoeten · Aljoetoren · Altaj (Oirot) · Andi · Armeniërs · Avaren · Azerbeidzjanen· Balkaren · Baraba · Basjkieren · Bergjoden · Boerjaten · Chakassen · Chanten · Chinezen · Dargienen · Dolganen · Enetsen · Evenen · Evenken · Georgiërs · Grieken · Ingoesjen · Ingriërs · Itelmenen · Jakoeten · Joden · Joekagieren · Joepiken · Kabardijnen · Kalmukken · Kamtsjadalen · Karatsjajers · Kareliërs · Kazachen · Kereken · Ketten · Komi · Koreanen · Korjaken · Korjo-saram · Krim-Tataren · Lezgiërs · Mansen · Mari (Tsjeremissen) · Meschetische Turken · Mordwienen · Nanai · Negidalen · Nenetsen (Joeraken) · Nganasanen · Nivchen (Giljaken) · Nogai · Oedegen · Oedmoerten · Oekraïners · Oeltsjen · Oezbeken · Oroken · Orotsjen · Osseten · Polen · Pomoren · Rusland-Duitsers (inclusief Wolga-Duitsers) · Russen · Samen (Lappen) · Selkoepen · Sjoren · Sojoten · Tabassaranen · Perzen (Tadzjieken) · Taten · Teleoeten · Tofalaren · Tsachoeriërs (Caxur) · Tsjerkessen · Tsjetsjenen (Noxchi) · Tsjoektsjen · Tsjoelymen · Tsjoevanen · Tsjoevasjen · Turkmenen · Toevanen · Wepsen · Belarussen (Wit-Russen) · Wolga-Tataren · Woten
Achang · Akha · Bai · Baima · Blang (Bulong) · Bonan · Buyi · Dai · Daur · De'ang · Dong · Dongxiang · Drung · Evenken · Gaoshan (Taiwanese aboriginals) · Gelao · Gin (Vietnamezen) · Han · Hani · Hlai (Li) · Hui · Jingpo · Jino · Kazachen · Kirgiezen · Koreanen · Lahu · Lhoba · Lisu · Mantsjoes · Maonan · Miao (Hmong) · Mongolen · Monpa (Menba) · Mulam (Mulao) · Nanai (Hezhe) · Naxi · Nu · Oeigoeren · Oezbeken · Oroqen · Pumi · Qiang · Russen · Salar · She · Sui · Tadzjieken · Tataren · Tibetanen (Zang) · Tu · Tujia · Wa (Va) · Yao · Yi · Yugur · Xibe · Zhuang
* Maybury-Lewis, David, Wade Davis, Beebe Bahrami, Patrick Booz, Brian Fagan, Trudy Griffin-Pierce, Roy Richard Grinker, Catherine Herbert Howell, Robert Lee Humphrey, Ian Mcintosh, Eugene Ogan, Philip Scher, George Stuart, Keith en Elisabeth Ward, James F. Weiner (maart 2005). Mensen in hun wereld. National Geographic: Dutch Media uitgevers, 304 pagina's. ISBN 9789076963693.
* ↑ Resultaten uit de volkstelling van 2009