OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ajjoebiden

De Ajjoebiden (Arabisch: الأيوبيون) (of Ayyubiden of andere spellingvarianten) was een islamitische dynastie van Koerdische oorsprong, die in de 12e en 13e eeuw heerste over (delen van) Syrië, Egypte en Noord-Irak.

## Geschiedenis

De dynastie werd gesticht door Saladin (Salah ad-Din Yoessoef bin Ajjoeb), die in 1169 met zijn oom Shirkuh Egypte veroverde voor de heerser Nur ad-Din van de Zengiden van Damascus.
In 1172 versloeg Saladin de laatste kalief van de Fatimiden. De Fatimiden waren ismaïlieten, een tak van het sjiisme. Saladin kon de Egyptenaren opnieuw tot het soennisme bekeren. In tegenstelling tot de Fatimiden erkende Saladin de autoriteit van de Abbasidische kalief in Bagdad.
Toen Nur ad-Din in 1174 stierf, verklaarde Saladin diens zoon As-Salih Ismail al-Malik de oorlog en veroverde Damascus. Ismail vluchtte naar Aleppo, waar hij weerstand bleef bieden aan Saladin, tot hij in 1181 vermoord werd. Hierna veroverde Saladin het grootste deel van het binnenland van Syrië.
In 1187 vond de Slag bij Hattin plaats tegen de kruisvaardersstaten en veroverde Saladin Jeruzalem.
Saladin stierf in 1193, kort nadat hij met Richard I "Leeuwenhart" van Engeland een verdrag had getekend waarbij hij een smalle kuststrook tussen Asjkelon en Antiochië aan de kruisvaarders liet.
Na Saladins dood vochten zijn zoons en broers om de macht. Het lukte Saladins broer Al-Adil I in 1200 het rijk te beheersen. Bij diens dood in 1218 deed zich hetzelfde proces voor, evenals bij de dood van zijn zoon Al-Kamil in 1238.
In 1250 werd Turanshah door de mammelukkengeneraal Aibek gedood, die daarop de Bahri-dynastie stichtte in Egypte.
De laatste sultan An-Nasir Yusuf vluchtte naar Syrië en viel in de handen van de Mongolen.
In de Slag bij Ain Jalut op 3 september 1260 in Palestina versloeg de mammelukse generaal Baibars de Mongolen (hun eerste grote nederlaag) en veroverde Syrië.

## Lijst van heersers

* Saladin 1174–1193
* Al-Aziz 1193–1198
* Al-Mansur 1198–1200
* Al-Adil I 1200–1218
* Al-Kamil 1218–1238
* Al-Adil II 1238–1240
* As-Salih Ajjoeb 1240–1249
* Al-Ashraf 1250–1254
# Tornio

Tornio (Zweeds: Torneå) is een gemeente in het Finse landschap Lapland. De gemeente heeft een totale oppervlakte van 1.188,7 km² en telt 21.227 inwoners (2022).
Een van de producten waar het plaatsje bekend om staat, is het biermerk Lapin Kulta.

## Ligging

Tornio vormt een dubbelstad met zijn Zweedse buur Haparanda aan de overzijde van de rivier Torne, die hier uitmondt in de Botnische Golf. Er is veel verkeer tussen beide steden. Het eiland in de monding van de rivier is van Tornio. De rivier is nauwelijks begaanbaar voor schepen.

## Klimaat

Tornio heeft een subarctisch klimaat dat beperkt wordt getemperd door de aanwezigheid van de zee. Het kent een warme zomer die overigens maar van korte duur is. De temperatuur over het hele jaar is 2,6°C. De neerslag is redelijk evenwichtig gespreid over het hele jaar en is iets meer dan 600 millimeter op jaarbasis.

## Economie

In de plaats staat de belangrijkste fabriek van roestvast staalbedrijf Outokumpu. Het chromieterts wordt vanuit Kemi aangevoerd. In 1976 werd het eerste erts verwerkt en de fabriek had toen een capaciteit van 50.000 ton op jaarbasis. Inmiddels is de capaciteit uitgebreid naar 1,2 miljoen ton per jaar. De fabriek in een geïntegreerd staalbedrijf met vlamboogovens, walserijen en andere installaties voor de verder afwerking van het roestvast staal. Outokumpu Shipping Oy verzorgt het zeetransport naar klanten en deel van het staal gaat naar de Outokumpu fabriek in Terneuzen voor verdere behandeling.

## Vervoer

Tornio ligt aan de Europese weg 75; heeft samen met Kemi een vliegveld voor binnenlandse vluchten en heeft een bus- en treinstation. Het treinstation wordt alleen nog gebruikt voor goederenvervoer. Voor reizigers is er de halte Tornio-Itäinen (Tornio-Oost). Eenmaal per dag komt er een trein voorbij; ofwel een trein naar Kemi (zuidwaarts) ofwel een trein naar Kolari (noordwaarts). Het meest gebruikte openbaar vervoer is de bus.
Tornio heeft sinds 1919 ook een spoorverbinding met het Zweedse Haparanda. Dit is de enige spoorverbinding tussen Finland en Zweden. Op deze lijn is in 1992 het personenvervoer gestaakt. De lijn is uitgevoerd in zowel het Finse breedspoor als het Zweedse normaalspoor.
De haven van Tornio is zes maanden per jaar onbereikbaar vanwege het dichtvriezen van de Botnische Golf. IJsbrekers moeten ervoor zorgen dat de haven over zee enigszins bereikbaar blijft.

## Bezienswaardigheden

Er is een museum over de historie van het Tornedalen (Tornionlaaksonmuseo) en de Alatorniokerk uit 1797; een van de grootste kerken van noord Finland.
* Orthodoxe kerk (2007)
* Stadhuis (2007)

## Geboren in Tornio

* Kalle Palander (1977), alpineskiër
* Henri Sillanpää (1979), voetballer
* Teemu Tainio (1979), voetballer
* ↑ (en) Outokumpu Tornio - Stainless steel, geraadpleegd op 12 november 2019
# Air Terjun (Siulak)

Air Terjun is een bestuurslaag in het regentschap Kerinci van de provincie Jambi, Indonesië. Air Terjun telt 573 inwoners (volkstelling 2010).
# Sociale zuivering

Sociale zuivering verwijst in een meer figuurlijke betekenis naar een proces waarbij een groep in de samenleving zich systematisch wil ontdoen van een groep die als afwijkend en ongewenst wordt ervaren. De afwijking kan bijvoorbeeld politiek, etnisch of cultureel zijn. De zuivering kan onder andere bestaan uit systematisch dwarsbomen, pesterijen, de-individualisering, ontslag, een beroepsverbod, vervolging, opsluiting, verbanning of doding. In sommige gevallen 'verdwenen' dissidenten spoorloos en vernamen hun verwanten niets meer van ze.

## Voorbeelden sociale zuivering

Enkele fenomenen met duidelijke kenmerken van zuiveringen:
* etnische zuivering (algemeen)
* heksenjacht (algemeen)
* pogrom (algemeen)
* jodenvervolging (Europa)
Voorbeelden van historische zuiveringen:
* Bartholomeusnacht (Frankrijk)
* collectivisatie in de Sovjet-Unie
* Culturele Revolutie (China)
* Grote Zuivering (Sovjet-Unie)
* heksenvervolging (Europa)
* Holocaust (nazi-Duitsland)
* Kristallnacht (nazi-Duitsland)
* mccarthyisme (Verenigde Staten)
* verdrijving van de bevolking door de Rode Khmer (Cambodja)
* zuivering (naoorlogse maatregelen tegen Nederlandse collaborateurs)
# Anisacate fuegianum bransfieldi

Anisacate fuegianum bransfieldi is een spinnenondersoort in de taxonomische indeling van de nachtkaardespinnen (Amaurobiidae).
Het dier behoort tot het geslacht Anisacate. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door Usher.
# Cibatu Tiga

Cibatu Tiga is een bestuurslaag in het regentschap Bogor van de provincie West-Java, Indonesië. Cibatu Tiga telt 4222 inwoners (volkstelling 2010).
# Emmanuel Todd

Emmanuel Todd (geboren 16 mei 1951 in Saint-Germain-en-Laye, Frankrijk) is een Frans antropoloog, demograaf, historicus en essayist.
Hij deed onderzoek aan het Institut national d'études démographiques (INED) inzake familiale structuren over de hele wereld en hun invloed op overtuigingen, ideologieën, politieke systemen en historische gebeurtenissen.
Todd publiceerde een hele reeks bijdragen in historisch-wetenschappelijke en politieke publicaties, en is (mede-)auteur van meer dan twintig – soms erg succesvolle - essays, waarvan vele gebaseerd waren op zijn hypothese dat ideologieën, politieke en religieuze systemen bepaald worden door familiale structuren en demografische variabelen. Hij maakte naam door reeds in 1976 in La Chute Finale (“De Afbraak”) het uiteenvallen van de Sovjet-Unie te voorspellen, op basis van de stijgende kindersterfte. In 2024 publiceerde hij het boek La Défaite de l'Occident (“De ondergang van het Westen”), over de dynamiek van het verval van de Westerse wereld, met de ineenstorting van Amerika als kernpunt.
Zijn standpunten over de euro, Europa, Rusland, geopolitiek en protectionisme zijn controversieel en hebben soms tot verhitte debatten geleid.

## Publicaties

Enkele van zijn meest bekende werken, waarvan sommige ook in het Nederlands vertaald:
* (fr) Todd, Emmanuel (11 januari 2024). La Défaite de l'Occident. ISBN 9782073041135.
* Todd, Emmanuel (5 oktober 2015). Wie is Charlie? xenofobie en de nieuwe middenklasse. ISBN 9789023496557.
* Todd, Emmanuel (2004). Wereldmacht Amerika - essay over het verval van het Amerikaanse systeem. Prometheus.
* Todd, Emmanuel (1977). De afbraak. Het onherroepelijke einde van het Kremlin. Manteau. ISBN 9789022305997.
# Ajibarang Kulon

Ajibarang Kulon is een bestuurslaag in het regentschap Banyumas van de provincie Midden-Java, Indonesië. Ajibarang Kulon telt 8017 inwoners (volkstelling 2010).
# Rode Ajah

De Rode Ajah is in de boekenserie Het Rad des Tijds, geschreven door Robert Jordan, een van de zeven Ajahs van de Aes Sedai in Tar Valon. De Rode Ajah is de grootste bestaande Ajah.
Het doel van de Rode Ajah is het opsporen en stillen van mannelijke geleiders zodat ze door de smet van de Duistere op Saidin niet krankzinnig worden. Door dit doel hebben Rode zusters over het algemeen een afkeer van mannen in het algemeen.
Sinds Elaida do Avriny a'Roihan zich in een revolte de stola van de Amyrlin Zetel toe-eigende is de Rode Ajah als enige van de zeven in haar geheel trouw aan haar gebleven. Later wordt de Rode zuster Tarna Feir haar Hoedster der Kronieken.
Tarna Feir is ook degene die het doel van de Rode Ajah vervormt: door het schoonmaken van Saidin door de Herrezen Draak, Rhand Altor, hoeven mannen niet meer bang te zijn voor de smet. Sindsdien mag de Rode Ajah zwaardhanden binden, mits zij Asha'man zijn.
# Cibeber (Manonjaya)

Cibeber is een bestuurslaag in het regentschap Tasikmalaya van de provincie West-Java, Indonesië. Cibeber telt 3854 inwoners (volkstelling 2010).
# Peter Hlinka

Peter Hlinka (Prešov, 5 december 1978) is een profvoetballer uit Slowakije, die sinds de zomer van 2010 als middenvelder onder contract staat bij FK Austria Wien. Hij speelde ook profvoetbal in zijn vaderland Slowakije.

## Interlandcarrière

Hlinka maakte deel uit van het Slowaaks voetbalelftal dat deelnam aan het voetbaltoernooi bij de Olympische Spelen in Sydney, Australië. Hij speelde 28 interlands (één doelpunt) voor de nationale A-ploeg in de periode 2002-2006. Hlinka maakte zijn debuut op 17 april 2002 in het vriendschappelijke duel tegen België in Brussel, dat eindigde in een 1-1 gelijkspel.

## Erelijst
### SK Rapid Wien

* Oostenrijks landskampioen
    2005
# Ajinembah

Ajinembah is een bestuurslaag in het regentschap Karo van de provincie Noord-Sumatra, Indonesië. Ajinembah telt 859 inwoners (volkstelling 2010).
# Orr Island

Orr Island is een eiland in de Alexanderarchipel in de Alaska Panhandle in het zuidoosten van Alaska in de Verenigde Staten.

## Geografie

Het eiland heeft een lengte van 14 kilometer en is drie kilometer breed. Het ligt tussen Marble Island in het westen en El Capitan Island in het oosten. Ten noorden van het eiland ligt Kosciusko Island, ten noordoosten Spanberg Island en ten zuidoosten Tuxekan Island. Ten oosten van het eiland ligt de El Capitan Passage die het eiland scheidt van El Capitan Island en van het Prins van Waleseiland. In het zuiden ligt de Sea Otter Sound.

## Geschiedenis

Het eiland werd voor het eerst genoemd door E.F. Dickins, een medewerker van de United States National Geodetic Survey, ter ere van kapitein Cyrus Orr.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Isola di Orr op de Italiaanstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Orr Island
# Monticello (Utah)

Monticello is een plaats (city) in de Amerikaanse staat Utah. Het is de hoofdplaats van San Juan County.

## Verkeer

Monticello ligt aan U.S. Route 191, die Utah van noord naar zuid doorloopt en de stad verbindt met Moab in het noorden en met Blanding in het zuiden. De stad is het eindpunt van U.S. Route 491, die vanuit Dove Creek Monticello bereikt.
Vanuit Monticello kan men het Canyonlands National Park bereiken. Het Needles District van het park is 79 km van Monticello via Utah State Route 211, een aftakking van route 191 tussen Monticello en Moab. Die weg leidt tevens langs het Newspaper Rock State Historic Monument.
Monticello heeft een eigen vliegveld, Monticello Airport, op ongeveer 6,5 km ten noorden van het centrum aan de oostzijde van Route 191. Dit vliegveld werd geopend in 2011 en verving het vorige dat aan de overkant van de weg lag.

## Mijnbouw

In Monticello werd van 1942 tot 1960 een mijn geëxploiteerd waar uranium en vanadium werd gewonnen voor het Amerikaans atoomwapenprogramma. De site wordt nu gesaneerd en heringericht. Op de plaats van de vroegere mijn is nu een golfbaan aangelegd.

## Demografie

Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 1958. In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 1922, een daling van 36 (-1,8%).

## Geografie

Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van 6,7 km², geheel bestaande uit land.

## Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 52 km rond Monticello.

## Externe link

* (en) Statistieken, kaarten en andere informatie over Monticello op city-data.com
* ↑ EPA Superfund Program: Monticello Mill Tailings (USDOE), Monticello, UT. Gearchiveerd op 16 april 2016. Geraadpleegd op 17 februari 2016.
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Census 2000 Summary File 1
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Population estimates (July 2006)
# Tankkaart

Een tankkaart (in Vlaanderen) of tankpas of brandstofpas (in Nederland) is een kaart waarmee een werknemer op de kosten van de werkgever kan tanken.
Dit is in België een extralegaal voordeel aangezien er geen RSZ-bijdragen worden betaald op een tankkaart indien de werknemer ook een bedrijfswagen heeft. Dit geldt ook voor woon-werkverkeer met de eigen auto op voorwaarde dat de onkosten verbonden aan deze verplaatsingen niet op een andere manier worden gecompenseerd. Tankkaarten zijn fiscaal voordelig en worden vaak in combinatie met een bedrijfswagen aangeboden als deel van het vergoedingspakket.
In Nederland zijn aantoonbare autokosten fiscaal aftrekbaar voor ondernemers. Om die reden wordt de tankpas veel gebruikt door zowel kleine (zzp'ers, vof) als middelgrote (mkb) ondernemers. Periodiek ontvangt de ondernemer een verzamelfactuur van de tankpasaanbieder waarop de gemaakte kosten en de betaalde btw is vermeld. Naast brandstofkosten is het ook mogelijk andere diensten te betalen met een tankpas bijvoorbeeld een parkeergarage. Met een merkenpas, zoals van Shell of Q8, kunnen minder diensten afgerekend worden dan met een universele tankpas, zoals van Tankpas.nl, Travelcard & MKB Brandstof. Extra zaken die afgerekend kunnen worden zijn de diensten van een autowasstraat en parkeergarage, of tol of pechhulp en bij sommige zelfs het klein onderhoud bij vakgarages.
# Cibeber I

Cibeber I is een bestuurslaag in het regentschap Bogor van de provincie West-Java, Indonesië. Cibeber I telt 9632 inwoners (volkstelling 2010).
# Akang Siwah

Akang Siwah is een bestuurslaag in het regentschap Gayo Lues van de provincie Atjeh, Indonesië. Akang Siwah telt 324 inwoners (volkstelling 2010).
# Krambambouli

Krambambouli, zo wordt geheten is een studentenlied. Het lied bestaat uit vijf strofes en bezingt een gelijknamige brandewijn uit Oost-Europa. Door een vertaalfout in de eerste strofe ("dat schuimend blond studentennat") denken veel studenten ten onrechte dat het drinklied over een soort van bier gaat. 'Krambambouli' wordt gezongen tijdens cantussen.
In het meer traditionele circuit van de studentenclubs in het Seniorenkonvent gaat het zingen van het lied soms gepaard met het drinken van de drank. De krambambouli wordt dan bereid volgens een strikt protocol, waarbij enkele deelnemers de ingrediënten wijn, rum en suiker verpersoonlijken. Na een uitgebreid ritueel en de gepaste formules wordt het mengsel in brand gestoken. Deze gewoonte is overgewaaid uit Duitsland, waar ze bekendstaat als de zogenaamde 'Feuerzangenbowle' of 'Krambamboulikneipe.

## Achtergronden

Oorspronkelijk bestond het lied uit 49 strofen. Het werd voor het eerst gepubliceerd in 1745 en twee jaar later uitgebreid tot 102 strofen door Christoph Friedrich Wittekind. De melodie zou gebaseerd zijn op een Duitse volksmelodie uit Göttingen.
Oorspronkelijk was 'Crambambuli' de naam van een kersenjenever die sinds 1598 geproduceerd werd in stokerij Der Lachs te Gdansk, door de uitgeweken Nederlandse mennoniet Ambrosius Vermeulen. Die stad lag toentertijd in het Pools-Litouwse Gemenebest, waardoor de drank verspreid geraakte tot in Wit-Rusland. Toen Wit-Rusland in 1991 onafhankelijk werd na de ineenstorting van de Sovjet-Unie, moest het op zoek naar nationale symbolen. 'Krambamboulja' wordt er sindsdien gepromoot als nationale drank.
Het schijnbaar nonsensicale woord 'krambambouli' is een verbastering van 'kranawita' (OudHoogduits voor 'jeneverbes') en 'blamp' (Rotwelsh voor 'alcoholische drank'). Nadien is de merknaam 'Crambambuli' uitgegroeid tot een soortnaam voor alle vormen van schnaps onder Duitstalige studenten.

## Nederlandse vertaling

De liedtekst werd in 1902 naar het Nederlands vertaald door studentenleider Jef Vanden Eynde. De eerste vijf strofes worden in het Nederlands het meest gezongen. Deze strofes zijn opgenomen in de Nederlandstalige Studentencodex, uitgegeven door het KVHV.
* ↑ Gemoets, Wim, Peto Verbum: studentenliederen onder de loep genomen. Veto. Gearchiveerd op 30-4-2018. Geraadpleegd op 26-02-2018.
* ↑ (de) Krambambouli. Wikisource. Gearchiveerd op 27 februari 2018. Geraadpleegd op 26-02-2018.
* ↑ Codex Studiosorum Bruxellensis. Gearchiveerd op 27-2-2018. Geraadpleegd op 26-02-2018.
* ↑ Studentencodex. KVHV.
# Montižana

Montižana is een plaats in de gemeente Poreč in de Kroatische provincie Istrië. De plaats telt 55 inwoners (2001).
# Qurius

Qurius was een Nederlandse beursgenoteerde onderneming, actief op het gebied van informatiesystemen (ICT). In 1998 is het bedrijf naar de beurs gegaan onder de naam Magnus Holding NV. De naam Qurius kwam in beeld bij de door Fred Hermans geïnitieerde fusie van Magnus en Qurius in 2003. In mei 2006 is besloten om de naam te wijzigen in Qurius. Tevens kwam de focus volledig op Microsoft-producten te liggen.
Aan het einde van 2006 verdubbelde het bedrijf in omvang door te fuseren met het bedrijf Watermark. Sindsdien is het ook internationaal actief, onder andere in Duitsland, Spanje en Scandinavië. Op dinsdag 16 juli 2013 werd de naam van de vennootschap gewijzigd in Lavide Holding N.V. wegens de verkoop van de handelsnaam Qurius aan Prodware SA in 2012.

## Activiteiten

Qurius bestaat uit een aantal zogenaamde business lines:
* BS: levert en onderhoudt zogenoemde 'business solutions', ofwel bedrijfsoplossingen voor specifieke marktsegmenten, en baseert zich daarvoor op Microsoft Dynamics NAV en AX (opvolgers van respectievelijk Navision en Axapta).
* AS: ontwikkelt en onderhoudt zogenaamde 'advanced solutions', ofwel maatwerkproducten als webportals, en gebruikt daarvoor onder meer producten als Microsoft SharePoint, Microsoft BizTalk Server
* IS (infrastructure solutions)
* LS (learning solutions)
* MS (managed services)
* ↑ Toet, Diederik (9 december 2009). "Qurius vervangt CEO Fred Hermans". Computable.nl. Geraadpleegd op 20 mei 2010.
* ↑ "Persbericht Halfjaarcijfers 2013 + prognose resultaat 2013 + samenvatting hoofdpunten eerste 7 maanden"
# Cibendung

Cibendung is een bestuurslaag in het regentschap Brebes van de provincie Midden-Java, Indonesië. Cibendung telt 2432 inwoners (volkstelling 2010).
# Pycnarmon marginalis

Pycnarmon marginalis is een vlinder van de familie van de grasmotten (Crambidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst voorgesteld als Conchylodes marginalis door Pieter Snellen in een publicatie uit 1890.
De soort komt voor in India (Sikkim), China (Hainan) en Taiwan.
* ↑ X.-L. Wei, J.-P. Wan & X.-C. Du (2018). Fauna of Spilomelinae from Wuzhi Mountain Nature Reserve, Hainan Island, China (Lepidoptera: Pyraloidea, Crambidae). SHILAP Revista de Lepidopterología, vol. 46, no. 181, pp. 19-26, 2018.
* ↑ Taiwan Moth Information Center. Pycnarmon marginalis. Geraadpleegd op 5-12-2024.
# Alaang

Alaang is een bestuurslaag in het regentschap Alor van de provincie Oost-Nusa Tenggara, Indonesië. Alaang telt 1001 inwoners (volkstelling 2010).
# Spider-Man: Homecoming (soundtrack)

Spider-Man: Homecoming (Original Motion Picture Soundtrack) is de soundtrack van de Columbia Pictures / Marvel Studios-film Spider-Man: Homecoming, gecomponeerd door Michael Giacchino. Het album werd op 7 juli 2017 uitgebracht door Sony Masterworks.
De opname voor de soundtrack begon op 11 april 2017. De muziek van Giacchino werd opgenomen in de Newman Scoring Stage, onder leiding van Marshall Bowen.

## Tracklijst

Alle muziek is geschreven door Michael Giacchino, tenzij anders vermeld.
    a: Dit nummer verwijst naar het thema van Alan Silvestri uit The Avengers.
* ↑ (en) Spider-Man: Homecoming Soundtrack.Net, geraadpleegd op 29 augustus 2023
* ↑ (en) Spider-Man recording begins TODAY. Alex Acuna and @walterdrums on the strangest kit you've ever seen... Twitter, geraadpleegd op 29 augustus 2023
* ↑ (en) Michael Giacchino – Spider-Man: Homecoming (Original Motion Picture Soundtrack) Discogs, geraadpleegd op 29 augustus 2023
# Station Exeter Central

Exeter Central is een spoorwegstation van National Rail in Exeter, Exeter in Engeland. Het station is eigendom van Network Rail en wordt beheerd door Great Western Railway. Het station is geopend in 1860.
# Spoetnik 4

Spoetnik 4 (Russisch: Корабль Спутник 1, Korabl-Spoetnik 1; wat betekent Schip Satelliet 1, Boot Satelliet 1, of Sterrenschip Satelliet 1) was een onbemande Russische ruimtevlucht in 1960 en onderdeel van het Spoetnikprogramma. Doel van deze missie was een praktijktest van de ontwikkelde apparatuur voor bemande vluchten. Met name de klimaatbeheersing en optredende krachten tijdens de vlucht werden onderzocht. Spoetnik 1 en 3 legden de nadruk op andere aandachtspunten. De eerste vlucht met een levend wezen, Spoetnik 2, was bepaald geen onverdeeld succes. Laika stierf al na enkele omwentelingen. Spoetnik 4 vormde de eerste van een serie proefvluchten om een mens in de ruimte te brengen.

## Opbouw

Spoetnik 4 had een bolvormige luchtdichte cabine met een dummypop en een instrumentenmodule met een detector voor het opsporen van Tsjerenkovstraling. Het ruimtevaartuig had een massa van 1477 kg. Het beschikte over zonnepanelen, een zonnesensor, IR-Aardesensor, antennes, lamellen (voor thermostatische controle) en retroraket. Verder zond het vooraf opgenomen gesprekken naar de grond om de ontvangstkwaliteit tussen bemanning en vluchtleiding uit te testen. Het radiobaken en telecommunicatie functioneerden op een golflengte van 19,995 MHz.

## Missieverloop

De Spoetnik 4 werd gelanceerd om middernacht (UTC) op 15 mei 1960 vanaf Tjoeratam te Bajkonoer met een SS-6 Sapwood draagraket. Het toestel kwam in een baan met een apogeum van 675 km, een perigeum van 280 km en een omlooptijd van 94,25 minuten. De inclinatie bedroeg 65,02° bij een excentriciteit van 0,02879. Radio Moskou maakte de lancering om 4:25 uur UTC wereldkundig. TASS vermeldde dat de satelliet om 4:38 uur UTC Parijs zou passeren, waar partijleider Chroesjtsjov juist president Eisenhower ontmoette. De ontvangstkwaliteit van het opgenomen stemgeluid bleek ondermaats, met veel ruis en onderbreking. Er vonden uitgebreide telecommunicatieproeven plaats.
Na vier dagen ontkoppelde het vaartuig de terugkeercabine en vuurde zijn TDU-1 retroraket af. De terugkeerprocedure mislukte echter. Door een incorrecte positie van de capsule tijdens ontbranding werd de baan juist verhoogd. Ten slotte vielen delen van Spoetnik 4 door atmosferische wrijving op 5 september 1962 terug in de dampkring en verbrandden grotendeels. Een brokstuk kwam neer in Manitowoc, waar het een gat van bijna 8 cm diepte in het asfalt sloeg.
* (en) Spoetnik 4 op NSSDC, geraadpleegd 6 december 2016
* (en) The flight of Sputnik-4 op SvenGrahn.pp.se, geraadpleegd 6 december 2016
* (en) Sputnik Crashed Here op RoadsideAmerica.com, geraadpleegd 6 december 2016