OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Juliusz Paetz

Juliusz Paetz (Poznań, 2 februari 1935 – Pleszew, 15 november 2019) was een Pools geestelijke. Hij was aartsbisschop van de Rooms-Katholieke Kerk in Poznan van 1996 tot 2002 toen hij aftrad.
Paetz werd in 1959 priester gewijd en werkte vervolgens enkele jaren in verschillende parochies in het aartsbisdom Poznan. Van 1967 tot 1982 was hij in dienst van de Romeinse Curie, waar hij aanvankelijk werkte op het secretariaat van de Bisschoppensynode. In 1976 werd hij benoemd tot prelaat van de antichambre van de paus, een ceremoniële functie binnen de Pauselijke Huishouding die er vooral uit bestaat om gasten die op audiëntie komen te begroeten en vervolgens voor te geleiden aan de paus. In deze hoedanigheid diende hij de pausen Paulus VI, Johannes Paulus I en Johannes Paulus II.
Deze laatste benoemde hem in 1983 tot bisschop van Łomża. De paus zelf wijdde hem bisschop in de Sint-Pietersbasiliek. In 1996 werd hij aartsbisschop van Poznan.
Eind 1999 deed een aantal geestelijken aangifte bij de kerkelijke autoriteiten van seksueel misbruik van de aartsbisschop. Eerst leken deze berichten alleen betrekking te hebben op zijn periode in Poznan, maar later werden er ook beschuldigingen gedeponeerd die stamden uit zijn tijd in Łomża. Er ontstond vervolgens in Polen een heftig publiek debat tussen de verdedigers van Paetz en diegenen die meenden dat de aartsbisschop zou moeten aftreden. Hoewel Paetz tot het einde toe alle beschuldigingen als laster heeft afgewezen, vroeg hij in 2002 ontslag, dat de paus hem verleende. Veelzeggend voor de waarde die het Vaticaan aan de beschuldigingen hecht, is dat de prefect van de Congregatie voor de Bisschoppen het Paetz uitdrukkelijk verboden heeft om in zijn voormalig aartsbisdom bisschoppelijke handelingen (zoals het voorgaan in vormselvieringen) te verrichten. In juni 2010 ging het gerucht dat Paetz zou zijn gerehabiliteerd. Dit gerucht werd evenwel onmiddellijk door de woordvoerder van het Vaticaan, pater Federico Lombardi, als onwaar van de hand gewezen.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Juliusz Paetz op de Poolstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Juliusz Paetz op catholic-hierarchy.org
Noten
* ↑ (pl) Ewa Pieczyńska, W Pleszewie zmarł abp Juliusz Paetz. Był oskarżony o molestowanie kleryków. wlkp24.info (15 november 2019). Gearchiveerd op 15 november 2019. Geraadpleegd op 15 november 2019.
* ↑ Polish prelate accused of sexual abuse: archbishop once worked in papal household
* ↑ Fr. Lombardi on Archbishop Paetz debate
* Gemeinsame Normdatei: 1144494702
* International Standard Name Identifier: 0000 0001 1360 7213
* Virtual International Authority File: 165991656
* WorldCat (via VIAF): 165991656
# Kalklicht

Kalklicht is een type podiumverlichting dat vroeger gebruikt werd in theaters. Rond 1910 werd het kalklicht als lichtbron gebruikt in projectieapparaten, die toen "toverlantaarns" werden genoemd.

## Werking

Een knalgasvlam wordt gericht op een cilinder van ongebluste kalk (calciumoxide), waarvan de temperatuur kan worden verhoogd tot 2572 °C voordat de kalk smelt. Het is daarom mogelijk het materiaal witgloeiend te maken zonder dat het smelt. Daarnaast zendt het materiaal meer kortgolvige elektromagnetische straling uit dan voor een zwarte straler verwacht zou worden, een eigenschap die men ook terugvindt in gloeikousjes. De combinatie van deze twee effecten zorgt voor een intens wit licht.

## Geschiedenis

Het kalklichteffect werd rond 1820 ontdekt door Goldsworthy Gurney, op basis van zijn werk met de 'knalgasblaaspijp'. In 1825 zag de Schotse ingenieur Thomas Drummond (1797-1840) een demonstratie van het effect door Michael Faraday. Hij realiseerde zich dat het licht een onderzoek waard was. Drummond vervaardigde een werkende versie in 1826. Het kalklicht wordt daarom in andere talen ook wel Drummondlicht genoemd.
De kalklichtschijnwerpers, ook bekend als limelight, werden voor het eerst openbaar gebruikt in het Royal Opera House in Londen in 1837. Ze genoten wijdverbreid gebruik in theaters over de hele wereld in de jaren 1860 en 1870. Kalklicht werd in de late 19de eeuw vervangen door de booglamp.
argandse lamp · booglamp · carbidlamp · CCFL · davylamp · EEFL · elektrodeloze lamp · elektronenflitser · filmzon · flitser · fluorescentielamp · gaslicht · gasontladingslamp · gloeilamp · halogeenlamp · hefnerlamp · hogehelderheidsled · jablochkoff-kaars · kaars · kalklicht · knijpkat · kwiklamp · lantaarn · ledlamp · menglichtlamp · metaalhalidelamp · natriumlamp · neonlamp · nernstlamp · olielamp · petroleumlamp · spaarlamp · tl-buis · xenonlamp · zaklantaarn
# Kalklijnbladroller

De kalklijnbladroller (Phiaris umbrosana) is een vlinder uit de familie bladrollers (Tortricidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1842 door Freyer.
De soort komt voor in Europa.
# Kalknacht

Kalknacht is de nacht van 31 maart op 1 april in de plaats Brielle in de Zuid-Hollandse gemeente Voorne aan Zee waarin groepen mensen (meestal jongeren) met een emmer kalk (en vaak ook een krat bier) de straat opgaan. Op ramen van huizen en winkels gaat men grappige of gevatte zinnen (of wat daarvoor moet doorgaan) kalken.
Wegens incidenten met moeilijk verwijderbare latexverf (in plaats van kalk), is het inmiddels verboden om op die nacht 'kalk te vervoeren'. Sinds het verbod is er een jaarlijks kat-en-muis-spel tussen de groepen kalkers en de politie, die op die nacht in groten getale aanwezig is. Overtreders moeten hun kalk en bier afgeven. Soms moeten ze de nacht in de cel doorbrengen of wordt een taakstraf opgelegd. De laatste jaren staat er op het kalken vaak een boete van 70 euro (voor meerderjarigen) of 50 euro (voor minderjarigen), al wordt er, mede door de grote hoeveelheid kalkers, vaak alleen kalk ingenomen en geeft de politie alleen een waarschuwing. De reden dat de boete is ingevoerd is de steeds groter wordende overlast die wordt veroorzaakt door dronken jongeren, zoals ondergekalkte auto's of muren (waar kalk lastig van af te halen is). Op het bezit van latexverf staat een grote geldboete of een strafblad met celstraf. Tegenwoordig worden er ook veel kalkstiften gebruikt. Kalkstiften zien eruit als dikke markeerstiften waarin vloeibare kalk de basis vormt. Door het handige vervoeren van deze stiften, hebben ze de voorkeur over het ouderwetse 'emmertje met kwast'.
Op 1 april viert men het begin van de opstand tegen Filips II. Op 1 april 1572 namen de watergeuzen Brielle in via de Noordpoort.
# Japelion borealis

Japelion borealis is een slakkensoort uit de familie van de Buccinidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1969 door Tiba.
# Japelion latus

Japelion latus is een slakkensoort uit de familie van de Buccinidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1918 door Dall.
# Kaburakia excelsa

Kaburakia excelsa is een platworm (Platyhelminthes). De worm is tweeslachtig. De soort leeft in het zoute water.
Het geslacht Kaburakia, waarin de platworm wordt geplaatst, wordt tot de familie Callioplanidae gerekend. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1925 door Bock.
# Karangmoncol

Karangmoncol kan verwijzen naar:

## Plaats in Indonesië

Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Karangmoncol en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Karangmukti

Karangmukti kan verwijzen naar:
* Karangmukti (Karangbahagia), een plaats in Indonesië
* Karangmukti (Taraju), een plaats in Indonesië
* Karangmukti (Bungursari), een plaats in Indonesië
* Karangmukti (Cipeundeuy), een plaats in Indonesië
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Karangmukti en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Kanonskogelboom

De kanonskogelboom (Couroupita guianensis) is een plant uit de familie Lecythidaceae. Het is een tot 35 m hoge boom met een afgeronde kroon. De kanonskogelboom komt van nature voor in het noorden van Zuid-Amerika en wordt veel aangeplant in parken. In Azië is de boom tevens geïntroduceerd.
De bladeren zijn afwisselend geplaatst, tot 30 cm lang, smal-elliptisch tot omgekeerd-eirond en staan aan de uiteinden van de twijgen dicht opeen. De bladeren vallen meerdere keren per jaar af.
De bloeiwijzen zijn lange trossen die direct op de stam onder de kroon en op de oudere takken worden gevormd (cauliflorie). De bloemen zijn bijna het hele jaar aanwezig. Ze zijn 6-10 cm breed en hebben zes roze tot dieprode, van buiten geelachtige kroonbladeren. In het midden van de bloem bevinden zich honderden, vergroeide, wit of roze met gele meeldraden. De bloemen geven 's nachts een wee-zoete geur af, die vleermuizen aantrekt als bestuivers.
De vruchten worden normaal gesproken alleen gevormd in zijn natuurlijke verspreidingsgebied omdat daar de geschikte bestuivers aanwezig zijn. De vruchten zijn bol, bruin en 15-24 cm groot. Ze hebben een harde wand. Het vruchtvlees is brijig, onwelriekend en bevat vele zaden.
# Jezarotes apicalis

Jezarotes apicalis is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de gewone sluipwespen (Ichneumonidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Sonan in 1936.
# Juuka

Juuka (Zweeds: Juga) is een gemeente in de Finse provincie Oost-Finland en in de Finse regio Noord-Karelië. De gemeente heeft een landoppervlakte van 1.501,7 km² en telt 4.352 inwoners (2022).
# Jayuya (plaats)

Jayuya is een plaats (zona urbana) in het Amerikaanse unincorporated territory Puerto Rico, en valt bestuurlijk gezien onder gemeente Jayuya.

## Demografie

Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 3516.

## Geografie

Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van 0,9 km², geheel bestaande uit land. Jayuya ligt op ongeveer 436 m boven zeeniveau.

## Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 36 km rond Jayuya.
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Census 2000 Summary File 1
* ↑ U.S. Board on Geographic Names. Topical Gazetteers Populated Places. Hoogtecijfers van National Elevation Dataset
# Kanton Angers-Nord-Est

Angers-Nord-Est is een voormalig kanton van het Franse departement Maine-et-Loire. Het kanton maakte deel uit van het arrondissement Angers. Het werd opgeheven bij decreet van 26 februari 2015, met uitwerking op 22 maart 2015.

## Gemeenten

Het kanton Angers-Nord-Est omvatte de volgende gemeenten:
* Angers (deels, hoofdplaats)
* Écouflant
* Pellouailles-les-Vignes
* Saint-Sylvain-d'Anjou
* Villevêque
# Kanton Angers-Nord-Ouest

Angers-Nord-Ouest is een voormalig kanton van het Franse departement Maine-et-Loire. Het kanton maakte deel uit van het arrondissement Angers. Het werd opgeheven bij decreet van 26 februari 2015 met uitwerking op 22 maart 2015.

## Gemeenten

Het kanton Angers-Nord-Ouest omvatte de volgende gemeenten:
* Angers (deels, hoofdplaats)
* Avrillé
# Kadrina (Lääne-Virumaa)

Kadrina (oude Duitse naam: (Sankt-)Katharinen) is de hoofdplaats van de Estlandse gemeente Kadrina, provincie Lääne-Virumaa. De plaats telt 2129 inwoners (2021) en heeft de status van groter dorp of ‘vlek’ (Estisch: alevik).
Kadrina heeft al sinds 1870 een station aan de spoorlijn Tallinn-Narva. De rivier Loobu stroomt door het dorp.

## De kerk van Kadrina

Kadrina heette oorspronkelijk Tõrvestevere. Later nam het de naam van de kerk over, die is gewijd aan Sint-Catharina. De kerk werd gebouwd als weerkerk, vermoedelijk in de late 13e of vroege 14e eeuw. In 1702, tijdens de Grote Noordse Oorlog, staken de Russen de kerk in brand. De herbouw begon pas in 1734. In de loop der jaren vonden vele verbouwingen aan de kerk plaats.
Het orgel in de kerk is in 1877 gebouwd door de Duits-Baltische orgelbouwer Carl Alexander Herrmann (1847–1926) voor een kerk in Sint-Petersburg. In 1895 nam de lutherse parochie van Kadrina het orgel over.

## Foto's

* Station van Kadrina
* Gemeentelijke bibliotheek
* Sint-Catharinakerk en monument voor de Estische Onafhan-kelijkheidsoorlog
* Het altaar in de kerk
* Monument voor de Estische Onafhan-kelijkheidsoorlog
* Graf van de familie Rumberg op het kerkhof van Kadrina

## Externe link

* (et) Informatie over Kadrina
* ↑ Harry von Hofmann, Baltische Postorte 1632-1917/8, Harry v. Hofmann Verlag, Hamburg, 1996, 2. Auflage, blz. 9.
* ↑ (et) ,(en) Estisch bureau voor de statistiek, interactieve kaart.
* ↑ (et) De kerk van Kadrina.
* ↑ (en) Welcome to the website of Kadrina Church Organ Foundation!. Gearchiveerd op 15 augustus 2022.
# Kadrina (Tartumaa)

Kadrina (Duits: Hohensee) is een plaats in de Estlandse gemeente Peipsiääre, provincie Tartumaa. De plaats heeft de status van dorp (Estisch: küla) en telt 44 inwoners (2021).
Tot in oktober 2017 hoorde Kadrina bij de gemeente Pala. In die maand werd Pala bij de gemeente Peipsiääre gevoegd. De gemeente verhuisde daarbij van de provincie Jõgevamaa naar de provincie Tartumaa.

## Geschiedenis

In 1782 nam de familie von Adlerpflug het dorp Koddafer (Kodavere) over van het landgoed van Alatskivi. In 1791 kwam daar het dorp Punnigfer (Punikvere) bij, dat werd overgenomen van het landgoed van Tellerhof (Ranna). De beide stukken land vormden samen het landgoed Catharinenhof (ook wel Katharinenhof), dat in 1826 een zelfstandig landgoed werd. In 1862 werd het landgoed omgedoopt in Hohensee.
Na de familie von Adlerpflug was het landgoed achtereenvolgens in handen van de families von der Pahlen, von Brasch, von Ewers en von Roth. De laatste eigenaar voor de onteigening door het onafhankelijk geworden Estland in 1919 was Alexander von Stryk.
Het landhuis van het landgoed is vermoedelijk gebouwd rond 1800. Het is bewaard gebleven en is in gebruik als hotel. Op het terrein van het landhuis ligt ook een kampeerterrein.
In 1921 lag op het vroegere landgoed een nederzetting Kadrina, die in 1977 de status van dorp kreeg.

## Foto's

* Het landhuis in 2012
* Het landhuis in 2014

## Externe link

* (en) Website van het landhuis van Kadrina
* 1 2 Hans Feldmann, Heinz von zur Mühlen en Gertrud Westermann, Baltisches historisches Ortslexikon. Teil 1. Estland (einschließlich Nordlivland), Böhlau Verlag, Köln/Wien, 1985, blz. 120.
* ↑ (et) (en) Estisch bureau voor de statistiek, interactieve kaart.
* 1 2 (et) Kadrina in het Dictionary of Estonian Place names.
* 1 2 (et) Kadrina mõis.
# Joegoslavisch basketbalteam (mannen)

Het Joegoslavisch nationaal basketbalteam was een team van basketballers dat Joegoslavië vertegenwoordigt in internationale wedstrijden. In 1992 is Joegoslavië in vele landen uiteengevallen.
Joegoslavië nam in het verleden in totaal deel aan tien edities van het Wereldkampioenschap basketbal. acht keer behaalde het land een medaille, waarvan drie keer de gouden medaille. Eenentwintig keer werd er meegedaan aan Eurobasket. Hierin wist Joegoslavië dertien keer een medaille te behalen (vijf maal goud). Tot slot nam het Joegoslavisch nationaal basketbalteam acht keer deel aan de Olympische Zomerspelen, alwaar het één keer de gouden medaille en vier keer andere medailles wist te winnen.

## Joegoslavië tijdens internationale toernooien
### Wereldkampioenschap

* WK basketbal 1950: 10e
* WK basketbal 1954: 11e
* WK basketbal 1963: 2e
* WK basketbal 1967: 2e
* WK basketbal 1970: 1e
* WK basketbal 1974: 2e
* WK basketbal 1978: 1e
* WK basketbal 1982: 3e
* WK basketbal 1986: 3e
* WK basketbal 1990: 1e

### Eurobasket

* Eurobasket 1947: 13e
* Eurobasket 1953: 6e
* Eurobasket 1955: 8e
* Eurobasket 1957: 6e
* Eurobasket 1959: 9e
* Eurobasket 1961: 2e
* Eurobasket 1963: 3e
* Eurobasket 1969: 2e
* Eurobasket 1971: 2e
* Eurobasket 1973: 1e
* Eurobasket 1975: 1e
* Eurobasket 1977: 1e
* Eurobasket 1979: 3e
* Eurobasket 1981: 2e
* Eurobasket 1983: 7e
* Eurobasket 1985: 7e
* Eurobasket 1987: 3e
* Eurobasket 1989: 1e
* Eurobasket 1991: 1e

### Olympische Spelen

* Olympische Spelen 1960: 6e
* Olympische Spelen 1964: 7e
* Olympische Spelen 1968: 2e
* Olympische Spelen 1972: 5e
* Olympische Spelen 1976: 2e
* Olympische Spelen 1980: 1e
* Olympische Spelen 1984: 3e
* Olympische Spelen 1988: 2e
| Albanië | Andorra | Armenië | Azerbeidzjan | België | Bosnië en Herzegovina | Bulgarije | Cyprus |
| Denemarken | Duitsland | Estland | Finland | Frankrijk | Georgië | Gibraltar | Griekenland |
| Groot-Brittannië | Hongarije | Ierland | IJsland | Israël | Italië | Kosovo | Kroatië |
| Letland | Litouwen | Luxemburg | Malta | Moldavië | Monaco | Montenegro | Nederland |
| Noord-Macedonië | Noorwegen | Oekraïne | Oostenrijk | Polen | Portugal | Roemenië | Rusland |
| San Marino | Servië | Slovenië | Slowakije | Spanje | Tsjechië | Turkije | Wit-Rusland |
| Zweden | Zwitserland | | | | | |
| Historisch ||||||||
| DDR | GOS | Joegoslavië | Sovjet-Unie | Tsjecho-Slowakije |
# Joegoslavisch handbalteam junioren

Joegoslavisch handbalteam junioren kan verwijzen naar:
* Joegoslavisch handbalteam junioren (mannen)
* Joegoslavisch handbalteam junioren (vrouwen)
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Joegoslavisch handbalteam junioren en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Joegoslavisch Volksleger

Het Joegoslavisch Volksleger (Servisch: Jugoslovenska Narodna Armija (JNA), Југословенска народна армија (Јна); Sloveens: Jugoslovanska ljudska armada (Jla)) werd gedurende Tweede Wereldoorlog opgericht als gewapende tak van het antifascistische verzet in Joegoslavië. Na de oorlog werd het omgevormd tot een nationaal leger met een sterk communistisch karakter. Zo bestond in 1990 96% van de officieren en de helft van de burgermedewerkers uit leden van de Joegoslavische Communistenbond. Hoewel al in 1953 de naar Sovjetmodel ingestelde politieke commissaris werd afgeschaft, bleef politiek een belangrijke rol spelen in de JNA.
In de jaren tachtig had de JNA een mankracht van 240.000 soldaten (190.000 bij de landmacht, 37.000 bij de luchtmacht en 13.000 bij de marine). Daarnaast waren er 500.000 reservisten, bestond er een territoriale verdediging van 1 miljoen man en bestond er een burgerverdediging van 2 miljoen man. De dienstplicht duurde 15 maanden. Er bestond geen mogelijkheid van dienstweigering.
Aan het begin van de jaren negentig was de JNA het vierde leger in Europa. Toen in de jaren negentig verschillende Joegoslavische republieken zich afscheidden en zich onafhankelijk verklaarden, werd het JNA ingezet in de strijd tegen deze republieken. Het werd daardoor al snel geassocieerd met een Servisch leger. Na de oorlog is een groot deel van het JNA-materieel in Servië en Montenegro terechtgekomen, maar veel materiaal bleef ook achter in de andere republieken, of was verwoest.
Overigens was het niet alleen in het Servische leger waar delen van het nationale Joegoslavische leger werden teruggevonden. Tijdens de Bosnische Oorlog waren de territoriale verdediging en de burgerverdediging de fundamenten voor verschillende lokale milities.
Sloveense Oorlog (1991) · Kroatische Oorlog (1991-95) · Bosnische Burgeroorlog (1992-95) · Kroatisch-Bosniakse Oorlog (1992-94) · Kosovo-oorlog (1998-99) · Operatie Allied Force (1999) · Conflict in de Preševo-vallei (2001) · Macedonisch conflict (2001)
# Joculator variabilis

Joculator variabilis is een slakkensoort uit de familie van de Cerithiopsidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2012 door Cecalupo & Perugia.
# Kasipalayam (Gobi)

Kasipalayam is een panchayatdorp in het district Erode van de Indiase staat Tamil Nadu. Het dorp ligt in de buurt van de wijk Gobi.

## Demografie

Volgens de Indiase volkstelling van 2001 wonen er 8.483 mensen in Kasipalayam, waarvan 51% mannelijk en 49% vrouwelijk is. De plaats heeft een alfabetiseringsgraad van 56%.
* ↑ Volkstelling van India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional). Census Commission of India. Gearchiveerd op 16 juni 2004. Geraadpleegd op 20 februari 2013.
# Jodenkwartier

Een Jodenkwartier, in de volksmond vaak Jodenbuurt genoemd, is het gebied van een stad dat traditioneel door Joden wordt of werd bewoond. Bekende voorbeelden hiervan zijn de Jodenbuurt in Amsterdam, Josefov in Praag en Kazimierz in Krakau.
In het Duits en Frans wordt een dergelijke wijk Judengasse en juiverie genoemd. In Marokko spreekt men van een mellah, in Tunesië van een hara.
Het is overigens geen synoniem voor 'getto', maar zo werden Jodenkwartieren in de loop der eeuwen wel steeds vaker genoemd.

## Achtergrond

Sinds de middeleeuwen was in tal van steden in Europese landen een Jodenkwartier te vinden. Zo'n wijk bestond om een aantal redenen. In sommige gevallen wilden de christelijke autoriteiten de Joden scheiden van de christelijke bevolking, zodat christenen niet door hen zouden worden 'besmet', of om Joden psychologisch onder druk te zetten zich te bekeren tot het christendom. Het was ook gebaseerd op religieuze principes, zoals het gebod niet verder dan duizend stappen van een synagoge te wonen.
Vanuit Joods oogpunt bood concentratie van Joden in een beperkt gebied een zekere mate van bescherming tegen invloeden of geweld van buitenaf. Toen politieke autoriteiten een gebied aanwezen waar Joden wettelijk verplicht waren te wonen, werden dergelijke gebieden gewoonlijk getto's genoemd en ging het meestal gepaard met segregatie en andere vormen van uitsluiting en vernedering. De gekozen gebieden bestonden meestal uit de meest ongewenste gebieden van een stad.
In de 19e eeuw werden Joodse getto's geleidelijk afgeschaft en werden hun muren afgebroken, hoewel sommige gebieden van Joodse concentratie bleven bestaan. Echter, in de loop van de Tweede Wereldoorlog herstelde nazi-Duitsland deze buurten in het door de nazi's bezette Europa, met als doel segregatie, vervolging en uitbuiting van Joden, voornamelijk in Oost-Europa. De Duitsers zouden alleen al in Polen en de Sovjet-Unie 1.000 getto's hebben gerealiseerd. Een voorbeeld hiervan is het getto in de Joodse wijk in Lublin.

## Galerij

* Jiddische muurschilderingen in Krakau, Polen.
* Straattegelteken van een steegje in Toledo, Spanje.
* Het voormalige joodse ziekenhuis in Balat, Istanbul.
# Jodenpoort (Lublin)

De Jodenpoort (Pools: Brama Grodzka) of Burchtpoort is een stadspoort in de Poolse stad Lublin. De poort is een van de drie behouden stadspoorten van de stad. De andere twee zijn de Vispoort en de Krakauer Poort.
De Jodenpoort werd gebouwd in de middeleeuwen als deel van de vestingwerken rondom de stad. Boven het poortgebouw bevindt zich het Cultureel Centrum, het Grodzka theater NN en er wordt ook onderdak geboden aan een informatiecentrum/archief over het eeuwenlange Joodse leven en religieuze jodendom in de stad Lublin.
De poort heeft twee verdiepingen. Verder is het een toegangsweg tot het historische centrum van de stad en het Kasteel van Lublin. Deze poort vormde eeuwenlang de toegangspoort tot de Joodse wijk. De archieven in de poort gaan over het Joodse leven van voor de Tweede Wereldoorlog.
Het uiterlijk van de huidige poort stamt uit 1785 en is ontworpen door de Italiaans-Poolse architect Domenico Merlini.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Grodzka-Tor (Lublin) op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Marta Denyse e.a., Lublin – The Guidebook. Lublin 2012, ISBN 978-83-7548-119-8, pag. 94-95.
* Dieter Schulze, ANWB Wereldreisgids: Polen Zuid. Den Haag: ANWB, 2018, pag. 334-335.