# Laagpakket van St. Geertruid

Het Laagpakket van St. Geertruid, voorheen ook bekend als de Afzettingen van St. Geertruid, is een afzetting uit de Formatie van Beegden (voorheen de Formatie van Sterksel) in de Boven-Noordzee Groep. Het laagpakket werd afgezet door de Westmaas in het vroeg Pleistoceen (Menapien – Bavelien).
De afzetting is vernoemd naar het dorp Sint Geertruid.

## Voorgeschiedenis

Het gebied van de Ardennen en Zuid-Limburg was aan het einde van het Tertiair een schiervlakte waar de Oermaas stroomde.
Door de opheffing van het Ardennen-Rijnlandse-Massief worden de uit het zuiden komende rivieren gedwongen zich in te snijden in het langzaam rijzende gebied. Dit gaat gepaard met sterke erosie in de Ardennen en het zuidelijke gelegen Vogezengebied. Grof gebergtepuin wordt naar Zuid-Limburg getransporteerd en herkent men nu voor het eerst een uit het zuiden komende rivier die de Maas te noemen is.
Het oudste morfologisch herkenbare dal van de Maas strekt zich uit van Luik over Eijsden, Noorbeek, Gulpen, Simpelveld, Kerkrade naar Jülich, waar de Maas uitmondde in de Rijn. Dit is het dal van de Oostmaas. In het noorden wordt dit dal begrensd door een hoge rug die loopt van Hallembaye (Eiland van Hallembaye) naar de hoogte van Banholt (Eiland van Banholt) en de hoogte van Ubachsberg (Eiland van Ubachsberg) bij de Huls. Door de latere doorbraak van de Maas naar het westen zijn grote delen van de noordelijke dalwand verdwenen en zijn alleen de voornoemde punten voor erosie gespaard gebleven. Dit dal is dan verder te volgen langs de oostrand van het Eiland van Ubachsberg naar Waubach. Ten noorden van de Feldbissbreuk, in het dalingsgebied, vervaagt de noordelijke dalwand.
De zuidelijke dalwand wordt gevormd door de zogenoemde gebergterand, een steilrand die de zuidelijke begrenzing vormt van het sedimentatiegebied van de Maas. Deze gebergterand, die tevens de noordrand van de schiervlakte vormt, loopt langs Hoogcruts, Epen, Vijlen en via Orsbach over Duits gebied in de richting van Vetschau ten noorden van Laurensberg.
De opheffing van het gebied ging tevens gepaard met een lichte kanteling naar het noordwesten, waardoor het dal van de Oostmaas steeds hoger kwam te liggen. Na verloop van tijd werd de Maas dan ook gedwongen dit dal te verlaten. De Maas brak toen door de noordelijke dalwand ten westen van Gulpen om zich een weg te banen naar het noorden langs de westelijke flank van het Eiland van Ubachsberg. De afzettingen uit die fase dat de Maas aan twee kanten van het Eiland van Ubachsberg stroomde zijn van het Laagpakket van Simpelveld. De naar het westen verlegde Maas is de Westmaas.

## Het dal van de Westmaas

Aan het einde van het Tiglien heeft de Oostmaas het west-oost gerichte dal verlaten en noordwestelijk van het Hallembaye-Ubachsberg hoog een nieuw dal ingesneden. Dit was het begin van de huidige Westmaas en haar dal.
Door de tijd heeft de Westmaas zich langzaam steeds dieper ingesneden in het landschap. Daarbij vond er op verschillende plekken sedimentatie plaats waarbij onder andere Maasgrind werd afgezet. Door hoge waterstanden werd een deel van die afzettingen weggespoeld, maar een deel bleef op de Maasterrassen achter als restant van de hoger gelegen bedding van de Westmaas.
Op enkele plaatsen is het Laagpakket van St. Geertruid afgezet insnijdend op het oudere Laagpakket van Valkenburg, terwijl het Laagpakket van St. Geertruid lokaal ingesneden wordt door het jongere Laagpakket van St. Pietersberg.

## Afzettingen

Het Laagpakket van St. Geertruid bestaat uit (grof) zand en grof grind, inclusief stenen, keien en rotsblokken die door de Westmaas fluviatiel zijn afgezet. Het heeft een dikte tot ongeveer tien meter en basis van het laagpakket ligt op een hoogte van 115 en 110 meter boven NAP. Het laagpakket is gesitueerd in Zuid-Limburg op de oostelijke Maasdalhellingen.
In de Grindgroeve Savelsbos (boven de Savelsberggroeve) en in een groeve in Diependaal is grind en zand uit het Laagpakket van St. Geertruid gewonnen. In de Julianagroeve bij Cadier en Keer en in de Henkeput, Abri van Rijckholt en Vuursteenmijnen van Rijckholt in het Savelsbos vond de winning plaats in kalksteenlagen, waar bovenop het Laagpakket van St. Geertruid ligt. In de Groeve Spaubeek en de Groeve Nagelbeek vond de winning plaats in de zandlagen onder het Laagpakket van St. Geertruid.
* Een deel van de tekst is afkomstig van Het dal van de Oost-Maas in Zuid-Limburg, P.W. Bosch, 1981, Grondboor & Hamer 35, 95–108, CC BY 3.0 NL
* Een deel van de tekst is afkomstig van Afzettingen van Rijn en Maas in Limburg, W.M. Felder, 1989, Grondboor & Hamer 43, 225–227, CC BY 3.0 NL
* 1 2 3 Laagpakket van St. Geertruid, TNO-GDN, 2021, Stratigrafische Nomenclator van Nederland, TNO – Geologische Dienst Nederland. Gearchiveerd op 25 maart 2023.
* 1 2 3 4 5 6 7 Het dal van de Oost-Maas in Zuid-Limburg, P.W. Bosch, 1981, Grondboor & Hamer 35, 95–108, CC BY 3.0 NL. Gearchiveerd op 5 april 2023.
* 1 2 Afzettingen van Rijn en Maas in Limburg, W.M. Felder, 1989, Grondboor & Hamer 43, 225–227, CC BY 3.0 NL. Gearchiveerd op 17 november 2021.
* 1 2 Bodemkaart van Nederland, Blad 61-62 West en Oost Maastricht-heerlen, 1990
* ↑ Grindgroeve Savelsbos
* ↑ De Henkeput
* ↑ Geologie en geografie van het terrein
* ↑ Informatiebord Geologisch monument zand- en grindgroeve
* ↑ Wat de Maas rond Spaubeek achterliet. Een geologisch ommetje in en om Spaubeek van ca. 13 km. Gearchiveerd op 18 februari 2023.
* ↑ Grind, zand en klei in de provincie Limburg, W.M. Felder, 1989, Grondboor & Hamer 43, 229–247, CC BY 3.0 NL. Gearchiveerd op 28 november 2021.