OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dom van Maagdenburg

De Dom van Maagdenburg (Dom St. Mauritius und Katharina) is de voornaamste kerk van de Duitse stad Maagdenburg en een van de oudste gotische bouwwerken in Duitsland. Tot 1567 was het de bisschoppelijke kerk van een door keizer Otto I gesticht bisdom, dat al in 968 tot aartsbisdom Maagdenburg werd verheven. De keizer, die met zijn gemalin Editha van Wessex in 937 ook de abdij stichtte die aan bouw van de dom voorafging, ligt er ook begraven. De huidige kerk werd tussen 1209 en 1520 gebouwd. De dom was evenals de abdij oorspronkelijk gewijd aan Sint-Mauritius, maar heeft sinds 1363 een dubbelpatronaat. Het gebouw is in gebruik bij de Evangelisch-Lutherse Domgemeente.
De dom van Maagdenburg is de grootste kerk in Oost-Duitsland en de torens behoren er met hun 99,25 (zuidtoren) en 100,98 meter tot de hoogste. De klokken hangen vanwege de steviger ondergrond in de noordtoren.

## Bouwgeschiedenis

De bouw van de huidige dom begon in 1209, nadat zijn voorganger in 1207 door brand was verwoest. Daarbij ging ook de keizerlijke palts verloren. Van de oorspronkelijke kerk resteren alleen de zuidmuur van de kloostergang en de crypte. Het oudste gedeelte van de nieuwe kerk is het koor, waarvan de oudste delen laat-romaans zijn. De beide westtorens werden in 1520 als laatste voltooid.
De dom leed in de Tweede Wereldoorlog relatief weinig schade, al gingen door luchtbombardementen alle vensters en ook het orgel verloren. Sinds mei 2008 heeft de dom een nieuw hoofdorgel.
* Interieur
* Preekstoel (1595-97)
* Plattegrond

## Externe link

* Evangelische Domgemeinde
# Ilama

Ilama kan verwijzen naar:
* Ilama (vrucht), de vrucht van de Annona diversifolia
* Ilama (Honduras), een gemeente in het Hondurese departement Santa Bárbara
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Ilama en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Goniocellus isthmianus

Goniocellus isthmianus is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1914 door Casey.
# Dentalium javanum

Dentalium javanum is een Scaphopodasoort uit de familie van de Dentaliidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1860 door G.B. Sowerby II.
# Aciculites tulearensis

Aciculites tulearensis is een sponssoort in de taxonomische indeling van de gewone sponzen (Demospongiae). Het lichaam van de spons bestaat uit kiezelnaalden en sponginevezels, en is in staat om veel water op te nemen.
De spons behoort tot het geslacht Aciculites en behoort tot de familie Scleritodermidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1965 door Vacelet & Vasseur.
# Dioncomena zernyi

Dioncomena zernyi is een rechtvleugelig insect uit de familie sabelsprinkhanen (Tettigoniidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1980 door Ragge.
# Doodstraf in Saint Kitts en Nevis

In Saint Kitts en Nevis is de doodstraf de zwaarst mogelijke straf die een rechter aan een veroordeelde kan opleggen. De straf wordt voltrokken door middel van ophanging. De doodstraf kan alleen worden opgelegd voor moord met verzwarende omstandigheden en verraad.
Sinds haar onafhankelijkheid in 1983 heeft Saint Kitts en Nevis drie personen geëxecuteerd. De meest recente executie betrof die van Charles Laplace wegens de moord op zijn vrouw in 2008. Anno 2021 zit er geen persoon in de dodencel.
Saint Kitts en Nevis heeft in 2007, 2008, 2010, 2012, 2014 en 2016 tegen het moratorium op de doodstraf van de Verenigde Naties gestemd.
* ↑ (en) The Guardian, Man hanged in rare St Kitts execution had not exhausted appeal rights, say campaigners, 23 december 2008. Gearchiveerd op 30 augustus 2022.
* ↑ (en) Amnesty International, Death Sentences and Executions 2021, 2021, p.15
# Indioscaptor leptodactylus

Indioscaptor leptodactylus is een rechtvleugelig insect uit de familie veenmollen (Gryllotalpidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1928 door Lucien Chopard.
# Goniocera

Goniocera is een geslacht van vliegen (Brachycera) uit de familie van de sluipvliegen (Tachinidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1891 door Brauer & Bergenstamm.
# Dentalium jeanae

Dentalium jeanae is een Scaphopodasoort uit de familie van de Dentaliidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1998 door Lamprell & Healy.
# Machadoembia angolica

Machadoembia angolica is een insectensoort uit de familie Embiidae, die tot de orde webspinners (Embioptera) behoort. De soort komt voor in Angola.
Machadoembia angolica is voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Ross in 1952.
* Edward S. Ross (1999) World List of Extant and Fossil Embiidina (=Embioptera)
* Embioptera Species File
# Aciculomarphysa

Aciculomarphysa is een geslacht van borstelwormen uit de familie van de Eunicidae.

## Soorten

* Aciculomarphysa comes Hartmann-Schröder in Hartmann-Schröder & Zibrowius, 1998
* ↑ Hartmann-Schröder, G.; Zibrowius, H. (1998) Polychaeta associated with Antipatharia (Cnidaria: Anthozoa): description of Polynoidae and Eunicidae. Mitteilungen aus dem Hamburgischen Zoologischen Museum und Institut. 95: 29-44.
# Dioncomena bulla

Dioncomena bulla is een rechtvleugelig insect uit de familie sabelsprinkhanen (Tettigoniidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1980 door Ragge.
# Armklem

Armklem (Kansetsu-waza) is een controletechniek die bij verdedigings- of vechtsporten zoals judo, karate en jiujitsu wordt gebruikt. De bedoeling van een armklem is dat men het ellebooggewricht immobiliseert. Klemmen van de schouder is verboden.

## Voorbeelden van armklemmen

1e serie/positie
* ude-hishigi-juji-katame, arm-breken-kruis-insluiten
* ude-garami, arm-ineengestrengeld, arm-oprollen, arm-vlechten
* ude-hishigi-ude-gatame, ook bekend als ude-hishigi-zempaku-gatame. Verkorte aanduidingen komen ook voor: ude-gatame, of ude-hishigi, arm-breken.
* yoko-hiza-katame, zijwaarts-knie-insluiten
2e serie/positie
* kami-ude-hishigi-juji-katame, boven-arm-breken-kruis-insluiten
* yoko-ude-hishigi, zijwaarts-arm-breken
* kami-hiza-katame, boven-knie-insluiten
3e serie/positie
* ude-hishigi-henka-waza, arm-breken-variatie-handchniek
* gyaku-juji, verdraaid-kruis
* shime-garami, wurgen-ineengestrengeld
* hiza-katame, knie-insluiten, waarbij tori de arm van uke klemt met zijn knie.
4e serie/positie
* hara-katame, buik-insluiten
* ashi-katame, voet-insluiten
* ude-garami-henka-waza, arm-ineengestrengeld-variatie-handchniek
* oten-karami, op de zij-insluiten
5e serie/positie
* kesa-garami, diagonaal-ineengestrengeld
* kuzure-kami-shiho-garami, onder liggen-boven-vier richtingen-ineengestrengeld
* gyaku-kesa-garami, verdraaid-diagonaal-ineengestrengeld
* mune-garami, borst-ineengestrengeld
* mune-gyaku, borst-verdraaid
6e serie/positie
* gyaku-te-kubi, verdraaid-hand-nek
* hiji-maki-komi, elleboog-inrollen-binnenwaarts
* kuzure-hiji-maki-komi, onder liggen-elleboog-binnenwaarts inrollen
* kanuki-katame, dwars-insluiten
* ude-hishigi-hiza-katame, arm-breken-knie-insluiten
# Doodstraf in Qatar

In Qatar is de doodstraf de zwaarst mogelijke straf die opgelegd kan worden. Naar schatting van Amnesty International zijn er ongeveer 20 personen ter dood veroordeeld. In 2020 vond voor het eerst in bijna 20 jaar weer een executie plaats, toen de Nepalees Anil Chaudhary werd geëxecuteerd voor moord. Daarvoor vond de laatste executie plaats op 10 maart 2003.

## Halsmisdrijven

Volgens het strafrecht van Qatar is de doodstraf een al dan niet verplichte straf voor:
* Moord met verzwarende omstandigheden
* Moord
* Andere misdrijven met de dood tot gevolg (zoals brandstichting, gewapende overvallen, marteling)
* Terrorisme
* Verkrachting
* Drugsmisdrijven (bij recidive of indien verzet leidt tot de dood van een politieagent)
* Afpersing door te dreigen met een eermisdrijf (zoals overspel)
* Verraad
* Spionage

## Uitvoering

De doodstraf kan in Qatar worden voltrokken door middel van ophanging of het vuurpeloton. De laatste executie werd door het vuurpeloton uitgevoerd.

## Minderjarigen, vrouwen, mensen met psychische aandoening en ouderen

Qatar is een van de landen die het Verdrag voor de Rechten van het Kind heeft ondertekend. Dit verdrag verbiedt de doodstraf voor minderjarigen.
Zwangere vrouwen krijgen uitstel van executie tot na de bevalling. Voor halsmisdrijven waarvan de straf niet in de Koran of in de Hadith is bepaald (tazir) worden zwangere vrouwen niet geëxecuteerd tot ten minste twee jaar na de bevalling, en dan kan hun straf ook omgezet worden in een lichtere. In 2009 ratificeerde Qatar een Arabisch verdrag over mensenrechten, die voorschrijft dat vrouwen die een kind verzorgen niet geëxecuteerd kunnen worden.
Mensen die ten tijde van het plegen van het misdrijf een geestelijke handicap of psychische aandoening hadden, kunnen niet ter dood veroordeeld worden.
Qatar kent geen specifieke uitzonderingen voor ouderen, maar iemand die 30 jaar in de dodencel heeft gezeten wordt niet meer geëxecuteerd.
* ↑ (en) Qatar Executed Nepali Man, Ending 20 Year Hiatus: Amnesty. AFP - Agence France Presse. Geraadpleegd op 23 november 2021.
# Indioscaptor nepalicus

Indioscaptor nepalicus is een rechtvleugelig insect uit de familie veenmollen (Gryllotalpidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2002 door Ingrisch.
# Goniocarsia subdentata

Goniocarsia subdentata is een vlinder uit de familie van de spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd door Schaus.
# Luchtvaartmedaille

De Luchtvaartmedaille (Médaille d'honneur de l'aéronautique) van Frankrijk is een onderscheiding voor verdiensten voor de luchtvaart. De medaille werd in een decreet van 12 januari 1921 ingesteld en heette toen "Médaille d’honneur de l’Aéronautique et des Transports Aériens".
De klasse van de eremedailles is een groep Franse onderscheidingen die in rang op de Ministeriële Orden volgt. Men verleent ze nog steeds en zij belonen bijzondere prestaties en langdurige inzet of dienstverbanden. Ieder jaar worden 275 medailles uitgereikt.
De medaille werd in vier graden verleend.
* De bronzen medaille voor 25 jaren dienst
* De zilveren medaille voor 30 jaren dienst
* De verguld zilveren medaille ("Médaille de Vermeil") voor 35 jaren dienst
* De gouden medaille voor 40 jaren dienst
Men moest de bronzen medaille bezitten alvorens men bevorderd kon worden. Tropenjaren golden voor anderhalf jaar. Wanneer men door heldenmoed of een daad van bijzondere toewijding was opgevallen golden de termijnen niet. Ook slachtoffers van vliegongevallen kwamen postuum in aanmerking voor de medailles.
Voor vooraanstaande buitenlanders golden deze termijnen en bepalingen niet.
Het 37 millimeter brede lint is opgebouwd uit zeven banen in de kleuren blauw, wit, rood, wit, blauw, wit en rood. Op het lint wordt een gesp bevestigd met twee vleugels en een letter "A".
Er zijn drie modellen bekend.
* Het eerste model (1921 - 1932) is van de hand van G. Marey. Op de voorzijde staat "Marianne" met de tekst REPUBLIQUE FRANÇAISE en AERONAUTIQUE. Op de keerzijde staat TRAVAIL - HONNEUR - DEVOUEMENT rond en leeggelaten ruimte.
* Het tweede model (1932 - 1978) is van de hand van Pierre-Alexandre Morlon. Op de voorzijde staat "Marianne" met de tekst REPUBLIQUE FRANÇAISE. Op de door Robert Cochet ontworpen keerzijde staat TRAVAIL DEVOUEMENT HONNEUR rond een leeggelaten ruimte.
* Het derde model ( 2 november 1978 - heden) draagt op de voorzijde "Marianne" met de tekst REPUBLIQUE FRANÇAISE. Op de keerzijde staat HONNEUR - TRAVAIL - DEVOUEMENT en MINISTERE DE LA DEFENSE rond een leeggelaten ruimte.
Prins Bernhard der Nederlanden was drager van de Eerste Klasse (in goud), zie de Lijst van onderscheidingen van prins Bernhard der Nederlanden.

## Externe link

* Afbeeldingen
# Acerophagus lamdus

Acerophagus lamdus is een vliesvleugelig insect uit de familie Encyrtidae. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2010 door Noyes.
# Diabolik (personage)

Diabolik is een stripheld die is bedacht door de Italiaanse zussen Angela en Luciana Giussani in 1962. De reeks loopt nog steeds en maandelijks verschijnt een nieuw album. In Italië heeft Diabolik cultstatus, compleet met fandagen, parafernalia, verzamelwoede en merchandising. Het 800ste album verscheen in oktober 2013.

## Verhaal

Het personage is gebaseerd op verschillende personages uit Franse en Italiaanse pulp fiction-verhalen. Diabolik is een meedogenloze meesterdief. Hij steelt met name van andere criminelen. Hij beschikt over een groot aantal maskers waarmee hij zich als iedereen kan voordoen. Tevens lijkt hij veel kennis te hebben op het gebied van verschillende wetenschappen zoals chemie, mechanica en computers.
Oorspronkelijk was Diabolik nog een schurk die er niet voor terugdeinsde iedere tegenstander te vermoorden. Later kreeg hij meer een soort Robin Hoodachtige persoonlijkheid.
Diabolik werd al van kinds af aan opgevoed in een geheime basis op een eiland, waar hij al zijn vaardigheden op het gebied van inbraken leerde. Hij vermoordde uiteindelijk de leider van de dievenbende waar hij bij zat, en nam de naam Diabolik aan.
Sinds zijn derde strip wordt Diabolik bijgestaan door de vrouwelijke Eva Kant.
Diaboliks grootste tegenstander is Inspecteur Ginko.

## Hulpmiddelen

Diabolik rijdt altijd in een zwarte Jaguar E-type uit 1961. Hij draagt altijd een strak zwart pak dat enkel zijn ogen en wenkbrauwen zichtbaar laat. Diabolik gebruikt vrijwel nooit vuurwapens, maar vooral dolken die hij met zeer grote precisie kan gooien.

## Publicatie

Diaboliks eerste strip verscheen op 1 november 1962 met de titel Il Re del Terrore (te vertalen als “De Koning van de Terreur”). Sinds 1997 zijn en paar boeken met meer complexe verhalen uitgegeven. De Giussani-zusters schreven veel van de verhalen tot aan de jaren 80. Daarna gaven ze het schrijfwerk door aan Patricia Martinelli.
De meeste tekeningen worden verzorgd door Sergio Zaniboni, die Diabolik al tekent sinds 1969. Andere artiesten die aan de serie hebben gewerkt zijn Brenno Fiumali, Franco Paludetti, Enzo Facciolo en Lino Jeva.

## Film

De Italiaanse filmmaker Mario Bava bewerkte het verhaal van Diabolik in 1968 tot een film getiteld Danger: Diabolik.

## Animatieserie

In 2000 produceerde Saban International een animatieserie over Diabolik, die 40 afleveringen liep.
# Ardara

Ardara is een gemeente in de Italiaanse provincie Sassari (regio Sardinië) en telt 827 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 38,2 km², de bevolkingsdichtheid is 22 inwoners per km².

## Demografie

Ardara telt ongeveer 318 huishoudens. Het aantal inwoners steeg in de periode 1991-2001 met 1,0% volgens cijfers uit de tienjaarlijkse volkstellingen van ISTAT.
| Jaar | Inwoneraantal |
| 1991 | 839 |
| 2001 | 847 |

## Geografie

Ardara grenst aan de volgende gemeenten: Chiaramonti, Mores, Ozieri, Ploaghe, Siligo.
* Italiaans bureau voor statistiek
Alghero · Anela · Ardara · Banari · Benetutti · Bessude · Bonnanaro · Bono · Bonorva · Borutta · Bottidda · Bultei · Bulzi · Burgos · Cargeghe · Castelsardo · Cheremule · Chiaramonti · Codrongianos · Cossoine · Erula · Esporlatu · Florinas · Giave · Illorai · Ittireddu · Ittiri · Laerru · Mara · Martis · Monteleone Rocca Doria · Morres · Muros · Nughedu San Nicolò · Nule · Nulvi · Olmedo · Osilo · Ossi · Ozieri · Padria · Pattada · Perfugas · Ploaghe · Porto Torres · Pozzomaggiore · Putifigari · Romana · Santa Maria Coghinas · Sassari · Sedini · Semestene · Sennori · Siligo · Sorso · Stintino · Tergu · Thiesi · Tissi · Torralba · Tula · Uri · Usini · Valledoria · Viddalba · Villanova Monteleone
* ↑ https://demo.istat.it/?l=it.
# Dorymyrmex smithi

Dorymyrmex smithi is een mierensoort uit de onderfamilie van de Dolichoderinae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1936 door Cole.
* ↑ Vermelding van de soort op Antwiki (Geraadpleegd april 2013)
* ↑ Vermelding van de soort op Antweb (Geraadpleegd april 2013)
# Indira (inslagkrater)

Indira is een inslagkrater op de planeet Venus. Indira werd in 1985 genoemd naar Indira, een Hindoe meisjesnaam.
De krater heeft een diameter van 16,6 kilometer en bevindt zich ten noorden van Lampedo Linea in het quadrangle Metis Mons (V-6).
# Goudbuiksmaragdkolibrie

De goudbuiksmaragdkolibrie (Chlorostilbon lucidus; synoniem: Chlorostilbon aureoventris) is een vogel uit de familie Trochilidae (kolibries).

## Verspreiding en leefgebied

Deze soort komt voor in oostelijk, zuidoostelijk en het zuidelijke deel van Centraal-Zuid-Amerika en telt drie ondersoorten:
* C. l. pucherani: oostelijk Brazilië.
* C. l. lucidus: Bolivia, Paraguay, het westelijke deel van Centraal-Brazilië en noordwestelijk Argentinië.
* C. l. berlepschi: zuidelijk Brazilië, Uruguay en noordoostelijk Argentinië.

## Externe link

* Avibase
* ↑ (en) Goudbuiksmaragdkolibrie op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ (en) Gill, F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2022. IOC World Bird List (v12.1). Gearchiveerd op 30 mei 2023.
# Dennenzakspin

De dennenzakspin (Clubiona subsultans) is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de struikzakspinnen (Clubionidae).
Het dier komt uit het geslacht Clubiona. Clubiona subsultans werd in 1875 beschreven door Tord Tamerlan Teodor Thorell.
# Machimus painteri

Machimus painteri is een vliegensoort uit de familie van de roofvliegen (Asilidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1975 door Martin.
# Acontia philbyi

Acontia philbyi is een vlinder uit de familie uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1988 door Wiltshire.
De soort komt voor in het Afrotropisch gebied.
# Dichromadora polaris

Dichromadora polaris is een rondwormensoort uit de familie van de Chromadoridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2004 door Vermeeren, Vanreusel & Vanhove.
# Argyra condomina

Argyra condomina is een vliegensoort uit de familie van de slankpootvliegen (Dolichopodidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1946 door Harmston and Knowlton.
# Dorymyrmex spurius

Dorymyrmex spurius is een mierensoort uit de onderfamilie van de Dolichoderinae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1929 door Santschi.
* ↑ Vermelding van de soort op Antwiki (Geraadpleegd april 2013)
* ↑ Vermelding van de soort op Antweb (Geraadpleegd april 2013)
# Illice pygmaea

Illice pygmaea is een beervlinder uit de familie van de spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1905 door Schaus.
# Goudchloride

Goudchloride kan verwijzen naar:
* Goud(I)chloride
* Goud(III)chloride
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Goudchloride en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Denner Paulino Barbosa

Denner Paulino Barbosa (Guarulhos, 21 november 1993) – beter bekend als Denner – is een Braziliaans voetballer die doorgaans speelt als linkerverdediger. In augustus 2024 verruilde hij Grêmio Maringá voor Itumbiara.

## Clubcarrière

Denner begon pas laat met voetballen bij een topclub, want pas in 2009 sloot de verdediger zich aan bij de jeugd van Corinthians. Na drie jaar werd de jonge linksback doorgeschoven naar het eerste elftal, med door zijn goede prestaties in de beker voor jeugdteams in São Paulo, die dat seizoen was gewonnen door Corinthians. Op 16 augustus 2012 debuteerde Denner in het eerste elftal, toen er in eigen huis met 1–0 werd gewonnen van SC Internacional. Op 1 juli 2013 werd besloten dat Denner voor de duur van drie maanden op huurbasis zou gaan spelen bij Atlético Goianiense. Na drie maanden keerde de verdediger met twee duels achter zijn naam terug bij Corinthians. Hierna speelde Denner in Brazilië voor Bragantino, Boa Esporte, Penapolense, Red Bull Brasil, Cascavel, Portuguesa, São Bento en hierna voor het Portugese Famalicão. In januari 2019 werd Rio Claro de nieuwe club van Denner. Een halfjaar later verkaste hij naar Nacional. Juventus werd in januari 2020 zijn nieuwe club. Hierna speelde hij voor São Bento, Figueirense en Lemense, alvorens medio 2022 terug te keren bij São Bento voor de rest van het kalenderjaar. In januari 2023 verkaste hij naar Operário en een jaar later naar Nova Venécia. Denner ging in mei 2024 voor Grêmio Maringá spelen en in augustus voor Itumbiara.
# M109-houwitser

De M109-houwitser is een pantserhouwitser die is ontwikkeld in de Verenigde Staten in de jaren 1950 voor het Amerikaanse leger. Het is middelzwaar (155mm) artilleriegeschut.

## Geschiedenis

De oerversie, de M109, kwam in 1963 in gebruik bij het Amerikaanse leger. Gedurende de jaren 1970 volgden de verbeterde versies M109 A1 en M109 A2. M109 A1's die werden opgewaardeerd naar de A2-standaard, kregen de aanduiding A3. In de jaren 1980 volgden de verbeterde versies A4 en A5. De huidige, geheel herziene versie werd in 1992 in productie genomen: dit is de M109A6 Paladin, die alleen door het Amerikaanse leger wordt gebruikt.

## Gebruik

Talrijke legers hebben gebruikgemaakt van de M109 of doen dat nog steeds: het Amerikaanse leger, de Nederlandse Koninklijke Landmacht en de Belgische Landcomponent, alsook de legers van verschillende andere NAVO-landen. Ook Israël en Egypte hebben de M109. De M109 werd voor het eerst ingezet in de Vietnamoorlog en werd nog ingezet bij latere conflicten, zoals tijdens de Tweede Golfoorlog.

### De M109 in Nederland

De M109 is van 1968 tot 2008 in gebruik geweest bij de Koninklijke Landmacht, onder andere bij de 12e Afdeling Veldartillerie, 14e Afdeling Veldartillerie, 41e Afdeling Veldartillerie, 42e Afd. Veldartillerie, 43e Afd. Veldartillerie, 44e Afd. Veldartillerie (tot 1983) en de 11e Afd. Rijdende Artillerie (Gele Rijders), het verving hier de M114 en de AMX PRA. Aanvankelijk werd gebruikgemaakt van de originele M109, later van de M109 A2 en A3, die gedeeltelijk bij Wilton-Fijenoord werden geproduceerd. De laatst in Nederland gebruikte versie was de M109A2/90, een door RDM opgewaardeerde versie van de oude M109 A2's en A3's, die vanaf 1990 beschikbaar kwam.
Inmiddels heeft de Koninklijke Landmacht, net als de legers van verschillende andere Europese landen, de M109 vervangen door de Panzerhaubitze 2000, die de M109 op verschillende vlakken ver overtreft. De grootste verbeteringen ten opzichte van de M109 zijn:
* grotere schietbereik, van 18 km voor de M109 naar 50 kilometer;
* betere bepantsering;
* een betere terreinvaardigheid en
* hogere vuursnelheid (door geavanceerde vuurmond).
Door het geautomatiseerd laden van de granaten zijn de arbeidsomstandigheden verbeterd. De Panzerhaubitze 2000 biedt ten slotte ook bescherming tegen chemische wapens.

## Specificaties

* Soort voertuig: gemechaniseerde geschut
* Taak: ondersteuning
* Nationaliteit: Verenigde Staten
* Ook gebruik(t) in: Nederland, Engeland, Duitsland, België, Israël.
* Jaar van invoering: 1964 (Nederland)
* Bewapening: 155mm-houwitser, 7,62mm of 12,7mm torendakmitrailleur, browning .50
* Bodemvrijheid: 0,45 m
* Loopwerk: CL 8 VA
* Rupsbandbreedte: 0,38 m
* Overschrijding: 1,82 m
* Klimvermogen: 25°
* Opstap: 0,60 m
* Waadvermogen: 1,05 m
* NBC bescherming: nee
* Bijzonderheden: Na enige voorbereiding kan als amfibievoertuig worden gebruikt.
# Acontia peksi

Acontia peksi is een vlinder uit de familie uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Hacker, Legrain & Fibiger.
De soort komt voor in het Afrotropisch gebied.
# Diourbelia ambilae

Diourbelia ambilae is een vliesvleugelig insect uit de familie Pteromalidae. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1960 door Risbec.