# Hydrocortison

Hydrocortison :
| Merknamen | A-hydrocort, Cortef, Solu-cortef, anderen |
| Andere namen | Cortisol; 11β,17α,21-Trihydroxypregn-4-ene-3,20-dione |
| IUPAC naam ||
| Klinische gegevens ||
| Geneesmiddelengroep | Corticosteroïde; glucocorticoïde; mineralocorticoïde |
| Indicaties | Astma exacerbatie, anafylaxe, angio-oedeem |
| Zwangerschapscategorie | AU: A US: C (Risico niet uitgesloten) |
| Toedieningsroutes | Via de mond (tabletten), intraveneus, plaatselijk, rectaal |
| Defined daily dose | 30 mg |
| Externe links ||
| AHFS/Drugs.com | Systemisch: Monograph Topicaal: Monograph Oog en oor: Monograph |
| MedlinePlus | a682206 |
| Juridische gegevens ||
| Licentie data | US FDA: Hydrocortisone |
| Afleverstatus | AU: S4 (receptplichtig) Voor oraal gebruik. S3(uitsluitend apotheek) voor 1% topicale preparaten. S2(uitsluitend apotheek) voor 0,5% topicale preparaten. UK: POM; OTC voor topicale toediening; US: OTC voor topicale toediening; receptplichtig voor tabletten via de mond, rectaal gebruik en intraveneuze therapie |
| Chemische en fysische gegevens ||
| Formule | C$_{21}$H$_{30}$O$_5$ |
| Moleculaire massa | 362,466 g·mol$^{−1}$ |
| 3D model (JSmol) | Interactive image |
| SMILES ||
| InChI ||
Hydrocortison, ook cortisol genoemd, is een glucocorticoïde hormoon dat door de schors van de bijnieren wordt aangemaakt. Bijnierschorshormoon speelt een rol in de regeling van het vrijmaken en opslaan van glucose, mineralen en zouten in het lichaam, maar ook in de reacties van het immuunsysteem. De concentratie van cortisol in het bloed volgt een biologisch ritme (hoog in de vroege ochtend, geleidelijk afnemend in de loop van de dag). Bij inspanning, ziekte of stress scheidt de bijnierschors grote hoeveelheden af.
Als geneesmiddel wordt hydrocortison gebruikt voor het (tijdelijk of via een stootkuur) onderdrukken van ongewenste ontstekings- en overgevoeligheidsreacties zoals bij thyroïditis, reumatoïde artritis, dermatitis, astma en COPD Substitutietherapie met cortisol wordt toegepast bij mensen met een tekort aan bijnierschorshormoon in het lichaam in het geval van bijnierschorsinsufficiëntie (zoals bij de ziekte van Addison en het adrenogenitaal syndroom) of nadat de bijnieren zijn verwijderd (bijvoorbeeld vanwege de ziekte van Cushing).
Hydrocortison kan in de vorm van tabletten of capsules via de mond worden ingenomen, alsook plaatselijk (topicaal) aan- of ingebracht worden (bijvoorbeeld in zalven of crèmes), of ook via injectie worden toegdiend in weefsels, gewrichten of rechtstreeks in de bloedbaan.
Behandeling met cortisol houdt belangrijke risico's in op bijwerkingen, die mede afhankelijk zijn van dosering, toedieningsvorm, -frekwentie, en -duur. Soms is er sprake van hoofdpijn, duizelig zijn en moeheid. Minder frekwent komt er maag-, darm-, en spierklachten voor, evenals infecties met bacteriën, virussen of schimmelsk, gevoel- en stemmingsveranderingen, diabetes, vochtophoping (oedeem), hartrtmestoornissen, huiduitslag, jeuk, en gewrichtspijn. Bij minder dan 1% komen maagzweer of darmzweer, verhoogde bloeddruk, ernstige psychische klachten, hik of overgevoeligheidsreacties voor.
Bepaalde neveneffecten bij langdurig gebruikt treden soms pas na maanden op, of zelfs nadat de behandeling als werd stopgezet: soms is er gewichtstoename, andere vetverdeling en opgezet gezicht; minder frekwent zijn dunnere huid met sneller blauwe plekken, striae, roodheid, gesprongen adertjes en kleine bloedingen (dikwijls in het gelaat), bijnierschorsdysfunctie, osteoporose, te lage kaliumconcentratie en te veel cholesterol in het bloed, en oogafwijkingen zoals staar en glaucoom; en zeer zelden zijn er slecht genezende wonden, acne, verhoogd transpireren, meer beharing en verkleuringen van de huid, evenals ontseking en scheuren van pezen, impotentie, menstruatiestoornis en ernstige hart-vaataandoening (hartfalen, hartaanval of beroerte). Het is onduidelijk of het bij gebruik veilig is tijdens de zwangerschap.
In ieder geval dient een behandeling met cortisol geleidelijk afgebouwd te worden, en leidt plots stoppen of onderbreken tot belangrijke symptomen.
Hydrocortison werd gepatenteerd in 1936 en goedgekeurd voor medisch gebruik in 1941. Het staat op de lijst van essentiële geneesmiddelen van de Wereldgezondheidsorganisatie.
Het is verkrijgbaar als generiek medicijn.
De groothandelskosten in de ontwikkelingslanden bedragen sinds 2014 ongeveer US$ 0,27 per dag voor de vorm die via de mond wordt ingenomen. In de Verenigde Staten kost het minder dan US$ 25 voor een gemiddelde behandelingsmaand. In 2017 was het het 154e meest voorgeschreven medicijn in de Verenigde Staten met meer dan vier miljoen recepten.