OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Split/splitless-injector

De split/splitless-injector (S/SL-injector) is een van de types injectoren die gebruikt worden bij een gaschromatograaf. Andere types zijn de COC (cold on column), PTV (programmable temperature vaporizer), P&S (purge and trap), HS (headspace), GSV (gas sampling valve) of SPME (solid-phase microextraction).

## De injector

De injector is bedoeld om een sample op reproduceerbare wijze op een GC-kolom te brengen door het sample op te vangen en te verdampen. Het sample wordt met een naald opgebracht in de injector. Uit de naald komt een klein druppeltje sample, die de injector vervolgens verdampt.
Kenmerkend aan de S/SL-injector is dat een deel van de gasflow afgeblazen kan worden. In de split mode verdwijnt een deel van het gas via de "split valve". Hierdoor zal ook een deel van het sample dat wordt geïnjecteerd in de injector dampvormig worden en ontsnappen via de "split valve". Het deel van het sample dat is afgesplitst gaat niet over de kolom, maar wordt afgevoerd.
In de splitless mode wordt de volledige flow over de kolom gestuurd. Deze mode wordt gebruikt wanneer een sample met een lage concentratie analyt wordt opgebracht, zodat al de te analyseren stof op de kolom komt.

## Splitratio

Bij de split mode is ook een splitratio in te stellen. Vaak wordt een splitratio van 50 gebruikt. Dit betekent dat van de 50 delen die geïnjecteerd worden, er 1 deel naar de kolom gaat. Dit is de formule om de splitratio S te berekenen:
    $S={\frac {Q_{afgesplitst}+Q_{kolom}}{Q_{kolom}}}$
waarbij Q$_{afgesplitst}$ en Q$_{kolom}$ respectievelijk de afgesplitste flow en de flow van het monster naar de kolom zijn.
Als de concentratie van een te analyseren stof hoog is, bijvoorbeeld 25 μg/ μL en er 1 μL geïnjecteerd wordt, wordt er meestal gekozen om de split valve te openen. Als de split ratio 50 is wordt 25/50 = 0,5 μg sample werkelijk op de kolom gebracht.
Als de concentratie van het sample heel laag is en zich dicht bij de detectielimiet van de gaschromatograaf bevindt, wordt vaak gekozen voor de splitless methode.

## Geschiedenis

De vroegere algemeen gebruikte methode voor gaschromatografie was een split injectie. Van een splitless injectie werd aangenomen dat het zou zorgen voor brede pieken vanwege een trage doorstroom van de componenten in de kolom. Tegenwoordig is splitless de meest gebruikte injectiemethode bij de gaschromatografie. De toevallige uitvinder van de splitless injectie is K. Grob geweest. Hij wilde op een ochtend in 1968 een experiment uitvoeren met een split injectie, maar vergat de split valve open te zetten. De gehele hoeveelheid analyt ging de kolom in waardoor de pieken erg groot en bijzonder scherp werden.
# Sphinx aurigutta

Sphinx aurigutta is een vlinder uit de familie van de pijlstaarten (Sphingidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1903 gepubliceerd door Lionel Walter Rothschild & Heinrich Ernst Karl Jordan.
# Sphinx constricta

Sphinx constricta is een vlinder uit de familie van de pijlstaarten (Sphingidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1885 gepubliceerd door Arthur Gardiner Butler.
# Sphinx crassistriga

Sphinx crassistriga is een vlinder uit de familie van de pijlstaarten (Sphingidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1903 gepubliceerd door Lionel Walter Rothschild & Heinrich Ernst Karl Jordan.
# Žiri

Žiri kan verwijzen naar:
* Žiri (gemeente), een gemeente in de Sloveense regio Gorenjska
* Žiri (plaats), een plaats in bovenstaande gemeente
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Žiri en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# České Milovy

České Milovy (Duits: Millau) is een dorp, deelgemeente en kadastrale gemeente in de Tsjechische gemeente Křižánky. In České Milovy wonen ongeveer 25 mensen.

## Geschiedenis

* 1648 – České Milovy wordt gesticht door arbeiders uit het nabijgelegen Březiny.
* 1999 – De gemeente České Milovy wordt geannexeerd door de gemeente Křižánky.
* ↑ Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel České Milovy op de Tsjechischtalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
# Spilosoma neurica

Spilosoma neurica is een beervlinder uit de familie van de spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1911 door Hampson.
# Žďárky

Žďárky (Duits: Kleinbrand) is een Tsjechische gemeente in de regio Hradec Králové, en maakt deel uit van het district Náchod. Žďárky telt 558 inwoners.
Adršpach · Bezděkov nad Metují · Bohuslavice · Borová · Božanov · Broumov · Brzice · Bukovice · Černčice · Červená Hora · Červený Kostelec · Česká Čermná · Česká Metuje · Česká Skalice · Dolany · Dolní Radechová · Hejtmánkovice · Heřmanice · Heřmánkovice · Horní Radechová · Hořenice · Hořičky · Hronov · Hynčice · Chvalkovice · Jaroměř · Jasenná · Jestřebí · Jetřichov · Kramolna · Křinice · Lhota pod Hořičkami · Libchyně · Litoboř · Machov · Martínkovice · Mezilečí · Mezilesí · Meziměstí · Nahořany · Náchod · Nové Město nad Metují · Nový Hrádek · Nový Ples · Otovice · Police nad Metují · Provodov-Šonov · Přibyslav · Rasošky · Rožnov · Rychnovek · Říkov · Sendraž · Slatina nad Úpou · Slavětín nad Metují · Slavoňov · Stárkov · Studnice · Suchý Důl · Šestajovice · Šonov · Teplice nad Metují · Velichovky · Velká Jesenice · Velké Petrovice · Velké Poříčí · Velký Třebešov · Vernéřovice · Vestec · Vlkov · Vršovka · Vysoká Srbská · Vysokov · Zábrodí · Zaloňov · Žďár nad Metují · Žďárky · Žernov
# Ƒ

De letter Ƒ (kleine letter ƒ) is een letter uit het Afrikaans referentiealfabet, een uitbreiding van het Latijnse schrift specifiek voor Afrikaanse talen. De Ƒ wordt gebruikt in het Ewe, een taal uit de familie van Niger-Congotalen, en wordt daar uitgesproken als [ɸ] in IPA-notatie. De hoofdletter lijkt erg op de digamma (of wau) uit het Oud-Grieks alfabet.
De kleine letter ƒ heeft dezelfde vorm als het valutateken voor de Nederlandse gulden, hoewel ook vaak "fl." als afkorting werd gebruikt. De letter en de afkorting zijn afkomstig van de oorspronkelijke benaming van de munt: gulden florijn.
De hoofdletter en kleine letter zijn in Unicode ondergebracht als U+0191 "Latijnse hoofdletter F met haakje" en U+0192 "Latijnse kleine letter F met haakje". De kleine letter fungeert daar ook als weergave van het guldenteken.
Op Microsoft Windows kan men de kleine letter ƒ invoeren met Alt + 0131 of 159. Op MacOS gebruikt men ⌥ Opt+F en op Linux Ctrl+⇧ Shift+U + 192. De HTML-codering voor de kleine ƒ is &#x192;, en voor de grote Ƒ is dat &#x191;.
# Spongiaxius novaezealandiae

Spongiaxius novaezealandiae is een tienpotigensoort uit de familie van de Axiidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1916 door Borradaile.
# Spongicola cubanicus

Spongicola cubanicus is een tienpotigensoort uit de familie van de Spongicolidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1994 door Ortiz, Gómez & Lalana R..
# Spoorlijn Bünde - Bassum

De spoorlijn Bünde - Bassum is een Duitse spoorlijn in Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen en is als spoorlijn 2982 onder beheer van DB Netze.

## Geschiedenis

Het traject werd door de Preußische Staatseisenbahnen i fasen geopend tussen 1 oktober 1899 en 1 augustus 1901. Sinds 1994 is er geen personenvervoer meer tussen Rahden en Bassum en is dat traject opgebroken, met uitzondering van het gedeelte Barenburg tot Sulingen dat in gebruik is voor goederenvervoer.
Sedert 2019 spant de gemeente Sulingen zich ervoor in, het traject Sulingen -Schwaförden -Bassum te reactiveren, voor zowel reizigers- als goederenvervoer. Anno 2022 zijn deze plannen nog niet veel nader geconcretiseerd.

## Treindiensten

De Eurobahn verzorgt het personenvervoer op dit traject met RB treinen.
| Serie | Treinsoort | Route | Bijzonderheden |
| RB 71 | Regionalbahn (eurobahn) | Bielefeld Hbf – Herford – Bünde (Westf) – Rahden (Kr Lübbecke) | Ravensberger Bahn zondag 1x per twee uur |

## Aansluitingen

In de volgende plaatsen is of was er een aansluiting op de volgende spoorlijnen:

### Bünde

    DB 2992, spoorlijn tussen Löhne en Rheine

### Holzhausen-Heddinghausen

    DB 9168, spoorlijn tussen Holzhausen-Heddinghausen en Bohmte

### Lübbecke

    DB 9291, spoorlijn tussen Minden en Lübbecke

### Rahden

    DB 1743, spoorlijn tussen Nienburg en Rahden

### Sulingen

    DB 1744, spoorlijn tussen de aansluiting Lohe en Diepholz

### Bassum

    DB 2200, spoorlijn tussen Wanne-Eickel en Hamburg

## Literatuur

* Eisenbahnatlas Deutschland. Schweers + Wall, Aachen 2014, ISBN 978-3-89494-145-1.
* http://nrwbahnarchiv.bplaced.net/strecken/2982.htm
* https://web.archive.org/web/20150719053033/http://www.eisenbahnkultur.de/html/sulinger_kreuz.html
# Spanje op het Eurovisiesongfestival 2004

Spanje nam deel aan het Eurovisiesongfestival 2004 in Istanboek (Turkije). Het was de 42ste deelname van het land aan het festival.

## Selectieprocedure

| Volgorde | Lied | Artiest | Punten | Plaats |
| 1 | "Cómo quieres que te quiera" | Davinia | 15.4% | 4de |
| 2 | "Muéveme" | Miguel | 16.5% | 3de |
| 3 | "Para llenarme de ti" | Ramón | 38.8% | 1ste |
| 4 | "Se me va la vida" | Vicente | 29.3% | 2de |

## In Istanboel

In Letland moest Spanje optreden als eerste in de finale, net voor Oostenrijk. Op het einde van de puntentelling hadden ze 87 punten verzameld, goed voor een tiende plaats. Men ontving 2 keer het maximum van de punten. Nederland en België hadden respectievelijk 4 en 7 punten over voor deze inzending.

### Gekregen punten
#### Finale

| 12 punten | 10 punten | 8 punten | 7 punten | 6 punten |
| Andorra Portugal | | Frankrijk Israël | België  Cyprus | Zwitserland |
| 5 punten | 4 punten | 3 punten | 2 punten | 1 punt |
| Roemenië | Nederland | Griekenland  Malta  Monaco | Duitsland  Turkije  Wit-Rusland | IJsland  Noord-Macedonië  Polen |

### Punten gegeven door Spanje
#### Halve Finale

Punten gegeven in de halve finale:
| 12 punten | Andorra |
| 10 punten | Oekraïne |
| 8 punten | Servië en Montenegro |
| 7 punten | Griekenland |
| 6 punten | Portugal |
| 5 punten | Nederland |
| 4 punten | Israël |
| 3 punten | Finland |
| 2 punten | Albanië |
| 1 punt | Cyprus |

#### Finale

Punten gegeven in de finale:
| 12 punten | Duitsland |
| 10 punten | Roemenië |
| 8 punten | Oekraïne |
| 7 punten | Griekenland |
| 6 punten | Servië en Montenegro |
| 5 punten | Zweden |
| 4 punten | Frankrijk |
| 3 punten | Cyprus |
| 2 punten | Turkije |
| 1 punt | Polen |
1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 · 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023 · 2024
# Spongillidae

Spongillidae is een familie van sponsdieren uit de klasse van de Demospongiae (gewone sponzen).

## Geslachten

* Anheteromeyenia Schröder, 1927
* Corvoheteromeyenia Ezcurra de Drago, 1979
* Corvospongilla Annandale, 1911
* Dosilia Gray, 1867
* Duosclera Reiswig & Ricciardi, 1993
* Ephydatia Lamouroux, 1816
* Eunapius Gray, 1867
* Heteromeyenia Potts, 1881
* Heterorotula Penney & Racek, 1968
* Nudospongilla Annandale, 1918
* Pachyrotula Volkmer-Ribeiro & Rützler, 1997
* Pectispongilla Annandale, 1909
* Pottsiela Volkmer-Ribeiro, Souza-Machado, Fürstenau-Oliveira, Vieira-Soares, 2010
* Racekiela Bass & Volkmer-Ribeiro, 1998
* Radiospongilla Penney & Racek, 1968
* Sanidastra Volkmer-Ribeiro & Watanabe, 1983
* Saturnospongilla Volkmer-Ribeiro, 1976
* Spongilla Lamarck, 1816
* Stratospongilla Annandale, 1909
* Trochospongilla Vejdovsky, 1888
* Umborotula Penney & Racek, 1968
* Uruguayella Bonetto & Ezcurra de Drago, 1969
# Spongilla stankovici

Spongilla stankovici is een sponssoort in de taxonomische indeling van de gewone sponzen (Demospongiae). Het lichaam van de spons bestaat uit kiezelnaalden en sponginevezels, en is in staat om veel water op te nemen.
De spons behoort tot het geslacht Spongilla en behoort tot de familie Spongillidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1938 door Arndt.
# Železno

Železno kan verwijzen naar:
* Železno (Trebnje), een plaats in de Sloveense gemeente Trebnje
* Železno (Žalec), een plaats in de Sloveense gemeente Žalec
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Železno en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Železniki (Železniki)

Železniki is een plaats in Slovenië en maakt deel uit van de gemeente Železniki in de NUTS-3-regio Gorenjska. De plaats telde 2.962 inwoners op 1 januari 2020.
# Železničná ulica (Košice)

De Železničná ulica is een straat in de oude binnenstad Staré Mesto van de Slowaakse stad Košice.

## Topografie

De Železničná ulica heeft een beperkte lengte van ongeveer 90 meter. Het noordelijke uiterste begint bij de Strojárenská ulica en het zuidelijke uiterste eindigt in de Hviezdoslavova ulica. Tezamen met deze twee straten vormt de "Železničná ulica" een keerlus voor de trams komende uit de richting van de Československej armády (westelijke richting) en die naar ginder terugkeren.

## Benaming

In het verleden had de straat andere namen:
* "Dohánygyár köz" (hu) (vertaald: Tabaksfabriek);
* "Pulszky Ferenc utca" (hu) , "Ulica Františka Pulszkého" (sk) (vertaald: "Ferenc Pulszky-straat") naar Ferenc Pulszky (°1814 - † 1897) : een Hongaarse edelman, politicus en schrijver.
Uiteindelijk werd de straat genoemd naar het daar aanwezige directiegebouw van de Slowaakse Spoorwegen ŽSSK : Železničná ulica (vertaald: "Spoorwegstraat").

## Bezienswaardigheden

In de Železničná ulica zijn er slechts twee gebouwen: beide met aanzienlijke afmetingen en deel uitmakend van het beschermd cultureel erfgoed van Slowakije.
Huisnummer 1 is het monumentaal directiegebouw van de Slowaakse Spoorwegen. Dit gebouw werd opgetrokken in 1915 en heeft een bijna rechthoekige plattegrond en een binnentuin. De vier gevels zijn alle gesitueerd in de omliggende straten: Železničná, Strojárenská, Hviezdoslavova en Gorkého. De façades zijn nabij de hoeken (tussen de vensters van de eerste en de tweede verdieping) versierd met een spoorwegsymbool: het Vliegend wiel.
In de Železničná-straat ziet men boven de ingang van dit gebouw -ter hoogte van de dakgoot- de vermelding van het bouwjaar (1915) en ook een beeldhouwwerk dat een ode aan de arbeid voorstelt.
Bovendien treft men nabij de ingang een gedenkplaat aan, die herinnert aan het presidentieel vertoef kort na de Tweede Wereldoorlog:
   «V TEJTO BUDOVE SIDLILO V ROKU 1945 PO OSLOBODENI MESTA SOVIETSKOU ARMADOU PREDSEDNICTVO S N R A ZBORU POVERENIKOV.» Vertaling: «IN DIT GEBOUW WAS IN 1945 NA DE BEVRIJDING VAN DE STAD DOOR HET SOVJET LEGER HET PRESIDENTIEEL KANTOOR EN DE VERTROUWENSRAAD.»
Een tweede kenteken vermeldt de culturele waarde van het gebouw:
   «KULTURNA PAMIATKA BUDOVA POSTAVENA V SECESNOM SLOHU V ROKOCH 1915-1926 PRE RIADITESTVO ZELEZNIC.» Vertaling: «CULTUREEL MERKTEKEN. DIT GEBOUW WERD OPGERICHT IN DE KUNSTSTIJL DER JAREN 1915-1926 VOOR DE DIRECTIE DER SPOORWEGEN.»
# Speluncarius cyrilli

Speluncarius cyrilli is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1936 door Jedlicka.
# Speluncarius henroti

Speluncarius henroti is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1973 door Gerruti.
# Željuša

Željuša kan verwijzen naar:
* Željuša (Dimitrovgrad), een plaats in de Servische gemeente Dimitrovgrad
* Željuša (Mostar), een dorp in de gemeente Mostar in Bosnië en Herzegovina
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Željuša en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Želodnik

Želodnik is een plaats in Slovenië en maakt deel uit van de gemeente Domžale in de NUTS-3-regio Osrednjeslovenska. De plaats telde 45 inwoners op 1 januari 2020.
# Sphaeromyxa minuta

Sphaeromyxa minuta is een microscopische parasiet uit de familie Sphaeromyxidae. Sphaeromyxa minuta werd in 1955 beschreven door Polyanskii.
# Sphaeronectes

Sphaeronectes is een geslacht van hydroïdpoliepen uit de familie van de Sphaeronectidae.

## Soorten

* Sphaeronectes bougisi Carré, 1968
* Sphaeronectes brevitruncata (Chun, 1888)
* Sphaeronectes christiansonae Pugh, 2009
* Sphaeronectes fragilis Carré, 1968
* Sphaeronectes gamulini Carré, 1968
* Sphaeronectes gracilis (Claus, 1873)
* Sphaeronectes haddocki Pugh, 2009
* Sphaeronectes irregularis (Claus, 1873)
* Sphaeronectes tiburonae Pugh, 2009
* Sphaeronectes köllikeri Huxley, 1859
* Sphaeronectes pagesi Lindsay, Grossmann & Minemizu, 2011
* Sphaeronectes pughi Grossmann, Lindsay, Fuentes, 2012
# Spoorlijn Porrentruy - Bonfol

De spoorlijn Porrentruy - Bonfol is een Zwitserse spoorlijn van de voormalige spoorwegmaatschappij Regional Porrentruy–Bonfol (RPB) in kanton Jura. Deze spoorlijn is tegenwoordig onderdeel van Chemins de fer du Jura (CJ).

## Geschiedenis

Het traject werd in 1901 door de Regional Porrentruy–Bonfol (RPB) geopend.

## Treindiensten

De treindienst van het personenvervoer en het goederenvervoer wordt uitgevoerd door de Chemins de fer du Jura (CJ).

## Aansluitingen

In de volgende plaats is een aansluiting van de volgende spoorlijn:

### Porrentruy

* Delémont - Boncourt, spoorlijn tussen Delémont en Boncourt

## Elektrische tractie

Het traject werd geëlektrificeerd met een spanning van 15.000 volt 16 2/3 Hz wisselstroom.

## Afbeeldingen

* Trajectkaart
* Station Porrentruy
* Station Bonfol

## Literatuur

* Eisenbahnatlas Schweiz. Schweers + Wall, Aachen 2004, ISBN 3-89494-122-7.
# Spoorlijn Poznań - Szczecin

Spoorlijn 351 verbindt de Poolse stations Szczecin Główny in Szczecin en Poznań Główny in Poznań.
De lijn is in het toenmalige Koninkrijk Pruisen aangelegd door de Stargard-Posener Eisenbahn. Het eerste deel tussen Stettin (Szczecin) en Altdamm (Szczecin Dąbie) werd geopend in 1846. In 1848 was de gehele lijn tot Posen (Poznań) gereed. Na 1918 werd Poznań deel van de nieuwe staat Polen en lag de grens tussen Polen en Duitsland net ten noorden van Kreuz (Ostbahn) (Krzyż Wielkopolski). Sinds 1945 ligt de gehele lijn in Polen.
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, in 1945 is de spoorweginfrastructuur in Stettin, waaronder de bruggen tussen Stettin en Altdamm, zwaar beschadigd. Het oude tracé is niet hersteld, maar vervangen door de in de jaren dertig zuidelijker aangelegde ringlijn.
# St. Johnsville (New York)

St. Johnsville is een plaats (village) in de Amerikaanse staat New York, en valt bestuurlijk gezien onder Montgomery County.

## Demografie

Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 1685.

## Geografie

Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van 2,2 km², geheel bestaande uit land.

## Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 16 km rond St. Johnsville.

## Externe link

* (en) Statistieken, kaarten en andere informatie over St.-Johnsville op city-data.com
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Census 2000 Summary File 1
# Spreekwoorddeksel

Een spreekwoord(en)deksel of potdeksel (Ibinda: Mabaia Mazungu) is een houten schijf waarin met haut-reliëf figuren zijn aangebracht die spreekwoorden en gezegden uitbeelden. Deze werden vroeger gebruikt in de Angolese exclave Cabinda en langs de benedenloop van de rivier de Kongo bij de sprekers van het Ibinda (vroeger Fiote genoemd), de Wili en Woyo (allen Bantoevolken) door de vrouwen als vorm van communicatie met hun echtgenoten.

## Functie binnen de gemeenschap

Spreekwoorddeksels werden bij het huwelijk door de moeder, tantes en/of grootmoeder van de bruid aan haar gegeven zodat zij er boodschappen mee kon doorgeven aan haar man bij echtelijke onenigheid. Wanneer ze het daarvoor toepasselijke spreekwoorddeksel had, zette ze dit op de kookpot van haar afzonderlijk etende man, zodat deze de boodschap meekreeg; een klacht (bv. "je bent lui" of "je geeft me onvoldoende kleren"), smeekbede ("geef me kinderen") of andersoortige mening. Het liefst gebeurde dit in aanwezigheid van anderen, zoals de vrienden van de man (maar soms ook de dorpswijze die reeds van de onenigheid afwist), zodat de onenigheid publiek werd en de publieke opinie een rol ging spelen in de onenigheid om zo te proberen het conflict samen te kunnen bijleggen. Wanneer de vrouw geen toepasselijk spreekwoorddeksel had, ging ze naar een houtsnijder om samen een deksel te ontwerpen en deze vervolgens ter betaling (in goederen) te laten maken. Kwamen ze er samen niet uit, dan werd de dorpswijze om hulp gevraagd. De spreekwoorden en gezegden op de deksels vertelden de wijsheden die door de voorouderen waren verzameld, mensen die binnen deze volkeren de hoogste morele autoriteit vormden na hun goden. De deksels vormden een manier om deze wijsheden door te geven aan het nageslacht.

## Verzamelaar pater Jan Vissers

Missionaris pater Jan Vissers (van de CSSp) deed onderzoek onder de Ibinda-sprekers van Cabinda en nam in 1952 138 van deze spreekwoorddeksels mee naar Nederland, waar ze grotendeels (73) als Afrikaanse kunst werden ondergebracht in het Afrika Museum en een ander deel in het Rijksmuseum Volkenkunde. In België bevinden zich Woyo-spreekwoorddeksels uit Congo-Kinshasa (Kongo-Central/Neder-Congo) in het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika.
Volgens Vissers was het fenomeen waarschijnlijk ontstaan rond 1900. In 1947 schreef hij dat het een uitstervend fenomeen was omdat de jongere vrouwen andere potdeksels gingen gebruiken. Hij maakte er daarom een sport van deze te verzamelen voor het nageslacht. De spreekwoorddeksels die hij verzamelde hadden een gemiddelde doorsnede van 18 cm en waren gesneden uit hout van de Ricinodendron heudelotii subsp. africanum (lokaal bekend als sa-sanga of Sanga Sanga). De spreekwoordendeksels werden gemaakt door soms gehandicapte mannen die hiervoor vanaf kinds aan werden opgeleid en zo toch hun steentje konden bijdragen aan de gemeenschap.
* 'In der minne schikken'; Sprekende deksels uit Cabinda, Museum Volkenkunde, 1982
* Spreekwoorden in Beeld; Een aparte kunst uit Cabinda, Afrika Museum, 1985