# Beatriz gonzález

Beatriz Gonzalez Colombiaanse kunstenares. (°Bucaramanga, 16 november 1932 in een relatief welvarend gezin). Ze is vooral bekend door haar schilderijen, die vaak beelden uit de recente (gewelddadige) Colombiaanse geschiedenis oproepen.
Levensloop
In 1932 geboren en opgegroeid in ˆBucaramanga, een koloniale stad in de Colombiaanse Andes, hoofdstad van de provincie Santander,midden in het Columbiaanse koffiegebied. Dat is nu een stad van ca 535.000 inwoners; het heeft ook een luchthaven (1). Haar jeugdjaren vielen samen met een erg gewelddadige periode van de Colombiaanse geschiedenis (La Violencia- overigens gevolgd door een lange guerrillaperiode). Het heeft haar opvattingen en haar kunst grondig beïnvloed. In 1956 maakte ze een reis naar Europa en bij haar terugkeer ging ze architectuur studeren aan de Universidad Nacional de Colombia in Bogotá, maar ze maakte die studie niet af. Ze leerde er wel haar man kennen. Ze besloot de richting plastische kunsten uit te gaan, waarvoor ze zich in 1958 inschreef aan de Universidad de los Andes, eveneens in Bogotá (Kunstenfaculteit). Ze studeerde er af in 1962. Een van haar leraren was Marta Traba Tain, de Spaans-Argentijnse medestichtster van het Museum voor Moderne Kunst in Bogotá. Daar kon ze dan ook haar eerste tentoonstelling houden in 1964. Traba was de eerste en bleef jarenlang haar belangrijkste ‘supporter’ in de erkende kunstkringen. In 1961 bezocht ze met haar New York en onder meer het MOMA (Museum of Modern Art, waar ze van dichtbij kennis maakte met de toen actuele internationale kunststromingen. Een jaar later won ze een prijs voor haar deelname aan het Salón Nacional de Artistas de Colombia. In 1966 werd haar echtgenoot, intussen architect geworden, naar Nederland uitgenodigd voor een aanvullende studie. Zij ging met hem mee en kon er gedurende een half jaar les volgen aan de Academie van Beeldende Kunsten in Rotterdam (de huidige Willem de Kooning Academie). Mogelijk vond ze daar inspiratie voor een van haar eerste werken De overgave van Breda (verschillende versies) – dat overigens op een werk van Velázquez teruggaat. Ze legde een collectie persfoto’s en knipsels aan, vooral over de Colombiaanse actualiteit, vaak faits divers, waaruit zij steeds thema’s en inspiratie zou putten voor haar creatieve werk: soms door ze te ‘kopiëren’ in kleine schilderijen in sombere of juist contradictorisch vrolijke kleuren. Een vroeg en beroemd voorbeeld van dit laatste is Los Suicidas del Sisga (Dubbelzelfmoord bij de Rivier de Sisga, 1965). Voor dat werk nam ze als uitgangspunt de op zich vrij banale krantenfoto van een liefdespaar met een bloementuil en ze gaf het paar een grijze kleur op een rozig-oranje achtergrond. Alleen de titel verraadt het drama: het koppel was samen, gearmd, in de rivier gesprongen om te sterven en zo hun liefde zuiver te houden… Een gebeuren dat in het land sensatie verwekte.
Ze begon een behoorlijke reputatie op te bouwen.Naast schilder, was ze ook actief als kunstcriticus en curator van tentoonstellingen.Ze werd adviseur kunstcollecties voor het Museo Nacional (Colombiaans Rijksmuseum) (1975-82) en daarna in dat museum curator van de collectie ‘Kunst en geschiedenis’ (1990-2004). Daardoor woonde ze ook lang in Bogotá.
WERK
Haar bekendste werk heeft haast altijd betrekking op de dramatische, bloedige geschiedenis van haar land. Het is daardoor zeer maatschappijkritisch, hoewel ze afstrijdt een ‘politiek’ kunstenaar te zijn. Ze staat aan de kant van de slachtoffers, niet van een partij. In de documentaire en interview die in oktober 2024 voor de overzichtstentoonstelling in Museum De Pont werd gedraaid, zegt ze dat ze zich aanvankelijk wel liet inspireren door Europese schilders, maar dat haar kunst toch in de eerste plaats Colombiaans is. En dat men die in Europa niet herkende, omdat ze haar stijl en inspiratie niet in de internationale kunstscene haalde, maar wel in “de provincie”, het binnenland van Colombia.
Het wordt een ander thema, een zijtak – zowel aan het begin van haar carrière als in recenter werk: de kritische toe-eigening van de westerse canon en relativering van de dominantie daarvan in Latijns-Amerika. Zo kopieerde ze ooit werken van Velázquez en Vermeer. Bracht ze haar ‘inheemse’ versie van renaissancewerk in gedeeltelijk beschilderde meubelstukken, waaronder de serie Naturaleza casi muerte (Bijna stilleven): o.m.een blauwe Christus op de bodem van een kinderbedje of een Santa Copia (Heilige Kopie), naar een bekende madonna met kind van de 15de-eeuwse Filippo Lippi. In die optiek moeten we ook werken zien als haar kleurrijke versie van Picasso’s Guernica (Mural para fábrica socialista – Fresco voor een socialistische fabriek,1981) ; haar herinterpretatie van Leonardo da Vinci’s Laatste Avondmaal (La ultima mesa, email op metaalplaat, gemonteerd op een nephouten tafel, 1970).
Schilderen doet ze op doek en paneel, maar ook (soms met emailverf ) op aardewerk, metaal, meubels, gordijnen, muren (fresco’s in de Latijns-Amerikaanse mural-traditie). Aanvankelijk was haar palet vrij traditioneel, maar geleidelijk ging ze in de vormen en vooral in het kleurenpalet onverkende paden betreden: mensen werden donkergrijs of paars, helblauw, geel of oker afgeschilderd; landschappen – altijd meer achtergrond dan thema – konden alle kleuren aannemen. Zelden heeft ze zich aan een zeefdruk gewaagd, o.m. een Jacky Onassis op een kameel in de woestijn (Jackeline Oasis, 1975). Misschien is het die zeldzame referentie naar de Amerikaanse popcultuur en de ongewone omgang met kleur die sommigen het woord ‘pop art’ heeft ingegeven, maar ze heeft daar zich altijd van gedistantieerd (2) en haar kunst heeft er verder geen verwantschap mee.
Met de jaren werd haar werk somberder: het geweld van de opeenvolgende coups, burgeroorlog (die later in een drugsoorlog opging), machtsmisbruik en moordpartijen bracht haar vooral tot uitbeelding van diepe rouw, soms op het ondraaglijke af.
“Kunst zegt dingen die de geschiedenis niet kan vertellen”, aldus González in een interview uit 2017.(3) Ook de titels van haar werken verbazen: een serie kleine portretten van rouwende vrouwen noemt ze Delicias (Lusten – met een hint naar de Jardín de las Delícias – Tuin der Lusten - van Bosch?). Eén van een reeks schilderijen (Ceremonia de la caja, ceremonie van het kistje- opgenomen in de vaste collectie van De Pont Tilburg) die de ‘traditie’ toont om kleine koffertjes met de resten van overledenen – meestal slachtoffers van geweld – in een stoet of met de bus naar hun laatste rustplaats te brengen heet Pancarta mortal (1990: Spandoek des doods). Een reeks schetsen heet: Todos murieron carbonizados (Hun lijken waren allemaal verkoold) . Er zijn beelden van cargadores (dragers, meer bepaald lijkdragers); Enterradores (grafdelvers). Van die dragers maakte ze grauwe zeefdrukken, waarmee ze een columbarium van Bogotá beplakte. Het aldus tot monument omgewerkte bouwwerk doopte ze: Auras Anónimas, Anonieme Aura’s (2009) Een hele wand is volgeschilderd met opgebaarde doden (in een combinatie van licht-en donkerblauw, geel en bruin): Pásenlos a la otra orilla (Neem hen mee naar de andere oever). Een ander, luguber, beeld dat van deze alomtegenwoordige rouw getuigt is Empalizada (Palissade, 2001): het stelt een soort pin-upgirl voor, in een intrigerend violet geschilderd, zittend op haar knieën en ellebogen, treurend, vernederd, terwijl op de achtergrond wenende vrouwen een schutting vormen.
La corriente (1992) is gewild dubbelzinnig: we zien een uitdrukkingsloos drijvend lichaam/lijk, door ‘de stroming’ meegesleurd… of verwijst corriente naar ‘de tendens’, zo gaat het nu eenmaal in deze tijd? Dan is het helemaal geen natuurlijke dood meer. Dezelfde twijfel bij Los Inundados (De overstroomden uit 2012): het werk toont een groep mensen die een rivier doorwaden… maar de titel zegt dat er wellicht meer aan de hand is.
En, als veelkleurige staalkaart van al dat lijden: Entierro en el Museo nacional (1991, Begrafenis in het Rijksmuseum – het Colombiaanse dan – dat in de Catalogue Raisonné overigens Begrafenis VAN het Rijksmuseum wordt genoemd, wellicht geen drukfout en dan krijgt het die extra betekenis: kan al die kunst opwegen tegen het leed van dit volk?)
Een repetitief schilderij op een breed en hoog gordijn, stelt een receptie in hogere kringen voor; de president is erbij. Decoración de interiores (1981) (Binnenhuisdecoratie). Een tafelscène met de president : Señor Presidente, qué honor estar con usted en este momento histórico – Mijnheer de president, wat een eer om in uw aanwezigheid te zijn op dit historische moment, waarbij in het midden wordt gelaten welke trieste gebeurtenis dat wel mag zijn. In het interview, dat mede de inleiding vormt tot de tentoonstelling in Museum De Pont laat ze zich erg lacherig uit over het decorum rond de, volgens haar nogal belachelijke, president Turbay Ayala (die regeerde 1978-82 en de strijd tegen de linkse opstandelingen opvoerde). Er zijn overigens twee versies met verschillende presidenten…).
Hoezeer ze ook in de eigen geschiedenis zijn ingebed, al deze werken zijn universeel herkenbaar. Geweld en miserie: dood maar ook vluchtelingen. Aangrijpend is de lange wandtekening in paars, bruin en donkergeel van – wellicht – vluchtende, alleszins trekkende, zwaarbeladen mensen, in wat een woestijn lijkt. Het roept de bewegende beelden van William Kentridge op, de Zuid-Afrikaanse veelkunstenaar. Mogelijk komen deze vluchtelingen uit Venezuela, zoals gesuggereerd door de brochure van Museum De Pont: gepakt en gezakt trekken ze naar.. tja, wat zal hun lot zijn?
Tussen al die treurnis ziet men dan een rustige, als het ware mediterende Jezus in Jeruzalem (Ay Jerusalem, Jerusalem!, 1969, email op metaalplaat): in een deels hel- en deels donkerblauw gewaad, dat met de opkomende nacht van de eeuwige stad contrasteert. Het geloof, schijnt zij met deze fijnzinnige afbeelding te willen zeggen, brengt enige rust tussen al die reuring – en het thema wordt ook gesuggereerd in enkele andere doeken; echt religieuze kunst valt het moeilijk te noemen.
ERKENNING
lang is Beatriz González toch vooral een Columbiaanse grootheid geweest. Maar tegenwoordig wordt zij ook buiten haar land en buiten Latijns-Amerika steeds meer geprezen en geëxposeerd. In 2014 was González’ werk te zien op de 8ste Biënnale van Berlijn. In 2017 werd werk van haar geselecteerd voor Documenta 14 in Athene en Kassel (waar de oorspronkelijke versie van Decoración de interiores, 140 m breed, werd getoond). In 2024 voor de Biënnale van Venetië.
Zo werden aan haar werk tentoonstellingen gewijd (naast groepstentoonstellingen en werken in musea): - In 2024 (5 oktober tot 9 maart 2025);War and Piece, a Poetic of Gesture(Oorlog en vrede, een Poëtica van het Gebaar) in Museum De Pont (Tilburg, NL). Organisatie in samenwerking met het MUAC, Museo de Arte Contemporáneo (Mexico Stad) en Cultura UNAM (Universidad Autónoma de México, eveneens in Mexico Stad) - In 2023-2024 In het MUAC Mexico (de tentoonstelling die daarna in Tilburg is getoond) - In 2019, the Pérez Art Museum Miami (VSA); die tentoonstelling ging ook naar het Museum of Fine Arts Houston. - in 2018 in het Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía. Madrid. - in 2017-2018 Beatriz González 1965-2017 in het CAPC (Musée d’art contemporain) Bordeaux (FR); deze expositie reisde ook naar KunstWerke, Berlijn en het Reina Sofía, Madrid. - In 2011 wijdde het Museo de Arte Moderno in Medellín (Col.) een uitgebreide overzichtstentoonstelling aan haar werk getiteld Beatriz González: La comedia y la tragedia. - In 2002 "Backstage into view" in Galería Ruta Correa, Freiburg in Breisgau (DL) - in 1998 in El Museo del Barrio, New York, NY
REFERENTIES
BRONNEN: (alle websites bezocht 16-18 oktober 2024) De gegevens in dit artikel zijn deels overgenomen uit de Spaanstalige en Engelstalige Wikipediapagina’s voor Beatriz González. Andere bronnen:
- de brochure van de tentoonstelling in De Pont Tilburg (2024). Evenals de biografische en artistieke gegevens vermeld door museum de Pont op haar website https://depont.nl/collectie/meer-informatie/beatriz-gonzalez
- Catalogo razonado: https://bga.uniandes.edu.co/ (een catalogue raisonné van het werk van B. González) - tijdschriftartikel: https://revistaexclama.com/beatriz-gonzalez-guerra-y-paz-muac/ (veel afbeeldingen van haar werk) - over haar deelname aan Documenta www.documenta14.de/en/artists/13543/beatriz-gonzalez - n.a.v. haar expo in Pérez 2019: Beatriz gonzález: a retrospective (Perez art museum) www.pamm.org/en/exhibition/beatriz-gonzalez-a-retrospective/
Voetnoten:1.Het is dus niet juist “provincie” als “platteland” te vertalen, zoals Museum de Pont deed in de inleidende film tot de tentoonstelling van 2024. Ze is een stadsmens, weliswaar niet uit de hoofdstad, tevens het culturele centrum. En plat was het land van haar jeugd ook niet! 2.over haar relatie tot pop art en het bezoek aan New York zie het interview van september 2015 (Tate gallery) https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/world-goes-pop/artist-interview/beatriz-gonzalez 3. Beatriz González and Maria Ines Rodriguez, “Conversaciones con Beatriz González,” in Beatriz González 1965–2017 (Bordeaux, France: Musée d’art contemporain de Bordeaux, 2017), 209