OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fudge

Fudge is snoep gemaakt van boter, suiker en melk of room, en oorspronkelijk afkomstig uit de VS. Dit wordt tot 116°C verhit, en met een garde opgeslagen tijdens het afkoelen, zodat een romige substantie ontstaat. Fudge wordt bij kamertemperatuur gegeten. De smaak komt in de buurt van de vulling van pralines, die op een vergelijkbare manier wordt geproduceerd.

## Productie

Tijdens het maken van fudge is het de bedoeling om het kristalliseren van de suiker zo lang mogelijk uit te stellen, door het met een garde goed op te kloppen. Bij grootschalige fabricage worden hiertoe vaak melkvet en maissiroop toegevoegd. Bij handmatig fudge maken, mag de pan bij de eerste paar graden afkoelen niet eens worden aangestoten, omdat dit de suiker doet kristalliseren. Een goede suikerthermometer is belangrijk, want het mengsel mag niet heter worden dan 116°C. Ook de timing is belangrijk: de opeenvolgende stappen moeten direct na elkaar worden uitgevoerd, anders krijgt de fudge niet de juiste samenstelling. Daarom moeten alle ingrediënten vooraf worden klaargezet en afgewogen (mise-en-place). Als de temperatuur tot 110°C is gezakt, moet het mengsel krachtig worden geslagen, bijvoorbeeld met een elektrische mixer. Als het mengsel dik wordt en zijn glans verliest, kan het zonder mixen verder afkoelen in de koelkast.

## Kristallisatie

Suiker lost beter op in warme vloeistof dan in koude. Bij het maken van fudge wordt daarom een bijna verzadigde kokende vloeistof gemaakt, die zal kristalliseren bij het afkoelen. Bij het maken van fudge is het echter de kunst om het kristalliseren zo lang mogelijk uit te stellen, zodat de oplossing oververzadigd raakt. Daarom mag tijdens het koelen niet langs de wanden of de bodem van de pan geschraapt worden, omdat dit bijna altijd ongewenste suikerkristallen meeschraapt, die het kristallisatieproces te vroeg laten beginnen.

## Smaak

De basissmaak van karamel kan worden vermengd met bijvoorbeeld vanille, chocola of aardbei.
# SV Putten

SV Putten, Zaalvoetbalvereniging SV Putten, is een van de twee zaalvoetbalclubs uit Putten. De club speelt in Sporthal Putter Eng in Putten.
SV Putten telt 18 teams, waaronder 1 damesteam. Het eerste elftal (heren) komt uit in de Topklasse(seizoen 2023/24).

## Geschiedenis

SV Putten is opgericht in 1979 door enkele fanatieke en enthousiaste zaalvoetballers. Met 3 teams begon de vereniging onder voorzitter Toon Evers in de zaalcompetitie van de KNVB 'District Oost'. In het begin van de jaren tachtig groeide de vereniging gestaag. Behalve heren-seniorenteams werden er later ook jeugd- en damesteams toegevoegd. Daarmee steeg het ledenaantal naar ruim 100 mensen.
Anno 2024 zijn er ruim 190 leden en speelt de vereniging ook in 'Sporthal de Meeuwen'. Het eerste elftal (heren) is nu voor het derde seizoen op rij actief in de Topklasse.

## Externe link

* Officiële website
* ↑ Hét platform voor amateurvoetballend Nederland | Voetbal.nl. www.voetbal.nl. Geraadpleegd op 28 oktober 2024.
# Balearica

Balearica is een geslacht van vogels uit de familie kraanvogels (Gruidae).

## Soorten

Het geslacht telt twee soorten:
* Balearica pavonina – Zwarte kroonkraanvogel
* Balearica regulorum – Grijze kroonkraanvogel
* ↑ (en) Gill, F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2022. IOC World Bird List (v12.2). Gearchiveerd op 26 mei 2023.
# Leucogeranus

Leucogeranus is een geslacht van vogels uit de familie kraanvogels (Gruidae). Het geslacht telt 1 soort.

## Soort

* Leucogeranus leucogeranus – Siberische witte kraanvogel
* ↑ Gill, F. & D. Donsker (Eds). (2017). IOC World Bird List (v 7.2).
# Orpheusfluiter

De orpheusfluiter (Pachycephala orpheus) is een zangvogel uit de familie Pachycephalidae (dikkoppen en fluiters).

## Verspreiding en leefgebied

Deze soort is endemisch in het oosten van de Kleine Soenda-eilanden en telt drie ondersoorten:
* P. o. orpheus: Timor en Wetar.
* P. o. par: Romang.
* P. o. compar: de Leti-eilanden.

## Status

De grootte van de populatie is niet gekwantificeerd maar de soort wordt omschreven als vrij algemeen. Op de Rode lijst van de IUCN heeft deze soort de status niet bedreigd.

## Externe link

* Avibase
* 1 2 (en) Orpheusfluiter op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ (en) Gill F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2024. IOC World Bird List (v14.2).
# NVI F.K.34

De NVI F.K.34 was een hoogdekker militair watervliegtuig, gebouwd door de Nationale Vliegtuig Industrie. Het driezitter verkenningsvliegtuig, ontworpen door Frits Koolhoven, maakte zijn eerste vlucht in oktober 1925.
Het F.K.34 watervliegtuig is in 1925 uitgebreid getest door de Nederlandse Marine. Na twee ongevallen veroorzaakt door het bezwijken van de drijvers in het onderstel, volgden er echter geen orders. Het toestel is later gedemonteerd.

## Specificaties

* Type: NVI F.K.34
* Fabriek: Nationale Vliegtuig Industrie
* Rol: Verkenner
* Bemanning: 3
* Lengte: 9,30 m
* Spanwijdte: 13,00 m
* Maximum gewicht: 2500 kg
* Motor: 1 × Hispano Suiza 12G watergekoelde twaalfcilinder in W-opstelling, 390 kW (520 pk)
* Propeller: tweeblads
* Eerste vlucht: 31 oktober 1925
* Aantal gebouwd: 1

### Prestaties

* Maximumsnelheid: 204 km/u

## Externe link

* Alex den Ouden, Koolhoven Vliegtuigen
* ↑ Wesselink, Theo; Postma, Thijs (1982). De Nederlandse vliegtuigen. Haarlem: Romem. p. 62. ISBN 90 228 3792 0
# Pipistrel Velis Electro

De Pipistrel Velis Electro is een Sloveens elektrisch eenmotorig hoogdekker lesvliegtuig. Het door vliegtuigbouwer Pipistrel geheel van composietmateriaal geconstrueerde trainingstoestel met twee zitplaatsen is in juni 2020 volledig EASA CS-LSA electric type certified.
De Velis Electro is een directe afgeleide van de Pipistrel Virus. Het ontwerp heeft een side-by-side cockpit met daarachter een slanke kokervormige romp met T-staart. De maximumvluchtduur bedraagt 50 minuten plus reserve. De Velis wordt voortgedreven door een vloeistofgekoelde 57,6 kW (77 pk) elektromotor, die wordt gevoed door twee 11 kWh lithium vloeistofgekoelde batterijen. De luchtinlaat in de vliegtuigneus en aan de rompzijkant dient voor de luchtstroom naar de radiator ten behoeve van de batterij- en motorkoeling. De batterij oplaadtijd van 30-100% bedraagt 2 uur.

## België en Nederland

Het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) heeft sinds 2018 een Pipistrel Velis Electro in bezit om onderzoek te doen naar elektrisch vliegen. Sinds 2021 biedt E-Flight Academy op Luchthaven Teuge vliegopleidingen aan op de Pipistrel Velis Electro, met vier van deze elektrische vliegtuigen. Vanaf 2021 deed ASL hetzelfde met twee vliegtuigen op de luchthaven van Luik, vanaf 2024 verhuisden deze naar de luchthaven van Antwerpen.

## Specificaties

* Type: Pipistrel Velis Electro
* Fabriek: Pipistrel
* Bemanning: 1
* Passagiers: 1
* Rol: Lesvliegtuig
* Lengte: 6,47 m
* Spanwijdte: 10,71 m
* Leeg gewicht: 428 kg
* Maximum gewicht: 600 kg
* Motor: 1 × Pipistrel E-811-268MVLC watergekoelde elektrische vliegtuigmotor, 57,6 kW (77 pk)
* Batterij: 2 x lithium 11,0 kWh.
* Propeller: drieblads
* Introductie: 2020
* Afgeleid van: Pipistrel Virus
Prestaties:
* Maximumsnelheid: 181 km/u
* Kruissnelheid: 170 km/u
* Overtreksnelheid: 83 km/u
* Never Exceed Speed: 200 km/u
* Klimsnelheid: 3,3 m/s
* Plafond: 3700 m
* Glijgetal: 15:1
* Maximum vluchtduur: 50 minuten plus VFR-reserve
* Maximum geluidsniveau: 60 dBa
# Butterfly (Mega Speelstad)

Butterfly, soms ook aangeduid als Skydive, is een attractie in het Belgische Mega Speelstad en is gemaakt door Sunkid Heege. De attractie is een pendelschommel en wordt ook aangeduid als een kleine shuttle-achtbaan.

## Geschiedenis

De attractie werd in 2002 geopend. Opvallend ten opzichte van de meeste Butterfly modellen is dat deze binnen staat en zich zodoende klassificeert als indoorachtbaan.

## Beschrijving attractie

Skydive is een kleine achtbaan van het model Butterfly standaard, geschikt voor kinderen en volwassenen. De baan heeft een hoogte van 6,1 meter en een lengte van 21 meter. Er nemen twee bezoekers plaats in het karretje dat heen en weer schommelt over de U-vormige rails en bereikt een maximumsnelheid van 40 km/u.
Het karretje is versierd met vlindermotieven en bieden plaats aan maximaal twee personen.
# Fokker V.1

De Fokker V.1 was een experimenteel Duits eenmotorig vliegtuig gebouwd door vliegtuigbouwer Fokker tijdens de Eerste Wereldoorlog. De eerste vlucht van deze militaire sesquiplane (anderhalfdekker) was in 1916.

## Ontwerp

De Fokker V.1 was een experimenteel vliegtuig, waarschijnlijk ontworpen door Reinhold Platz, om ervaring op te doen met een vrijdragende vleugelconstructie zonder spandraden en/of vleugelstijlen. De vleugelconstructie was geheel van hout met een bekleding van dunne houtplaten. De romp was, zoals standaard bij fokker in deze periode, geconstrueerd van gelaste buizen met een doekbespanning. Om de vleugels vrijdagend te kunnen construeren was een grotere maximale profieldikte nodig ten opzichte van de vleugelkoorde dan de toen gebruikelijke 6% (Fokker M.5 en Fokker E.III). De verhouding bij de V.1 lag op 20%, bij moderne vliegtuigen met vergelijkbare prestaties bedraagt dit 12-15%. Deze dikte is nodig om in de vrijdragende vleugel plaats te bieden aan een of meerdere doosliggers die de krachten op de vleugel kunnen opnemen.
De bovenste vleugel van het sesquiplane toestel was uitgerust met rolroeren. In de korte onderste vleugel was ruimte tussen de liggers uitgespaard ter voorbereiding van een later te installeren intrekbaar landingsgestel.
Omdat Platz nog geen ervaring had met de nieuwe dikke vleugelprofielen (de eerdere vleugels van Fokkervliegtuigen waren veel dunner) was er twijfel over de juiste invalshoek van de vleugel ten opzichte van de romp. Bij de V.1 was deze derhalve tijdens de vlucht instelbaar gemaakt.

## Variant
### Fokker V.2

    De Fokker V.2 was grotendeels identiek aan de V.1, maar was uitgerust met een Mercedes D.II watergekoelde zescilinder lijnmotor van 120 pk. Fokker had de gewoonte om nieuwe ontwerpen te testen met zowel rotatiemotoren als lijnmotoren. Ter compensatie van de iets zwaardere Mercedes motor was het vleugeloppervlak iets groter dan van de V.1.

## Specificaties

* Type: Fokker V.1
* Fabriek: Fokker
* Rol: Experimenteel vliegtuig
* Bemanning: 1
* Lengte: 5,64 m
* Spanwijdte: 8,0 m
* Hoogte: 2,74 m
* Vleugeloppervlak: 15,0 m²
* Motor: 1 × Oberursel U.1 negencilinder rotatiemotor, 75 kW (100 pk)
* Propeller: tweebladig
* Eerste vlucht: 1916

### Prestaties

* Maximumsnelheid: 178 km/u
* ↑ (en) Weyl, A.J. Fokker: The Creative Years. London: Putnam, 1965.
* ↑ Dutch Aviation Fokker V.1
# De Havilland DH.9

De De Havilland DH.9, ook wel aangeduid als Airco DH.9, was een Engelse tweezitter dubbeldekker bommenwerper die in de Eerste Wereldoorlog werd geproduceerd door vliegtuigbouwer Airco. De eerste vlucht was in juli 1917.
De DH.9 kwam voort uit zijn succesvolle voorganger de DH.4, waarmee het veel onderdelen deelde. De DH.9 romp was geheel vernieuwd en er was een 230 pk BHP/Galloway Adriatic zescilinder lijnmotor geïnstalleerd. Gezien zijn succesvolle afkomst werden er door de RAF gelijk grote bestellingen gedaan. In de praktijk bleken de prestaties tegen te vallen. De Adriatic motor was onbetrouwbaar en leverde te weinig vermogen. De relatief trage DH.9 leed zware verliezen in de luchtstrijd boven het westfront. Later werd de Adriatic motor vervangen door Liberty en Armstrong Siddeley motoren.
Na de Eerste Wereldoorlog werden grote hoeveelheden militaire DH.9 surplus toestellen omgebouwd voor de burgerluchtvaart. Ze werden wereldwijd ingezet als transport- of passagiersvliegtuig met accommodatie voor 2-3 passagiers. Ook heeft een aantal dienstgedaan als lestoestellen voor vliegscholen.

## DH.9B van de KLM

De KLM heeft van 1921-1926 vier DH.9B verkeerstoestellen in gebruik gehad voor de luchtlijn Amsterdam-Londen. Er werd gevlogen met één piloot en twee passagiers voor en achter de piloot. De passagiers zaten ieder in een aparte open cockpit en kregen daarom voor vertrek dikke leren jassen, vliegkappen, handschoenen en vliegersbrillen uitgereikt. De vliegtijd bedroeg (enkele reis) twee uur.

## Varianten

* DH.9 – Bommenwerper ontwikkeld uit de DH.4 (3024 exemplaren gebouwd).
* Airco DH.9A – (bijnaam Nine-Ack) speciaal ontworpen versie voor de 400 pk Liberty L-12 motor.
* DH.9B – Omgebouwde versie voor personenvervoer (1 piloot, 2 passagiers).
* DH.9C – Omgebouwde versie voor personenvervoer (1 piloot, 3 passagiers).
* DH.9J – Aangepaste en gehermotoriseerde versie met de 385 pk Armstrong Siddeley Jaguar III stermotor. Werd gebruikt door de vliegschool van De Havilland.

## Specificaties

* Type: De Havilland DH.9
* Ontwerper: Geoffrey de Havilland
* Bemanning: 2 (militair), 1 (civiel)
* Passagiers: 2-3 (civiel)
* Lengte: 9,27 m
* Spanwijdte: 12,92 m
* Hoogte: 3,44
* Vleugeloppervlak: 40,3 m²
* Vleugelprofiel: RAF 16
* Leeggewicht: 1070 kg
* Maximum gewicht: 1719 kg
* Motor: 1 × Armstrong Siddeley Puma watergekoelde zescilinder lijnmotor, 230 pk (170 kW)
* Propeller: Tweeblads
* Eerste vlucht: juli 1917
* Uit dienst: 1937
* Aantal gebouwd: 4091

### Prestaties

* Maximumsnelheid: 182 km/u
* Plafond: 4700 m
* Klimsnelheid: 3 m/s
* Maximale vliegduur: 4,5 uur

### Bewapening

* Boordgeschut: Vast voorwaarts gericht Vickers machinegeweer en 1 of 2 × beweegbare Lewis guns in de achterste cockpit
* Bommenlast: 210 kg
* ↑ (en) Jackson, A.J. De Havilland Aircraft since 1909. London: Putnam, Third edition 1987. ISBN 0-85177-802-X.
# Farman MF.11

De Farman MF.11 (bijnaam Shorthorn) was een eenmotorig Frans dubbeldekker verkenningsvliegtuig en lichte bommenwerper, gebouwd door vliegtuigbouwer Farman. Later werden ze ook ingezet als trainingstoestel. De eerste vlucht was in 1913. De eerste toestellen werden geleverd in 1914 aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. De eerste gebruikers in WO I waren de Franse en Britse luchtmacht.

## Ontwerp en historie

De MF.11 was een ontwerp van Maurice Farmann (Henri Farmans broer) en was geconstrueerd van hout met een linnen bespanning op de vleugels. De onderste vleugel was korter dan de bovenste (sesquiplane). Het toestel werd voortgedreven door een Renault V-8-motor met een duwpropeller. De twee bemanningsleden (piloot en waarnemer/ schutter) bevonden zich in een gondel, gemonteerd tussen beide vleugels. De motor was aan de achterkant van de gondel bevestigd. Het grootste verschil met de MF.7 Longhorn was dat het stabilo zich nu achter de vleugels bevond en niet meer ervoor (de MF.7 bijnaam Longhorn sloeg op de vooruitstekende uithouders van het stabilo en MF.11 Shorthorn juist op het ontbreken hiervan). De staart van model MF.11 bestond uit een stabilo met daarop een dubbel richtingroer gemonteerd. Het MF.11-ontwerp markeert de overgang binnen Farman van canardtoestellen naar vliegtuigen met zowel kielvlak als stabilo achter de vleugels.
In de eerste modellen van de MF.11 zat de piloot voor de waarnemer/ schutter. In latere versies zat de waarnemer/ schutter voorin om een zo goed mogelijk zicht en een vrij schootsveld te hebben.

## Specificaties

* Type: Farman MF.11
* Fabriek: Farman
* Rol: verkenningsvliegtuig en lichte bommenwerper
* Bemanning: 2
* Lengte: 9,45 m
* Spanwijdte: 16,15 m
* Leeggewicht: 550 kg
* Maximum gewicht: 928 kg
* Motor: 1 × Renault 8D V-8 luchtgekoelde zuigermotor, 75 kW (101 pk)
* Propeller: Vierblads duwpropeller met vaste spoed
* Eerste vlucht: 1913

### Prestaties

* Maximumsnelheid: 106 km/u
* Maximum vluchtduur: 3 uur en 45 minuten
* Plafond: 3800 m

### Bewapening

* 1 × 7,62 mm-machinegeweer
* 18 × 7,3 kg bommenlast (totaal 131 kg)
# NVI F.K.29

De NVI F.K.29 was een klein tweedekker passagiersvliegtuig gebouwd door de Nationale Vliegtuig Industrie. Het toestel, ontworpen door Frits Koolhoven, had een bijzondere manier van instappen. De twee passagiers konden aan boord komen door de vliegtuigneus (inclusief motor en propeller) opzij te klappen. De eerste vlucht was in 1923. Er zijn voor het toestel geen kopers gevonden en er is alleen maar één prototype gebouwd.
De positie van de piloot was onder de achterkant van de bovenste vleugel waar een halfrond gedeelte was weggesneden voor een verbeterd zicht. Vóór de achterste cockpit bevonden zich, naast elkaar (side by side) de zitplaatsen voor de twee passagiers. De voorkant van de romp was scharnierend uitgevoerd. Nadat deze naar rechts was weggeklapt hadden de passagiers toegang tot het vliegtuig. Het landingsgestel was uitgevoerd met twee geveerde hoofdwielen onder de vleugels en een staartwiel.

## Specificaties

* Type: NVI F.K.29
* Fabriek: Nationale Vliegtuig Industrie
* Rol: Taxivliegtuig geschikt om passagiers op te halen vanaf kleine vliegvelden
* Bemanning: 1
* Passagiers: 2
* Lengte: 7,10 m
* Spanwijdte: 10,00 m
* Maximum gewicht: 900 kg
* Motor: 1 × Bristol Lucifer driecilinder luchtgekoelde stermotor, 75 kW (100 pk)
* Propeller: Tweeblads
* Eerste vlucht: 1923
* Aantal gebouwd: 1

### Prestaties

* Maximumsnelheid: 180 km/u

## Externe link

* Alex den Ouden, Koolhoven Vliegtuigen
* ↑ Wesselink, Theo; Postma, Thijs (1982). De Nederlandse vliegtuigen. Haarlem: Romem. p. 59. ISBN 90 228 3792 0
# Koolhoven F.K.56

De Koolhoven F.K.56 was een laagdekker militair trainingstoestel. Het vliegtuig, geconstrueerd door Vliegtuigenfabriek Koolhoven, maakte zijn eerste vlucht op 30 juni 1938.
De F.K.56 was ontworpen als een tweezits trainingstoestel met de instructeur en leerling onder één gesloten cockpitkap. Het eerste prototype was uitgerust met een conventioneel vast landingsgestel en een gull-wing (geknikte) vleugel. Het tweede prototype had een intrekbaar onderstel, terwijl het derde prototype een rechte vleugel had en dubbele besturing.
De Koninklijke Luchtmacht bestelde tien exemplaren inclusief twee aangepaste prototypes (nummer 1 en 3). De bestelde versies hadden een voorste cockpit met gesloten kap en achter een geheel open zitplaats. De levering vond plaats nog voor de Duitse inval in mei 1940.
In februari 1940 had het Belgische leger twintig F.K.56 toestellen besteld. Zeven toestellen werden geleverd voordat de rest werd vernietigd tijdens een bombardement van de fabriek gelegen op vliegveld Waalhaven.

## Specificaties

* Type: Koolhoven F.K.56
* Fabriek: Vliegtuigenfabriek Koolhoven
* Rol: Militair trainingsvliegtuig
* Bemanning: 2
* Lengte: 7,85 m
* Spanwijdte: 11,50 m
* Leeggewicht: 1058 kg
* Maximum gewicht: 1600 kg
* Motor: 1 × Wright Whirlwind R-975-E3 stermotor, 336 kW (451 pk)
* Propeller: Tweeblads
* Eerste vlucht: 30 juni 1938
* Aantal gebouwd: 31

### Prestaties

* Maximumsnelheid: 300 km/u
* Vliegbereik: 800 km
* Plafond: 7300 m

## Externe link

* Alex den Ouden, Koolhoven Vliegtuigen
* ↑ The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985). Orbis Publishing.
# Armstrong Whitworth F.K.3

De Armstrong Whitworth F.K.3 was een door Frits Koolhoven ontworpen Engelse eenmotorige militaire dubbeldekker. Het multifunctionele vliegtuig werd in de Eerste Wereldoorlog geproduceerd voor de Royal Air Force (RAF) door de Britse vliegtuigfabriek Armstrong Whitworth (AW).
De voorloper van de F.K.3 was de F.K.2, een verbeterde versie van de door Armstrong Whitworth eerder gebouwde Royal Aircraft Factory B.E.2c.. De verbeteringen van de F.K.2 waren een vereenvoudigde metalen constructie met minder laswerk en meer V-stelling van de bovenste vleugel. De F.K.2 had twee aparte cockpits met de piloot in de achterste en de waarnemer voorin.
De RAF was echter niet tevreden met de verbeteringen van de F.K.2. Er volgde een F.K.3 met een verbeterd richting- en hoogteroer en een krachtiger 90 pk RAF motor. De bemanning zat nu in één vergrote open cockpit met de piloot op de voorste zitplaats, zodat de waarnemer achterin een beter zicht had.
De F.K.3 heeft geen gevechtsmissies voor de RAF gevlogen in Frankrijk, aangezien de Armstrong Whitworth F.K.8 en Royal Aircraft Factory R.E.8 intussen betere vooruitzichten op luchtoverwinningen boden dan de alweer verouderde F.K.3. De meeste F.K.3 toestellen zijn in Engeland gebruikt voor de vliegopleiding en uiteindelijk vervangen door de Avro 504. De F.K.3 heeft ook dienst gedaan in de luchtmacht van Australië en Bulgarije.

## Specificaties

* Type: Armstrong Whitworth F.K.3
* Ontwerper: Frits Koolhoven
* Rol: Multifunctioneel
* Bemanning: 2
* Lengte: 8,84 m
* Spanwijdte: 12,21 m
* Hoogte: 3,63
* Leeggewicht: 629 kg
* Maximum gewicht: 933 kg
* Brandstof: 130 liter
* Motor: 1 × RAF 1A luchtgekoelde V-8, 90 pk (67 kW)
* Propeller: Vierblads
* Eerste vlucht: 1915
* Aantal gebouwd: ±500

### Prestaties

* Maximumsnelheid: 140 km/u (op zeeniveau)
* Plafond: 3700 m
* Maximum vluchtduur: 3 uur
* Klimsnelheid: 2 m/s

### Bewapening

* Boordgeschut: 1 × 7,7 mm Lewis machinegeweer in achterste cockpit
* Bommenlast: 51 kg (bij gebruik als eenzitter)
* ↑ (en) Tapper, Oliver (1973). Armstrong Whitworth Aircraft since 1913. London: Putnam Publishing. ISBN 0-370-10004-2
# Lijst van nationale parken in Servië

In Servië zijn 6 natuurgebieden tot nationaal park uitgeroepen. (Het in 1986 gestichte "Šar planina" was vroeger een nationaal park van Servië en ligt nu in Kosovo als Nationaal park Sharri.)
* Nationaal park Đerdap Begin: 1974 Oppervlakte: 636,8 km²
* Nationaal park Kopaonik Begin: 1981 Oppervlakte: 118,1 km²
* Nationaal park Tara Begin: 1981 Oppervlakte: 192 km²
* Nationaal park Fruška Gora Begin: 1960 Oppervlakte: 253,9 km²
* Nationaal park Kučaj-Beljanica Begin: 2022 Oppervlakte: 453,71 km²
* Nationaal park Stara Planina Begin: 2022 Oppervlakte: 1200,00 km²
# IJsgang

IJsgang is de aanwezigheid van drijfijs op een bevaarbare waterweg tijdens een hevige vorstperiode. Over het algemeen zal ijsgang zich voordoen in de vorm van ijsschotsen. In sommige gevallen kan door wind of stroming kruiend ijs ontstaan. Bij veel en langdurige ijsvorming kunnen zelfs ijsdammen ontstaan en begint een periode van bevriezing met een aaneengesloten ijsbedekking.
Door ijsgang kan een waterweg voor schepen gestremd raken, tenzij met behulp van ijsbrekers een doorgang wordt vrijgemaakt. Over het algemeen hebben de grote wateren, zoals de Rijn, Waal en het IJsselmeer niet snel last van ijsgang. Op kleinere wateren gaat de ijsvorming sneller. Hiervoor zijn meerdere verklaringen:
* Grote wateren doen er vanwege de hoeveelheid water langer over om af te koelen tot onder het vriespunt;
* Grote wateren worden drukker bevaren waardoor ijsvorming minder snel gaat;
* Rivieren zoals de Rijn en de Waal worden opgewarmd door het koelwater van energiecentrales en industrie.

## IJsgang in het verleden

In de 17e en 18e eeuw waren er in Nederland veel problemen met ijsgang op de rivieren. Dit kwam enerzijds doordat de winters kouder waren, maar ook doordat de rivieren breder en ondieper waren, waardoor het ijs sneller vastliep en ijsdammen vormde. Door de Waterstaat werden dan ook altijd na zo’n periode van ijsgang rapportages gemaakt. Het doel was om inzicht te krijgen in de benodigde verbeteringsmaatregelen.
* ↑ IJsgang. Van Dale (1898). Gearchiveerd op 4 november 2018. Geraadpleegd op 4-11-2018.
* ↑ (1850). Uittreksel uit de rapporten omtrent het hoogwater en den ijsgang in den winter van 1849-1850. Gearchiveerd op 6 augustus 2023. Tijdschrift van het KIvI 1850-1851 deel7
# Somatidia helmsi

Somatidia helmsi is een keversoort uit de familie boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1882 door Sharp.
# Sodankylä

Sodankylä is een gemeente in het Finse landschap Lapland.
De gemeente heeft een totale oppervlakte van 11.692,96 km² en telt 8.134 inwoners (2022). Lapland wordt gekenmerkt door zijn strenge winters. De maximale sneeuw die er valt is vaak meer dan een meter hoog. In de laatste 10 jaar was de laagst gemeten temperatuur −50°C. (1999). De zomers zijn eerder aan de koele kant. Zelden komen de temperaturen boven 20°C. Uitschieters tot 30°C komen haast nooit voor. Land- en tuinbouw is door deze strenge weersomstandigheden niet mogelijk. Daarom doen ze vooral aan veeteelt en zijn zuivelproducten erg belangrijk.