OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tipula (Acutipula) oryx

Tipula (Acutipula) oryx is een tweevleugelige uit de familie langpootmuggen (Tipulidae). De soort komt voor in het Afrotropisch gebied.
# Tipula (Pterelachisus) mutiloides

Tipula (Pterelachisus) mutiloides is een tweevleugelige uit de familie langpootmuggen (Tipulidae). De soort komt voor in het Palearctisch gebied.
# Tmarus cinerascens

Tmarus cinerascens is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de krabspinnen (Thomisidae).
Het dier behoort tot het geslacht Tmarus. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1876 door Ludwig Carl Christian Koch.
# Tipula depressiloba

Tipula depressiloba is een tweevleugelige uit de familie langpootmuggen (Tipulidae). De soort komt voor in het Palearctisch gebied.
# Tmesisternus canofasciatus

Tmesisternus canofasciatus is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1927 door Aurivillius.
# Tmesisternus convexus

Tmesisternus convexus is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1984 door Gressitt.
# Tmesisternus breuningi

Tmesisternus breuningi is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1950 door Gilmour.
# Tobias Tal

Tobias Tal (Amsterdam, 16 juni 1847 - Den Haag, 24 oktober 1898) was een Nederlandse opperrabbijn.

## Leven en werk

Tal was een zoon van Zadok Tobias Tal en van Roosje Salomon Rubens. Uit zijn huwelijk met Karolina Wormser werd zoon opperrabbijn Justus Tal geboren. Karolina was een van de 11 kinderen van Baruch Wormser, de voorman van de neo-orthodoxie uit Karlsruhe en zwager van de grote Duitse rabbijn Jacob Ettlinger.
Tal studeerde in Amsterdam aan het Nederlands Israëlietisch Seminarium onder Joseph Hirsch Dünner. Hij was directeur van een aantal scholen tot hij in 1874 werd geïnstalleerd als rabbijn van de Nederlands-Israëlietische Hoofdsynagoge in Amsterdam. In 1881 werd Tal benoemd tot opperrabbijn van het ressort Gelderland. Hij bekleedde dit ambt tot hij in 1895 als opperrabbijn in Den Haag werd geïnstalleerd. Lion Wagenaar was in Gelderland zijn opvolger, hij was tevens zijn zwager, getrouwd met zijn schoonzuster Helena Wormser. Opperrabbijn S.J.S. Hirsch van Zwolle was met een nichtje, Betty Wormser, van Helena en Karolina Wormser, getrouwd. Een andere zuster was getrouwd met een broer van hun aller leraar Joseph Hirsch Dünner. Tal was enige tijd opperrabbijn a.i. voor de ressorten Utrecht en Zeeland.
Hij had diverse nevenfuncties en was onder meer voorzitter van de Vereeniging voor Joodsche Letterkunde en Geschiedenis. Hij publiceerde diverse geschriften over het jodendom en was onder andere redacteur van het tijdschrift 'Choreb' (vanaf 1886). Hij werd in 1887 benoemd tot lid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde in Leiden. Zijn laatste brochure Oranjebloesems, uit de gedenkbladen van Neerlands Israel, gaat over de verhouding tussen de Nederlandse joden en het koningshuis.
Tal overleed in 1898 op 51-jarige leeftijd. Hij werd begraven op de Joodse begraafplaats in Den Haag. Sinds 1903 was Abraham van Loen in Den Haag zijn opvolger.
* ↑ Joods Historisch Museum: Tal, Tobias
# Tiger Express (La Mer de Sable)

Tiger Express is een stalen wildemuis-achtbaan van het model Wilde Maus (Compact Park) in het Franse attractiepark La Mer de sable. Tot eind 2010 stond de achtbaan onder de naam Flying Dutchman Goldmine in het Nederlandse attractiepark Walibi Holland.

## Algemene informatie

Tiger Express is ontworpen en gebouwd door het Duitse bedrijf MACK Rides. De achtbaan heeft een capaciteit van 1120 bezoekers per uur. Er zijn tien losse karretjes en in elk karretje kunnen vier personen. Door de plaatsing van de wielen heeft de bezoeker het gevoel dat het karretje tijdens de rit van het spoor losraakt. De achtbaan is in 2000 in opdracht van Six Flags gebouwd, en werd eind 2010 afgebroken en verplaatst naar La Mer de sable.

## Trivia

* In Movie Park Germany staat een exact gelijke achtbaan.

## Galerij

* Flying Dutchman Goldmine in Walibi Holland
* Flying Dutchman Goldmine baanverloop
* ↑ Mack Wild Mouse (compact park) op RCDB
Afbeeldingen · Lijst van attracties
# Tomoderus bigibbosus

Tomoderus bigibbosus is een keversoort uit de familie snoerhalskevers (Anthicidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1995 door Uhman.
# Tomapoderopsis flaviceps

Tomapoderopsis flaviceps is een keversoort uit de familie bladrolkevers (Attelabidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1890 gepubliceerd door Jules Desbrochers des Loges.
# Tom Poes en de brombollen

Tom Poes en de brombollen is een verhaal uit de serie ballonstrips van Tom Poes. Het werd voor het eerst gepubliceerd in het weekblad Donald Duck, van nr. 51-1956 tot en met nr.10-1957. Het verscheen als album in 1977 bij uitgeverij Oberon.

## Samenvatting

De dwerg Kwetal heeft muzikale zwevende bollen uitgevonden, om daar de inwoners van Rommeldam mee op te vrolijken. Helaas leiden ze ook tot chaos in de stad, maar zijn bedoeling is goed. Maar als professor Sickbock de uitvinding op veel grotere schaal gaat namaken, heeft die daar geen goede bedoelingen mee. Tom Poes en Heer Bommel zorgen uiteindelijk ervoor dat de geleerde zijn eigen fabriek opblaast. Hij komt zelf in een bol vast te zitten. Daarmee is het gevaar geweken.
# Timoclea imbricata

Timoclea imbricata is een tweekleppigensoort uit de familie van de Veneridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1853 door G.B. Sowerby II.
# Timoclea hypopta

Timoclea hypopta is een tweekleppigensoort uit de familie van de Veneridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1899 door Sturany.
# Tipula (Microtipula) quadricollis

Tipula (Microtipula) quadricollis is een tweevleugelige uit de familie langpootmuggen (Tipulidae). De soort komt voor in het Neotropisch gebied.
# Tipula (Microtipula) pritchardi pritchardi

Tipula (Microtipula) pritchardi pritchardi is een ondersoort van de tweevleugelige Tipula (Microtipula) pritchardi uit de familie langpootmuggen (Tipulidae). De ondersoort komt voor in het Neotropisch gebied.
# Topojan

Topojan is een plaats en voormalige gemeente in de stad (bashkia) Kukës in de prefectuur Kukës in Albanië. Sinds de gemeentelijke herindeling van 2015 doet Topojan dienst als deelgemeente en is het een bestuurseenheid zonder verdere bestuurlijke bevoegdheden. De plaats telde bij de census van 2011 1753 inwoners.
# Touch (The Supremes)

"Touch" is een onsuccesvolle single van de Motown groep The Supremes. Het was de tweede single van het gelijknamige album, maar behaalde met zijn sobere #71 positie niet het succes wat zijn voorganger, "Nathan Jones", wel had gekend. Het zijn Jean Terrell en Mary Wilson die lead in het nummer zingen. Hiermee is "Touch" de eerste single waarop Wilson leadzangeres is. Later zou dit ook nog gebeuren op nummers als "Floy Joy" en "Automatically Sunshine". Het nummer is onder andere gecoverd door mede-Motown acts The Originals en The Jackson 5.

## Bezetting

* Lead: Jean Terrell en Mary Wilson
* Achtergrondzangeressen: Cindy Birdsong, Mary Wilson en Jean Terrell
* Instrumentatie: The Funk Brothers
* Schrijvers: Frank Wilson en Pamela Sawyer
* Productie: Frank Wilson
# Toxorhina (Toxorhina) polytricha

Toxorhina (Toxorhina) polytricha is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Neotropisch gebied.
# Toxorhina (Toxorhina) ochreata

Toxorhina (Toxorhina) ochreata is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Oriëntaals gebied.
# Tony Visconti

Anthony Visconti (Brooklyn (New York), 24 april 1944) is een Amerikaanse muzikant en muziekproducer. In zijn beginperiode musiceerde hij soms nog mee op de achtergrond. Zijn bekendste werk is de begeleiding van David Bowie, vanaf 1969 tot aan diens overlijden in 2016 werken zij samen. Hij produceerde daarnaast ook Moody Blues, T. Rex, Mary Hopkin, Thin Lizzy, Ralph McTell, Sparks, Hugh Cornwell, Gentle Giant, Boomtown Rats, Hazel O'Connor, Zaine Griff, Adam Ant, The Stranglers, Richard Barone, Manic Street Preachers, Kristeen Young en Morrissey.

## Begin

Zijn eerste muzieklessen kreeg hij van zijn vader; Visconti leerde ukelele te bespelen. Tijdens zijn puberteit ging hij spelen in een brassband en wel op de tuba en later als contrabassist in een orkest. Daarna vond hij de gitaar om rock-'n-roll te spelen in de band Ricardo and the Latineers. De bandjes volgden elkaar snel op en hij had zijn arsenaal uitgebreid met basgitaar. Zijn eerste succesje was de single Long Hair, opgenomen samen met zijn vrouw Siegrid (Tony and Siegrid); het is dan 1966. Het bleef bij dat succesje en Visconti zag in, dat hij niet verder kwam in die business.

## Productie

In 1968 ontmoette Viscconti producer Denny Cordell, die hem vroeg hem te helpen bij de opnamen van de elpee van jazzzanger Georgie Fame. Visconti verhuisde daarvoor naar Londen en daar zou hij 30 jaar lang blijven. Dan dienden de bands zich aan. Allereerst Badfinger (toen nog The Iveys) voor hun debuutalbum Maybe Tomorrow, als snel gevolgd door T. Rex. Hij produceerde een aantal albums voor Strawbs. Met Bowie, T. Rex (7 albums), Marc Bolan en Strawbs (4 albums) was zijn werkboekje aardig gevuld. Zelf speelde hij gitaar op het in 1969 verschenen debuutalbum van Joe Cocker, With a Little Help from My Friends.
Ook in 1970 probeerde Visconti het nog even als muzikant op de basgitaar. Met Mick Ronson, Bowie en slagwerker John Cambridge startte hij de band Hype. Eén muziekalbum was het resultaat.
Eind jaren 80 produceerde hij twee albums van de Moody Blues (The Other Side of Life en Sur la Mer), waarbij Muziekkrant OOR hem weinig vernieuwing toedichtte. Samen met Justin Hayward schreef hij muziek voor de sciencefictionserie Star Cops. De opmerking van OOR bereikte het buitenland niet, want zijn productieportefeuille bleef druk bezet. Niet alleen bands uit vervlogen tijden gebruikten hem als producer, ook nieuwe bands wisten hem te vinden, zoals de The Dandy Warhols in 2003.

## Privé

In 1971 kwam zijn huwelijk met Siegrid tot een eind; hij trouwde Mary Hopkin (1971-1981), waaruit twee kinderen kwamen: Morgan en Jessica. Daarna leefde hij samen met Kim Coe en van 1989 tot 2000 was hij getrouwd met May Pang (voorheen een geliefde van John Lennon), twee kinderen kwamen daaruit voort: Sebastian en Lara. In 2007 verscheen zijn autobiografie

## Literatuur

* Tony Visconti - The Autobiography: Bowie, Bolan and the Brooklyn Boy, Harper Collins, 2007, ISBN 978-0007229444

## Externe link

* Tony Visconti ook voor een lijst van zijn producties
# Tony Wegas

Tony Wegas (Oberschützen, 3 mei 1965) is een Oostenrijkse zanger. Zijn wortels liggen in Hongarije.
Hij vertegenwoordigde Oostenrijk op het Eurovisiesongfestival 1992 in Malmö met het lied Zusammen geh'n en werd tiende. Een jaar later nam hij opnieuw deel, dit keer met Maria Magdalena waarmee hij als veertiende eindigde. Tony is getrouwd met Sabine Petzl, met wie hij een zoontje heeft.
1957: Bob Martin · 1958: Liane Augustin · 1959: Ferry Graf · 1960: Harry Winter · 1961: Jimmy Makulis · 1962: Eleonore Schwarz · 1963: Carmela Corren · 1964: Udo Jürgens · 1965: Udo Jürgens · 1966: Udo Jürgens · 1967: Peter Horton · 1968: Karel Gott · 1971: Marianne Mendt · 1972: Milestones · 1976: Waterloo & Robinson · 1977: Schmetterlinge · 1978: Springtime · 1979: Christina Simon · 1980: Blue Danube · 1981: Marty Brem · 1982: Mess · 1983: Westend · 1984: Anita · 1985: Gary Lux · 1986: Timna Brauer · 1987: Gary Lux · 1988: Wilfried · 1989: Thomas Forstner · 1990: Simone · 1991: Thomas Forstner · 1992: Tony Wegas · 1993: Tony Wegas · 1994: Petra Frey · 1995: Stella Jones · 1996: George Nussbaumer · 1997: Bettina Soriat · 1999: Bobbie Singer · 2000: The Rounder Girls · 2002: Manuel Ortega · 2003: Alf Poier · 2004: Tie Break · 2005: Global Kryner · 2007: Eric Papilaya · 2011: Nadine Beiler · 2012: Trackshittaz · 2013: Natália Kelly · 2014: Conchita Wurst · 2015: The Makemakes · 2016: Zoë · 2017: Nathan Trent · 2018: Cesár Sampson · 2019: PÆNDA · 2021: Vincent Bueno · 2022: LUM!X feat. Pia Maria · 2023: Teya & Salena · 2024: Kaleen
* Gemeinsame Normdatei: 122758072
* International Standard Name Identifier: 0000 0000 1607 3037
* MusicBrainz: 220c3ad0-0e64-49bd-a55e-3b1cab91524b
* Virtual International Authority File: 27961701
* WorldCat (via VIAF): 27961701
# Toledonia seguenzae

Toledonia seguenzae is een slakkensoort uit de familie van de Diaphanidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1886 door Watson.
# Toledonia striata

Toledonia striata is een slakkensoort uit de familie van de Diaphanidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1912 door Thiele.
# Trachatinolaimus radulatus

Trachatinolaimus radulatus is een rondwormensoort. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1963 door Andrássy.
# Trachea altivolans

Trachea altivolans is een vlinder uit de familie van de uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1911 door Schaus.
# Trachinus lineolatus

Trachinus lineolatus is een straalvinnige vissensoort uit de familie van pietermannen (Trachinidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1885 door Fischer.
* ↑ (en) Trachinus lineolatus op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ (en) Trachinus lineolatus. FishBase. Ed. Rainer Froese and Daniel Pauly. 10 2011 version. N.p.: FishBase, 2011.
# Klíny

Klíny, Duits: Göhren, is een gemeente in het noord westen van Tsjechië tegen de grens met Duitsland aan. Klíny telde 185 inwoners in 2024.
Bečov · Bělušice · Braňany · Brandov · Český Jiřetín · Havraň · Hora Svaté Kateřiny · Horní Jiřetín · Klíny · Korozluky · Lišnice · Litvínov · Lom · Louka u Litvínova · Lužice · Malé Březno · Mariánské Radčice · Meziboří · Most · Nová Ves v Horách · Obrnice · Patokryje · Polerady · Skršín · Volevčice · Želenice
# Boudoir

Een boudoir [budwˈaːr] was een in de achttiende eeuw vooral in Frankrijk populair, meestal elegant ingericht vertrek, waarin de vrouw des huizes zich kon terugtrekken. Oorspronkelijk was het boudoir de ruimte gelegen naast de slaapkamer van de vrouw, waarin zij zich kon wassen en kleden. In die zin was het boudoir het vrouwelijke equivalent van het mannelijke kabinet.
Het woord is afgeleid van het Franse bouder, dat "pruilen, mokken" betekent. Letterlijk vertaald betekent het dan ook zoveel als "pruilkamer".
Het boudoir heeft een sterk erotische connotatie. In 1795 schreef Markies de Sade zijn erotische werk La Philosophie dans le boudoir ou Les instituteurs immoraux over de defloratie van het vijftienjarige meisje Eugénie. Over Napoleon gaat het verhaal dat hij eens – schielijk een boudoir binnengeschoten – de woorden sprak: Ik ben hier niet gekomen om een toespraak te houden.

## Andere betekenissen

* In de schilderkunst wordt met de term boudoirstijl de bevallige rococostijl als die van schilders als François Boucher aangeduid.
* Boudoir is ook de naam van een parfum van de Engelse modeontwerpster Vivienne Westwood.
* Het koekje dat in het Nederlands "lange vinger" heet, wordt in het Frans ook wel boudoir genoemd.
# Psorodonotus davisi

Psorodonotus davisi is een rechtvleugelig insect uit de familie sabelsprinkhanen (Tettigoniidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1956 door Karabag.
# Coleophora betulivora

Coleophora betulivora is een vlinder uit de familie van de kokermotten (Coleophoridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1946 door McDunnough.
# Zelaya (Nicaragua)

Zelaya (ook bekend als Mosquito) was tussen 1900 en 1986 een departement van Nicaragua, vernoemd naar president José Santos Zelaya. Het besloeg ongeveer de oostelijke helft van het land en had in Bluefields zijn hoofdstad.
In 1900 werd Nicaragua in tien departementen ingedeeld; een van hen was Zelaya. In 1957 werd het uiterste zuiden van Zelaya, samen met een deel van het departement Chontales, een apart departement: Río San Juan.
De grondwet van 1986 kondigde het Handvest van Autonomie voor Zelaya af, met name voor de Miskito-indianen. Het departement werd in twee autonome regio's verdeeld: Región Autónoma del Atlántico Norte en Región Autónoma del Atlántico Sur. Het Handvest is grotendeels gebaseerd op het Spaanse bestuurlijke model: de autonome regio's worden bestuurd door een gouverneur en een regionale raad. Defensie, buitenlandse zaken en dergelijke zijn de verantwoordelijkheid van de centrale overheid in Managua.
Boaco · Carazo · Chinandega · Chontales · Estelí · Granada · Jinotega · León · Madriz · Managua · Masaya · Matagalpa · Nueva Segovia · Rivas · Río San Juan Autonome regio's: Región Autónoma de la Costa Caribe Norte · Región Autónoma de la Costa Caribe Sur
# Zelandotipula zamorae

Zelandotipula zamorae is een tweevleugelige uit de familie langpootmuggen (Tipulidae). De soort komt voor in het Neotropisch gebied.
# Zelaphycus

Zelaphycus is een geslacht van vliesvleugeligen uit de familie Encyrtidae. De wetenschappelijke naam van dit geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1988 door Noyes.

## Soorten

Het geslacht Zelaphycus is monotypisch en omvat slechts de volgende soort:
* Zelaphycus aspidioti (Tachikawa & Valentine, 1969)
* Noyes, J.S. (2012). Universal Chalcidoidea Database. World Wide Web electronic publication. http://www.nhm.ac.uk/chalcidoids. Version as of June 2012
# Zelateur

Een zelateur (vrouwelijk: zelatrice) is een activist, ijveraar of propagandist.
In het bijzonder – en vrijwel uitsluitend – wordt of werd deze term gebruikt voor een lid van een rooms-katholieke broederschap of een soortgelijke organisatie, zoals een Lourdesvereniging. Zo sprak men bijvoorbeeld van het Corps Zelateurs van het Apostolaat des Gebeds.
Deze leken zetten zich als zelateur of zelatrice vrijwillig in voor de broederschap door het innen van contributies, het werven van leden en donateurs, en de persoon vervulde vaak de functie van contactadres, waar men zich bijvoorbeeld voor een activiteit kon aanmelden.
De beloning van de zelateurs en zelatrices was geheel immaterieel van aard. In een publicatie uit het begin van de 20e eeuw werd dit duidelijk gemaakt:
    Elken dag bidden al de bewoners van al onze kloosters, over heel de wereld verspreid, driemaal tot de Lieve Vrouwe van Jezus’ Heilig Hart, dat zij haar macht van voorspraak op Jezus’ Heilig Hart moge aanwenden om over U, (zelateurs en zelatricen), te doen neerdalen alle schatten van liefde en barmhartigheid, van licht en zaligheid, die daarin zijn opgesloten.

## Externe bron

* Publicatie van een congregatie, o.m. over zelateurs en zelatricen
# Zuidelijke halmboktor

De zuidelijke halmboktor (Calamobius filum) is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1790 door Rossi.
# Zuid-Korea op de Olympische Winterspelen 1976

Tijdens de Olympische Winterspelen van 1976, die in Innsbruck (Oostenrijk) werden gehouden, nam Zuid-Korea voor de zevende keer deel.

## Deelnemers en resultaten
### Kunstrijden

| Olympiër | Discipline | Resultaat | Prestatie |
| Yun Hyo-jin | vrouwen | 17e | pc. 158,0; 159,6 punten |

### Schaatsen

| Olympiër | Discipline | Resultaat | Prestatie |
| Lee Young-ha | 500 m (m) | 22e | 41,08 (+1,91) |
| Lee Young-ha | 1000 m (m) | 15e | 1.22,88 (+3,56) |
| Lee Young-ha | 1500 m (m) | 18e | 2.05,25 (+5,87) |
| Lee Young-ha | 5000 m (m) | 11e | 7.44,21 (+19,73) |
| Lee Nam-soon | 500 m (v) | 25e | 46,33 (+3,57) |
| Lee Nam-soon | 1000 m (v) | 25e | 1.35,58 (+7,15) |
| Lee Nam-soon | 1500 m (v) | 25e | 2.26,24 (+9,66) |
| Lee Nam-soon | 3000 m (v) | 24e | 5.08,34 (+23,15) |
* (de) (en) (fr) (ru) Organisationskomitee der XII. Olympischen Winterspiele Innsbruck 1976 (1976). XII. Olympische Winterspiele Innsbruck 1976; Endbericht. OffsetBuchdruckGassler, Innsbruck.. Dit is het officiële rapport van de Olympische Winterspelen van 1976; digitaal beschikbaar op de site van de LA84 foundation; deel 1 en deel 2.
* (en) Details op Olympics at Sports-Reference.com
* (en) Medailledatabase van het Internationaal Olympisch Comité
Andorra · Argentinië · Australië · België · Bondsrepubliek Duitsland · Bulgarije · Canada · Chili · Duitse Democratische Republiek · Finland · Frankrijk · Griekenland · Groot-Brittannië · Hongarije · IJsland · Iran · Italië · Japan · Joegoslavië · Libanon · Liechtenstein · Nederland · Nieuw-Zeeland · Noorwegen · Oostenrijk · Polen · Roemenië · San Marino · Sovjet-Unie · Spanje · Taiwan · Tsjecho-Slowakije · Turkije · Verenigde Staten · Zuid-Korea · Zweden · Zwitserland
# Ziekte van Hartnup

De ziekte van Hartnup is een pellagra-achtige ziekte met (door zonlicht geactiveerd) gepigmenteerd eczeem en neurologische aandoeningen die voor een deel veroorzaakt worden door afbraakproducten van tryptofaan. Het is een autosomaal recessieve aandoening die niet langer is opgenomen in neonatale screeningprogramma voor pasgeborenen. Deze ziekte komt ongeveer evenveel voor als fenylketonurie.

## Pathogenese

Bij de ziekte van Hartnup is het transportmechanisme waarmee neutrale aminozuren over de celmembraan worden getransporteerd defect. Dit defect komt dan voor in alle lichaamscellen. Eventuele problemen zijn het eerst te verwachten bij organen met cellen die veel neutrale aminozuren transporteren. In praktijk gaat het vooral om de darm en de nier. De nier is slecht in staat de neutrale aminozuren te resorberen uit de voorurine waardoor deze aminozuren in te grote hoeveelheden in de urine kunnen komen. In de darm blijven deze aminozuren achter in het lumen, wat aanleiding geeft tot vorming van indolverbindingen door in de darm aanwezige bacteriën.
Het afwijkende gen dat deze ziekte veroorzaakt ligt op chromosoom 5, de overerving verloopt autosomaal recessief. Het lichaam is in staat de meeste aminozuren zelf aan te maken, op een klein aantal essentiële aminozuren na. Het neutrale essentiële aminozuur tryptofaan is de voorloper van niacine, dat de voorloper is van nicotinamide dat deel uitmaakt van NAD+. Meestal vertonen patiënten die in het bezit zijn van het defecte gen geen symptomen.

## Symptomen

Als er symptomen zijn van deze ziekte worden die meestal voor het eerst gezien bij kinderen tussen drie en tien jaar oud. Ze komen deels overeen met pellagra dat wordt veroorzaakt door een tekort aan nicotinamide. Verder treden soms neurologische en psychiatrische stoornissen op.

## Behandeling

De behandeling bestaat uit het aanvullen van de tekorten aangezien het nog niet mogelijk is om het gendefect te herstellen. Dagelijks nicotinamidetabletten en een dieet dat veel eiwit bevat, geeft verlichting van de symptomen. Blootstelling aan zonlicht kan de ziekte verergeren. De ziekte is bekend sinds 1956, toen zij in Londen werd vastgesteld bij de familie Hartnup.
* ↑ Leflot-Soetemans, C. & Leflot, G. (1975). Standaard Geneeskundig woordboek Frans-Nederlands. Antwerpen-Amsterdam: Standaard Uitgeverij.
* ↑ Everdingen, J.J.E. van, Eerenbeemt, A.M.M. van den (2012). Pinkhof Geneeskundig woordenboek (12de druk). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.
# Ziekte van Jessner

Ziekte van Jessner ook wel benign lymphocytic infiltration of the skin en 'infiltratio lymphocytica' genoemd, is een goedaardige huidaandoening. Er zijn rode papels in het gezicht of op de rug, soms elders op de romp of op de armen. De papels zijn soms ringvormig. Het oppervlak van de huid is niet veranderd. De plekken jeuken soms. Het is niet zeker of de Ziekte van Jessner een aparte ziekte is, of misschien een soort lupus tumidus (bepaalde vorm van cutane lupus erythematodes) of wellicht een premaligne vorm van cutaan T-cellymfoom.
Bij histologisch onderzoek zijn er infiltraten van lymfocyten gelegen rond de bloedvaten, zowel diep als oppervlakkig. Behandeling kan geprobeerd worden met lokale dermatocorticosteroiden of hydroxychloroquine.

## Externe link

* Patiëntenfolder Huidarts.com