# Helmholtz-Ellisnotatie

Als voorbeeld de namen van de noot c in negen octaven. Van boven naar beneden:
* Noten in de gebruikelijke muzieknotatie in een notenbalk
* In de Helmholznotatie
* In de wetenschappelijke notatie
* De bijbehorende namen van de octaven
De Helmholtznotatie, later uitgebreid en bekend geworden als de Helmholtz-Ellis notation, volledig de Extended Helmholtz-Ellis 'just intonation' pitch notation, is een schrijfwijze voor de tonen van muziek. Hiermee is het mogelijk om tonen met de natuurlijke intonatie, inclusief hun octaaf, ondubbel­zinnig te beschrijven. De Helmholtz­notatie beschrijft alleen tonen. Er zijn geen aanduidingen voor bijvoorbeeld de duur van tonen en fraseringen. De schrijfwijze is ontwikkeld door de Duitse wetenschapper Hermann von Helmholtz en is aangevuld door de Amerikaanse wetenschapper Alexander Ellis. De Helmholz-Ellisnotatie wordt veel gebruikt in de musicologie.

## Microtonale intervallen

Helmholtz en Ellis hebben een groot aantal wijzigingstekens ontworpen om intonaties van muziek exact weer te kunnen geven. Vooral voor moderne componisten is dit van belang. Enkele voorbeelden van wijzigingstekens van de Helmholtz-Ellisnotatie staan in de tabel hieronder. Vooral de wijzigingstekens in de eerste rij worden vaak buiten de Helmholtz-Ellisnotatie gebruikt. Dan hebben ze een minder precieze betekenis.
Enkele wijzigingstekens in de Helmholtz-Ellisnotatie :
| Wijzigingsteken | Gebruik van het wijzigingsteken in de Helmholtz-Ellisnotatie | Benadering in cents | Voorbeelden van gebruik |
| | voor de notatie van reine kwinten (3:2) | 702.0 | reine kwinten (3:2); reine kwart (4:3); grote secunde (9:8) |
| | voor de notatie van wijzigingen met een syntonische komma (81:80) | 21.5 | grote terts (5:4); kleine terts (6:5); grote sext (5:3); kleine sext (8:5); grote secunde (10:9) |

## De schrijfwijze van octaven

Grondtonen worden aangegeven met grote en kleine letters (A tot en met H), gecombineerd met komma's en apostrofs ( , ' ) om tonen weer te geven, inclusief het octaaf van de toon. De centrale c is in de Helmholtznotatie c′.

### Variaties

Er zijn in de loop van de tijd varianten van de weergave van de grondtonen ontstaan.
* De Engelse meervoudige C notatie gebruikt herhaalde C's in plaats van komma's. De C͵ wordt dan weergegeven met CC.
* De Duitse methode vervangt de apostrof door een horizontale streep boven de letter.
* Komma's en apostrofs kunnen worden weergegeven door hoge of lage cijfers die het aantal aangeven: bijvoorbeeld ,,C of C$_2$ of $_2$C, c'' of c$^2$.

## Andere systemen voor muzieknotatie

Er zijn ook andere conventies voor het noteren van de muzieknoten.
* De wetenschappelijke notatie is een notatiesysteem dat octaven weergeeft met getallen.
* Notatiesystemen voor invoer in muzieknotatiesoftware.
** De LilyPond-notatie.
** De ABC-notatie die werd ontwikkeld door Chris Walshaw tussen 1992 en 1994. De ABC-notatie biedt ook de mogelijkheid om de duur van tonen weer te geven.
* Bestandsformaten voor import en export muziek uit bijvoorbeeld muzieknotatieprogramma's
** MusicXML, een open standaard.
** Musical Instrument Digital Interface (MIDI), wat bijvoorbeeld gebruikt kan worden als invoer voor synthesizers. De MIDI-bestandsindeling biedt ook mogelijkheden om de duur van de tonen en de frasering aan te geven.