# Cobie Douma

Jacoba Sytske of Jacoba Sijtske (Cobie) Douma, (Drachten, 30 april 1914 - Deventer, 7 oktober 2001) was een Nederlands fotograaf en verzetsstrijder. Zij was tijdens de Tweede Wereldoorlog lid van De Ondergedoken Camera.

## Opleiding en werk als lerares

Cobie was een dochter van Simon Douma (geboren Workum, 25 juni 1878), die voor de posterijen werkte, en Jacoba Uilkema (geboren 26 november 1881 te Goutum). Haar ouders verhuisden vaak, onder meer in 1913 van Amersfoort naar Drachten, waar Cobie geboren werd. Daarna woonde het gezin zestien jaar in Den Haag op verschillende adressen en vanaf 1936 weer in Amersfoort.
Cobie volgde de meisjes-HBS in Den Haag. Toen zij veertien jaar was, kreeg zij haar eerste camera. Ze wilde graag geschiedenis studeren, maar vanwege haar vooropleiding was dat niet mogelijk. Ze werd lerares huishoudkunde. Na haar opleiding kreeg zij een deeltijd-aanstelling in Winschoten, en ging daarna enige tijd in Groningen wonen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog, in 1941, werd zij fulltime lerares op een huishoudschool in Winschoten, maar vond ook tijd om te fotograferen, hoewel dat door de bezetters verboden was.

## Oorlogsfotografie

Aan het begin van de oorlog kocht zij een nieuwe camera. Zij hield twee albums bij, een over de oorlog en een over haar privéleven. Via vriendinnen en andere mensen die ze kon vertrouwen, kon ze op verschillende plaatsen foto's maken.
Het album over de oorlog ziet er uit als een plakboek. Het bevat niet alleen foto's maar ook andere documenten. Zo bevat het een bekeuring vanwege het plukken van kersen in de Betuwe. Ook bevat het een krantenknipsel met oproepen om informatie over paarden, schilderijen en familieleden die verdwenen waren. Ze heeft ook foto's gemaakt van zelfgemaakte schoenen van haar leerlingen, die tijdens de oorlog niet verkrijgbaar waren. Die schoenen waren gemaakt van riet, jute en papier. Ook liet zij zien hoe andere schoenen volkomen versleten waren. Ze fotografeerde ook gebeurtenissen in Winschoten: een razzia bij de gereformeerde kerk, waarbij de Grüne Polizei op zondagochtend jongemannen wilde oppakken voor de arbeidsinzet; het vorderen van paarden en het weghalen van de klok uit de kerk. Ze maakte ook foto's in Amersfoort en Groningen.
De ouders van Cobie hadden een woonark met de naam Wetterwille, die zij in de zomer naar Grouw verplaatsten. In 1943, nadat de woonark naar Grouw was verplaatst, maakte zij foto's van het skûtsjesilen, toen daar op 31 juli 1943 een wedstrijd gehouden werd.

## Na de oorlog

Na de oorlog bood ze haar foto's, in totaal 284 stuks, aan bij het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD) in Amsterdam, waarna deze werden ondergebracht bij het Nederlands fotoarchief (dat is opgegaan in het Nederlands Fotomuseum) in Rotterdam. In het boek Sterke Verhalen uit de rijke collectie van het Nederlands Fotomuseum (2020) wordt aan haar werk aandacht besteed.
In 1993, Douma woonde inmiddels in Deventer, schreef Veronica Hekking over haar, in het vierde jaarboek van het RIOD, met de titel Het dagelijks leven tijdens de oorlog; de oorlogsalbums van Cobie Douma. Zij schrijft over Douma: "Cobie Douma blijkt al snel een scherp waarneemster van de ontwikkelingen die zich in een steeds sneller tempo voltrekken en ze is op het juiste moment ter plekke."
* Foto's van Cobie Douma bij Het geheugen
* 1 2 Alle Friezen. allefriezen.nl. Gearchiveerd op 14 maart 2023. Geraadpleegd op 14 maart 2023.
* 1 2 3 Henk, Uniek fotoalbum Cobie Douma toont skûtsjesilen in Grou tijdens Tweede Wereldoorlog. Grousters.nl (13 juli 2020). Geraadpleegd op 13 maart 2023.
* ↑ Online Familieberichten; Overleden: Jacoba Sytske Douma (07-10-2001). www.online-familieberichten.nl. Gearchiveerd op 14 maart 2023. Geraadpleegd op 14 maart 2023.
* ↑ (en) Lucia, EHRI Fellow Kylie Thomas: Amsterdam’s "Hunger Winter" and the Photographs of Emmy Andriesse. www.ehri-project.eu (2 mei 2017). Gearchiveerd op 13 maart 2023. Geraadpleegd op 13 maart 2023.
* 1 2 3 4 Winschoten in oorlogstijd Door Harry Wubs. "Nieuwsblad van het Noorden". Groningen, 23-02-1993, p. 17. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2023,
* ↑ Vestiging en vertrek. In Juni hebben zich in Smallingerland gevestigd:. "Dragtster courant". Drachten, 09-07-1913. Geraadpleegd op Delpher op 14-03-2023,
* ↑ Persoonskaart Simon Douma Haags Gemeentearchief. haagsgemeentearchief.nl. Geraadpleegd op 14 maart 2023.
* 1 2 3 Amateur-fotografen in de bezetting; De vrijheid met vakantie. NRC (1995). Gearchiveerd op 13 maart 2023. Geraadpleegd op 13 maart 2023.
* ↑ Jacoba Sytske [Cobie Douma (1914-2001) - Het Geheugen]. geheugen.delpher.nl. Geraadpleegd op 13 maart 2023.
* ↑ Van achter het gordijn. NRC. Gearchiveerd op 13 maart 2023. Geraadpleegd op 13 maart 2023.
* 1 2 3 Jaarboek toont Winschoten in oorlogsjaren. "Nieuwsblad van het Noorden". Groningen, 23-02-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2023,
* ↑ WO2 in 50 foto’s. Groningen4045. Gearchiveerd op 13 maart 2023. Geraadpleegd op 13 maart 2023.
* ↑ Nederlands Fotomuseum - 1. Versleten gymschoenen, vakantie op de 'Wetterwille', Friesland (1944) © Cobie Douma / Nederlands Fotomuseum | Facebook. www.facebook.com. Geraadpleegd op 13 maart 2023.
* ↑ Fotografen. collectie.nederlandsfotomuseum.nl. Gearchiveerd op 13 maart 2023. Geraadpleegd op 13 maart 2023.
* ↑ Foto's. "Nieuw Israelietisch weekblad". Amsterdam, 29-10-1993, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 13-03-2023,
* ↑ Sterke Verhalen | uit de collectie van het. Nederlands Fotomuseum. Gearchiveerd op 13 maart 2023. Geraadpleegd op 13 maart 2023.
* ↑ Aasman, Susan (2004). Ritueel van huiselijk geluk: een cultuurhistorische verkenning van de familiefilm. Het Spinhuis. ISBN 978-90-5589-224-2. Gearchiveerd op 16 juni 2023.