OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Laccosaurus

Laccosaurus is een monotypisch geslacht van uitgestorven rhinesuchide temnospondyle Batrachomorpha (basale 'amfibieën'. De typesoort is Laccosaurus watsoni.

## Onderzoeksgeschiedenis

Laccosaurus watsoni werd in 1952 benoemd door paleontoloog Sidney H. Haughton op basis van een grotendeels complete schedel uit de Dicynodon-Theriognathus subzone van de Daptocephalus Assemblage Zone in Zuid-Afrika. Dit geslacht en/of soort is soms synoniem geacht aan Uranocentrodon, maar dit werd niet overgenomen door de huidige deskundigen. Er is echter onzekerheid met betrekking tot een enkel toegewezen specimen (BPI/1/4473). Eltink et al. (2019) beschouwen dit als behorend tot een ander taxon, terwijl Marsicano et al. (2017) het beschouwden als behorend bij Laccosaurus watsoni.

## Anatomie

Marsicano et al. (2017) waren de meest recente om dit taxon te diagnosticeren en somden de volgende unieke combinatie van kenmerken op:
* Goed ontwikkelde sensorische troggen, een trog onder de oogkas toont een stap/S-achtige buiging tussen de oogkas en het neusgat
* Breedte van het paar interpterygoïde vensters groter dan negentig procent van hun lengte
* Ploegschaarbeen met de zone van tandjes op symmetrische verhoogde plekken binnen de choanae
* Rechte tandenrij overdwars op de ploegschaarbeenderen
* De gewrichtsknobbels van het quadratum steken uit achter de tabulaire hoorns
* Parasphenoïde plaat min of meer rechthoekig, langer dan breed, met een vlak onderste oppervlak
* Goed ontwikkelde 'pockets' op het verhemelte, dicht bij elkaar, zodat de cristae musculares samenlopen op de middenlijn.
* ↑ Fossilworks: Laccosaurus. www.fossilworks.org. Geraadpleegd op 05-03-2023.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Laccosaurus op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
# Gasteracantha clarki

Gasteracantha clarki is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de wielwebspinnen (Araneidae).
Het dier behoort tot het geslacht Gasteracantha. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1974 door M. Emerit.
# Eumegistus

Eumegistus is een geslacht van straalvinnige vissen uit de familie van zilvervissen (Bramidae).

## Soorten

* Eumegistus brevorti (Poey, 1860)
* Eumegistus illustris (Jordan & Jordan, 1922)
* ↑ (en) Eumegistus. FishBase. Ed. Rainer Froese and Daniel Pauly. 10 2011 version. N.p.: FishBase, 2011.
# Indimoosella punctata

Indimoosella punctata is een mosselkreeftjessoort uit de familie van de Trachyleberididae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1993 door Jellinek.
# Myopa perplexa

Myopa perplexa is een vliegensoort uit de familie van de blaaskopvliegen (Conopidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1953 door Camras.
# Acontia fuscoalba

Acontia fuscoalba is een vlinder uit de familie uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2010 door Hacker, Legrain & Fibiger.
De soort komt voor in het Afrotropisch gebied.
# Argopus brevis

Argopus brevis is een keversoort uit de familie bladkevers (Chrysomelidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1859 gepubliceerd door Allard.
# Euthymella bilix

Euthymella bilix is een slakkensoort uit de familie van de Triphoridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1843 door Hinds.
# Lacedo

Lacedo is een geslacht van vogels uit de familie van de ijsvogels (Alcedinidae). De naam is een anagram van 'Alcedo'.

## Soorten

Het geslacht omvat de volgende soort:
* Lacedo pulchella – Zebra-ijsvogel
* ↑ Gill, F., Wright, M. & Donsker, D. (2010). IOC World Bird Names (version 2.6) (en)
# Gaesischia cacerensis

Gaesischia cacerensis is een vliesvleugelig insect uit de familie bijen en hommels (Apidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1989 door Urban.
# Eupithecia albertiata

Eupithecia albertiata is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1961 door Schütze.
# Imperial Airways

Imperial Airways was de eerste Britse luchtvaartmaatschappij die langeafstandsvluchten uitvoerde. Het bedrijf was actief tussen 1924 en 1939 en had lijndiensten naar de toenmalige Britse koloniën en overzeese gebieden, zoals Zuid-Afrika, India en landen in het Verre Oosten, waaronder Malakka en Hongkong. Ook werden er vluchten uitgevoerd naar verschillende Europese bestemmingen.
In 1939 ging Imperial Airways samen met British Airways Ltd tot de British Overseas Airways Corporation.

## Oprichting

Imperial Airways werd opgericht op advies van het 'Hambling Committee' van de Britse overheid, nadat er in Frankrijk en Duitsland al nationale luchtvaartmaatschappijen waren opgericht. In 1923 werd er een rapport opgesteld waarin stond dat de vier grootste reeds bestaande maatschappijen, The Instone Air Line Company, Noel Pembertin-Billing's British Marine Air Navigation, The Daimler Airway en Handley Page Transport Co Ltd., moesten worden gefuseerd. Men hoopte dat hiermee een bedrijf kon worden opgericht dat kon concurreren met de Franse en Duitse maatschappijen en waarmee de burgerluchtvaart van Groot-Brittannië naar het buitenland kon worden ontwikkeld. Over een periode van 10 jaar werd er £1 miljoen subsidie beschikbaar gesteld om het nieuwe bedrijf te laten slagen. Eind 1923 werd er een overeenkomst bereikt met de regering.
Imperial Airways Limited werd op 31 maart 1924 opgericht. Het bedrijf was gevestigd op de luchthaven van Croydon, ten zuiden van Londen. Vanwege aanloopproblemen begonnen de vluchten pas op 26 april 1924 met een dagelijkse dienst tussen Londen en Parijs met een De Havilland DH.34. Op 2 juni van dat jaar werd er ook een verbinding tussen Londen en Amsterdam gestart en in de loop van 1924 werden er meer routes naar Europese steden geopend.
In het eerste jaar vervoerde de maatschappij 11.395 passagiers en 212.380 brieven. In april 1925 werd er voor het eerst in de geschiedenis een film gedraaid aan boord van een vliegtuig; het ging om The Lost World tijdens een vlucht op de route tussen Londen en Parijs.

## Passagiers en bemanning

De cabines van Imperial Airways waren vaak erg klein en boden ruimte voor maximaal 20 passagiers. In de jaren '30 vlogen ongeveer 50.000 passagiers met Imperial Airways. Het merendeel van de passagiers vloog op routes tussen Groot-Brittannië en de toenmalige kolonies en reisde voor het werk (administratie, zaken of onderzoek in de kolonies). In het begin konden alleen de rijksten zich veroorloven met het vliegtuig te reizen, maar later vlogen meer verschillende mensen. De vluchten werden zeer positief ervaren, aangezien de vliegtuigen laag en langzaam vlogen, waardoor de passagiers veel van de omgeving konden zien.
Imperial Airways had een bemanning die bestond uit alleen mannen, zowel piloten, stewards als grondbemanning. Er moest ook bemanning zijn in de tussenstops van de langere routes; zij vlogen mee zonder geld op te brengen. Een aantal bemanningsleden verloor het leven bij verscheidene ongelukken. Tegen het einde van de jaren 30 had Imperial Airways ongeveer 3000 werknemers.
# Myopophyllum speciosum

Myopophyllum speciosum is een rechtvleugelig insect uit de familie sabelsprinkhanen (Tettigoniidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1960 door Beier.
# Acontia flavitermina

Acontia flavitermina is een vlinder uit de familie uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1902 door George Francis Hampson.
De soort komt voor in het Afrotropisch gebied.
# Artematopus bogotanus

Artematopus bogotanus is een keversoort uit de familie Artematopodidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1889 door Kirsch.
# Euthymella crenulata

Euthymella crenulata is een slakkensoort uit de familie van de Triphoridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1863 door Deshayes.
# La Bamba

La Bamba kan verwijzen naar:
* La Bamba (duo)
* La Bamba (film)
* La Bamba (nummer)
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van La Bamba en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Gaesischia aurea

Gaesischia aurea is een vliesvleugelig insect uit de familie bijen en hommels (Apidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1968 door Urban.
# Eupithecia affinitata

Eupithecia affinitata is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1890 door Maassen.
# Imperial (automerk)

Imperial was een Amerikaans automerk dat in de periode 1955 tot 1975 in productie was. Het was het luxemerk van Chrysler.
In de periode 1981 tot 1983 kwam het merk korte tijd terug.
De naam Imperial werd al sinds 1926 geregeld gebruikt voor het topmodel van Chrysler, maar vanaf 1955 werd het een afzonderlijk merk ( zoals bij de concurrentie: Lincoln en Mercury ).
* Imperial Crown Coupe (1957)
* Imperial Crown Coupe (1964)
* Imperial Le Baron (1967)
* Imperial Crown (1970)
# Eutropia (heilige)

Eutropia was de zuster van de heilige Nicasius, bisschop van Reims. Tijdens een invasie van Hunnen in de 5e eeuw hadden zij zich met andere christenen in de kerk verzameld. Allen werden vermoord, maar Eutropia werd aanvankelijk gespaard omwille van haar schoonheid. Zij weigerde echter haar maagdelijkheid en geloof te verliezen, zodat zij een dag later, op 14 december, alsnog de marteldood stierf. Zij wordt aangeroepen tegen verschillende ziekten.
Haar vermoedelijke overlijdensjaar is 407.
# Euselasia thaumata

Euselasia thaumata is een vlindersoort uit de familie van de prachtvlinders (Riodinidae), onderfamilie Euselasiinae.
Euselasia thaumata werd in 1998 beschreven door Hall, J & Willmott.
# Gaesischia carinata

Gaesischia carinata is een vliesvleugelig insect uit de familie bijen en hommels (Apidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1989 door Urban.
# Geelsnavelbabbelaar

De geelsnavelbabbelaar (Argya affinis) synoniem: Turdoides affinis) is een zangvogel uit de familie Leiothrichidae.

## Verspreiding en leefgebied

Deze soort telt 2 ondersoorten:
* A. a. affinis: zuidelijk India.
* A. a. taprobanus: Sri Lanka.

## Externe link

* Avibase
* ↑ (en) Geelsnavelbabbelaar op de IUCN Red List of Threatened Species.
# Geelsnaveleend

De geelsnaveleend (Anas undulata), ook wel geelbekeend genoemd, is een vogel uit de familie Anatidae (eendachtigen). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1839 door Alain Dubois.

## Kenmerken

Het verenkleed is voor zowel het mannetje als het vrouwtje bruin. Ze hebben een felgekleurde, geeloranje snavel met op de bovensnavel een zwarte vlek. De lengte bedraagt ca. 55 cm.

## Voorkomen

De soort komt voor in centraal- en zuidelijk Afrika en telt twee ondersoorten:
* A. u. ruppelli: oostelijk Soedan, Ethiopië en noordelijk Kenia.
* A. u. undulata: van zuidelijk Kenia tot Angola en westelijk Zuid-Afrika.

## Beschermingsstatus

Op de Rode Lijst van de IUCN heeft de soort de status niet bedreigd.
* ↑ (en) Geelsnaveleend op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ Anas undulata, Avibase. Gearchiveerd op 6 februari 2023.
* ↑ (en) Gill F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2023. IOC World Bird List (v13.1). DOI:10.14344/IOC.ML.13.1. Gearchiveerd op 30 mei 2023.
# Gagrellula conspersa

Gagrellula conspersa is een hooiwagen uit de familie Sclerosomatidae.
# Gagrellula crux

Gagrellula crux is een hooiwagen uit de familie Sclerosomatidae.
# Gagrellula cuncimaculata

Gagrellula cuncimaculata is een hooiwagen uit de familie Sclerosomatidae.
# Gelis nigriventris

Gelis nigriventris is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de gewone sluipwespen (Ichneumonidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Brues in 1903.
# Galapagoshaai

De galapagoshaai (Carcharhinus galapagensis) is een haai uit de familie van de requiemhaaien. Hij komt voor rond eilanden in de oceanen en lijkt zich niet ver uit de buurt van die eilanden te verplaatsen.
* ↑ (en) Galapagoshaai op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ Snodgrass, R.E. en E. Heller 1905 (31 Jan.), Papers from the Hopkins-Stanford Galapagos Expedition, 1898-1899. XVII. Shore fishes of the Revillagigedo, Clipperton, Cocos and Galapagos Islands. Proceedings of the Washington Academy of Science.v. 6: 333-427.
* ↑ Bor, P.H.F. 2002 Nederlandse naamlijst van de recente haaien en roggen (Chondrichthyes: Elasmobranchii) van de wereld. World Wide Web electronic publication www.rajidae.tmfweb.nl, version (05/2002).
* ↑ (en) Carcharhinus galapagensis. FishBase. Ed. Rainer Froese and Daniel Pauly. Februari 2009 version. N.p.: FishBase, 2009.
* ↑ Compagno, L.J.V. 1984 FAO species catalogue. Vol.4. Sharks of the world. An annotated and illustrated catalogue of shark species known to date. Part 2 - Carcharhiniformes. FAO Fish. Synop. 125(4/2):251-655.
* ↑ Meyer, C.G., Papastamatiou, Y.P. & Holland, K.N. (2010). A multiple instrument approach to quantifying the movement patterns and habitat use of tiger (Galeocerdo cuvier) and Galapagos sharks (Carcharhinus galapagensis) at French Frigate Shoals, Hawaii. Marine Biology. DOI: 10.1007/s00227-010-1457-x.
Zwartsnuithaai (C. acronotus) · Zilverpunthaai (C. albimarginatus) · Grootsnuithaai (C. altimus) · Sierlijke haai (C. amblyrhynchoides) · Grijze rifhaai (C. amblyrhynchos) · Varkensooghaai (C. amboinensis) · Borneohaai (C. borneensis) · Koperhaai (C. brachyurus) · Tolhaai (C. brevipinna) · Nerveuze haai (C. cautus) · Pacifische kleinstaarthaai (C. cerdale) · Witwanghaai (C. dussumieri) · Zijdehaai (C. falciformis) · Kreekhaai (C. fitzroyensis) · Galapagoshaai (C. galapagensis) · Pondicherryhaai (C. hemiodon) · Fijntandhaai (C. isodon) · Gladtandzwarttiphaai (C. leiodon) · Stierhaai (C. leucas) · Zwartpunthaai (C. limbatus) · Oceanische witpunthaai (C. longimanus) · Hardsnuithaai (C. macloti) · C. macrops · Zwartpuntrifhaai (C. melanopterus) · Schemerhaai (C. obscurus) · Caribische rifhaai (C. perezii) · Zandbankhaai (C. plumbeus) · Atlantische kleinstaarthaai (C. porosus) · Zwartstiphaai (C. sealei) · Nachthaai (C. signatus) · Vlekstaarthaai (C. sorrah) · Australische zwartpunthaai (C. tilstoni)
# George Alencherry

George Alencherry (Malayalam: മാർ ജോർജ് ആലഞ്ചേരി, Mār Jēārj Ālañcēri) (Thuruthy, 19 april 1945) is een Indiaas geestelijke en grootaartsbisschop-emeritus van de Syro-Malabar-Katholieke Kerk en een kardinaal van de Rooms-Katholieke Kerk.
Alencherry werd op 19 november 1972 priester gewijd. Op 11 november 1996 werd hij benoemd tot bisschop van Thuckalay; hij was de eerste bisschop van dit nieuw ingestelde bisdom. Zijn bisschopswijding vond plaats op 2 februari 1997.
Alencherry werd op 24 mei 2011 benoemd tot grootaartsbisschop van Ernakulam-Angamaly, het belangrijkste aartsbisdom van de Syro-Malabar-Katholieke Kerk, als opvolger van Varkey Vithayathil die op 1 april 2011 was overleden. Hij is de eerste leider van deze kerk die door een synode werd gekozen, een recht dat de kerk in 2004 verwierf. Zijn benoeming werd een dag later bevestigd door paus Benedictus XVI.
Alencherry werd tijden het consistorie van 18 februari 2012 kardinaal gecreëerd. Hij kreeg de rang van kardinaal-priester. Zijn titelkerk werd de San Bernardo alle Terme. Hij nam deel aan het conclaaf van 2013, dat leidde tot de verkiezing van paus Franciscus.
Alencherry ging op 7 december 2023 met emeritaat.
* Système universitaire de documentation: 125376650
* Virtual International Authority File: 198902359
* WorldCat (via VIAF): 198902359
# George Akkerman

George Akkerman (Groningen, 9 april 1960) is een Nederlandse radio-dj.
Toen Akkerman opgroeide, wilde hij verkoper worden. Hij sloot zich in 1974 bij een radioclub aan en vandaar groeide hij verder uit. Hij kwam in de jaren tachtig bij de AVRO terecht, waar hij bij het programma Toppop ging werken. Akkerman sloot in 2006 een contract met RadioNL. Hij werd na een paar maanden als invalkracht te hebben gewerkt op 22 april 2007 als presentator aangenomen van Koffietijd en De Gezellige Zaterdag, maar nam op 24 november 2012 weer afscheid van de luisteraars van RadioNL.
# Gammarus vignai

Gammarus vignai is een vlokreeftensoort uit de familie van de Gammaridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1978 door Pinkster & Karaman.
De mannetjes van G. vignai kunnen 22 mm groot worden, de vrouwtjes zijn iets kleiner. De dieren zijn blind en geheel pigmentloos. Soms worden wel rode vlekken aangetroffen op de plek van de ogen. De soort is in 1974 aangetroffen in een ondergronds water in de grot Camlik Dalayman Cocuk attiklari delik in de provincie Konya in Turkije.
* ↑ Lowry, J. (2012). Gammarus vignai Pinkster & Karaman, 1978. Geraadpleegd via: World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=490355
* ↑ Karaman G. S. & S. Pinkster (1977), Freshwater Gammarus species from Europe, North Africa and adjacent regions of Asia (Crustacea-Amphipoda). Part I. Gammarus pulex-group and related species. BIJDRAGEN TOT DE DIERKUNDE, 47 (1) - 1977. Geraadpleegd via: Naturalis biodiversity Center op http://www.repository.naturalis.nl/document/548278
# Gammarus wautieri

Gammarus wautieri is een vlokreeftensoort uit de familie van de Gammaridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1967 door Roux.
De soort komt voor in het grensgebied van Frankrijk en Italië; de Franse en Italiaanse Alpen en de Jura. G. wautieri wordt aangetroffen in zoete wateren in de zone tussen de snelstromende wateren (het verspreidingsgebied waar G.fossarum dominant is) en de stilstaande wateren met waterplanten (het verspreidingsgebied waar G. pulex dominant is).
Mannetjes van G. wautieri kunnen ca 16 mm groot worden.
* ↑ Lowry, J. (2012). Gammarus wautieri Roux, 1967. Geraadpleegd via: World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=490357
* ↑ G. S. Karaman G. S. & S. Pinkster (1977), Freshwater Gammarus species from Europe, North Africa and adjacent regions of Asia (Crustacea-Amphipoda). Part I. Gammarus pulex-group and related species. BIJDRAGEN TOT DE DIERKUNDE, 47 (1) - 1977. Geraadpleegd via: Naturalis biodiversity Center op http://www.repository.naturalis.nl/document/548278
# Geranomyia brevispinula

Geranomyia brevispinula is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Neotropisch gebied.
# Geranomyia brunnescens

Geranomyia brunnescens is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Oriëntaals gebied.
# Garypus litoralis

Garypus litoralis is een bastaardschorpioenensoort uit de familie van de Garypidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1873 door L. Koch.
# Geelkwastbladroller

De geelkwastbladroller (Neosphaleroptera nubilana) is een vlinder uit de familie bladrollers (Tortricidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1799 door Hübner.
De soort komt voor in Europa.
# Gerhart

Gerhart kan verwijzen naar:

## Personen

* Gerhart Hauptmann (1862-1946), Duits schrijver
* Gerhart Riegner (1911-2001), Duits theoloog
* Nikolaus Gerhart (1944), Duits beeldhouwer
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Gerhart en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Gerhardus Hoekzema

Gerhardus Hoekzema (Groningen, 18 april 1875 - aldaar, 18 maart 1935), vaak ook G. Hoekzema genoemd, was een Nederlandse architect, die vooral werkzaam was in Noord-Nederland. Hij leerde het vak van zijn vader, de aannemer-architect Klaas Hoekzema (1844-1911), met wie hij geruime tijd kantoor hield aan de Muurstraat in Groningen. Ook G. Hoekzema's oom Hindrik Hoekzema (1853-1923) was architect. Verschillende (mede) door G. Hoekzema ontworpen panden zijn aangewezen als rijksmonument.

## Werken (selectie)

* 1901-1902: Herenhuis aan de Ubbo Emmiussingel, Groningen (samen met K. Hoekzema)
* 1904: Hoofdstraatkerk, Hoogeveen
* 1906: Art-nouveau-pui van een winkel aan de Oude Kijk in 't Jatstraat, Groningen (samen met K. Hoekzema)
* 1908: Woningcomplex van zes woonhuizen aan de H.W. Mesdagstraat, Groningen
* 1910: Rentenierswoning aan de Valge, Leens (samen met K. Hoekzema)
* 1912: Hervormde kerk van Garrelsweer (samen met Harm Rozema)
* 1924: De voormalige Oosterkerk aan de Oosterweg, Groningen
* 1925: Christelijke Lagere School/MULO (thans Verloskunde Academie) aan de Dirk Huizingastraat, Groningen
* 1928: Woningblok in de Indische Buurt, Groningen
* 1928-1932: Nutsspaarbank, Kampen
* 1929: Drukkerij Hoitsema, Groningen
* eerste helft jaren '30: Verschillende gebouwen van psychiatrisch ziekenhuis Dennenoord in Zuidlaren (waaronder de paviljoens Zonneheuvel en Vredestein)
* 1935: Woningblok in de Indische Buurt, Groningen
# Gattermann-reactie

De Gattermann-reactie is in de organische chemie een reactie waarmee aromaten omgezet kunnen worden in de overeenkomstige benzaldehyden. De reactie is vernoemd naar de uit Goslar afkomstige chemicus Ludwig Gattermann.
Naast de synthese van benzaldehyden kan het principe van de reactie ook toegepast worden om heterocyclische verbindingen, zoals furaan, pyrrool, indool of thiofeen te bereiden.
De Gattermann-reactie is een variant van de Friedel-Crafts-acylering.

## Mechanisme

Als uitgangsstoffen worden aromaten gebruikt die met blauwzuur en waterstofchloride in de geformyleerde aromaat worden omgezet. Als katalysator wordt een lewiszuur (zinkchloride (ZnCl$_2$) of aluminiumchloride (AlCl$_3$)) gebruikt. Het blauwzuur en waterstofchloride vormen eerst met de katalysator een intermediair dat vervolgens met de aromaat tot een arenium-ion reageert (zie de figuur bij het mechanisme). Als gebruikgemaakt wordt van meerwaardige fenolen of fenolethers, dan is een katalysator niet noodzakelijk.

## Varianten
### Gattermann-Adams-reactie

Tegenwoordig wordt meestal niet meer, zoals in de originele Gattermann-reactie, met vrij HCN gewerkt. De Gattermann-Adams-reactie lost het probleem van vrij HCN op door gebruik te maken van zinkcyanide, dat in situ met waterstofchloride reageert tot HCN. Het ook ontstane ZnCl$_2$ is vervolgens voldoende om als katalysator voor de koppeling aan de fenolen te dienen. Bij minder reactieve aromaten moet aluminiumchloride als katalysator toegevoegd worden.

### Gattermann-Koch-reactie

Aan deze variant van de Gattermannreactie leent ook een ander Duits chemicus zijn naam: Julius Arnold Koch. In plaats van HCN wordt koolmonoxide gebruikt in combinatie met waterstofchloride; aluminiumchloride en koper(I)chloride zijn de katalysatoren. Het mengsel reageert als een formylchloride-equivalent, CHOCl. Het eindproduct is de geformyleerde aromaat. Zoals alle Friedel-Craftsreacties moet ook deze reactie in watervrij milieu worden uitgevoerd.

## Mechanisme

Het in onderstaande figuur aangegeven mechanisme voor de reactie wordt algemeen als juist geaccepteerd: