OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Isopreen

Isopreen (IUPAC-naam: 2-methylbuta-1,3-dieen) is een koolwaterstof, met als brutoformule C$_5$H$_8$. De stof komt voor als een vluchtige zeer licht ontvlambare kleurloze vloeistof met een typerende geur, die onoplosbaar is in water. De damp is zwaarder dan lucht en kan er explosieve mengsels mee vormen.

## Synthese

Isopreen wordt bereid door thermisch kraken van nafta of aardolie. Het wordt afgescheiden uit de "C$_5$"-stroom uit de kraker (de fractie die bestaat uit koolwaterstoffen met 5 koolstofatomen).
Andere syntheseroutes voor isopreen zijn:
* de condensatiereactie van acetyleen en aceton, gevolgd door hydrogenering en dehydratie;
* de Prins-reactie tussen formaldehyde en isobuteen. Het cyclische tussenproduct 4,4-dimethyl-1,2-dioxaan wordt dan katalytisch gekraakt bij hoge temperatuur, waarbij isopreen ontstaat;
* de dehydratie van 2-methylbutanal. Die verbinding ontstaat door de reactie van cis- of trans-2-buteen met synthesegas (CO en H$_2$);
* de thermische kraking van 2-methyl-2-penteen in een pyrolysereactor tot een mengsel van koolwaterstoffen waaruit isopreen kan afgescheiden worden;
* de enzymatische omzetting van glucose door genetisch gemodificeerde bacteriën.

## Eigenschappen en toepassingen

Isopreen bezit twee dubbele bindingen, die geconjugeerd zijn. Dientengevolge polymeriseert de verbinding gemakkelijk bij verhitting en met peroxiden, waardoor kans op brand en explosie ontstaan. Voor opslag en vervoer moet er daarom contact met zuurstof (lucht) vermeden worden en moet er een inhibitor aan de vloeistof toegevoegd worden om ze te stabiliseren en polymerisatie te voorkomen. Als inhibitor kan bijvoorbeeld tert-butylcatechol aangewend worden.
Natuurrubber is een polymeer van isopreen, en nagenoeg alle isopreen wordt dan ook aangewend voor de productie van synthetisch rubber (1,4-polyisopreen of cis-polyisopreen).
Terpenen zijn biologische stoffen die van isopreen afgeleid zijn: ze kunnen beschouwd worden als oligomeren van isopreen.
Isopreen kan bij verhitting via een diels-alderreactie dimeriseren tot limoneen.

## Toxicologie en veiligheid

Isopreen wordt beschouwd als mogelijk kankerverwekkend voor de mens. De stof is weinig acuut toxisch, maar kan op termijn gezondheidsschade opleveren. Bij contact met de huid treden roodheid en jeuk op. Indien isopreen geïnhaleerd wordt, kan irritatie van de luchtwegen optreden.

## Externe link

* (en) MSDS van isopreen
* ↑ Europees octrooi EP0080449A1, "Synthesis of isoprene from linear butenes" van 1 juni 1983 aan Monsanto Company
* ↑ Europees octrooi EP2382312A2, "Methods of producing isoprene and a co-product" van 2 november 2011 aan Danisco US Inc. en The Goodyear Tire & Rubber Company
# Inverness-shire

Het graafschap Inverness-shire (Siorrachd Inbhir Nis in Schots-Gaelisch) is een van de graafschappen in Schotland.
De hoofdstad is Inverness. Andere plaatsen in het graafschap zijn:
* Kingussie
* Fort William
* Mallaig
Het graafschap bestaat daarnaast uit de eilanden North Uist, South Uist en Harris van de Buiten-Hebriden, Skye en de kleine eilanden van de Binnen-Hebriden.
Het is een deel van de raadsgebieden Highland, Buiten-Hebriden en Moray.
# Iskra (Silistra)

Iskra (Bulgaars: Искра, Turks: Aydoğdu) is een dorp in het noordoosten van Bulgarije. Zij is gelegen in de gemeente Sitovo in de oblast Silistra. Het dorp ligt ongeveer 26 km ten zuiden van Silistra en 327 km ten noordoosten van de hoofdstad Sofia.

## Bevolking

In de eerste volkstelling van 1934 registreerde het dorp 1.738 inwoners. Dit groeide tot een officiële hoogtepunt van 2.334 inwoners in 1946. Tot 1985 schommelde het inwonersaantal rond de 2250 à 2300 inwoners. In de periode na 1985-1989 verloor het dorp vrij veel inwoners, als gevolg van de gedwongen assimilatiecampagnes van Todor Zjivkov, waarbij alle Turken en andere moslims in Bulgarije gedwongen christelijke of Bulgaarse namen moesten aannemen en afstand moesten doen van islamitische gewoonten. Op 31 december 2019 telde het dorp 1.877 inwoners.
Van de 1.809 inwoners reageerden er 1.395 op de optionele volkstelling van 2011. Van deze 1.395 respondenten identificeerden 1.165 personen zich als etnische Bulgaarse Turken (83,5%), gevolgd door 182 Roma (13%) en 36 etnische Bulgaren (2,6%).
Van de 1.809 inwoners in februari 2011 werden geteld, waren er 341 jonger dan 15 jaar oud (18,9%), gevolgd door 1.278 personen tussen de 15-64 jaar oud (70,6%) en 190 personen van 65 jaar of ouder (10,5%).

## Afbeeldingen

* De theaterzaal
* De oude kerk
* Paardenwedstrijd (24 mei)
* ↑ Nationaal Statistisch Instituut (NSI)
* ↑ Etnische samenstelling van Bulgaarse plaatsen. Gearchiveerd op 24 oktober 2022.
* ↑ Leeftijdsopbouw van nederzettingen in Bulgarije
# Iskrets

Iskrets of Iskrec (Bulgaars: Искрец) is een dorp in het westen van Bulgarije. Het dorp is gelegen in de gemeente Svoge in de oblast Sofia. Het dorp ligt hemelsbreed ongeveer 31 km ten noorden van de hoofdstad Sofia (45 km via de II/16 Mezdra-Sofia).

## Bevolking

Op 31 december 2020 telde het dorp Iskrets 1.786 inwoners. Het aantal inwoners vertoont al vele jaren een dalende trend: in 1946 had het nog 2.908 inwoners.
* Bevolkingsontwikkeling tussen 1934 en 2020
* Bron: Nationaal Statistisch Instituut van Bulgarije
Het dorp wordt nagenoeg uitsluitend bewoond door etnische Bulgaren. In 2011 identificeerden 1.972 van de 1.984 respondenten zichzelf als etnische Bulgaren (99,4%).
Etnische samenstelling van de respondenten (2011) :
| Bulgaren | Bulgaren | 99,4% | 99,4% |
| Turken | Turken | 0,0% | 0,0% |
| Roma | Roma | 0,4% | 0,4% |
| Anders/Onbekend | Anders/Onbekend | 0,2% | 0,2% |

## Geboren

* Sylvie Vartan (1944), Bulgaars-Armeens-Frans zangeres
* ↑ (en) The population development of the populated places of Svoge. Gearchiveerd op 9 mei 2023.
* ↑ (bg) Справка за населението на с. Искрец, общ. Своге, обл. София. www.nsi.bg. Nationaal Statistisch Instituut.
* ↑ (en) Etnische samenstelling van Bulgaarse nederzettingen in februari 2011. Gearchiveerd op 31 maart 2023.
# István Haller (politicus)

István Haller (Mezőpetri, 18 november 1880 – Boedapest 5 maart 1964) was een Hongaars politicus, die van 1919 tot 1920 het ambt van minister van Godsdienst en Onderwijs uitoefende in de regering-Teleki I.

## Biografie

Haller stamde uit het Zevenburgse adelsgeslacht Haller. Als minister ontwierp hij een numerus clausus-wetsvoorstel, dat werd aangenomen door de Hongaarse landdag. De numerus fixus werd ingevoerd in 1920. Zijn beleid wordt vaak beschouwd als het eerste anti-joodse beleid in het Europa van de 20e eeuw. Hoewel de wettekst nergens het woord "jood" gebruikte, waren de joden zo goed als de enige bevolkingsgroep die oververtegenwoordigd waren in het hoger onderwijs. De wet had tot doel het aantal joden in het hoger onderwijs terug te schroeven tot 6%, wat toen het joodse bevolkingsaandeel in Hongarije was, daar waar het aantal joodse studenten aan verschillende faculteiten tussen de 25% en de 40% lag in de jaren 1910. István Haller werd voorzitter van de Partij van Christelijke Nationale Eenheid (KNEP), maar verloor algauw zijn mandaat.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel István Haller op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
# Ipê

Ipê kan verwijzen naar:
* Ipê (Rio Grande do Sul), een gemeente in de Braziliaanse deelstaat Rio Grande do Sul.
* Ipê (Guaíba), een wijk in de Braziliaanse gemeente Guaíba in de deelstaat Rio Grande do Sul.
* Ipé (houtsoort), een houtsoort afkomstig van sommige soorten uit het geslacht Tabebuia, waaronder groenhart.
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Ipê en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Ischyrocerus enigmaticus

Ischyrocerus enigmaticus is een vlokreeftensoort uit de familie van de Ischyroceridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1934 door Gurjanova.
# Ischyrocerus commensalis

Ischyrocerus commensalis is een vlokreeftensoort uit de familie van de Ischyroceridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1900 door Chevreux.
# J.A.M. Boudrie

J.A.M. Boudrie (Tubbergen, 30 juni 1922 – Eindhoven, 13 mei 1996) was een Nederlands politicus van de KVP en later het CDA.
Hij was werkzaam bij de gemeentesecretarie van Tubbergen voor hij in 1944 de overstap maakte naar de gemeente Stad Delden en later naar de gemeente Oudenbosch. Boudrie was daar hoofdcommies ter gemeentesecretarie voor hij in september 1963 benoemd werd tot burgemeester van de gemeente Putte. In mei 1971 volgde zijn benoeming tot burgemeester van Budel. In juli 1987 ging hij daar met pensioen en in 1996 overleed hij op 73-jarige leeftijd.
# Isokaze-klasse

De Isokaze-klasse is een klasse van torpedobootjagers die dienst deed bij de Japanse Keizerlijke Marine.

## Achtergrond

De schepen van de Isokaze-klasse, genaamd Isokaze (磯風), Amatsukaze (天津風), Hamakaze (浜風) en Tokitsukaze (時津風) waren deel van het zogenaamde 8-8-plan, een expansieplan van de Japanse vloot uit 1916 dat voorzag in de bouw van acht nieuwe slagschepen en kruisers. Met de komst van de slagschepen Yamashiro en Ise kwam er vraag naar snelle torpedobootjagers die in staat waren deze te escorteren.

## Ontwerp

De schepen van de Isokaze-klasse waren een grotere en zwaarder bewapende variant van de Umikaze-klasse torpedobootjagers. Amatsukaze en Tokitsukaze beschikten over stoomturbines die gestookt werden met stookolie, de Isokaze en Hamakze hadden turbinemotoren. Deze motoren gaven alle vier de schepen een kracht van zo'n 20.000 kW waarmee ze kortstondig een topsnelheid konden halen van 34 knopen. De schepen waren bewapend met vier 120 mm-kanonnen, vijf 6,5 mm-machinegeweren en twee torpedobuizen.

## Inzet

De schepen van de Isokaze-klasse werden in gebruik genomen tijdens de laatste fase van de Eerste Wereldoorlog, desondanks zijn ze niet veel in actie geweest. Tokitsukaze is in 1918 door onbekende oorzaken in tweeën gebroken en gezonken, maar daarna geborgen en gerepareerd, om vervolgens als oefenschip in dienst te komen.
Alle schepen van de klasse zijn op 1 april 1936 uit gebruik genomen.

## Literatuur

* Evans, David (1979). Kaigun: Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy, 1887-1941. US Naval Institute Press. ISBN 0-87021-192-7.
* Howarth, Stephen (1983). The Fighting Ships of the Rising Sun: The Drama of the Imperial Japanese Navy, 1895-1945. Atheneum. ISBN 0-689-11402-8.
* Jentsura, Hansgeorg (1976). Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945. US Naval Institute Press. ISBN 0-87021-893-X.
* 1 2 Jentsura, Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945
* 1 2 Howarth, The Fighting Ships of the Rising Sun
* ↑ Evans, Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy
* ↑ Japanese Navy, IJN, World War 1. Naval-history.net.
# Isola (Frankrijk)

Isola (Occitaans: Lieusola) is een gemeente in het Franse departement Alpes-Maritimes (regio Provence-Alpes-Côte d'Azur) en telt 578 inwoners (2004). De plaats maakt deel uit van het arrondissement Nice.

## Geografie

De oppervlakte van Isola bedraagt 96,0 km², de bevolkingsdichtheid is 6,0 inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Isola (Frankrijk) met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie

Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).
Vanwege een beveiligingsprobleem met de MediaWiki Graph-software is het momenteel niet mogelijk deze grafiek weer te geven. Zodra de software is bijgewerkt zal de grafiek vanzelf weer zichtbaar worden.

## Sport

Isola was drie keer etappeplaats in de wielerkoers Ronde van Frankrijk. In 1993 won de Zwitser Tony Rominger er de etappe, de eindstreep lag op Isola 2000. In de Tour van 2024 was Isola 2000 weer de finishlocatie en won de Sloveen Tadej Pogačar. Isola was doorkomstplaats (na de afdaling van de Col de La Lombarda in de 16 etappe van Cuneo naar Jausiers) in de Tour van 2008.
# Isoperla flava

Isoperla flava is een steenvlieg uit de familie Perlodidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1963 door Kis.
* Joel Hallan (2008) Synopsis of Perlodidae of the World
* DeWalt, R. E., U. Neu-Becker & G. Stueber (2013) Plecoptera Species File Online. Version 1.0/4.1. Bezocht: 4-3-2013.
* Taxonomische informatie over Isoperla flava bij Fauna Europaea.
# Jacob Wick

Jacob Wick (circa 1985) is een Amerikaanse trompettist en componist in de jazz en geïmproviseerde muziek en installatiekunstenaar.

## Biografie

Wick groeide op in de suburbs van Chicago en woonde daarna in Brooklyn, Oakland en Los Angeles. In zijn college-jaren zag hij een optreden van Cecil Taylor's Large Ensemble in de Iridium Jazz Club, dat hem sterk beïnvloedde. Vanaf 2003 studeerde hij kunst, in 2007 werd hij Bachelor of Arts (Purchase College van de State University of New York) en in 2013 Master (California College of the Arts).
Hij werkte in de Amerikaanse jazzscene als lid van de groep The HighLife rond Jason Ajemian, tevens speelde hij in Hungry. Cowboy (met Briggan Krauss, Jonathan Goldberger, Mike Pride), Kenosha Kid en Tres Hongos (met Frank Rosaly, Marc Riordan). Hij vormde een trio met David Moré en Jeff Kimmel (album Titing, 2011). In 2011 speelde hij met Andrew D’Angelo op Moers Festival. Sinds 2014 woont hij in Mexico City, hij speelde hier o.a. in Gibrán Andrade Cuarteto (Puente, 2016). Hij was ook actief met Toshimaru Nakamura, Bonnie Jones, Katherine Young, Ted Byrnes, Michael Foster en Josh Roseman.

## Discografie (selectie)

* Jacob Wick / Andrew Greenwald: 37:55 (Creative Sources, 2008)
* White Rocket: White Rocket (Diatribe), 2008, met Greg Felton, Sean Carpio
* Jason Ajemian, The HighLife: Let Me Get That Digit (Sundmagi Records, 2010)
* Tres Hongos: Where My Dreams Go to Die (Molk Records, 2012)
* Hungry Cowboy: Dance (Prom Night, 2013)
* Shane Perlowin & Jacob Wick: Objet A (Prom Night Records, 2014)
* Gibrán Andrade Cuarteto: Puente (2016), met Federico Hülsz, Alonso López Valdés
# Jacqueline Harpman

Jacqueline Harpman (Etterbeek, 5 juli 1929 – 24 mei 2012) was een Franstalige Belgische schrijfster en psychoanalytica.
# Jaak Merchez

Jaak Merchez (Leuven, 7 maart 1933 - 15 december 2006) was een Belgische voetbalcoach.
Merchez was als trainer vooral succesvol bij Vlaams-Brabantse clubs uit de lagere voetbalklasses. Hij was een kleurrijke figuur die bezeten was door voetbal en moeite had met het onthouden van spelersnamen. Om die reden werd hij de Raymond Goethals van Leuven genoemd.

## Carrière

Jaak Merchez sloot zich in 1943 aan bij het plaatselijke Stade Leuven. Hij bereikte in de jaren 50 het eerste elftal en speelde meer dan 10 jaar voor groen-wit. Midden jaren 60 ruilde hij Stade Leuven in voor het naburige Olympia Wijgmaal, waar hij eerst als speler-trainer en later enkel als trainer aan de slag ging.
Als coach maakte Merchez meteen furore. Hij loodste Wijgmaal van Eerste Provinciale naar Derde Klasse. De club stak in die dagen stadsgenoot Stade Leuven naar de kroon. In 1969 degradeerde Wijgmaal onverbiddelijk terug naar Vierde Klasse.
In 1976 keerde Merchez terug naar Stade Leuven. Na een moeilijk eerste seizoen miste hij in 1978 op een haar na de promotie, maar een jaar later speelde de club dan toch kampioen. Stade Leuven belandde in Derde Klasse en nestelde zich meteen in de subtop. In 1981 werd de club onder leiding van Merchez opnieuw kampioen. De Leuvenaars promoveerden naar Tweede Klasse en eindigden in hun eerste seizoen als 6e. Een seizoen later gingen de prestaties achteruit en werd Merchez vervangen door Albert Bers.
Na drie seizoenen bij derdeklasser FC Assent nam Merchez in 1986 het roer over bij KVK Tienen. Hij leidde de club uit de suikerstad na een matig seizoen opnieuw naar de subtop. Ook in de Beker van België gooide Tienen dat jaar hoge ogen. De club schakelde eerste KFC Strombeek uit en ging dan stunten op het terrein van eersteklasser AA Gent. De Buffalo's verloren met 0-1 van derdeklasser Tienen.
In 1987 besloot Merchez terug te keren naar Wijgmaal. Hij nam de club vier seizoenen lang onder zijn hoede. In 1998 belandde de kleurrijke trainer bij Zwarte Duivels Oud-Heverlee. De vierdeklasser greep op de laatste speeldag net naast de titel. Een zware domper en tevens het laatste wapenfeit van Merchez als trainer. Na zijn carrière als voetbalcoach legde hij zich toe op de duivensport. Hij overleed op 73-jarige leeftijd na een slepende ziekte.
# Jacobus Dreesen

Jacobus Dreesen is een Belgisch voormalig zaalvoetballer.

## Levensloop

Dreesen was actief in het Belgisch zaalvoetbalteam. Met de Indoor Rode Duivels nam hij onder meer deel aan het wereldkampioenschap van 1989, alwaar hij met de nationale equipe vierde werd. In totaal verzamelde hij 3 caps.
* ↑ Fiche Jacobus Dreesen, KBVB
* ↑ (en) 1st FIFA World Championship for Five-a-Side Football: Technical report (p.40), FIFA, 1989
* ↑ (en) FIFA Futsal World Championship Netherlands 1989: Belgium, FIFA
* ↑ Al onze futsal Duivels, KBVB
# Jacobus Dingenus de Kam

Jacobus Dingenus de Kam (Wissekerke, 22 juli 1914 – 3 september 1999) was een Nederlands politicus van de CHU.
Hij werd geboren als zoon van Thomas de Kam (1871-1938), landbouwer, en Pieternella Janna de Regt (1873-1962). Hij heeft de ulo gedaan en ging op 18-jarige leeftijd als volontair werken; eerst een jaar bij de gemeentesecretarie van Hoedekenskerke en vervolgens enkele jaren bij de gemeentesecretarie van Ellewoutsdijk. Begin 1937 werd hij ambtenaar ter secretarie bij de gemeente Krabbendijke waar hij het bracht tot eerste ambtenaar. In augustus 1940 maakte hij de overstap naar de gemeente Maasdam waar hij naast eerste ambtenaar ook gemeente-ontvanger was. In mei 1963 werd De Kam benoemd tot burgemeester van Waarde en in september 1969 volgde zijn benoeming tot burgemeester van Duiveland. Waarde zou enkele maanden later opgaan in de nieuwe gemeente Reimerswaal en De Kam bleef in die periode aan als waarnemend burgemeester van Waarde. Na bijna tien jaar burgemeester van Duiveland te zijn geweest ging hij in augustus 1979 met pensioen. In 1999 overleed De Kam op 85-jarige leeftijd.
# Jacob van Heemskerck (doorverwijspagina)

Jacob van Heemskerck kan verwijzen naar:
* Jacob van Heemskerck, Nederlands zeevaarder en viceadmiraal (1567–1607)
* Hr.Ms. Jacob van Heemskerck (1908), Nederlandse pantserschip
* Hr.Ms. Jacob van Heemskerck (1940), Nederlandse kruiser
* Hr.Ms. Jacob van Heemskerck (1986), Nederlands fregat
* Jacob van Heemskerckklasse, klasse van fregatten, vernoemd naar het voorgaande fregat
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Jacob van Heemskerck en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Itești

Itești is een Roemeense gemeente in het district Bacău. Itești telt 1509 inwoners.
# Jagong

Jagong kan verwijzen naar:
* Jagong (Jagong Jeget)
* Jagong (Kunduran)
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Jagong en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Jarcewo

Jarcewo is een plaats in het Poolse district Chojnicki, woiwodschap Pommeren. De plaats maakt deel uit van de gemeente Chojnice en telt 190 inwoners.
# Jarawasia andamanensis

Jarawasia andamanensis is een rechtvleugelig insect uit de familie krekels (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1969 door Bhowmik.
# Izvoarele (Tulcea)

Izvoarele is een gemeente in Tulcea. Izvoarele ligt in de regio Dobroedzja (Dobrogea), in het zuidoosten van Roemenië.
In 2011 bestond 45% van de bevolking uit Grieken, waarmee de gemeente de grootste concentratie van Grieken in Roemenië heeft.
Baia · Beidaud · C.A. Rosetti · Carcaliu · Casimcea · Ceamurlia de Jos · Ceatalchioi · Cerna · Chilia Veche · Ciucurova · Crișan · Dăeni · Dorobanțu · Frecăței · Greci · Grindu · Hamcearca · Horia · I.C. Brătianu · Izvoarele (Tulcea) · Jijila · Jurilovca · Luncavița · Mahmudia · Maliuc · Mihai Bravu · Mihail Kogălniceanu · Murighiol · Nalbant · Niculițel · Nufăru · Ostrov · Pardina · Peceneaga · Sarichioi · Sfântu Gheorghe · Slava Cercheză · Smârdan · Somova · Stejaru · Topolog · Turcoaia · Valea Nucarilor
# JAR (bestandsformaat)

JAR, dat staat voor Java ARchive, is het standaard datacompressie- en archiefformaat voor bestanden uit de programmeertaal Java. Het is ook een woordgrapje omdat een jar in het Engels een kan is. Een jar met java is dus een kan met koffie.
In plaats van JAR wordt bij distributie van J2EE-webmodules vaak de extensie WAR (Web ARchief), gebruikt. Deze speciale versie van het JAR-bestand kan worden losgelaten in een applicatieserver en wordt daarna vanzelf geïnstalleerd. Een ander J2EE-bestandsformaat is EAR, Enterprise ARchive. Een EAR-bestand kan bestaan uit meerdere WAR-bestanden, aangevuld met EJBs.
Het is ook mogelijk om een digitale handtekening toe te voegen aan een JAR-bestand, zodat de gebruiker er zeker van kan zijn dat het programma niet aangepast is door derden.

## Structuur

Een JAR-bestand is qua structuur hetzelfde als een zipbestand, maar heeft daarbinnen een directorystructuur met een vast gedefinieerde indeling. Doordat een JAR-bestand ook een zipbestand is kunnen programma's die dit formaat kunnen weergeven ook worden gebruikt voor het weergeven van de inhoud van een JAR-bestand.
Naast de Java-class- (klasse-)bestanden bevat het een extra bestand genaamd "META-INF/MANIFEST.MF", waarin wordt aangegeven hoe het JAR-archief gebruikt gaat worden.
Een manifest-voorbeeld om aan te geven dat er een klasse myPrograms.MyClass moet worden gebruikt als hoofdklasse (Main class):

## Maken en gebruiken

Deze bestanden kunnen gemaakt worden met het commando "jar", dat onderdeel is van de Java Development Kit (JDK). Maar ook normale ZIP-programma's kunnen gebruikt worden om JAR-bestanden aan te maken.
Een JAR-bestand foo.jar met de bestanden Foo.class en Bar.class kan zo worden aangemaakt:
Een JAR-bestand foo.jar kan zo direct in de Java Virtual Machine (JVM) worden geladen: