# Monument voor de vermoorde leden van de Rijksdag

Het Monument voor de vermoorde leden van de Rijksdag is een monument in de Duitse hoofdstad Berlijn. Het staat voor het gebouw van de Rijksdag en herdenkt de 96 Rijksdagleden die in de periode van 1933 tot 1945 onder het nazi-regime een onnatuurlijke dood stierven. Het monument werd in september 1992 onthuld en is ontworpen door Dieter Appelt, Klaus Eisenlohr, Justus Müller en Christian Zwirner.
Het monument bestaat uit 96 gietijzeren platen met daarop de naam, geboorte- en sterfdatum en plaats van overlijden. Het monument is zo ontworpen dat eventueel nieuw ontdekte namen makkelijk kunnen worden toegevoegd. Het woord "vermoord" is in enkele gevallen discutabel. Zo overleden Hugo Sinzheimer en Georg Wendt beiden na de bevrijding, al dan niet als gevolg van lichamelijke verzwakking vanwege de oorlog. Adolf Biedermann werd dood gevonden, zonder dat de precieze doodsoorzaak bekend is.

## Herdachte personen

| Naam | Geboortejaar | Sterfjaar | Plaats van overlijden | Politieke partij |
| Julius Adler | 1894 | 1945 | Bergen-Belsen | KPD |
| Hans Adlhoch | 1884 | 1945 | Tijdens een dodenmars op weg naar München | BVP |
| Eduard Alexander | 1881 | 1945 | Tijdens een transport naar Bergen-Belsen | KPD |
| Julius Aßmann | 1868 | 1939 | Vermoord in Bodino, Polen | DVP |
| Elise Augustat | 1889 | 1940 | Ravensbrück | KPD |
| Bernhard Bästlein | 1894 | 1944 | Tuchthuis Brandenburg | KPD |
| Artur Becker | 1905 | 1938 | Vermoord in Burgos, Spanje | KPD |
| Anton Bias | 1876 | 1945 | Dachau | SPD |
| Adolf Biedermann | 1881 | 1933 | Dood gevonden in de buurt van Recklinghausen | SPD |
| Conrad Blenkle | 1901 | 1943 | Tuchthuis Berlin-Plötzensee | KPD |
| Fritz Bockius | 1882 | 1945 | Mauthausen | Zentrum |
| Clara Bohm-Schuch | 1879 | 1936 | Berlijn | SPD |
| Eugen Bol | 1881 | 1945 | Tuchthuis Berlin-Plötzensee | Zentrum |
| Rudolf Breitscheid | 1874 | 1944 | Buchenwald | SPD |
| Lorenz Breunig | 1882 | 1945 | Sachsenhausen | SPD |
| Conrad Broßwitz | 1881 | 1945 | Dachau | SPD |
| Otto Eggerstedt | 1886 | 1933 | Esterwegen | SPD |
| Eugen Eppstein | 1878 | 1943 | Majdanek | KPD |
| Helene Fleischer | 1899 | 1941 | Stadtroda | KPD |
| Albert Funk | 1894 | 1933 | Politiebureau Recklinghausen | KPD |
| Otto Geiselhart | 1890 | 1933 | Gevangenis Günzburg | SPD |
| Otto Gerig | 1885 | 1944 | Buchenwald | Zentrum |
| Paul Gerlach | 1888 | 1944 | Sachsenhausen | SPD |
| Ernst Grube | 1890 | 1945 | Bergen-Belsen | KPD |
| Franz Haindl | 1879 | 1941 | Pirna | DBP |
| Eduard Hamm | 1879 | 1944 | Berlijn, gevangenis Lehrterstrasse | DDP |
| Ernst Heilmann | 1881 | 1940 | Buchenwald | SPD |
| Rudolf Hennig | 1895 | 1944 | Sachsenhausen | KPD |
| Franz Herbert | 1885 | 1945 | Mauthausen | BVP |
| Eugen Herbst | 1903 | 1934 | Dachau | KPD |
| Christian Heuck | 1892 | 1934 | Gevangenis Neumünster | KPD |
| Guido Heym | 1882 | 1945 | Weimar, doodgeschoten door de SS | KPD |
| Rudolf Hilferding | 1877 | 1941 | Gevangenis Parijs | SPD |
| Gustav Hoch | 1862 | 1942 | Theresienstadt | SPD |
| Lambert Horn | 1899 | 1939 | Sachsenhausen | KPD |
| Fritz Husemann | 1873 | 1935 | Esterwegen | SPD |
| Albert Janka | 1907 | 1933 | Reichenbach | KPD |
| Heinrich Jasper | 1875 | 1945 | Bergen-Belsen | SPD |
| Friedrich Jendrosch | 1890 | 1944 | Sachsenhausen | KPD |
| Reinhold Jürgensen | 1898 | 1934 | Fuhlsbüttel | KPD |
| Eugen Kaiser | 1879 | 1945 | Dachau | SPD |
| Albert Kayser | 1898 | 1944 | Buchenwald | KPD |
| Franziska Kessel | 1906 | 1934 | Tuchthuis Mainz | KPD |
| Anton Krzikalla | 1887 | 1944 | Sachsenhausen | KPD |
| Franz Künstler | 1888 | 1942 | Lichtenburg | SPD |
| Max Lademann | 1896 | 1941 | Sachsenhausen | KPD |
| Julius Leber | 1891 | 1945 | Tuchthuis Berlin-Plötzensee | SPD |
| Paul Lejeune-Jung | 1882 | 1944 | Tuchthuis Berlin-Plötzensee | DNVP |
| Richard Lipinski | 1867 | 1936 | Bennewitz | SPD |
| Karl Mache | 1882 | 1934 | Kislau | SPD |
| Max Maddalena | 1895 | 1943 | Gevangenis Brandenburg-Görten | KPD |
| Ludwig Marum | 1882 | 1934 | Kislau | SPD |
| Stefan Meier | 1889 | 1944 | Mauthausen | SPD |
| August Merge | 1870 | 1945 | Gevangenis van Braunschweig Wolfenbüttel | SPD |
| Franz Metz | 1878 | 1945 | Dachau | SPD |
| Julius Moses | 1868 | 1942 | Theresienstadt | SPD |
| Arthur Nagel | 1890 | 1945 | Bergen-Belsen | KPD |
| Theodor Neubauer | 1890 | 1945 | Gevangenis Brandenburg-Görten | KPD |
| Franz Petrich | 1889 | 1945 | Sonnenburg | SPD |
| Andreas Portune | 1875 | 1945 | Röslau | SPD |
| Friedrich Puchta | 1883 | 1945 | Dachau | SPD |
| Ernst Putz | 1896 | 1933 | Gevangenis Berlijn-Moabit | KPD |
| Siegfried Rädel | 1893 | 1943 | Tuchthuis Berlin-Plötzensee | KPD |
| Paul Redlich | 1893 | 1944 | Sonnenburg | KPD |
| Walter Reek | 1878 | 1933 | Gevangenis Danzig | SPD |
| Ernst Reinke | 1891 | 1943 | Flossenbürg | KPD |
| Max Richter | 1881 | 1945 | Op transport naar Neuengamme | SPD |
| Theodor Roeingh | 1882 | 1945 | Sachsenhausen | Zentrum |
| Julius Rosemann | 1878 | 1933 | Hamm | SPD |
| Karl Sattler | 1896 | 1945 | Bergen-Belsen | KPD |
| John Schehr | 1896 | 1934 | "Op de vlucht" doodgeschoten nabij Schäferberg/Kilometerberg | KPD |
| Michael Schnabrich | 1880 | 1939 | Sachsenhausen | SPD |
| Ernst Schneller | 1890 | 1944 | Sachsenhausen | KPD |
| Ernst Schneppenhorst | 1881 | 1945 | Berlijn, gevangenis Lehrterstrasse | SPD |
| Werner Scholem | 1895 | 1940 | Buchenwald | KPD |
| Georg Schumann | 1886 | 1945 | In detentie in Dresden | KPD |
| Walter Schütz | 1897 | 1933 | Vermoord in Koningsbergen door de SA | KPD |
| Hugo Sinzheimer | 1875 | 1945 | Overveen, Nederland | SPD |
| Willi Skamira | 1897 | 1945 | Gevangenis Brandenburg-Görten | KPD |
| Fritz Soldmann | 1878 | 1945 | Buchenwald | SPD |
| Robert Stamm | 1900 | 1937 | Tuchthuis Berlin-Plötzensee | KPD |
| Johannes Stelling | 1877 | 1933 | Gevangenis Berlin-Köpenick | SPD |
| Franz Stenzer | 1900 | 1933 | Dachau | KPD |
| Walter Stöcker | 1891 | 1939 | Buchenwald | USPD, KPD |
| Georg Streiter | 1884 | 1945 | Ravensbrück | DVP |
| August Streufert | 1887 | 1944 | Neuengamme | SPD |
| Hermann Tempel | 1889 | 1944 | Oldenburg | SPD |
| Johanna Tesch | 1875 | 1945 | Ravensbrück | SPD |
| Ernst Thälmann | 1886 | 1944 | Buchenwald | KPD |
| Mathias Thesen | 1891 | 1944 | Sachsenhausen | KPD |
| Nikolaus Thielen | 1901 | 1944 | Mauthausen | KPD |
| Fritz Voigt | 1882 | 1945 | Tuchthuis Berlin-Plötzensee | SPD |
| Paul Voigt | 1876 | 1944 | Vermoord in Berlijn | SPD |
| Paul Wegmann | 1889 | 1945 | Bergen-Belsen | USPD |
| Georg Wendt | 1889 | 1948 | Berlijn | SPD |
| Lotte Zinke | 1891 | 1944 | Ravensbrück | KPD |
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Memorial to the Murdered Members of the Reichstag op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.