OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Cleo Patra Brown

Cleo Patra Brown (Meridian, 8 december 1909 – Denver, 15 april 1995) was een Amerikaanse jazzmuzikante (zang, piano).

## Biografie

Brown had de boogiewoogie-pianostijl geleerd van haar broer Everett, die werkte met Pinetop Smith. Haar familie verhuisde in 1919 naar Chicago, waar ze eerst op 14-jarige leeftijd werkte in het vaudevillecircuit. Door ziekte moest ze haar carrière begin jaren 1940 onderbreken. Begin jaren 1950 trad ze regelmatig op in de Three Deuces Club in Chicago. Brown werkte ook in New York, waar ze bij WABC een eigen radioshow had, in Hollywood, Las Vegas en San Francisco. Ze nam o.a. op met de Decca All-Stars en in haar tijd aan de westkust voor Capitol Records. Vanaf 1953 onderbrak ze haar carrière opnieuw om te gaan werken als verpleegster. Op leeftijd werkte ze als kerkmuzikante in de Seventh Day Adventist Church in Denver. In 1987 trad ze op in Marian McPartlands radioreeks Piano Jazz.
Ze was de eerste jazzinstrumentaliste, die werd onderscheiden met de NEA Jazz Masters Fellowship. Haar spel had de jonge Dave Brubeck beïnvloed. Nog tegenwoordig nemen muzikanten haar muziek op in actuele werken, zoals b.v. in Spring Swing van Monkey Safari.

## Discografie

* Cleo Brown 1935-1951 (Classics) mit Nappy Lamare, Artie Bernstein, Gene Krupa, Vic Berton, Zutty Singleton, Victor Young Orchestra
* Diskographie Cleo Brown

## Literatuur

* Linda Dahl, Stormy Weather. The Music and Lives of a Century of Jazzwomen. Quartet Books. London 1984. ISBN 0-7043-2477-6
* ↑ Brown, Cleo(patra) | Encyclopedia.com. www.encyclopedia.com. Geraadpleegd op 22-11-2021.
* ↑ Cleo Patra Brown. memim.com. Gearchiveerd op 22 november 2021. Geraadpleegd op 22-11-2021.
* ↑ (fr) Cleo Brown. Discogs. Geraadpleegd op 22-11-2021.
* ↑ (en) Cleo Brown Biography, Songs, & Albums. AllMusic. Gearchiveerd op 22 november 2021. Geraadpleegd op 22-11-2021.
* ↑ (en) Cleo Brown. www.arts.gov. Gearchiveerd op 23 november 2021. Geraadpleegd op 22-11-2021.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Cleo Patra Brown op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Bibliothèque nationale de France: cb13992479v (data)
* Gemeinsame Normdatei: 1046665790
* International Standard Name Identifier: 0000 0001 0654 674X
* Library of Congress Control Number: n97877659
* MusicBrainz: c7895164-578a-4d59-98f0-c3c4f19d81b8
* SNAC: w6778fq7
* Virtual International Authority File: 64201217
* WorldCat (via VIAF): 64201217
# Bistecca alla fiorentina

Bistecca alla fiorentina (Florentijnse biefstuk) of kortweg fiorentina is een gegrilde T-bonesteak. Het gerecht wordt bereid uit het vlees van jonge ossen van het runderras Chianina. De oorsprong van de specialiteit ligt in de Toscaanse stad Florence, maar de bistecca alla fiorentina is in de rest van Italië verkrijgbaar.

## Bereiding

Het vlees wordt bij bistecca alla fiorentina uit de gehele roastbeef (dunne lende en ossenhaas) gesneden. Men snijdt schijven met een gewicht tot 1300 gram en een dikte tot 6 centimeter uit het vlees en het bot, zodat een T-vormig stuk bot achterblijft in de steak. Vervolgens wordt de steak bereid op de grill, waarbij het vlees soms vooraf wordt bestreken met olijfolie. Andere recepten gaan uit van een onbehandelde steak. Na een korte grilltijd van vier tot vijf minuten, wordt de steak gekeerd en op de gegaarde kant gezouten. Nadat de andere kant even lang is gegaard wordt ook die kant gezouten. Voorts wordt het vlees met stuk verse boter opgediend of met olijfolie besproeid. Indien gewenst kan de bistecca alla fiorentina op smaak gebracht worden met zwarte peper.
Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Bistecca alla fiorentina op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* ↑ Die besten Steaks der Welt. 4. Chianina (Italien) Gourmet Globe. Geraadpleegd op 16 februari 2019
# Joannes Burgerhoudt

Joannes Burgerhoudt (Schiedam, 2 februari 1770 - aldaar, 23 april 1828) was een Nederlandse jurist, jeneverfabrikant en burgemeester.
Burgerhoudt was een zoon van Gerrit Burgerhoudt, aanvankelijk tuinder en later koopman en korenwijnstoker met een branderij met drie ketels aan de Noordvest te Schiedam, en Maria Lotens. Hij studeerde eerst theologie en vervolgens rechten aan de universiteit van Leiden, waar hij in 1791 promoveerde. Hij vestigde zich als advocaat en notaris in zijn geboortestad en nam daar enige jaren later ook de branderij van zijn vader over. Dit laatste bedrijf, inmiddels firma J. Burgerhoudt & Co, breidde hij danig uit en zou uiteindelijk zeven branderijen en drie mouterijen omvatten. Het succes in de jeneverindustrie stelde hem in staat op flinke schaal in land te investeren. In 1816 kocht hij de buitenplaats Meerwijk bij Koudekerk aan den Rijn (ruim 38 ha.), in 1817 23 ha. land in Oudshoorn, en nog ruim 75 ha. aldaar en in Alphen (Zuid-Holland), de polder Pauluszand in de Biesbos (73 ha.) en in 1828 het landgoed Thedinghsweert (112 morgen) te Avezaath. Via zijn huwelijk werd hij heer van Waarde.
In de periodes 1811-1812 en 1825-1827 was hij burgemeester van Schiedam en was daar tevens lid van de Kamer van Koophandel (1816), speciaal voor de handel op Duitsland en lid van de Raad (1825). Ook was hij lid van de Staten van Holland.
Uit zijn eerste huwelijk (Middelburg (Zeeland), 6 mei 1793) met Francina Benjamina Nijssen, vrouwe in Waarde (geboren 1769, overleden 1814) werden zes kinderen geboren (waarvan uitgebreid nageslacht, waaronder Dick Blok en zijn dochters, Francine Blok, Dieuwertje Blok en Tessel Blok). Zijn tweede huwelijk (Schiedam, 29 september 1815) met Christina Johanna Tromer (1766-1833) bleef kinderloos.
Joannes Burgerhoudt overleed te Schiedam op 23 april 1828. Uit de inventarisrekeningen en scheiding der boedel die na zijn overlijden opgemaakt werden blijkt dat de baten ruim 1.215.000 gulden bedroegen.

## Archeologie

Tijdens een archeologisch onderzoek in 2019 en 2020 is het woonhuis van Burgerhoudt langs de Schie opgegraven. De rijkdom van zijn woonhuis met een gang van witmarmeren vloertegels, hardstenen drempels en sierlijk vormgegeven duimblokken oversteeg die van de omliggende panden. Het weerspiegelde de welstand van de bewoners, mede verkregen door succes in de jeneverproductie.
Naast het pand van Burgerhoudt lag een pand dat in eigendom was van destillateur Adrianus Knappert. Op deze locatie werd een aantal vaten aangetroffen van hout al dan niet betegeld met glazen tegels. Daarnaast werden stevige funderingen aangetroffen die het onderstel vormden van destilleerovens. In het rijtje huizen langs de Schie was bovendien nog een pand van winkelier A.M. Mol aanwezig en een pakhuis van wethouder Jan Loopuijt.
# Bodemvervloeiing

Bodemvervloeiing of verweking (liquefactie) is een verschijnsel waarbij de bodem een aanzienlijk verlies van sterkte en samenhang ondervindt in reactie op toegebrachte spanning, gewoonlijk door een aardbeving. Hierdoor gedraagt de bodem zich als een vloeistof. Dit verschijnsel kan ook optreden bij zandopspuitingen en oevers van bijvoorbeeld estuaria met losgepakt zand in de ondergrond. Door trillingen van golven kan dan lokaal de poriënwaterspanning hoger worden, wat kan leiden tot bodemvervloeiing. Overigens wordt het verschijnsel in dit verband vaak 'zettingsvloeiing' genoemd. In extreme gevallen kan dit tot een dijkval leiden.
Dit verschijnsel wordt meestal waargenomen in losse zanderige grond, omdat los zand de neiging heeft samengeperst te worden wanneer het beladen wordt. Dicht gepakt zand heeft anderzijds de neiging om uit te dijen (dilatantie). In een waterverzadigde grond zijn de porieruimtes tussen de grondkorrels gevuld met water. Door de samenpersing van de grond neemt de druk in het water toe en zal dit de neiging hebben om uit de grond te vloeien. Indien de belasting van de grond sterk en herhaaldelijk plaatsvindt, zal het water niet tijdig kunnen wegvloeien voordat de volgende belasting van de grond plaatsvindt. Daarom zal elke cyclus van belasting de waterdruk in de grond opbouwen. Uiteindelijk kan hierdoor de waterdruk groter worden dan de spanning die de grondkorrels met elkaar verbindt. Het gevolg is dat de grond zijn sterkte verliest en zich gedraagt als een vloeistof. Hierdoor kunnen aardverschuivingen of -verzakkingen plaatsvinden. Anders gezegd: doordat de waterdruk in de poriën toeneemt zal de lithostatische druk tussen te korrels afnemen (de korrelspanning neemt af), komen de korrels minder stevig te liggen en kunnen makkelijk gaan stromen.
Een grondsoort waarmee dit ook kan gebeuren is snelle klei. De bodemvervloeiing die dan optreedt heeft hetzelfde effect als hierboven beschreven, maar vindt zijn oorzaak niet zozeer in de afname van de korrelspanning, maar in veranderingen van de elektrische lading van de kleideeltjes door wijziging van het zoutgehalte.

## Literatuur

* (en) Tuttle, Martitia Powell; Lafferty, Robert H. III e.a., Impact of earthquake-induced liquefaction and related ground failure on a Mississippian archeological site in the New Madrid seismic zone, central USA. Quaternary International 242,1: Earthquake Archaeology and Paleoseismology p. 126-137. International Union for Quaternary Research (1 oktober 2011) – via sciencedirect.com.
* (en) Tuttle, Martitia Powell; Dyer-Williams, Kathleen e.a., The Liquefaction Record of Past Earthquakes in the Central Virginia Seismic Zone, Eastern United States. Seismological Research Letters 92,5 p. 3126–3144. Seismological Society of America (september 2021) – via researchgate.net.
* (en) Wesnousky, Steven G.; Schweig, Eugene G.; Pezzopane, Silvio K., Extent and Character of Soil Liquefaction during the 1811-12 New Madrid Earthquakes. Annals of the New York Academy of Sciences. Wiley-Blackwell (1989) – via academia.edu.
# Tick size

De Tick size is in de financiële wereld het minimale stapje waarin prijzen van financiële instrumenten zoals aandelen en opties bewegen. Het minimale stapje noemt men de tick.
De effectenbeurs bepaalt met welke 'tick size' de koersen van instrumenten mogen bewegen. Zo mogen veel aandelen op Euronext bewegen met stapjes van 1 cent en bij lagere koersen met stapjes van 0,1 cent. Een kleinere tick size betekent dat het mogelijk is om een krappere spreiding tussen aan- en verkoopprijzen in de markt te hebben. Vaak is er een onderscheid tussen het absolute niveau van koersen en de grootte van de tick size. Aandelenopties op Euronext worden verhandeld met stapjes van 1 cent tot een absoluut niveau van 50 cent, boven deze waarde is de tick size vijf cent.
De ontwikkelingen op de financiële markten leiden tot kleinere tick sizes. In de wetenschap is de invloed van een kleinere tick size op de kwaliteit van de markt onderwerp van discussie. Over het algemeen heerst er consensus dat de bid-ask spread afneemt, maar dat de diepte van de markt wellicht slechter wordt. Met de diepte van de markt bedoelt men het aantal effecten dat achter de beste prijs aangeboden of geboden wordt.

## Voorbeelden

* Aandelen ING, koers kan zijn 7,411 - 7,417. Tick size is 0,001 EURO.
* Opties op de AEX Index, koers kan zijn 8,00 - 8,05. Tick size is 0,05 EURO
* ↑ (en) Decreasing tick sizes, amsterdamtrader.com, 9 maart 2010
* ↑ (en) Tick Size and Market Quality, David C. Porter en Daniel G. Weaver, Financial Management 1997
# Karl Brjoellov

Karl Pavlovitsj Brjoellov (Russisch: Карл Павлович Брюллов) (Sint-Petersburg, 12 december 1799 - Rome, 11 juni 1852) was een Russisch kunstschilder van Italiaanse afkomst. Tot 1822 werd zijn naam gespeld als Carlo Brullo. Hij was de eerste Russische schilder die bekendheid verwierf in het buitenland en wordt beschouwd als een sleutelfiguur in de overgang van het neoclassicisme naar de romantiek.
Brjoellov was al van jongs af aan gefascineerd door Italië. Ondanks zijn opleiding aan de Keizerlijke Academie der Schone Kunsten van 1809 tot 1821, aanvaardde hij de klassieke stijl van zijn leraren nooit helemaal. Na zijn opleiding voltooid te hebben, ging Brjoellov naar Rome. Hier werkte hij tot 1835 als schilder van portretten en genrestukken. Zijn historische werken werden echter het meest gewaardeerd.
Zijn bekendste werk is het stuk De laatste dag van Pompeï, waar hij tussen 1830 en 1833 aan werkte. Brjoellov werd geïnspireerd om dit doek te schilderen door de uitbarsting van de Vesuvius in 1828. Het is een enorm groot doek, dat enthousiast werd onthaald door het publiek. Aleksandr Poesjkin en Nikolaj Gogol vergeleken het met het beste werk van Peter Paul Rubens of Antoon van Dyck. De opdrachtgever, prins Anatoli Demidov, gaf het cadeau aan tsaar Nicolaas, waarmee ook zijn faam in Rusland was gevestigd.
Brjoellov keerde in 1836 terug naar Rusland, waar hij leraar werd aan de Keizerlijke Academie der Schone Kunsten. Hij ontwikkelde er een portretstijl tussen het neoclassicisme en romantiek in. Tijdens werkzaamheden aan het plafond van de St. Isaakskathedraal in Sint-Petersburg, verslechterde zijn gezondheid. Op doktersadvies ging hij in 1849 naar Madeira; de laatste drie jaar van zijn leven bracht hij door in Italië. Hij werd begraven op het protestants kerkhof van Rome.
* De laatste dag van Pompeï (1830-1833)
* De val van Rome (455)
* Biblioteca Nacional de España: XX1517609
* Bibliothèque nationale de France: cb136072732 (data)
* CiNii: DA19140093
* Gemeinsame Normdatei: 119521482
* International Standard Name Identifier: 0000 0001 1675 5385
* Library of Congress Control Number: n82263271
* Nationale Bibliotheek van Letland: 000172966
* Nationale Bibliotheek van Tsjechië: jn20011018800
* Nationale bibliotheek van Australië: 35715169
* Nationale Bibliotheek van Israël: 987007303104805171
* Nationale Bibliotheek van Polen: a0000001181705
* Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen: 10654831X
* Réseau des bibliothèques de Suisse occidentale: 02-A013499641
* RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis: 12710
* LIBRIS: 179229
* SNAC: w69g6nmn
* Système universitaire de documentation: 055319157
* Trove: 1054675
* Union List of Artist Names: 500011741
* Virtual International Authority File: 76488284
* WorldCat (via VIAF): 76488284
# Gieskes-Strijbis Podiumprijs

De Gieskes-Strijbis Podiumprijs is een Nederlandse kunstprijs voor podiumkunstenaars die niet langer als ‘jong talent’ gelden, maar die zich nog niet verbonden hebben aan een vooraanstaand gezelschap.
De prijs wordt betaald uit het particuliere Gieskes-Strijbis Fonds, en wordt sinds 2017 jaarlijks uitgereikt. De twee winnaars krijgen ieder een bedrag van 60 duizend euro dat ze naar eigen inzicht mogen gebruiken voor hun artistieke ontwikkeling. De overige drie genomineerden ontvangen ieder 10 duizend euro. De vijf genomineerden worden geselecteerd door een adviescommissie die jaarlijks van samenstelling wisselt.

## Winnaars

* 2024 - componist en musicus Vernon Chatlein, en danser en choreograaf Cherish Menzo
* 2023 - multitalent Steef de Jong, en creatief productiebureau Well Made Productions
* 2022 - componist Kate Moore, en multidisciplinair kunstenaar Femi Dawkins
* 2021 - dj Carista Eendragt, en performance designers MAISON the FAUX
* 2020 - choreograaf Katja Heitmann, en theatermaker Tjon Rockon
* 2019 - theatermaker Alexandra Broeder, en choreograaf Guilherme Miotto (Corpo Máquina)
* 2018 - theatermaker en choreograaf Nicole Beutler, en story producers ROSE stories
* 2017 - theatermaker Bright Richards, en hiphopchoreograaf Lloyd Marengo
# Nannostomus anduzei

Nannostomus anduzei is een straalvinnige vissensoort uit de familie van de slankzalmen (Lebiasinidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1987 door Fernandez & Weitzman.
* ↑ (en) Nannostomus anduzei op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ (en) Nannostomus anduzei. FishBase. Ed. Rainer Froese and Daniel Pauly. 02 2013 version. N.p.: FishBase, 2013.
# Napaeus helvolus

Napaeus helvolus is een slakkensoort uit de familie van de Enidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1833 door Webb & Berthelot.
# Narathura alitaeus

Narathura alitaeus is een vlinder uit de familie van de Lycaenidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1862 door Hewitson.
# Europese weg 008

De Europese Weg 008 of E008 is een Europese weg die loopt van Doesjanbe in Tadzjikistan naar de grens met China.

## Algemeen

De Europese weg 008 is een Klasse B-verbindingsweg en verbindt het Tadzjiekse Doesjanbe met de Chinese grens en komt hiermee op een afstand van ongeveer 700-800 kilometer. De route is door de UNECE als volgt vastgelegd: Choroegh - Moerghob. In 2002/2003 is besloten het traject in westelijke richting te verlengen tot Doesjanbe en in oostelijke richting tot de grens met China. Het huidige traject is daarmee als volgt vastgelegd: Doesjanbe - Kölob - Qalai Choemb - Choroegh - Moerghob - Kulma - grens met China. De route volgt daarmee hetzelfde traject als de Aziatische AH66.

## Tadzjikistan

De weg komt tot een hoogte van 4272 m, de hoogste van alle Europese wegen.
De weg eindigt bij de in de 2004 geopende Kulmapas op de grens met China op een hoogte van 4362 meter.
* ↑ (en) Road Transport Infrastructure. (European Agreement on Main International Traffic Arteries (AGR); Consolidated text of the AGR.); 5 april 2002.
* ↑ (en) UN Economic and Social Council; Economic Commission for Europe; Inland Transport Commission; Report of the Working Party on Road Transport on its Ninety-sixth Session; TRANS/SC.1/371; 17 december 2002.
* ↑ (en) UNESCAP.org Asian Highway Handbook
* ↑ (en) Information about roads in Tadzjikistan
* ↑ (en) China and Afghan Opiates: Assessing the Risk< Townsend, Jacob (June 2005). Central-Asia Caucasus Institute, Silk Road Studies Program.
# Osmia laticella

Osmia laticella is een vliesvleugelig insect uit de familie Megachilidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1986 door van der Zanden.
# Scaphander

Scaphander is een geslacht van weekdieren uit de klasse van de Gastropoda (slakken).

## Soorten

* Scaphander bathymophilus (Dall, 1881)
* Scaphander clavus Dall, 1889
* Scaphander darius Ev. Marcus & Er. Marcus, 1967
* Scaphander dilatatus A. Adams, 1862
* Scaphander elongatus A. Adams, 1862
* Scaphander enysi (Hutton, 1873) †
* Scaphander flemingi Marwick, 1965 †
* Scaphander fragilis (Habe, 1952)
* Scaphander gracilis Watson, 1883
* Scaphander hiulcus Laws, 1936 †
* Scaphander illecebrosus Iredale, 1925
* Scaphander interruptus Dall, 1889
* Scaphander japonicus A. Adams, 1862
* Scaphander komiticus Laws, 1939 †
* Scaphander lignarius (Linnaeus, 1758)
* Scaphander malleatus Marwick, 1931 †
* Scaphander miriamae Dell, 1952 †
* Scaphander mundus Watson, 1883
* Scaphander nobilis Verrill, 1884
* Scaphander otagoensis Dell, 1956
* Scaphander planeticus Dall, 1908
* Scaphander punctostriatus (Mighels & Adams, 1842)
* Scaphander robustus Okutani, 1966
* Scaphander scapha Laws, 1933 †
* Scaphander sieboldii A. Adams, 1862
* Scaphander subglobosus Schepman, 1913
* Scaphander sulcatinus A. Adams, 1862
* Scaphander takedai (Habe, 1981)
* Scaphander teramachii (Habe, 1954)
* Scaphander toringa Dell, 1952 †
* Scaphander watsoni Dall, 1881
* Scaphander willetti Dall, 1919
# Synhalcurias

Synhalcurias is een geslacht van zeeanemonen uit de klasse van de Anthozoa (bloemdieren).

## Soort

* Synhalcurias elegans (Wassilieff, 1908)
# Spoorlijn Laon - Liart

De Spoorlijn Laon - Liart was een Franse spoorlijn van Laon naar Liart. De lijn is 59,9 km lang en heeft als lijnnummer 228 000.

## Geschiedenis

De lijn werd aangelegd door de Compagnie des chemins de fer du Nord en in twee delen geopend, tussen Laon en Rozoy-sur-Serre op 3 november 1888 en tussen Rozoy-sur-Serre en Liart op 10 juli 1893. Reizigersverkeer werd opgeheven op 28 september 1969, evenals het goederenvervoer tussen Rozoy-sur-Serre en Liart. Goederenvervoer tussen Montcornet en Rozoy-sur-Serre heeft plaatsgevonden tot 30 maart 1994, daarna is ook dit gedeelte gesloten en opgebroken.

## Aansluitingen

In de volgende plaatsen is of was er een aansluiting op de volgende spoorlijnen:

### Laon

    RFN 082 000, spoorlijn tussen Reims en Laon
    RFN 228 601, stamlijn Laon
    RFN 229 000, spoorlijn tussen La Plaine en Anor
    RFN 236 000, spoorlijn tussen Laon en Le Cateau
    RFN 261 000, spoorlijn tussen Amiens en Laon

### Montcornet

    lijn tussen Marle-sur-Serre en Montcornet

### Liart

    RFN 212 000, spoorlijn tussen Hirson en Amagne-Lucquy
    RFN 222 000, spoorlijn tussen Liart en Tournes
    RFN 228 306, raccordement militaire van Liart
    lijn tussen Romery en Liart
* https://routes.fandom.com/wiki/Ligne_Laon_-_Liart
* http://users.fini.net/~bersano/francais-french/carnet_de_profils_plans_de_gare/profils_nord_1951.pdf
* http://users.fini.net/~bersano/francais-french/carnet_de_profils_plans_de_gare/profils_nord_1960.pdf
* Société National de Chemins de fer Français (1964): Lignes ouvertes au trafic marchandises
# Slag bij Chaeronea (86 v.Chr.)

De Tweede Slag bij Chaeronea vond in 86 v.Chr. plaats bij de stad Chaeronea in westelijk Boeotië tussen de Romeinen en een leger uit Pontus. De Romeinse troepen werden door Sulla, de Pontische troepen door Archelaüs, de veldheer van Mithridates VI, aangevoerd.

## Voorgeschiedenis

Op grond van de uitbuiting van de Romeinse provincie Asia (westkust van Turkije) door de Romeinse publicani kwam het in Klein-Azië tot een opstand. Op bevel van Mithridates werden in 88 v.Chr. ongeveer 80.000 Italiërs gedood (de zogenaamde Vesper van Efese). Daarop bevonden zich grote delen van Griekenland in opstand tegen Rome.
Na aanvankelijke geschillen met de Romeinse Senaat, die eerst Gaius Marius als bevelhebber inzette, kon Sulla zich laten gelden, doordat hij zijn troepen Rome liet binnenmarcheren. Met zijn leger heroverde hij vervolgens Griekenland (bestorming van Athene in 86 v.Chr.).

## Afloop

Bij Chaeronea kwam het tot een slag tegen de door Mithridates uitgezonden Archelaüs. Het was voor de Pontische ruiters en strijdwagens niet mogelijk, de Romeinse legioenen op de gebruikelijke manier in hun flank aan te vallen. Sulla had daarom brede geulen laten graven om een omtrekkende beweging van de zware infanterie te verhinderen. Bij een frontale strijd waren de gedisciplineerde Romeinen de Pontische voetsoldaten duidelijk de baas. De Romeinen overwonnen ondanks de numerieke overmacht van de tegenstander. Archelaüs kon met ongeveer 10.000 Pontische soldaten naar Chalkis ontkomen.
Sulla sloot met Mithridates echter reeds in 85 v.Chr. de vrede van Dardanos, om naar Rome te kunnen terugkeren.