# Regeringscommissaris (Nederland)

Een regeringscommissaris is een functionaris belast met een speciale taak namens de regering vanwege expertise of ervaring die deze persoon heeft. Dat kan zijn de voorbereiding van wetgeving, het als deskundige bijstaan van bewindslieden bij de parlementaire behandeling van wetgeving, maar ook het vervullen van bijzondere opdrachten zoals het leiding geven aan een herstructurering van de sector waarin de regeringscommissaris is benoemd.
Zo was er tijdens de Eerste Wereldoorlog een regeringscommissaris voor de Belgische vluchtelingen, was er in de jaren vijftig een regeringscommissaris voor Indonesische zaken en voor het militaire hulpprogramma en was er lange tijd een regeringscommissaris voor de omroep. Die functionaris zag toe op naleving van de Omroepwet en later van de Mediawet.

## Achtergrond
### In het provinciaal en gemeentelijk bestuur

Artikel 132 van de Nederlandse Grondwet zegt in lid 5:
   Bij de wet kunnen met afwijking van de artikelen 125 en 127 voorzieningen worden getroffen voor het geval het bestuur van een provincie of een gemeente zijn taken grovelijk verwaarloost.
In de 20e eeuw is dit wetsartikel (of zijn voorganger) driemaal gebruikt om een gemeente tot de orde te roepen. In twee gevallen kreeg de burgemeester de bevoegdheid om de gemeenteraad opzij te zetten en namens de regering orde op zaken te stellen; in Opsterland werd een nieuwe burgemeester met vergaande bevoegdheden benoemd. Hoewel die titel in de Grondwet niet voorkomt, werden deze burgemeesters door iedereen regeringscommissaris genoemd. Daarnaast werd in 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland, een verordening ingesteld die het Duitse bestuur de bevoegdheid gaf om een burgemeester uit diens functie te ontheffen en een regeringscommissaris aan te stellen.
Tijdens de Duitse bezetting van Nederland werd de functie van regeringscommissaris anders ingevuld dan nu. NSB-regeringscommissarissen werden niet op basis van het Nederlandse staatsrecht geïnstalleerd, maar op basis van een verordening die Hitler uitgevaardigd had die het Duitse bestuur de bevoegdheid gaf om een burgemeester uit diens functie te ontheffen en een regeringscommissaris aan te stellen. Deze regeringscommisarrissen zijn niet vergelijkbaar met de andere door het Nederlandse kabinet aangestelde regeringscommissarissen.

## Lijst

Overzicht aangestelde regeringscommissarissen voor lokaal/regionaal niveau :
| Naam | Lokale overheid | Begindatum | Einddatum |
| Leonardus Antonius Lightenvelt | Limburg | 1848 | 1848 |
| Jan Hayo Nannenga | Beerta | 1934 | 1935 |
| Edward Voûte | Amsterdam | 1941 | augustus 1941 |
| Cornelis van Ravenswaay | Zaandam | 1941 | augustus 1941 |
| Ernst von Bönninghausen | Hilversum | 1941 | augustus 1941 |
| Simon Plekker | Haarlem | 1941 | augustus 1941 |
| George Marinus Cornelis Ort | Maassluis | 1941 | augustus 1941 |
| Jochum Falkena | Opsterland | 1946 | 1947 |
| Harm Tuin | Finsterwolde | 1951 | 1953 |
| Marcolino Franco | Sint Eustatius | 7 februari 2018 | 15 februari 2020 |
| Marnix van Rij | Sint Eustatius | 15 februari 2020 | 18 april 2021 |
| Alida Francis | Sint Eustatius | 22 juni 2021 | Heden |
Overzicht aangestelde regeringscommissarissen :
| Naam | Onderwerp | Begindatum | Einddatum |
| Charles Ruijs de Beerenbrouck | Vluchtelingen in Noord-Brabant en Zeeland | 8 oktober 1914 | 16 mei 1918 |
| J.P.A. Wilhelm | Vluchtelingen in Noord-Brabant en Zeeland | 16 mei 1918 | 22 oktober 1920 |
| Eduard Meijers | Het Nieuw Burgerlijk Wetboek | 1947 | 1954 |
| Wim van den Berge | Belastingen | 5 november 1956 | 27 mei 1959 |
| Jan Drion | Boeken 1 en 2 van het Nieuw Burgerlijk Wetboek | 1 november 1955 | 1 maart 1964 |
| Johan Beyen | Duitse aangelegenheden | 15 maart 1957 | 1 januari 1958 |
| Gerard Langemeijer | Boek 3 van het Nieuw Burgerlijk Wetboek | 1 mei 1964 | 1 mei 1976 |
| Klaas Wiersma | Boek 4 van het Nieuw Burgerlijk Wetboek | 1964 | 1969 |
| Jacob Beekhuis | Boek 5 van het Nieuw Burgerlijk Wetboek | 1 mei 1964 | 1 november 1972 |
| Kees Postumus | Wetenschappelijk onderwijs | 2 november 1967 | 15 september 1972 |
| David Simons | Herziening van de Grondwet | 16 oktober 1971 | 17 februari 1983 |
| Jim Polak | Herziening van de politiewetgeving | 1971 | 1977 |
| Wouter Snijders | Boeken 3, 5 en 6 van het Nieuw Burgerlijk Wetboek | 1971 | 1 maart 1995 |
| Hans Schadee | Boek 8 van het Nieuw Burgerlijk Wetboek | 1976 | 1988 |
| Herman Tjeenk Willink | Reorganisatie van de rijksdienst | 1 februari 1982 | 1 oktober 1986 |
| Michiel Scheltema | Algemene regels bestuursrecht | 1 september 1983 | 8 februari 2019 |
| Ernst Hirsch Ballin | Toetsing van wetgevingsprojecten | 1 september 1987 | 7 november 1989 |
| Tijn Kortmann | Toetsing van wetgevingsprojecten | 15 maart 1990 | 1994 |
| Niek van Lingen | Auteursrecht (toezichthouder BUMA en stichting Thuiskopie) | 1 januari 1991 | 1 april 2003 |
| Jan Brinkhof | Boek 9 van het Burgerlijk Wetboek (rechten van intellectueel eigendom) | 25 februari 1994 | 1996 |
| Pieter Neleman | Boeken 7, 8 en 10 van het Nieuw Burgerlijk Wetboek | 1 maart 1995 | 1 maart 2007 |
| Steven van Eijck | Jeugd- en jongerenbeleid | 16 december 2003 | 1 augustus 2006 |
| Wim Kuijken | Deltaprogramma (bekend als 'Deltacommissaris') | 1 februari 2010 | 1 december 2018 |
| Fred Hammerstein | Digitalisering van het burgerlijk procesrecht | juli 2013 | juli 2016 |
| Bas Eenhoorn | Digitale overheid (bekend als 'Digicommissaris') | 1 augustus 2014 | 17 januari 2018 |
| Peter Glas | Deltaprogramma (bekend als 'Deltacommissaris') | 1 januari 2019 | Heden |
| Rabin Baldewsingh | Aanpak Discriminatie en Racisme (bekend als 'NCDR') | 15 oktober 2021 | Heden |
| Arre Zuurmond | Informatiehuishouding | 1 januari 2022 | Heden |
| Mariëtte Hamer | Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld | 1 april 2022 | Heden |

## Trivia

* In 2003 is overwogen in Delfzijl een regeringscommissaris aan te stellen, in een periode van ruzies en bestuurlijke schandalen. Ook in Maasdriel, in 2011, werd de inzet van een regeringscommissaris door minister Donner overwogen, vanwege een verziekte bestuurscultuur.

## Bronvermelding

Dit artikel of een eerdere versie ervan is (gedeeltelijk) afgesplitst vanaf een ander artikel op de Nederlandstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie deze pagina voor de bewerkingsgeschiedenis.
* ↑ Regeringscommissaris. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* 1 2 Verordening 36/1941, zie: Peter Romijn, Burgemeesters in oorlogstijd, "De burgemeester als regeringscommissaris"
* ↑ Sanne Riezebos, Regeringscommissarissen. Platform Overheid (17 juli 2017). Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Geschiedenis van de gemeente Beerta
* ↑ Over de geschiedenis van Finsterwolde (gearchiveerd)
* ↑ Marianne Braun, De regeringscommissaris in Finsterwolde, SUA, Amsterdam, 1975
* ↑ De regeringscommissaris van Finsterwolde
* ↑ Besluit houdende de benoeming van de regeringscommissaris voor het openbaar lichaam Sint Eustatius
* ↑ Mike Franco vertrekt van St. Eustatius, Antilliaans Dagblad, 24 januari 2020
* ↑ Ministerie van Algemene Zaken, Benoeming regeringscommissaris en plaatsvervanger Sint Eustatius - Nieuwsbericht - Rijksoverheid.nl. www.rijksoverheid.nl (18 juni 2021). Gearchiveerd op 28 mei 2023. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ BHIC. www.bhic.nlarchievenoverzicht. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ DE REE Archiefsystemen BV, Op 12 November 1914 aanvaarde overste J.P.A. Wilhelm de taak van Regeringscommissaris van het voorlopige vluchtoord te Hontenisse, doch werd reeds een maand later belast met de inrichting van het definitieve vluchtoord in de gemeente Uden, terwijl hij te. www.archieven.nl. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Prof.Mr. E.M. Meijers. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Dr. W.H. (Wim) van den Berge. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Prof.Mr. J. (Jan) Drion. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Mr. J.W. (Johan) Beyen. www.parlement.com. Geraadpleegd op 27 september 2022.
* ↑ Prof.Mr. G.E. (Gerard) Langemeijer. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Dr. K. (Klaas) Wiersma. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Dr. J.H. Beekhuis. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Prof.Dr. K. (Kees) Posthumus. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Prof.Dr. D. (David) Simons. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Mr. J.M. (Jim) Polak. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Prof.Mr. W. (Wouter) Snijders. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Prof.Mr. H. (Hans) Schadee. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Ministerie van Algemene Zaken, Mr. H.D. Tjeenk Willink - Regering - Rijksoverheid.nl. www.rijksoverheid.nl (2 januari 2013). Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Dr. M. (Michiel) Scheltema. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Dossier Opsporing. retro.nrc.nl. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Schutgens, Roel, Sillen, Joost (april). In memorian Tijn Kortmann. ArsAequi 2016
* ↑ Ministerie van Justitie, Benoeming tot regeringscommissaris ’Stichting De Thuiskopie’. zoek.officielebekendmakingen.nl. Geraadpleegd op 27 september 2022.
* ↑ Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Vaststellingsbesluit selectielijst neerslag handelingen beleidsterrein Auteursrecht periode (1912) 1945–2000 (Minister van Justitie). wetten.overheid.nl. Geraadpleegd op 27 september 2022.
* ↑ Ministerie van Justitie, Benoeming tot regeringscommissaris ’Vereniging BUMA’. zoek.officielebekendmakingen.nl. Geraadpleegd op 27 september 2022.
* ↑ Tweede Kamer der Staten-Generaal, Rijksbegroting Justitie 1995; Brief minister over de inhoud van Boek 9 van het Burgerlijk Wetboek (rechten van intellectuele eigendom). zoek.officielebekendmakingen.nl. Geraadpleegd op 27 september 2022.
* ↑ Ministerie van Justitie, Benoeming mr. P. Neleman tot regeringscommissaris voor Nieuw Burgerlijke Wetboek. zoek.officielebekendmakingen.nl. Geraadpleegd op 27 september 2022.
* ↑ Mr. P. (Pieter) Neleman. www.parlement.com. Geraadpleegd op 27 september 2022.
* ↑ Dr. S.R.A. (Steven) van Eijck. www.parlement.com. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ https://www.parlement.com/id/vg09lm01tbr7/w_j_wim_kuijken
* ↑ Tweede Kamer der Staten-Generaal, Rechtsstaat en Rechtsorde; Brief regering; Programma Kwaliteit en Innovatie rechtspraak. zoek.officielebekendmakingen.nl (11 juni 2013). Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Kamerbrief over het besluit van het kabinet om een Nationaal Commissaris Digitale Overheid in te stellen
* ↑ Taken van de Digicommissaris
* ↑ Elka Helmers, Digicommissaris draagt stokje over aan Staatssecretaris Knops. Digitale Overheid (29 januari 2018). Gearchiveerd op 26 september 2022. Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Deltacommissaris Peter Glas - Deltaprogramma. www.deltaprogramma.nl (24 november 2014). Geraadpleegd op 26 september 2022.
* ↑ Oud-wethouder Den Haag wordt eerste nationale coördinator tegen discriminatie. NU (29 september 2021). Geraadpleegd op 18 oktober 2022.
* ↑ Dr. A. (Arre) Zuurmond. Parlement.com. Geraadpleegd op 6 juli 2022.
* ↑ Drs. M.I. (Mariëtte) Hamer. Parlement.com. Geraadpleegd op 6 juli 2022.
* ↑ Plaatsing Regeringscommissaris in Delfzijl door Remkes overwogen, 2 februari 2003
* ↑ Donner zet zo nodig politiek Maasdriel buitenspel, 12 februari 2011