OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Italiëmolen

De Italiëmolen was een watermolen bij de Tegelpoort in de Nederlandse stad Venlo en werd aangedreven door het water uit de Cedronsbeek. Hij werd gebruikt als korenmolen, oliemolen en pelmolen.

## Naam

De molen stond in een hoekje van de havenbuurt die de naam Italië droeg en kreeg daarom de naam Italiëmolen.

## Geschiedenis

De oudste vermelding van een volmolen op deze locatie dateert uit 1523. Mogelijk slaat een vermelding uit 1349 ook al op deze molen.
In de 18e eeuw werd de molen omgebouwd om graan te kunnen malen. In 1733 kocht Antonius Theunissen de molen van de stad en provisor van de huisarmen.
In 1762 brandde de Italiëmolen af. Jan Christiaan Verzijl kocht de grond en de rechten in 1786 en herbouwde de molen. De molen werd in de 19e eeuw gebruikt als koren-, olie- en pelmolen.
In 1867 verloor Venlo de vestingstatus. Toen daarna de vesting werd ontmanteld veranderde de waterhuishouding waardoor de molen zijn functie kwijtraakte. In 1873 werd een deel afgebroken en in 1882 werd de molen zelf stilgelegd. Het gebouw deed daarna dienst als pakhuis en werd vlak na de Tweede Wereldoorlog gesloopt.
* molendatabase
* 1 2 3 4 Hermans, Frans (1999). Historische stedenatlas van Nederland: Venlo. Delft University Press, p. 103.
Benders Molen · Bovenste Molen · Distelmolen · Geërfdenmolen · Molen van Geurts · Goofersmolen · Goossensmolentje · Hellmolen · Holtmeule · Italiëmolen · Jansens Standerdmolen · Laaghuismolen · Lohofsmolen · Maagdenbergsmolen · Maalbekermolen · Molen van het Aldt Huys · De Meule · Munnikemolen · Oliemolen · Onderste Molen · Ottenmolen · Panhuismolen · Patersmolen · Peetersmolen · Picardiemolen · Polvermolen · Sint-Antoniusmolen · Spanjaertsmolen · Stadsmolen · Molen van Van der Steen · Rijstpelmolen Van Dinteren · Rosmolen Verzijl · Villegerveldsmolen · Watermeule · Watermolen Lomm · Weizemolen · Wymarse Molen
# NGC 7300

NGC 7300 is een balkspiraalstelsel in het sterrenbeeld Waterman. Het hemelobject werd op 26 juli 1830 ontdekt door de Britse astronoom John Herschel.

## Synoniemen

* MCG -2-57-11
* PGC 69040
# Rik Samaey

Rik Samaey (Oostende, 30 augustus 1960) is een Belgische voormalig basketbalspeler.

## Carrière

Samaey speelde tot zijn zestiende voetbal bij VC Vamos Zandvoorde waarna hij overstapte naar het basketbal nadat hij gescout werd tijdens een sportkamp in Oostende. Samaey startte zijn spelerscarrière in 1977 bij BC Oostende en speelde bij die club tot in 1985. In die periode werd hij in 1979 uitgeroepen tot Belofte van het jaar en volgde vijf landstitels en bekers. Hij was ook vijfmaal Speler van het jaar.
In 1985 maakte hij de overstap naar Racing Mechelen waar hij terecht kwam bij coach Lucien Van Kersschaever. Met Mechelen speelde hij zeven keer kampioen van België en won vijf keer de beker. Hij werd ook nog eens vijfmaal verkozen tot beste speler. Na het faillissement van de club in 1995 maakte hij de overstap met de club naar Racing Basket Antwerpen. Na een blessure werd daar zijn contract na zes maanden ontbonden. Hij speelde nadien nog tot in 1999 in de tweede klasse voor Basket Damme.
Samaey speelde 108 keer voor de Belgische nationale ploeg, met onder meer deelnames aan de Europese kampioenschappen in 1979 in België, en 1993 in Duitsland.
Na zijn actieve spelerscarrière werd Samaey coach van enkele jeugdploegen, waaronder MIBAC (Middelkerke), waar zijn 2 zonen ook actief waren. Hij was ook analist en commentator tijdens basketbalwedstrijden.

## Privéleven

Zijn zoon Bart Samaey speelde meerdere seizoenen in de tweede klasse.

## Erelijst

* Belgisch landskampioen: 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1987, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994
* Belgisch bekerwinnaar: 1979, 1981, 1982, 1983, 1985, 1986, 1987, 1990, 1993, 1994
* Belofte van het jaar: 1979
* Speler van het jaar: 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 1994
* 1 2 3 Cobbaert, Paul, Basketicoon Rik Samaey blikt terug op een legendarische carrière: “Toeval heeft mijn leven bepaald”. De Zondag (14 oktober 2018). Geraadpleegd op 27 oktober 2024.
* 1 2 3 4 Belgische sporthelden: niemand domineerde zo de Belgische basketbalcompetitie als Rik Samaey. www.pickx.be. Geraadpleegd op 27 oktober 2024.
* ↑ "Bart Samaey, zoon van icoon Rik: “Tikje spijt dat ik het nooit geprobeerd heb op hoogste niveau”", Het Nieuwsblad. Geraadpleegd op 27 oktober 2024.
* Profiel op Basketbalclubs.be
# Chris Paul

Christopher 'Chris' Emmanuel Paul (Lewisville, 6 mei 1985) is een Amerikaans professioneel basketbalspeler. Hij komt ook uit voor het Amerikaanse team.

## Loopbaan

In 2005 werd Paul als vierde gekozen tijdens de NBA Draft door de New Orleans Hornets. Paul steeg in zijn eerste jaar boven alle andere nieuwkomers uit en won dan ook de NBA Rookie of the Year award. Tot 2011 speelde Paul voor de Hornets, en was hij vier keer gekozen tot NBA All-Star. Dat jaar vertrok Chris Paul naar de Los Angeles Clippers.

## Nationaal team

In 2006 deed Paul met de Verenigde Staten mee aan het WK basketbal in 2006. Het team eindigde uiteindelijk op de derde plaats door te winnen van Argentinië. In 2008 deed Paul met andere sterren uit de NBA mee aan de Olympische Spelen. Er werd geen een wedstrijd verloren en Amerika won de gouden medaille.

## Externe link

* Profiel van Chris Paul op NBA.com
* Library of Congress Control Number: n2008062261
* Virtual International Authority File: 48703219
* WorldCat (via VIAF): 48703219
# Vocalisatie

Vocalisatie kan verwijzen naar:
* Vocalisatie (schrift): het invoegen van klinkertekens in consonantische tekst.
* Uitspraakverandering van een taal, waarbij bepaalde medeklinkers in bepaalde situatie in een klinker veranderd worden.
** Zie bijvoorbeeld Liquida#Vocalisatie
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Vocalisatie en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Maureen Silos

Maureen Jeanette Silos is een Surinaams socioloog. Ze is directeur van het Caribbean Institute.

## Biografie

Maureen Silos studeerde eind jaren 1970, begin jaren 1980 sociologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en rondde deze af met een mastergraad. In 1997 behaalde ze haar doctoraat aan de Universiteit van Californië in Los Angeles, met het proefschrift Economics Education and the Politics of Knowledge in the Caribbean. In 2005 richtte ze het Caribbean Institute (for Environmental Communication and Sustainable Development / Human Rights) op dat ze sindsdien leidt. Rond 2002 was ze directeur van de stichting Moiwana '86.
In Rotterdam was ze actief voor het Opo Hoso, een opvanghuis voor drugsverslaafden uit Suriname en de Molukken. Een boek dat ze in de jaren 1980 las dat veel invloed op haar had, was Slavery and social death: A comparative study van Orlando Patterson. "Na dit boek was ik klaar met slavernij, omdat ik de complexiteit en de effecten eindelijk goed begreep. Ik ben ook gaan beseffen welke de uitdagingen zijn waar nazaten van slaven voor staan en heb sindsdien geprobeerd, in ieder geval in mezelf, iets te doen aan de destructieve effecten die generaties lang door kunnen gaan," zei ze nog dertig jaar later. In 1993 publiceerde ze haar boek Onderontwikkeling is een keuze.
Ze publiceert artikelen in diverse Surinaamse media, waaronder een artikelreeks in 2020 in de Parbode om "een bijdrage te leveren aan discussies en acties om te voorkomen dat we voor de vierde keer sinds de Onafhankelijkheid gestort worden in economische chaos en ellende". Sinds 2021 publiceerde ze een serie onder de titel Waarom blijven we arm voor het Women's Rights Centre Suriname, die ook in De Ware Tijd werd afgedrukt. Het is de werktitel van een boek waaraan ze werkt. Daarnaast geeft ze lezingen en neemt ze deel aan panels, zowel in Suriname als erbuiten. Ook doceert ze aan de Anton de Kom Universiteit van Suriname.
De keuze van het volk voor Desi Bouterse, die hem tien jaar lang het presidentschap opleverde, kwam volgens haar omdat hij naast een charismatisch leider een oase van angstloosheid zou zijn. "Ik weet niet of hij van binnen werkelijk geen angst voelt, maar de manier waarop hij zich opstelt en gedraagt ... In een samenleving die aan elkaar hangt van bewuste en onbewuste angsten ... Hij belichaamt iets wat we met z'n allen toch willen ervaren." De politiek in Suriname kenschetst ze niet als een parlementaire democratie maar als een commandodemocratie waarin paternalisme inclusief de bijbehorende persoonsverheerlijking waarneembaar is.
# Kleine epaulettenvleerhond

De kleine epaulettenvleerhond (Epomophorus pusillus) is een vleerhond uit het geslacht Epomophorus die voorkomt in Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi, Kongogebied, Ivoorkust, Ethiopië, Gambia, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Kenia, Liberia, Mali, Niger, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Soedan, Tanzania, Togo, Oeganda en Zambia. Het leefgebied bestaat uit laaglandbos en vochtige savanne.

## Beschrijving

De kleine epaulettenvleerhond lijkt sterk op andere kleine vleerhonden uit het geslacht Epomophorus. Het zijn kleine vleerhonden met een lengte tussen de 7 en 10 cm en een gewicht rond de 20 gram, vrouwtjes iets zwaarder dan mannetjes. De kleur van boven is bruin, in verscheidene tinten. De vacht van boven is dik en dicht behaard, op de buik is de beharing minder dicht, met kortere haren en lichter van kleur. Mannetjes hebben bij de schouder plukjes met witte haren, de zogenaamde epauletten die vaak verborgen zitten in een huidplooi, maar tevoorschijn komen tijdens de balts en dienen om de aandacht van vrouwtjes te trekken. Er zitten ook witgele plukjes haar aan de basis van de oren.

## Leefgebied en gewoonten

De kleine epaulettenvleerhond komt voor in verschillende typen landschap zoals boomrijke savanne, randen van tropisch bos, kustgebieden, graslanden, moerasbossen en gebieden met struikgewas. De vleerhonden hangen overdag in dicht struikgewas, vaak alleen of in paren en soms in groepen van minder dan 10 exemplaren. Ze vliegen in de avondschemering uit, op zoek naar fruitbomen en keren rond middernacht alweer terug op de roestplaats.
Het voedsel bestaat uit vruchten, nectar maar ook bloembladeren. Ze spelen een belangrijke rol bij de verspreiding van stuifmeel van de bloesems van de boom Kigelia pinnata. Vooral allerlei soorten wilde vijgen worden gegeten, maar ook cashew (Anacardium occidentale), Guave (Psidium guajava) en fruit uit plantages van mango en banaan. Daardoor kunnen ze schade veroorzaken.
De kleine epaulettenvleerhond behoort tot de meest algemene vleerhonden van Afrika en de soort is daarom veilig.
* 1 2 3 (en) Kleine epaulettenvleerhond op de IUCN Red List of Threatened Species.
* 1 2 3 (en) animaldiversity web
# Cyanoramphus

Cyanoramphus is een geslacht van vogels uit de familie Psittaculidae (papegaaien van de Oude Wereld). Ze worden kakariki's genoemd.

## Kenmerken

Het zijn middelgrote vogels die overwegend groen gekleurd zijn.

## Verspreiding en leefgebied

De soorten komen voor in Nieuw-Zeeland en op een aantal eilanden in het zuiden van de Grote Oceaan. De meeste soorten komen voor in bossen, een paar soorten die op de subantarctische eilanden voorkomen leven daar in graslanden. Door aantasting van het leefgebied zijn endemische (onder)soorten op de eilanden Tahiti (C. zealandicus), Raiatea (C. ulietanus), Lord Howe-eiland (C. subflavescens) en Macquarie-eiland I (C. novaezelandiae erythrotis) uitgestorven.

## Soorten

Het geslacht telt elf soorten, waarvan drie zijn uitgestorven. Over deze indeling is geen consensus, sommige soorten worden ook wel als ondersoort beschouwd.
* Cyanoramphus auriceps − Geelvoorhoofdkakariki
* Cyanoramphus cookii − Norfolkkakariki
* Cyanoramphus forbesi − Chathamkakariki
* Cyanoramphus hochstetteri − Reischeks kakariki
* Cyanoramphus malherbi − Oranjevoorhoofdkakariki
* Cyanoramphus novaezelandiae − Roodvoorhoofdkakariki
** † C. n. erythrotis − Macquariekakariki
* Cyanoramphus saisseti − Nieuw-Caledonische kakariki
* Cyanoramphus unicolor − Groene kakariki

### Uitgestorven

* † Cyanoramphus subflavescens − Lord-Howekakariki
* † Cyanoramphus ulietanus − Raiateakakariki
* † Cyanoramphus zealandicus − Tahitikakariki
* ↑ (en) Gill F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2024. IOC World Bird List (v14.2).
# Luc Cromheecke

Luc Cromheecke (Antwerpen, 2 augustus 1961) is een Vlaams striptekenaar, vooral bekend om zijn reeksen Tom Carbon, Taco Zip, Roboboy en Plunk!.

## Biografie

Luc Cromheecke werd in 1961 in Antwerpen geboren. Nadat hij schilderen, grafische vormgeving en publiciteit had gestudeerd aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen bedacht hij het magazine "Flan Imperial" met zijn medestudent Fritzgerald. Het blad publiceerde strips van de Nederlandse tekenaars René Windig en Eddie de Jong. Het blad verkocht slecht, ondanks een korte recensie in het blad Robbedoes, en ging na één nummer failliet.
In 1983 begon Cromheecke de stripreeks Taco Zip, die onder meer werd gepubliceerd in Robbedoes, De Volkskrant, en De Morgen. Hierna bedacht hij de reeks Tom Carbon, die in het Nederlandse Sjors & Sjimmie Stripblad verschijnt, evenals Robbedoes. Beide reeksen eindigden na vier albums en "Tom Carbon" werd in het Frans en Duits gepubliceerd. In 1989 werd Cromheecke door het Belgisch Centrum voor het Beeldverhaal uitgenodigd om het uitstalraam te maken rond merchandising, waarvoor hij een bijfiguur uit Taco Zip gebruikte: het gekke buitenaardse wezen Plunk.
De jaren hierna tekende Cromheecke een aantal stripreeksen die niet lang bleven bestaan en maakte veel illustraties voor magazines en publiciteitscampagnes. In 1994 nam hij deel aan een tentoonstelling van jonge talenten tijdens het Stripfestival van Angoulême met Lewis Trondheim en anderen. Hij maakte ook enkele cd-roms en de stripreeks Ben de Boswachter voor het Franse blad Astrapi.
In 2003 bedacht hij de stripreeks Roboboy met Willy Linthout als scenarist. Deze jeugdreeks slaat aan en hierdoor wordt ook zijn oudere werk opnieuw onder de aandacht gebracht. Hij maakt nieuwe albums rond Tom Carbon en Taco Zip. Samen met Jean-Michel Thiriet, maakt hij een wekelijkse strippagina in Spirou om mensen aan te moedigen een abonnement te kopen. In 2006 maakt hij ook een spin-offreeks van zijn personage Plunk! voor Spirou en publiceert het eerste album van Ben de Boswachter. Tijdens het Strip Turnhoutfestival in Turnhout viert een tentoonstelling het 20-jarige bestaan van Taco Zip. Cromheecke reist hierop door verschillende Belgische en Nederlandse steden, waaronder Galerie Lambiek in Amsterdam Cromheecke tekent aan het einde van 2005 de cover voor het laatste nummer Robbedoes magazine na 67 jaar, die ook wordt gebruikt voor de cover van de laatste collectie bundels van oude Robbedoesweekbladcovers, album #262.
Cromheecke is beïnvloed door Amerikaanse strips als B.C. en Peanuts.
Hij is getrouwd met Sabine De Meyer.
# Asellus Australis

Asellus Australis (delta Cancri) is een ster in het sterrenbeeld Kreeft (Cancer).

## Ecliptica

Delta Cancri bevindt zich betrekkelijk dicht bij de Ecliptica, hetgeen betekent dat deze ster, vanaf de Aarde gezien, regelmatig bedekt kan worden door de Maan, alsook bezocht kan worden door de planeten van het Zonnestelsel. Op een halve graad oostzuidoostwaarts van Delta Cancri bevindt zich de planetaire nevel Abell 30 (PK 208+33.1) die de bijnaam Reborn planetary heeft gekregen.

## Externe link

* (en) Asellus Australis in SIMBAD
* Bright Star Catalogue
# Roodwangara

De roodwangara (Ara rubrogenys) is een vogel uit de orde der papegaaiachtigen.

## Uiterlijk

De vogel wordt tussen de 55 tot 60 centimeter lang. Zijn verenkleed is voornamelijk groen van kleur. Hij heeft een rood voorhoofd en een rode vlek op de wang waaraan hij zijn naam roodwangara te danken heeft. Rondom de ogen is de naakte huid roze gekleurd. Op de schouders zit een oranjerode vlek. Net zoals de bek zijn de poten zwart van kleur. De veren rondom de poten zijn rood van kleur. De punten van de vleugels en de staartveren zijn blauw gekleurd.

## Leefgebied

Deze vogel is endemisch en wordt alleen aangetroffen in een klein gebied, een halfwoestijn rondom een gebergte in centraal Bolivia. Hij komt voor op hoogtes van 1100 tot 2500 meter.

## Voedsel

Het voedsel bestaat voornamelijk uit zaden en fruit. Bij te korten aan deze voedingsstoffen vult hij zijn dieet aan met noten en maïs.

## Voortplanting

In tegenstelling tot veel ara's maakt de roodwangara geen gebruik van nestholtes maar bouwt hij zijn nest op uitsparingen in steile kliffen bij voorkeur aan oevers bij de rivier. De eieren worden gelegd in de periode van november tot en met april. Het vrouwtje legt 1 ei.

## Status

De roodwangara is een ernstig bedreigde vogelsoort. In 1991 waren er nog ongeveer tussen de 2000 tot 4000 exemplaren. In 2018 schatte BirdLife International dat er nog 134 tot 272 volwassen individuen leven in het wild. Met name de illegale handel in exotische diersoorten heeft de aantallen laten slinken. Omdat de vogel ook de gewassen van de boeren aanvreet wordt hij door de boeren afgeschoten of vergiftigd. Daarom staat de vogel sinds 2018 als kritiek (ernstig bedreigd) op de Rode Lijst van de IUCN.

## Afbeeldingen

* 1 2 (en) Roodwangara op de IUCN Red List of Threatened Species.
# Montezuma Castle National Monument

Montezuma Castle National Monument in de buurt van Camp Verde, Arizona in het westen van de Verenigde Staten bestaat uit klifwoningen. Deze zijn rond het jaar 1400 gebouwd door de Sinaguacultuur. Al in 1694 wordt in Spaanse geschriften gesproken over de "Casas de Montezuma". Toen Europese Amerikanen de klifwoningen in de jaren 1850 ontdekten, beschreven ze dat de woningen waren gebouwd door de mythologische held Montezuma, niet te verwarren met de Azteekse heerser van Mexico.
In de kalkstenen rotswand is een gebouw van steen en mortel van vijf verdiepingen hoog gebouwd. Er zijn 20 kamers waar 50 mensen konden wonen. De overhangende rotswand beschermt het gebouw tegen de regen. In een ander deel van de rotswand zijn de resten van een nog grotere woning gevonden.
De klifwoningen en het terrein eromheen zijn op 8 december 1906 uitgeroepen tot nationaal monument in de Verenigde Staten. Op 15 oktober 1966 werd het toegevoegd aan het National Register of Historic Places.
Per jaar bezoeken 350.000 mensen Montezuma Castle. Vanaf het bezoekerscentrum loopt een pad langs de voet van de rotswand. Vanwege de kwetsbaarheid van de kalksteen zijn de kamers zelf sinds 1951 niet meer toegankelijk voor publiek.

## Montezuma Well

Montezuma Well is een ander gedeelte van het monument, 18 kilometer ten noordoosten van Montezuma Castle. Dit waterreservoir is ontstaan doordat een kalkstenen grot instortte. Nu stromen er het hele jaar door miljoenen liters water in de Well. Sinds de achtste eeuw wordt het water gebruikt voor irrigatie.

## Externe link

* (en) Officiële website
# El Rey de los Habanos

El Rey de los Habanos is een fabriek die met de hand gemaakte Cubaanse longfillersigaren produceert. Opgericht in 2002 te Little Havana, Miami door Don José Pepin Garcia.
De sigaren worden volledig gemaakt met tabak uit Nicaragua.
Het type dekblad verschild naargelang het model, volgende type dekbladen worden gebruikt: Corojo Rosado Claro, Corojo Oscuro, Habano Rosado, Habano Rosado Claro, Corojo Maduro.

## Modellen
### Don Pepin Garcia Blue

* Exclusivos - 9 1/4 × 48
* Lanceros - 7 1/2 × 38 - long panatela
* Delicias - 7 × 50 - churchill
* Magnates - 7 5/8 × 49 - double corona
* Imperiales - 6 1/8 × 52 - torpedo
* Invictos - 5 × 50 - robusto
* Generosos - 6 × 50 - toro
* Exquisitos - 5 5/8 × 46
* Peferidos - 5 1/8 × 42
* Demi-Tasse - 4 1/2 × 32

### Don Pepin Garcia Series JJ

* Belicosos - 5 3/4 × 52 - torpedo
* Sublime - 6 × 54 - toro
* Selectos - 5 × 50 - robusto
* Salomon - 7 1/4 × 57 - perfecto

### Don Pepin Garcia Black Edition

* 1952 - 4 1/4 × 40 - perla
* 1977 - 5 1/2 × 38 - corona especial, petit lancero
* 1979 - 5 × 50 - robustos
* 1970 - 5 × 54 - belicosos
* 1973 - 6 × 60 - figurado
* 1950 - 6 × 52 - toros
* 2001 - 6 × 60 - Toro Gordo

### Vegas Cubanas by Don Pepin Garcia

* Coronas - 5 1/2 × 44
* Invictos - 5 × 50
* Generosos - 6 × 50
* Delicias - 7 × 50
* Imperiales - 6 1/8 × 52
* Magnates - 7 5/8 × 49

### El Rey de los Habanos by Don Pepin

* Robustos - 5 × 50
* Toros - 6 × 50
* Churchills - 7 × 50
* Torpedos - 6 1/8 × 52
* Coronas - 5 1/2 × 44

### Don Pepin Garcia Series JJ Maduro

* Selectos - 5 × 50
* Belicoso - 5 3/4 × 52
* Sublime - 6 × 54

## Externe link

* Officiële website
# Aioli

Aioli (Catalaans: Allioli, Spaans: Alioli, Occitaans: Alhòli, Frans: Aïoli) is een knoflooksaus die veel gebruikt wordt in landen langs de noordwestelijke kusten van de Middellandse Zee, van Andalusië tot aan de Provence. De saus wordt onder andere geserveerd bij salades, koud vlees, vis, pastasalades en als tapa met brood.

## Etymologie

Het woord aioli komt oorspronkelijk uit het Occitaans, en is een samentrekking van de woorden voor knoflook en olie (all i oli). Het woord is via het Frans in het Nederlands terechtgekomen. In het Frans wordt het woord met een trema geschreven en daardoor in het Nederlands soms ook: aïoli. Volgens de Fransen stamt het recept uit de Provence, en is het daar al sinds de Oudheid bekend.

## Catalaanse alioli

Men begint met het fijnwrijven van tenen knoflook in een vijzel met als schuurmiddel ruw zeezout uit de molen. Als de knoflook tot een dikke crème is gewreven, begint men met een druppel olijfolie toe te voegen en mee te wrijven totdat deze is opgenomen. Daarna nog een druppel. Daarna nog eentje. Vervolgens kan men de hoeveelheid olie opvoeren met steeds een half theelepeltje olie. Door toevoeging van meer olie wordt de saus volumineuzer, vloeibaarder en minder uitgesproken van smaak.
Bij de bereiding van Catalaanse aioli wordt geen ei gebruikt. Omdat het lastig is om de saus te binden, kan men men -zoals in de Franse keuken- zijn toevlucht nemen tot eierdooier om de juiste consistentie te bereiken. Dan is het een soort mayonaise geworden, maar géén echte aioli. Aioli herkent men doordat het dikker en lobbiger is en het er meer glazig en minder geel uitziet dan mayonaise. De kenmerkende smaak geeft de doorslag.
Aioli ligt overigens aan de basis van tal van Catalaanse gerechten waarop de toevoeging a la llauna duidt, wat verwijst naar een bepaalde bereidingswijze. Met name huisjesslakken, stokvis en konijn worden op die wijze geserveerd. Aioli wordt ook als saus bij geroosterde gerechten geserveerd. Als pars pro toto staat aioli ook voor een gerecht dat bestaat uit verse gekookte groenten als prei, bloemkool en wortelen, die samen met de saus en hardgekookte eieren worden gegeten.
* ↑ (es) Betekenis van Alioli in het woordenboek van de Real Academia Española. Gearchiveerd op 17 april 2021.
* ↑ Elleeten.nl, Hoe maak je aioli?