# Loge Anna Paulowna

De Vrijmetselaarsloge Anna Paulowna te Zaandam werd op 13 november 1817 opgericht als broederschap van vrijmetselaars, werkend onder het Grootoosten der Nederlanden. In logement 'De Drie Zwanen' aan de Dam te Zaandam werd de loge ingewijd. Zij kreeg de naam van Prinses Anna Paulowna, die in februari 1816 huwde met de latere koning Willem II. Zowel de vader, Paul I, als de broer van Anna Paulowna waren vrijmetselaar en ook haar toekomstige echtgenoot was op 14 maart 1817 in Brussel in de loge L'Espérance bij de Orde ingewijd. Koning Willem II werd in 1842 erelid van de Zaanse loge.

## Logegebouw

In 1883 laat de loge een indrukwekkend logegebouw neerzetten aan de Spoorstraat (de huidige Stationsstraat 61). Het is een van de weinige logegebouwen in Nederland die speciaal voor dit doel gebouwd zijn. Aan maatvoering en inrichting is dit nog af te lezen. De leden van de Loge komen uit de welgestelde fabrikantenkringen in de Zaan. Bekende namen als: Van de Stadt, Keg, Verkade, Honig, Heijn, Flentrop, Jedeloo en Oud komen in de ledenlijsten voor.

## Oorlog

In september 1940 wordt de vrijmetselarij in Nederland verboden door de Duitse bezetters. Ook het logegebouw in Zaandam wordt gesloten en overgedragen aan de NSB die het als kringhuis gebruikt. Gedurende deze periode gaat het gehele interieur verloren. Het archief en de bibliotheek worden naar Duitsland afgevoerd om later onderzocht te kunnen worden. Verschillende leden van de loge worden opgepakt en ondervraagd in verband met hun lidmaatschap. De landelijke grootmeester van de Orde, Hermannus van Tongeren sr. wordt overgebracht naar concentratiekamp Sachsenhausen waar hij op 29 maart 1941 overlijdt.

## Nieuw begin

Op 30 mei 1945 komen de 36 broeders die nog over zijn voor het eerst weer bijeen. Het logegebouw is op dat moment onbruikbaar. Pas in november 1949 is het pand zodanig hersteld dat de eerste bijeenkomst kan worden gehouden in het gerestaureerde gebouw. Het archief (lopend vanaf 1816) en de bibliotheek worden in Duitsland teruggevonden en weer naar Zaandam overgebracht. Het maçonnieke leven neemt weer een normale loop. In 1975 is het ledental zo groot geworden (ca. 60 leden) dat besloten wordt een dochterloge op te richten. Dit wordt Loge 'Branding', met als vestigingsplaats Castricum.

## Huidige situatie

In de jaren 90 van de vorige eeuw verdwijnt langzamerhand de geheimzinnigheid die altijd rond de Orde heeft gehangen. Ook Anna Paulowna houdt tegenwoordig regelmatig 'open avonden', waar belangstellenden welkom zijn om over de Vrijmetselarij informatie op te doen. Het logegebouw staat op de gemeentelijke monumentenlijst en is dan ook jaarlijks te bekijken tijdens de Open Monumentendag. Thans telt de loge volgens eigen telling zo'n 40 leden, die wekelijks op woensdagavond aan de Stationsstraat bijeenkomen.

## Voorzittend Meesters

In onderstaande lijst een overzicht van de Voorzittend Meesters van Loge Anna Paulowna gedurende de eerste 150 jaar van haar bestaan.
| Van | Tot | Voorzittend Meester |
| 1817 11 13 13 november 1817 | 1835 01 14 14 januari 1835 | Jan Kool (Jacobsz.) |
| 1835 01 14 14 januari 1835 | 1841 01 13 13 januari 1841 | Gerrit van Orden |
| 1841 01 13 13 januari 1841 | 1857 01 16 16 januari 1857 | Cornelis van de Stadt |
| 1858 01 13 13 januari 1858 | 1864 06 16 16 juni 1864 | Jan Carel van Wessem (sr.) |
| 1865 01 11 11 januari 1865 | 1867 01 02 2 januari 1867 | Klaas Vis (Jnz.) |
| 1867 02 02 2 februari 1867 | 1881 08 07 7 augustus 1881 | Jan Carel van Wessem (jr.) |
| 1881 10 25 25 oktober 1881 | 1895 01 09 9 januari 1895 | Cornelis Oorver van Wessem |
| 1895 01 09 9 januari 1895 | 1904 10 05 5 oktober 1904 | Nicolaas Willem Francken (Azn.) |
| 1904 10 05 5 oktober 1904 | 1910 12 21 21 december 1910 | Pieter van Heijnsbergen |
| 1910 12 21 21 december 1910 | 1926 12 29 29 december 1926 | dr. Engel van de Stadt |
| 1926 12 29 29 december 1926 | 1950 01 28 28 januari 1950 | Pieter Willem Jedeloo (jr.) |
| 1950 04 19 19 april 1950 | 1953 06 24 24 juni 1953 | Gerrit Fris (Gzn.) |
| 1953 06 24 24 juni 1953 | 1956 06 20 20 juni 1956 | Jan Biere |
| 1956 06 20 20 juni 1956 | 1959 06 17 17 juni 1959 | Bernhard Marinus Boers |
| 1959 06 17 17 juni 1959 | 1962 06 20 20 juni 1962 | Gerrit Fris (Gzn.) |
| 1962 06 20 20 juni 1962 | 1968 06 19 19 juni 1968 | Jacob Pieter Wierenga |
| 1968 06 19 19 juni 1968 | 1971 06 16 16 juni 1971 | dr. Alex Sarluy |
| 1971 06 16 16 juni 1971 | 1974 08 08 8 augustus 1974 | Pieter Pels Rijcken |
| 1974 06 08 8 juni 1974 | 1977 03 02 2 maart 1977 | Tinus de Boer |

## Externe link

* Officiële website

## Voetnoten

* ↑ Nederlandsche vrijmetselaars almanak, Volume 16. C.R. Hake (1841), p. 37.
* ↑ Vrijmetselaarsloge Anna Paulowna Zaandam. www.logeannapaulowna.nl. Geraadpleegd op 24 februari 2024.