# Eikenmos

Het eikenmos of gewoon geweimos (Evernia prunastri), synoniem Evernia herinii) is een struikvormig korstmos uit de familie Parmeliaceae (schildmosachtigen). De soort is in Nederland vrij algemeen en niet bedreigd.

## Uiterlijke kenmerken

De soort is zeer variabel van vorm. Het thallus is struikvormig, vrij onregelmatig en dicht vertakt, met afgeplatte takken met stompe uiteinden. De takken zijn grijsgroen aan de bovenzijde en witgrijs of iets roze aan de onderzijde.
Eikenmos kan wel verward worden met melig takmos (Ramalina farinacea), waarvan de onderzijde meer groen is en de uiteinden van de takken spits.

## Verspreiding en voorkomen

Eikenmos komt met name voor in de bossen van streken met een gematigd klimaat op het noordelijk halfrond. In Nederland en België is het betrekkelijk algemeen. Het groeit op de zure schors van laanbomen, vooral eiken, maar wordt ook regelmatig aangetroffen op andere vrijstaande loofbomen en struweel. In bossen groeit het vooral op takken, maar ook op rottend hout en op boomstronken in heide en stuifzand.

## Indicator

Het eikenmos is een graadmeter voor de luchtkwaliteit. Door de hoge zwaveluitstoot van de jaren tachtig, met de daarbij horende zure regen (zwaveldioxide opgelost in regenwater) zorgde ervoor dat de soort zo goed als verdwenen was. Het symbiotische organisme kon herstellen doordat er werd overgeschakeld op 'schone energiebronnen' (van stookolie en kolen naar aardgas).
Vandaag de dag zorgt stikstof; ammoniak (NH$_3$) en stikstofoxiden (NO$_X$) ervoor dat de soort het moeilijk heeft. De reactieve stikstof verandert de zuurtegraad van de schors, waardoor de gevoelige eikenmos terug achteruit gaat.

## Neodarwinisme onder eikenmos

Binnen de eikenbossen is er altijd veel kleurvariatie geweest. In de natuur is de soort veelal groenig van kleur, terwijl de exemplaren die in de stad groeien veel eerder grijs zijn. Dit komt omdat er in de stad minder slaken zijn die de korstmos willen opeten, waardoor dat de gif - kleur - stof usininezuur bij exemplaren in de stad minder of niet aanwezig is.Daarentegen moeten de exemplaren in de stad meer energie steken in het voortplaten omdat de bomen niet de kans krijgen om oud te worden.
In het licht van Darwins evolutie leer:
* Er was veel variatie binnen de soort.
* De exemplaren die zich het rapst konden aanpassen aan hun nieuwe omgeving hadden een voordeel (de exemplaren met minder usininezuur) de 'struggel to survive'/onderlinge competitie.
* De exemplaren die amper tot geen usininezuur hadden, waardoor ze meer energie konden steken in het voortplanten werden dominant in de stad. De best aangepaste organismen blijven over - Survival of the fittest -.

## Syntaxonomie

Eikenmos is een kensoort voor de plantengemeenschap duin-buntgras-associatie (Violo-Corynephoretum). In de systematiek van de mossen- en korstmossengemeenschappen is eikenmos een kensoort van de schorsmos-klasse en daarbinnen naamgever van de rompgemeenschap eikenmos die vooral in de noordelijke helft van Nederland zeer algemeen is.

## Gebruik

Eikenmos wordt met name in Slovenië, Bosnië en andere landen in het zuiden van Centraal-Europa in het wild geoogst. Het meeste geoogste eikenmos wordt in het Franse Grasse en omgeving verwerkt tot absolues en concrètes voor gebruik in parfums en andere cosmetica. Eikenmos wordt in de parfumerie veel gebruikt, met name in fougère- en chypreparfums.
Bij gebruik van eikenmosextracten in parfum en andere cosmetica moet het als Evernia prunastri worden vermeld op de INCI ingrediëntendeclaratie, behalve indien er een minimale hoeveelheid in het product is gebruikt. Deze declaratie is verplicht omdat eikenmos relatief vaak voor een allergische reactie zorgt.