# Perzische Golfcrisis 2019-2021

Met de Perzische Golfcrisis van 2019-2020 of Amerikaans-Iraanse crisis wordt verwezen naar de sinds mei 2019 opgelopen spanningen tussen de Verenigde Staten onder de regering-Trump en Iran.

## Voorgeschiedenis

De verhoudingen tussen Iran en de VS, die in de voorgaande jaren onder de Amerikaanse president Obama waren verbeterd, verslechterden snel weer na het aantreden van de Amerikaanse president Trump in januari 2017. Op 8 mei 2018 verklaarde Trump dat de VS zich terugtrokken uit het Joint Comprehensive Plan of Action, dat onder Obama in 2015 met Iran was gesloten. Hierna werden er door de VS nieuwe economische sancties aan Iran opgelegd, waardoor de Iraanse economie verslechterde. De Iraanse olieproductie daalde begin juni 2019 tot een dieptepunt.

## Gebeurtenissen
### Mei 2019
#### Incidenten in de Straat van Hormuz

Op 5 mei 2019 kondigde nationaal veiligheidsadviseur John Bolton aan dat de USS Abraham Lincoln met een carrier strike group naar het Midden-Oosten zou worden gestuurd, evenals vier B-52 Stratofortress-bommenwerpers. Aanleiding voor deze maatregel waren berichten van de Israëlische Mossad dat Iran plannen zou hebben om Amerikaanse doelen in de Golfregio aan te vallen. Bolton sprak van een "duidelijke en onmiskenbare boodschap" gericht aan Iran.
Op 7 mei bezocht de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Pompeo onverwachts Bagdad, waar hij president Salih ontmoette en de Iraakse eerste minister Mahdi. Pompeo wees hen beiden op de verantwoordelijkheid om Amerikanen in Irak te beschermen. Het Amerikaanse marineschip USS Arlington en een aantal MIM-104 Patriots werden naar het Midden-Oosten gestuurd.
De spanning tussen de VS en Iran nam verder toe door een incident op 12 mei 2019, toen vier schepen die bij de haven van Fujairah waren aangemeerd werden aangevallen. Twee Saoedische olietankers liepen hierbij averij op. De VS beschuldigden Iran, dat een maand eerder had gedreigd de Straat van Hormuz te zullen afsluiten, ervan achter deze aanval te zitten.

#### Reacties van de VS

Op 13 mei berichtte The New York Times dat minister van Defensie Patrick Shanahan werkte aan een plan om 120.000 extra militairen naar het Midden-Oosten te sturen indien Iran Amerikaanse doelwitten zou aanvallen of zijn nucleaire programma zou hervatten. President Trump ontkende dit en zei erbij dat hij desnoods veel meer extra troepen zou sturen.
Op 19 mei waarschuwde Trump voor "het officiële einde van Iran" indien het land in gevecht zou raken met de VS.

### Juni 2019

Begin juni verklaarde president Hassan Rohani dat Iran bereid was om met de VS te praten, op voorwaarde dat de VS genoeg respect richting Iran zouden tonen. Pompeo verklaarde hierop dat de VS van hun kant bereid waren tot onderhandelingen met Iran zonder voorwaarden vooraf over diens kernprogramma, mits Iran zich "als een normaal land" zou gedragen. Iran wees dit aanbod echter van de hand en sprak van een "woordspelletje".

#### Nieuwe incidenten

Op 6 juni werd in Jemen een Amerikaanse MQ-9 Reaper neergeschoten door de Houthi's. Volgens de VS hadden de Houthi's steun gekregen van Iran.
Op 13 juni werden in de Straat van Hormuz opnieuw twee olietankers aangevallen. De VS beschuldigden Iran ervan ook achter deze nieuwe aanval te zitten. De Amerikaanse beschuldiging kreeg bijval van het VK en Saoedi-Arabië. Op 17 juni werd bekend dat er meer dan 1000 extra Amerikaanse militairen zouden afreizen naar het Midden-Oosten.
Op 20 juni schoot de Iraanse Revolutionaire Garde een Amerikaanse Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk neer boven de Straat van Hormuz. Volgens de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Zarif had de drone het Iraanse luchtruim geschonden. Amerikaanse woordvoerders ontkenden dit en zeiden dat de drone zich in het internationale luchtruim bevond. Hossein Salami, een woordvoerder van de IRG, verklaarde dat hiermee een duidelijk bericht richting de VS werd afgegeven dat het Iraanse territorium streng werd bewaakt tegen vreemde indringers. Trump gaf in reactie op het incident toestemming voor aanvallen op enkele Iraanse doelwitten, maar deze aanvallen werden op het laatste moment afgeblazen.
De United States Cyber Command voerde in samenwerking met de United States Central Command cyberaanvallen uit op Iraanse computersystemen. Iran werd ervan beschuldigd mee te werken aan plannen voor een aanval op een olietanker. Op verzoek van de VS kwam de VN-Veiligheidsraad bijeen om de kwestie te bespreken.

### Juli 2019
#### Nieuwe incidenten

Op 18 juli meldde president Trump dat de USS Boxer, een schip van de Amerikaanse marine, een Iraanse drone had vernietigd omdat die het schip te dicht was genaderd. Dit bericht werd echter ontkend door de Iraans plaatsvervangend minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi.
Op 20 juli werd de Stena Impero, een olietanker die onder Britse vlag door de Straat van Hormuz voer, door de IRG geënterd en in beslag genomen. De tanker werd naar de haven van Bandar Abbas gebracht. Volgens een brief van Iran aan de VN zou de olietanker in botsing zijn gekomen met een Iraanse vissersboot, die hierdoor was beschadigd. Ook zou de tanker Iraanse waarschuwingen hebben genegeerd. Twee maanden later mocht de Stena Impero de haven van Bandar Abbas weer verlaten.

#### Operation Sentinel

Op 19 juli kondigde de Amerikaanse Central Command een nieuwe internationale maritieme operatie in het Midden-Oosten aan, "Operation Sentinel", die gericht was op stabilisatie en het verminderen van de spanningen. Operation Sentinel richtte zich op de Perzische Golf, de Straat van Hormuz, de Bab el Mandeb en de Golf van Oman. In augustus sloten het Verenigd Koninkrijk en Australië zich bij Operation Sentinel aan. In september kreeg Operation Sentinel de nieuwe naam International Maritime Security Construct, om nog meer landen ertoe aan te sporen zich aan te sluiten. Op 18 september sloot Saudi-Arabië zich bij de operatie aan. Op 20 september volgden de Verenigde Arabische Emiraten. Begin november 2019 sloot ook Albanië zich aan en in maart 2020 volgde Litouwen.

### December 2019-januari 2020: raketaanvallen

Vanaf december 2019 liep de spanning tussen de VS en Iran opnieuw snel op. Op 27 december kwam een Amerikaanse aannemer om het leven tijdens een raketaanval op K-1 Air Base, een militaire basis in de Iraakse provincie Kirkoek. De Verenigde Staten beschuldigden Kata'ib Hezbollah, een door Iran gesteunde militante beweging, ervan achter deze aanval te zitten. De VS reageerden met luchtaanvallen op vijf bases van Kata'ib Hezbollah in Irak en Syrië. Daarbij vielen volgens Iraakse bronnen zeker 25 doden en 55 gewonden.
Begin januari kwamen twee hooggeplaatste Iraanse militairen, Qasem Soleimani en Abu Mahdi al-Muhandis, om het leven door een Amerikaanse drone-aanval nabij de internationale luchthaven van Bagdad. Op 8 januari dreigde er opnieuw escalatie, toen de Iraanse Revolutionaire Garde twee legerbases in Irak bombardeerde waar zowel Iraakse als Amerikaanse militairen gelegerd waren. Hoewel in eerste instantie werd gemeld dat hierbij geen slachtoffers waren gevallen, werd enkele weken later bekend dat er meer dan 100 gewonden aan Amerikaanse zijde waren gevallen. Hassan Nasrallah, de secretaris-generaal van Hezbollah, deed een oproep aan Iran en diens bondgenoten om Soleimani's dood te wreken en de VS uit het Midden-Oosten te verdrijven.
Op 26 januari werden er drie raketten afgevuurd op de Amerikaanse ambassade in Bagdad, in de versterkte Groene Zone. Daarbij viel ten minste één gewonde, volgens andere berichten drie. Onduidelijk bleef wie de raketten had afgevuurd, maar de Amerikaanse regering hield de door Iran gesteunde militaire facties in Irak verantwoordelijk.

#### Neerschieten Ukraine International Airlines-vlucht 752

Op 8 januari werd Ukraine International Airlines-vlucht 752 neergeschoten boven Iran, kort nadat deze vlucht was opgestegen vanaf de internationale luchthaven Imam Khomeini. Alle 176 inzittenden van het toestel kwamen om het leven. Enkele dagen later gaf het Iraanse leger toe dat het neergeschoten toestel was aangezien voor een vijandige kruisraket, in de nasleep van de eerdere Amerikaanse luchtaanvallen.

### Februari 2020

Op 13 februari nam de Amerikaanse Senaat een resolutie aan waarmee Trumps militaire macht werd ingeperkt, zodat hij niet zomaar een oorlog tegen Iran kon beginnen. Trump kondigde aan de resolutie te zullen vetoën en deed dit enkele maanden later, op 6 mei.

### Maart 2020

Op 11 maart werd kamp Taji, een luchtmachtbasis in Irak, getroffen door 15 Katjoesja-raketten. Twee Amerikaanse en een Britse soldaat van het Royal Army Medical Corps kwamen daarbij om het leven. Twaalf andere Amerikaanse soldaten en enkele CJTF–OIR-leden, waaronder een Poolse soldaat, raakten gewond. De VS reageerden met luchtaanvallen op doelwitten van Kata'ib Hezbollah in Karbala en Babylon. Volgens een Iraakse militaire woordvoerder kwamen daarbij drie soldaten, twee politiemannen en een gewone burger om het leven. Op 14 maart volgde een tweede aanval met tientallen raketten op kamp Haji. Daarbij raakten enkele soldaten van de internationale coalitie en twee Iraakse soldaten gewond.

### April 2020

Op 3 april verklaarde Mohammad Bagheri, de stafchef van de Strijdkrachten van Iran, dat Iran "stevig zou antwoorden" als de VS de veiligheid van Iran zou bedreigen.
Op 15 april werden zes schepen van de Amerikaanse marine, terwijl ze bezig waren met een oefening in het noordelijk deel van de Perzische Golf, op een "gevaarlijke en intimiderende manier" benaderd door elf marineschepen van de IRG. Een van de Iraanse schepen zou een Amerikaanse schip op minder dan tien meter afstand zijn genaderd. President Trump reageerde een week later op het incident met een bericht op Twitter, waarin hij de Amerikaanse marien beval om Iraanse schepen die Amerikaanse schepen lastigvielen "neer te schieten en te vernietigen".

### Mei 2020

Op 10 mei lanceerde in de Golf van Oman het Iraanse fregat Jamaran per ongeluk een Noor-raket op een schip van de eigen vloot, de Konarak. Daarbij vielen 19 doden en 15 gewonden.

## Iraans kernprogramma
### Iraanse terugtrekking uit het JCPoA

In mei 2019 maakte Iran bekend dat het zich niet langer zou houden aan bepaalde voorwaarden uit de Joint Comprehensive Plan of Action, het in 2015 gesloten nucleaire akkoord. Een jaar eerder had Trump de steun aan dit akkoord al volledig opgezegd. President Rohani stelde een termijn van 60 dagen aan onder meer de Europese Unie voor het realiseren van nieuwe voorwaarden om de overeenkomst in stand te kunnen houden.
Op 5 januari 2020 trad Iran helemaal uit de JCPoA.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel 2019–2020 Persian Gulf crisis op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* ↑ Europese buitenlandministers komen vrijdag in spoed bijeen over Iran. Het LaatsteNieuws (6 januari 2020). Geraadpleegd op 18 februari 2020.
* ↑ (en) Mark Landler, Trump Abandons Iran Nuclear Deal He Long Scorned. New York Times (8 mei 2018). Geraadpleegd op 18 februari 2020.
* ↑ (en) Iran's Oil Production Has Hit Historic Lows As Saudis Take Market Share. Radio Farda (4 juni 2019). Geraadpleegd op 7 mei 2020.
* ↑ (en) Scoop: Israel passed White House intelligence on possible Iran plot. Axios (6 mei 2019). Geraadpleegd op 26 mei 2020.
* ↑ (en) Bolton: U.S. sending Navy strike group to Iran to send "clear message". Axios (7 mei 2019). Geraadpleegd op 26 mei 2020.
* ↑ (en) Pompeo on surprise Iraq visit amid rising Iran tensions. Al Jazeera (8 mei 2019). Geraadpleegd op 27 mei 2020.
* ↑ (en) US sends Patriots, warship to Middle East amid Iran tensions. Al Jazeera (12 mei 2019). Geraadpleegd op 28 mei 2020.
* ↑ (en) Four ships 'sabotaged' in the Gulf of Oman amid tensions. British Broadcasting Corporation (13 mei 2019). Geraadpleegd op 18 februari 2020.
* ↑ (en) Trump says he’d send ‘a hell of a lot more’ than 120,000 troops to fight Iran if it came to that. Business Insider (14 mei 2019). Geraadpleegd op 28 mei 2020.
* ↑ (en) Trump warns Iran not to fight the US: ‘That will be the official end of Iran’. CNBC (19 mei 2019). Geraadpleegd op 28 mei 2020.
* ↑ (en) More U.S. Navy Personnel Deployed to Middle East Than Anywhere Else. United States Naval Institute (24 juni 2019). Geraadpleegd op 8 juni 2020.
* ↑ (en) U.S. prepared to talk to Iran with 'no preconditions', Iran sees 'word-play'. Geraadpleegd op 29 mei 2020.
* ↑ (en) U.S. blames Iran for helping Houthi rebels shoot down drone in Yemen. Reuters (16 juni 2019). Geraadpleegd op 29 mei 2020.
* ↑ (en) Saudis, UK agree that Iran behind attacks, Iran denies involvement. The Jerusalem Post (14 juni 2019). Geraadpleegd op 19 februari 2020.
* ↑ (en) Gulf crisis: US sends more troops amid tanker tension with Iran. British Broadcasting Corporation (19 juni 2019). Geraadpleegd op 27 mei 2020.
* ↑ (en) U.S. Navy Surveillance Drone Shot Down by Iran is RQ-4A Global Hawk BAMS-D, Not MQ-C Triton: Confirms CENTCOM. DefPost (20 juni 2019). Gearchiveerd op 7 juni 2020. Geraadpleegd op 18 mei 2020.
* ↑ (en) Iran Shot Down a $176 Million U.S. Drone. Here's What to Know About the RQ-4 Global Hawk. Time (21 juni 2019). Geraadpleegd op 19 mei 2020.
* ↑ (en) Trump says Iranian shootdown of US military drone may have been a 'mistake'. ABC News (20 juni 2019). Geraadpleegd op 8 juni 2020.
* ↑ (en) Strikes on Iran Approved by Trump, Then Abruptly Pulled Back. The New York Times (20 juni 2019). Geraadpleegd op 29 mei 2020.
* ↑ (en) U.S. Carried Out Cyberattacks on Iran. The New York Times (22 juni 2019). Geraadpleegd op 29 mei 2020.
* ↑ (en) GLOBAL AFFAIRS U.S. requests UN Security Council meeting on Iran – diplomats. Rappler (22 juni 2019). Geraadpleegd op 19 mei 2020.
* ↑ (en) US Navy ship 'destroyed' an Iranian drone, Trump says (19 juli 2019). Geraadpleegd op 31 mei 2020.
* ↑ ‘Brits marineschip waarschuwde Iraniërs vlak voor enteren olietanker’. Algemeen Dagblad (21 juli 2019). Geraadpleegd op 31 mei 2020.
* ↑ (en) Iran pens letter to UN to clarify on seizure of UK oil tanker. Mehr News Agency (24 juli 2019). Gearchiveerd op 25 juli 2019. Geraadpleegd op 31 mei 2020.
* ↑ Iran: ‘Stena Impero’ mag weg. Nieuwsblad Transport (24 september 2019). Geraadpleegd op 31 mei 2020.
* ↑ (en) US announces 'multinational maritime effort' to secure Gulf waters amid seizure of tankers. i24 News (21 juli 2019). Geraadpleegd op 20 mei 2020.
* ↑ (en) UK caught in middle of US power play with Iran. The Guardian (15 augustus 2019). Geraadpleegd op 26 mei 2020.
* ↑ (en) Australia Joins International Maritime Security Construct in the Gulf. Homeland Security Today (22 augustus 2019). Geraadpleegd op 26 mei 2020.
* ↑ (en) U.S.-led Gulf maritime coalition 'rebranded' to attract more countries. Politico (8 mei 2019). Geraadpleegd op 26 mei 2020.
* ↑ (en) U.S. Mobilizes Maritime Coalition in Persian Gulf. The Iran Primer (18 september 2020). Geraadpleegd op 26 mei 2020.
* ↑ (en) UAE joins naval security coalition in the Gulf. Defense News (20 september 2020). Geraadpleegd op 26 mei 2020.
* ↑ (en) U.S. Central Command welcomes Albania's participation in the International Maritime Security Construct (IMSC). United States Central Command (1 november 2019). Geraadpleegd op 26 mei 2020.
* ↑ (en) Lithuania Joins the International Maritime Security Construct. United States Naval Forces Central Command (26 maart 2020). Geraadpleegd op 26 mei 2020.
* ↑ (en) American Contractor Killed in Rocket Attack in Iraq. New York Times. Geraadpleegd op 25 februari 2020.
* ↑ (en) US attacks Iran-backed militia bases in Iraq and Syria. British Broadcasting Corporation (30 december 2019). Geraadpleegd op 25 februari 2020.
* ↑ (en) Trump aides call U.S. strikes on Iraq and Syria 'successful,' warn of potential further action. Reuters (29 december 2019). Geraadpleegd op 25 februari 2020.
* ↑ Vergeldingsactie Iran: raketaanval op Amerikaanse doelen in Irak. nu.nl (8 januari 2020). Geraadpleegd op 5 mei 2020.
* ↑ (en) Number of US troops wounded in Iran attack now at 110: Pentagon. ABS-CBN Corporation (22 februari 2020). Geraadpleegd op 5 mei 2020.
* ↑ (en) Hezbollah: It's time for Iran's allies to start working to avenge Soleimani. Reuters (12 januari 2020). Geraadpleegd op 31 mei 2020.
* ↑ (en) US embassy in Iraq hit by rocket attack, wounding at least one. The Guardian (27 januari 2020). Geraadpleegd op 31 mei 2020.
* ↑ Commandant Iran: 'Beslissing binnen tien seconden genomen, dat was een fout'. NOS Nieuws (11 januari 2020). Geraadpleegd op 6 mei 2020.
* ↑ Iran geeft neerhalen Boeing toe, noemt het een menselijke fout. NOS Nieuws (11 januari 2020). Geraadpleegd op 6 mei 2020.
* ↑ Senaat stemt in met inperken Trumps militaire macht. Trouw (13 februari 2020). Geraadpleegd op 31 mei 2020.
* ↑ (en) Trump Vetoes Measure Demanding Congressional Approval for Iran Conflict. New York Times (6 mei 2020). Geraadpleegd op 8 juni 2020.
* ↑ (en) Iraq: British soldier and two US troops killed in 'd. Sky News (12 maart 2020). Geraadpleegd op 7 juni 2020.
* ↑ (en) Polish soldier injured in Iraq rocket attack. The First News (12 maart 2020). Geraadpleegd op 7 juni 2020.
* ↑ (en) Iraqi civilian among six dead in US airstrikes. The Telegraph (13 maart 2020). Geraadpleegd op 7 juni 2020.
* ↑ (en) Iraq base attack: Coalition and Iraqi troops hurt as Taji targeted again. British Broadcasting Corproation (14 maart 2020). Geraadpleegd op 7 juni 2020.
* ↑ (en) Iran's top commander warns US against threatening security. Global Times (3 april 2020). Geraadpleegd op 7 juni 2020.
* ↑ VS beschuldigen Iran van lastigvallen Amerikaanse schepen. Dagblad van het Noorden (16 april 2020). Geraadpleegd op 7 juni 2020.
* ↑ (en) Trump on Twitter tells US Navy to 'shoot down and destroy' Iranian boats that harass US ships. CNN (23 april 2020). Geraadpleegd op 7 juni 2020.
* ↑ Raket Iran raakt per abuis eigen schip: 19 doden. NRC Handelsblad (11 mei 2020). Geraadpleegd op 7 juni 2020.
* ↑ Iran trekt zich gedeeltelijk terug uit het nucleaire akkoord. Centrum Informatie en Documentatie Israël (8 mei 2019). Geraadpleegd op 28 mei 2020.
* ↑ Iran laat bepalingen van nucleair akkoord helemaal los: "Hun kernprogramma kan nu snel vorderingen maken". Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie (5 januari 2020). Geraadpleegd op 5 mei 2020.