# Tijdlijn van de Lage Landen (steden en vorstendommen)

De tijdlijn van de Lage Landen is een chronologische lijst van feiten en gebeurtenissen betreffende de Lage Landen, een gebied dat ongeveer de laagvlakte in Nederland, België en sommige aangrenzende streken beslaat, gelegen rond de grote rivieren van Noordwest-Europa die in de Noordzee en het Nauw van Calais uitmonden. Daarin vormden zich variërende eenheden onder respectievelijk Keltisch-Germaanse, en Romeinse invloeden. Vervolgens evolueerden zij onder impuls van de kerstening mee in grotere imperiums met een toenemend feodale structuur. De opkomst van de steden zorgde voor toename in rijkdom, maar ook verschuiving van de macht en versplintering. Pogingen tot centralisatie wisselden af met tendensen tot autonomie.
Klik op een jaartal hieronder om het scrollen te beperken
* Geschiedenis van Nederland
* Tijdlijn · Bibliografie
* Naar chronologie
* Prehistorie
* Bronstijd
* IJzertijd
* Romeinse tijd
* Frankische tijd
* Volksverhuizing
* Opkomst van steden en vorstendommen
* Middeleeuwen
* Geschiedenis van de Bourgondische Nederlanden
* Habsburgse tijd
* Geschiedenis van de Habsburgse Nederlanden
* Zeventien Provinciën
* Geschiedenis van de Spaanse Nederlanden
* Nederlandse Opstand/Tachtigjarige Oorlog
* Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
* Gouden Eeuw
* Patriotten
* Oranjerestauratie
* Bataafse Revolutie
* Franse tijd
* Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
* 1830-1917
* Interbellum
* Tweede Wereldoorlog
* Eigentijdse geschiedenis
* Naar onderwerp
* Constitutionele geschiedenis
* Economische geschiedenis
* Fascisme en nationaalsocialisme
* Nederlandse film
* Geschiedenis van het Fries
* Kunstgeschiedenis
* Literatuurgeschiedenis
* Geschiedenis van de monarchie
* Maritieme geschiedenis
* Van de prehistorie tot 1585
* Van 1585 tot heden
* Militaire geschiedenis
* Geschiedenis van het Nederlands
* Geschiedenis van het onderwijs
* Rechterlijke macht
* Ontstaan van de Nederlandse ondergrond
* Sociale geschiedenis
* Strijd tegen het water
* Televisiegeschiedenis
* Uitvindingen en ontdekkingen
* Naar overzeese gebieden
* Aruba
* Nederlandse Antillen
* Nederlands-Indië
* Noord-Amerika
* Suriname
* Zuid-Afrika
* Koloniën algemeen
* Naar provincie
* Drenthe
* Flevoland
* Friesland
* Gelderland
* Groningen
* Limburg
* Noord-Brabant
* Noord-Holland
* Overijssel
* Utrecht
* Zeeland
* Zuid-Holland
* Portaal   Nederland Portaal   Geschiedenis
* Geschiedenis van België
* Tijdlijn · Bibliografie
* Winterlandschap met schaatsers en vogelknip, Pieter Bruegel de Oude, 1565
* ..Naar chronologie
* Prehistorie
* Brons- en ijzertijd
* Oude Belgen
* Romeins België
* Gallo-Romeinse periode
* Frankisch België
* Opkomst van de steden en vorstendommen
* Middeleeuwen
* Geschiedenis van de Bourgondische Nederlanden
* Habsburgse tijd
* Geschiedenis van de Habsburgse Nederlanden
* Geschiedenis van de Spaanse Nederlanden
* Zuidelijke Nederlanden
* Geschiedenis van de Oostenrijkse Nederlanden
* Geschiedenis van de Verenigde Nederlandse Staten
* Franse tijd
* Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
* Koninkrijk België
* Eerste Wereldoorlog
* Interbellum
* Tweede Wereldoorlog
* Eigentijdse geschiedenis
* ..Naar benaming
* Belgae
* Gallia Belgica
* Germania Inferior
* Belgica Prima en Belgica Secunda
* Provincia Belgica
* Lage Landen
* Landen van herwaarts over
* Bourgondische Nederlanden
* Habsburgse Nederlanden
* Flandes of Vlaanderen
* Spaanse Nederlanden
* Zuidelijke Nederlanden
* Oostenrijkse Nederlanden
* Verenigde Nederlandse Staten
* Pays belgiques of Belgenland
* Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
* Koninkrijk België
* ..Naar gewest
* Geschiedenis van Vlaanderen
* Geschiedenis van Wallonië
* Geschiedenis van Brussel
* ..Naar onderwerp
* Constitutionele geschiedenis
* Economische geschiedenis
* Fascisme en nationaalsocialisme
* Kunstgeschiedenis
* Literaire geschiedenis
* Maritieme geschiedenis
* Van de prehistorie tot 1585
* Van 1585 tot heden
* Militaire geschiedenis
* Rechterlijke macht
* Sociale geschiedenis
* Basisgevens van de Belgische staatstructuur
* ..Naar provincie
* Antwerpen
* Henegouwen
* Limburg
* Luik
* Luxemburg
* Namen
* Oost-Vlaanderen
* Vlaams-Brabant
* Waals-Brabant
* West-Vlaanderen
* ..Naar voormalige koloniën
* Koloniën
* Portaal   België Portaal   Geschiedenis
* Voorafgaande perioden
* Tijdlijn van de Prehistorie (~500.000 v.C. - ~100 v.C.)
* Tijdlijn van de Romeinse tijd (~100 v.C.- 4e eeuw n.C.)
* Tijdlijn van de Frankische tijd (4e eeuw- 9e eeuw)
* Tijdlijn van de opkomst van steden en vorstendommen met Vlaanderen als territoriale leider (925-1384)
* 907
* Boudewijn II van Vlaanderen laat Herbert I van Vermandois uit de weg ruimen, die zijn pogingen op machtsuitbreiding aan de bovenloop van de Somme in de weg stond.
* 910
* De Noormannenhoofdman Rollo wordt verslagen bij Auxerre en trekt zich terug richting Chartres. De bisschop van deze stad vraagt om hulp, en koning Karel de Eenvoudige stelt voor om Rollo het gebied rond Rouen aan te bieden om zich te vestigen.
* Reconstructieschets van de Abdij van Cluny
* De abdij van Cluny wordt gesticht.
* De twee overgebleven torens van de kloosterkerk van Cluny.
* 911
* Koning Karel de Eenvoudige, ook de Simpele, bereikt bij Saint-Clair-sur-Epte een overeenkomst met Noormannenhoofdman Rollo. Deze wordt graaf van de Noormannen, laat zich dopen en zweert de eed als leenman van de koning. Hij krijgt daarvoor het gebied tussen het Kanaal en de rivieren Epte, Eure en Dives. Dit is de kern van het latere hertogdom Normandië.
* Lodewijk het Kind overlijdt. Hij is de laatste Karolinger in Oost-Francië, maar er is geen sprake van dat de Karolingse West-Frankische koning Karel de Eenvoudige de macht overneemt, de rijkseenheid is voorbij. Hoewel Oost-Francië ook uiteen had kunnen vallen in de vier stamhertogdommen Franken, Saksen, Beieren en Zwaben, kiezen de rijksgroten Koenraad, de hertog van Franken, die echter alleen over zijn eigen gebied reële macht heeft. In Lotharingen kiest men er echter wel voor om zich onder Karel de Eenvoudige te scharen.
* 918
* Met zijn harde en gewelddadige politiek en zijn strijd tegen de Vikingen heeft Boudewijn II van Vlaanderen in de jaren na 900 zijn positie en die van zijn graafschap veilig gesteld. De laatste periode van zijn bewind tot aan zijn dood in 918 is rustig verlopen. Boudewijn wordt begraven in de abdij van Sint-Bertinus (maar na de dood van zijn vrouw in 929 bijgezet in de Sint-Pietersabdij van Gent.)
* De Vikingen vallen Bretagne binnen.
* 920
* Koning Karel de Eenvoudige van West-Francië en Hertogdom Lotharingen krijgt met een opstand onder de adel te maken vanwege zijn beleid ten aanzien van de Lotharingse graaf Hagano. Hertog Robert neemt hem gevangen.
* Aartsbisschop Herveus van Reims weet echter door onderhandelingen Karel de Eenvoudige weer vrij en terug op de troon te krijgen.
* 922
* Karel de Eenvoudige laat op 15 juni een akte opmaken in Pladella Villa, waarin hij graaf Dirk I "Hollant ende die kerck t'Egmonde met haren toebehoren" schenkt, als dank voor zijn steun bij een opstand van zijn vazallen. Egmond ligt ten noorden van de bezittingen die hij van Gerolf heeft gekregen en sluit daar dus uitstekend op aan. Kort hierna sticht hij er de Abdij van Egmond. Pladella Villa was gelegen op het grondgebied van Bladel en Netersel, zodat hier de wieg van het gewest Holland heeft gestaan.
* Historische kaart 919-1125.
* De adel komt opnieuw in opstand tegen Karel de Eenvoudige en hij moet over de Maas naar Lotharingen vluchten. Robert van Bourgondië wordt gekozen als tegenkoning van West-Francië.
* 923
* 15 juni - Er komt een veldslag tussen Karel en Robert, waarbij Robert wordt gedood. Roberts schoonzoon Rudolf I van Frankrijk wordt gekozen tot koning. Karel wordt uitgenodigd voor onderhandelingen in Saint-Quentin (Aisne) maar wordt daar door Herbert II van Vermandois (een zwager van de dode koning Robert) gevangengenomen en opgesloten in Péronne (Somme). Karels vrouw Eadgifu vlucht met haar zoon naar haar familie in Engeland.
* 925
* Koning Hendrik de Vogelaar van Oost-Francië maakt van de situatie gebruik om Lotharingen in te lijven en daarbij ook Holland, Kennemerland en Texel. De band van dit deel van de Lage Landen met het Duitse rijk zal officieel tot 1648 blijven bestaan.
* Giselbert II van Maasgouw, lekenabt van een aantal grote abdijen, erkent de Duitse vorst.
* Antwerpen wordt tussen 923 en 927 bij Oost-Francië ingedeeld en is tegelijkertijd hoofdplaats van de pagus Rien. De Schelde fungeert als grensrivier tussen West-Francië, (Frankrijk) (linkeroever) en Oost-Francië (Duitsland) (rechteroever).
* Na de dood van aartsbisschop Seulfus van Reims weet graaf Herbert II van Vermandois zijn vijfjarig zoontje op de aartsbisschoppelijke troon te zetten. Hij breidt daarmee zijn macht aanzienlijk uit.
* 927
* Herbert van Vermandois haalt Karel de Eenvoudige uit zijn gevangenschap om met graaf Rollo van Rouen te onderhandelen en druk uit te oefenen op koning Rudolf I van Frankrijk. Karel is niet meer dan een pion op het schaakbord.
* 928
* Giselbert II van Maasgouw huwt met de dochter van de Oost-Frankische koning Hendrik de Vogelaar en wordt zo hertog van Lotharingen.
* 932
* Wapen van Vlaanderen
* Artesië wordt veroverd door graaf Arnulf I de erfgenaam van Boudewijn II van Vlaanderen en blijft voor een lange periode bij Vlaanderen ingelijfd.
* 936
* Otto I wordt in Aken tot Duits koning gekozen. Hij volgt zijn vader Hendrik de Vogelaar op. Hoewel deze drie zoons had, had hij hem tot zijn enige opvolger aangewezen.
* In hetzelfde jaar 936 kwam Lodewijk van Overzee in West-Francië aan de macht. Lodewijk was een compromisfiguur tussen Herbert II van Vermandois en zijn neef Hugo de Grote. Lodewijk had goede papieren, hij was de zoon van Karel de Eenvoudige, een Karolinger en via zijn moeder had hij familiebanden met Otto I en Hugo de Grote.
* Otto de Grote geeft aan bisschop Balderik van Utrecht het jachtrecht in 'Silva Fulnaho' (het woud van Vollenhove).
* 938
* De status van het Hollandse huis blijkt gestegen als Dirk II op achtjarige leeftijd wordt verloofd met de net geboren Hildegard, de dochter van Arnulf I van Vlaanderen. Twaalf jaar later treden zij in het huwelijk. Haar zus Liutgard trouwt met Wichman IV, graaf van Hamaland
* 939
* Giselbert II van Maasgouw sluit zich aan bij de opstand tegen Otto I van Hendrik I van Beieren, de jongere broer van Otto, en Everhard III van Franken, maar wordt op 2 oktober tijdens de slag bij Andernach verslagen. Giselbert verdrinkt terwijl hij over de Rijn wil vluchten. Otto I wil de stamhertogen aan zich onderwerpen. Hij verzoent zich uiteindelijk met Hendrik I en geeft hem Lotharingen.
* Lodewijk IV van Frankrijk huwt de weduwe van Giselbert II, Gerberga van Saksen, de zus van Otto I en eist Lotharingen op.
* 942
* Lodewijk IV van Frankrijk ontvangt de eed van trouw van hertog Willem I van Normandië en Alan II van Bretagne, maar het gezag over zijn leenmannen stelt niet veel voor.
* 944
* Eerste vermelding van het Drentse esdorp Amen.
* Sint-Servaasbasiliek Maastricht.
* ~950
* Er wordt tol op het handelsverkeer op de Schelde geheven, hetgeen aantoont dat de stad Antwerpen onder controle is van het hoogste gezag, dat van keizer Otto I (de Grote). Door hem en zijn opvolgers wordt de versterking van Antwerpen verder omgevormd tot burcht, met een prestigieuze Walburgakapel en een indrukwekkende stenen muur die aangelegd wordt rond het jaar 1000.
* De Wachtendonckse Psalmen zijn een vertaling uit het Latijn naar het Oud-Oostnederfrankisch.
* Aanvankelijk op kleine schaal beginnen ontginningen in de enorme veengebieden in Holland en rond Utrecht.
* 953
* Otto I stelt zijn broer Bruno de Grote aan als hertog van Lotharingen. Deze is ook aartsbisschop van Keulen en kan als geestelijke niet trouwen, waardoor Otto niet hoeft te vrezen dat Bruno een eigen dynastie zal vestigen, zoals in andere delen van zijn rijk gebeurt. Die benoeming legt de basis van het Ottoonse stelsel, waardoor de Duitse koning in vergelijking met de koningen van omringende landen - die vaak slechts werkelijke macht bezitten in een klein gebied, terwijl hun vazallen dynastieën stichten - veel invloed kunnen uitoefenen.
* 956
* In Deventer (Nederland) worden goederen uit het voormalig bezit van koningin Oda door koning Otto I aan het Mauritiusklooster te Maagdenburg geschonken. In 960 en 962 volgden aanvullende schenkingen.
* 959
* Hertog Bruno splitst Lotharingen op in Opper- in het zuiden en Neder-Lotharingen in het noorden. De graven van Leuven en van Limburg worden vervolgens hertogen van Neder-Lotharingen, dat door de eersten Brabant wordt genoemd, terwijl de laatsten zich hertogen van Limburg noemen.
* 962
* Otto I wordt in ruil voor bescherming door paus Johannes XII tot keizer van het Heilige Roomse Rijk gekroond. Dit is tekenend voor de aandacht die ook de volgende Duitse keizers zullen hebben voor Italië, waardoor zij hun machtsbasis in het Duitse rijk, en daarmee de Lage Landen, verwaarlozen.
* De gemeente Destelbergen wordt aan de Sint-Pietersabdij van Gent geschonken door Wichman IV, graaf van Hamaland.
* 963
* Luxemburg wordt gesticht door Siegfried.
* 964
* Ondanks beloften aan Otto I verkiest het volk van Rome Paus Benedictus V in plaats van Otto's kandidaat paus Leo VIII.
* Keizer Otto I dwingt Benedictus V daarop afstand te doen.
* 966
* Stichting van het Benedictijnse klooster op de Mont-Saint-Michel in Frankrijk. Burgers komen er op het rotseiland wonen.
* In een schenkingsacte van keizer Otto I aan het Sint-Pantaleonsklooster te Keulen wordt het eiland Urk voor het eerst vernoemd.
* 967
* 25 december - Otto II wordt tot medekeizer van het Heilige Roomse Rijk gekroond.
* 968
* Het Gooi wordt overgedragen aan de Abdij te Elten.
* Otto I wordt bij Bari verslagen door de Byzantijnen.
* juni - Het gezantschap van Liutprand van Cremona aan het Byzantijnse hof wordt een mislukking. Nicephorus II Phocas weigert de zoon van Otto met een Byzantijnse prinses te laten trouwen.
* Otto I organiseert de evangelisatie onder de Saksen en sticht het aartsbisdom Maagdenburg en de bijbehorende bisdommen Meissen, Merseburg en Zeitz met het oogmerk de Slaven van het Elbe-gebied te bekeren.
* 970
* Het begin van een tienjarige hongersnood in West-Francië.
* Groen: Neder-Lotharingen na 977
* ~975
* Evangeliarium van Egmond.
* Egbert van Trier in de Codex Egberti.
* Dirk II van Holland en zijn vrouw Hildegard van Vlaanderen geven het later zo genoemde Evangeliarum van Egmond aan de Abdij van Egmond. Hun tweede zoon Egbert van Trier wordt in 976 kanselier van Otto II en het jaar daarop bisschop van Trier.
* 978
* Lotharius III, koning van West-Francië, trekt met een leger Neder-Lotharingen binnen, waar hij onder andere Aken plundert.
* 979
* Otto II opent een politieke tegenaanval door Karel, de broer van de Roomse koning Lotharius III, tot tegenkoning van West-Frankenland uit te roepen. Deze aanval mislukt, omdat Karel niet door de adel en de kerkvaders in West-Francië wordt gesteund. Otto II en Lotharius III sluiten daarop vrede.
* 983
* De minderjarige Otto III volgt in naam zijn overleden vader op als keizer van het Heilige Roomse Rijk. Keizerin-weduwe Theophanu treedt op als regentes.
* 987
* Hugo Capet wordt koning van West-Francië maar zijn macht beperkt zich voornamelijk tot zijn eigen kroondomeinen.
* In het koninkrijk Frankrijk eindigt de Karolingische Periode en begint de Capetingische periode (987 - 1328).
* 992
* De Kortrijkse Opstand tegen graaf Boudewijn IV van Vlaanderen wordt neerslagen.
* 993
* Er vindt een slag plaats bij Winkel, waarin het leger aangevoerd door Graaf Aarnout door de West-Friezen wordt verslagen en hij sneuvelt. Zijn vrouw Lutgardis neemt het voogdijschap voor zijn minderjarig zoontje, de Graaf van Holland Dirk III waar.
* Otto III schenkt het door Mathilde II van Essen geleide Damenstift Essen de bij zijn kroning gebruikte kroon en een verguld ceremonieel zwaard.
* 996
* Robert II van Frankrijk, bijgenaamd Robert de Vrome, wordt koning van Frankrijk (tot 1031).
* Otto III voert de christelijke jaartelling in het Heilige Roomse Rijk in.
* 998
* Volgens sommige bronnen wordt het Keltische Samhain-feest door de abt van Cluny gekerstend.
* ~1000
* Het belfort, symbool van de Gentse stedelijke macht
* Spreiding van belforten wijst de eerste steden aan in de Lage Landen.
* Een deel van Friesland wordt geclaimd door de graaf van Holland.
* Door keizer Otto I (de Grote) en zijn opvolgers wordt de versterking van Antwerpen verder omgevormd tot burcht, met een indrukwekkende stenen muur.
* Vanaf het jaar 1000 is Gent gedurende honderden jaren de grootste stad van de Nederlanden (tot rond 1550). Het is dan groter dan Londen of Keulen.
* Oude vermeldingen van Ieper gelden als "Iprensis" en "Ipera". De naam zou afkomstig zijn van het riviertje de Ieperlee, vroeger Ieper genoemd. Reeds vroeger zou zich hier een domein en bedehuis bevonden hebben. De Ieperlee vormt een waterweg in noordelijke richting naar de zee.
* In Denemarken, Pruisen en Rusland aangetroffen munten van Arnold II en van Boudewijn IV tonen aan dat Vlaanderen al aan het eind van de 10e eeuw met de Arabische kooplieden van de Oostzee in betrekking staat.
* 1001
* De bisschop van Kamerijk krijgt van keizer Otto I markt- en muntrecht voor de stad Le Cateau-Cambrésis en toelating om er vestingwerken aan te leggen. (De stad is vooral bekend vanwege de Vrede van Cateau-Cambrésis, die hier in 1559 werd getekend.)
* Hendrik II wordt koning van het Oost-Frankische Rijk.
* 1003
* Geerberga (links) en Lambertus (rechts), graaf en gravin van Leuven 1003-1015
* Robert II van Frankrijk doet een mislukte poging om Hertogdom Bourgondië aan zijn rijk toe te voegen.
* Gerard I wordt gouwgraaf van Gulik, direct grenzend aan het huidige Nederlands Zuid-, Midden- en Noord-Limburg.
* Lambert I met de Baard wordt graaf van Leuven.
* 1004
* Robert de Vrome wordt hertog van Bourgondië.
* Hendrik I van Luxemburg wordt als Hendrik V hertog van Beieren.
* Het hertogdom Bourgondië wordt geannexeerd door Hendrik I van Frankrijk.
* 1005
* 5 april - Een oorkonde vermeldt de schenking van het gebied Vreren door Hendrik II , koning en keizer van het Heilige Roomse Rijk aan het Sint-Kruiskapittel van het prinsbisdom Luik. Dit is de eerste schriftelijke vermelding van Vreren.
* 1006
* Ene Godefridus is net als het jaar hierop als prefectus belast met de kustverdediging. Hoewel hij niet veel kan uitrichten tegen de Vikingen, stoppen de aanvallen uiteindelijk, waarschijnlijk onder andere doordat zij overstappen op het christendom. Een andere oorzaak kan het groeiende potentieel van de bevolking in Europa zijn.
* Tiel wordt door de Noormannen geplunderd.
* Poppo treedt in bij de benedictijnen in het klooster Saint-Thierry in Reims. Tot de kloosters die hij tien jaar later zal gaan leiden, behoren die in Atrecht, Trier, Limburg, Echternach en Sankt-Gallen.
* Liudolf van Brunswijk krijgt zeggenschap over de Friese gouwen Zuidergo, Oostergo en Westergo, die gezamenlijk het Graafschap Midden-Friesland vormen.
* 1007
* Voor de tweede keer gaat de Kathedraal Notre-Dame te Straatsburg in vlammen op.
* 1008
* Antwerpen, Grote Markt
* De stad Antwerpen krijgt haar eigen stadszegel.
* Mechelen wordt voor het eerst genoemd in een nog bestaande oorkonde als Machlines.
* 1010
* Bisschop Balderik II van Luik begint met de bouw van een kasteel met grachten en versterking in Hoegaarden - Overlaar.
* 1012
* Graafschap Vlaanderen.
* Tegenpaus Gregorius VI zoekt op 25 december steun bij keizer Hendrik II nadat paus Benedictus VIII verkozen is. Hendrik negeert hem en hij verdwijnt in de vergetelheid.
* Boudewijn met de Baard, graaf van Vlaanderen, treedt in het huwelijk met Ogiva, dochter van Frederik I, graaf van Luxemburg, en van Irmentrude van Gleiberg. In ditzelfde jaar wordt Boudewijn door Hendrik II beleend met de Zeeuwse Eilanden, en mag hij zich ook graaf van Zeeland noemen.
* 1013
* Brabant vecht het stadsrecht van Hoegaarden aan om een versterking te bouwen.
* Op 10 oktober komt hertog Lambert van Brabant in botsing met prins-bisschop Balderik II van Luik in de Slag bij Hoegaarden. Robrecht II van Namen verleent hulp aan de hertog van Brabant (de schoonbroer van zijn moeder) in zijn strijd tegen Balderik II van Luik. Robert neemt daarbij graaf Herman van Verdun (broer van Godfried III van Lotharingen) gevangen, wat de toorn oproept van keizer Hendrik II. Door tussenkomst van zijn moeder, Ermengarde, wordt de gevangene vrijgelaten en herwint Robrecht het vertrouwen van de keizer.
* 1014
* Hendrik II en Cunegonde van het Heilige Roomse Rijk.
* 14 februari - Paus Benedictus VIII kroont Hendrik II tot keizer. Hendrik II richt vele scholen op, verdedigt de rijksgrenzen, en beijvert zich om vrede te stichten en de kerk tot ontwikkeling te brengen.
* De Geloofsbelijdenis van Nicea wordt voor het eerst op verzoek van keizer Hendrik II toegevoegd aan de katholieke mis samen met het filioque. Voorheen werd het credo in het geheel niet gebruikt in de liturgie.
* 28 september - De kust wordt zwaar getroffen door een stormvloed, met grote schade en vele doden als gevolg. In Zeeland bouwt men vliedbergen om als mottekasteel te fungeren, in Friesland legt men dijken aan.
* 1015
* Boudewijn IV van Vlaanderen wordt door Hendrik II beleend met het markgraafschap Valenciennes.
* Graaf Dirk III van Holland stelt bij Vlaardingen een tol in.
* Reinier V van Henegouwen lijdt Samen met zijn oom, graaf Lambert I van Leuven te Florennes een nederlaag tegen hertog Godfried I van Lotharingen.
* 1017
* Domtoren Utrecht
* De dom van Utrecht, de enige als kathedraal gebouwde kerk in het noorden, wordt vernietigd door brand.
* 1018
* Dirk III van Holland verpacht grond aan de Friezen die het in cultuur brengen. Bovendien bouwt hij een burcht in Vlaardingen, dat buiten zijn leen ligt. Vanuit die burcht dwingt hij de kooplieden die in hun schepen langsvaren, onderweg van Tiel naar Engeland en vice versa, om tol te betalen. Een leger van keizer Hendrik II onder leiding van hertog Godfried I van Lotharingen bestaande uit een vloot met troepen uit Utrecht, Keulen en Luik, wordt in de Slag bij Vlaardingen door graaf Dirk III verslagen.
* 1020
* De kathedraal van Chartres (Cathédrale Notre-Dame de Chartres).
* Op 7 en 8 september wordt de Kathedraal van Chartres voor de vierde keer door brand verwoest. Ze wordt in Romaanse stijl heropgericht (tot in 1024). Torens en hoogbouw volgen later.
* Stichting van Saint-Germain-en-Laye door koning Robert II van Frankrijk.
* Keizer Hendrik II benoemt Poppo tot abt van de toenmalig vermaarde dubbelabdij van Stavelot-Malmedy.
* 1021
* Gerard I Flamens verkrijgt in Wassenberg van keizer Hendrik II het land van Gelre.
* 1022
* Stichting van de abdij van Sint-Winoksbergen door Boudewijn met de baard.
* 1024
* Grondgebied van het Sticht Utrecht
* Keizer Hendrik II de Heilige overlijdt.
* Met de verkiezing van Koenraad II als koning komt het Salische huis aan de macht in het Heilige Roomse Rijk.
* De Kroonenburg-burcht in Antwerpen moet plaats maken voor de door Sint-Norbertus gestichte Sint-Michielsabdij.
* Bisschop Adelbold II van Utrecht verwerft grafelijke rechten in Drenthe. Begin van het wereldlijk Sticht Utrecht.
* ~1025
* Katharen worden verbrand in Turijn, Toulouse en Aquitanië.
* De laatste eland wordt in Nederland gejaagd.
* 1027
* Koninkrijk Frankrijk in 1030
* 14 mei - Henri I wordt tot koning van Frankrijk gekroond in de kathedraal van Reims.
* Bernold wordt bisschop van Utrecht.
* Koenraad II wordt keizer van het Heilige Roomse Rijk gewijd.
* 1031
* Maart - Dirk VI van Holland wordt in officiële akten weer als graaf aangeduid in plaats van zijn opstandige broer Floris.
* Augustus - Floris de Zwarte komt opnieuw in opstand tegen zijn broer graaf Dirk VI van Holland. Hij zoekt zijn toevlucht bij de eveneens opstandige West-Friezen.
* Hendrik I volgt zijn vader Robert II van Frankrijk die op 20 juli overlijdt als koning van Frankrijk op.
* Mathilde van Vlaanderen wordt geboren als dochter van Boudewijn V van Vlaanderen en van Adelheid van Frankrijk.
* De ontwikkeling van de stad Ieper wordt aan Boudewijn V van Vlaanderen en het beleid van stadsstichting toegeschreven. De rechtlijnige straten en het dambordpatroon, vooral in het zuidelijk deel, wijzen op deze stichting.
* 1032
* Bij gebrek aan erfopvolgers schenkt Hendrik I van Frankrijk de hertogstitel van hertogdom Bourgondië aan zijn broer Robert I Capet. Als in 1361 ook diens erfopvolgerlijn eindigt, begunstigt de koning van Frankrijk van het huis Valois, Karel V, zijn zoon Filips de Stoute met deze titel.
* 1039
* Hendrik III wordt koning van het Heilige Roomse Rijk.
* 1041
* Valkenburg wordt gesticht.
* 1044
* 7 april - Boudewijn V van Vlaanderen wordt door keizer Hendrik III op een hofdag te Goslar het markgraafschap toegewezen tussen Schelde en Dender, inbegrepen het Land van Dendermonde.
* 1046
* Dirk IV, Graaf van Holland
* Hendrik III, koning sinds 1039 wordt door de paus tot keizer gekroond.
* Boudewijn V van Vlaanderen palmt het gebied tussen de Schelde en de Dender in. De westgrens wordt vanaf nu de Dender en de steden op deze rivier moeten het nieuw verworven gebied beschermen.
* Keizer Hendrik III dwingt Dirk IV van Holland afstand te doen van het door hem veroverde gebied. De keizer kan zich echter niet handhaven en moet zich terugtrekken, waarna Dirk de bisdommen Utrecht en Luik begint te plunderen. Bovendien sluit hij een verbond met Godfried met de Baard, de hertog van Opper-Lotharingen en de graven van Vlaanderen en Henegouwen. Hierop volgt het jaar daarop een tweede strafexpeditie waarbij de keizer Vlaardingen en de grafelijke burcht te Rijnsburg verovert. De burcht wordt geheel verwoest. Tijdens de terugtocht lijdt de keizer echter grote verliezen, waardoor Dirks bondgenoten nu ook openlijk tegen de keizer in opstand komen
* Keizer Hendrik III schenkt een graafschap in Hamaland aan bisschop Bernold van Utrecht. Het is het oer-graafschap Zutphen.
* Wegens Boudewijns aansluiting bij de rebellie van hertog Godfried II van Lotharingen worden hem zijn Duitse rijkslenen ontnomen, meer bepaald de mark Valenciennes.
* 1047
* Kathedraal van Sint Michiel en Sint Goedele.
* 16 november - Graaf Lambert II Balderik van Leuven sticht samen met zijn echtgenote Oda van Verdun het Sint-Goedelekapittel in de Sint-Goedelekerk te Brussel.
* 1049
* 13 januari - Dirk IV wordt door de bisschoppen van Metz, Luik en Utrecht in de val gelokt en gedood. Tijdens het Beleg van Dordrecht weet een adjudant van de bisschop van Keulen ongezien de Thure over te zwemmen. In Dordrecht treft hij Graaf Dirk IV met een pijl in de borst. Dirk sterft en zijn jongere broer Floris I wordt graaf van Holland.
* ~1050
* Folio 78 recto van de Codex Aureus van Echternach, Lazarus en Dives.
* Halfweg de 11e eeuw worden heel wat onontgonnen gebieden tot landbouwgrond omgewerkt, dijken gebouwd en gebieden ingepolderd. Het landbouwgebied breidt zich snel uit. Dat wordt nog eens versterkt onder invloed van monniken, zoals cisterciënzen en premonstranten, die volgens hun regel dit soort werk op zich nemen om voor eigen landbouw te kunnen zorgen. Zij zijn vooral in het kustgebied van Vlaanderen, Zeeland en Friesland actief in de strijd tegen de zee en bouwen zowel in de polders als aan de kust zelf dijken, waarmee gaandeweg ook meer land op de zee wordt veroverd. Door grachten en sloten te graven kan het grondwaterpeil voldoende dalen om op het drooggekomen land vee te laten grazen, vooral schapen. De Friezen zijn in dit werk baanbrekend. Als vrije mannen kunnen de kolonisten van het nieuwe land overal dijken en grachten aanleggen. Pas later zullen heren die zich als eigenaars van het gebied beschouwen regels opleggen en pachtgeld heffen.
* Vanaf nu breekt een periode van economische groei aan, vooral in de Lage Landen van Noordwest-Europa. Het betreft voornamelijk Champagne, Vlaanderen en Brabant. Belangrijk is de handel in het Vlaamse laken. De jaarmarkten zorgen voor veel handel, die ook buitenlandse kooplieden aantrekt. De mensen verenigen zich in een Hanze en gildes. Op deze manier ontstaan de Vlaamse Hanze, de Hanze der XVII steden en de Duitse Hanze.
* Mathilde van Vlaanderen trouwt rond 1051 met Willem de Veroveraar en wordt al snel een van zijn belangrijke adviseurs. In 1059 sticht ze de Abbaye aux Dames te Caen. Hun huwelijk helpt Willem niet alleen aan Vlaamse steun voor de inval in Engeland (in 1066) maar ook rust Mathilde van eigen geld een schip uit voor de invasievloot.
* 1054
* 17 juli - Verkiezing van Hendrik IV tot Rooms koning en toekomstig opvolger van zijn vader keizer Hendrik III.
* Paus Leo IX en Michael Caerularius, Patriarch van Constantinopel, excommuniceren elkaar. Dit leidt tot het Grote Schisma tussen katholieke en orthodoxe christenen.
* Paus Leo IX sterft in gevangenschap van de Noormannen.
* Hendrik I van Frankrijk trekt ten strijde tegen Normandië maar wordt verslagen.
* 1057
* De keizer verleent markt- en muntrecht aan Winsum en aan Garrelsweer, twee plaatsen aan de Delf in Groningen.
* 1058
* Hendrik I van Frankrijk trekt ten strijde tegen Normandië maar wordt verslagen, net als in 1054.
* 1060
* 4 augustus - Onder het regentschap van Anne van Kiev Volgt Filips I zijn vader op als koning van Frankrijk.
* 1061
* Komeet Halley
* 24 april - Komeet van Halley wordt waargenomen. De middeleeuwers hadden verwacht dat in het jaar 1000 de messias zou weerkeren. Nu dat op zich laat wachten treedt bij het volk een sfeer van wanhoop en gelatenheid in. Maar er heerst ook al geruime tijd wrevel, nervositeit en ridderstrijd, die deels gekanaliseerd zal worden in het plan voor een kruistocht, waartoe de paus begint op te roepen. Het motief is een vals gerucht als zouden de Moren de toegang tot Jeruzalem belemmeren. Paus Gregorius VII, voormalige abt van Cluny, wil echter vooral Constantinopel veroveren.
* Floris I van Holland wordt opgevolgd door Dirk V van Holland als graaf van Holland.
* 1064
* Nadat Floris in 1061 gedood is, hertrouwt zijn vrouw Geertruida van Saksen in 1063 met Robrecht I van Vlaanderen. Deze laatste wordt hierna de Fries genoemd en treedt op als regent voor de minderjarige Dirk V. Koning Hendrik IV schenkt dit jaar de gebieden van Dirk, namelijk die "ten westen van het Vlie en rond de oevers van de Rijn" (Westflinge et circa horas Reni) aan bisschop Willem I van Utrecht, op wiens steun hij wel kan rekenen. Dirk mag slechts Maasland behouden. Willem weet met de hulp van hertog Godfried III met de Bult van Neder-Lotharingen met veldslagen in 1071 en 1072 de gebieden ook daadwerkelijk te veroveren. Na de dood van Godfried en Willem in 1076 belegeren Robrecht en zijn stiefzoon Dirk V IJsselmonde en weten de nieuwe bisschop Koenraad gevangen te nemen en te dwingen de gebieden van Dirk V terug te geven.
* 1066
* Willem I afgebeeld op het tapijt van Bayeux
* de graaf van Vlaanderen is bij machte de hertog van Normandië, zijn schoonzoon Willem de Veroveraar, een expeditie naar Engeland te laten uitvoeren.
* 1067
* Boudewijn VI wordt graaf van Vlaanderen, nadat op 1 september graaf Boudewijn V de Grote overlijdt.
* 1068
* Mathilde van Vlaanderen, hertogin van Normandië en koningin van Engeland.
* Met pinksteren wordt Mathilde van Vlaanderen tot koningin van Engeland gekroond in Westminster Abbey. Mathilde regeert bij afwezigheid van Willem in zijn naam, waarbij Mathilde steeds in Engeland is als Willem in Normandië is en omgekeerd.
* Geraardsbergen ontvangt stadsrechten van graaf Boudewijn VI wegens zijn strategische ligging op een heuvel aan de rechteroever aan de Dender, op de grens met Hertogdom Brabant en graafschap Henegouwen.
* 1070
* Robrecht de Fries.
* Nadat op 17 juli - Boudewijn VI, graaf van Vlaanderen, door zijn huwelijk tevens Boudewijn I van Henegouwen, overlijdt heeft Arnulf de Ongelukkige als oudste zoon recht op de graventitel. Hij krijgt daartoe de steun van zijn moeder Richilde van Henegouwen en haar derde echtgenoot, William Fitzosburn, graaf van Hereford. Zijn oom Robrecht, die eveneens aanspraak maakt op de opvolging, beschuldigt Arnulf van tirannie en het komt tot een treffen op 22 februari in de Slag bij Kassel. Arnulf moet daar het onderspit, ondanks de steun van een coalitie bestaande uit zijn leenheer de Franse koning Filips I, zijn oom Willem de Veroveraar, graaf Hendrik II van Leuven (als neef van Richilde) en de ridders en steden uit overwegend het Picardische deel van Vlaanderen.
* Voor zijn benoeming in Vlaanderen kan Robrecht na de strijd toch het vertrouwen van de Franse koning winnen, door toezegging van een huwelijk tussen zijn stiefdochter Bertha van Holland met Filips I van Frankrijk. en Robrecht de Fries wordt nu graaf van Vlaanderen.
* 1075
* De investituurstrijd (strijd om de macht tussen keizer en paus) komt tot volle uitbarsting als koning (later keizer) Hendrik IV en paus Gregorius VII ieder een ander persoon tot bisschop van Milaan willen benoemen.
* 1076
* 14 februari - Paus Gregorius VII excommuniceert Hendrik IV koning en keizer van het Heilige Roomse Rijk.
* 26 februari - De hertog van Neder-Lotharingen, Godfried III met de Bult, wordt op een Vlaardings toilet gedood in opdracht van de graaf van Vlaanderen Robrecht de Fries.
* 27 maart - Bisschop Willem I van Utrecht, trouw volgeling van keizer Hendrik IV, doet op een synode in Utrecht de paus in de ban.
* Godfried van Bouillon verkrijgt het Markgraafschap Antwerpen uit de handen van keizer Hendrik IV.
* De mark Antwerpen (1477)
* 1077
* De excommunicatie van keizer Hendrik IV wordt opgeheven na zijn tocht naar Canossa, waar hij voor paus Gregorius VII neerbuigt.
* Geleidelijk organiseert zich in alle steden van de Lage Landen de commune (communitas, corporatio of universitas) onder leiding van het patriciaat.
* Wanneer bisschop Geeraard II de stad uit moet om Hendrik V te ontmoeten, maken de burgers van Kamerijk zich achter zijn rug meester van de poorten en roepen de heerschappij over de gemeente uit. Dergelijke pogingen blijken ook in Maastricht en in Luik te zijn ondernomen. Er breekt een periode aan van stedelijk verzet tegen de vorsten.
* 1082
* Otto wordt opgevolgd door Arnold I als graaf van het graafschap Loon.
* Walram III wordt opgevolgd door Hendrik I als hertog van Limburg.
* Hendrik I van Verdun stelt een godsvrede in.
* 1084
* Grande Chartreuse.
* 21 maart - Keizer Hendrik IV dringt in Rome door; paus Gregorius VII neemt zijn toevlucht in de Engelenburcht.
* 24 maart - Op last van Hendrik wordt Guibert van Ravenna als Clemens III tot paus gekroond.
* 31 maart - Clemens III kroont Hendrik IV tot keizer van het Heilige Roomse Rijk.
* Robert Guiscard, de Noormannenhertog en bondgenoot van Gregorius VII trekt op naar Rome. Hendrik IV trekt zich terug naar Citta Castellana.
* Door Bruno van Keulen wordt het klooster Grande Chartreuse opgericht, het moederklooster van de Kartuizerorde.
* 1086
* De Benedictijnenabdij van Affligem.
* 24 augustus - Wijding van de Abdij van Affligem.
* (augustus) eerste versie van het Domesday Book is klaar.
* Bisschop van Utrecht Koenraad wordt door keizer Hendrik V beleend met het graafschap Stavoren.
* 1088
* Zegel van de eerste universiteit.
* Oprichting eerste universiteiten (enkel voor mannen). Universiteit van Bologna als eerste van Europa.
* 29 juli - Otho de Lagery kiest de naam Urbanus II na zijn verkiezing tot paus.
* 1089
* Godfried van Bouillon
* Godfried van Bouillon wordt hertog van Neder-Lotharingen (tot 1100).
* 1093
* Robrecht I de Fries overlijdt en wordt opgevolgd door Robrecht II van Jeruzalem als graaf van Vlaanderen.
* 1094
* Grote markt van Arras.
* 23 maart - Paus Urbanus II sticht per pauselijke bul een nieuw bisdom, met als zetel het nieuwe Atrecht, dat rond de abdij van Sint-Vaast buiten de oude Romeinse stad is ontstaan.
* 1095
* Paus Urbanus II houdt een bespreking te Piacenza met bisschoppen uit Frankrijk, Duitsland en Italië. Hierbij is ook een delegatie van de Byzantijnse keizer Alexius I Comnenus aanwezig.
* Paus Urbanus II roept tijdens de Synode van Clermont uitdrukkelijk op tot een kruistocht.
* Herman III van Hochstaden is Aartsbisschop van Keulen en wordt aartskanselier van Italië.
* Graaf Arnold I van Loon verhuist het grafelijk hof van Borgloon naar Kuringen, omdat deze plaats centraler in zijn graafschap ligt.
* Abdij Neresheim wordt gesticht door graaf Hartmann van Dillingen en zijn vrouw Adelheid.
* De augustijnen stichten bij Dielegem een abdij.
* Gualgericus, bisschop van Kamerijk, erkent het bestaan van de religieuze gemeenschap op de Curtenbergh in Brabant. Daarom wordt 1095 als stichtingsdatum van Kortenberg aanvaard. (De kloosterlingen verhuizen in 1222 van de heuvel (de Curtenbergh) naar het dal aan het Minneveld waar nu nog steeds de Abdij van Kortenberg is gevestigd). Van oudsher is het de woonplaats van de heren van Kortenberg, die een belangrijke rol spelen in de geschiedenis van het Hertogdom Brabant. (Zie ook het Charter van Kortenberg).
* De vroeg-middeleeuwse schrijver Ivo van Chartres schrijft zijn werk: Panormia.
* 1096
* Het volk trekt op kruistocht
* 11 februari - Maansverduistering.
* Juli - Na geplunderd te hebben op hun weg naar Jeruzalem, hebben de deelnemers aan de Volkskruistocht af te rekenen met de represailles van de Byzantijnen.
* 15 augustus - Geplande datum om te verzamelen bij Constantinopel voor het begin van de Eerste Kruistocht.
* 21 oktober - De deelnemers aan de Volkskruistocht, onder leiding van Walter Sans-Avoir en Peter de Kluizenaar, worden omgebracht door de Seltsjoekse sultan Kilij Arslan I nabij de stad Hersek, aan de kust van Bithynië.
* 23 december - Het leger van Godfried van Bouillon bereikt Constantinopel.
* 1099
* 15 juli - Christelijke kruisvaarders nemen, onder leiding van Godfried van Bouillon en Tancred Jeruzalem in en plunderen de stad. Daarbij wordt de hele bevolking, ook de joodse en christelijke, bloedig afgeslacht.
* Koenraad van Zwaben, bisschop van Utrecht, wordt vermoord.
* ~1100
* Landsheerlijkheden als het graafschap Vlaanderen, hertogdom Brabant, hertogdom Gelre en het graafschap Holland groeien vanaf ca. 1100 uit tot praktisch onafhankelijke vorstendommen. Graafschap Vlaanderen geeft daarbij de toon aan, en vindt navolging bij de andere grote gebieden - die van Lotharingen -, als de Duitse kroon verzwakt is door de Investituurstrijd. Brabant, Henegouwen, Holland en Namen breiden zich dan uit tot grotere landsheerlijkheden.
* Boudewijn van Boulogne laat het graafschap Edessa over aan Boudewijn van Bourg en wordt in Jeruzalem tot koning gekroond.
* Omstreeks 1100 verleent de graaf van Vlaanderen aan de stad Gent het recht een eigen schepenbank in te stellen. Zo groeit de stad langzamerhand uit tot een autonome macht met volledig zelfstandige instellingen. Gent is altijd een vrijheidslievende en rebelse stad gebleven. De burgers vechten er honderden jaren tegen de vorsten om hun privileges of vrijheden te vrijwaren.
* In de 12e eeuw richten de Gentenaren een Hanze op voor de handel op het Rijnland en in Sint-Omaars wordt een Hanze opgericht die handel op Engeland en Frankrijk beoogt.
* Het Oudfries wordt geplaatst als een taal die werd gebezigd van 1100 tot 1575.
* Hebban olla uogala nestas bigunnan hinase hi(c) (e)nda thu uuat unbidan uue nu.
* Een monnik in de abdij van Rochester schrijft een Latijns versje en de vertaling in waarschijnlijk zijn eigen taal: "Hebban olla uogala nestas bigunnan hinase hi(c) (e)nda thu uuat unbidan uue nu".
* In de 12e en 13e eeuw ontstaat in Holland en Utrecht een spectaculaire toename van grondgebied voor landbouw en vestiging van nieuwe nederzettingen.
* 1101
* Hendrik de Vette van Northeim wordt door keizer Hendrik IV beleend met de Friese gebieden nadat in 1099 bisschop Koenraad van Utrecht door een Friese koopman is gedood. Voor de graafschappen Stavoren, Westergo en Oostergo deed dit waarschijnlijk te veel denken aan de tijd van de Brunonen. Hoewel hij in Stavoren aanvankelijk vriendelijk ontvangen wordt, vermoedt Hendrik een list en vlucht, waarna hij door Friese schippers gedood wordt. In de periode hierna wordt het gebied betwist door de graven van Holland - Dirk VI trouwt met Sophie, een kleindochter van Hendrik de Vette - en de bisschoppen van Utrecht die echter geen permanente macht uit kunnen oefenen. Geholpen door landschappelijke omstandigheden is er geen sprake van een landsheerlijk gezag. Het gebrek hieraan zorgt voor een voortdurende strijd tussen herenboeren.
* Limburg verandert van graafschap in hertogdom.
* 1104
* Keizer Hendrik V versterkt de Burcht van Antwerpen. De muren worden verhoogd van 5 meter naar 12 meter en de dikte van de muren van 1,35 meter naar 2 meter.
* 1105
* Bisschop Burchard van Utrecht wijdt de kapittelkerk van Zutphen, die graaf Otto van Zutphen na oorlogsverwoesting liet wederopbouwen, in en wijdt het godshuis aan Walburga.
* Hendrik I van Engeland stuurt een vloot naar Normandië om een eind te maken aan het gestook van zijn broer Robert.
* 1106
* De politiek om Lotharingen in het rijk te integreren is mislukt.
* Godfried I - graaf van Leuven en vorst van Brabant - ontvangt van keizer Hendrik V de hertogstitel die bij Neder-Lotharingen hoort, nadat Godfried van Bouillon is overleden op de Eerste Kruistocht. Vanaf nu is Brabant een hertogdom.
* Lambert, heer van Lissewege, schenkt een domein met kapel aan de benedictijnen die er een abdij stichten, de abdij Ter Doest. In deze periode schenken veel adellijken, voor ze op kruistocht trekken, onroerend goed voor gebruik aan abdijen tot zij terugkeren. Velen keren niet terug.
* 1108
* 29 juli - Lodewijk VI (de Dikke) volgt Filips I, die overlijdt, op als koning van Frankrijk.
* 1109
* Godfried van Namen treedt in het huwelijk met Ermesinde, de dochter van Koenraad I van Luxemburg.
* 1111
* Hendrik V wordt tot keizer van het Heilige Roomse Rijk gekroond door paus Paschalis II.
* 1112
* 12 december - Tancred (40) vorst van Galilea en regent van Antiochië, een van de leiders van de Eerste Kruistocht, overlijdt.
* 1113
* Bisschop Frederik I van Bremen sluit een verdrag met priester Heinricus en een groep kolonisten. In het verdrag worden zij Hollanders genoemd, als eersten in de geschiedenis. In de periode daarna vestigen zich nog regelmatig Hollanders in Noord-Duitsland om grond te ontginnen.
* Otto van Zutphen sterft in 1113 en wordt in het necroloog van de Abdinghof van Paderborn ‘Otto locupletissimus comes de Sutfene’ (Otto de zeer rijke graaf van Zutphen) genoemd.
* 1114
* Godebald wordt bisschop van Utrecht.
* 1115
* Bernard ontvangst melk uit de borsten van de Maagd Maria. De scène is een legende die zich naar verluidt zou hebben afgespeeld in de Dom van Speyer in 1146.
* 25 juni - De cisterciënzer monnik Bernard sticht een klooster en noemt het 'Clairvaux'.
* 8 juli - Peter de Kluizenaar, leider van de Volkskruistocht en een belangrijk persoon in de Eerste Kruistocht, overlijdt.
* 1117
* Dünnwald bij Keulen (aan de overkant van de Rijn) wordt tot parochie verheven; tegelijk staat de Keulse bisschop toe er een klooster van reguliere koorheren te vestigen.
* 1118
* Volgens Guillaume de Tyre wordt door Hugues de Payen de orde van de Tempeliers gesticht.
* Boudewijn van Rethel wordt koning van Jeruzalem nadat op 2 april - Boudewijn I van Jeruzalem is overleden.
* Hendrik I, de hertog van Limburg overlijdt.
* 1119
* Boudewijn VII van Vlaanderen (26), graaf van Vlaanderen overlijdt.
* 1120
* Interieur van de basiliek La Madeleine in Vézelay, gewijd aan Maria Magdalena.
* De jonge Boudewijn IV van Henegouwen volgt onder voogdijschap van zijn moeder Yolanda van Gelre zijn vader op als graaf van Henegouwen.
* De Abdijkerk van Vézelay gaat in vlammen op. Zo'n duizend pelgrims die zich op weg naar Santiago de Compostella verzameld hadden komen om het leven. Er wordt snel besloten te gaan bouwen aan een nieuwe basiliek.
* Homoseksualiteit wordt quam faciens tam patiens -zowel de actieve als de passieve partij- bestraft met de brandstapel, tenzij de passieve partij te jong of te oud is en aannemelijk gemaakt kan worden dat er sprake was van dwang.
* 1122
* Utrecht en Muiden verkrijgen stadsrechten.
* Op initiatief van bisschop Godebald wordt de Rijn bij Wijk bij Duurstede (nu: Kromme, Leidse en Oude Rijn) afgesloten.
* 23 september - Paus Calixtus II en keizer Hendrik V sluiten te Worms een concordaat, waarmee een eind komt aan de Investituurstrijd over het recht bisschoppen te benoemen.
* 1123
* 5 september - De abdij van Sint-Winoksbergen brandt af.
* 1124
* Karel van Denemarken krijgt zijn bijnaam de Goede tijdens de hongersnood die in 1124-1125 heel Europa teistert. Via verschillende maatregelen kan hij verhinderen dat in Vlaanderen het dodenaantal buitensporig hoog oploopt.
* Kasteel Nassau wordt gesticht. In Antwerpen wordt de Sint-Michielsabdij gesticht door de Heilige Norbertus.
* Het graafschap Vianden ziet het levenslicht met Frederik van Vianden, als eerste graaf van Vianden (1124 tot 1152).
* 1125
* Godfried I van Leuven verwoest het kasteel van Gozewijn in Valkenburg.
* Europa wordt nog steeds geteisterd door hongersnood.
* 1127
* Middeleeuws reliëf, waarop de moord op Karel de Goede is uitgebeeld.
* 2 maart - Op de galerij van de Sint-Donaaskerk van Brugge wordt de graaf van Vlaanderen, Karel de Goede, vermoord naar aanleiding van een juridisch dispuut omdat hij de onvrije afkomst van de Erembalden in het openbaar beklemtoonde. Hij wordt het slachtoffer van een samenzwering, geleid door Bertulf, proost van het Brugse Sint-Donaaskapittel en zelf een lid van de clan der Erembalden.
* Mede door het ontbreken van een rechtstreekse erfgenaam, veroorzaakt Karels dood een ernstige politieke crisis. Hiervan maakt de koning van Frankrijk gebruik om de Normandiër Willem Clito, kleinzoon van Robrecht de Fries als graaf op te dringen (23 maart 1127). Dit stoot op verzet van Brugge en Gent.
* 6 april - Brugge verkrijgt van Willem Clito stadsrechten.
* Uiteindelijk wordt Karel opgevolgd door een neef, Diederik van de Elzas, die de machtsstrijd wint dankzij de steun der Vlaamse steden. Dit is de eerste gelegenheid waarbij de steden een doorslaggevende rol spelen in de Vlaamse politiek.
* Aardenburg (Nederland) en Sint-Omaars (Artesië) verkrijgen stadsrechten.
* 1128
* 27 juli - Brugge krijgt stadsrechten van de nieuwe graaf van Vlaanderen, Diederik van de Elzas, als dank voor de steun bij zijn machtsovername.
* 28 juli - Willem van Normandië sneuvelt bij de belegering van Aalst.
* In Gent wordt burggraaf Wenemar II aangesteld. Hij regeert tot 1135.
* 1129
* januari - Bernard van Clairvaux roept het Concilie van Troyes bijeen. De Tempeliers krijgen enorme macht van de paus en worden de machtigste organisatie van middeleeuws Europa. Dit is geheel in lijn met de theologie die de laatste eeuw door de Abdij van Cluny is ontwikkeld rond het thema van de strijdende kerk op basis waarvan toen ook de Eerste Kruistocht werd verantwoord.
* 1132
* De "Fontaine Mathilde" in Orval.
* winter - Graaf Dirk VI van Holland valt vanuit Alkmaar over het ijs West-Friesland binnen en brandschat een aantal dorpen.
* 9 maart - Ontstaan van de abdij van Orval, wanneer zeven cisterciënzers zich er vestigen.
* De Abdij van Notre-Dame d'Orval wordt gevestigd maar de Kartuizers komen in problemen om verschillende redenen.
* De pelgrimsroute naar Santiago de Compostella wordt vastgesteld.
* Het moerasgebied waarin tegenwoordig Hoevelaken ligt, wordt ontgonnen.
* Keizer Lotharius III verwoest de stad Augsburg grondig.
* De twist tussen Floris de Zwarte en Dirk VI van Holland wordt met tussenkomst van Lotharius III bijgelegd.
* 1133
* Lotharius III van Supplinburg werd in Rome tot keizer gekroond door paus Innocentius II.
* Bisschop van Utrecht Andries van Cuijk raakte in oorlog met Dirk VI van Holland
* In dit jaar was Winksele bekend onder naam Wenekensele, de oudst bekende schrijfwijze voor het gebied.
* Eerste vermelding van het dorp IJsselmuiden onder de naam Islemuthen
* Eerste vermelding van de stad Ommen onder de naam: Umme
* Verbanning van de heren van Cuijk als straf op de moord van Floris de Zwarte.
* 1134
* 4 oktober - Vlaanderen, Walcheren en Zuid-Beveland worden zwaar getroffen door een watersnood. Deze maakt veel ontginningen ongedaan. Vlaardingen raakt geïsoleerd, maar het Zwin is vergroot en Brugge wordt via die zeearm juist beter bereikbaar vanuit de Noordzee. In plaats van getijdenvaart kunnen de grotere schepen, vooral de kogge (afgeleid van het vikingschip), nu tot dicht bij Brugge varen.
* Vanuit vele richtingen worden initiatieven ontplooid voor dijkenbouw en waterschappen en hoogheemraadschappen opgericht.
* Als gevolg van die bedijkingen is de zeearm van het Zwin gaan verlanden. Door verdere aanslibbing en verzanding is er op vandaag niet veel meer dan een strandgeul met achterliggende slufter van over.
* De Abdij van Berne in Gelderland wordt gesticht als canonie samen met de priorijen in Hierden en Tilburg en is onderdeel van de Brabantse circarie.
* 1135
* De Abdij van Averbode wordt gesticht door graaf Arnold II van Loon.
* De Abdij van Hautecombe wordt betrokken door cisterciënzers.
* Alberon II van Namen wordt prins-bisschop (tot 1145).
* De mogelijk eerste multinationale onderneming is de Orde van de Tempeliers die beginnen bankieren.
* 1139
* Walram II wordt opgevolgd door Hendrik II als hertog van Limburg.
* Godfried I met de Baard wordt opgevolgd door Godfried II als hertog van Brabant.
* Begin van de Grimbergse Oorlogen.
* Diverse Nederlandse plaatsen worden voor het eerst beschreven.
* 1141
* De Friezenkerk gezien vanaf de koepel van de Sint-Pietersbasiliek.
* In Rome wordt de Friezenkerk gebouwd.
* 1145
* Begin van de bouw van de Kathedraal van Chartres. Door een brand in 1194 is daar echter weinig meer van over.
* Bernard van Clairvaux wordt naar Zuid-Frankrijk gestuurd om de Katharen te overtuigen zich terug bij de Katholieke Kerk aan te sluiten. Zijn preken vinden geen gehoor. Hij wordt zelfs enkele malen door de plaatselijke bevolking uitgejouwd.
* 1146
* Bernard van Clairvaux predikt in Vézelay de 2$^{de}$ kruistocht.
* Stichting van de Abdij van Villers.
* 1150
* Veldekemonument in Hasselt.
* Hendrik van Veldeke (ook: He(y)nric van Veldeke(n), Duits Heinrich von Veldeke, voor of omstreeks 1150 – na 1184) is de eerste volkstalige schrijver van de Lage Landen die we bij naam kennen. Vermoedelijk behoorde Veldeke tot een geslacht van ministerialen, (onvrije lagere edelen). Het bestaan van dit geslacht wordt in oorkonden van de dertiende eeuw vermeld. Uit het feit dat hij in zijn werken Latijnse bronnen heeft gebruikt, blijkt dat hij een goede opleiding heeft genoten.
* Brabant, tussen Schelde en Maas in gelegen, is langer dan de naburige gewesten een streek met uitsluitend landbouwende bevolking gebleven. Het begint rond het midden van de 12e eeuw in de ontwikkelingsbeweging te delen, wanneer een steenweg tussen Brugge en Keulen wordt aangelegd.
* 1157
* Concilie van Reims. De eerste bijeenkomst over een methodische bestrijding van katharen en andere ketters. Eerste aanzet tot de latere Inquisitie.
* 1160
* De stad Grevelingen wordt versterkt. De plaats is belangrijk geworden dankzij graaf Diederik van de Elzas, die hier een haven sticht. Deze zal lange tijd als voorhaven voor Sint-Omaars dienen via de gekanaliseerde Aa en een thuishaven zijn voor een vloot van haringvissers en een aanvoerhaven van zout, wijn en fruit.
* 1163
* De Notre-Dame van Parijs in vroege Gotiek.
* 21 december - Sint-Thomasvloed, door de enorme kracht van de stormwind wordt het water van de Oude Rijn bij de toch al verzande monding bij Katwijk teruggedreven in de rivier. Hierdoor lopen de polders van eerst Holland en later Utrecht onder water.
* In opdracht van bisschop Maurice de Sully wordt in Parijs een begin gemaakt met de bouw van de Notre-Dame van Parijs, die in 1285 voltooid zal worden.
* Concilie van Tours.
* 1164
* Op 17 of 18 februari vindt de Sint-Julianavloed plaats, met grote overstromingen in Friesland en Groningen.
* 1165
* Nadat Floris III van Holland in conflict is gekomen met bisschop Godfried van Rhenen doordat de graaf de Oude Rijn laat blokkeren bij Zwammerdam om de wateroverlast in zijn gebied te verminderen, brengt de bisschop de zaak voor keizer Frederik I Barbarossa. De keizer beslist dat de Suadenborchdam moet worden verwijderd. Het is een van de laatste malen dat iets blijkt van een keizerlijk oppergezag in de Lage Landen en Floris trekt zich ook niets aan van de uitspraak.
* 1167
* 7 maart - Het Verdrag van Brugge wordt gesloten tussen Filips van de Elzas, graaf van Vlaanderen, en graaf Floris III van Holland. Deze moet de handelsrechten erkennen van Vlaamse kooplieden in Zeeland.
* 1168
* Er wordt een dwarsdam aangelegd in de Zwinbedding, die zijn naam aan de stad Damme zal verlenen.
* 1170
* Locatie van het legendarische Kreilerwoud Woud omstreeks het jaar 1000. Exacte grenzen van het bos zijn onbekend.
* 2 november - Allerheiligenvloed Tijdens de storm is vermoedelijk de Zuiderzee ontstaan. Volgens sagen zou daar4bij het Kreilerwoud door het water verzwolgen zijn. De Noordzee breekt tussen het huidige Huisduinen en Texel door de duinenrij. De beek Marsdiep krijgt een verbinding met de Noordzee en wordt een zeegat. Het land tussen Texel, Medemblik en Stavoren loopt onder en Texel en Wieringen worden eilanden.
* 1171
* Bouw van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Doornik) van Doornik wordt aangevat, onderbouw in Romaanse stijl.
* ~1175
* Hendrik van Veldeke, zoals afgebeeld in de 14e-eeuwse Codex Manesse
* Totale maansverduistering valt samen met Halloween. (De volgende maal dat dit samenvalt is in 2897.)
* Het werk van Ptolemaeus wordt vertaald en men weet nu al helemaal zeker dat de aarde bol is.
* Hendrik van Veldeke introduceert met Eneïde de hoofse liefde in de Lage Landen.
* 1179
* De graaf Hendrik van Gelre verwerft na het graafschap Zutphen in 1138 ook de grafelijke rechten in de Veluwe. Hij liet in Zutphen munten slaan (tot 1202).
* Helmondwordt voor het eerst genoemd.
* De hoofdburcht van de graven van Loon langs de weg van het Heilige Roomse Rijk naar Brabant te Borgloon wordt verwoest door het huurleger van Rudolf van Zähringen, prins-bisschop van Luik. De grafelijke familie wijkt uit naar Kuringen bij Hasselt.
* 1180
* Het Gravensteen
* Filips van de Elzas, graaf van Vlaanderen, schenkt Artesië als bruidsgift aan zijn nicht Isabella van Henegouwen, wanneer die huwt met koning Filips II van Frankrijk.
* Het Gravensteen te Gent wordt in opdracht van Filips van de Elzas gebouwd. Het zal tot in de 14e eeuw een militaire vesting blijven.
* Rudolf van Zähringen, prins-bisschop van Luik, verwoest Borgloon.
* Een van de eerste kerkklokken wordt gegoten in Duitsland in de kathedraal in Soest (Duitsland).
* 1182
* Oprichting van de Abdij van Herkenrode bij Kuringen door Gerard, graaf van Loon. Hij verkoopt een deel van zijn domein aan een broeder uit Aulne, die er een klooster voor Cisterciënzerinnen sticht. De verkoop was bedoeld om zijn deelname aan de kruistocht te financieren.
* De heilige Christina van Sint-Truiden overlijdt (voor de eerste keer).
* 1183
* Biervliet (Zeeuws-Vlaanderen) verkrijgt stadsrechten.
* Verheffing van het landgraafschap Brabant tot hertogdom Brabant ten gunste van Hendrik I van Brabant.
* Oudste Europese windmolen wordt gebouwd, namelijk in Wormhout in het graafschap Vlaanderen.
* 1184
* Het lukt graaf Floris III van Holland de West-Friezen van Wieringen en Texel te onderwerpen.
* Evangeliarum uit Maasland.
* 1185
* Stichting van 's-Hertogenbosch vanuit Orthen.
* 1187
* Onthoofding van Reinoud van Châtillon
* De stad Doornik breekt zich los van het graafschap Vlaanderen, en komt rechtstreeks onder de Franse kroon te staan.
* 4 juli - Reinoud van Châtillon, heer van Transjordanië, wordt onthoofd na de Slag bij Hattin.
* 1188
* Bredevoort komt voor het eerst voor op de lijst met bezittingen van de aartsbisschop van Keulen van dit jaar, die drie aandelen van het kasteel Bredevoort bezit.
* Haaksbergen wordt gesticht.
* 1190
* April - Kortrijk krijgt privileges toegekend door Filips van de Elzas via een bewaarde keure: Kortrijk wordt uit de kasselrij geheven, krijgt een eigen bestuur, en lijfeigenen kunnen zich als vrije burgers (poorters) in de stad vestigen.
* 1 augustus - Graaf Floris III van Holland sterft van uitputting (of aan de pest?) in Antiochië. Zijn zoon Dirk VII wordt graaf van Holland.
* Hendrik I van Brabant wordt ook hertog van Lotharingen.
* Otto I van Gelre wordt als eerste graaf van Gelre en Zutphen genoemd. Gelre wordt een machtsfactor die vooral de gebieden van Utrecht bedreigt, maar heeft ook veel conflicten met Holland, Brabant en Kleef. Otto verleend aan de burgers van Zutphen stadsrechten, maar het jaartal 1190 in het bewaarde afschrift klopt niet. De stadsrechtverlening vond plaats tussen. 1191 en 1196. Het is het oudste Gelderse stadsrecht.
* 1191
* 21 juni - Graaf van Vlaanderen Filips van de Elzas overlijdt.
* Terwijl nu ook Filips II van Frankrijk op kruistocht is, palmt de aartsbisschop van Reims, Willem van Blois ofwel Willem met de witte Handen, Béthune en andere steden van Artesië (Artois) in.
* 1192
* Luik (tweede helft 14e eeuw).
* 22 september - Albert van Leuven wordt te Reims gewijd tot prins-bisschop van Luik, omdat hij in zijn bisdom niet wordt toegelaten.
* 24 november - De pas gewijde prins-bisschop van Luik Albert van Leuven wordt door aanhangers van de keizer vermoord.
* Stichting van het cisterciënzer klooster in Aduard (Groningen).
* Vilvoorde (België) krijgt een vrijheidskeure.
* 1194
* De kathedraal van Chartres wordt verwoest door brand. Begin van de bouw van de huidige kathedraal (tot 1220), het grootste en hoogste bouwwerk dat het westerse christendom tot dan toe had voortgebracht.
* 1195
* Export van natuursteen en ontginning van steenkool in Luik.
* De burcht van Borgloon wordt verwoest door het huurleger van de Luikse prins-bisschop Rudolf van Zähringen.
* 1196
* 6 december - Holland en Friesland worden geteisterd door de Sint-Nicolaasvloed. Het resultaat van deze storm is een afslag van de veengebieden in West-Friesland en een vergroting van de Waddenzee en de Zuiderzee.
* 's-Hertogenbosch krijgt stadsrechten (tussen 1185 en 1196, eerste vermelding in 1196).
* 1197
* Vestiging van de Abdij van Boudelo nabij Sint-Niklaas, wanneer een monnik uit de Sint-Pietersabdij in Gent, Boudewijn van Boekel, zich in Klein-Sinaai vestigt als kluizenaar. Vanuit deze abdij, die ook wel bekendstaat in oude spelling als Baudeloo, beginnen de monniken de streek rondom de Schelde in te polderen. Dit doen ze onder andere door het stichten van uithoven, zoals bij Lamswaarde en Othene in Zeeuws-Vlaanderen.
* Graaf van Vlaanderen Boudewijn IX is met zijn leger Artesië binnengetrokken en belegert vruchteloos het door de aartsbisschop van Reims, Willem van Blois ingepalmd Béthune. Wel worden vredesonderhandelingen opgestart.
* 1199
* Lakenhalle van Ieper
* Brugge ligt in het centrum van de Vlaamse lakenhandel.
* Ieper kent nu ook een bloeiperiode en speelt als derde stad van Vlaanderen (na Gent en Brugge) een belangrijke rol in het graafschap Vlaanderen. Lakens uit Ieper waren in de vroege 12e eeuw al terug te vinden op de jaarmarkt van het Russische Novgorod (ten zuiden van Sint-Petersburg).
* De Vrede van Péronne wordt gesloten tussen de Franse koning Filips II en Boudewijn I van Constantinopel, graaf van Vlaanderen. Het verdrag bepaalt dat de stad Béthune wordt teruggegeven aan Vlaanderen. Het bepaalt tevens dat Filips I van Namen, de broer van de graaf van Vlaanderen, vrijkomt nadat hij door de Fransen gevangen was genomen.
* In een akte van Diederik VII van Kleef wordt de schenking van land aan de abdij van Rijnsburg rond Aalsmeer nog eens bevestigd. Het land is een wildernis van lage elzen- en wilgenbossen, waar veel turf gestoken wordt, waardoor er grote meren en plassen ontstaan.
* 1200
* Het Steen
* Notariële registers van Milaan en Genua (bijgehouden vanaf ca. 1200) tonen transacties van Vlaamse kooplieden omtrent verschillende soorten Vlaamse weefstoffen aan.
* In Artesië richt men de Hanze der XVII steden op om de doorvoer van producten via de jaarmarkten van Champagne te garanderen en vooral de export van laken te bevorderen.
* Naar het voorbeeld van de jaarmarkten in de Champagnestreek wordt de jaarmarkt "Brugghemarct" van Brugge bekrachtigd door het charter van Boudewijn IX. Brugge groeit uit tot de belangrijkste haven in Noordwest-Europa en is in de 14e en 15e eeuw een wereldmarkt.
* De Vlaamse Hanze van Londen wordt in het begin van de 13e eeuw opgericht. Ze is interstedelijk van karakter en gericht op de handel met Engeland en Schotland. Ze staat onder leiding van Brugge en Ieper. Als tegen het einde van de 13e eeuw de handel in Vlaanderen in het algemeen terugloopt, raakt deze Hanze in verval.
* De invloed van Frankrijk, dat zich vooral vanaf 1200 steeds meer tot het welvarende graafschap Vlaanderen aangetrokken voelt, neemt toe.
* Het Steen, de voormalige ringwalburg, wordt gebouwd vanaf dit jaar tot aan 1225.
* Lodewijk VIII van Frankrijk trouwt op 12-jarige leeftijd met Blanche van Castilië.
* De stad Borgloon krijgt een tweede omwalling rondom de burcht.
* De Kogge doet voor het eerst haar intrede, oorspronkelijk ontwikkeld uit het Vikingschip.
* "Santa Lutgarda" door Francisco Goya, 1787. Monasterio de San Joaquín y Santa Ana, Valladolid.
* De abdij van Affligem wordt beschouwd als de meest imposante abdijstichting van de benedictijnen in de Lage Landen. Als huisabdij van de hertogen van Brabant werd ze Primaria Brabantiae (de voortreffelijkste van Brabant) betiteld. In de rijmkroniek van Sinte-Lutgarde (circa 1200) wordt ze Spiegel voor alle abdijen genoemd.
* Aan het begin van de 13e eeuw ontstaan de eerste begijnhoven in Vlaanderen.
* 1202
* Vierde Kruistocht begint en zal twee jaar duren.
* 7 september - Dirk VII van Holland verwoest 's-Hertogenbosch.
* 1203
* Ada van Holland wordt gravin van Holland als Dirk VII van Holland overlijdt.
* De Loonse Oorlog breekt uit om de opvolging van graaf Dirk VII van Holland en duurt tot 1206. Willem, de broer van Dirk, betwist de aanspraken die Dirks dochter Gravin Ada maakt, die haar moeder (Aleid van Kleef) onmiddellijk na de dood van haar vader in het huwelijk laat treden met Lodewijk II van Loon om haar positie nog te versterken. Ada wordt op weg naar de begrafenis van haar vader echter door getrouwen van oom Willem bij Leiden in het nauw gedreven. Ze verschanst zich daar in de burcht die na een kort beleg door de burggraaf van Leiden, Filips van Wassenaer, wordt ingenomen. Ada wordt daarop door haar oom geïnterneerd op Texel.
* Willem I van Holland wordt graaf van Holland.
* De Onze-Lieve-Vrouwekerk van Kortrijk
* In december houdt men de eerste eredienst in het koor van de nieuwe kapittelkerk van Kortrijk. De bouw van deze Onze-Lieve-Vrouwekerk is aangevangen in 1199.
* 1204
* 16 mei - De Vlaamse graaf Boudewijn IX wordt in de Hagia Sophia gekroond tot de eerste Latijns keizer van Constantinopel.
* Maastricht verkrijgt stadsrechten.
* 1205
* Graaf Boudewijn IX van Vlaanderen verdwijnt onder geheimzinnige omstandigheden terwijl hij als keizer van Constantinopel een veldtocht tegen de Bulgaren onderneemt. Zijn oudste dochter Johanna wordt door koning Filips II August van Frankrijk naar Parijs overgebracht. Het is voor de ambitieuze vorst immers van groot belang dat deze erfdochter onder zijn controle wordt gebracht. En dus koppelt hij haar aan de Portugese prins Ferrand (zoon van Sancho I), in wie hij een gemakkelijk te manipuleren graaf van Vlaanderen ziet.
* Boudewijn I van Constantinopel wordt in Vlaanderen door Johanna I van Constantinopel opgevolgd als gravin.
* Boudewijn VI wordt eveneens opgevolgd door Johanna als gravin van Henegouwen.
* 1207
* In de nasleep van de Loonse Oorlog ondertekenen Ada van Holland en Lodewijk II van Loon dat ze afstand doen van de door Ada van haar vader geërfde rechten over het graafschap Holland. Enkele weken later wordt hun vertrouweling Floris Herbaren van der Lede door huurlingen van de koning van Engeland en de graaf van Holland omgebracht.
* 1208
* 15 januari - Na een bezoek aan het grafelijk hof te Toulouse wordt de pauselijk legaat Pierre de Castelnau bij het oversteken van de Rhône vermoord. Paus Innocentius III schuift de moord in de schoenen van de Katharen en gebruikt dit om koning Filips II Augustus onder druk te zetten om een Kruistocht tegen de Albigenzen (Katharen) te organiseren.
* In de stad Orange wordt onder Guillaume des Baux de kathedraal Nôtre-Dame de Nazareth ingewijd.
* 1211
* Onze-Lieve-Vrouw-kathedraal van Reims
* Men begint met de bouw van de huidige kathedraal van Reims.
* 1212
* 25 februari - De jonge gravin Johanna van Vlaanderen ondertekent onder druk van koning Filips II van Frankrijk het Verdrag van Pont-à-Vendin tussen Lens en Rijsel. Hierin staat ze de grensplaatsen Sint-Omaars en Ariën af.
* Een stormvloed treft het noorden van Holland en eist 60.000 slachtoffers.
* "Kinderkruistochten" in Frankrijk en Duitsland.
* Jan zonder Land verklaart Engeland tot een leen van de paus, en voorkomt zo een invasie door Hendrik II van Frankrijk.
* De orde der franciscanessen (het vrouwelijke equivalent van de franciscanen) wordt gesticht.
* Oprichting van het cisterciënzerinnenklooster in Sint-Truiden.
* De steden Lier en Turnhout krijgen hun stadsrecht.
* 1213
* Gravin Ada van Holland en haar gemaal Lodewijk II van Loon doen definitief afstand van hun rechten op Holland.
* 13 oktober - slag van Steps. Prins-bisschop Hugo II van Luik en graaf Lodewijk II van Loon verslaan hertog Hendrik I van Brabant in de strijd om de opvolging van graafschap Moha.
* Geertruidenberg krijgt als eerste stad stadsrechten van Willem I, graaf van Holland.
* 1214
* Horace Vernet : De Slag bij Bouvines
* 27 juli - Slag bij Bouvines: Ferrand van Portugal, echtgenoot van Johanna van Constantinopel, de gravin van Vlaanderen, wil Ariën en Sint-Omaars terugwinnen. Hij breekt daarom met zijn Franse leenheer en gaat een coalitie aan met de Duitse keizer. Hij verplicht ook hertog Hendrik I van Brabant mee in de coalitie te stappen. Het geallieerd leger van onder meer keizer Otto IV, Jan zonder Land en Vlaanderen, wordt echter door Filips II vernietigd nadat deze al op 2 juli de Engelsen bij La Roche-aux-Moines versloeg, waardoor hij grotere bewegingsvrijheid heeft gekregen. Graaf-gemaal Ferrand wordt door Filips II krijgsgevangengenomen. De Franse koning kan alvast afdwingen dat zuidelijk gebied van het graafschap Vlaanderen bij Artesië wordt gevoegd.
* De Franse invloed neemt in de loop van de 13e eeuw in Vlaanderen nog sterker toe, nu het in personele unie is genomen met Henegouwen.
* 1215
* Begijnhof van Brugge. De gravinnen zorgen voor veiligheid en opvoeding van jonge vrouwen in een vredige omgeving.
* In Straatsburg worden zo'n 80 ketters verbrand.
* Tussen 1205 en 1278 leveren de twee elkaar opvolgende Vlaamse gravinnen Johanna en Margaretha van Constantinopel impulsen en middelen voor het oprichten van begijnhoven in een periode van relatieve vrede en voorspoed. Zij verlenen ook steun aan de lagere klasse. Door toedoen van weldoeners zoals plaatselijke heren, graven of hertogen, verkrijgen de begijnen grond of enkele huizen waar ze zich kunnen vestigen, weliswaar onder toezicht van de plaatselijke parochiepriester.
* Augustijner biograaf van Maria van Oignies, Jacob van Vitry, noteert het ontstaan in de Lage Landen van de eerste begijnhoven als infrastructuur voor een samenwerkingsverband van ‘heilige vrouwen’ op hun instigatie en inspiratie. Speciale aandacht gaat ook naar feesten van de ‘Heilige Drievuldigheid’ en het ‘Heilig Sacrament’ (de sacrale communie), dat overigens zijn ontstaan te danken heeft aan de Luikse begijn-kluizenares Juliana van Mont-Cornillon.
* 1216
* 29 mei - Onder leiding van Willem I van Holland vertrekken 300 oorlogsschepen met Hollanders, Friezen, Vlamingen en Zeeuwen naar Akko voor de Vijfde Kruistocht.
* 1217
* Willem I van Holland doet mee aan de Vijfde Kruistocht om een pauselijke ban op te kunnen laten heffen. Hij verleent ook veel privileges en stadsrechten om kleine nederzettingen en de handel te stimuleren.
* 1219
* Overstromingen na een storm op 16 januari veroorzaken de dood van duizenden mensen in Noord-Nederland.
* 1223
* De groei van de huismacht van de Franse koning onder Filips II
* Lodewijk VIII volgt de overleden Filips II op als koning van Frankrijk.
* Westkapelle en Domburg, beide op Walcheren, verkrijgen stadsrechten.
* De heilige Christina van Sint-Truiden overlijdt voor de tweede keer.
* 1224
* De heilige Christina van Sint-Truiden overlijdt volgens de legende voor de derde keer.
* 1226
* 11 april - Vrede van Melun getekend tussen Frankrijk en Vlaanderen. De Vlaamse adel en steden moeten leenhulde brengen aan de Franse koning, in ruil waarvoor de graaf-gemaal Ferrand van Portugal na twaalf jaar zal worden vrijgelaten uit krijgsgevangenschap.
* 8 november Koning Lodewijk VIII van Frankrijk sterft aan dysenterie, op de terugweg naar Parijs na het beleg van Avignon. Lodewijk IX wordt koning onder regentschap van zijn moeder Blanche van Castilië.
* 1227
* Duitstalige kaart van de zuidelijke Nederlanden in 1250. Loon in het geel
* In de Slag bij Ane verslaan Drentse boeren het ridderleger van de bisschop van Utrecht, Otto van Lippe.
* Groningen krijgt stadsrechten.
* Graaf Lodewijk III van Loon neemt troonsafstand en laat de troon van het graafschap Loon na op Arnold IV.
* 1229
* Brussel krijgt een stadskeur van hertog Hendrik I van Brabant.
* De eerste stadsomwalling van Maastricht, waar onder andere de Helpoort een onderdeel van is, wordt gebouwd.
* Het terrein van het Binnenhof wordt door graaf Floris IV van Holland aangekocht.
* 1230
* Oisterwijk en Zwolle verkrijgen stadsrechten. Nijmegen wordt een vrije rijksstad met Aken als moederstad.
* 1231
* Een Fries leger trekt Drenthe binnen, om op verzoek van de bisschop van Utrecht de Slag bij Ane te wreken.
* In het graafschap Gelre verkrijgen Harderwijk en Roermond stadsrechten.
* 1232
* Eindhoven, Helmond en Sint-Oedenrode verkrijgen stadsrechten.
* De graaf van Holland verkoopt Waalwijk aan de hertog van Brabant.
* De Narracio, het verslag van de Slag bij Ane, wordt geschreven, waarop de bisschop van Utrecht besluit zijn macht over Drenthe en Groningen te beëindigen.
* Paus Gregorius IX draagt de Inquisitie, het kerkelijk onderzoek tegen ketters op aan de nieuwe orde der Dominicanen.
* 1234
* Johanna van Constantinopel.
* Harlingen krijgt stadsrechten en wordt daarmee de derde stad van Friesland.
* Franciscanen stichten een klooster in Sint-Truiden.
* Het Begijnhof ter Hoye wordt gesticht in de stad Gent door Johanna, gravin van Vlaanderen.
* 1235
* Instelling van de Tafel van de Heilige Geest in Zoutleeuw, hertogdom Brabant. Voor zover bekend is dit de eerste instantie van armenzorg in de Lage Landen.
* 1240
* In Brugge start men op de Grote Markt met de bouw van het complex Belfort-Halle, mogelijk ter vervanging van een eerste houtbouw.
* 1241
* De grote stadsbrand van Ieper heeft plaats.
* Het Waasland wordt een afzonderlijk rechtsgebied door de Keure van het Land van Waas, die door de Vlaamse gravin Johanna van Constantinopel (Johanna van Vlaanderen) wordt gegeven.
* 1242
* Het Begijnhof van Kortrijk wordt gesticht door gravin Johanna van Vlaanderen.
* 1244
* Katharen worden verbannen uit Carcassonne
* 16 maart: De kruistocht tegen de Katharen loopt ten einde. Montségur valt en 200 ketters worden verbrand.
* Jeruzalem gaat voorgoed verloren voor de kruisvaarders.
* 5 december - Graafschap Henegouwen heeft altijd een eenheid met graafschap Vlaanderen gevormd tot de kinderloze hertogin Johanna van Constantinopel overlijdt en haar jongere zuster Margaretha II het bewind overneemt. Dan barst een Vlaams-Henegouwse Successieoorlog uit tussen de kinderen uit beide vorige huwelijken van Margaretha, de Avesnes en de Dampierre.
* De gravin van Vlaanderen sticht het Begijnhof van Rijsel en het jaar daarna dat van Douai (zie:Begijnhoven in de Franse Nederlanden). Een begijnhof wordt beheerd door een grootmeesteres, die zich door meesteressen laat adviseren en bijstaan. Maar voor hun geestelijk leven staan begijnen noodgedwongen onder het gezag van de bisschop, die door de pastoor wordt vertegenwoordigd. Ook bezoeken soms dominicanen of franciscanen de begijnconvenanten om er te prediken, biecht te horen, en eventueel het bestuur van de (groot-)meesteres te controleren.
* 1247
* 8 oktober - De Rijksstad Nijmegen wordt onderdeel van Gelre.
* Willem II van Holland wordt tot Rooms koning gekozen. Dit is eerder een teken van de problemen van het rijk dan van de kracht van Willem. Otto II van Gelre en Hendrik II van Brabant zien daarvoor van de eer af.
* Hendrik III van Gelre wordt prins-bisschop van Luik.
* Oprichting van de parochie Sint-Jacobskapelle onder het bisdom Terwaan.
* 1248
* 12 januari - Hertog Hendrik II van Brabant verleent op zijn sterfbed aan zijn onderdanen het eerste algemeen landsprivilegie voor Brabant, waarbij hij onder meer rechtszekerheid belooft. Het is ook bedoeld om de opvolging door zijn nog jonge zoon Hendrik III in de ogen van zijn onderdanen te vergemakkelijken.
* 15 augustus - Begin bouw van de Dom van Keulen.
* Start van de bouw van de Ridderzaal (Den Haag) door graaf Willem II. Hij belegert Aken gedurende zes maanden, waarna hij zich in dezelfde stad als Karel de Grote tot Rooms koning laat kronen. In 1256 zou hij zelfs tot keizer gekroond worden, maar voordat de kroning kan plaatsvinden, wordt hij gedood bij Hoogwoud terwijl hij tegen de West-Friezen optrekt.
* De Zuiderzee ontstaat door het binnenstromen van zeewater in het Flevomeer na duinbreuken.
* Start van de Zevende Kruistocht onder leiding van Lodewijk IX de Heilige.
* ~1250
* Hadewijchs 1e strofische gedicht (lied): Ay al es nu die winter cout / cort die daghe / ende die nachte langhe. Handschrift Gent, UB, 941, f. 49r.
* De werken van Hadewijch van Antwerpen worden geschreven in een Brabantse variant van het Middelnederlands. Naar alle waarschijnlijkheid was zij een begijn. Brabant strekt zich in die tijd verder uit dan de grenzen van de provincies Noord-, Vlaams- en Waals-Brabant in België en Nederland: ook de Belgische provincie Antwerpen maakt deel uit van het Brabant van Hadewijchs tijd. Hadewijch is zowel met Latijnse theologische teksten als met een overwegend Franse traditie van minneliederen (chansons) vertrouwd: voor een vrouw is dat in die tijd op zich al uitzonderlijk, en enkel denkbaar in milieus met financiële armslag. In de Lijst der volmaakten noemt zij een begijn die door een inquisiteur vermoord is. Ook Van den vos Reynaerde wordt rond deze tijd geschreven door ene Willem.
* 8 februari - Zevende Kruistocht: Robert I van Artesië, broer van koning Lodewijk IX van Frankrijk, sneuvelt met een groot aantal Tempeliers in een overmoedige aanval op Caïro. De plaats van de veldslag zal later El-Mansoera worden genoemd.
* De Westfriese Omringdijk wordt voltooid. De 126 kilometer lange dijk die om West-Friesland loopt, moet het land beschermen tegen de Noordzee en de Zuiderzee.
* De bisschop van Utrecht is de bouwheer/eigenaar van de stoomkorenmolen, de Bisschopsmolen, in Oldenzaal.
* Vlaanderen geniet een speciale status binnen het Franse koninkrijk: het is weliswaar in naam afhankelijk van Frankrijk, maar voert sinds graaf Boudewijn II een onafhankelijke koers (einde 9e eeuw). Economisch is het immers veel meer afhankelijk van de handel met Engeland, voornamelijk door de wolhandel. Het feodale systeem is al lang ondermijnd sinds de opkomst van de macht van de drie grote Vlaamse steden Brugge, Gent en Ieper.
* Hanzesteden en handelsroutes
* Aanvankelijk voeren veel schepen tussen Brugge en Noord-Duitsland binnenduins, wat voor de kleine schepen veiliger was. Vanaf 1250 begint de Ommelandvaart, waarbij men Jutland rondt op weg naar de Oostzee.
* 1251
* De Ommelandvaarders uit Kampen krijgen van koning Abel van Denemarken speciale privileges. Het belangrijkste doel van deze Ommelandvaarders is Schonen, het zuidelijkste puntje van Zweden. Daarnaast verkrijgen Utrecht en later ook andere steden van de Lage Landen privileges om visserijkolonies te vestigen op Schonen.
* April - De eerste Herderskruistocht: er is een volksopstand in Frankrijk naar aanleiding van de gebeurtenissen in Egypte tijdens de Zevende Kruistocht.
* Willem van Dampierre, erfopvolger van Vlaanderen, raakt door paarden vertrappeld tijdens een toernooi en sterft.
* 1252
* 16 juni - Herman V van Woerden wordt tezamen met Gijsbrecht III van Amstel opgepakt wegens verraad tegenover de bisschop van Utrecht Hendrik van Vianden.
* De Noord-Duitse kooplui verwerven een zeer voordelige tolreductie in Brugge. Margaretha van Constantinopel geeft na onderhandelingen met de Lübeckse raadsheer Hermann Hoyer en de Hamburgse raadsheer Jordan voor dit en het volgende jaar privileges aan de Duitse kooplui uit Lübeck, Hamburg, Aken, Keulen, Dortmund, Münster en Soest, waarmee Brugge voor deze kooplui de stapelplaats wordt.
* 1253
* 4 juli - Slag bij Westkapelle: een bondgenootschap van Holland en Henegouwen verslaat Vlaanderen in de aanslepende betwisting over Zeeland door de graven van Vlaanderen en Holland, en eveneens in de nasleep van de Vlaams-Henegouwse Successieoorlog, waarin Gwijde van Dampierre tweede erfopvolger van Vlaanderen, verwikkeld was.
* Voltooiing van de dwangburcht Torenburcht in West-Friesland.
* De Latijnse school van Dordrecht wordt opgericht.
* Een grote stadsbrand teistert Utrecht.
* 1256
* 28 januari - Slag bij Hoogwoud: graaf Willem II van Holland en Zeeland bezig met een veldtocht tegen de West-Friezen sneuvelt tijdens de slag, nadat hij met zijn paard door het ijs zakt.
* 1261
* De joodse gemeenschap in Antwerpen wordt voor het eerst vermeld in het 'testament', een voorloper van de hertogelijke oorkonden of constituties, van Hendrik III van Brabant. Zijn wil is dat Joden die zich schuldig maken aan leen- en woekerpraktijken volledig zouden worden uitgeroeid.
* 1263
* Gwijde van Dampierre koopt graafschap Namen aan, dat daardoor vanaf nu bij Vlaanderen hoort (tot 1278.
* 1266
* Vreemde volkeren in Der naturen bloeme (Jacob van Maerlant) .
* Jacob van Maerlant schrijft Der naturen bloeme.
* 1267
* Oostende krijgt stadsrechten van Margaretha II van Constantinopel, gravin van Vlaanderen.
* Hendrik IV wordt opgevolgd door Jan I als hertog van Brabant.
* 1269
* Notre-Dame van Amiens (1269)
* De kathedraal van Amiens is gereed, de grootste gotische kathedraal van Europa.
* 1270
* Jacob van Maerlant schrijft aan de vertaling/bewerking van de Historia scholastica van Pierre le Mangeur alias Petrus Comestor († 1179), een toonaangevend handboek Bijbelse geschiedenis (lett. heilsgeschiedenis voor de schoolbanken), dat gebruikt wordt aan de theologische faculteit te Parijs, en voltooit deze "Rijmbijbel" het jaar daarop op 25 maart.
* 1 september - Gravin Margaretha II van Vlaanderen laat beslag leggen op alle bezittingen van Engelse kooplieden vanwege achterstallige betalingen van een beursloon dat al rond 1066 was aangegaan door de Engelse koningen.
* 24 september - Hendrik III van Engeland reageert op de gebeurtenissen in Vlaanderen door de Vlaamse handelaren in Engeland te arresteren en hun goederen en schepen in beslag te nemen. Hoewel vele handelaren vlak daarvoor het land hebben verlaten, zijn de gevolgen ernstig, doordat het embargo voor de Vlaamse kooplieden duurt tot 1274, met moeilijkheden tot 1278.
* Na het Engels-Vlaams handelsconflict van 1270-1274 wordt de "Londense Hanze" in Brugge uitgebreid met verschillende steden tot de "Vlaamse Hanze van Londen".
* 1275
* Schiedam verkrijgt stadsrechten. Deze worden verleend door Aleid van Holland, de zuster van graaf Willem II van Holland.
* Genemuiden verkrijgt stadsrechten.
* Graaf Floris V van Holland geeft de 'lieden aan de amstel' vrijheid van tol. Dit is het oudst bekende document waarin 'Amstelredamme' (Amsterdam) wordt genoemd.
* 12 juli De Eerste Romeinse brug van Maastricht stort in, met 400 doden als gevolg.
* 1276
* 18 september - Bezegeling van het verdrag van Floris V van Holland met de kooplieden van Deventer, Kampen en Zwolle om in Holland koophandel te drijven.
* 1277
* Dollard
* Bij overstromingen in het noorden breken de dijken bij Jansum en Wilgum, mede hierdoor ontstaat de Dollard.
* Graaf Herman van Loon ontvoert graaf Engelbert I van der Mark, waardoor Engelbert komt te overlijden op Kasteel Bredevoort aan een hartaanval.
* De bisschop van Parijs veroordeelt 219 filosofische stellingen. Deze veroordeling is vooral gericht tegen de filosofische stroming van de volgelingen van Averroës, die veel aanhangers heeft op de universiteit.
* 1278
* 29 december - Gravin Margaretha van Vlaanderen doet afstand ten gunste van haar zoon Gwijde van Dampierre. Hierdoor gaat het graafschap Vlaanderen over van het huis Henegouwen op het huis Dampierre.
* Lodewijk IX kent Henegouwen toe aan de Avesnes, en wijst Vlaanderen verder als erfgebied voor het geslacht Dampierre aan. Daardoor komt een einde aan de Vlaams-Henegouwse Successieoorlog en worden beide graafschappen gescheiden.
* Er volgt een Beleg van Bredevoort door Everhard I van der Mark in het Gelderse Bredevoort uit wraak, nadat zijn vader Engelbert I van der Mark op het gelijknamige Kasteel Bredevoort is gestorven aan een hartaanval doordat hij het jaar daarvoor ontvoerd werd door Herman van Loon.
* 1280
* Gewelf in de Mariakerk van Krewerd.
* De romanogotische Mariakerk van Krewerd wordt gebouwd in Groningen.
* Grote overstromingen hebben plaats in Noord-Nederland en leiden tot het ontstaan van de Lauwerszee.
* De Gooise boeren krijgen van graaf Floris V de gebruiksrechten over de woeste (onontgonnen) Gooise gronden, bestaande uit heide, bos, en stuifduinen.
* Brugge kent als handelscentrum haar grootste bloei tussen 1280 en 1480. In deze periode verblijft er een bont gezelschap van vreemde kooplui met meestal een eigen natiehuis en pakhuizen. Als meest zuidelijke kantoor van de Duitse Hanze (zie Hanzekantoor van Brugge), wordt Brugge de belangrijkste en meest zuidelijke handelsvestiging in het buitenland. Het fungeert daardoor als draaischijf voor de handel tussen Zuid- en Noord-Europa.
* Het antagonisme tussen de klassen van de steden en die van de adel en de vorsten neemt in deze eeuw scherpe vormen aan met hevige botsingen in Brugge (de "Moerlemaaie") en Ieper (de "Kokerulle"), terwijl in Gent na een vinnige strijd met de ambachten de XXXIX schepenen door Gwijde van Dampierre worden afgezet. Die stappen daarop voor beroep naar het Parlement van Parijs.
* 1281
* Jan Persijn verkoopt dit jaar of twee jaar later Waterland aan graaf Floris V. West-Friesland wordt na een eeuwenlange strijd in 1297 definitief onderworpen.
* De Moerlemaaie opstand heeft plaats te Brugge.
* Bisschop Jan van Utrecht wendt de kruistochtbelastingen aan om de Hollandse hulp te vergoeden, maar de aartsbisschop van Keulen, Siegfried van Westerburg, grijpt in en excommuniceert zowel hem als graaf Floris V van Holland.
* 1282
* Graaf Floris V van Holland vindt het stoffelijk overschot van zijn vader graaf Willem II terug in Hoogwoud. Het dorp wordt uitgemoord en platgebrand.
* 1283
* Spieghel Historiael van Jacob van Maerlant.
* Op verzoek van Floris V van Holland bewerkt en vertaalt Jacob van Maerlant de Speculum maius van Vincent van Beauvais, de eerste en meest omvangrijke encyclopedie van de Middeleeuwen, tot de Spiegel Historiael. Hij bezorgt in de periode 1284-1290 een Middelnederlandse berijmde bewerking van het Speculum.
* Bisschop Jan van Nassau van Utrecht probeert zich met behulp van de IJsselsteden alsnog van de greep van het machtige gewest Holland te bevrijden.
* 1287
* 13 december - Als gevolg van een zware storm treden overstromingen op rond de Zuiderzee en in East Anglia. Deze ramp staat bekend als de Sint-Luciavloed. Er komen meer dan 50.000 mensen om.
* Gebruik makend van de watersnood verovert graaf Floris V van Holland West-Friesland.
* 1288
* 5 juni - Met de Slag bij Woeringen eindigt de Limburgse Successieoorlog in het voordeel van Jan I van Brabant. In plaats van een machtige personele unie van Gelre en Limburg, die de oostwaartse expansie van Brabant zou verhinderen, heeft Brabant nu de al lang gewilde landweg van de kust naar Keulen.
* De eerste Graaf Jansdijk, toen waarschijnlijk landsdijk genoemd, wordt afgewerkt.
* 1289
* Limburg maakt voortaan deel uit van het hertogdom Brabant. Een contingent van Keulse burgers vecht mee aan de kant van de hertog van Brabant, de vijand van de prins-bisschop van Keulen. Dankzij de nederlaag van de aartsbisschop kan de stad zich van diens heerschappij bevrijden en in feite een onafhankelijke stadstaat worden midden in de rest van het keurvorstendom Keulen, dat onder het gezag van de aartsbisschop blijft. Die aartsbisschop zal voortaan zijn zetel hebben te Bonn.
* 1294
* Edward I wijst Dordrecht aan als wolstapel. Alle export van Engels wol en laken moet daarheen gaan, zodat de koning controle heeft voor zijn belastingheffing.
* Op 3 mei overlijdt hertog en dichter Jan I van Brabant.
* 1296
* 7 januari - Graaf Floris V van Holland loopt over van de Engelsen naar de Fransen.
* 27 juni - Graaf Floris V van Holland, die aanspraak maakt op de Schotse troon wordt door ontevreden edelen vermoord. Tijdens een valkenjacht gearresteerd door de deelnemende edellieden Gijsbrecht IV van Amstel en Herman van Woerden, wordt hij bij een ontsnappingspoging uit het Muiderslot gedood door zijn schildknaap, Gerard van Velzen. Direct motief voor de overval was hem te dwingen af te treden ten gunste van zijn minderjarige zoon, maar daarachter gingen waarschijnlijk allerlei politieke en wellicht ook persoonlijke redenen schuil.
* Hierop volgt een politiek machtsspel waaruit Jan II van Avesnes als winnaar uitkomt, zodat de graafschappen Holland, Zeeland en Henegouwen vanaf 1299 in een personele unie zijn verenigd.
* Het Sticht Utrecht staat een stuk land met het stadje Muiden af aan het graafschap Holland.
* 1297
* Fleur-de-lys.
* In Gent regeren tot 1302 in feite enkele gegoede burgerfamilies, de zogenaamde XXXIX (39 Gentse schepenen), omdat bestuur en rechtspraak in hun handen liggen. Deze patriciërs vormen een gesloten groep van kapitalisten, rijk geworden door de handel en industrie van laken en linnen. De patriciërs die hun eigen belangen trachten te beschermen, kiezen meestal de zijde van de Franse koning tegen de graaf van Vlaanderen en krijgen daardoor van het volk de scheldnaam Leliaerts. In 1297 zet de Graaf van Vlaanderen Gwijde van Dampierre de Raad der XXXIX af.
* 7 januari - Gwijde van Dampierre en Eduard I van Engeland plegen overleg in het kasteel van Wijnendale. Het graafschap Vlaanderen bekrachtigt door een verdrag dat het de kant kiest van Engeland. Gwijde zegt zijn leenheerschap bij de Franse koning op. Frankrijk valt hierop het graafschap binnen. Eduard I van Engeland zendt hulptroepen, maar trekt zich in maart 1298 uit Vlaanderen terug nadat hij, ondanks het verdrag met graaf Gwijde van Dampierre, opnieuw vrede heeft gesloten met de Franse koning.
* Deze Franse bezetting duurt van 1297 tot 1302 en maakt een einde aan de "Vlaamse Hanze van Londen". Vanaf nu is de handel in handen van de Engelsen.
* In Brugge wordt gestart met de bouw van de tweede stadsomwalling. Aanvankelijk bestaat deze uit een dubbele gracht, een aarden wal met houten palissade en negen stenen poorten.
* 27 maart - Graaf Jan I van Holland verslaat de West-Friezen nabij het dorpje Vronen (Sint Pancras), West-Friesland wordt deel van het graafschap Holland.
* 20 augustus - De Slag bij Bulskamp: de Fransen onder leiding van Robert II van Artesië verslaan een Vlaams leger onder leiding van Willem van Gulik de Oudere, eerste gevechten in de aanloop naar de Guldensporenslag.
* 1298
* Gwijde I wordt opgevolgd door Jan I als Graaf van Namen.
* Detail van een Brugs stadsplan van Marcus Gerards (1562) met rechtsonder de Grote Markt met onder meer de Waterhalle en het belfort met stadshallen.
* Het Zwin verzandt geleidelijk. Rond de vaargeul worden daarom verschillende havens gesticht, zoals Muide (bij de monding van het Zwin, cf. Sint Anna ter Muiden), Hoeke (dichter bij Damme), Monikerede en Lamminsvliet (vanaf 1303 bekend onder de naam Sluis), om mogelijk te maken dat Brugge nog steeds handel kan drijven.
* Eduard I van Engeland trekt zijn hulptroepen uit Vlaanderen terug.
* 1299
* Topografische kaart van het graafschap Vlaanderen aan het einde van de 14e eeuw met de grens van het Heilige Roomse Rijk in het rood. Ten oosten van deze grens ligt Rijks-Vlaanderen.
* 1 augustus - De ruwaard (regent) van Holland Wolfert I van Borselen wordt door boze burgers van Dordrecht vermoord.
* 27 oktober - De minderjarige graaf Jan I van Holland benoemt op voordracht van de steden zijn neef Jan II van Avesnes voor vijf jaar tot ruwaard.
* 10 november - Jan I van Holland sterft en wordt opgevolgd door zijn neef Jan II (huis Henegouwen). Het graafschap Holland en graafschap Zeeland komen door een huwelijk van Jan II van Avesnes met Aleida van Holland onder het Henegouws bewind. Hierdoor zijn Henegouwen, Holland en Zeeland nu verenigd.
* Voor het eerst in Europa wordt vanaf het einde van de 13e eeuw in de grotere begijnhoven nu ook een schola cantorum opgericht, die bedoeld is om de meisjes die mogelijk als nieuwe begijnen zullen toetreden onderricht te geven, en vooral de liturgische gezangen, waaronder de litanieën, over te leveren. Volgens de oudste statuten van het groot begijnhof van Sint-Catharina in Mechelen, die dateren van 1286-1300, moet die scoelmeesterse… met haren scolieren, er ook voor zorgen de getijden te zingen indien de priester dat niet kan
* Handelsverdragen worden tussen Vlaanderen en Brabant afgesloten in 1299 en 1300.
* 1300
* In de Middeleeuwse muziek vindt een wisseling plaats tussen de muziekstijlen: Ars Antiqua en Ars nova.
* Gent is als eerste textielcentrum met 56.000 inwoners uitgebreid tot de grootste stad benoorden de Alpen na Parijs. Ook Ieper met 25.000 is in aanzien gestegen.
* Brugge met zo'n 35.000 inwoners is tot de belangrijkste haven in Noordwest-Europa uitgegroeid en zal in de 14e en 15e eeuw een wereldmarkt zijn.
* Amsterdam krijgt stadsrechten vermoedelijk door bisschop Guy van Avesnes.
* 6 januari - Tussen het graafschap Vlaanderen en Frankrijk wordt een wapenstilstand ondertekend.
* Mei - Graafschap Vlaanderen wordt ingelijfd bij Frankrijk. Robrecht III van Bethune, sinds kort regent van het graafschap Vlaanderen, raakt samen met zijn vader Gwijde en zijn broer Willem van Crèvecœur krijgsgevangen in Frankrijk. Koning Philips IV plaatst Vlaanderen onder het gezag van Jacques de Châtillon, die hij als zijn landvoogd stuurt en begint in de steden 'blijde intredes' te doen.
* 1301
* 4 februari - Bisschop Willem II van Utrecht sneuvelt bij Montfoort tegen een coalitie van Hollandse en eigen opstandige onderdanen.
* Blijde Intrede (1301) van Filips IV de Schone, koning van Frankrijk. Deze doet in heel Vlaanderen 'blijde intredes' in mei en juni 1301 te Brugge, Gent, Douai, Rijsel, Doornik, Aardenburg, Kortrijk en Ieper. Dit stuit op verzet van de Liebaards, die hun privileges al hebben zien slinken. Een deel van de hoge belastingen wordt afgeschaft. De afschaffing is echter vooral in het voordeel van de patriciërs (vooral Fransgezinde Leliaards) en niet zozeer van de ambachten en volksklasse, de Liebaards (later ook Klauwaerts genoemd als aanhangers van de graaf).
* Er breken in verschillende Vlaamse steden opstanden uit, onder andere in Brugge met Pieter de Coninck als gangmaker], een populaire wever die probeert voor de zaak van de ambachtslieden op te komen. Als gevaarlijke opjutter wordt hij door het Brugse stadsbestuur gevangengezet en later verbannen.
* De opstand komt onder leiding van Jan van Namen, Gwijde van Vlaanderen en Willem van Gulik.
* November - Charter van Senlis overeengekomen tussen Filips de Schone en de stad Gent.
* Na 31 jaar strijd tussen Münsterland en Gelre komt het Kasteel Bredevoort uiteindelijk in handen van graaf Herman van Loon II.
* 1302
* Reliëf van de Guldensporenslag op de Kist van Oxford.
* Willem van Saeftinge doodt Robert II van Artois (Voorstudie door Nicaise De Keyser)
* Maart - de Liebaards van Gent komen in opstand na het opnieuw verhogen van de belastingen. Daarbij worden de Fransgezinde Leliaards uit de stad Gent gezet. Ook in Brugge grijpen de Liebaards opnieuw de macht.
* De landvoogd organiseert zijn leger in Kortrijk om Gent en Brugge weer in zijn greep te krijgen. Uit vrees voor represailles bindt het Gentse stadsbestuur in en zegt toe zich verder afzijdig te houden.
* 18 mei (Goede Vrijdag) - Brugse Metten: Als het kleine Franse garnizoen van de landvoogd Brugge bezet, worden zij in de nacht van 18 op 19 mei door de Liebaards massaal afgeslacht. De landvoogd zelf kan maar op het nippertje ontkomen. De Bruggelingen richten ook een slachting aan onder de Leliaards, de Fransgezinde hoge burgerij. Leiders van de opstand zijn de wever Pieter de Coninck en Willem van Gulik de Jongere, bijgestaan door de slager Jan Breydel.
* Het wordt duidelijk voor alle aanhangers van de graaf dat een gewapend optreden van Frankrijk nu onvermijdelijk is geworden. Willem van Gulik, een kleinzoon van Gwijde van Dampierre, en Gwijde van Namen, een zoon, organiseren het verzet. Het verzetsleger bestaat vooral uit boeren, ambachtslieden en poorters, samen met enkele stedelijke milities en ridders. Het wordt vooral door het stadsbestuur van Brugge gefinancierd.
* Woensdag 11 juli - Guldensporenslag: de spanning tussen de patriciërs, de graaf van Vlaanderen en de Franse koning barst uit in een bloedig gewapend treffen op het Groeningheslagveld nabij Kortrijk tussen een Frans ridderleger en de Vlaamse ambachtsmilities van het graafschap Vlaanderen onder leiding van Willem van Gulik, en het leger van de koning van Frankrijk, dat gewonnen wordt door de Vlaamse milities. De slag is in militair opzicht opmerkelijk, omdat piekeniers en boogschutters in staat blijken een ridderleger te bedwingen. De Franse adel verliest een zestigtal baronnen en heren, honderden ridders en meer dan duizend schildknapen. Ook de Franse tros valt in Vlaamse handen. Langs Vlaamse zijde onderscheiden zich, volgens Velthem, Boudewijn van Popperode (de burggraaf van Aalst) en de Zeeuws-Vlaming Willem van Boenhem. Vooraf was onder de Vlamingen afgesproken geen gevangenen te maken en ook geen oorlogsbuit te verzamelen. Dit is voor deze tijd een uitzonderlijke instelling. Volgens de regels van de toenmalige oorlogsvoering wordt een ridder, die van zijn paard geslagen is, gevangengenomen maar niet gedood. Gevangen ridders brengen immers heel wat losgeld op. Als de Fransen zien dat hun ridders worden afgeslacht, slaan zij op de vlucht. Slechts op het einde worden enkele Franse ridders, zoals Raoul de Grantcourt, gevangengenomen uit respect voor hun dapperheid en in bescherming genomen door een Vlaamse ridder. Ze worden door Willem van Gulik overgedragen aan de Gentenaar Jan Borluut, om dan het losgeld te innen. De Vlaamse zelfstandigheid is hersteld en de gilden consolideren in de Vlaamse steden hun macht met deelname in het stadsbestuur.
* Hun voorbeeld vindt zoals steeds spoedig navolging in Brabant, waar evenals in Luik oproer uitbreekt. In Brabant verovert de volksklasse de stedelijke macht, zowel in Brussel als Leuven en 's Hertogenbosch.
* De stad Kassel geeft zich aan Willem van Gulik de Jongere over en in november verovert hij het kasteel van Rupelmonde.
* De Zwarte Welfen grijpen de macht in Florence en verbannen Dante Alighieri en zijn familie.
* 1303
* 28 maart - Onder leiding van Willem, zoon van graaf Jan II van Holland wordt een plundertocht naar Walcheren gehouden.
* 4 april - Tijdens de Slag bij Arke verplicht Willem van Gulik de Jongere de Fransen het slagveld te ontruimen. Later dit jaar, op 12 juli, verleent hij steun bij de verovering van Terwaan (Terwagne).
* 10-11 augustus - Na de Guldensporenslag tegen de Fransen het jaar daarvoor te hebben gewonnen, raakt Gwijde van Dampierre, graaf van Vlaanderen in conflict met Willem III van Holland over wie zich graaf van Zeeland mag noemen. De Vlamingen trekken op naar Zeeland, dat in handen is van Jan van Avesnes, bondgenoot van Frankrijk en rivaal van de graven van Vlaanderen na de Vlaams-Henegouwse Successieoorlog. Er volgt een Slag bij Zierikzee en heel Schouwen-Duiveland wordt ingenomen door het Vlaamse leger.
* De Vlamingen veroveren bijna geheel Utrecht en Holland.
* Onder Witte van Haamstede, een bastaard van Floris V van Holland, worden de Vlamingen teruggedreven bij de Slag bij Manpad.
* Het Beleg van Amsterdam vindt plaats, de stad verdedigt zich tegen een opstandig en verdeeld Hollands leger.
* Een bolwerk wordt gebouwd in Blankeweer, in opdracht van de Graaf van Oost-Friesland.
* Strijp, een dorpskern nabij Eindhoven wordt voor het eerst vermeld als Stripe in een oorkonde van Hertog Jan II van Brabant.
* De Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk in Breda wordt verheven tot Kapittelkerk.
* 1304
* 8 mei - In de eerste Ghildebrief wordt in de stad Utrecht het stadsbestuur overgedragen aan de gilden. Deze dag wordt gezien als de eerste formele vermelding van het thans nog bestaande St. Eloyen Gasthuis resp. het Smedengildt van St. Eloy.
* Topografische kaart van Graafschap Artesië late 14e eeuw.
* 10 augustus - Een Zeeuws-Franse vloot verslaat bij Zierikzee de Vlaamse zeemacht; Gwijde van Namen wordt gevangengenomen. Heel Franssprekend Vlaanderen (Rijsel, Dowaai en Orchies) wordt geannexeerd als borg voor het nakomen van gehoorzaamheid aan de koning. Aan de Vlaams-Brabantse bedreiging van Henegouwen en Holland komt hiermee een einde.
* 18 augustus - Willem van Gulik de Jongere, die aan het hoofd staat van de Ieperse strijdmacht, sneuvelt tijdens de Slag bij Pevelenberg, geleverd nabij Pevelenberg (een deel van Frans-Vlaanderen onder het bisdom Doornik, nu het Noord-Franse Mons-en-Pévèle) tussen een strijdmacht uit de Vlaamse gewesten en een Frans leger onder koning Filips IV. De slag eindigt onbeslist. Op de onderhandelingstafel zal Vlaanderen echter een deel van zijn soevereiniteit verliezen.
* Voorafgaand aan de belegering van Schoonhoven vinden diverse veldslagen op het Utrechtse achterland plaats tussen de Hollandgezinde partij onder Willem III van Holland en Witte van Haemstede en anderzijds de Vlaamsgezinde partij onder Jan van Renesse en Jan II van der Lede; beide Vlaamsgezinde heren moeten zich tactisch gezien terugtrekken, maar sterven door de chaos in de rivier de Lek de verdrinkingsdood.
* 1305
* 23 juni - Verdrag van Athis-sur-Orge gesloten tussen graafschap Vlaanderen en het koninkrijk Frankrijk. Er wordt een groot bedrag vastgesteld dat betaald dient te worden aan de Franse koning. Het voorziet in een algehele amnestie, de vrijlating van alle gevangenen en het herstel van Vlaanderen als vorstendom met erkenning van de graaf als hoogste gezag; maar ook een boete van 20.000 pond en een herstelbetaling van 400.000 pond, te betalen door de Vlamingen, en het recht van de Franse koning om in geval van oorlog Vlaamse krijgers op te eisen. Als waarborg worden de kasselrijen van Dowaai, Orchies en Rijsel naar Frankrijk overgeheveld. Na de ondertekening wordt Robrecht III van Béthune na 5 jaar vrijgelaten uit Franse gevangenschap, en op de troon geplaatst, waarna hij zich officieel met de Franse koning verzoent.
* 1306
* Overal komen de patriciërs weer aan het bewind, maar zorgen nu voor draaglijker werkomstandigheden dan in Vlaanderen golden.
* 1308
* 25 januari - Koning Eduard II van Engeland huwt Isabella van Frankrijk, dochter van koning Filips IV van Frankrijk (“Filips de Schone”/"Philippe le Bel")
* Dante schrijft De goddelijke komedie in ballingschap, waarschijnlijk tussen 1308 en zijn dood in 1321.
* 1310
* Een van de bekendste slachtoffers van de begijnenvervolging is Margarete Porete. Zij sterft op de brandstapel, met haar boek “Spiegel der eenvoudige zielen”, een werk dat later herontdekt wordt.
* 1311
* Het Concilie van Vienne (1311-12) roept op tot maatregelen tegen ‘ketterse’ begijnen. Als gevolg worden veel begijnenconventen, vooral in het Duitse Rijk, ofwel gesloten, of omgevormd tot kloostertjes van franciscaanse tertiarissen, wat ze afhankelijk en beter controleerbaar maakt voor de clerus.
* 1312
* Robrecht III van Vlaanderen ook wel Robrecht van Dampierre, bijgenaamd De Leeuw van Vlaanderen was graaf van Nevers van 1273 tot 1322 en graaf van Vlaanderen van 1305 tot 1322.
* 11 juli - Verdrag van Pontoise tussen Robrecht III van Bethune, graaf van Vlaanderen, en Filips de Schone. De graaf van Vlaanderen doet hiermee afstand van Frans-Vlaanderen (de gebieden Orchies, Rijsel en Dowaai met bijhorende kasselrijen). Aan het groot bedrag dat in 1305 was vastgesteld en aan de Franse koning betaald diende te worden wordt door de overdracht van bovenstaande bezittingen voor de helft voldaan. De andere helft wordt betaald door de Vlamingen door middel van annuïteiten. Om in deze jaarlijkse betaling te voorzien, wordt het Transport van Vlaanderen opgesteld, een lijst met de bedragen die elk gebied dient te betalen.
* 3 en 4 augustus - Sint-Maartensramp of Mal-Saint-Martin te Luik.
* 27 september - Hertog Jan II van Brabant staat aan de standen het Charter van Kortenberg toe, dat voorziet in 10 afgevaardigden van de 5 steden: 1 uit Antwerpen, 3 uit Brussel, 1 uit 's-Hertogenbosch, 3 uit Leuven, 1 uit Tienen en 1 uit Zoutleeuw. Die raad vergadert driewekelijks te Kortenberg in de abdij.
* Antwerpen bevrijdt zich van de heerschappij van de hertog van Brabant en installeert op basis van het Charter van Kortenberg een vorm van democratische republiek.
* De Nieuwstad (gesticht omstreeks 1230) bij Zutphen krijgt stadsrechten en wordt samen met het oudere Zutphen gemeenschappelijk ommuurd.
* 1314
* april - In Parijs barst het schandaal los van de Tour de Nesle als de oude koning Filips IV hoort, dat zijn drie schoondochters er een weinig deugdzame levenswijze op na houden. De drie prinsessen worden opgesloten.
* 29 november - Lodewijk X volgt zijn vader op als koning van Frankrijk.
* Het eerste kartuizerklooster van de Lage Landen wordt gesticht te Herne.
* 1315
* Vanaf het begin van de veertiende eeuw wordt Europa getroffen door een aantal crisissen, waaronder de Grote hongersnood van 1315-1317. De bevolking is zo sterk gegroeid dat men kwetsbaar is geworden voor misoogsten.
* In vele delen van Europa begint een periode van slecht weer die een aantal jaar zal duren. Dit is het begin van de kleine ijstijd. Het regent onophoudelijk en overal mislukken de oogsten. De veranderende omstandigheden leiden tot een economische neergang en veel ellende.
* 1316
* Prins-bisschop van Luik Adolf van der Mark wordt gedwongen de Vrede van Fexhe te ondertekenen, waarmee hij een deel van zijn macht moest inleveren.
* Einde voor het graafschap Lohn nadat Herman van Loon II sterft zonder erfgenamen. Munsterse troepen bezetten onmiddellijk kasteel Bredevoort. Reinoud I van Gelre grijpt echter niet in. Wel sluit hij dat jaar een wapenstilstand voor een periode van drie jaar tussen Gelre en Münster.
* Filips V ("Filips de Lange/"Philippe le Long") volgt zijn broer Lodewijk X van Frankrijk ("Louis le Hutin"), die alleen nog een dochtertje (Johanna II van Navarra) nalaat, op als koning van Frankrijk. De voogd van deze dochter is zo gewillig in haar naam afstand te doen.
* 1317
* 9 januari: Filips V van Frankrijk besluit om vrouwen van troonopvolging uit te sluiten.
* 1318
* De Illustere Lieve Vrouwenbroederschap in 's-Hertogenbosch wordt opgericht.
* 1322
* Uit een schrijven van graaf Willem III van Holland uit 1322 aan bisschop Lodewijk II van Münster blijkt dat hij de opvolger van Reinald I, graaf Reinoud II van Gelre steunt in zijn aanspraken op Bredevoort, dus er ontstaat een strijd om Bredevoort. Reinald II verovert in de zomer van 1322 Bredevoort en onderneemt als schadevergoeding rooftochten met 700 ridders en infanterie in het Munsterse land.
* 1323
* 6 maart - Vrede van Parijs tussen Vlaanderen en Henegouwen/Holland. De graaf van Vlaanderen ziet af van aanspraken op Zeeland. Einde van de twisten tussen de Avesnes en de Dampierres.
* De eerste Brandaris-vuurtoren wordt gebouwd op Terschelling.
* Juni - Graaf Lodewijk II van Nevers, de nieuwe graaf van Vlaanderen schenkt de rechtsmacht over het water van Sluis en van het Zwin aan zijn oudoom Jan van Namen, heer van Sluis, en komt daarbij in botsing met Brugge. Brugge krijgt van graaf Lodewijk het stapelrecht.
* November - Opstand van Kust-Vlaanderen (1323-1328): In het Vlaamse kustgebied breekt een opstand uit van kerels (boeren) en stedelingen, geleid door Nicolaas Zannekin, een welstellende herenboer uit Lampernisse. De opstand is een reactie op de verhoging van de belastingen in de nasleep van het Verdrag van Pontoise, die door Lodewijk II van Nevers, de graaf van Vlaanderen wordt opgelegd en richt zich tegen zijn pro-Franse politiek. Achtereenvolgens worden Nieuwpoort, Veurne, Ieper en Kortrijk veroverd en tegen 1325 is het overgrote deel van Vlaanderen in handen van de opstandelingen en in Kortrijk is ook de graaf door hen opgepakt. Zij slagen er echter niet in Gent en Oudenaarde in te nemen en de bezetting zal op 23 augustus 1328 met de Slag bij Kassel eindigen.
* 1324
* 25 februari - Huwelijk van Margaretha van Holland met Lodewijk van Beieren. Nakomelingen van dit bruidspaar zullen eeuwenlang Holland en Henegouwen besturen.
* Bij het beleg van Metz verschijnt de bombarde ten tonele.
* Bisschop Lodewijk II van Münster verovert Bredevoort en plundert het Gelderse land. Reinald II van Gelre komt daarop in actie. Met een leger van 7000 man trekt hij naar Coesfeld. Onder druk daarvan wordt op 1 september een verdrag getekend door bemiddeling van graven Willem III van Holland en koning Jan van Bohemen. De bisschop van Utrecht doet er uiteindelijk een bindende uitspraak over.
* 1325
* Tussen 1325-1330 zijn er een aantal politieke showprocessen waarin vorsten hun tegenstanders ervan beschuldigen met hulp van de duivel samenzweringen tegen hen te smeden. Dit lijkt enigszins op de latere heksenprocessen.
* De bisschop van Luik bepaalt dat begijnen van Saint-Christophe, op straf van excommunicatie, “niet in het openbaar zullen dansen of onbehoorlijke liederen zingen”. Gelijkaardige clausules vindt men terug in de begijnenstatuten van St.Truiden en Antwerpen uit deze tijd. Enkele al te schaarse gegevens laten een niet-liturgische traditie van religieuze dans en zang onder begijnen vermoeden.
* 1326
* Lodewijk II van Nevers, de problematische graaf van Vlaanderen.
* 18 februari De Vlaamse opstandelingen laten graaf Lodewijk vrij, die in Kortrijk was vastgehouden en hij moet noodgedwongen naar Frankrijk vluchten.
* 19 april - De Vrede van Arques is bedoeld om de vrede in Vlaanderen te herstellen.
* 28 juni - Na de strijd om Bredevoort geeft de bisschop van Münster de strijd op. Na jarenlang onderhandelen wordt de vrede getekend. Dit verdrag wordt ook ondertekend door de steden Zutphen, Groenlo, Emmerik en Arnhem.
* 1327
* 6 april - Paus Johannes XXII hernieuwt op verzoek van de koning van Frankrijk het interdict van de opstandelingen in Kust-Vlaanderen. Aan hen mogen niet de sacramenten worden toegediend. De Vlaamse geestelijkheid wordt verscheurd tussen loyaliteit aan het volk of aan de Kerk, en tussen angst voor de opstandelingen en angst voor de Fransen.
* 1328
* 23 augustus - Met de Slag bij Kassel (1328) komt een einde aan de Opstand van Kust-Vlaanderen, ook Opstand van de Kerels (1323-1328). Troepen van de Franse koning en de Vlaamse graaf Lodewijk van Nevers hakken het opstandelingenleger onder leiding van Nicolaas Zannekin in de pan. Brugge en Ieper verliezen daardoor hun keure.
* Willem III van Holland weet zich door diplomatie en huwelijkspolitiek in het centrum van de Europese politiek te plaatsen. De man van zijn dochter Margaretha, Lodewijk, wordt gekozen tot keizer van het Heilige Roomse Rijk. Haar zus Filippa huwt met Eduard III van Engeland. Later dat jaar wordt Filips - de broer van Johanna van Valois, de vrouw van Willem - gekroond tot koning van Frankrijk. Hiermee komt een eind aan het huis Capet en wordt de dynastieke grondslag gelegd voor de Honderdjarige Oorlog.
* 1330
* In de jaren tussen 1329 en 1331 vaardigt graaf van Vlaanderen graaf Lodewijk de mauvais privilèges (de "nadelige privileges") uit voor de opstandige Vlaamse steden en kasselrijen.
* 6 augustus - Jan van Boendale voltooit het werk "Der leken spiegel".
* Van heksenprocessen tussen 1330 en 1375 zijn van slechts 25 gevallen in Europa de stukken bewaard gebleven. Heksen worden alleen nog maar van maleficiën beschuldigd. De heks krijgt daarvoor een passende straf. Tussen 1300-1400 is 50-60% van de heksen vrouw.
* 1333
* De graaf van Holland en de bisschop van Utrecht zijn in oorlog. Geyne wordt verwoest.
* In een document, bewaard in de archieven van het St-Janshospitaal wordt Het Leen beschreven.
* 1336
* Op basis van handelsverdragen tussen Vlaanderen en Brabant uit 1299 en 1300 gaan Vlaanderen, Brabant en ook Holland-Zeeland-Henegouwen een militair akkoord aan.
* Hertog Jan III van Brabant en Lodewijk van Nevers worden medeheren van Mechelen.
* Oktober - Vlaamse graaf Lodewijk van Nevers schaart zich openlijk aan de zijde van Frankrijk bij het begin van de Honderdjarige Oorlog. Als hij Engelse kooplieden gevangen zet, laten de Engelse represailles niet op zich wachten: er volgt een verbod op de uitvoer van wol. De Vlaamse steden nemen daarom onder leiding van Jacob van Artevelde later een meer Engelsgezinde houding aan.
* 1337
* De tussen Frankrijk en Engeland bemiddelende Willem III overlijdt en kort daarna breekt de Honderdjarige Oorlog uit.
* 1338
* 3 januari - In Gent kiest de opstandige bevolking een bestuur van vijf hoofdmannen onder leiding van Jacob van Artevelde.
* Gedurende de eerste fase van de Honderdjarige Oorlog (1338-1345) kiest Gent, na eerst neutraal te zijn gebleven, de zijde van Engeland, omdat dit land de invoer van grondstoffen voor de textielnijverheid heeft geblokkeerd. Jacob van Artevelde, een rijk lakenhandelaar, plaatst zich aan het hoofd van een regering die tegen graaf Lodewijk van Nevers opstaat, omdat deze de zijde van de Franse koning heeft gekozen.
* 1339
* Begin februari wordt de Vlaamse weerstand tegen Lodewijk, de graaf van Vlaanderen, zo groot dat hij moet vluchten naar Sint-Omaars en in december verlaat hij voorgoed zijn graafschap, waar Simon de Mirabello ruwaard wordt.
* Op basis van handelsverdragen tussen Vlaanderen en Brabant uit 1299 en 1300 waren Vlaanderen, Brabant en ook Holland-Zeeland-Henegouwen in 1336 al een militair akkoord aangegaan. Nu worden ook de grenzen voor vrijhandel opengesteld.
* 1340
* Middeleeuws getijdenboek (handschrift 1340-1384)
* 26 januari - Jacob van Artevelde, de 'wijze man van Gent', ontvangt op de Vrijdagmarkt koning Eduard III van Engeland en erkent deze in september als koning van Frankrijk. Midden op dit plein staat Artevelde's standbeeld.
* 24 juni - Slag bij Sluis: Koning Eduard III van Engeland brengt op Sint-Jansavond de Franse vloot tot zinken ter hoogte van de monding van het Zwin bij Sluis. De Franse admiraals Hugues Quiéret en Nicolas Béhuchet worden onthoofd voor het bloedbad dat ze twee jaar eerder na de Slag bij Arnemuiden onder de Engelsen hebben aangericht.
* Ontstaan van de Anjou-Bijbel , momenteel bewaard in museum M te Leuven.
* Edward III verbindt er zich toe de wolstapel voor vijftien jaar naar Brugge te brengen en hij heeft 140.000 pond veil om Waals-Vlaanderen, Artesië, Doornik en het Doornikse weer bij Vlaanderen aan te hechten.
* 1345
* Gedachtenistafel van de Heren van Montfoort, ~1380. Tussen Maria met kind en Sint Joris de vier heren van Montfoort, waarvan de eerste drie sneuvelen onder Willem van Henegouwen tijdens de Slag bij Warns. Het is het oudste overgebleven schilderij van de Lage Landen.
* 8 juni - Graaf Willem IV van Holland slaat het beleg voor Utrecht. Na 8 weken moet het bisdom het Hollands leengezag erkennen.
* De strijdlustige Willem IV komt om tijdens de Slag bij Warns. Hij laat geen kinderen na en de door zijn vader gevoerde politiek zorgt er nu voor dat de koningen van Engeland en Frankrijk en de keizer van Duitsland aanspraak kunnen maken op de opvolging. Als opperleenheer beleent keizer Lodewijk zijn vrouw Margaretha, de oudste zus van Willem IV, met de graafschappen.
* 17 juli - Tijdens een opstand van de volders, die het bewind van de wevers onder Artevelde willen omvergooien, wordt Jacob van Artevelde in zijn woning op de Kalandeberg vermoord.
* 1346
* 12 juli - Onverwacht landen Engelse troepen in Normandië: militair begin van de Honderdjarige Oorlog.
* Keizer Lodewijk de Beier beleent als opperleenheer zijn vrouw Margaretha II van Henegouwen, de oudste zus van Willem IV van Holland, met de graafschappen Holland en Henegouwen, die na de dood van de kinderloze Willem IV weer aan de kroon vervallen waren.
* Margaretha belast haar dertienjarige zoon Willem met het bestuur in Holland en Zeeland. Gezien zijn leeftijd ligt de macht echter nog steeds in handen van Jan van Beaumont. Ondertussen is er nog steeds oorlog met Friesland en Utrecht.
* Jan van Ruusbroec schrijft Vanden seven sloten.
* 1347
* Halverwege de 14e eeuw wordt Brugge de voornaamste stapelplaats van de Hanze in de Nederlanden. Het huisvest het economisch belangrijkste van de vier Hanzekantoren van Europa.
* Een schip, waarvan de bemanning met de pest besmet is, komt in Sicilië aan. Dit is het begin van de Zwarte Dood in Europa.
* De stad Calais valt in handen van Eduard III van Engeland.
* 1348
* De Zwarte Dood die Europa van 1347 tot 1351 in haar greep heeft, arriveert in de Lage Landen. De pandemie zorgt voor grote sterfte, hoewel minder dan in omliggende gebieden.
* In het noorden doet zich ook de enige Jodenpogrom voor die men hier heeft gekend. Dankzij de joodse reinigingswetten worden joden minder snel ziek. Ook gebruiken de joden geen water uit de openbare putten. Mede daardoor worden ze ervan verdacht het water in de openbare putten te hebben vergiftigd. Als gevolg hiervan worden in het jaar daarop, in 1349, in diverse IJsselsteden alsook in Arnhem, Nijmegen en Utrecht alle daar woonachtige Joden levend verbrand.
* 1349
* 5 januari - Margaretha stelt haar zoon Willem V aan als graaf en bedingt een uitkering van 15.000 gulden met een jaargeld van 6000 gulden. Gezien de financiële situatie wijzen de steden en edelen dit in maart in Geertruidenberg af, waardoor er niet veel overblijft van het gezag van Willem V.
* In dit begin van de Hoekse en Kabeljauwse twisten, die tot 1428 zullen duren, overwegen opstandige edelen het jaar daarop een staatsgreep, maar dit wordt verhinderd door de terugkeer van Margaretha.
* Na de Goede Disendach ('Goede dinsdag') wordt in Gent het gezag van de nieuwe graaf, Lodewijk van Male, erkend. Maar het blijft woelig, het volk wil medezeggenschap en de sterk georganiseerde gilden nemen deel aan de politieke strijd.
* 1350
* Tegen de helft van de 14e eeuw ziet de kaart van de Lage Landen er niet meer uit als een lappendeken van kleine feodale gebiedjes, maar tekent zich een select aantal grotere territoriale staten af. Graafschap Vlaanderen, hertogdom Brabant, graafschap Henegouwen-Holland en hertogdom Gelre, sticht Utrecht en prinsbisdom Luik zijn militair en economisch zelfstandig, onder eigen bestuur, en kunnen in eigen naam op het diplomatieke toneel optreden. Vlaanderen onderhoudt goede betrekkingen met Italië en heeft de Franse expansiedrang weten te stoppen.
* De Ruusbroec-miniatuur in het handschrift K.B. Brussel, 19.295-97.
* 16 mei - Slag bij Naarden. De handelsplaats Naarden wordt door een leger onder Koenraad Cuser in brand gestoken en brandt geheel af.
* De edelen geven niet op en sluiten op 23 mei de Kabeljauwse Verbondsakte, waarmee zij aangeven dat Willem V landsheer moet worden zonder de betalingsverplichting aan zijn moeder. Hoewel enkele steden zoals Delft zich direct aansluiten, wordt op 5 september een verbond gesloten door de Hoeken.
* Jan van Ruusbroec schrijft Chierheit der gheesteliker Brulocht. De mysticus wordt gezien als de beste prozaschrijver van de Middeleeuwen en schrijft in het Middelnederlands.
* Vanaf het midden van de veertiende eeuw zorgt de pest of "Zwarte Dood" dat een derde van de bevolking sterft. Gedurende driehonderd jaar komt de pest elke 12-20 jaar terug. Toch hebben de toekomstige Belgische gewesten minder van de economische recessie te lijden dan andere streken. Zo verschijnen in Luik de eerste hoogovens en wordt Brugge een voorname handelsstad. Deze stad is door haar strategische ligging (ze was via het Zwin verbonden met de Noordzee en dus de rest van Europa) zo groot en rijk geworden dat ze 'het Venetië van het Noorden' genoemd wordt. Het belfort en de lakenhalle getuigen van het belang ervan.
* Van de vele tienduizenden slachtoffers van heksenvervolging tussen ca. 1350-1720 zijn ongeveer 80% vrouwen. Tussen 1300-1400 is dat nog 50-60%.
* 1351
* In februari wordt Willem V ontvoerd en vanuit Aat naar Delft overgebracht.
* 4 juli - In de Slag bij Zwartewaal verslaat Willem V van Holland de vloot van zijn moeder, Margaretha van Beieren, en verwerft definitief de macht in Holland na de belegering van een aantal Hoekse burchten.
* Willem laat donderbussen van Jan Rose plaatsen in de muren van het Binnenhof (Den Haag). De eerste vermelding van de inzet van donderbussen in het noorden was in 1348 in het Sticht. Pieter van Brugge had al eerder een kanon geconstrueerd dat in 1346 bij Doornik werd afgevuurd.
* Einde van de Zwarte Dood in Europa.
* 1352
* Zicht op Onze-Lieve-Vrouwekathedraal vanop de Groenplaats
* De bouw van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen, een gotische kruiskerk wordt aangevat en zal duren tot 1521. Als eerste wordt het koor gebouwd, dat in 1415 wordt voltooid.
* 18 augustus - Het Beleg van Geertruidenberg (1351-1352) wordt opgeheven, het is een van de laatste militaire acties geweest voordat Margaretha van Beieren haar zoon Willem (V) erkent als graaf van Holland.
* 1354
* Willem en Margaretha sluiten vrede. Twee jaar later overlijdt Margaretha en erft Willem ook Henegouwen. Hij had de steden veel privileges moeten geven voor hun steun, maar met het traktaat De cura reipublicae et sorte principantis van Filips van Leiden als theoretische grondslag trekt hij een aantal van deze privileges in.
* Keizer Karel IV verheft Luxemburg tot hertogdom.
* De Maas gaat onder Ammerzoden door en daardoor wordt de Oude Maas de Meersloot.
* 1355
* Karel van Luxemburg wordt gekroond tot keizer Karel IV.
* Hertog Jan III van Brabant overlijdt zonder mannelijke erfgenamen achter te laten. In zijn laatste testament heeft hij vastgelegd dat zijn oudste dochter Johanna, die met Wenceslas I van Luxemburg getrouwd is, Brabant en Limburg zal erven op voorwaarde dat zij haar beide zusters een jaarrente uitbetaalt.
* 1356
* 3 januari - De Blijde Inkomst van hertog Wenceslaus I van Luxemburg in Brabant.
* In Brabant weten de steden, wier vertegenwoordigers om de drie weken in Kortenberg vergaderen, gebruik te maken van hun inspraakrecht om de jonge troonopvolgsterJohanna (dochter van Jan III) als voorwaarde voor de opvolging een verklaring te laten afleggen ten aanzien van haar aanspraken op stedelijke steun en hulp in de vorm van beden, door te stellen dat zij de verworven privileges erkent. Dergelijke verklaring, waarin de macht van de vorst wordt beperkt, is onder de naam Blijde Inkomstakte als publiek testament bij iedere volgende troonsbestijging traditie tot op de dag van vandaag.
* De opvolging zelf wordt echter betwist, waardoor de Brabantse Successieoorlog uitbreekt: de graaf van Vlaanderen, Lodewijk van Male , getrouwd met Margaretha, een zuster van de jonge hertogin, heeft vruchteloos op de betaling van de rente aan zijn vrouw gewacht en komt zijn leger opstellen op de hoogte van Scheut (nu een wijk van Anderlecht), in het gezicht van Brussel. Na de Slag tussen Lodewijk en de Brabanders op het Scheutveld, planten de Vlamingen hun vlag in het centrum van de Grote Markt in Brussel ten teken van overwinning.
* Lodewijk van Male benoemt Jacob Buuc tot "admiraal van de vlote" met de opdracht om Antwerpen te veroveren.
* Hertogin Johanna van Brabant laat Brabant driemaal schatten om de uitbreiding van het kasteel in Heusden te betalen.
* 1357
* Vlaanderen 2e helft 14e eeuw.
* 4 juni - Bij de Vrede van Aat komt een einde aan de Brabantse Successieoorlog. De overeenkomst wordt bemiddeld door Willem V van Holland en Henegouwen. Graaf Lodewijk van Male van Vlaanderen en zijn vrouw Margaretha sluiten vrede met de Luxemburgse hertog Wenceslaus en diens vrouw Johanna. Antwerpen komt samen met Mechelen aan het graafschap Vlaanderen.
* De Edammers graven een kortere verbinding tussen het Purmermeer en de Zuiderzee. Dit is het begin van Volendam.
* 1358
* De stad Antwerpen groeit uit tot een van de vier grootste steden van Brabant, en wordt een grote handelsstad en grote concurrent van Brugge. De afzet van Engelse laken op de jaarmarkten zal kooplieden aantrekken uit heel Midden-Europa.
* Albrecht van Beieren neemt de macht van zijn broer Willem V van Holland over, nadat deze krankzinnig is geworden.
* De Hoekse en Kabeljauwse twisten over Zeeland laaien weer op.
* 1360
* Koning Eduard III van Engeland moet zijn aanspraken opgeven.
* Sociale conflicten breken uit in de stad Gent ('den quaden maendach').
* 1361
* Heer Godfried van Dalenbroek eist als pretendent zijn rechten op het graafschap Loon op, maar voor prins-bisschop Engelbert van der Marck (zie prinsbisdom Luik en Luik) is de maat vol. Er volgt een lange strijd (tot 1366).
* Nu de erfopvolgerlijn van Robert I Capet eindigt, erft koning Jan II van Frankrijk van het huis Valois het hertogdom Bourgondië, en begunstigt zijn jongste zoon Filips de Stoute met deze titel. Daarna onderneemt de koning allerlei vruchteloze pogingen om het rijke Vlaanderen bij Frankrijk in te lijven.
* 1362
* 16 januari - De tweede Sint-Marcellusvloed treft alle landen rond de Noordzee. Grote delen van Nederland en Noord-Duitsland lopen onder, en er vallen duizenden slachtoffers.
* 1363
* Hertogin Johanna van Brabant weigert haar steun te verlenen aan Arnold van Rummen, gewezen graaf van Chiny, en zijn echtgenote Elisabeth van Vlaanderen.
* Hertogin Johanna van Brabant valt in ongenade bij haar tweede echtgenoot, hertog Wenceslas I van Luxemburg.
* 1364
* Het machtige prins-bisschoppelijke leger (zie prinsbisdom Luik) valt met 50.000 à 55.000 manschappen het graafschap Loon binnen.
* Karel de Slechte, koning van Navarra is woedend omdat Bourgondië door koning Jan II van Frankrijk aan diens jongste zoon Filips de Stoute als leen uitgegeven wordt als beloning voor Filips' steun aan zijn vader. Karel meent oudere rechten te hebben op het belangrijke hertogdom en komt in opstand.
* Karel V van Valois volgt zijn vader op als koning van Frankrijk.
* 1365
* 9 augustus - Na negen maanden strijden volgt de negen weken durende belegering van Rummen. De Rummense torenburcht wordt in zeven dagen met de grond gelijk gemaakt.
* Het Land van Valkenburg, dat feitelijk is bezet door de hertogin van Brabant, wordt door de keizer van het Heilige Roomse Rijk verheven tot graafschap.
* Van de heksenprocessen tussen 1365 en 1428 zijn van slechts 84 de stukken bewaard.
* 1366
* Het graafschap Loon wordt, na een lange strijd, ingelijfd nadat pretendent heer Arnold van Rummen zijn aanspraak op de titel aan het prinsbisdom Luik verkoopt.
* Het prinsbisdom Luik, of Luikerland, wordt door keizer Karel IV verplicht om Arnold en zijn neef Hamal jaarlijks 3000 gulden te betalen.
* 1369
* 19 juni - Filips de Stoute, hertog van Bourgondië, huwt met Margaretha van Male, de enige erfgename van de graaf van Vlaanderen, Lodewijk van Male. In ruil voor dit gearrangeerd huwelijk doet Filips' vader Karel V afstand van Frans-Vlaanderen.
* De verdeling van de schepenambten wordt aangepast in Gent: er worden voortaan in de schepenraad 3 vertegenwoordigers van de poorters, 5 van de 53 kleine 'neringen' en 5 van de grote 'gilden' (of ambachten) opnieuw opgenomen.
* 1373
* Beatrijs.
* Beatrijs is een Middelnederlandse Marialegende uit de veertiende eeuw. Het enige handschrift waarin de legende overgeleverd is, dateert van kort voor 1374. Deze vrouw gaat gekweld door het leven. Zij voelt tegelijk berouw voor haar zonden en angst voor de biecht. In de middeleeuwse opvatting kan vergeving enkel plaatsvinden door de zonden te belijden en te boeten.
* 1375
* Zowel in Engeland als in Frankrijk heerst oorlogsmoeheid. Alle Engelse aanwinsten in Aquitanië zijn verloren gegaan, en Karel V van Frankrijk ziet zijn gezondheid in gevaar. Beide zijden hebben al tot een wapenstilstand besloten. En nu de zaken er voor de Engelsen steeds slechter uit beginnen te zien komen de strijdende partijen van de Honderdjarige Oorlog overeen een vredesconferentie te houden in Brugge.
* In het sticht Utrecht wordt door Arnold van Horne een landelijk charter aangenomen, de Stichtse Landbrief, dat sterk door de Blijde Inkomst (1356) van Brabant is geïnspireerd.
* Na 1375 begint de dominicaanse inquisitie zich met de heksenvervolging te bemoeien. De geleerden (theologen, filosofen en rechters) geloven niet dat zwarte magie en maleficiën mogelijk zijn zonder de hulp van de duivel. Daarom beschuldigen zij de heksen er nu ook nog eens van een ketters pact met de duivel te hebben gesloten. De heksen zouden de duivel aanbidden en in ruil daarvoor grote krachten krijgen om kwaad te doen.
* Oostmanskerke, voormalig dorp in West-Zeeuws-Vlaanderen verdwijnt bij de Stormvloed van 1375.
* 1377
* 21 juni - Na de dood van Eduard III van Engeland wordt zijn kleinzoon Richard II zijn opvolger. Karel V van Frankrijk roept de hele adel bijeen voor een plechtig Requiem en hervat de oorlog.
* De vredesconferentie van Brugge (1375) komt tot een eind. Hoewel de partijen over de kernvraag (wie is de rechtmatige koning van Frankrijk?) niet tot overeenstemming gekomen zijn, is er wel een overeenkomst over een aantal territoriale aanspraken.
* 1378
* De Hollandse gulden komt in omloop
* 1379
* Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen, tracht steeds opnieuw de macht over Gent in handen te krijgen en dit leidt tot opstanden, zoals die van 1379 tot 1385 onder leiding van Jan Hyoens, Frans Ackerman en Filips van Artevelde, zoon van Jacob. De opstand begint door de moord op een grafelijke baljuw, die de Gentse privileges onvoldoende heeft gerespecteerd. Enkele malen lukt het de opstandelingen, met steun van ambachtsgilden in andere steden, om bijna het hele graafschap Vlaanderen te beheersen.
* Lodewijk II van Male, de schoonvader van hertog Filips van Bourgondië gaat de strijd aan met de wevers van Gent.
* Na een opstand in Leuven die al ruim twee jaar duurt volgt daar de Defenestratie van Leuven.
* Geert Grote uit Deventer sticht een huis voor Zusters van het Gemene Leven, gericht op inkeer en contemplatie, en sterk onder de invloed van Ruusbroec. Zoals in de Begijnhoven geldt er geen kloosterlijke regel en behouden de vrouwen van deze woongemeenschappen aldus relatieve zelfstandigheid, ook financieel, tegenover de kerkelijke overheid.
* In de Lage Landen raakt het kaartspel bekend.
* 1382
* 24 april - Filips van Artevelde neemt de leiding op zich van Gent en de Gentenaren.
* 3 mei - Slag op het Beverhoutsveld - De Gentenaren onder Filips van Artevelde verslaan Lodewijk van Male en hebben al snel het graafschap in handen.
* 27 november - Slag bij Westrozebeke. Een Frans leger overweldigt de Vlaamse piekeniers. Lodewijk II van Male is weer de baas in Vlaanderen. De ruwaert Artevelde, die de opstandige Gentenaars aanvoert tegen het Franse leger onder leiding van koning Karel VI en graaf Lodewijk II van Male, sneuvelt. Dan komt Frans Ackerman, samen met Pieter van den Bossche, aan het hoofd van de Gentse troepen. Frans wordt afgevaardigde bij de onderhandelingen, die in 1385 worden afgerond.
* De Domtoren in Utrecht is na een bouwtijd van eenenzestig jaar voltooid. In zijn traktaat Contra turrim Traiectensem protesteert Geert Grote tegen de bouw van de domtoren, die volgens hem enkel de ijdelheid streelt, en daarnaast in hoofdzaak bewondering van bezoekers trekt. Hij verzamelt een groep volgelingen om zich heen, de moderne devoten. Hieruit ontstaan de Broeders des Gemenen Levens en de Congregatie van Windesheim. De bisschop van Utrecht kan hun rigoureuze opvattingen echter niet waarderen en vaardigt voor diakens een preekverbod uit.
* 1383
* Beleg van Ieper (belegering door de Engelsen en Gentenaars).
* 1384
* 30 januari - Lodewijk II van Male (53), Graaf van Vlaanderen, Nevers en Rethel overlijdt.
* Door het eerdere huwelijk van zijn dochter Margareta van Male met Filips de Stoute komt Graafschap Vlaanderen (met inbegrip van graafschap Artesië, ook markgraafschap Antwerpen en de stad Mechelen) als erfenis in Bourgondische handen (tot 1477). Ook Nevers en Rethel worden onderdeel van de Bourgondische landen.
* Jan Knibbe schrijft Die clage van den grave van Vlaenderen.

## Volgende perioden

* Tijdlijn van de Bourgondische tijd (1384 - 1482)
* Tijdlijn van de Habsburgse tijd (1482 - 1581/1795)
* Tijdlijn van de Spaanse tijd (1556-1588)
* Tijdlijn van de Lage Landen (Vroegmoderne Tijd)
* Tijdlijn van de Franse tijd (1794-1815)
* Tijdlijn van Nederland (1815-vandaag)
* Tijdlijn van België en Luxemburg (1830-vandaag)

## Zie verder

Bronnen Dit artikel of een eerdere versie ervan is (gedeeltelijk) afgesplitst vanaf een ander artikel op de Nederlandstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie deze pagina voor de bewerkingsgeschiedenis.
* Blok, D.P. (red) et al (1977-1983): Algemene Geschiedenis der Nederlanden, Fibula-Van Dishoeck, Haarlem, ISBN 9022838005
* P.J. Blok, (1923): Geschiedenis van het Nederlandsche volk, A.W. Sijthoff, Leiden
* Blokker, B., Es, G. van, Spiering, H. (1999): De vaderlandse geschiedenis in jaartallen, Uitgeverij Balans, Amsterdam, ISBN 9789050186544
* Pirenne, Henri, (1902): Geschiedenis van België, Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren, Samenwerkende Volksdrukkerĳ, Gent
* De Canon van Nederland
* RoSa-factsheet Nr. 22 • feb 2003 Begijnen in de Lage Landen online
* Tijdslijn van onze gewesten
* Tijdslijn Zuidelijke Nederlanden
* Encyclopædia Britannica, Ultimate Reference Suite (2009): History of the Low Countries, & The Netherlands, Chicago.
Literatuur
* Berendsen, H.J.A. (2004): De vorming van het land, Inleiding in de geologie en de geomorfologie, Koninklijke Van Gorcum, Assen, ISBN 90-232-4075-8
* Blom, J.C.H., Lamberts, E., redactie (2006): Geschiedenis van de Nederlanden, HBuitgevers, Baarn, ISBN 90-5574-474-3
* Boone M. en Stabel P., ed. (2000): Shaping urban identity in late medieval Europe, Garant, Leuven (Studies in urban social, economic and political history of the medieval and modern Low Countries, 11).
* Houtte, J.A. van (1979): Economische en sociale geschiedenis van de Lage Landen, 800-1800, Haarlem
* Jansen, H.P.H. (1981): Geschiedenis van de Middeleeuwen, derde druk, Uitgeverij Het Spectrum, Utrecht - Antwerpen, ISBN 9027453772
* Janssen, P. e.a. (red) (1996): De gouden delta der Lage Landen. Twintig eeuwen beschaving tussen Seine en Rijn, Mercatorfonds, Antwerpen
* Mannaerts P. (ed.), (2008): Beghinae in cantu instructae – Muzikaal erfgoed uit Vlaamse begijnhoven (Middeleeuwen-eind 18de eeuw), Brepols, Thurnout
* ter Haar, Jaap (2005): Geschiedenis van de Lage Landen Ten Have, Kampen, ISBN 9025954693 online
* ter Haar, Jaap (2006): Geschiedenis van de Lage Landen Uitgeverij Kok, Kampen, ISBN 9043506427
* Romein, J. en A. (1977): De lage landen bij de zee. Een geschiedenis van het Nederlandse volk, Den Haag-Antwerpen
* van Cauwelaert, Frans,Alfons De Cock, Jan Denucé, Max Rooses e.a. (1912-1913): Vlaanderen door de eeuwen heen, 2 dln. Elsevier, Amsterdam
Noten
* ↑ Encyclopædia Britannica, Inc. 2012: History of Low Countries: "Growth of Flanders" cit."In many respects, Flanders was the real territorial leader during the late Middle Ages."
* ↑ Pirenne p. 167
* ↑ John Enright (1920): Let There be Light: Of, Why I Withdrew from the Church of My Fathers Lothian book publishing co. pty., ltd
* ↑ Annales Marbacenses p. 86
* ↑ Mannaerts P. (2008): p. 21