OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Catacomben van Odessa

De Catacomben van Odessa zijn een ruim tweeduizend kilometer lang ondergronds gangenstelsel onder de stad Odessa in Oekraïne. Er bestaan ongeveer honderdzestig uitgangen, die uitkomen in onder andere kelders of begraafplaatsen.

## Geschiedenis

De gangen zijn voornamelijk ontstaan door het afgraven van kalksteen. In de negentiende eeuw werden de meeste huizen gebouwd met het in de omgeving opgegraven kalksteen. De verlaten mijnen werden later gebruikt en vergroot door smokkelaars. Hierdoor ontstond een enorm doolhof van ondergrondse tunnels. Na de Russische Revolutie in 1917 werd het verboden om onder het centrum van Odessa nog kalksteen te delven. Een klein percentage van de catacomben bestaat uit natuurlijke grotten of werd uitgegraven voor andere doelen zoals riolering.
In de Tweede Wereldoorlog deden de catacomben dienst als schuilplaats voor groepen Sovjet partizanen zoals die onder bevel van V.A. Molodsev. In 1961 werd begonnen met het onderzoeken van de geschiedenis van de partizanenbeweging in de catacomben en het maken van een plattegrond van de ondergrondse gangen.

## Toerisme

Tegenwoordig zijn de catacomben een niet ongevaarlijke toeristische attractie, omdat de catacomben niet geheel in kaart zijn gebracht en de tunnels onveilig zijn. In het verleden zijn er bezoekers de weg kwijt geraakt en overleden aan uitdroging. Slechts een klein gedeelte, dat op twintig meter diepte loopt onder het "Museum of Partisan Glory" in Nerubayske, ten noordwesten van Odessa, is opengesteld voor het publiek.
Er wordt nog steeds kalksteen gewonnen in mijnen in Dofinovka, Byldynka en Fomina Balka in de buurt van Odessa waardoor de catacomben zich nog steeds uitbreiden. De enorme gatenkaas onder de stad maakt het onmogelijk een metro te bouwen onder Odessa.

## Fotogalerij

* Monument voor de partizanen bij de ingang van het museum
* Gebruiksvoorwerpen
* Monument in de catacomben voor doodgeschoten partizaan
* Muurschildering

## Externe link

* Wild Odessa Catacombs Tour
* Odessa Catacombs
* foto's van de catacomben
# Morlaixia contusa

Morlaixia contusa is een rondwormensoort uit de familie van de Diplopeltidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1988 door Vincx & Gourbault.
# Gottfried Diener

Gottfried Diener (Zürich, 1 november 1926 - Engelberg, 26 mei 2015) was een Zwitsers bobsleeremmer. Diener werd in 1954 en 1955 wereldkampioen in de viermansbob. Tijdens de Olympische Winterspelen 1956 won Diener de gouden medaille in de viermansbob. Diener was van 1965 tot en met 1999 voorzitter van de internationale kruisboogschietbond.

## Resultaten

* Wereldkampioenschappen bobsleeën 1954 in Cortina d'Ampezzo 1 in de viermansbob
* Wereldkampioenschappen bobsleeën 1955 in Sankt Moritz 1 in de viermansbob
* Olympische Winterspelen 1956 in Cortina d'Ampezzo in de viermansbob
* (en) Profiel van Gottfried Diener op sports-reference.com (gearchiveerd)
* Wereldkampioenen bobslee in de viermansbob sinds 1930
1924: Scherrer / Neveu / A.Schläppi / H.Schläppi · 1928: Fiske / Tucker / Mason / Gray / Parke · 1932: Fiske / Eagan / Gray / O'Brien · 1936: Musy / Gartmann / Bouvier / Beerli · 1948: Tyler / Martin / Rimkus / D'Amico · 1952: Ostler / Kuhn / Nieberl / Kemser · 1956: Kapus / Diener / Alt / Angst · 1964: V.Emery / Kirby / Anakin / J.Emery · 1968: Monti / De Paolis / Zandonella / Armano · 1972: Wicki / Leutenegger / Camichel / Hubacher · 1976: Nehmer / Babock / Germeshausen / Lehmann · 1980: Nehmer / Musiol / Germeshausen / Gerhardt · 1984: Hoppe / Wetzig / Schauerhammer / Kirchner · 1988: Fasser / Meier / Fässler / Stocker · 1992: Appelt / Schroll / Winkler / Haidacher · 1994: Czudaj / Brannasch / Hampel / Szelig · 1998: Langen / Zimmermann / Jakobs / Hampel · 2002: Lange / Kühn / Kuske / Embach · 2006: Lange / Hoppe / Kuske / Putze · 2010: Holcomb / Mesler / Tomasevicz / Olsen · 2014: Melbārdis / Dreiškens / Vilkaste / Strenga · 2018: Friedrich / Bauer / Grothkopp / Margis · 2022: Friedrich / Margis / Bauer / Schüller
# Great Western Greenway

De Great Western Greenway is een fiets- en wandelroute in County Mayo in Ierland. Ze volgt de baan van een voormalige spoorweg.
Het pad is vrijwel vrij van autoverkeer. De route is 42 kilometer lang en loopt van Westport naar Achill, langs Clew Bay. Aan de route liggen de plaatsen Newport en Mulranny. De route volgt het traject van de voormalige spoorlijn tussen Westport en Achill. Vanaf 1894 werd de spoorlijn aangelegd om de economische ontwikkeling van het gebied te stimuleren. In 1937 werd de lijn weer gesloten voor personenvervoer, omdat wegverkeer concurrerender was. Vanaf 2010 werd het traject geschikt gemaakt voor gebruik door fietsers en wandelaars. Vanwege de aanleg als spoorlijn zijn er geen steile hellingen. De hele route is verhard of half verhard uitgevoerd.
# Marco Kunz

Marco Maarten Christiaan Kunz (Delft, 25 mei 1970) is een voormalig Nederlands waterpolospeler.
Marco Kunz nam eenmaal deel aan de Olympische Spelen, in 1996. Hij eindigde met het Nederlands team op de tiende plaats. Kunz kwam tijdens zijn sportloopbaan uit voor DZV uit Delft, VZC Veenendaal en AZ&PC uit Amersfoort.
Momenteel is hij actief in de jeugdafdeling van VZC.
Arie van de Bunt · Gert de Groot · Arno Havenga · Koos Issard · Bas de Jong · Niels van der Kolk · Marco Kunz · Harry van der Meer · Hans Nieuwenburg · Joeri Stoffels · Eelco Uri · Wyco de Vries
# Proterops borneoensis

Proterops borneoensis is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de schildwespen (Braconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Szepligeti in 1902.
# Gunungapi Wetar

Gunungapi Wetar is een stratovulkaan in de Bandazee, nabij het Indonesische eiland Wetar in de provincie Molukken. De hoogte van de vulkaan is slechts 282 meter boven zeeniveau, maar meet vanaf de zeebodem meer dan 5000 meter. Gunungapi betekent letterlijk vuurberg. De enige historisch bekende erupties waren in 1512 en 1699.
# Acleris caliginosana

Acleris caliginosana is een vlinder uit de familie van de bladrollers (Tortricidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1863 door Walker.
# Cepora fora

Cepora fora is een vlindersoort uit de familie van de Pieridae (witjes), onderfamilie Pierinae.
Cepora fora werd in 1897 beschreven door Fruhstorfer.
# Monument voor het Légion d'Honneur

Het Monument voor het Légion d'Honneur (Mémorial de la Légion d'honneur) is een monument in de tot het departement Pas-de-Calais behorende plaats Wimereux.

## Geschiedenis

Op deze plek werden in 1804 de eerste erekruisen van het Légion d'Honneur door Napoleon Bonaparte uitgereikt. Het monument werd opgericht in 1809, maar het betrof toen een eenvoudige marmeren plaquette op een gemetselde muur.
In 1815 werd het monument vernield door de ultraroyalisten, om in 1830 opnieuw in ere te worden hersteld.
In 1856 werd het monument, op last van Napoleon III, van een korte obelisk voorzien, die zich bevindt op de plaats waar in 1804 de troon van Napoleon zou hebben gestaan.
# Graham Numa

Graham Numa (19 augustus 1954) is een Papoea-Nieuw-Guinees voormalig windsurfer.

## Resultaten
### Olympische Zomerspelen

| Jaar | Plaats | Resultaten |
| 1988 | Seoel | 44e Division II |
| 1992 | Barcelona | 43e Lechner |
* (en) Profiel van Graham Numa op olympedia.org
* (en) profiel van Graham Numa op isaf.net
# Marktstraat (Wormerveer)

De Marktstraat is een winkelstraat in het centrum van het Nederlandse dorp Wormerveer gemeente Zaanstad. De Marktstraat loopt van de Zaanweg en Noordeinde (met daarachter de Zaan) tot de Doctor Kortewegstraat, Transvaalstraat en de Paul Krugerstraat waar de straat in overgaat. Zijstraten van de Marktstraat zijn de Krommenieërweg, Dick Laanplein en de Steijnstraat. De straat is ongeveer 320 meter lang.

## Historie

De Marktstraat heeft een aantal rijksmonumenten waaronder twee gebouwen van de voormalige chocoladefabriek "Pette-Boon" op nummer 66A en op de hoek van Dick Laanplein 1 en de Marktstraat. Ook stond op de Marktstraat 4 ooit een rooms-katholieke kerk "O.L. Vrouw Geboorte" uit 1764. Nadat de kerk werd gesloopt, werd daar rond 1915 een nieuwe kerk voor neergezet die is ontworpen door J. Stuyt.

## Rijksmonumenten

* Voormalige chocoladefabriek "Pette-Boon" aan de Marktstraat 66A (rijksmonument)
* Voormalige chocolandefabriek "Pette-Boon" hoek Dick Laanplein 1 en de Marktstraat
Externe links
* Historische Vereniging Wormerveer hvwormerveer.nl
Noten
* ↑ Rooms Katholieke Kerk "O.L. Vrouw Geboorte" aan de Marktstraat 4 te Wormerveer - reliwiki.nl
Billitonkade · Dubbelebuurt · Franklinstraat · Hennepad · Lassiestraat · Marktstraat · Noordeinde · Stationsweg · Zaandijkerweg · Zaanweg
# Pseudaulonium mexicanum

Pseudaulonium mexicanum is een keversoort uit de familie somberkevers (Zopheridae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1984 gepubliceerd door Roger Dajoz.
# Gunungbatu

Gunungbatu kan verwijzen naar:
* Gunungbatu (Bodeh), een bestuurslaag in Indonesië
* Gunungbatu (Bogor Barat), een bestuurslaag in Indonesië
* Gunungbatu (Cilograng), een bestuurslaag in Indonesië
* Gunungbatu (Ciracap), een bestuurslaag in Indonesië
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Gunungbatu en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Acleris chloroma

Acleris chloroma is een vlinder uit de familie bladrollers (Tortricidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1993 door Razowski.
De soort komt voor in tropisch Afrika.
# Centraal Instituut voor Hogere Tibetaanse Studies

Het Centraal Instituut voor Hogere Tibetaanse Studies (CIHTS) is een Tibetaanse universiteit die werd opgericht in 1967 in Dharamsala, India. Het instituut werd opgericht door de premier van India, Jawaharlal Nehru, in overleg met de veertiende dalai lama Tenzin Gyatso, met als doel Tibetaanse jongeren in ballingschap te onderwijzen in Dharamsala en de aangrenzende Himalaya-regio.
Oorspronkelijk was het instituut een dependance van de Sampurnanand Sanskriet-universiteit in Benares. In de jaren '70 verkreeg het instituut na een kwaliteitsbeoordeling de autonome status onder het Indiase Departement van Cultuur van het Ministerie van Onderwijs, waardoor het voor 100% wordt gefinancierd door de Indiase regering.
Op 5 april 1988 kreeg de universiteit de status van Deemed University De belangrijkste studierichtingen zijn Tibetologie, Boeddhologie en Himalaya-studies.

## Bekende studenten

* Lobsang Nyima Päl Sangpo, 100e ganden tripa
# Morebilus diversus

Morebilus diversus is een spinnensoort uit de familie Trochanteriidae. De soort komt voor in het noorden van Australië.
# Graham Priest

Graham Priest (Londen, 1948) is filosoof en logicus en professor aan de Universiteit van Melbourne. Hij is bekend door zijn werk op het gebied van logica en daarbij in het bijzonder de niet-klassieke logica.
Priest heeft aan belangrijke opstellen over paraconsistente logica bijgedragen. Invloedrijk was in het bijzonder zijn opstel What is so bad about contradictions? (1998), waarin hij argumenteert dat uit een tegenspraak niet om het even wat volgt (dus niet ex contradictione sequitur quod libet). Er zijn voorbeelden uit de natuurkunde of het rechtsysteem waarin men tegenspraken op de koop toe neemt, omdat er anders veel ingewikkelder verklaringen of regelingen voor nodig zouden zijn om ze op te lossen. Daaruit volgt weliswaar een zekere onbepaaldheid, maar geenszins alles. Door deze opvatting heeft hij zich met verschillende alternatieve logica's beziggehouden en onder andere een boek over niet-klassieke logica geschreven.

## Publicaties (selectie)

* Logic. A very short introduction. Oxford University Press 2000.
* 'What is so bad about contradictions'. In: The law of non-contradiction. Blz. 23 - 40 ,Oxford University Press 2004 herdruk 2011. Eerder in Journal of Philosophy 95, 1998.
* An introduction to non-classical logic. From if to is. Cambridge 2008.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Graham Priest op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
# Marktstad

Een marktstad was in de middeleeuwen in Europa een stad die marktrechten had. Deze rechten konden worden gegund door de persoon of organisatie die de bestuursmacht over het betreffende gebied had. Dat was veelal een zogenaamde leenheer die gebruiksrechten over het gebied had gekregen van de eigenaar, bijvoorbeeld een vorst of de kerk, en in ruil daarvoor bepaalde verplichtingen op zich had genomen. De inkomsten gingen grotendeels naar de heren. Zo kreeg Eindhoven in 1232 marktrechten van de Hertog van Brabant, tegelijk met de stadsrechten. Enige van de eerste plaatsen in de Lage Landen die onder het leenstelsel markrechten kregen waren Oldenzaal (1049) en Stavoren (1061).
Ook in oudere tijden, onder andere heersers met een ander bestuursstelsel, kon een plaats markrechten krijgen. Zo kregen onder de Romeinen de toenmalige nederzettingen Nijmegen, Voorburg en vermoedelijk Heerlen in de tweede en derde eeuw marktrechten naar Romeins recht. In Europa komen markt- en stadsrechten voornamelijk voor in gebieden waar de Romeinse bestuursstructuur was verdwenen na de volksverhuizingen van de late oudheid.
Op een middeleeuwse week- of dagmarkt kwamen verkopers veelal uit de omgeving met vee, land- en tuinbouwproducten en producten van nijverheid, voornamelijk benodigd voor de dagelijkse bedrijvigheid of het gebruik. De heer kon verplicht stellen dat bewoners rondom een marktstad hun producten alleen op de betreffende markt mochten aanbieden, of alleen burgers van een stad mochten er handel drijven. De mensen kwamen ook van ver, zo is in Helmond bij opgravingen ter hoogte van de veestraat een middeleeuws muntje uit Venetië gevonden. Jaarmarkten boden veelal producten aan die men minder vaak kocht, daar werd ook door handelaren ingekocht die hun waren dan weer elders op jaarmarkten aanboden.
Door de manier waarop een markt was georganiseerd, de voorschriften waaraan kopers en verkopers zich moesten houden en het toezicht dat werd uitgeoefend, kon marktvertrouwen gewonnen worden en de stad als marktstad een goede naam krijgen. Dit is overgeleverd van bijvoorbeeld Leiden en Leuven. In sommige gevallen was de markt bekend tot ver buiten de grenzen. Ook de bescherming van aan- en afvoerroutes tegen rovers speelden een belangrijke rol.
Als een plaats ophield met het organiseren van markten, maar nog marktrechten had, kon ze de titel van marktstad blijven voeren. Onder het leenstelsel droegen plaatsen zonder stadsrechten in de Lage Landen wel de naam (markt)vlek of vrijheid, in Duitsland Flecken (Noord-Duitsland) en Wigbold (Westfalen).
De naam marktstad wordt in lossere zin nog steeds gebruikt voor steden waar producten uit de omgeving worden verhandeld en voor steden die ooit bekendstonden om deze functie. Vroegere marktsteden zijn soms te herkennen aan hun naam, zoals in Engeland Market Drayton, Market Harborough, Chipping Norton en Chipping Sodbury ('chipping' is afgeleid van een Saksisch werkwoord dat 'kopen' betekent) en in Duitsland Markt Berolzheim en Marktbergel.
# Prothoracibidion

Prothoracibidion is een kevergeslacht uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1960 door Martins.

## Soorten

Prothoracibidion omvat de volgende soorten:
* Prothoracibidion flavozonatum Martins, 1960
* Prothoracibidion plicatithorax Martins, 1960
* Prothoracibidion xanthopterum Martins, 1962
* ↑ (fr) Tavakilian, G. (auteur) & Chevillotte, H. (software) (2012) Base de données Titan sur les Cerambycidés ou Longicornes. (bezocht 30 januari 2014)
# Grooveshark

Grooveshark was een website die muziek als streaming media aanbood.
Op 30 september 2014 deed een Amerikaanse rechter uitspraak in een zaak tegen Grooveshark. Hieruit bleek dat het bedrijf op grote schaal inbreuk heeft gemaakt op auteursrechten door opzettelijk auteursrechtelijk beschermd materiaal online te plaatsen.
Grooveshark was een dienst van de Escape Media Group Inc. (EMG). EMG werd opgericht in maart 2006 door drie studenten van de Universiteit van Florida. In het begin van 2007 werd er een betaversie van Grooveshark gelanceerd. Grooveshark was toen een website waar mensen muziek konden kopen.
In december 2007 had EMG ongeveer 40 mensen in dienst. In 2008 stopte EMG de betaalde muziekdownloadservice en werd het een gratis muziekstreamingdienst zoals Pandora en Last.fm.
Als onderdeel van een schikking tussen EMG en drie platenmaatschappijen, Universal Music Group, Sony Music Entertainment, en Warner Music Group, is de website van Grooveshark op 30 april 2015 inactief gemaakt en zijn alle intellectuele eigendomsrechten overgedragen aan de drie platenmaatschappijen.
# Nicolaas van der Veken

Nicolaas van der Veken (Mechelen, 1637 - Mechelen, 1709) was een Brabants beeldhouwer. Nicolaas van der Veken was een beeldhouwer-scuplteur. Hij was de broer van Lambertus van der Veken..

## Carrière

Nicolaas van der Veken studeerde bij Maximiliaan Labbé en Lucas Faydherbe en werd meester-beeldhouwer in de Mechelse Sint-Lucasgilde in 1662.

## Werken van Van der Veken

Zijn meest bekende werken zijn biechtstoelen zoals in Sint-Pieters-en-Pauluskerk (Mechelen) 1683-1684, Sint-Janskerk (Mechelen) 1692 en de Sint-Katelijnekerk in houtsculptuur. Hij beeldhouwde ook in steen. Hij werd bekend voor de verfijnde Christus als een bezorgd mens, die hij maakte voor de Sint-Romboutskathedraal (1688). In eik maakte hij een beeld voor het Klooster van de Zusters Apostelinnen in Antwerpen (begin 1690).
Zijn kleine ivoren kruisbeelden met verfijnde Christusfiguren laten de invloed zien van Lucas Faydherbe.
* De Heilige Drievuldigheid met de christene slaven (1680) in de Sint-Janskerk te Mechelen
* De Heilige Drievuldigheid met de christene slaven (detail)
* Biechtstoel in de Sint-Janskerk
* Sint-Jozef en Jezus als kind

## Boeken

Volgende boeken beschrijven het leven en werk van Nicolaas Van Der Veken:
* "Nicolas van der Veken sculpteur malinois du XVIle siècle" - C. Poupeye
* "Les frères Van Der Veken" – F. Donnet
* "Nieuwe biografische gegevens over Nicolaas Van Der Veken, Mechels beeldsnijder (1637-1709)" – J. en R. Maes-Barthelemy
* "Drie onbekende beelden van Nicolaes Van Der Veken (1637-1709)" – J. Jansen
* ↑ Stamboom
* Biografisch Portaal: 07073652
* International Standard Name Identifier: 0000 0000 7998 1358
* Library of Congress Control Number: nr2002023288
* Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen: 113524374
* RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis: 206736
* Union List of Artist Names: 500110676
* Virtual International Authority File: 59018625
* WorldCat (via VIAF): 59018625
# Cerceris bellona

Cerceris bellona is een vliesvleugelig insect uit de familie van de graafwespen (Crabronidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1914 door Mercet.
# Monthyon

Monthyon is een gemeente in het Franse departement Seine-et-Marne (regio Île-de-France) en telt 1337 inwoners (1999). De plaats maakt deel uit van het arrondissement Meaux.

## Geografie

De oppervlakte van Monthyon bedraagt 12,1 km², de bevolkingsdichtheid is 110,5 inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Monthyon met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie

Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).
# Zuivelfabriek Concordia

Zuivelfabriek Concordia kan verwijzen naar:
* Zuivelfabriek Concordia (Alkmaar)
* Zuivelfabriek Concordia (Berkhout)
* Zuivelfabriek Concordia (Birdaard)
* Zuivelfabriek Concordia (Bornerbroek)
* Zuivelfabriek Concordia (Ede) (Wageningen)
* Zuivelfabriek Concordia (Hilvarenbeek)
* Zuivelfabriek Concordia (Koudum)
* Zuivelfabriek Concordia (Nieuw-Schoonebeek)
* Zuivelfabriek Concordia (Oudendijk)
* Zuivelfabriek Concordia (Wamel)
* Zuivelfabriek Concordia (Well)
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Zuivelfabriek Concordia en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Graszaadstengelgalmug

De graszaadstengelgalmug (Mayetiola schoberi) is een muggensoort uit de familie van de galmuggen (Cecidomyiidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1958 door Barnes.
# Pseudolarentia cryptospilata

Pseudolarentia cryptospilata is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1863 door Walker.
# Grote bruine valk

De grote bruine valk (Falco berigora), ook bekend onder de naam haviksvalk, is een middelgrote valk uit het Australaziatisch gebied. De soortaanduiding berigora is afgeleid van de naam die de Aborigines aan de vogel gaven.

## Kenmerken

De grote bruine valk heeft een lengte van 41 tot 51 cm en een spanwijdte van 88 tot 115 cm. Net zoals bij veel andere valkensoorten is het vrouwtje groter dan het mannetje (seksueel dimorfisme). Het verenkleed komt in een aantal vormen voor tussen roodbruin en donkerbruin, waarbij echter geen onderscheid naar geslacht valt te maken. De snavel en de poten zijn bij alle vogels blauwgrijs. De soort maakt opvallend veel geluid. Hun luide en schorre kreten doen denken aan het geluid van papegaaien.

## Leefwijze

De soort wordt vaak waargenomen terwijl hij op de uitkijk zit op hekken, elektriciteitsmasten of dode bomen. Van daaruit jaagt hij op een veelheid aan prooien, zoals kleine zoogdieren, vogels, reptielen en insecten, die hij op de grond vangt. De grote bruine valk heeft echter een uitgebreider jachtrepertoire. Zo vangt hij ook voedsel door snel en laag over de grond te vliegen, of door reptielen en insecten te voet op te jagen. De soort staat er ook om bekend prooi van andere roofvogels af te pakken (kleptoparasitisme) en nesten leeg te roven. Ten slotte volgt de vogel natuurbranden en landbouwwerktuigen om vluchtende dieren te grijpen. De soort komt meestal alleen of in paren voor, maar als er veel voedsel voorhanden is, bijvoorbeeld een sprinkhanenzwerm, worden groepen van wel 50 vogels gevormd.

## Voortplanting

Zijn eieren legt de grote bruine valk in een oude nest van een andere roofvogel of kraaiachtige. Het legsel bestaat uit 2 tot 3 eieren, die in 33 dagen worden uitgebroed. Na 36 tot 42 dagen vliegen de jongen uit.

## Verspreiding en leefgebied

De grote bruine valk komt voor in heel Australië, waar hij samen met de Australische torenvalk de meest voorkomende roofvogel is. De soort is daarnaast te vinden op Nieuw-Guinea. De habitat van de grote bruine valk bestaat uit open terrein, zoals grasland, landbouwgrond en savanne.
Er worden twee ondersoorten onderscheiden:
* F. b. novaeguineae (AB Meyer, 1849): Nieuw-Guinea.
* F. b. berigora Vigors & Horsfield, 1827: Australië (incl. Tasmanië).

## Afbeeldingen

* Illustratie van John Gould
* close-up van de kop
* tijdens de vlucht
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Brown Falcon op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Habichtfalke op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* BirdLife international.
* Global Raptor Information Network. Gearchiveerd op 19 februari 2022.
* ↑ (en) Grote bruine valk op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ (en) Gill F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2023. IOC World Bird List (v13.2).