OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Herennia sonja

Herennia sonja is een spinnensoort uit de familie van de wielwebspinnen (Araneidae).
De wetenschappelijke naam van de soort werd in 2005 gepubliceerd door Matjaž Kuntner.
# Hydrovatus diabolicus

Hydrovatus diabolicus is een keversoort uit de familie waterroofkevers (Dytiscidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1995 door Biström & Larson.
# Strepenziekte (gerst)

Strepenziekte is een plantenparasitaire schimmel, die onder andere gerst aantast. De ongeslachtelijke fase wordt Drechslera graminea genoemd en de geslachtelijke fase Pyrenophora graminea. De schimmel leeft als mycelium in de gerstkorrel en als deze kiemt veroorzaken schimmeldraden via de coleorhiza een systemische infectie van de kiemplant. De schimmel wordt uitsluitend met het zaaizaad overgedragen.

## Symptomen

Ernstige aantasting van kiemplanten kan meer uitstoeling en sterfte veroorzaken, maar de symptomen treden meestal pas op het tweede of derde blad op, waarbij tussen de nerven lange, chlorotische of gele strepen op de bladeren verschijnen. Later zijn de meeste bladeren en bladscheden aangetast. In de chlorotische of gele strepen ontstaan later donkerbruine strepen. De bladeren scheuren, rafelen, verdrogen en vallen af. De planten komen niet in aar, de aren blijven rechtopstaan of de aren zijn krom, doordat de kafnaalden in de bladschede blijven zitten. Verder kunnen ze misvormd en verkleurd zijn. Van gezonde planten kunnen door de conidiën alleen de aren geïnfecteerd worden. Een infectie van de zaailingen wordt bevorderd bij bodemtemperaturen onder 12 °C. Temperaturen boven 15 °C remmen de infectie. Een hoge luchtvochtigheid tijdens de bloei die minimaal 16 uur aanhoudt (bij 12 °C) zorgt ervoor dat de schimmel in grote hoeveelheden conidia vormt en veel aren van gezonde planten infecteert.

## Morfologie

Ongeslachtelijke fase:
* Pycnidia worden zelden in de natuur waargenomen. Ze hebben een diameter van 70-176 μm, bolvormig tot peervormig en ontwikkelen zich oppervlakkig of gedeeltelijk onder het oppervlak. De wand is dun en breekbaar en is geel tot bruin, met een korte ostiole. De bolvormige of ellipsoïdale, doorzichtige pycnidiosporen zijn 1,4-3,2 × 1,0-1,6 μm groot en hebben geen tussenwanden.
* Conidia worden lateraal en terminaal gevormd op conidioforen, die meestal voorkomen in clusters van drie tot vijf. De conidia zijn recht met afgeronde uiteinden en 11-24 × 30-100 μm groot. Ze zijn halfdoorzichtig tot geelbruin en hebben maximaal zeven dwarse septa. De conidiën kunnen de aren infecteren en vervolgens de graankorrels. Op voedingsbodem is het mycelium grijs tot olijfkleurig en vaak zonder sporen. Conidia kunnen op voedingsbodem worden gevormd wanneer geïnfecteerde gerststukken op wateragar worden geplaatst en geïncubeerd onder dagelijkse lichtomstandigheden gevolgd door een koele periode.
Geslachtelijke fase:
* Perithecia komen weinig voor. Ze kunnen in de herfst in het gerststro worden gevormd. De perithecia zijn 576-728 × 442-572 μm groot. Ze zitten oppervlakkig tot gedeeltelijk onder het oppervlak en zijn langwerpig, met stijve setae aan het oppervlak. De asci zijn knotsvormig of cilindrisch, duidelijk bitunicaat en afgerond aan de top, met een korte steel aan de basis. Ascosporen zijn 43-61 × 16-28 μm groot, licht geelbruin, ellipsvormig en aan beide uiteinden afgerond met transversale septa en een, soms twee, septa in de mediane cellen maar nooit in de terminale cellen.
# Entre Ambos-os-Rios

Entre Ambos-os-Rios is een plaats (freguesia) in de Portugese gemeente Ponte da Barca en telt 542 inwoners (2001).
# Agra cuprea

Agra cuprea is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1824 door Klug.
# Russennetwants

De russennetwants (Agramma laetum) is een wants behorend tot der Netwantsen. Hij komt voor op planten uit de Russenfamilie en de Cypergrassenfamilie.

## Kenmerken

De beestjes zijn 1,8 tot 2,5 millimeter lang. In tegenstelling tot de andere netwantsen is de zijrand van het pronotum niet verlengd en gestructureerd als een net. Het pronotum mist ook de typische kiel zoals bij andere netwantsen. De kop, de antennes en het midden van het pronotum zijn zwart, de hemielytra en het voorste deel van het pronotum zijn geelbruin. De poten zijn roodachtig van kleur.
In Noord-Duitsland vindt men alleen exemplaren met verkorte (brachypterische) vleugels, in het zuiden daarentegen komen volledig gevleugelde (macroptere) dieren zelden voor.

## Verspreiding en leefgebied

De soort komt voor in West- en Midden-Europa en Scandinavië met uitzondering van Finland. In Midden-Europa komt het slechts af en toe voor, maar plaatselijk kan het zeer algemeen zijn. De wants komt voor van de laaglanden tot in de bergen. In Groot-Brittannië is komt hij voor in het zuiden en is hij zeldzaam. In Noord-Duitsland vestigen zich vooral natte habitats zoals heidevelden en natte weilanden, maar ook droge habitats zoals kalk- en zandgraslanden, duinen en droge open plekken in het bos. Ze komen ook voor in door zout aangetaste gebieden.

## Levenswijze

De dieren voeden zich met verschillende planten uit de Russenfamilie en de Cypergrassenfamilie. In bossen worden ze met name gevonden op Veldbies (Luzula). Ze zijn te vinden aan de voet van grassen of in de bloeiwijzen. Op grotere hoogten en in het noorden van hun verspreidingsgebied wordt één generatie per jaar gevormd. In warme en droge zuidelijke habitats is er een tweede generatie per jaar. De winterslaap vindt plaats als een imago. De vrouwtjes steken hun eitjes diep in het weefsel van de waardplanten.
# Angèle (1934)

Angèle is een Franse film van Marcel Pagnol die werd uitgebracht in 1934.
Het scenario is gebaseerd op de roman Un de Beaumugnes (1929) van Jean Giono.
In Angèle treedt Fernandel voor het eerst toe tot het acteursgezelschap (Orane Demazis, Édouard Delmont, Charles Blavette, Henri Poupon, ...) dat gewoonlijk de dienst uitmaakte bij Pagnol. Het werd de eerste van zes samenwerkingen tussen Fernandel en Pagnol.

## Samenvatting

Angèle is een jonge en naïeve boerendochter die op een dag uit de boerderij vertrekt zonder een woord te zeggen. Zij volgt Louis, een goed uitziende kerel met een heel vlotte babbel, naar Marseille. Louis blijkt echter een pooier te zijn en zo komt Angèle terecht in de prostitutie.
Saturnin, de boerenknecht die samen met Angèle is opgegroeid, verneemt van een buur dat Angèle in Marseille woont. Hij vindt haar, merkt dat ze een baby heeft en overtuigt haar met hem naar huis terug te keren.
Angèle's vader is echter woedend en diep beschaamd. Hij sluit haar met haar baby op in de kelder. Niemand mag te weten komen dat Angèle weer op de boerderij leeft.

## Rolverdeling

| Acteur | Personage |
| Fernandel | Saturnin, de boerenknecht |
| Orane Demazis | Angèle Barbaroux, het meisje |
| Henri Poupon | Clarius Barbaroux, de boer en de vader van Angèle |
| Édouard Delmont | Amédée, een landarbeider |
| Annie Toinon | Philomène, de boerin en de moeder van Angèle |
| Jean Servais | Albin, een landarbeider die verliefd is op Angèle |
| Andrex | Louis, de pooier |
| Charles Blavette | Tonin, de messenslijper |
| Fernand Flament | Jo |
| Darcelys | de getatoeëerde |

## Externe link

* (en) Angèle in de Internet Movie Database
# Herennius Etruscus

Quintus Herennius Etruscus Messius Decius (ca. 227 - 1 juli 251) was een Romeins keizer gedurende een aantal maanden in 251 tot 1 juli.
Herennius Etruscus werd geboren in Pannonia als zoon van een Romeins veldheer die later keizer Decius zou worden. In 250 werden Herennius Etruscus en zijn jongere broer Hostilianus door Decius tot Caesar gemaakt. In 251 werd Herennius tot medekeizer (Augustus) benoemd.
Decius begon in hetzelfde jaar met Herennius een veldtocht tegen de Goten. Op 1 juli kwamen ze in gevecht met een Gotisch leger dat na plunderingen op weg naar huis was. In de slag bij Abrittus werden zowel Herennius als Decius gedood.
# Hydrovatus enigmaticus

Hydrovatus enigmaticus is een keversoort uit de familie waterroofkevers (Dytiscidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1997 door Biström.
# Entre Rios (Bahia)

Entre Rios is een gemeente in de Braziliaanse deelstaat Bahia. De gemeente telt 40.524 inwoners (schatting 2009).

## Aangrenzende gemeenten

De gemeente grenst aan Alagoinhas, Aporá, Araçás, Cardeal da Silva, Esplanada, Inhambupe, Itanagra en Mata de São João.

## Verkeer en vervoer

De plaats ligt aan de noord-zuidlopende weg BR-101 tussen Touros en São José do Norte. Daarnaast ligt ze aan de wegen BA-093 en BA-400.
* Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística, Inwonertallen 2009
# Agriotes babanus

Agriotes babanus is een keversoort uit de familie kniptorren (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1989 door Kishii.
# Russenuil

De russenuil (Coenobia rufa) is een vlinder uit de familie uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1809 door Haworth.
De soort komt voor in Europa.
Taxonomische informatie over Coenobia rufa bij Fauna Europaea.
# Herennia tone

Herennia tone is een spinnensoort uit de familie van de wielwebspinnen (Araneidae).
De wetenschappelijke naam van de soort werd in 2005 gepubliceerd door Matjaž Kuntner.
# Hyphinomos fasciata

Hyphinomos fasciata is een rechtvleugelig insect uit de familie sabelsprinkhanen (Tettigoniidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1921 door Uvarov.
# Strijkijzerruwhaai

De strijkijzerruwhaai of grootvindoornhaai (Oxynotus centrina) is een vis uit de familie van de ruwhaaien (Oxynotidae) en behoort derhalve tot de orde van de doornhaaiachtigen (Squaliformes).

## Kenmerken

Hij heeft zeer hoge, zeilvormige rugvinnen, voorafgegaan door stekels. Het lichaam is samengedrukt en driekantig, de mond bevat gegroefde lippen en de bovenkaak is bezet met lansvormige tanden. Achter het oog bevindt zich een groot spiraculum. De vis kan een lengte bereiken van 150 centimeter.

## Leefwijze

Het voedsel bestaat uit borstelwormen en andere ongewervelden. Dankzij de grote lichaamsholte en de olierijke lever heeft het dier veel drijfvermogen en beweegt hij zich moeiteloos voort boven de zeebodem, waar hij zijn voedsel vindt.

## Verspreiding en leefgebied

De strijkijzerruwhaai is een zoutwatervis. De vis prefereert diep water en leeft hoofdzakelijk nabij de bodem in de Atlantische Oceaan maar komt ook voor in de Middellandse Zee. De soort komt voor op dieptes tussen 60 en 660 meter.

## Relatie tot de mens

De strijkijzerruwhaai is voor de visserij van beperkt commercieel belang. In de hengelsport wordt er weinig op de vis gejaagd.

## Externe link

* Foto's van de strijkijzerruwhaai op FishBase
* Froese, R., D. Pauly. en redactie. 2005. FishBase. Elektronische publicatie. www.fishbase.org, versie 06/2005.
* David Burnie (2001). Animals, Dorling Kindersley Limited, London. ISBN 90-18-01564-4 (naar het Nederlands vertaald door Jaap Bouwman en Henk J. Nieuwenkamp).
* ↑ (en) Strijkijzerruwhaai op de IUCN Red List of Threatened Species.
# Kurgunta

Kurgunta is een census town in het district Gulbarga van de Indiase staat Karnataka.

## Demografie

Volgens de Indiase volkstelling van 2001 wonen er 8584 mensen in Kurgunta, waarvan 51% mannelijk en 49% vrouwelijk is. De plaats heeft een alfabetiseringsgraad van 51%.
* ↑ Volkstelling van India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional). Census Commission of India. Gearchiveerd op 16 juni 2004. Geraadpleegd op 20 februari 2013.
# Agriotes binhus

Agriotes binhus is een keversoort uit de familie kniptorren (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1939 door Fleutiaux.
# STS-104

STS-104, voluit Space Transportation System-104, was een spaceshuttlemissie van de Atlantis naar het Internationaal ruimtestation ISS. Tijdens de missie werd de Quest Joint Airlock module gekoppeld aan het ruimtestation. Deze module dient als luchtsluis voor ruimtewandelingen.

## Bemanning

| Positie | Lancering | Landing |
| Bevelhebber | Steven Lindsey 3e ruimtevlucht | Steven Lindsey 3e ruimtevlucht |
| Piloot | Charles Hobaugh 1e ruimtevlucht | Charles Hobaugh 1e ruimtevlucht |
| Missiespecialist 1 | Michael Gernhardt 4e ruimtevlucht | Michael Gernhardt 4e ruimtevlucht |
| Missiespecialist 2 | Janet Kavandi 3e ruimtevlucht | Janet Kavandi 3e ruimtevlucht |
| Missiespecialist 3 | James Reilly 2e ruimtevlucht | James Reilly 2e ruimtevlucht |

## Media

* Lancering
* De Quest Joint Airlock module
* (en) STS-104 op NASA.gov, 15 februari 2010, geraadpleegd 25 december 2015
STS-51-J · STS-61-B · STS-27 · STS-30 · STS-34 · STS-36 · STS-38 · STS-37 · STS-43 · STS-44 · STS-45 · STS-46 · STS-66 · STS-71 · STS-74 · STS-76 · STS-79 · STS-81 · STS-84 · STS-86 · STS-101 · STS-106 · STS-98 · STS-104 · STS-110 · STS-112 · STS-115 · STS-117 · STS-122 · STS-125 · STS-129 · STS-132 · STS-135
# Andrzej Zaucha (journalist)

Andrzej Zaucha (geboren 1967) is een Poolse journalist en schrijver.
Zaucha werd geboren in Zakliczyn bij Tarnów in Zuid-Polen. Hij heeft vele verslagen uit Rusland en Tsjetsjenië geschreven. Sinds 1997 heeft hij Moskou als standplaats als correspondent van het Poolse dagblad "Gazeta Wyborcza". In 2003 publiceerde Zaucha het boek "Moskwa. Nord-Ost" over de terroristische aanval op het Dubrovka theater in Moskou in oktober 2002.
* Gemeinsame Normdatei: 1197224343
* International Standard Name Identifier: 0000 0001 1211 8223
* Nationale Bibliotheek van Tsjechië: js20231187303
* Virtual International Authority File: 311129039
* WorldCat (via VIAF): 311129039
# Heteralepas cornuta

Heteralepas cornuta is een rankpootkreeftensoort uit de familie van de Heteralepadidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1852 door Darwin.
# Strijkkwartet (Alnaes)

Eyvind Alnæs voltooide zijn enige Strijkkwartet in 1892.
Het is een van de eerste muzikale voetsporen die Alnæs in de muziekgeschiedenis achterliet. Er is een privéuitvoering bekend uit 1891 en een publieke uitvoering in april 1892. Daarna verdween het werk bijna voorgoed in de kast. De manuscripten zijn teruggevonden en ter bezichtiging in de Staatbibliotheek van Noorwegen.
Het werk bestaat uit vier delen, de klassieke opbouw:
* Allegro
* Andante quasi adagio
* Allegretto scherzando
* Allegro
* Manuscript
* Uitgave Toccata van pianomuziek
# Enum

Enum kan verwijzen naar:
* ENUM, internetprotocol (RFC 2916).
* enumeratie (datatype), concept in diverse programmeertalen.
* Enum (wierde), wierde bij Oldehove in de Nederlandse provincie Groningen
* Eenum, dorp in het noorden van Groningen
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Enum en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Kurevere (Saaremaa)

Kurevere (Duits: Kurrifer) is een plaats in de Estlandse gemeente Saaremaa, provincie Saaremaa. De plaats heeft de status van dorp (Estisch: küla) en telt 12 inwoners (2021).
Tot in oktober 2017 lag de plaats in de gemeente Kihelkonna. In die maand ging Kihelkonna op in de fusiegemeente Saaremaa.

## Omgeving

De plaats ligt aan de westkust van het schiereiland Tagamõisa in het noordwesten van het eiland Saaremaa. Bij Kurevere liggen enkele meertjes, waaronder het Jaagarahu järv (2,3 ha). Het meer is een voormalige kalksteengroeve. Na de Tweede Wereldoorlog was de kalksteenwinning niet rendabel meer en dus werd de groeve omgezet in een recreatieplas.
Bij Kurevere liggen zeven offerstenen bij elkaar. Het is zeer ongebruikelijk dat offerstenen in een groep bij elkaar liggen, dus wordt vermoed dat iemand ze van verschillende andere plaatsen hierheen heeft overgebracht. De vermoedelijke dader is baron von Toll, in de 19e eeuw eigenaar van het landgoed van Pidula en een enthousiast amateurarcheoloog.

## Geschiedenis

Bij Kurevere ligt een begraafplaats, Kurevere kivikalmistu, die in gebruik was van de late Bronstijd (1600-1200 v.Chr.) tot in de 12e eeuw n.Chr.
Kurevere werd voor het eerst genoemd in 1645 onder de naam Kurrefer of Kurrifer, een nederzetting op het landgoed van Lümanda.
In 1927 werd bij het dorp een haven aangelegd met de naam Jaagarahu. Ze was vooral bedoeld voor het transport van kalksteen uit de nabijgelegen groeve. In 1941 en 1949 werd deze haven gebruikt om politieke gevangenen vanuit het door de Sovjet-Unie bezette Estland te deporteren naar andere delen van de Sovjet-Unie. In 1969 werd de haven door een storm vernield. Daarna is ze nooit meer hersteld. Bij het restant van de haven staat een gedenksteen voor de deportaties.

## Foto's

* Het Jaagarahu järv
* De kalksteengroeve rond 1931
* De haven Jaagarahu in de jaren twintig

## Externe link

* Informatie over Kurevere
* ↑ Hans Feldmann, Heinz von zur Mühlen en Gertrud Westermann, Baltisches historisches Ortslexikon. Teil 1. Estland (einschließlich Nordlivland), Böhlau Verlag, Köln/Wien, 1985, blz. 275.
* ↑ (et) ,(en) Estisch bureau voor de statistiek, interactieve kaart.
* ↑ (en) Jaagarahu Quarry / Kurevere limestone quarries.
* ↑ (en) Kurevere cult stones.
* ↑ (et) Kurevere kivikalmistu in de Eesti Entsüklopeedia. Gearchiveerd op 26 juni 2023.
* ↑ (et) Kurevere in het Dictionary of Estonian Place names. Gearchiveerd op 5 september 2023.
* ↑ (et) Jaagarahu in de Eesti Entsüklopeedia. Gearchiveerd op 26 maart 2020.
# Agriotes belfragei

Agriotes belfragei is een keversoort uit de familie kniptorren (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1956 door Becker.
# Angelo Simson

Angelo Simson (Paramaribo, 14 januari 1979) is een Surinaams thaibokser, sportschoolhouder en bestuurder.

## Biografie

Angelo Simson werd in 1979 geboren. Hij is een neef van thaibokser Rayen Simson. Simson had zich verdiept in verschillende krijgsporten en overwon op zijn dertiende zijn vrees voor het thaiboksen, waarover hij had gehoord dat pupillen met bamboestokken werden bewerkt om ze te harden. Hij sloot zich toen aan bij de sportschool Sparimaka.
Hij bleef de sport trouw en richtte in 2000 op 21-jarige leeftijd zijn eigen sportschool op onder de naam Simson's Gym. Hij bouwde de school vanaf de grond op, terwijl er niet meer dan twee paar handschoenen waren en geen kleding of beschermingsmateriaal. Hij was betrokken bij de organisatie van meerdere vechtsportgala's in Suriname en werd rond 2009 voorzitter van de nieuw-opgerichte Surinaamse Thaiboks Bond.
Zelf bleef hij tot begin jaren 2010 op wedstrijdniveau vechten. In 2012 werd Angelo The Chosen One Simson nog winnaar tijdens een internationaal toernooi in Frans-Guyana. Later dat jaar was hij nog in Nederland om zich voor te bereiden op het thaiboksgala Night of Raw Action. Tijdens een gala op Aruba werd hij uitgenodigd om verschillende landen te bezoeken voor seminars en kwamen vechters uit verschillende landen naar zijn sportschool in Suriname voor trainingskampen.
Sinds 2022 is hij een van de landelijke goodwill-sportambassadeurs.
# STS-109

STS-109, voluit Space Transportation System-109, was een spaceshuttlemissie van de Columbia naar de ruimtetelescoop Hubble. Het was de vierde onderhoudsmissie naar de Hubble. Het was de laatste succesvolle missie van de Columbia. Tijdens de volgende Columbia missie (STS-107) viel de spaceshuttle uiteen tijdens de terugkeer in de dampkring.

## Bemanning

| Positie | Lancering | Landing |
| Bevelhebber | Scott Altman 3e ruimtevlucht | Scott Altman 3e ruimtevlucht |
| Piloot | Duane Carey 1e ruimtevlucht | Duane Carey 1e ruimtevlucht |
| Missiespecialist 1 | John Grunsfeld 4e ruimtevlucht | John Grunsfeld 4e ruimtevlucht |
| Missiespecialist 2 | Nancy Currie 4e ruimtevlucht | Nancy Currie 4e ruimtevlucht |
| Missiespecialist 3 | Richard Linnehan 3e ruimtevlucht | Richard Linnehan 3e ruimtevlucht |
| Missiespecialist 4 | James Newman 4e ruimtevlucht | James Newman 4e ruimtevlucht |
| Missiespecialist 5 | Michael Massimino 1e ruimtevlucht | Michael Massimino 1e ruimtevlucht |

## Media

* De Hubble gekoppeld aan de Columbia
* (en) STS-109 op NASA.gov, 16 februari 2010, geraadpleegd 18 januari 2016
# Hilarographa mechanica

Hilarographa mechanica is een vlinder uit de familie van de bladrollers (Tortricidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1909 door Meyrick.
# Hydrovatus pisiformis

Hydrovatus pisiformis is een keversoort uit de familie waterroofkevers (Dytiscidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1997 door Biström.
# Stromatopelma fumigatum

Stromatopelma fumigatum is een spinnensoort uit de familie van de vogelspinnen (Theraphosidae).
De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1899 als Scodra fumigata gepubliceerd door Reginald Innes Pocock.
# Eoophyla tigridalis

Eoophyla tigridalis is een vlinder uit de familie van de grasmotten (Crambidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1897 door Hampson.
# Kurfürstendamm

De Kurfürstendamm (Keurvorstendam) is de grootste winkelboulevard in Berlijn. De straat is breed opgezet met gescheiden rijbanen en een groenstrook middenin (voormalige trambaan). De winkelstraat is gelegen in het stadsdeel Charlottenburg.

## Geschiedenis

De geschiedenis van de Kurfürstendamm begint in de 16e eeuw, toen de route werd benut als verbindingsweg van het stadsslot van Berlijn naar het Jachtslot van de keurvorst in het Grunewald. In die tijd stelde de weg niet zoveel voor, de huidige boulevard ontstond dan ook pas in de tijd van kanselier Otto von Bismarck. Hij wilde een straat met de allure van de Parijse Champs Elysées in Berlijn en de Ku'damm (zoals hij in de volksmond heet) moest mooier en eleganter worden dan de historische straat Unter den Linden. In 1875 gaf Keizer Wilhelm I de opdracht de Kurfürstendamm aan te leggen. Sindsdien heeft de Kurfürstendamm zijn huidige breedte van 53 meter. In 1886 reed er voor het eerst een stoomtram op de Kurfürstendamm vanaf station Zoologischer Garten. Aan het begin van de twintigste eeuw ontstond levendig commercieel en cultureel centrum in het Neuer Westen rond de Kurfürstendamm en de Tauentzienstraße, waar zich het Kaufhaus des Westens vestigde. Tijdens de deling van Berlijn in een oostelijk en westelijk deel, werd de boulevard het centrum van West-Berlijn. De wederopbouw bracht een nieuwe glans.

## Bezienswaardigheden

Blikvanger is de Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche op de Breitscheidplatz, aan het einde van de Kurfürstendamm. Tot het uitgebreide winkelaanbod warenhuizen als Wertheim en vestigingen van diverse grote modehuizen. Het wereldberoemde KaDeWe ligt in het verlengde van de Kurfürstendamm, in de Tauentzienstraße. Verschillende bustochten hebben de Kurfürstendamm als beginpunt voor een rondrit door Berlijn.

## Horeca

Langs de Kurfürstendamm en zijstraten als de Fasanenstraße, de Meinekestraße, de Bleibtreustraße, en de Wielandstraße is veel horeca gelegen. Er zijn talloze hotels, pensions, bars en restaurants te vinden, die onder andere veel toeristen trekken.

## Openbaar vervoer

Via de Kurfürstendamm rijden veel bussen van het nabijgelegen station Zoo naar het westen van de stad. Onder het oostelijke deel van de Kurfürstendamm loopt metrolijn U1, met de stations Kurfürstendamm (tevens U9) en het eindpunt Uhlandstraße. Verlenging van deze lijn naar station Adenauerplatz, aan het eind van het centrale deel van de Ku'damm, is al jarenlang gepland.

## Literatuur

* Birgit Jochens, Sonja Miltenberger: Von Haus zu Haus am Kurfürstendamm. Geschichte und Geschichten über Berlins ersten Boulevard. Berlin: text.verlag edition 2011.
* Karl-Heinz Metzger, Ulrich Dunker: Der Kurfürstendamm. Leben und Mythos des Boulevards in 100 Jahren deutscher Geschichte. Berlin: Konopka 1986.
* Gabriele Tergit: Käsebier erobert den Kurfürstendamm. Roman. Berlin: Rowohlt 1931.
* Marianne Vogel: In de schaduw van Marlene Dietrich. Berlijnse thriller. Soesterberg: Aspekt. 2014. (Speelt grotendeels op de Kurfürstendamm in de jaren twintig en het heden.)