# Belgenkamp in Harderwijk

Het Belgenkamp in Harderwijk was een interneringskamp in Harderwijk voor gevluchte Belgische militairen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het kamp sloot op 24 november 1918 en werd daarna afgebroken.

## Geschiedenis

Tussen 11 en 15 oktober 1914 arriveerden 13.000 militaire vluchtelingen in Harderwijk. Volgens de 2e Haagse Conventie van 1907 moesten militaire vluchtelingen ondergebracht worden in interneringskampen. Aanvankelijk werden zij ondergebracht in de Grote Kerk, in kazernes in de stad en in een tentenkamp. Het tentenkamp was niet omheind met prikkeldraad, waardoor zo'n 250 personen wisten te ontsnappen.
Het tentenkamp werd het latere Belgenkamp. Het kamp was gelegen aan de Ceintuurbaan aan de rand van Harderwijk en had een oppervlakte van 32 hectare. In de aanloop naar de wintermaanden werden de tenten, met behulp van de geïnterneerden, vervangen door vijftig barakken. In elke barak was er plaats voor ongeveer 250 personen. Het kamp was vrij primitief: de barakken waren niet verwarmd en er was weinig privacy. Om de bewoners van het kamp bezig te houden, werden verschillende verenigingen opgericht. Tegen 1917 waren er in het kamp 43 sportverenigingen.
In het kamp was er een kerkbarak, een ziekenhuis, een bioscoop, een postkantoor, een bibliotheek, een school en waren er wasgelegenheden, moestuinen, restaurants en werkbarakken in het kamp. Vanaf april 1915 werden in het kamp lessen gegeven in onder meer hout- en metaalbewerking, tuinbouw, decoratieve kunsten en algemeen lager en middelbaar onderwijs. Een groot deel van de militairen was analfabeet. Ongeveer 6000 militairen leerden lezen en schrijven in het kamp. Het kamp had twee bijzonderheden: in het kamp was een wielerbaan die met 400 meter destijds de langste wielerbaan van Nederland was. Daarnaast had het ook de allereerste frietkraam van Harderwijk. De Nederlandse Luitenant J.G. Imhof omschreef het kamp in januari 1918 als: "’t is eigenlijk ’n stad apart waarin je tijdenlang kunt dwalen. Tal van winkelstraten – ze dragen allen ’n naam – doorkruisen deze stad en allerlei beroepen worden er uitgeoefend." Het kamp had ook een eigen krant genaamd Revue Inter-Nos.
De inwoners van het kamp hadden intensief contact met de bewoners van de stad Harderwijk. Naarmate de oorlog vorderde, werd het toegestaan om het kamp te verlaten. In latere jaren werd het tevens toegestaan buiten de kampen te werken. In totaal werden 4000 geïnterneerden tewerkgesteld buiten het kamp, velen van hen in de kolenmijnen in Zuid-Limburg.
Familieleden van personen die in het Belgenkamp waren geïnterneerd kwamen veelal in Harderwijk wonen. Belgen die het zich niet konden veroorloven om een kamer te huren, weken uit naar een vluchtelingenkamp in het nabijgelegen Nunspeet. In 1916 opende de gezinskampen Heidekamp en Leopoldsdorp nabij Harderwijk waar 2500 vrouwen en kinderen verbleven, mits de echtgenoot in hun onderhoud kon voorzien.
Tussen 1914 en 1918 woonden er in totaal 15.000 personen in het kamp. Op 24 november 1918 werd het kamp gesloten en daarna afgebroken. De Zeeuwse Eendrachtbode meldde in 2002 dat er in de bossen van Staveren waarschijnlijk de enige overgebleven barak staat. Deze was op dat moment al ruim tachtig jaar in gebruik als ontspanningszaaltje.

## Belgisch Militair Ereveld 1914-1918

Een deel van de militairen die in het kamp stierven werd in 1963 herbegraven op het Belgisch Militair Ereveld 1914-1918 dat hoort bij begraafplaats Oostergaarde in Harderwijk. In de tijd dat het kamp bestond zijn zo'n vijfhonderd personen overleden, waarvan een groot deel tijdens de Spaanse griep-pandemie in 1918.

## Herdenking en eerbetoon

Op 24 november 2018 werd een herdenking gehouden naar aanleiding van de sluiting van het kamp exact honderd jaar daarvoor. Het Stadsmuseum Harderwijk heeft een permanente expositie over het kamp met in de collectie een nagebouwde barak en een maquette van het kamp. Het verhaal van het Belgenkamp is opgenomen in de canon van Harderwijk.
De Belgische advocaat en politicus Hendrik Picard was tijdens de Eerste Wereldoorlog geïnterneerd in het kamp. Tijdens zijn verblijf hield hij een dagboek bij.

## Literatuur

* Wim Buitenhuis (2017) Opvang Belgische vluchtelingen Harderwijk 1914-1918 ISBN 9789491670220
* Anton Reijngoudt (2004) Gehalveerde mensen. Het Belgenkamp in Harderwijk 1914-1918. ISBN 9789070150655
* 1 2 3 4 5 Belgische vluchtelingen. Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe. Gearchiveerd op 14 mei 2024. Geraadpleegd op 19 juni 2024.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Het Belgenkamp in Harderwijk (1914-1918). Historiek (12 september 2022). Gearchiveerd op 19 juni 2024. Geraadpleegd op 19 juni 2024.
* ↑ Gehalveerde mensen - Het Belgenkamp in Harderwijk 1914-1918. wereldoorlog1418.nl. Gearchiveerd op 28 januari 2022. Geraadpleegd op 19 juni 2024.
* ↑ De internering van Belgische, Engelse en Duitse militairen in Nederland 1914-1918. www.wereldoorlog1418.nl. Geraadpleegd op 19 juni 2024.
* 1 2 'Ontroerend dat Nederland het Belgenkamp in Harderwijk nog herdenkt'. www.gld.nl (24 november 2018). Gearchiveerd op 19 juni 2024. Geraadpleegd op 19 juni 2024.
* 1 2 3 Zijlstra, Hans (2016). 100 jaar Belgenmonument in Amersfoort. Gemeente Amersfoort & Archief Eemland, p. 23-25. ISBN 978-90-825717-0-7. Gearchiveerd op 19 juni 2024. Geraadpleegd op 19 juni 2024.
* 1 2 3 4 Ruijne, Jan, Herdenking: Harderwijk (7000 inwoners) ving 15.000 Belgische vluchtelingen op. De Stentor. DPG Media (23 november 2018). Gearchiveerd op 24 november 2018. Geraadpleegd op 19 juni 2024.
* 1 2 Eendrachtbode /Mededeelingenblad voor het eiland Tholen | 27 december 2002 | pagina 9. Krantenbank Zeeland (27 december 2002). Geraadpleegd op 19 juni 2024.
* 1 2 Het Belgenkamp. Mijn Gelderland. Gearchiveerd op 23 februari 2024. Geraadpleegd op 19 juni 2024.
* ↑ De 1e Wereldoorlog. www.herderewich.nl. Gearchiveerd op 17 december 2023. Geraadpleegd op 19 juni 2024.
* ↑ Antwoord op een brief. mijngelderland.nl. Gearchiveerd op 30 november 2023. Geraadpleegd op 19 juni 2024.