OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Medaille voor Koepokkenvaccinatie

Op 18 april 1818 had Koning Willem I der Nederlanden een gouden Medaille voor Koepokkenvaccinatie ingesteld voor artsen die bewijsbaar meer dan 100 personen hadden ingeënt met koepokken. De medaille had een waarde van 50 gulden.
Op de voorzijde van de medaille stond een portret van de Nederlandse, later de Belgische koning, met het omschrift "Leopold Premier Roi de Belges" op de Belgische medailles. De keerzijde toonde een koe en de werktuigen voor inenting met het rondschrift "Propagation de la Vaccine". Een andere variant toonde hier de tekst 'Volitat iam fama per orbem' (Haar roem verspreidt zich spoedig over de aarde).
In de Bataafse Republiek was al in 1801 een gouden medaille uitgereikt aan die artsen die meer dan driehonderd inentingen hadden verricht. Ook in het Koninkrijk Holland werd in 1808 een medaille ingesteld voor die geneesheren die het grootste aantal, maar ten minste honderd armen en militairen hadden gevaccineerd.

## Literatuur

* Gustav Ackermann, Ordensbuch sämtlicher in Europa blühender und erloschener Orden, Annaberg 1855, Verlag Rudolf & Dieterici
* IJ. Botke, Boer en heer

## Externe link

* 100 Jahre Impfgesetz. Katalog zur Ausstellung in der Universitätsbibliothek Gießen (PDF)
* ↑ Canon van de Geneeskunde in Nederland, F.G. Huismans, Reed Business, 2009
* ↑ Google Books
Museummedaille · Erepenning · Medaille van de Maatschappij tot Redding van Drenkelingen · Doggersbank-medaille · Broeder van de Orde van de Nederlandse Leeuw · Antwerpsche Medaille 1832 · Onderscheidingsteken voor Langdurige, Eerlijke en Trouwe Dienst · Eremedaille voor Kunst en Wetenschap · Eremedaille voor Voortvarendheid en Vernuft · De Ruyter-medaille · Regeringsmedaille · Medaille van het Carnegie Heldenfonds · Medaille van Verdienste van het Nederlandse Rode Kruis · Medaille voor trouwe dienst van het Nederlandse Rode Kruis · Erkentelijkheidsmedaille 1940-1945 · Inhuldigingsmedaille 1948 · Herinneringsmedaille Luchtbescherming 1940-1945 · Medaille van de Noord- en Zuid-Hollandsche Redding Maatschappij · Zilveren Anjer · Vrijwilligersmedaille Openbare Orde en Veiligheid · Vaardigheidsmedaille van de Nederlandse Sport Federatie · Inhuldigingsmedaille 1980 · Herinneringsmedaille VN-Vredesoperaties · Herinneringsmedaille Multinationale Vredesoperaties · Herinneringsmedaille Internationale Missies · Huwelijksmedaille 2002 · Herinneringsmedaille Buitenlandse Bezoeken · Marinemedaille · Landmachtmedaille · Marechausseemedaille · Luchtmachtmedaille
Zie ook: Ridderorden en onderscheidingen in Nederland
# Clostera costicomma

Clostera costicomma is een vlinder uit de familie van de tandvlinders (Notodontidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1892 door Hampson.
# Close-up (doorverwijspagina)

Close Up of Close-Up kan verwijzen naar:
* Close-up, foto- of video-opname waarbij het opgenomen object dicht bij het objectief is of lijkt te zijn
* Close-Up (1948), een film van regisseur Jack Donohue
* Close-Up (1990), een film uit 1990 van de Iraanse filmmaker Abbas Kiarostami
* Close Up (1996), een film van Shemie Reut
* Close Up (televisieprogramma), een programma van de AVRO
* Close-Up (tandpasta), een tandpastamerk
* Close Up (televisieserie), een serie biografieën geregisseerd door Martin Saint Charles

## Muziek

* Close Up (band), een Nederlandse rockband
* Close Up (Joey Yung), een album van de Kantonese zanger Joey Yung
* Close-Up (The Kingston Trio), een album van The Kingston Trio
* Close-Up (The Outsiders), een album van de Britse band The Outsiders
* Close-Up (David Sanborn), een album van de saxofonist David Sanborn
* Close Up (Peter Gabriel), een nummer van Peter Gabriel
* Close Up (Cinerama), een nummer van Cinerama
* Close Up (Frou Frou), een nummer van Frou Frou
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Close-up en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Medetera cuspidata

Medetera cuspidata is een vliegensoort uit de familie van de slankpootvliegen (Dolichopodidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1941 door Collin.
# Medetera dichrocera

Medetera dichrocera is een vliegensoort uit de familie van de slankpootvliegen (Dolichopodidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1877 door Kowarz.
# Medetera excellens

Medetera excellens is een vliegensoort uit de familie van de slankpootvliegen (Dolichopodidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1909 door Frey.
# Megapenthes granulosus

Megapenthes granulosus is een keversoort uit de familie kniptorren (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1844 door Melsheimer.
# Spoorlijn 114

Spoorlijn 114 kan verwijzen naar:
* Spoorlijn 114 (België) die Zinnik met Houdeng-Goegnies verbond,
* Spoorlijn 114 (Slowakije) die Kúty met Sudoměřice (Tsjechië) verbindt.
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Spoorlijn 114 en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Maleise honingspeurder

De Maleise honingspeurder (Indicator archipelagicus) is een vogel uit de familie Indicatoridae (Honingspeurders).

## Verspreiding en leefgebied

Deze soort komt voor in Maleisië, Sumatra en Borneo.

## Status

De grootte van de populatie is niet gekwantificeerd maar de soort wordt omschreven als schaars tot zeldzaam. Op de Rode lijst van de IUCN heeft deze soort de status gevoelig.
* 1 2 (en) Maleise honingspeurder op de IUCN Red List of Threatened Species.
# Bahamazanger

De Bahamazanger (Setophaga flavescens, synoniem: Dendroica flavescens) is een zangvogel uit de familie der Parulidae (Amerikaanse zangers).

## Verspreiding en leefgebied

Deze soort is endemisch op de Bahama's, een onafhankelijk land in het Caraïbisch gebied.

## Externe link

* Avibase
* ↑ (en) Bahamazanger op de IUCN Red List of Threatened Species.
# Sibillus Catharinus Kylstra

Sibillus Catharinus Kylstra (Beers, 16 juli 1869 - 1950) was een Nederlands Hervormd predikant en christen-anarchist (Tolstojaan).
Kylstra stond als dominee in Engelum (1894-1897) en Rottevalle (1897-1899). In 1900 richtte hij te Blaricum de Vereniging Internationale Broederschap op met Jacob van Rees, die zelf niet in de kolonie ging wonen. Kylstra was daar bevriend met Anne de Koe en bleef vier jaar in de kolonie wonen.
Nadat in 1903 inwoners van Blaricum de kolonie bestormden nam Kylstra het ambt te Oterleek en later te Sint Jacobiparochie aan van 1908 tot 1913. Hij werd lid van de Blijde-Wereldgroep, begon het vrijzinnig-godsdienstige blad De Wekker en zette zich in voor vrijzinnige hagenpreken. Ook schreef hij diverse brochures.
Later stopte hij met zijn predikantschap en emigreerde in juli 1913 met zijn gezin naar Yakima (11th. Avenue) in de buurt van Portland, Oregon in de Verenigde Staten om daar groente (met name tomaten, mais) te gaan verbouwen/verhandelen.
Kylstra wilde een christen van de daad zijn en zette zich in voor de 'arme Friese heide'.
# Thyreopterus spinipennis

Thyreopterus spinipennis is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1916 door Alluaud.
# Lijst van county's in New Hampshire

De Amerikaanse staat New Hampshire is onderverdeeld in 10 county's.
| County | Inwoners 1 juli 2007 | Hoofdplaats | Inwoners 1 juli 2007 |
| Belknap | 61.048 | Laconia | 16.950 |
| Carroll | 47.380 | Ossipee | 4669 |
| Cheshire | 77.725 | Keene | 22.893 |
| Coös | 32.772 | Lancaster | 1675 |
| Grafton | 85.514 | Haverhill | 4611 |
| Hillsborough | 402.302 | Manchester Nashua | 108.874 86.837 |
| Merrimack | 148.274 | Concord | 42.392 |
| Rockingham | 296.543 | Brentwood | 3904 |
| Strafford | 121.581 | Dover | 28.775 |
| Sullivan | 42.689 | Newport | 4218 |
* ↑ U.S. Census Bureau: Annual Estimates of the Population for Counties: April 1, 2000 to July 1, 2007
* ↑ U.S. Census Bureau: Population Estimates for All Places: 2000 to 2007
Alabama · Alaska · Arizona · Arkansas · Californië · Colorado · Connecticut · Delaware · Florida · Georgia · Hawaï · Idaho · Illinois · Indiana · Iowa · Kansas · Kentucky · Louisiana · Maine · Maryland · Massachusetts · Michigan · Minnesota · Mississippi · Missouri · Montana · Nebraska · Nevada · New Hampshire · New Jersey · New Mexico · New York · North Carolina · North Dakota · Ohio · Oklahoma · Oregon · Pennsylvania · Rhode Island · South Carolina · South Dakota · Tennessee · Texas · Utah · Vermont · Virginia · Washington · West Virginia · Wisconsin · Wyoming
# Babimost (gemeente)

De gemeente Babimost is een stad- en landgemeente in het Poolse woiwodschap Lubusz, in powiat Zielonogórski.
De zetel van de gemeente is in Babimost.
Op 30 juni 2004 telde de gemeente 6506 inwoners.

## Plaatsen in de gemeente

* Babimost
* Nowe Kramsko

## Oppervlakte gegevens

In 2002 bedroeg de totale oppervlakte van gemeente Babimost 92,75 km², waarvan:
* agrarisch gebied: 49%
* bossen: 35%
De gemeente beslaat 5,91% van de totale oppervlakte van de powiat.

## Demografie

Stand op 30 juni 2004:
| Omschrijving | Totaal | Totaal | Vrouwen | Vrouwen | Mannen | Mannen |
| eenheid | aantal | % | aantal | % | aantal | % |
| inwoners | 6383 | 100 | 3275 | 50,3 | 3231 | 49,7 |
| bevolkingsdichtheid (inw./km²) | 70,1 | 70,1 | 35,3 | 35,3 | 34,8 | 34,8 |
In 2002 bedroeg het gemiddelde inkomen per inwoner 1331,86 zł.

## Aangrenzende gemeenten

Kargowa, Siedlec, Sulechów, Szczaniec, Zbąszynek, Zbąszyń
# Baja 1000

De Baja 1000 is een jaarlijks rally-evenement voor auto's en motoren. De rally, over een totale afstand van 1000 mijl, zo'n 1600 kilometer, wordt verreden op het Mexicaanse schiereiland Baja California. De race maakt deel uit van het Desert-racing kampioenschap, waar onder andere ook de Baja 500 en de San Felipe 250 in verreden worden.

## Historie

De race werd voor het eerst verreden op 31 oktober 1967, als de Mexican 1000 Rally. Het parcours begon in Tijuana en eindigde 849 mijl, 1366 kilometer, verder in La Paz. De winnende tijd was 27 uur en 38 minuten, gereden door de Amerikanen Vic Wilson en Ted Mangels in een Meyers buggy.

## Parcours

De rally kent twee afzonderlijke disciplines, point-to-point en de loop-race. De point-to-point race is de totale afstand van 1000 mijl van Ensenada naar La Paz. Hoewel de afstand officieel 1000 mijl is komt het regelmatig voor dat het parcours iets langer of korter is dan deze afstand.
De loop-race is korter dan de point-to-point, met zo'n 830 mijl. De race start en finisht op dezelfde plaats. Traditioneel is dit in Ensenada, maar er zijn in het verleden ook andere startlocaties geweest.

## Deelnemers

Aan de race mogen auto's en motoren deelnemen. Ook hier zijn een aantal categorieën ingedeeld. Zo zijn er bij de auto's klassementen voor buggy's, en zogenaamde Trophy Trucks. Tevens zijn er verschillende categorieën bij zowel de auto's als motoren afgeleid van de maximale cilinderinhoud van de motor.
# Baeoura triquetra

Baeoura triquetra is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Oriëntaals gebied.
# Babugarh

Babugarh is een nagar panchayat (plaats) in het district Hapur van de Indiase staat Uttar Pradesh.

## Demografie

Volgens de Indiase volkstelling van 2001 wonen er 5.938 mensen in Babugarh, waarvan 53% mannelijk en 47% vrouwelijk is. De plaats heeft een alfabetiseringsgraad van 64%.
* ↑ Volkstelling van India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional). Census Commission of India. Gearchiveerd op 16 juni 2004. Geraadpleegd op 20 februari 2013.
# Barankowo

Barankowo is een plaats in het Poolse district Złotowski, woiwodschap Groot-Polen. De plaats maakt deel uit van de gemeente Krajenka en telt 100 inwoners.
# Baranoa

Baranoa is een gemeente in het Colombiaanse departement Atlántico. De gemeente telt 50.261 inwoners (2005).
Baranoa · Barranquilla · Campo de la Cruz · Candelaria · Galapa · Juan de Acosta · Luruaco · Malambo · Manatí · Palmar de Varela · Piojó · Polonuevo · Ponedera · Puerto Colombia · Repelón · Sabanagrande · Sabanalarga · Santa Lucía · Santo Tomás · Soledad · Suan · Tubará · Usiacurí
# Bactra distinctana

Bactra distinctana is een vlinder uit de familie bladrollers (Tortricidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1900 door Paul Mabille.
De soort komt voor in tropisch Afrika.
# Balázs Rothmer

Balázs Rothmer (Kaposvar, 14 april 1978) is een Hongaars voormalig wielrenner.

## Overwinningen

2002
* Nationaal kampioen op de weg
2003
* 3e etappe Ronde van Bretagne
* 2e etappe Ronde van Navarra
Calcaterra · Cavagnis · Celestino · Cipollini · Commesso · Conte · Davidson · Dufaux · Evans · Galletti · Gavazzi · Ludewig · Meier · Mori · Nitsche · Padrnos · Pieri · Pugaci · Sabaliauskas · Sacchi · Savoldelli · Scirea · Secchiari · Spinelli · Wegmann · Barla (stagiair) · Rohtmer (stagiair)
# Banshee (audiospeler)

Banshee is een opensource-mediaspeler, tot 2005 Sonance geheten. Het programma is gebaseerd op Mono en GTK#, waardoor Helix en GStreamer gebruikt worden als multimediaplatform om verschillende mediaformaten te coderen/decoderen, waaronder Ogg Vorbis, MP3 en FLAC. Banshee kan audio afspelen en cd's importeren en ondersteunt vele draagbare mediaspelers waaronder Apples iPod, Android-apparaten, Windows Phone-toestellen en Creatives ZEN-spelers. Andere functies omvatten onder andere Last.fm-integratie, albumhoes downloaden, slimme afspeellijsten en podcast-ondersteuning.

## Plug-ins

Er bestaan vele extensies voor Banshee vanwege de voorziening om extensies te ontwikkelen. Huidige stabiele extensies zijn:
* Audioscrobbler: voegt de mogelijkheid toe om de huidige afgespeelde muziek te rapporteren aan Last.fm
* DAAP-muziekdeling: staat toe om muziekbibliotheken te delen met iTunes en andere DAAP-compatibele muzieksoftware. De huidige versie van Banshee is slechts gedeeltelijk compatibel met iTunes 7, waardoor enkel iTunes Banshee-bibliotheken kan openen, maar niet omgekeerd.
* iPod manager: staat toe om liedjes, video's en albumhoezen over te zetten van- en naar een iPod.
* Metadata zoeker gebruikmakend van Musicbrainz: ontvangt automatisch ontbrekende en extra metadata voor bibliotheek items, waaronder albumhoezen.
* Muziekaanbeveling gebruikmakend van Last.fm: beveelt muziek aan gebaseerd op het huidige afgespeelde muziek.
* Mini-Mode plug-in: biedt een klein venster met minimale bedieningselementen en informatie over een liedje.
* Multimediatoetsen ondersteuning in GNOME: Banshee kan hierdoor bestuurd worden via de multimediaknoppen op een toetsenbord zoals geconfigureerd in GNOME.
* Notificatiegebied pictogram: voegt een pictogram toe in de systeembalk van GNOME.
* Podcasting:staat Banshee toe om in abonneren op podcast feeds, die worden geüpdatet op een regelmatige basis. Er is ook een functie "Zoek new podcasts" dat gebruikmaakt van Podcast Alley.
* Radio: biedt ondersteuning voor streamende internetradiostations.

## Externe link

* (en) banshee.fm
* ↑ Banshee 2.6.2 (18 februari 2014). Gearchiveerd op 2 maart 2014.
* ↑ (en) Banshee rename git commit
* ↑ (en) Synchroniseren
# Bakerinia

Bakerinia is een geslacht van wantsen uit de familie van de Reduviidae (Roofwantsen). Het geslacht werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Kormilev in 1962.

## Soorten

Het genus bevat de volgende soorten:
* Bakerinia acutangula Kormilev, 1962
* Bakerinia granulata Kormilev, 1962
* ↑ Bakerinia Genus Informatie ITIS. ITIS.gov. Geraadpleegd op 10 december 2023.
* ↑ Bakerinia Genus Informatie BioLib. biolib.cz. Geraadpleegd op 10 december 2023.
* ↑ Bakerinia Genus Informatie GBIF. www.gbif.org. Geraadpleegd op 10 december 2023.
# Baroque

De Baroque is een witte druivensoort uit het zuidwesten van Frankrijk.

## Geschiedenis

Dit ras komt uit het departement Landes in het zuidwesten van Frankrijk en zeer waarschijnlijk uit het gebied rond Tursan en Chalosse. Het is nog een redelijk jonge variëteit, want pas in 1894 wordt er voor het eerst melding van gemaakt. Waar de naam vandaan komt, is nog niet te beantwoorden. DNA-onderzoek in de toekomst zal tevens moeten uitwijzen door welke kruising deze druif is ontstaan.

## Kenmerken

Het is een sterke groeier, dus snoeien is een noodzaak. Gevoelig voor droogte en zeker ook voor botrytis. Maar aan de andere kant is het resistent voor echte meeldauw.

## Gebieden

Het aantal hectares waarop deze druif wordt geplant, neemt in de laatste decennia gestaag af en beslaat nu nog maar ruim 100. In vergelijking : in 1960 bedroeg het aantal hectare nog bijna 6.000.

## Synoniemen

* Barake
* Baroca
* Baroke
* Barroque
* Blanc Bordelais
* Bordelais
* Bordelais Blanc
* Bordeleza Zuria
* Boudales
* Bourdales
* Escripet
* Folle
* Muscadelle de Nantes
* Petit Bordelais
* Plant Bordelais
* Sable Blanc
* ↑ vivc.de
# Balanus trigonus

Balanus trigonus is een zeepokkensoort uit de familie van de Balanidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1854 voor het eerst geldig gepubliceerd door Charles Darwin. Het is een steile, kegelvormige zeepok met zes kalkplaatjes en is roze van kleur.

## Verspreiding

Balanus trigonus heeft een brede inheemse verspreiding in de Stille en Indische Oceaan, waaronder Japan, Californië tot Peru, Australië, de Rode Zee en de zuidpunt van Afrika. Deze soort is geïntroduceerd in het hele Atlantische bekken, waar het in 1867 voor het eerst werd geregistreerd in Brazilië. Het wordt nu gevonden aan beide zijden van de Atlantische Oceaan en in de Middellandse Zee. Langs de oostkust van de Verenigde Staten is B. trigonus wijdverbreid van Florida tot Noord-Carolina. Het wordt ook gevonden in de Golf van Mexico, inclusief de kusten van Florida, Louisiana en Texas. Balanus trigonus geeft de voorkeur aan zoute, subtidale leefomgevingen in warm-gematigde, subtropische en tropische zeeën. Het groeit op een breed scala aan harde oppervlakken, waaronder mangroven, rotsen, oesters, krabben, palen, dokken en scheepsrompen.
* ↑ WoRMS (2012). Balanus trigonus Darwin, 1854. Geraadpleegd via: World Register of Marine Species
* ↑ Darwin, C. (1854). A Monograph on the Sub-Class Cirripedia with Figures of All the Species. The Balanidae, (or Sessile Cirripedia); the Verricidae, etc. The Ray Society, London. i-viii + 1-684, pls. 1-30
* ↑ (en) Balanus trigonus, Smithsonian Environmental Research Center's National Estuarine and Marine Exotic Species Information System (NEMESIS). Gearchiveerd op 30 maart 2023.
# Balanus vadaszi

Balanus vadaszi is een zeepokkensoort uit de familie van de Balanidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1949 door Kolosváry.
# Cochylimorpha eberti

Cochylimorpha eberti is een vlinder uit de familie van de bladrollers (Tortricidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1967 door Razowski.
# Stantonia rossa

Stantonia rossa is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de schildwespen (Braconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Braet & Quicke in 2004.
# Maleise gekuifde vuurrugfazant

De Maleise gekuifde vuurrugfazant (Lophura rufa) is een vogel uit de familie fazanten (Phasianidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd als Phasianus ignitus in 1822 gepubliceerd door Stamford Raffles. Het is een door habitatverlies kwetsbaar geworden vogelsoort die voorkomt in Myanmar, Thailand, Maleisië en Indonesië.

## Kenmerken

De haan is 70 cm lang (staart: 24 tot 30 cm) en de hen is 56 tot 57 cm lang (staart: 15-19 cm). Het woord vuur in zijn naam heeft deze vogel te danken aan de oplichtende roodachtige veren op de rug, die zich alleen in het broedseizoen bij het mannetje manifesteren. Van boven is de vogel donker, glanzend blauw. Opvallend is de naakte blauwe washuid rond het oog (ook bij de hen). De uiteinden van de staartveren van de haan zijn wit. De hen is verder overwegend kastanjebruin.

## Verspreiding en leefgebied

De vogel komt voor op het schiereiland Malakka en het noorden en midden van het eiland Sumatra. De leefgebieden van deze vogel liggen in ongerepte, maar ook wel deels uitgekapte, tropische bossen tot 1000 meter boven zeeniveau.

## Status

De grootte van de populatie werd is niet gekwantificeerd. In heuvelland is dit hoen nog plaatselijk algemeen voorkomend, maar het leefgebied wordt aangetast door ontbossing, waarbij natuurlijk bos plaats maakt voor intensief agrarisch gebruikt land en verder de aanleg van infrastructuur. Verder is er stroperij en worden vogels gevangen voor de siervogelhandel. Om deze redenen staat deze soort als kwetsbaar op de Rode Lijst van de IUCN.
* 1 2 3 (en) Maleise gekuifde vuurrugfazant op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ Maleise gekuifde vuurrugfazant. eBird. Gearchiveerd op 28 februari 2023.
# Maleise furie 13 mei 1969

De Maleise furie op 13 mei 1969 waren rassenrellen die plaatsvonden in Kuala Lumpur in Maleisië. Hierbij vermoordden etnische Maleiers Chinezen en Indiërs. Deze rellen betekenden het einde van de politieke carrière van premier Tunku Abdul Rahman, en leidden tot een systematische politiek van bevoordeling van de Maleiers.

## Verkiezingen

De regerende Alliantie van premier Tunku Abdul Rahman leed een gevoelige nederlaag in de verkiezingen in Maleisië voor het Federale Parlement en de deelstaatparlementen op 10 mei 1969. De extremistische Pan-Malayan Islamic Party (PMIP) was een winnaar. Met name de Chinese partij van Tan Siew Sin, die onderdeel uitmaakte van de Alliantie, verloor ten koste van drie progressieve (grotendeels Chinese) partijen. Hierop kondigde Tan Siew Sin aan dat zijn partij geen deel zou uitmaken van een nieuwe regering. Dit zou betekenen dat Tunku Abdul Rahman zijn regering zou moeten herschikken en nieuwe partijen opnemen. Dit werd door de etnische Maleiers beschouwd als een aanslag op hun bevoorrechte positie.

## Geweld

Deze spanning leidde in Kuala Lumpur tot een Maleise furie, waarbij op enkele dagen tijd enkele honderden etnische Chinezen en Indiërs werden vermoord. Ook brandde een deel van de stad af. Officieel vielen er 196 doden maar dit aantal lag waarschijnlijk veel hoger. Het leger, gedomineerd door Maleiers, hield zich grotendeels afzijdig. Ook in de stad Malakka waren er kleinere incidenten. Op 15 mei 1969 werd de noodtoestand afgekondigd en werd het parlement ontbonden. Als reactie gingen Chinezen en Indiërs over tot een boycot van handelszaken en producten van Maleiers.

## Nasleep

Op 17 mei werd een Nationale Operationele Raad met uitgebreide bevoegdheden gevormd. Deze raad werd geleid door vice-premier Abdul Razak Hussein. Enkele honderden leden van de oppositie werden gearresteerd. Er werd een nieuwe regering gevormd door Tunku Abdul Rahman, ook met de Chinese partij, maar zijn positie was verzwakt. Tunku Abdul Rahman, die als te pro-Chinees werd beschouwd, werd in 1970 opgevolgd door Abdul Razak. Als langdurig gevolg werd een politiek van positieve discriminatie van de Maleiers gevoerd in Maleisië (Nieuwe Economische Politiek).
* Winkler Prins jaarboek 1970, p. 220-221