# Rhizodontida

De Rhizodontida zijn een orde van uitgestorven roofzuchtige tetrapodomorfen die bekend zijn uit vele delen van de wereld, van het Givetien tot Pennsylvanien. De vroegst bekende soort leefde ongeveer 377 miljoen jaar geleden, de laatste rond 310 miljoen jaar geleden. Rhizodonten leefden in tropische rivieren en zoetwatermeren en waren de dominante roofdieren van hun tijd. Ze bereikten enorme afmetingen - de grootste bekende soort, Rhizodus hibberti uit Europa en Noord-Amerika, was naar schatting zeven meter lang, waardoor het de grootste bekende zoetwatervis is.

## Naamgeving

De Rhizodontida werden in 1970 als een orde benoemd door Sheila Mahala Andrews en Thomas Stanley Westoll.
De klade is gedefinieerd als de laatste gemeenschappelijke voorouder van de Actinistia en Choanata; en al zijn afstammelingen.

## Beschrijving

De bovenkaak had een marginale rij kleine tanden op de maxilla en premaxilla, middelgrote hoektanden op het ectopterygoïde en de dermopalatine botten en grote slagtanden op de ploegschaarbeenderen en premaxillae. Op de onderkaak waren er marginale tanden op het dentarium, met hoektanden op de drie coronoïden en een enorme slagtand op de symphysiale punt van het dentarium. Blijkbaar draaiden de linker- en rechterkaken bij het bijten naar binnen naar elkaar toe. Dit kan een kinetisch mechanisme zijn geweest om de marginale tanden dieper in de prooi te drukken, teneinde glibberige of worstelende prooien te helpen grijpen.
De romp was langwerpig, met de bekkenvinnen, twee dorsale vinnen en anale vinnen sterk gereduceerd en achteraan geplaatst. De anale en tweede rugvinnen vormden een functioneel deel van de staart. Het zijlijnsysteem was geprononceerd op de schedel en de schoudergordel - bij Strepsodus had de hoofdrompzijlijn ook verschillende nevenlijnen die er parallel aan liepen. Dit hielp rhizodonten waarschijnlijk om prooien te detecteren in de troebele, moerassige omgevingen waar ze leefden.
Rhizodonte buikvinnen zijn alleen bekend van hun externe morfologie, dus niet van verbeende elementen. Ze zijn kleiner dan de borstvinnen en bevinden zich naar de achterkant van het lichaam. In vergelijking met de andere vinnen waren de borstvinnen sterk vergroot. Ze hadden een goed ontwikkeld inwendig skelet omringd door robuuste, grotendeels niet-gesegmenteerde lepidotrichia; de hele vin werd vervolgens bedekt met diep overlappende schubben. Dit veranderde de borstvin in een brede peddel.

## Ecologie

Afgaande op hun anatomie hadden rhizodonten een extreem krachtige beet. Ze gebruikten waarschijnlijk een 'grip and drag'-jachttechniek, waarbij de prooi in een hinderlaag werd gelokt, de slagtanden verzonken om hem vast te zetten, en vervolgens, afhankelijk van de grootte, de prooi ofwel op het oppervlak werd geslagen om hem te bedwingen, of naar een plaats gesleept waar de rhizodont hem kon verscheuren zonder gestoord te worden. Hun prooien omvatten waarschijnlijk grote haaien, longvissen en andere kwastvinnige vissen, en zelfs tetrapoden, omdat alle tetrapoden in die tijd hun eieren nog in het water moesten leggen.

## Fylogenie

Het onderstaande cladogram is gebaseerd op een studie uit 2021 door Clement en collega's:
| Rhizodontida | Hongyu Gooloogongia Barameda Sauripterus Screbinodus Rhizodus Strepsodus |
* ↑ Fossilworks: Rhizodontida. www.fossilworks.org. Geraadpleegd op 14-09-2022.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Rhizodontida op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.