# Judith Butler

Judith Butler (Cleveland (Ohio), 24 februari 1956) is een Amerikaans filosoof en feminist. Butler is hoogleraar politieke theorie en vergelijkende literatuurwetenschap aan de Universiteit van Californië - Berkeley en hoogleraar filosofie (Hannah Arendt Chair) aan de European Graduate School in Saas-Fee.
Butler is bekend geworden met twee boeken over gender, Gender trouble en Bodies that matter. Daarin wordt betoogd dat de huidige ideeën en gevoelens over sekse geregeerd worden door gender als maatschappij-ordenend principe, waarbij heteroseksualiteit de algemeen geldende norm is. Alle andere vormen van seksuele identiteit worden vaak niet erkend en geaccepteerd en zijn in vele landen zelfs een reden tot uitsluiting en onderdrukking. Butler stelt dat "masculiene en feminiene rollen niet biologisch vastliggen, maar een sociale constructie zijn". Butlers werk is van grote invloed gebleken op de manier, waarop gender en seksualiteit op de (politieke) agenda zijn gekomen.
Butler is non-binair en gaf in 2020 aan er de voorkeur aan te geven om (in het Engels) aangeduid te worden met het genderneutrale voornaamwoord 'they'. Butler gaf in 2020 ook aan zich nooit thuis gevoeld te hebben in het toegekende gender 'vrouw'.

## Biografie

Butler groeide op in een Joods gezin van Hongaars/Russische afkomst. Butlers ouders waren zeer actief in het politieke debat. Ze bezaten een aantal bioscopen. De generatie Amerikaanse Joden waartoe Butler behoort probeerde te assimileren. Voor de ouders van Butler betekende dat dat zij zich zoveel mogelijk probeerden te gedragen als sterren in Hollywoodfilms.
Op veertienjarige leeftijd maakte Butler kennis met filosofie doordat de rabbijn in de lokale synagoge over de denkwereld van Martin Buber en Baruch Spinoza vertelde. Butler verdiepte zich in Spinoza en andere filosofen. Na de middelbare school studeerde Butler filosofie aan het Bennington College in Vermont, aan de Yale Universiteit en, met een Fullbrightstudie-beurs, in Heidelberg, onder meer bij Hans-Georg Gadamer. Butler kreeg het idee voor een proefschrift na het lezen van Hegel's Phänomenologie des Geistes, onder andere over de tweespalt tussen het (seksueel) verlangen en de erkenning als mens. Dit krachtenveld is Butlers centrale thema (naar eigen zeggen), naast feminisme en gender.
Butlers eerste boek werd gepubliceerd in 1987: Subjects of Desire: Hegelian Reflections in Twentieth-Century France (bewerking van het proefschrift). Daarna zijn nog tientallen boeken en artikelen over gender, politiek, kwetsbaarheid en gelijkberechtiging van Butler verschenen.

## Gender trouble

Butlers boek Gender Trouble: Feminism and Subversion of Identity (1990) is een pleidooi voor vrije keuze ten aanzien van hoe men het eigen lichaam en leven vorm geeft. Butler stelt dat de maatschappij gebukt gaat onder het juk van heteroseksualiteit, en bepaalt deze de rangorde tussen mensen. "Zij die niet aan de norm voldoen worden gezien als onbegrijpelijk en abject; ze worden gemarginaliseerd en bedreigd". Butler beschrijft het "structurele geweld dat wordt uitgeoefend door de scheiding der seksen louter in man of vrouw" en stelt de vraag waarom "de in principe onuitputtelijke schakeringen van verlangen en lichamelijkheid altijd gereduceerd worden tot hetero- en homoseksualiteit".
Butler stelt dat het begrip gender ruimer is dan de verschillen die zich voordoen op het vlak van chromosomen, hormonen, uitwendige geslachtskenmerken of inwendige voortplantingsorganen. Butler betoogt dat het geweld dat voortkomt uit heteroseksualiteit als norm vooral diegenen treft die niet kunnen of willen voldoen aan deze eenduidige tweedeling van de seksen.
Het taboe rust met name op homoseksualiteit. Tijdens de Aidscrisis in de jaren negentig is het thema HIV/Aids nog nauwelijks bespreekbaar. Butler maakte mee dat mensen hun geliefden zien sterven en daar niet over konden praten met hun familie en collega's. Het verlies werd niet geaccepteerd omdat homoseksualiteit niet werd geaccepteerd. Butler noemde dit ontkenning van liefde en lijden; zelfs de mogelijkheid tot (openbare) rouw is oneerlijk verdeeld.
Gender Trouble heeft het denken rond sekse en gender fundamenteel veranderd.
Sociologe Emma Brunt bekritiseert Butlers taalgebruik in Gender Trouble als een "in onnavolgbare orakeltaal geschreven academische verhandeling, die ervan uitgaat (...) dat het onderscheid tussen mannen en vrouwen veeleer een 'mentale constructie' is." Brunt ziet het boek als pleidooi voor "subversief gedrag, zoals crossdressing en andere 'overtredingen' op gendergebied". Het doel zou zijn dat uiteindelijk iedereen androgyn is.

## Performativiteit

Performativiteit is dankzij Butler een bekend begrip in de filosofie geworden: "de wereld wordt gevormd door de manier waarop we over de wereld spreken". Wanneer het over gender gaat, is de rol van taal belangrijk, zoals bijvoorbeeld persoonlijk voornaamwoorden (hij/zij/genderneutrale voornaamwoorden), karakteriseringen (stoer/lief), gestuurde handelingen ('jongens huilen niet'), kleding of kleurencodes (blauw/roze). Butler noemt het gescripte handelingen.
Verder betoogt Butler dat het leven bestaat uit discursief gedrag; dit betekent dat je bepaalde zaken logisch en consistent verricht. In de omgang met anderen, scholing en werk voelen wij ons gebonden aan bepaalde regels en normen. Ze vormen de conventies, waaraan men zich behoort te houden en waarvan men niet afwijkt . In die zin spreekt Butler over de wet van de seksualiteit, waarbij heteroseksualiteit de norm is en de daarmee verbonden macht in handen heeft. Ze bepaalt ook onze herkenbaarheid als mens. Een ieder die niet aan deze normen voldoet wordt als bedreigend gezien en weet zich onbegrepen.
Maar langzamerhand worden in het westen uitsluiting en vernedering omgezet in zichtbaarheid en zelfbewustzijn. In dit emancipatieproces, benadrukt Butler, spelen de politiek en de wetenschap ook een belangrijke rol.
Butler doet ook suggesties voor concrete handelingen, zoals de verwijzing naar de wijze waarop homo- en lesbiennerechten sinds een aantal jaren hoe langer hoe meer ingezet worden voor het 'beschavingsdenken' in het essay in Is Critique Secular?. In dit verband noemt Butler de Nederlandse context, waar de houding tegenover homoseksualiteit deel is van het inburgeringsexamen.
Het boek Undoing Gender (2004) is beïnvloed door en tegelijkertijd een bijdrage aan de nieuwe Genderpolitiek, die zich bezighoudt met zaken als transgender, transseksualiteit en intersekse.
Butler's idee van performativiteit heeft ook kritiek gehad, bijvoorbeeld van de Amerikaanse filosoof Nancy Fraser, die het woord hekelde als een "self distancing idiom". Volgens Fraser maakt de complexe, afstandelijke en "elitaire" taal van Butler en de focus op performativiteit het onmogelijk om op een alledaagse manier te praten over ervaringen die iedereen heeft.

## Kwetsbaarheid

Na 2000 richt Butler zich op oorlog, geweld en verantwoordelijkheid. Ook zet Butler zich actief in voor de Occupybeweging.
Gebrek aan erkenning bij seksuele minderheden zet Butler op het spoor van een ander thema: de kwetsbaarheid, in filosofische en politieke zin, van onderdrukte groepen. Dit komt terug in het boek Precarious Lives. The Power of Mourning and Violence (2004). Wat voor mensen en hun kwetsbaarheid geldt, is ook van toepassing op landen. Na de aanslagen op 11 september 2001 ziet Butler dat de politici in de Verenigde Staten zich vooral uitlaten over de onoverwinnelijkheid en de onkwetsbaarheid van de VS. Het lijkt Butler van groter belang om juist de kwetsbaarheid en onderlinge afhankelijkheid van alle landen ter wereld te onderstrepen en daarvoor internationale regels op te stellen. Slachtoffers van oorlog en geweld zijn een belangrijk thema in Butlers boek Frames of War. When Is Life Grievable? (2008), waarin wordt geconstateerd dat sommige slachtoffers blijkbaar meer recht hebben op aandacht en het tonen van verdriet dan anderen.
Butler voelt zich sterk gedreven door de ethische filosofie. We zijn allemaal mensen en leven samen binnen één gemeenschap. Dit betekent dat de we afhankelijk zijn van elkaar en verplichtingen tegenover elkaar hebben. Afwijkend seksueel verlangen kan ingewikkeld zijn voor mensen die anders denken (voelen) en roept soms vijandschap op, maar de behoefte aan wederkerigheid, in de zin van gelijke behandeling van iedereen, is onuitroeibaar.