# Ewoud Sanders

Ewoud Sanders (Den Haag, 24 maart 1958) is een Nederlands taalhistoricus en journalist. In de rubriek WoordHoek, die tussen 2000 en 2020 in NRC Handelsblad verscheen, nadien bij het Instituut voor de Nederlandse Taal, en sinds 2023 bij ENSIE, schrijft hij over taal en geschiedenis. Sanders heeft een aantal taalboeken geschreven. Daarnaast publiceert hij geregeld over het digitaliseren en ontsluiten van kranten, boeken en tijdschriften.
In zijn taalboeken gaat Sanders doorgaans in op de geschiedenis van woorden en uitdrukkingen. Voor zijn onderzoek maakt hij gebruik van een grote, digitale bronnencollectie, deels in eigen beheer. Hij geeft geregeld lezingen over hoe je zo'n materiaalverzameling kunt aanleggen en ontsluiten. Zo wijdde hij hieraan in 2009 de achttiende Bert van Selm-lezing (titel: De reïncarnatie van het boek. In zeven stappen een eigen digitale bibliotheek, uitgegeven door de Stichting Neerlandistiek Leiden).
In 2011 verscheen van zijn hand Eerste Hulp Bij e-Onderzoek, een boekje over slimmer zoeken (op internet) en over slimmer documenteren. Latere edities - zeventien tot nu - verschenen onder de titel Slimmer zoeken op internet. Dit gidsje is door diverse hogescholen en universiteiten gratis onder studenten verspreid. Eind 2011 kreeg Sanders een donatie van 15.000 dollar van Google om het slimmer zoeken via internet in Nederland te bevorderen.
Sanders promoveerde voorjaar 2017 aan de Radboud Universiteit in Nijmegen op een proefschrift getiteld Levi's eerste kerstfeest: Jeugdverhalen over jodenbekering, 1792-2015. Hij analyseert hierin beeldvorming over joden in tachtig christelijke jeugdverhalen waarin zij worden bekeerd tot respectievelijk het protestantse of het katholieke geloof. In 2021 werd de Groenman-taalprijs aan hem toegekend; in 2023 kreeg hij de Taalboekenprijs voor Het n-woord. De geschiedenis van een beladen begrip.

## Bibliografie (selectie)
### Autobiografisch

* Franse les. Een jongen over zijn eerste liefde (Bloemendaal: Uitgeverij Schaep14, 2019)
* Nooit meer uitslapen: kleine kroniek van het moderne gezinsleven (Amsterdam: Uitgeverij Veen 2001; 10 drukken)
Boekgeschiedenis en joodse geschiedenis
* 'Jood', de vergeten geschiedenis van een beladen woord (WalburgPers, 2024)
* Van appeljood tot zuurjood. Veertig portretten van joodse straatventers (WalburgPers, 2024)
* Met de paplepel. Beeldvorming over joden in Nederlandstalige jeugdverhalen, 1782-heden (WalburgPers, 2022)
* Boeken op het Binnenhof (Aspekt, 2022)
* Lachen om Levie. Komisch bedoeld antisemitisme, 1830-1930 (Walburg Pers, 2020)
* Foute boeken! (Den Haag: Stichting Vrienden Museum Meermanno, 2020)
* Joden in Nederlandse jeugdverhalen (Voorburg: Stichting Geschiedenis Kinder- en Jeugdliteratuur 2017)
* 'Als dank voor de gelukkigste momenten in mijn bestaan': een feestmaal voor arme straatboekhandelaars, Parijs 1892 (Amsterdam: De Kan 2017; Tilburg: Stichting Desiderata 2021)
* Levi's eerste kerstfeest. Jeugdverhalen over jodenbekering, 1792-2015 (proefschrift) (Nijmegen: Vantilt 2017)
* De handel en wandel van de boekenjood. Over vermaarde, vergeten en fictieve straatboekhandelaren (Heemstede: 2014)

### Over informele taal

* Van Dale Modern Bargoens woordenboek (Utrecht: Uitgeverij Van Dale 2009)
* Boeven-jargon (Amsterdam: L.J. Veen 2002) van Henry Roskam, ingeleid door Ewoud Sanders en Nicoline van der Sijs
* Gabbertaal & Boeventaal. Twee Bargoense woordenboekjes uit de eerste helft van de twintigste eeuw (Amsterdam: De Bijenkorf 1999)
* (samen met Rob Tempelaars) Krijg de vinkentering! 1001 hedendaagse Vlaamse en Nederlandse verwensingen (Amsterdam: Contact 1998)

### Over de geschiedenis van woorden en uitdrukkingen

* Het n-woord. De geschiedenis van een beladen begrip (Amsterdam: Prometheus 2023)
* Helder mij even op. De beste WoordHoeken uit NRC (Zutphen: 2020)
* Pruimen op sap. Beknopt erotisch ABC (Amsterdam: Xander 2017)
* Aarsrivalen, Scheldkarbonades en Terminale Baden (Amsterdam: Prometheus 1. 2005; 2. 2007; 3. 2009)
* Allemaal woorden (Amsterdam: Prometheus 2005)
* Woorden met een verhaal (Amsterdam: Prometheus 2004)
* Van Nergenshuizen tot Absurdistan. Verzonnen plaatsnamen in het Nederlands (Amsterdam: Prometheus 2003)
* Voor een dubbeltje op de eerste rang. 1001 spreekwoorden en zegswijzen over Nederlands geld (Amsterdam: Prometheus 2001)
* Jemig de pemig! De invloed van Van Kooten en De Bie op het Nederlands (Amsterdam: Contact 1999)
* Borrelwoordenboek. 750 volksnamen voor onze glazen boterham (Den Haag: Sdu 1997)
* Fiets! De geschiedenis van een vulgair jongenswoord (Den Haag: Sdu 1996)
* Geoniemenwoordenboek. Woorden die zijn afgeleid van plaatsnamen (Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar 1995)
* Eponiemenwoordenboek. Woorden die teruggaan op historische personen (Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar 1993)

### Over nieuwe woorden

* Van asotaks tot zedenpleger. Tien jaar nieuwe woorden (Rotterdam: NRC Boeken 2009)
* De taal van het jaar. De nieuwe woorden en uitdrukkingen van 2003 (Amsterdam / Rotterdam: Prometheus 2004)
* De taal van het jaar: de nieuwe woorden en uitdrukkingen van 2002 (Amsterdam / Rotterdam: Prometheus / NRC Handelsblad 2003)
* De taal van het jaar: nieuwe woorden en uitdrukkingen, editie 2001 (Amsterdam / Antwerpen: L.J. Veen 2001)
* De taal van het jaar. Tweehonderdvijftig woorden die het aanzien van 2001 bepaalden (Amsterdam / Antwerpen: Uitgeverij L.J. Veen 2000)
* De taal van het jaar: nieuwe woorden en uitdrukkingen, editie 2000 (Amsterdam / Antwerpen: Contact 2000)

### Over (historische) woordenboeken

* 'Ik zit hier midden in de geleerdheid'. Brieven van Antonie Cornelis Oudemans aan Arie de Jager 1847-1874. Ingeleid en geannoteerd door Ewoud Sanders (Deventer 1998)
* (samen met Nop Maas) Vrouw, zie ook Hemel en Hel. Humoristisch-satirische woordenboeken in Nederland in de 18de en 19de eeuw (Utrecht: Uitgeverij Van Dale Lexicografie 1994)
* Woorden van de duivel. Een bloemlezing uit het enige verboden Nederlandse woordenboek (Amsterdam: De Bijenkorf 1993)
* De W lijkt ons niet zo'n heksentoer. De geschiedenis van de Prisma Woordenboeken 1952-1993 (Utrecht: Het Spectrum 1993

### Over taalnormen

* Taaltumult. De mooiste observaties, hartenkreten & boze brieven uit zeventig jaargangen Onze Taal (Amsterdam: Athenaeum – Polak & Van Gennep 2002)
* (samen met Koos Metselaar) Stijlboek NRC Handelsblad (Utrecht: Van Dale 2000)

### Over massadigitalisering en zoeken op internet

* Slimmer zoeken naar joodse bronnen in Delpher (Haarlem, 2024)
* Digitaal gouddelven bij de KB (Koninklijke Bibliotheek) (Den Haag: Koninklijke Bibliotheek 2015)
* Digitaal schatgraven bij de KB (Koninklijke Bibliotheek) (Den Haag: Koninklijke Bibliotheek 2014)
* Van Analoog naar Digitaal. Digitaliserings Best Practice nader belicht (Roermond: X-Cago 2014)
* Eerste Hulp bij e-Onderzoek (Leiden / Den Haag: Early Dutch Books Online, 2011)
* De boekloze bibliotheek (Woubrugge: Avalon 2005)

### Museumcatalogi

* (samenstelling en redactie) Topstukken uit de collectie van het Privaat Leesmuseum (Amsterdam: Antiquariaat Digitalis 2018)
* Topstukken uit de collecties van het Joods Cultureel Kwartier (Amsterdam: WalburgPers 2017)
* Boekengeluk. Vijftig hoogtepunten uit het Museum Meermanno (Amsterdam / Den Haag: Museum Meermanno / De Buitenkant 2008)