OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Paparazzo

De term paparazzo verwijst naar de achternaam van de persfotograaf in de film La dolce vita van Federico Fellini. In deze film gedroeg Paparazzo zich zeer opdringerig bij het fotograferen van mensen op straat.
Fotografen van roddelbladen worden in navolging van deze figuur vaak met enige minachting paparazzi genoemd, omdat ze bij het fotograferen van beroemdheden niet terugschrikken voor schending van privacy. Een vroeg voorbeeld is de inbraak door de fotografen Willy Wilcke en Max Christian Priester in het huis van Otto von Bismarck in de nacht na diens overlijden. Ze legden het hoofd van de staatsman op een kussen en namen een foto, waarvoor een Berlijnse krant hen 30.000 Rijksmark had beloofd. Ze werden echter betrapt en gearresteerd, en de foto werd pas zestig jaar later vrijgegeven.
Foto's worden vaak tot in de achtertuin of het huis gemaakt door de grote teleobjectieven die ze gebruiken. Roddelbladen worden hiervoor geregeld voor de rechter gedaagd en veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding. Vaak kunnen de bladen dat financieel opvangen doordat ze veel geld verdienen met de bladverkoop.
Het negatieve imago van de paparazzi werd versterkt door het auto-ongeluk van prinses Diana in 1997, waarbij zij omkwam. De autorit was een poging om samen met haar vriend Dodi Fayed te ontsnappen aan de aandacht van enkele paparazzi, die hen bleven achtervolgen. Het verhaal wil dat ze ook bij het wrak bleven fotograferen zonder de inzittenden te helpen. Prinses Diana had hen ooit vergeleken met gieren.
In positieve zin kan een paparazzo iets toevoegen als de foto daadwerkelijk nieuwswaarde heeft. Beroemd is de eerste foto van prinses Beatrix met haar kennis Claus von Amsberg, gemaakt door fotograaf John de Rooij. Door deze foto werd bekend dat Beatrix een relatie had, die zou kunnen uitmonden in een huwelijk. Anderzijds komt het voor dat een bekend persoon via een lek een voor hem of haar gunstige foto laat maken, zonder officiële toestemming. Toen bijvoorbeeld de Nederlandse regering nog met een onderzoek bezig was naar de achtergronden van prinses Máxima (en haar ouders), wist De Telegraaf een foto te publiceren van haar vader Jorge Zorreguieta, plus de opmerking dat hij op paleis Huis ten Bosch had gelogeerd. Hierdoor werd de 'acceptatie' van vader Zorreguieta aangestuurd. In de meeste landen wordt paparazzi verweten geen beroepsethiek aan de dag te leggen. Volgens velen zijn ze op zoek naar die ene foto waar ze veel geld kunnen uit slaan. Vele Europese vorstenhuizen en mediafiguren worden dan ook (naar eigen zeggen) geteisterd door paparazzi.
Het woord paparazzo heeft geen band met het woord paparassen dat is ontleend aan het Franse paperasses, (ca. 1590, Trésor Langue Française, betekenis: onnuttige papieren).
# Elektrotechnische verdeelinrichting

Een verdeelinrichting, verdeelkast, distributiekast of groepenkast is de plek van waaruit de elektrische energie beveiligd en verdeeld wordt over de elektrische installatie in een gebouw.
De voedingskabel van het energiebedrijf komt uit in een aansluitkast die vaak in de meterkast is aangebracht. Hierin zitten een of meer hoofdveiligheden (hoofdzekeringen). Vervolgens gaat de voeding naar de kilowattuurmeter, die het energieverbruik meet. De aansluitkast en de kWh-meter zijn verzegeld en eigendom van de netbeheerder of het meetbedrijf. Van hieruit gaat het verder naar de groepenkast, eventueel via een hoofdschakelaar (per september 2005 verplicht in nieuwe installaties). Indien er toestellen zijn die krachtstroom (400 V) nodig hebben, moeten hiervoor aparte aansluitingen worden gemaakt.
Een huisinstallatie moet voorzien zijn van minimaal twee aardlekschakelaars van 30 mA. Er mogen doorgaans niet meer dan 4 groepen per aardlekschakelaar aangesloten worden. Het achterliggende doel hierbij is dat voorkomen moet worden dat door een aardfout een gebouw of groot deel daarvan geheel in het donker kan komen te staan.
De groepen zijn beveiligd met een smeltveiligheid of installatieautomaat met een maximale waarde van 16 A. Voorbij deze veiligheden zitten de tweepolige groepsschakelaars waarmee elke groep spanningsloos gemaakt kan worden. Daarboven zit de aardrail, deze is verbonden met de aardleiding en de aarddraden van de afgaande groepen. Toestellen met een groter vermogen dan 3 kW (zoals een elektrische oven, wasmachine, wasdroger of boiler) dienen elk op een aparte groep te worden aangesloten. Toestellen met een nog groter vermogen – zoals bepaalde fornuizen en (keramische) kooktoestellen – kunnen worden aangesloten als een kookgroep.
De richtlijnen voor de technische uitvoering van zo een verdeelinrichting zijn Europees bepaald. Ze worden steeds ingewikkelder, mede doordat een aantal stroomverbruikers (particulieren) uit milieu-overwegingen nu ook stroomproducenten worden als hun zonnepanelen en/of windmolens meer energie opwekken dan nodig voor eigen gebruik. De stroom moet dus in twee richtingen worden beveiligd.

## Types

Er zijn twee soorten verdeelinrichtingen:
* T.T.A.: Type Tested Assembly - deze worden door een onafhankelijk laboratorium getest.
* P.T.T.A.: Partly Type Tested Assembly - deze worden door de fabrikant of panelenbouwer getest.
# She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty

She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty is een dubbelalbum uit 2003 van Sinéad O'Connor .
Het album bestaat uit twee cd's. De eerste cd bevat een verzameling nummers die O'Connor heeft opgenomen als B-kantjes, voor soundtrackalbums of in samenwerking met andere artiesten. Het bevat lezingen van traditionele Latijnse liturgische hymnes, samenwerkingen met Massive Attack, Asian Dub Foundation, Adrian Sherwood en Roger Eno, en covers van liedjes van ABBA, The B-52's en Aretha Franklin. De tweede cd bevat opnamen van een liveconcert dat in 2002 werd gegeven in Dublin.
De titel van het album is gebaseerd op Psalm 91, vers 1. Dezelfde psalm gaf aan O'Connors eerste album, The Lion and the Cobra, haar naam.

## Tracklijst
### Cd 1

* "Regina Caeli" (traditioneel) – 1:03
* "O Filii et Filiæ" (traditioneel) – 3:14
* "My Love I Bring" (Pablo Moses) – 3:55
* "Do Right Woman, Do Right Man" (Chips Moman, Dan Penn) – 3:55
* "Love Hurts" (Boudleaux Bryant) – 4:03
* "Ain't It A Shame" (Keith Strickland, Cindy Wilson, Ricky Wilson) – 4:31
* "Chiquitita " (Benny Andersson, Björn Ulvaeus) – 3:50
* "Brigidine Diana" (O'Connor) – 4:14
* "It's All Good" (Damien Dempsey) – 5:09
* "Love Is Ours" (O'Connor, Neil Davidge, Robert Del Naja) – 4:45
* "A Hundred Thousand Angels" (Andrew Blissett, Lucinda Mary Drayton) – 3:20
* "You Put Your Arms Around Me" (O'Connor, Rick Nowels) – 4:59
* "Emma's Song" (MacDonald, O'Connor, Adrian Sherwood) – 4:22
* "No Matter How Hard I Try" (O'Connor, David A. Stewart, Brian Eno) – 4:24
* "Dense Water, Deeper Down" (O'Connor) – 3:34
* "This Is A Rebel Song" (O'Connor) – 3:49
* "1.000 Mirrors" (Aniruddha Das, John Pandit, Steve Chandra Savale, Delbert Tailor) – 4:53
* "Big Bunch of Junkie Lies" (O'Connor) – 4:03
* "Song of Jerusalem" (traditioneel) – 5:52

### Disc two

* "Molly Malone" (trad.) – 3:56
* "Óro, Sé do Bheatha 'Bhaile" (trad.) – 3:07
* "The Singing Bird" (trad.) – 4:25
* "My Lagan Love" (trad.) – 5:12
* "I Am Stretched on Your Grave" (Philip King) – 4:43
* "Nothing Compares 2 U" (Prince) – 5:40
* "John, I Love You" (O'Connor) – 5:30
* "The Moorlough Shore" (trad.) – 5:41
* "You Made Me the Thief of Your Heart" (Bono, Gavin Friday, Morris Roycroft) – 4:38
* "Paddy's Lament" (trad.) – 5:36
* "Thank You for Hearing Me" (O'Connor) – 5:12
* "Fire on Babylon" (O'Connor) – 7:32
* "The Last Day of Our Acquaintance" (O'Connor) – 5:58
# Nationaal park Gunung Gede Pangrango

Nationaal park Gunung Gede Pangrango is een park in Indonesië. Het ligt nabij Bogor in de provincie West-Java op het eiland Java.
# Sterrenvolk

Het Sterrenvolk in de stripreeks Thorgal zijn de vroegere bewoners van Atlantis. Zij verlieten de aarde na een enorme catastrofe die een einde maakte aan hun beschaving op aarde. Aan de rand van het heelal vonden zij de planeet Critias die bewoonbaar was en leefden daar 12.000 jaar zonder oorlog en geweld in harmonie.

## Geschiedenis

Het Sterrenvolk verschilden van de overige aardbewoners door hun grote technologische kennis en de magische krachten waar zij over beschikten. Vergeleken met de andere volken was hun cultuur superieur. Volgens oude legenden stamden zij af van de zeegod Poseidon. Op een nacht maakte een natuurramp een einde aan hun beschaving. Atlantis stortte in de zee en enkel de hoofdstad Archéopolis aan de rand van Atlantis bleef gespaard. Na de catastrofe verliet het Sterrenvolk de aarde aan boord van grote ruimteschepen, op zoek naar een nieuwe wereld om te leven.
Op Critias de nieuwe wereld en brachten zij dank zij hun technologische kennis hun beschaving opnieuw tot grote bloei. Ze werden geleid door een "raad van wijzen" die alle behoorden tot de superieure Dzjaïnkaste. Ongelukkigerwijs raakten de energiebronnen van de planeet op en leidde Xargos, de grootvader van Thorgal, een expeditie terug naar de aarde om nieuwe energiebronnen te vinden. Deze expeditie verloor het contact met de thuiswereld. Hun ruimteschip Atlantia maakte een noodlanding op het eiland van de bevroren zeeën. Er werden nieuwe ruimteschepen gestuurd om naar Xargos 'expeditie te zoeken. Al deze ruimteschepen gingen verloren in de ruimte zonder hun doelen te bereiken. Het laatste ruimteschip dat vertrok werd geleid door Sargon, de schoonzoon van Xargos en had duizenden mannen, vrouwen en kinderen aan boord.
Toen het ruimteschip van Sargon de aarde naderde, werd het gebombardeerd door een meteorietenzwerm. Slechts een handvol van de passagiers wist te ontsnappen aan boord van een klein vaartuig voordat het ruimteschip explodeerde. De overlevenden kozen Archéopolis als hun bestemming.
* ↑ Rosinski-Van Hamme (2001): Het koninkrijk onder het zand
* ↑ Vignaux-Yann (2022): Tulilaks, pag. 13
# Kalianget Timur

Kalianget Timur is een plaats en bestuurslaag op het 4$^{de}$ niveau (kelurahan/desa) in het onderdistrict (kecamatan) Kalianget van het regentschap Sumenep van de provincie Oost-Java, Indonesië. Kalianget Timur telt 11.835 inwoners (volkstelling 2010).
# Geelrugfluiter

De geelrugfluiter (Pachycephala aurea) is een zangvogel uit de familie Pachycephalidae (dikkoppen en fluiters).

## Verspreiding en leefgebied

Deze soort is endemisch in Nieuw-Guinea en heeft een versnipperd verspreidingsgebied in de bergen van westelijk-centraal tot zuidoostelijk Nieuw-Guinea.

## Status

De grootte van de populatie is niet gekwantificeerd maar de soort wordt omschreven als vrij algemeen tot zeer algemeen. Op de Rode lijst van de IUCN heeft deze soort de status niet bedreigd.

## Externe link

* Avibase
* 1 2 (en) Geelrugfluiter op de IUCN Red List of Threatened Species.
# Ruscus

Ruscus (Muizendoorn) is een geslacht uit de aspergefamilie. De soorten komen voor in West-Europa, het Middellandse Zeegebied, Macaronesië, de Kaukasus en Iran.

## Soorten

* Ruscus aculeatus
* Ruscus colchicus
* Ruscus hypoglossum
* Ruscus hypophyllum
* Ruscus hyrcanus
* Ruscus microglossus
* Ruscus streptophyllum
# Sint-Jan de Doperkerk (Sambeek)

De Sint-Jan de Doperkerk is een kerkgebouw in Sambeek in de gemeente Land van Cuijk in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. De kerk staat aan de Grotestraat 65 en ten noordwesten staat de losstaande toren van de oude Sint-Jan de Doperkerk.
De kerk is opgedragen aan Johannes de Doper.

## Geschiedenis

In 1486 bouwde men in Sambeek de Sint-Jan de Doperkerk. De kerk werd in 1532 in gebruik genomen.
In 1648 kwam het middeleeuwse kerkgebouw toe aan de hervormden en moesten de katholieken in een schuilkerk kerken.
In 1702 werd de kerk door bliksem getroffen en brandde af. De toren bleef echter behouden.
In 1738 werd de kerk weer opgebouwd.
In 1800 werd de kerk weer door de katholieken in gebruik genomen en raakte de schuilkerk buiten gebruik.
In 1944 werd gedurende de Tweede Wereldoorlog de kerk verwoest, maar de kerktoren bleef behouden. In 1946 werd er een noodkerk in gebruik genomen.
In 1953 kwam de nieuwe Sint-Jan de Doperkerk gereed. Deze kerk werd niet op de plaats van de oude kerk gebouwd maar ernaast, los van de oude kerktoren en ten zuidoosten ervan. De kerk, naar een ontwerp van Edmond Nijsten, werd op 16 mei 1954 ingewijd door bisschop Wilhelmus Mutsaerts, hetgeen via KRO-radio te volgen was. Met gekleurde tegels is op het plein de plek van de voormalige kerk aangegeven.
In 2020 werd bekend dat de kerk een gemeenschapshuis wordt.

## Opbouw

De nieuwe kerk werd in traditionalistische stijl opgetrokken en is niet georiënteerd maar ongeveer noord-zuid gebouwd. Het gebouw bestaat uit een atrium met drie rondbogen, een driebeukig schip met zijbeuken in basilicale opstand en een koor. Het koor en het schip bevinden zich onder hetzelfde zadeldak, het atrium en de zijbeuken worden gedekt door lessenaarsdaken.
* Sambeek, Grotestraat - Jan de Doper (1532 - 1944)
* Sambeek, Grotestraat 63 - Jan de Doper
* Informatie over rijksmonumentnummer 10049 (losstaande toren)
* Sambeek - Sint-Jan de Doperkerk
* De Tijd, 13 mei 1954, Radio-uitzending kerkwijding
* Thuis in Brabant
* ↑ Herman Wissink, Kerk in Sambeek wordt gemeenschapshuis. De Gelderlander (10 juli 2020). Geraadpleegd op 23 november 2023.
# Bogerman College

Csg Bogerman is een middelbare scholengemeenschap in de provincie Friesland.
De school, met christelijke grondslag, heeft vestigingen in Sneek, Koudum en Balk. Binnen de school worden vmbo-, lwoo-, havo-, atheneum, vwo-, technasium- en gymnasiumopleidingen aangeboden. De school is vernoemd naar predikant Johannes Bogerman.

## Hoofdvestiging

In Sneek is de school gevestigd in de wijk Hemdijk. Het huidige hoofdgebouw is gebouwd in 1954 naar ontwerp van architect Louw Reinalda uit Leeuwarden. Deze kwam echter tijdens de bouw te overlijden, waardoor de opdracht door architect J.C. Teeuw uit Leeuwarden werd afgerond.

## Oud-leerlingen

* Hans de Boer, econometrist en bestuurder
* Sisca Folkertsma, voetbalster
* Eddy van Hijum, bestuurskundige en politicus
* Nynke de Jong, journaliste en schrijfster
* Olaf Koens, journalist
* Jasja Nottelman, theoloog en predikant
* Sietske Poepjes, juriste en politica
* Ids Postma, schaatser
* Sherida Spitse, voetbalster
* Roelof de Vries, journalist en radiopresentator

## Muziekonderwijs

Het Bogerman College staat bekend vanwege zijn muziekaanbod. In de onderbouw ontvangen alle leerlingen muzieklessen. In de bovenbouw wordt muziek aangeboden als examenvak. De school heeft verschillende eigen orkesten, waaronder:
* Bogerman Bigband
* Bogerman Kamerorkest
* Bogerman Popkoor
* The Bogy's Orchestra

## Afbeeldingen

* Rechts: nieuwbouw; links: gebouw 1955
* Rechts: Bogerman Muziekstudio

## Externe link

* Officiële website
# Nationaal park Meru Betiri

Nationaal park Meru Betiri is gelegen in Indonesië in het zuidoosten van de provincie Oost-Java nabij de plaats Jember. Het nationaal park beslaat een gebied van 580 km$^2$ inclusief een zeegebied van 8.45 km$^2$. De hoogste berg is de Betiri (1,192 m), waarnaar het park vernoemd is.
Het Meru Betiri gebied werd voor het eerst aangewezen als beschermd bos door de Nederlandse koloniale overheid in 1931. In 1972 werd een bosgebied van 500 km$^2$ aangewezen als natuurreservaat, met prioriteit voor het beschermen van het leefgebied van de toen bedreigde Javaanse tijger. In 1982 werd het reservaat uitgebreid tot de huidige omvang van 580 km$^2$ en uitgeroepen tot nationaal park, dat uiteindelijk in 1997 als zodanig werd aangewezen.

## Externe link

* (en) Meru Betiri National Park Management Authority
* ↑ Forestry statistics of Indonesia 2007. Gearchiveerd op 22 juli 2011. Geraadpleegd op 20 May 2010.
* ↑ Meru Betiri National Park Management Authority. Gearchiveerd op 4 december 2009. Geraadpleegd op 11 januari 2010.
* 1 2 Lestari Hutan Indonesia: Meru Betiri NP. triksimple.com. Gearchiveerd op 30 november 2021. Geraadpleegd op 27 maart 2024.
* ↑ Ministry of Forestry: Meru Betiri NP. Gearchiveerd op 10 februari 2010. Geraadpleegd op 11 januari 2010.
# Vliegveld Sazená

Vliegveld Sazená (Tsjechisch: Letiště Sazená) is een Tsjechisch binnenlands vliegveld nabĳ Sazená, Chržín en Velvary. Ook ligt het niet ver van Kralupy nad Vltavou. Opvallend aan het vliegveld is dat het op de grens van drie districten ligt: Kladno, Mělník en Litoměřice.

## Faciliteiten en vervoer

De technische faciliteiten van het vliegveld bevinden zich aan de zuidkant, in de gemeente Chržín. De uitbater en exploitant van het vliegveld is Aeroklub Kralupy nad Vltavou. Sazená is onderworpen aan hoogtebeperkingen vanwege de ligging diep in de terminal control area van de luchthaven van Praag en vliegveld Vodochody.

## Geschiedenis

Vliegveld Sazená werd in de jaren 1960 aangelegd ter vervanging van het vliegveld Kralupy bij Lobeček, dat in 1958 moest wijken voor de bouw van de chemische fabriek Kaučuk Kralupy. Op 25 mei 1967 steeg het eerste vliegtuig op. In eerste instantie diende het vliegveld als militaire reserveluchthaven. Ook gebruikte het bedrijf Aero Vodochody de grasbaan voor het testen van de schietstoel van de Aero L-39 Albatros-vliegtuigen.
# Sapikerep

Sapikerep is een bestuurslaag in het regentschap Probolinggo van de provincie Oost-Java, Indonesië. Sapikerep telt 2722 inwoners (volkstelling 2010).
# Eerste Kamerverkiezingen 1991

De Eerste Kamerverkiezingen van 1991 waren reguliere Nederlandse verkiezingen voor de Eerste Kamer der Staten-Generaal. Zij vonden plaats op 27 mei 1991.
Bij deze verkiezingen kozen de leden van Provinciale Staten - die op 6 maart 1991 bij de Statenverkiezingen gekozen waren - een nieuwe Eerste Kamer.
De door de leden van Provinciale Staten uitgebrachte stemmen hadden niet alle dezelfde waarde; zij werden gewogen aan de hand van de bevolkingscijfers van de provincies.
De uitslag van de verkiezingen was als volgt:
| Partij | Zetels | Zetels | +/− |
| Partij | 1987 | 1991 | +/− |
| Christen-Democratisch Appèl | 26 | 27 | +1 |
| Partij van de Arbeid | 26 | 16 | −10 |
| Volkspartij voor Vrijheid en Democratie | 12 | 12 | 0 |
| Democraten 66 | 5 | 12 | +7 |
| Communistische Partij van Nederland | 1 | - |
| Politieke Partij Radikalen | 1 | - |
| Pacifistisch Socialistische Partij | 1 | - |
| Groen Links | - | 4 |
| subtotaal | 3 | 4 | +1 |
| Staatkundig Gereformeerde Partij | 1 | 2 | +1 |
| Gereformeerd Politiek Verbond | 1 | 1 | 0 |
| Reformatorische Politieke Federatie | 1 | 1 | 0 |
| Totaal | 75 | 75 | 0 |

## Gekozenen

Bij deze verkiezingen waren alle 75 leden aftredend, van wie 51 herkozen werden.
# Skiphosoura

Skiphosoura is een geslacht van pterosauriër, behorende tot de Pterodactyliformes, dat tijdens de late Jura leefde in het gebied van het huidige Duitsland. De enige benoemde soort is Skiphosoura bavarica.

## Vondst en naamgeving

Op de Schaudiberg nabij Mühlheim exploiteert Roland Poschl de Besuchersteinbruch Mühlheim, een groeve waarin toeristen tegen een kleine vergoeding zelf fossielen kunnen zoeken. De lagen zijn zo rijk dat succes letterlijk gegarandeerd is. Zelfs van de toch zeer zeldzame pterosauriërs zijn er, als de wat ruimere groeve meegenomen wordt, al vele tientallen gevonden. Ook in 2015 was het in de bezoekerssectie op een hoogte van 415 meter raak met een wel zeer bijzondere vondst: een tot dan toe nog onbekende soort.
In 2024 werd de typesoort benoemd en beschreven door David William Elliott Hone, Adam Fitch, Stefan Selzer, Rene Lauer en Bruce Lauer. De geslachtsnaam is afgeleid van het Grieks skiphos, "zwaard", en oura, "staart", een verwijzing naar het korte zwaardvormige uiteinde. De soortaanduiding verwijst naar de herkomst uit Beieren.
Het holotype, LF 4157, is gevonden in de Dritter Kieselflinz Schicht direct onder Hagende Wechselflinz Schicht in een laag van de Mörrnsheimformatie die dateert uit het vroege Tithonien. Het bestaat uit een vrij compleet maar niet in verband liggend skelet, platgedrukt op een plaat. Sommige schedelbotten ontbreken alsmede wat wervels en middenvoetsbeenderen. Het betreft een jongvolwassen exemplaar.

## Beschrijving

Skiphosoura heeft een spanwijdte van zo'n 1,75 meter en is daarmee een van de grootste soorten uit de Jura.
Verschillende onderscheidende kenmerken werden aangegeven. Het zijn synapomorfieën, gedeelde nieuwe kenmerken, voor de ontwikkelingsgraad. De randen van de tandkassen in de bovenkaaksbeenderen zijn verheven en vooral ontwikkeld aan de buitenzijde van de kaak. De tussenruimten tussen de tanden zijn variabel in breedte waarbij de voorste tanden dicht op elkaar staan en de achterste tanden veel verder uiteen. De halswervels hebben postexapofysen, achterste takken op het wervellichaam. De ruggenwervels zijn procoel, met een hol voorste uiteinde. De staart is kort maar bezit nog draadvormige ondersteunende zygapofysen en chevrons. Het opperarmbeen is korter dan het dijbeen. De ellepijp is meer dan anderhalf maal langer dan het opperarmbeen. Het pteroïde is over zijn lengte geleidelijk licht gebogen. Het tweede vingerkootje van de vleugelvinger is ongeveer even lang als het derde kootje.

## Literatuur

* (en) Hone, David William Elliott, Fitch, Adam, Selzer, Stefan, Lauer, René, Lauer, Bruce (2024-11). A new and large monofenestratan reveals the evolutionary transition to the pterodactyloid pterosaurs. Current Biology . DOI:10.1016/j.cub.2024.10.023.
# Lelietje-van-dalen

Het lelietje-van-dalen of meiklokje (Convallaria majalis) is een tot 30 cm hoge vaste plant die in het wild voorkomt in bosrijke streken, maar ook als tuinplant wordt gehouden. In de grond bevindt zich een kruipende wortelstok. Een paar brede parallelnervige bladeren staan aan de voet van de bloeistengel.

## Kenmerken

De bladeren zijn breed-elliptisch, gesteeld en onbehaard. Ze staan met hun tweeën bijeen. Onderaan de plant bevindt zich een schede van papierachtige bladen. De bloem is wit, klokvormig en heeft een aangename geur. Er vormt zich een naar een kant gekeerde tros van zes tot twaalf bloemen. De bloemen worden ongeveer 8 mm lang. Ze bloeien in de maanden mei en juni. De soortaanduiding majalis betekent 'van de maand mei'. De vrucht van het lelietje-van-dalen is een rode bes die twee blauwe zaden bevat. Er is ook een cultivar met roze bloemen.

## Toepassingen

De bloemen en wortels worden door de farmaceutische industrie verwerkt, omdat deze de hartwerking kunnen beïnvloeden. In oude geschriften uit de 16e eeuw is te lezen dat deze kennis toen al bekend was. Ook werden de gedroogde bloemen toegevoegd aan snuiftabak.
In Frankrijk en België is het gebruikelijk dat kinderen op 1 mei lelietjes-van-dalen kopen voor hun moeder en oma.
Uit de bloemen kan geen etherische olie worden gewonnen. Omdat de geur zeer populair is in de parfumerie en de cosmetica, wordt deze met behulp van geurstoffen als hydroxycitronellal samengesteld.
Het lelietje-van-dalen is de nationale bloem van Finland.

## Giftigheid

Alle delen van het meiklokje zijn giftig door de aanwezigheid van verschillende hartglycosiden en saponinen.
De meest voorkomende symptomen na inname zijn braken, diarree en buikpijn, waarvoor de saponinen verantwoordelijk zijn.
Daarnaast kunnen er effecten op het hartritme optreden, als gevolg van de aanwezigheid van verschillende hartglycosiden (met name convallatoxine en convallatoxol). Inname van een belangrijke hoeveelheid plantenmateriaal (vanaf vijf bessen, twee bladeren of twee stengels) kan in principe leiden tot hartritmestoornissen. Vergiftigingen met een effect op het hart worden bij mensen echter zeer zelden gerapporteerd, waarschijnlijk omdat slechts 10 % van de hartglycosiden in het lichaam wordt opgenomen. Bovendien wordt de opname van giftige stoffen beperkt als gevolg van braken. Uit een analyse van 2639 gevallen van lelietje-van-dalen-vergiftiging die in een periode van 10 jaar bij Amerikaanse antigifcentra werden behandeld, bleek dat het in 93% van de gevallen om jonge kinderen (vijf jaar of jonger) ging. Geen van de vergiftigingsgevallen had een dodelijke afloop, in drie gevallen was er sprake van ernstige schade. Uit dierstudies blijkt niet dat inname van vaaswater leidt tot vergiftiging.