# Sophineta

Sophineta is een geslacht van uitgestorven basale lepidosauromorfe reptielen, bekend uit het Vroeg-Trias (Laat-Olenekien) van de provincie Małopolska, in het zuiden van Polen. Het bevat als enige soort Sophineta cracoviensis.

## Ontdekking

Sophineta werd voor het eerst beschreven en benoemd door Susan E. Evans en Magdalena Borsuk−Białynicka in 2009, en de typesoort is Sophineta cracoviensis. Het is bekend van het holotype ZPAL RV/175, een bijna complete rechterbovenkaak. Veel losse of geassocieerde schedel- en postcraniale fragmenten worden naar de soort verwezen, die voorhoofdsbeenderen, wandbeenderen, prefrontalia, postfrontalia, postorbitalia, jukbeenderen, squamosa, pterygoïden, quadrata, maxillae, premaxilla, dentaria, wervels en darmbeenderen vertegenwoordigen.
Fossielen van Sophineta werden in situ ontdekt en in 1982 verzameld door een team (Paszkowski en Wieczorek) van het Instituut voor Geologische Wetenschappen van de Jagiellonian Universiteit in Krakau. Ze werden verzameld op de vindplaats Czatkowice 1, een enkelvoudige afzetting nabij Krakau waarvan een diverse fauna van kleine gewervelde dieren bekend is. Het vertegenwoordigt karstafzettingen uit het Trias die zich ontwikkelden in kalksteen uit het Vroeg-Carboon (Tournaisien tot midden Viséen) die nu wordt gedolven in de Czatkowice-steengroeve. De vindplaats dateert uit de vroegste late Olenekische fase van de VroegTrias, ongeveer 247,3 miljoen jaar geleden. Sophineta is de kleinste van de twee lepidosauromorfe reptielen die bekend zijn uit de Czatkowice-groeve, naast de grotere kuehneosauride Pamelina. Czatkowice 1-materiaal werd overgebracht naar en opgeslagen in het Museum van de Aarde en het Instituut voor Paleobiologie van de Poolse Academie van Wetenschappen in Warschau. Een eerste chemische preparatie werd in azijnzuur uitgevoerd, voordat het losmaken van de botten in de jaren 1990 tot 2007 begon.

### Etymologie

De geslachtsnaam eert professor Zofia Kielan-Jaworowska van de Instytut Paleobiologii PAN, en het is afgeleid van het Griekse sophia, wat 'wijsheid' betekent, wat de klassieke wortel is van de naam Zofia. De soortaanduiding is afgeleid van Cracovia, de Latijnse naam voor Krakau, de dichtstbijzijnde grote Poolse stad bij de vindplaats Czatkowice 1 (de typeplaats Sophineta). Het is ook een eerbetoon aan onderzoekers van de Universiteit van Krakau voor hun werk op de vindplaats.

## Beschrijving

Sophineta verschilt van alle kuehneosauriërs en Marmoretta doordat ze korte wervels heeft die notochorde putten dragen, terwijl ze geen transversale uitsteeksels hebben. Het heeft ook pleurodonte tanden, in plaats van subthecodonte tanden zoals bij alle kuehneosauriërs. Andere verschillen zijn de aanwezigheid van gepaarde in plaats van samenvloeiende neusgaten, de aanwezigheid van zwak ontwikkelde zygosphenoidale articulaties op de wervels en afgeplatte gekielde tandspitsen in plaats van eenvoudige kegels. Het verschilt van de Paliguana doordat het een hoger gezichtsuitsteeksel op het bovenkaaksbeen heeft en een veel kleiner traanbeen, en van Marmoretta doordat de laatste een gespecialiseerde maxilla-praemaxilla overlapping bezit. Sophineta lijkt op lepidosauriërs in het hebben van zwakke zygosfenen, korte wervels en eenkoppige ribben door de wervelkolom heen, maar verschilt in het hebben van een ondiepere implantatie van pleurodontische tanden en de schijnbare afwezigheid van zowel een schildklierfenestra als functionele caudale autotomie, het afwerpen van de staartpunt als die door een roofdier gegrepen wordt. Sophineta had een niet-gespecialiseerde wervelkolom maar een redelijk afgeleide schedelstructuur, inclusief het hoge gezichtsuitsteeksel van het bovenkaaksbeen, een gereduceerd traanbeen en pleurodontie. Deze eigenschappen lijken ook meer op die van vroege lepidosauriërs dan stamlepidosauriërs. De schedel van Sophineta werd gereconstrueerd als een gemodificeerde diapside schedel met een relatief kort preorbitaal gebied. De oogkassen, neusopeningen en bovenste slaapvensters zijn groot, en de onderste slaapvensters zijn onderaan open. Op basis van de afmetingen van de ZPAL RV/175 en schedelverhoudingen bij Marmoretta, wordt de totale schedellengte geschat op ongeveer tien millimeter, met een lichaamslengte (exclusief de staart) van ongeveer dertig millimeter.

## Classificatie

Susan E. Evans en Magdalena Borsuk-Białynicka (2009) voerden een fylogenetische analyse uit die Sophineta vond als de zustergroep van Lepidosauria. De opname van Sophineta verdrong de relictuele Marmoretta uit het Midden-Jura als oudste bekende stamlepidosauromorf en gaf de oorsprong van Lepidosauria een veel oudere leeftijd. Het onderstaande cladogram volgt hun resultaten.
| Diapsida | Araeoscelidia Neodiapsida Youngina Coelurosauravus Saurosternon Sauria Prolacerta Lepidosauromorpha Paliguana Kuehneosauridae Marmoretta Sophineta Lepidosauria Gephyrosaurus Squamata |
* ↑ Sophineta. www.reptileevolution.com. Geraadpleegd op 07-07-2022.
* ↑ Fossilworks: Sophineta. www.fossilworks.org. Geraadpleegd op 07-07-2022.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Sophineta op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.