OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bovenkerk (Kampen)

De Bovenkerk of Sint-Nicolaaskerk in de Nederlandse stad Kampen is een grote, gotische kruisbasiliek en tevens het opvallendste element in het stadsgezicht van Kampen. Tot het interieur van de kerk behoort een vroeg-renaissance koorhek, een natuurstenen kansel en een monumentaal orgel. De kerk heeft een kerktoren en een schip met dubbele zijbeuken, een gesloten priesterkoor met kooromgang en straalkapellen. De kerk heeft 1.250 zitplaatsen. De kerk is een voorbeeld van Nederrijnse gotiek.

## Bouw

De bouw van de kerk verliep in een aantal fasen:
* Bouw van romaanse kerk (12e eeuw)
* Bouw van vroeg-gotische kerk (laatste kwart van 13de eeuw)
* Kerk krijgt een basilicaal koor (laatste kwart van 14de eeuw)
* Plan voor een basilicaal schip mislukt (begin 15de eeuw)
* De voltooide vorm (tweede helft 15de eeuw)

## Geert van Wou

In 1481/1482 goot klokkengieter Geert van Wou klokken voor de Bovenkerk. In de directe nabijheid van de Bovenkerk had hij zijn Stads klokken- en geschutgieterij gevestigd. Thans hangen nog twee klokken van hem in de Boventoren. Op 11 september 2009 werd er een nieuwe klok opgehangen , gegoten door Laudy in het Groningse Finsterwolde. In 2010 wederom een Laudyklok met daarop de afbeelding van de H. Nicolaas, de patroonheilige van de kerk. In 2011 ten slotte werd het gelui gecompleteerd met nog eens vijf klokken. De nu in totaal negen luidklokken hebben de tonen: des1, es1, f1, ges1, as1, bes1, des2, es2 en f2. De klokken des1 en f1 zijn gegoten door Geert van Wou. Alle door klokkengieter Laudy toegevoegde klokken zijn geheel in de traditie van Van Wou gegoten, zonder oppervlaktebehandeling en zonder stemmen, zuiver op toon. Zo is aldus een middeleeuws gelui 'herboren'.

## Graven

In de Bovenkerk zijn vele Kampenaren begraven. Vooraanstaande Kamper families werden begraven in familiegraven waarvan vele zich in de Lemkerkapel, de grafkelder, bevinden. Ook prominente Kampenaren zijn in de kerk begraven, waaronder de schilder Hendrick Avercamp en, hoewel geen Kampenaar van geboorte, de reeds genoemde klokkengieter Geert van Wou. In het dwarsschip bevindt zich een klein ornament van rood marmer met een groene marmeren urn ter nagedachtenis aan viceadmiraal Jan Willem de Winter (1761-1812). De urn bevat het hart van De Winter. Zijn lichaam is, als enige Nederlander, bijgezet in het Panthéon in Parijs. Een van de opgestelde grafmonumenten in de koorgang is gemaakt ter gedachtenis van Rutger van Breda (†1693) met zijn echtgenote Joanna Aymery (†1703).

## Orgels

In de Bovenkerk bevinden zich drie orgels. Het Hinsz-orgel, een koororgel en een kistorgel. De vaste organist van de orgels in de Bovenkerk, voor de hervormde gemeente, is Ab Weegenaar.

## Fotogalerij

* Interieur, richting het koor
* Schip van de kerk
* De Bovenkerk vanaf Vloeddijk-Muntsteeg
# John Bennett

John Bennett kan verwijzen naar:
* John Bennett (acteur) (1928-2005), Brits acteur
* John Bennett (atleet) (1930), Amerikaans atleet
* John Bennett (autocoureur) (2003), Brits autocoureur
* John Bennet (componist) (16e eeuw}, Brits componist
* John Bennett (golfer)
* John Bennett (hockeyer) (1885-1973), Brits hockeyer
* John Bennett (muzikant), Amerikaans muzikant
* John Bennet (politicus) (1948), Amerikaans politicus
* John Bennett (zwemmer), Australisch zwemmer
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van John Bennett en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Čebín

Čebín, Duits: Tschebin, is een gemeente in Tsjechië 16 km ten noordnoordwesten van Brno. Čebín telde 1 969 inwoners in 2024.
Babice nad Svitavou · Babice u Rosic · Běleč · Bílovice nad Svitavou · Biskoupky · Blažovice · Blučina · Borač · Borovník · Braníškov · Branišovice · Bratčice · Brumov · Březina (voorheen okres Blansko) · Březina (voorheen okres Tišnov) · Bukovice · Cvrčovice · Čebín · Černvír · Česká · Čučice · Deblín · Dolní Kounice · Dolní Loučky · Domašov · Doubravník · Drahonín · Drásov · Hajany · Heroltice · Hlína · Hluboké Dvory · Holasice · Horní Loučky · Hostěnice · Hradčany · Hrušovany u Brna · Hvozdec · Chudčice · Ivaň · Ivančice · Javůrek · Jinačovice · Jiříkovice · Kaly · Kanice · Katov · Ketkovice · Kobylnice · Kovalovice · Kratochvilka · Křižínkov · Kupařovice · Kuřim · Kuřimská Nová Ves · Kuřimské Jestřabí · Lažánky · Ledce · Lelekovice · Lesní Hluboké · Litostrov · Loděnice · Lomnice · Lomnička · Lubné · Lukovany · Malešovice · Malhostovice · Maršov · Medlov · Mělčany · Měnín · Modřice · Mokrá-Horákov · Moravany · Moravské Bránice · Moravské Knínice · Moutnice · Nebovidy · Nedvědice · Nelepeč-Žernůvka · Němčičky · Neslovice · Nesvačilka · Níhov · Nosislav · Nová Ves · Nové Bránice · Odrovice · Ochoz u Brna · Ochoz u Tišnova · Olší · Omice · Opatovice · Ořechov · Osiky · Oslavany · Ostopovice · Ostrovačice · Otmarov · Pasohlávky · Pernštejnské Jestřabí · Podolí · Pohořelice · Ponětovice · Popovice · Popůvky · Pozořice · Prace · Pravlov · Prštice · Předklášteří · Přibice · Příbram na Moravě · Přibyslavice · Přísnotice · Radostice · Rajhrad · Rajhradice · Rašov · Rebešovice · Rohozec · Rojetín · Rosice · Rozdrojovice · Rudka · Řícmanice · Říčany · Říčky · Řikonín · Senorady · Sentice · Silůvky · Sivice · Skalička · Skryje · Sobotovice · Sokolnice · Stanoviště · Strhaře · Střelice · Svatoslav · Synalov · Syrovice · Šerkovice · Šlapanice · Štěpánovice · Šumice · Telnice · Těšany · Tetčice · Tišnov · Tišnovská Nová Ves · Trboušany · Troskotovice · Troubsko · Tvarožná · Újezd u Brna · Újezd u Rosic · Újezd u Tišnova · Unín · Unkovice · Úsuší · Velatice · Veverská Bítýška · Veverské Knínice · Viničné Šumice · Vlasatice · Vohančice · Vojkovice · Vranov · Vranovice · Vratislávka · Všechovice · Vysoké Popovice · Zakřany · Zálesná Zhoř · Zastávka · Zbraslav · Zbýšov · Zhoř · Žabčice · Žatčany · Žďárec · Želešice · Železné · Židlochovice
# Pangulah Utara

Pangulah Utara is een bestuurslaag in het regentschap Karawang van de provincie West-Java, Indonesië. Pangulah Utara telt 14.295 inwoners (volkstelling 2010).
# Mazetown

Mazetown (ook wel The Maze of Maze) is een plaats in het Noord-Ierse district Lisburn. Mazetown telt 363 inwoners.
Maze dankt zijn bekendheid aan een extra beveiligde gevangenis op een voormalige RAF-basis. Hier werd in 1981 een hongerstaking gehouden waarbij Bobby Sands om het leven kwam. De gevangenis is in 2000 gesloten.
# Zootoca

Zootoca zijn een geslacht van hagedissen uit de familie echte hagedissen (Lacertidae). Het geslacht omvat twee soorten waarvan er een, de Levendbarende hagedis, in België en Nederland voorkomt.
Onderstaand zijn beide soorten weergegeven, met afbeelding, auteur, aantal ondersoorten en het verspreidingsgebied.
| Afbeelding | Naam | Auteur | Ondersoorten | Verspreidingsgebied |
| | Levendbarende hagedis (Zootoca vivipara) | Lichtenstein, 1823 | 3 | |
| | Zootoca carniolica | MAYER, BÖHME, TIEDEMANN & BISCHOFF, 2000 | 0 | Slovenië, noord-oost Italië, zuidelijk Oostenrijk, noordwest Kroatië |

## Bronvermelding

* ↑ | Nederlands Soortenregister. www.nederlandsesoorten.nl. Geraadpleegd op 9 mei 2024.
* ↑ The Reptile Database, Zootoca.
# Jan Keizer

Jan Keizer kan verwijzen naar:
* Jan Keizer (zangpedagoog) (1913-1989), een Nederlands zanger en hoofdvakdocent zang aan het Amsterdams Conservatorium
* Jan Keizer (politicus), voormalig D66-wethouder
* Jan Keizer (Royal Flush), Nederlands zanger en leadzanger van de band Royal Flush, zoon van toetsenist Jan Keizer
* Jan Keizer (scheidsrechter) (1940-2024), een Nederlands voetbalscheidsrechter, actief van 1966 tot 1988
* Jan Keizer (toetsenist) (1952), een Nederlands toetsenist en lid van meerdere Volendamse formaties
* Jan Keizer (zanger) (1949), een Nederlands zanger en lid van de Volendamse band BZN
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Jan Keizer en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Hoge Berg

De Hoge Berg is het hoogste punt van een keileembult op het eiland Texel. De heuvel is 15 meter hoog en ligt tussen de dorpen Den Burg en Oudeschild. Hij is ontstaan tijdens een van de ijstijden, het Saale-glaciaal, de periode waarin ook het eiland Wieringen en Gaasterland zijn ontstaan. Ondanks de geringe hoogte is de heuvel goed zichtbaar vanaf Den Helder en Wieringen en is er vanaf de top een weids uitzicht rondom. Kenmerkend voor het gebied zijn vele tuinwallen die vrijwel alle percelen omgeven. Het gebied is door de vele wandelpaden doorsneden die tussen de tuinwallen doorlopen. Uitlopers van de Hoge Berg zijn de Noordhaffel en de Zuidhaffel. De Hoge Berg is een landschapsreservaat dat wordt beschermd als nationaal landschap en beheerd wordt door Vereniging Natuurmonumenten.
Ten zuidoosten van de heuvel ligt het bos Doolhof. Direct ten oosten van het het Doolhof ligt de voormalige afgraving de Zandkuil die een insectenreservaat is. Op de Zuidhaffel ligt de Erebegraafplaats Hoge Berg Texel, waar de Georgiërs zijn begraven die omkwamen tijdens de Opstand van de Georgiërs aan het eind van de Tweede Wereldoorlog.
# Texas

Texas kan verwijzen naar:

## Plaatsnaam
### Verenigde Staten

* Texas (staat), een Amerikaanse staat
* Republiek Texas, de voorloper van deze staat
* Texas City, een plaats in diezelfde staat
* Texas County (Missouri), een county in de Amerikaanse staat Missouri
* Texas County (Oklahoma), een county in de Amerikaanse staat Oklahoma

### Australië

* Texas (Australië), een plaats in de Australische staat Queensland

### Suriname

* Texas, gangbare naam voor Devisbuiten, wijk in Paramaribo

## Volk

* Tejas (volk) of ook wel Texas, de indianenstam waarnaar de staat Texas genoemd is

## Schepen

* USS Texas, benaming voor diverse schepen van de Amerikaanse Marine:
** USS Texas (1892)
** USS Texas (BB-36)
** USS Texas (CGN-39)
** USS Texas (SSN-775)

## Overig

* Texas Instruments, een Amerikaans elektronicaconcern
* Texas (band), een Schotse popgroep
* Texas (televisieserie), een Amerikaanse televisieserie
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Texas en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Gazette van Detroit

De Gazette van Detroit was een Vlaams-Amerikaanse immigratiekrant in de Verenigde Staten bedoeld voor Vlamingen in de V.S., Canada en Vlamingen met connecties in Noord-Amerika. De krant werd opgericht in 1914 door Camille Cools (1874-1916). Tot april 2015 verscheen de krant maandelijks op papier. In december 2018 werd ook de digitale uitgave ervan stopgezet.
Alvorens zelf de Gazette van Detroit op te richten, werkte Camille Cools als correspondent voor Detroit en omgeving voor andere Vlaamse kranten: eerst (vanaf 1898) de Volksstem, daarna (van 1907 tot 1912) de Gazette van Moline. Het eerste nummer van zijn eigen krant verscheen op 13 augustus 1914. Elke week verscheen een nieuwe editie. De Gazette van Detroit kende een veel langer bestaan dan andere, gelijkaardige publicaties. De Detroitenaar, die ook in 1914 was ontstaan, ging kort na de Eerste Wereldoorlog op in de Gazette van Detroit. Met de Gazette van Moline gebeurde hetzelfde in 1940. Een blad als De Straal verscheen zelfs maar enkele maanden in 1925.
Vanaf 1920 werd de Gazette van Detroit uitgegeven door de uitgeverij 'Belgian Press', geleid door Peter Corteville. In 1951 werd diens zoon Richard Corteville eigenaar-directeur. Gedurende dertig jaar zorgde pater Ladislas Segers voor een wekelijkse bijdrage, waaronder zijn lange gedichten Bardenlied (1953-1954) en Gelmellied (1955). In de jaren 1950 werd de Gazette van Detroit op 10.000 exemplaren gedrukt, maar tijdens de volgende decennia liep het lezertal terug. Na het overlijden van Richard Corteville in 1974 kwam de krant werkelijk in moeilijkheden, zodat zij even niet verscheen. Een doorstart kwam er dankzij de vzw 'Belgian Publishing Company'. In 1979 won de krant de ANV-Visser Neerlandia-prijs voor cultuur.
In 2004 verscheen de krant tweewekelijks op 1200 exemplaren, met bijdragen in het Engels en het Nederlands. Na een sponsoractie en een donatie van de Vlaamse regering werd de krant in juli 2006 grondig vernieuwd. Elisabeth Khan-Van den Hove werd voorzitter van de 'Belgian Publishing Company' en hoofdredacteur van de krant. Vanaf 8 juli 2006 bevatte de Gazette van Detroit kleurenfoto's en nieuwe rubrieken. Ze verscheen sindsdien ook op tabloidformaat. De laatste voorzitter van de krant was David Baeckelandt. Vanuit België was Ludwig Vandenbussche veertig jaar lang vrijwillig correspondent.
Onder genealogen is deze krant bekend, onder andere omdat in de oudste edities tal van gegevens te vinden zijn over uitgeweken Vlamingen, of omwille van de oproepen tot familieleden of naamgenoten die via dit blad konden gebeuren.
# Feliz Navidad

Feliz Navidad (Spaans voor "prettige kerstdagen") is een lied van de Puerto Ricaanse zanger José Feliciano. Het werd voor het eerst uitgebracht in 1970. Het is een Kerstlied, deels gezongen in Spaans en deels gezongen in Engels.

## Het ontstaan van het nummer

Feliciano zei dat hij het nummer opnam toen hij heimwee kreeg met Kerst, zijn familie in New York miste en zijn uitgebreide familie verder weg was, terwijl hij in een studio in Los Angeles zat. Hij herinnerde zich dat hij kerstavond vierde met zijn broers, traditionele Puerto Ricaanse gerechten at, rum dronk, en ging toen kerstliederen zingen. In de woorden van Feliciano: "Het was het uiten van de vreugde die ik voelde met Kerstmis en het feit dat ik me erg eenzaam voelde. Ik miste mijn familie, ik miste de kerstliederen met hen. Ik miste het hele kerstgebeuren".

## Hitnoteringen
### Nederlandse Single Top 100

Hitnotering (week 1): 28-12-2013 Hitnotering (week 2): 27-12-2014 Hitnotering (week 3 t/m 5): 19-12-2015 t/m 02-01-2016 Hitnotering (week 6 t/m 8): 17-12-2016 t/m 31-12-2016 Hitnotering (week 9): 16-12-2017 Hitnotering (week 10): 30-12-2017 Hitnotering (week 11 t/m 13): 15-12-2018 t/m 29-12-2018 Hitnotering (week 14 t/m 16): 14-12-2019 t/m 28-12-2019 Hitnotering (week 17 t/m 21): 05-12-2020 t/m 02-01-2021 Hitnotering (week 22 t/m 26): 04-12-2021 t/m 01-01-2022 Hitnotering (week 27 t/m 31): 03-12-2022 t/m 31-12-2022 Hitnotering (week 32 t/m 36): 02-12-2023 t/m 30-12-2023 :
| Week: | 1 | | 2 | | 3 | 4 | 5 | | 6 | 7 | 8 | | 9 | | 10 | | 11 | 12 | 13 | | 14 | 15 | 16 | |
| Positie: | 65 | uit | 89 | uit | 88 | 63 | 44 | uit | 77 | 68 | 30 | uit | 97 | uit | 50 | uit | 81 | 62 | 29 | uit | 65 | 54 | 16 | uit |
| Week: | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | |
| Positie: | 93 | 47 | 26 | 20 | 12 | uit | 91 | 44 | 28 | 22 | 10 | uit | 69 | 29 | 13 | 11 | 7 | uit | 70 | 23 | 13 | 11 | 8 | uit |

### Vlaamse Ultratop 50

Hitnotering (week 1): 31-12-2022 Hitnotering (week 2): 30-12-2023 :
| Week: | 1 | | 2 | |
| Positie: | 19 | uit | 9 | uit |
Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Feliz Navidad (song) op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* ↑ José Feliciano – Feliz Navidad. dutchcharts.nl. Geraadpleegd op 8 januari 2024.
* ↑ (en) Del Barco, Mandalit, "50 Years Later, 'Feliz Navidad' Still Delivers On Its Bilingual Message", NPR, 14 december 2020. Gearchiveerd op 10 december 2021. Geraadpleegd op 10 december 2021.
# Slenk

Slenk kan verwijzen naar:
* slenk (geologie), het gezonken deel van de aardkorst tussen twee min of meer verticale breukvlakken
* getijdengeul, een geul waar eb- en vloedwater doorheen stroomt, zoals in Zeeland of het waddengebied. Bijvoorbeeld de Slenk, de (ooit buitendijkse) voortzetting van het Reitdiep
* een greppel of slootje (gewestelijke taal)
* De Slenk, natuurreservaat in Salland
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Slenk en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Home Depot

The Home Depot is een Amerikaanse keten van bouwmarkten.
Het bedrijf werd in 1978 opgericht in Marietta (Georgia) door Bernie Marcus, Arthur Blank, Ron Brill en Pat Farrah. Het doel van Home Depot was het creëren van bouwmarkten voor particulieren die groter waren dan de faciliteiten van de concurrenten. Zakenbankier Ken Langone hielp Marcus en Blank met het benodigde kapitaal.
In 2011 telde Home Depot 2248 vestigingen in de Verenigde Staten (waaronder Puerto Rico, de Maagdeneilanden en Guam), Canada, Mexico en China. In totaal zijn er zo'n 321.000 mensen werkzaam bij het bedrijf (2011).
* Home Depot-vestigingen in Noord-Amerika (2011)
* The Home Depot in East Palo Alto
* The Home Depot in Mexico-Stad
# Rietveldprijs

De Rietveldprijs is een architectuurprijs die tweejaarlijks wordt uitgereikt aan een architect die een bijzonder gebouw heeft neergezet in de stad Utrecht. De prijs is genoemd naar de Utrechtse architect Gerrit Rietveld (1888-1964).
De Stichting Rietveldprijs werd in 1990 opgericht om “de kwaliteit van de gebouwde omgeving in Utrecht te bevorderen door middel van openbare discussie”, aldus de doelstelling van de stichting.

## Prijswinnaars

| Jaar | Juryprijs | Publieksprijs |
| 1991 | het Instituut voor Psychiatrische Dagbehandeling van Abel Cahen | - |
| 1993 | de woningen van Theo Bosch in de wijk Voordorp | - |
| 1995 | het woonhuis van Mart van Schijndel aan het Pieterskerkhof | - |
| 1997 | het Universiteitsmuseum aan de Lange Nieuwstraat van Koen van Velsen | Universiteitsmuseum |
| 1999 | het Educatorium op de Uithof van OMA (Rem Koolhaas) | - |
| 2001 | de restauratie en nieuwbouw van het Utrechtse stadhuis door Enric Miralles/Benedetta Tagliabue van EMBT arquitectes associats | woonhuis Oudegracht aan de Werf van architect Robert van 't Hout |
| 2003 | de Basketbar op de Uithof van NL Architects | het kleinste huis van Utrecht, Kromme Nieuwegracht/ Drift van architecten Sluijmer & van Leeuwen |
| 2005 | de Universiteitsbibliotheek op de Uithof van Wiel Arets | Prins Clausbrug van UN studio (Ben van Berkel) |
| 2007 | - het Hijmans van den Berghgebouw in de Uithof van Erick van Egeraat associated architects (EEA) - Forum 't Zand in Leidsche Rijn van VenhoevenCS | woonpark De Woerd van Mulleners + Mulleners Architecten |
| 2009 | het Kantorenpark Papendorp van Wissing Stedebouw en Ruimtelijke Vormgeving en West 8 | bedrijfsgebouw Simed Health Care Group van DHV architects |
| 2011 | het kantoorgebouw Creative Valley (Papendorp) van GENT & MONK | Creative Valley |
| 2013 | het gebouw voor Victas Centrum voor Verslavingszorg van JDdVarchitecten | zwembad De Krommerijn (Jeanne Dekkers Architectuur en Wehrung Architecten) |
| 2015 | TivoliVredenburg van Herman Hertzberger en Patrick Fransen i.s.m. Jo Coenen, Thijs Asselbergs en NL Architects | Parkpergola Máximapark (West 8) |
| 2017 | Werkspoorkathedraal in Utrecht van MONK Architecten | Werkspoorkathedraal |
| 2020 | overkapping busstation Leidsche Rijn (Annebregje Snijders) | Hof van Cartesius (Charlotte Ernst i.s.m. RHAW architecture, Dynamo, Flux, Uitvindersgilde en Archifré) |
| 2022 | parkontwerp voor de Catharijnesingel Zuid van bureau OKRA | verbouwing van het postkantoor op de Neude door de bureaus Rijnboutt en Zecc |
| 2024 | Transformatie van mbo-vakschool van Maarten van Kesteren Architecten | Gebiedsontwikkeling Wisselspoor (fase 1) van Studioninedots en DELVA Landscape Architecture & Urbanism |

## Externe link

Website van de Stichting Rietveldpijs
* ↑ https://rietveldprijs.nl/winnaars/rietveldprijs-2001/
* ↑ Zie ook website VLUG & partners.
* ↑ In mei 2015 is Simed Health Care Group failliet verklaard.
* ↑ In 2016 ging Victas failliet.
* ↑ De Architect, Werkspoorkathedraal wint Rietveldprijs 2017, 5 oktober 2017
* ↑ Winnaars Rietveldprijs 2020 bekendgemaakt, www.rietveldprijs.nl
* ↑ Catharijnesingel Zuid wint rietveldprijs 2022
# Johannes de Doper (Titiaan)

Johannes de Doper (Italiaans: San Giovanni Battista) is een schilderij van Titiaan, dat hij omstreeks 1540 maakte. Sinds 1807 maakt het deel uit van de collectie van de Gallerie dell'Accademia in Venetië.

## Herkomst

Het schilderij is afkomstig uit de Santa Maria Maggiore in Venetië. Daar hing het rechts van het koor in de aan Johannes de Doper gewijde kapel van de familie Polani. In 1807 werd het overgebracht naar het museum.
Er zijn geen bronnen waarmee het altaarstuk nauwkeurig gedateerd kan worden. Het moet gemaakt zijn voor 1557, het jaar waarin het werd beschreven door Ludovico Dolce in Aretino, een boek over de schilderkunst. Vasari haalde het schilderij aan in de tweede editie van zijn Vite (1568): "Voor de kerk van Santa Maria Maggiore maakte hij een schilderij van Johannes de Doper in de woestijn tussen enkele rotsen" (VI, 160). Een datering rond 1540 lijkt waarschijnlijk, omdat Titiaan in deze periode het meest beïnvloed werd door de schilderkunst van de hoogrenaissance uit Toscane en Rome.
Tijdgenoten zoals Vasari en Dolce waren onder de indruk van de stilistische kenmerken van het schilderij. Onder sommige moderne critici, zoals Roberto Longhi en Rodolfo Pallucchini, kan het op minder bijval rekenen. Zij vinden het doek te gestileerd en geposeerd.

## Voorstelling

De statige figuur van de Johannes de Doper staat in het midden van het altaarstuk. Hij steekt zijn arm op, een kenmerkend gebaar dat dient om Jezus aan te duiden. Vanuit de oorspronkelijke positie van het schilderij in de kerk wijst hij naar het hoofdaltaar. Johannes is halfnaakt, gekleed in de dierenhuid van een kluizenaar en met een stok in de hand waaraan een kruis is vastgebonden. Hij wordt vergezeld door een lam, zijn typische attribuut. Links is een klif afgebeeld die door het donkere profiel de figuur van de Doper benadrukt, waardoor diepte aan de hele compositie wordt gegeven. Rechts zijn op de achtergrond een waterval, enkele bomen, bergen en dichte wolken te zien. De stroom herinnert aan de Jordaan, waar Johannes zijn dopen uitvoerde. Om de hoofdpersoon zo goed mogelijk te laten opvallen, gebruikte Titiaan een bijzonder lage horizon.
Waar Johannes vaak werd afgebeeld als een magere kluizenaar, is hij bij Titiaan een man in de kracht van zijn leven, gespierd en robuust. Deze stilistische kenmerken zijn ontleend aan een herinterpretatie van de klassieke kunst en vooral aan een dialoog op afstand met de kunst van Michelangelo en zijn volgelingen, die in die jaren de artistieke productie op het Italiaanse schiereiland en zelfs daarbuiten beïnvloedden. Titiaan was op zoek naar een synthese tussen de plastische benadering uit de Toscaanse traditie en de rijke chromatiek uit de Venetiaanse.
Het hoofd van Johannes de Doper doet denken aan het beeld van de heilige dat Donatello maakte voor de Frari in Venetië.

## Afbeelding

* Johannes de Doper - Donatello

## Literatuur

* Francesco Valcanover (1969). L'opera completa di Tiziano. Milaan: Rizzoli.
* Cecilia Gibellini (red.) (2003). Tiziano (I Classici dell'arte). Milaan: Rizzoli.