# Ruk (natuurkunde)

De ruk (jerk = plotse verandering in het Engels) is de tijdsafgeleide van de versnelling. Het is dus de derde afgeleide naar de tijd van de positie:
    ${\vec {j}}={\frac {\mathrm {d} {\vec {a}}}{\mathrm {d} t}}={\frac {\mathrm {d} ^{2}{\vec {v}}}{\mathrm {d} t^{2}}}={\frac {\mathrm {d} ^{3}{\vec {r}}}{\mathrm {d} t^{3}}}={\overset {...}{\vec {r}}}(t)$
Hierin is
    ${\vec {r}}(t)$ de positie
    ${\vec {v}}(t)={\dot {\vec {r}}}(t)$ de snelheid
    ${\vec {a}}(t)={\ddot {\vec {r}}}(t)$ de versnelling
De eenheid van ruk is $m/s^{3}$.
In het Engels bestaan ook namen voor nog hogere afgeleiden van de plaatsvector:
* vierde afgeleide: ‘snap’ of ‘jounce’ (van het werkwoord ‘to snap’, dat o.a. happen betekent)
* vijfde afgeleide: ‘crackle’
* zesde afgeleide: ‘pop’.
| lineaire/translatie grootheden | lineaire/translatie grootheden | lineaire/translatie grootheden | lineaire/translatie grootheden | lineaire/translatie grootheden |
| Wat meten tijdsintegralen? | 'nabijheid' ('nearness') | | 'verheid' ('farness') | |
| Dimensie | L$^{−1}$ | 1 | L | L$^2$ |
| T$^9$ | presrop (Engels) m$^{−1}$·s$^9$ | | absrop (Engels) m·s$^9$ | |
| T$^8$ | presock (Engels) m$^{−1}$·s$^8$ | | absock (Engels) m·s$^8$ | |
| T$^7$ | presop (Engels) m$^{−1}$·s$^7$ | | absop (Engels) m·s$^7$ | |
| T$^6$ | presackle (Engels) m$^{−1}$·s$^6$ | | absrackle (Engels) m·s$^6$ | |
| T$^5$ | presounce (Engels) m$^{−1}$·s$^5$ | | absounce (Engels) m·s$^5$ | |
| T$^4$ | preserk (Engels) m$^{−1}$·s$^4$ | | abserk (Engels): D m·s$^4$ | |
| T$^3$ | preseleration (Engels) m$^{−1}$·s$^3$ | | abseleration (Engels): C m·s$^3$ | | hoek/rotatie grootheden |
| T$^2$ | presity (Engels) m$^{−1}$·s$^2$ | | absity (Engels): B m·s$^2$ | | Dimensie | 1 | geen (m·m$^{−1}$) | geen (m$^2$·m$^{−2}$) |
| T | presement (Engels) m$^{−1}$·s | tijd: t s | absition/absement (Engels): A m·s | | T | tijd: t s | | |
| 1 | placement (Engels) golfgetal m$^{−1}$ | | afgelegde weg: d plaatsvector: r, s, x afstand: $\Delta$s m | oppervlakte: A m$^2$ | 1 | | hoek: θ rad | ruimtehoek: Ω rad$^2$, sr |
| Wat meten tijdsafgeleiden? | | | 'rasheid' ('swiftness') | |
| T$^{−1}$ | | frequentie: f s$^{−1}$, Hz | snelheid (scalar): v snelheid (vector): v m·s$^{−1}$ | kinematische viscositeit: ν diffusiecoëfficiënt: D specifiek impulsmoment: h m$^2$·s$^{−1}$ | T$^{−1}$ | frequentie: f s$^{−1}$, Hz | hoeksnelheid: ω, ω rad·s$^{−1}$ | |
| T$^{−2}$ | | | versnelling: a m·s$^{−2}$ | verbrandingswarmte geabsorbeerde dosis: D radioactieve-dosisequivalent m$^2$·s$^{−2}$, J·kg$^{−1}$, Gy, Sv | T$^{−2}$ | | hoekversnelling: α rad·s$^{−2}$ | |
| T$^{−3}$ | | | ruk: j m·s$^{−3}$ | | T$^{−3}$ | | hoekruk: ζ rad·s$^{−3}$ | |
| T$^{−4}$ | | | jounce/snap (Engels): s m·s$^{−4}$ | |
| T$^{−5}$ | | | crackle (Engels): c m·s$^{−5}$ | |
| T$^{−6}$ | | | pop (Engels): Po m·s$^{−6}$ | |
| T$^{−7}$ | | | lock (Engels) m·s$^{−7}$ | |
| T$^{−8}$ | | | drop (Engels) m·s$^{−8}$ | |
| M | lineaire dichtheid: $\mu$ kg·m$^{−1}$ | massa: m kg | | | ML$^2$ | massatraagheidsmoment: I kg·m$^2$ | | |
| Wat meten tijdsafgeleiden? | | | 'sterkheid' ('forceness') | |
| MT$^{−1}$ | dynamische viscositeit: η kg·m$^{−1}$·s$^{−1}$, N·m$^{−2}$·s, Pa·s | | impuls: p (momentum), stoot: J, $\Delta$p (impulse) kg·m·s$^{−1}$, N·s | actie: 𝒮 actergie: ℵ kg·m$^2$·s$^{−1}$, N·m·s, J·s | ML$^2$T$^{−1}$ | | impulsmoment (momentum angularis): L kg·m$^2$·s$^{−1}$ | actie: 𝒮 actergie: ℵ kg·m$^2$·s$^{−1}$, N·m·s, J·s |
| MT$^{−2}$ | druk: p mechanische spanning: $\sigma$ energiedichtheid: U kg·m$^{−1}$·s$^{−2}$, N·m$^{−2}$, J·m$^{−3}$, Pa | oppervlaktespanning: $\gamma$ of $\sigma$ kg·s$^{−2}$, N·m$^{−1}$, J·m$^{−2}$ | kracht: F gewicht: F$_g$ ·kg·m·s$^{−2}$, N | energie: E arbeid: W warmte: Q kg·m$^2$·s$^{−2}$, Nm, J | ML$^2$T$^{−2}$ | | krachtmoment (torque): M, τ kg·m$^2$·s$^{−2}$, Nm | energie: E arbeid: W warmte: Q kg·m$^2$·s$^{−2}$, Nm, J |
| MT$^{−3}$ | | | yank (Engels): Y kg·m·s$^{−3}$, N·s$^{−1}$ | vermogen: P kg·m$^2$·s$^{−3}$, W | ML$^2$T$^{−3}$ | | rotatum: P kg·m$^2$·s$^{−3}$, N·m·s$^{−1}$ | vermogen: P kg·m$^2$·s$^{−3}$, W |
| MT$^{−4}$ | | | tug (Engels): T kg·m·s$^{−4}$, N·s$^{−2}$ | |
| MT$^{−5}$ | | | snatch (Engels): S kg·m·s$^{−5}$, N·s$^{−3}$ |
| MT$^{−6}$ | | | shake (Engels): Sh kg·m·s$^{−6}$, N·s$^{−4}$ |