OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# GreenLight Laser-therapie

GreenLight Laser-therapie is een aanvulling op de minimaal invasieve technieken bij de behandeling van benigne prostaathyperplasie (BPH).

## Doel

Doel van de behandeling is bij (oudere) mannen een door BPH veroorzaakte obstructie (vernauwing van de plasbuis) van de urinestroom in de prostaat op te heffen.

## Therapie

De therapie is een minder voor de patiënt belastende ingreep dan een TURP en de uitvoering ervan is voorbehouden aan een uroloog. Deze behandeling houdt in dat door middel van een dunne, lichtgeleidende draad, die door middel van een cystoscoop wordt ingebracht in de plasbuis van de patiënt, een krachtige laserstraal wordt gericht op de delen van de prostaat die de normale doorstroming van urine belemmeren en door middel van vaporisatie deze delen van het weefsel, te verwijderen. Deze behandeling, die ongeveer een uur in beslag neemt, is voor de patiënt minder belastend dan de reguliere methode, doordat deze veel minder risico's op bijwerkingen oplevert en een korter ziekenhuisverblijf nodig is. De behandeling is een operatieve ingreep en vindt plaats onder verdoving in de operatiekamer van een ziekenhuis. Door de kleine werkschacht is er een veel kleinere kans op beschadigingen in de overige delen van de plasbuis. Het verblijf in het ziekenhuis is slechts nodig om te herstellen van de narcose.

## Werking

Voor de behandeling wordt gebruikgemaakt van GreenLight Laser PVP (Photoselective Vaporization of the Prostate). Het GreenLight-apparaat levert een pulserende, krachtige laserstraal, waardoor het weefsel verdampt en de bloedvaten dichtschroeien. De spoelvloeistof, die hierbij wordt gebruikt, bestaat uit een isotone zoutoplossing in steriel water, waardoor het TUR-syndroom wordt vermeden.

## Behandelcentra

In Nederland was het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft het eerste behandelcentrum die deze therapie toe kon passen. Slechts een klein aantal ziekenhuizen en klinieken voert deze behandelmethode uit.

## Externe link

* GreenLight Laser
* ↑ Bijwerkingen zoals bloedverlies, watervergiftiging door voortdurende spoelingen, napijn.
* ↑ Deze verdoving vindt plaats door middel van een ruggenprik of door algehele narcose.
# Body Varial

Een Body Varial is een skateboardtruc. Het houdt in dat het skateboard op zijn plek blijft en de skateboarder los van het skateboard een halve draai maakt in de lucht en met de voeten verkeerd om terug op het skateboard landt. Deze kan ook met hele draai uitgevoerd worden, dan wordt het een 360° Body Varial genoemd.

## Combinatie

Een body varial kan ook in combinatie gedaan worden met andere trucs, zoals flip trucs. Als men het skateboard een kickflip laat draaien, en zelf een halve draai maakt terwijl het skateboard op zijn plek blijft, wordt het een kickflip body varial genoemd. Deze truc staat ook wel bekend als Sex Change. Als een body varial met een heelflip gecombineerd wordt, staat het ook bekend als Disco Flip.

## Objecten

Deze truc kan ook gedaan worden over/onder een object door. Als men het skateboard onder een object door laat rijden, en er zelf met een halve draai overheen gaat, wordt dit een Hippie Twist genoemd. Tevens kan deze natuurlijk ook met een hele draai uitgevoerd worden, dan zou het een 360° Hippie Twist heten.
# Meioneta parva

Meioneta parva is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de hangmatspinnen (Linyphiidae).
Het dier behoort tot het geslacht Meioneta. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1896 door Nathan Banks.
# Elisabethpark (Halle)

Het Elisabethpark is een park in de Vlaams-Brabantse stad Halle.
Het park is aangelegd langs de Zenne en op de voormalige stadsomwalling van Halle. Een wandelpad loopt door dit park en het noordelijker gelegen Albertpark.
Dit park werd in 2015 opgeknapt en het heeft vooral een recreatieve functie voor kinderen.
# Ralph Peña

Ralph Raymond Peña (Jarbidge (Nevada), 24 februari 1927 - Mexico-Stad, 20 mei 1969) was een Amerikaanse jazzcontrabassist.

## Biografie

Peña speelde eerst baritonhoorn en tuba, voordat hij wisselde naar de contrabas. Nog op jeugdige leeftijd speelde hij van 1942 tot 1945 professioneel bij Jerry Austin. Terwijl hij het college in San Francisco bezocht, verwierf hij zich in het westcoast-jazz-circuit een naam en speelde hij o.a. met Art Pepper, Vido Musso, Cal Tjader (1950), Billy May (1951/52), Barney Kessel (1953 tot 1955), Charlie Barnet, Stan Getz en Shorty Rogers (1955/1956). In 1955 was hij medeoprichter van de formatie Shelly Manne & His Men. Hij werd ook bekend als lid van het trio van Jimmy Giuffre (met Jim Hall, waartoe hij van 1956 tot 1957 behoorde. Daarna speelde Giuffre met de trombonist Bob Brookmeyer). Peña verliet Giuffre's Three, omdat hij getrouwd was en afscheid nam van het tournee-leven. Daarnaast speelde hij tussen 1956 en 1959 met Buddy DeFranco. Van 1958 tot 1962 werkte hij als duo met de pianist Pete Jolly, waar hij volgens Reclams Jazzlexicon meesterprestaties leverde.
In 1962 was hij met George Shearing op een Europese tournee en in hetzelfde jaar was hij met Bill Miller begeleider van Frank Sinatra's wereldtournee, voor wie hij tussen 1956 en 1968 ook veelvuldig speelde in de studio. Hij begeleidde echter ook de zangeressen Anita O'Day, Ella Fitzgerald en Nancy Wilson, speelde met Joe Pass en in 1960 met Ben Webster. Nu en dan speelde hij ook met een eigen band, zo in 1963 in Los Angeles. In 1961 verscheen zijn lp Master of the Bass bij VSOP met Herb Geller, Joe Albany en Pete Jolly (opgenomen in zijn studio en in Sherry´s Piano Bar in Hollywood).

## Literatuur

* Carlo Bohländer, Karl Heinz Holler, Christian Pfarr: Reclams Jazzführer. 3., herbewerkte en uitgebreide editie. Reclam, Stuttgart 1989, ISBN 3-15-010355-X.
* Wolf Kampmann (Hrsg.), met medewerking van Ekkehard Jost: Reclams Jazzlexikon. Reclam, Stuttgart 2003, ISBN 3-15-010528-5.
* ↑ (en) Ralph Peña. Discogs. Gearchiveerd op 27 november 2021. Geraadpleegd op 27-11-2021.
* ↑ Ralph Peña - Wikiwand. www.wikiwand.com. Gearchiveerd op 27 november 2021. Geraadpleegd op 27-11-2021.
* ↑ (en) Ralph Pena. Musician Biographies (13 augustus 2021). Gearchiveerd op 27 november 2021. Geraadpleegd op 27-11-2021.
* ↑ (en) Shelly Manne & His Men. Discogs. Gearchiveerd op 27 november 2021. Geraadpleegd op 27-11-2021.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Ralph Peña op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Bibliothèque nationale de France: cb139775599 (data)
* Gemeinsame Normdatei: 141507802
* International Standard Name Identifier: 0000 0000 7988 5809
* Library of Congress Control Number: n81013758
* MusicBrainz: 0a1cef8e-96a7-40c3-92fa-3ff71bf7bc2c
* Nationale Bibliotheek van Israël: 987007409458505171
* Istituto Centrale per il Catalogo Unico: DDSV165991
* Système universitaire de documentation: 244278369
* Virtual International Authority File: 29726494
* WorldCat (via VIAF): 29726494
# Eunidia nigroterminata

Eunidia nigroterminata is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1949 door Breuning.
# Thorntown

Thorntown is een plaats (town) in de Amerikaanse staat Indiana, en valt bestuurlijk gezien onder Boone County.

## Demografie

Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 1562. In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 1579, een stijging van 17 (1,1%).

## Geografie

Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van 1,5 km², geheel bestaande uit land.

## Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 16 km rond Thorntown.

## Externe link

* (en) Statistieken, kaarten en andere informatie over Thorntown op city-data.com
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Census 2000 Summary File 1
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Population estimates (July 2006)
# Anchoa mitchilli

Anchoa mitchilli is een straalvinnige vis uit de familie van ansjovissen (Engraulidae), orde van haringachtigen (Clupeiformes). De vis kan een lengte bereiken van 10 centimeter.

## Leefomgeving

Anchoa mitchilli komt in zeewater en brak water voor. De soort komt voor in subtropische wateren in de Atlantische Oceaan op een diepte tot 36 meter.

## Relatie tot de mens

Anchoa mitchilli is voor de visserij van beperkt commercieel belang. In de hengelsport wordt er weinig op de vis gejaagd.

## Externe link

* Foto's van Anchoa mitchilli op FishBase
* Froese, R., D. Pauly. en redactie. 2005. FishBase. Elektronische publicatie. www.fishbase.org, versie 06/2005.
* ↑ (en) Anchoa mitchilli op de IUCN Red List of Threatened Species.
# Green Lantern: First Flight

Green Lantern: First Flight kan verwijzen naar:
* Green Lantern: First Flight (film) - een film uit 2009
* Green Lantern: First Flight (Six Flags Magic Mountain) - een vierdimensionale achtbaan in Six Flags Magic Mountain
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Green Lantern: First Flight en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Body and Soul (album van Billie Holiday)

Body and Soul is een studioalbum van jazzzangeres Billie Holiday, uitgebracht in 1957.

## Nummers

* Body and Soul – 6:18
* They Can't Take That Away from Me – 4:08
* Darn That Dream – 6:15
* Let's Call the Whole Thing Off – 3:22
* Comes Love – 3:58
* Gee Baby, Ain't I Good to You – 5:34
* Embraceable You – 6:45
* Moonlight in Vermont - 3:47
* Comes Love (false start take 2) - 0:32
* Comes Love (false start take 3) - 0:20
* Comes Love (alternate take 1) - 3:56

## Bezetting

* Billie Holiday – zang
* Ben Webster - tenorsaxofoon
* Barney Kessel - gitaar
* Harry "Sweets" Edison - trompet
* Jimmy Rowles - piano
* Red Mitchell - contrabas
* Larry Bunker - drums
# Melanargia leda

Melanargia leda is een vlinder uit de onderfamilie Satyrinae van de familie Nymphalidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1891 door John Henry Leech.
# Ramsin (Sandersdorf-Brehna)

Ramsin (Sandersdorf-Brehna) is een plaats en voormalige gemeente in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt, en maakt deel uit van de Landkreis Anhalt-Bitterfeld. Ramsin (Sandersdorf-Brehna) telt 1.044 inwoners.
# Euploea malayica

Euploea malayica is een vlinder uit de familie Nymphalidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1878 door Arthur Gardiner Butler.
# Thonhausen

Thonhausen is een gemeente in de Duitse deelstaat Thüringen, en maakt deel uit van de Landkreis Altenburger Land. Thonhausen telt 515 inwoners.
# Amphipsyche instabilis

Amphipsyche instabilis is een schietmot uit de familie Hydropsychidae. De soort komt voor in het Afrotropisch gebied.
# Grub am Forst

Grub am Forst is een gemeente in de Duitse deelstaat Beieren, en maakt deel uit van het Landkreis Coburg. Grub am Forst telt 2.809 inwoners.
Ahorn · Bad Rodach · Dörfles-Esbach · Ebersdorf bei Coburg · Großheirath · Grub am Forst · Itzgrund · Lautertal · Meeder · Neustadt bei Coburg · Niederfüllbach · Rödental · Seßlach · Sonnefeld · Untersiemau · Weidhausen bei Coburg · Weitramsdorf
# Boom (Van Doesburg)

Boom, ook Boom met huizen genoemd, is een schilderij van de De Stijl-voorman Theo van Doesburg in het Portland Art Museum in de Amerikaanse stad Portland.

## Datering en titel

Het werk draagt middenonder het monogram van Van Doesburg en het jaartal 1916. De titel Boom met huizen stamt van na Van Doesburgs dood. Zelf noemde hij het Boom of Compositie (motief boom). Kennelijk vond hij het niet belangrijk genoeg het een nummer te geven, zoals andere composities (zie Compositie I (stilleven)). Van Doesburg voltooide het eind juli 1916. Op 28 juli 1916 schreef hij aan zijn vriend Antony Kok: ‘Ik ben hier bezig aan een schilderij: Boom-motief. Ik heb er van middag 3½ uur achter elkâar aan gewerkt. Ik hoop het morgen af te maken'.

## Herkomst

Van Doesburg liet het na aan zijn vrouw Nelly van Doesburg. Tijdens de Amerikaanse tentoonstellingstour van werk van Van Doesburg in 1947 ontmoette ze in Portland de 'bloembollenman' en kunstverzamelaar Jan de Graaf, die het werk aankocht. In 1953 schonk het echtpaar De Graaff het aan het Portland Art Museum.
# Meizoglossa bipunctata

Meizoglossa bipunctata is een vlinder uit de familie van de uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1924 door Hulstaert.
# Emil Artin

Emil Artin (Wenen, 3 maart 1898 – Hamburg, 20 december 1962) was een Oostenrijks wiskundige. Zijn vader, eveneens Emil Artin geheten, was een Armeense kunsthandelaar en zijn moeder was de operazangeres Emma Laura-Artin. Hij groeide op in Reichenberg (tegenwoordig Liberec) in Bohemen, een stad waar Duits de belangrijkste voertaal was. Hij verliet de middelbare school in 1916 en begon een jaar later zijn studie aan de Universiteit van Wenen.
Artin bracht het eerste deel van carrière in Duitsland door, voornamelijk in Hamburg. Onder invloed van de nazidreiging emigreerde hij in 1937 naar de Verenigde Staten. Daar was hij van 1938 tot 1946 werkzaam aan de Universiteit van Indiana en van 1946 tot 1958 aan de Universiteit van Princeton.

## Invloed en werk

Artin was een van de toonaangevende algebraïci van de twintigste eeuw. Zijn invloed was groter dan men op grond van het ene deel van zijn Verzamelde werken, geredigeerd door Serge Lang en John Tate, zou vermoeden. Hij werkte in de algebraïsche getaltheorie, waar hij in hoge mate bijdroeg aan de klassenveldtheorie en aan een nieuwe constructie van L-functies. Hij heeft ook bijgedragen aan de zuivere theorieën van ringen, groepen en velden. Hij ontwikkelde de vlechttheorie als een tak van de algebraïsche topologie.
Hij was ook een belangrijke voorvechter van de Galoistheorie en van de groepcohomologische benadering van de klasse ringtheorie (met John Tate), om twee theorieën te noemen waarvan zijn formuleringen tot standaard zijn verheven. Van de invloedrijke behandeling van de abstracte algebra door Van der Waerden wordt gezegd dat deze gedeeltelijk voortbouwt op de ideeën van Artin, en deels op die van Emmy Noether. Hij schreef een boek over meetkundige algebra, dat aanleiding heeft gegeven tot het eigentijdse gebruik van deze term. Hij ontleende deze term aan het werk van W. K. Clifford.

## Werken

* (en) Emil Artin, The theory of braids, Annals of Mathematics (2) 48 (1947).,101 – 126
* (en) Emil Artin, John Tate, Class field theory, ISBN 978-0-201-51011-9, 1990, Addison-Wesley, Redwood City, Californië
# Ramsla

Ramsla is een plaats en voormalige gemeente in de Duitse deelstaat Thüringen, en maakt deel uit van de Landkreis Weimarer Land. Ramsla telt inwoners.

## Geschiedenis

De gemeente maakte deel uit van de Verwaltungsgemeinschaft Nordkreis Weimar tot deze op 1 januari 2019 werd opgeheven en Ramsla werd opgenomen in de op die dag gevormde gemeente Am Ettersberg.
* 1 2 (de) Bevölkerung der Gemeinden vom Thüringer Landesamt für Statistik
Berlstedt · Buttelstedt · Großobringen · Heichelheim · Hottelstedt · Kleinobringen · Krautheim · Ramsla · Sachsenhausen · Schwerstedt · Vippachedelhausen · Wohlsborn
# Euphorbia regis-jubae

Euphorbia regis-jubae is een soort struik uit de wolfsmelkfamilie (Euphorbiaceae). De soort komt voor op de Canarische eilanden (Gran Canaria, Lanzarote, Fuerteventura), in West-Marokko en in het noordwesten van de Westelijke Sahara. De struik kan een hoogte van 2 meter bereiken.
... · E. abdelkuri · E. abyssinica · E. acanthothamnos · E. actinoclada · E. adenopoda · E. alcicornis · E. alfredii · E. alluaudii · E. ambarivatoensis · E. ambovombensis · E. amygdaloides (Amandelwolfsmelk) · E. analalavensis · E. ankaranae · E. ankarensis · E. ankazobensis · E. antiquorum · E. antso · E. aprica · E. arahaka · E. aureoviridiflora · E. balsamifera · E. banae · E. beharensis · E. bemarahaensis · E. benoistii · E. berorohae · E. biaculeata · E. boissieri · E. boiteaui · E. boivinii · E. bongolavensis · E. bosseri · E. brachyphylla · E. caducifolia · E. candelabrum · E. cap-saintemariensis · E. capmanambatoensis · E. capuronii · E. caput-aureum · E. cedrorum · E. cyparissias (Cipreswolfsmelk) · E. dulcis (Zoete wolfsmelk) · E. epithymoides (Kleurige wolfsmelk) · E. erythraea · E. esula (Heksenmelk) · E. exigua (Kleine wolfsmelk) · E. handiensis · E. helioscopia (Kroontjeskruid) · E. ingens · E. lacei · E. lactea · E. lathyris (Kruisbladige wolfsmelk) · E. leuconeura · E. neriifolia · E. officinarum · E. palustris (Moeraswolfsmelk) · E. paralias (Zeewolfsmelk) · E. peplus (Tuinwolfsmelk) · E. platyphyllos (Brede wolfsmelk) · E. portlandica (Kustwolfsmelk) · E. pulcherrima (Kerstster) · E. regis-jubae · E. resinifera · E. royleana · E. seguieriana (Zandwolfsmelk) · E. stenoclada · E. stricta (Stijve wolfsmelk) · E. tirucalli · E. verrucosa (Wrattige wolfsmelk) · E. waringiae · ...
# Thondi

Thondi is een panchayatdorp in het district Ramanathapuram van de Indiase staat Tamil Nadu.

## Demografie

Volgens de Indiase volkstelling van 2001 wonen er 15.298 mensen in Thondi, waarvan 49% mannelijk en 51% vrouwelijk is. De plaats heeft een alfabetiseringsgraad van 69%.
* ↑ Volkstelling van India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional). Census Commission of India. Gearchiveerd op 16 juni 2004. Geraadpleegd op 20 februari 2013.
# Ancistrus agostinhoi

Ancistrus agostinhoi is een straalvinnige vissensoort uit de familie van de harnasmeervallen (Loricariidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2009 door Bifi, Pavanelli & Zawadzki.
* ↑ (en) Ancistrus agostinhoi op de IUCN Red List of Threatened Species.
* ↑ (en) Ancistrus agostinhoi. FishBase. Ed. Rainer Froese and Daniel Pauly. 02 2013 version. N.p.: FishBase, 2013.
# Boom (bedrijf)

Boom B.V. is een Nederlandse leverancier van apparatuur en benodigdheden voor laboratoria. Het bedrijf is in 1895 opgericht te Meppel.

## Geschiedenis

Boom B.V. werd opgericht in 1895 als Boom's landbouwmagazijn door J.A. Boom Sr. (1875 - 1956). Het bedrijf verkocht in de beginjaren producten voor onder andere zuivelbereiding. Deze producten werden verkocht aan lokale boeren op de markt in Meppel. Door de sterke groei van het bedrijf, was er na 10 jaar behoefte aan nieuwe bedrijfsruimte. Deze behoefte resulteerde in de aankoop van naastgelegen panden en grond aan de Kruisstaat te Meppel.
In 1943 trad de tweede generatie Boom toe in de bedrijfsleiding. Onder leiding van E. Boom (1915 - 1995) maakte het bedrijf een grote groei door. De focus verschoof van landbouwmagazijn naar laboratoriumleverancier. Door deze groei werd er in 1964 besloten om een nieuw pand te betrekken aan de Hugo de Grootstraat. Dit pand beschikte over ruimere en modernere productieruimtes, en bood een moderne kantooromgeving.
Na 32 jaar nam J.A. Boom Jr. in 1975 de leiding van het bedrijf over. Onder zijn leiding werd in 1984 Wilten Woltil B.V. uit de Bilt overgenomen. Deze overname versterkte de positie van Boom B.V. in de laboratoriumwereld waarna het hoofdgebouw in de Hugo de Grootstraat in 1985 werd gerenoveerd en voorzien van een etage.
In 1995 werd door de belangrijker wordende eisen met betrekking tot milieu, arbeidsomstandigheden en veiligheid een nieuw pand gerealiseerd aan de Rabroekenweg te Meppel. In 2010 werd de leiding overgedragen aan de vierde generatie Boom.
Eind 2022 nam Boom het familiebedrijf Antonides uit Vollenhove over. Het bedrijf, opgericht in 1962, bestaande uit vijftien collega’s, had een vergelijkbaar productpakket met benodigdheden en chemicaliën voor het lab. Antonides blijft als zelfstandige dochteronderneming van Boom opereren.

## Activiteiten

Boom B.V. levert:
* Laboratoriumbenodigdheden
* Laboratoriumapparatuur
* Chemicaliën
Chemicaliën worden deels in het eigen productielaboratorium geproduceerd, onder eigen label.
* ↑ Kortom, De Volkskrant, 5 oktober 1984, via Delpher
* ↑ Uitbreiding van Boom in Meppel kost 10 miljoen, Nieuwsblad van het Noorden, 12 februari 1994, via Delpher
# Meizhou (eiland)

Meizhou is een eiland dat vlak bij Putian, Fujian, Volksrepubliek China ligt. Het is zeer beroemd, doordat het de geboorteplaats is van Matsu. Meizhou heeft 38.000 inwoners en de meeste daarvan leven van de visserij.

## Administratieve verdeling

Meizhou is verdeeld in elf dorpen:
* Gaozhu (高朱)
* Xiashan (下山)
* Lianche (莲池)
* Beidai (北埭 dài)
* Dongcai (东蔡)
* Xiting (西亭)
* Ganglou (港楼)
* Xaixia (寨下)
* Dayang (大洋)
* en nog drie andere dorpen

## Geschiedenis

Meizhou ligt 37 km ten westen van Wuqiu. Van oudsher behoorde Wuqiu tot de Matsupaleis van Meizhou (湄洲媽祖廟, Meizhou Matsu Miao). Tussen beide eilanden bestaan echter geen verbindingen meer sinds Meizhou tot de Volksrepubliek behoort en Wuqiu tot Taiwan.
In juni 1988 werd Meizhou een toeristische en economische regio. Vier jaar later mochten de Taiwanezen met een visa het eiland bezoeken.
Er komen jaarlijks zo'n 100.000 Taiwanese pelgrims naar Meizhou om het huis te zien waar Matsu geleefd heeft. Sommige pelgrims bezoeken het eiland elk jaar. Een jaarlijkse festival vindt plaats in oktober.

## Toeristische attracties

De taoïstische tempel Matsupaleis van Meizhou (天后宮湄洲祖廟, Tianhougong Meizhouzu Miao) startte als een kleine schrijn in de 10e eeuw. Het paleis is nu gerenoveerd en wordt druk bezocht door pelgrims.
# Emil Nolde

Emil Nolde, geboren als Emil Hansen (Nolde, gemeente Burkal, 7 augustus 1867 - Seebüll (Neukirchen, Noord-Friesland), 15 april 1956) was een Duits kunstschilder die wordt gezien als een van de toonaangevende Duitse expressionisten uit het begin van de twintigste eeuw.

## Levensloop en werk

Emil Nolde werd geboren in 1867 als Emil Hansen in het, toen nog, Duitse dorpje Nolde in de huidige deelstaat Sleeswijk-Holstein.
Als kind hield hij er van om te schilderen en te tekenen maar hij was al 31 toen hij voor een carrière als kunstschilder koos.
Rond 1898 begon Nolde opleidingen te volgen bij de school van Adolph Hoelzel in Dachau en de Académie Julian in Parijs. Terug in Duitsland werkte Nolde, geïnspireerd door Franse schilders, aanvankelijk in impressionistische stijl. Dankzij zijn nieuwe manier van schilderen en zijn heftige kleurgebruik groeide hij echter al snel uit tot een avant-gardist die veel invloed had op de jongere generatie schilders. Hij experimenteerde met verschillende technieken (olieverf, aquarel, houtsnede) en bracht die tot nieuwe hoogten. Nolde sloot zich in 1906 aan bij de kunstenaarsbeweging Die Brücke. Hij maakte ook een groot aantal christelijk-religieus geïnspireerde werken.

## Politiek

Nolde wordt gezien als een van de grote pioniers van het expressionisme en hij behoort daarmee tot de belangrijkste Duitse kunstenaars van de vorige eeuw. Al langer is bekend dat Nolde op politiek terrein geen geheel onbeschreven blad was, maar juist een vroeg aanhanger van de NSDAP, van een 'Germaanse kunst' en een antisemiet die bijvoorbeeld joodse kunsthandelaars en schilders in diskrediet bracht. Desondanks speelde zijn werk Leben Christi in 1937 een centrale rol in de door de nazi's georganiseerde propagandatentoonstelling Entartete Kunst en vanaf die tijd werd hem het werken praktisch onmogelijk gemaakt (hij kreeg een schilder-, exposeer- en verkoopverbod opgelegd). Hij trok zich terug in Seebüll en werkte in het verborgene aan de serie Ungemalten Bilder, waterverfstudies voor schilderijen die hij nooit zou maken.

## Museum

In Seebüll, zijn voormalige woonplaats vlak bij de Deense grens, bevindt zich thans het te bezoeken Nolde-museum met tuin. De centraal gelegen weg in de tuin vormt een A en E, verwijzend naar Ada (Noldes vrouw) en Emil.

## Literatuur

* Emil Nolde. Aquarelle und Zeichnungen. Aus der Sammlung der Nolde-Stiftung Seebüll. Bündner Kunstmuseum, Chur, 1998
* Dorthe Aagesen, Sophie Tates, Walter Meeus, Kirchner en Nolde. Expressionisme kolonialisme. Stedelijk Museum Amsterdam. Zwolle, WBooks, 2021