# 1533

Het jaar 1533 is het 33e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

## Gebeurtenissen
### januari

* 25 - Hendrik VIII van Engeland gaat een geheim huwelijk aan met Anna Boleyn.

### februari

* 18 - Stichting van de orde der Barnabieten.

### maart

* 30 - Thomas Cranmer wordt de eerste Anglicaanse aartsbisschop van Canterbury.

### mei

* 23 - Thomas Cranmer verklaart het huwelijk tussen Hendrik VIII en Catharina van Aragon ontbonden.

### juni

* 1 - Pedro de Heredia sticht Cartagena.
* 22 - Sultan Süleyman I en keizer Ferdinand I sluiten vrede. Ze verdelen Hongarije in drie delen: Ferdinand krijgt het westen en noorden, de sultan het Hongaarse kernland en de Hongaarse edelman Johan Zápolya krijgt Transsylvanië.

### juli

* 11 - Paus Clemens VII verklaart Hendrik VIII geëxcommuniceerd tenzij hij Catharina van Aragon weer als zijn vrouw aanneemt.

### oktober

* 14 - Slag bij Jemmingen: Gelderse hulptroepen van Balthasar Oomkens van Esens verslaan een numeriek grote Oost-Friese legermacht. Balthasar keert terug als heerser over Harlingerland, zij het als leenman van Gelre.
* oktober - De Franse kroonprins Hendrik huwt Catharina de' Medici.

### november

* 1 - Johannes Calvijn vlucht uit Parijs.
* 15 - Francisco Pizarro bereikt en verovert Cuzco.

### zonder datum

* Generaal Nguyen Kim kroont Le Trang Tong tot keizer van Vietnam en sticht daarmee de gerestaureerde Le-dynastie.
* Begin van de drooglegging van het Achtermeer, de eerst bekende droogmakerij in de Nederlanden.
* Photisarat I verplaatst de hoofdstad van Lan Xang van Luang Prabang naar Vientiane.
* Na de dood van Filips I van Baden wordt het markgraafschap Baden verdeeld in Baden-Durlach onder Ernst en Baden-Baden onder Bernhard III
* De Spanjaarden sluiten vrede met de Taíno opstandeling Enriquillo, waarbij de indianen op Hispaniola bepaalde rechten toegekend krijgen.
* Diego Becerra ontdekt Baja California.
* Hendrik VIII van Engeland voert de Buggery Act in, die sodomie verbiedt.
* De heerlijkheid Bergen op Zoom wordt verheven tot markizaat.
* Huwelijk van Francesco II Sforza met Christina van Denemarken.
* Khair ad-Din bouwt een grote oorlogsvloot in Constantinopel.
* De gouden florijn wordt afgeschaft.

## Literatuur

* Heinrich Cornelius Agrippa: De occulta philosophia libri tres
* Thomas Elyot: The Knowledge which maketh a Wise Man and Pasquyll the Playne
* Regiomontanus: De triangulis omnimodis (postuum)
* Bernhard Rottmann: Bekenntniss von beyden Sacramenten, Doepe vnde Nachtmaele, Der Praedicanten tho Munster

## Beeldende kunst

* Hans Holbein de Jongere: De ambassadeurs
* Titiaan: Portret van Karel V met zijn hond
* Jacopo Pontormo: Venus en Cupido
* Lorenzo Lotto: Portret van een vrouw

## Opvolging

* Ayutthaya - Borommaracha IV opgevolgd door Ratchadathiratkuman, op diens beurt opgevolgd door Chairacha
* aartsbisschop van Canterbury - Thomas Cranmer als opvolger van William Warham
* Generalitat de Catalunya - Francesc Oliver de Boteller opgevolgd door Dionís de Carcassona
* Incarijk - Atahualpa opgevolgd door Túpac Huallpa
* Mirandola - Gian Francesco II Pico della Mirandola als heer opgevolgd door Galeotto II Pico della Mirandola als graaf
* Moscovië - Vasili III opgevolgd door zijn zoon Ivan IV onder regentschap van diens moeder Elena Glinskaya
* Nemours en Genève - Filips opgevolgd door zijn zoon Jacob
* Sleeswijk - Frederik I van Denemarken opgevolgd door zijn zoon Christiaan III van Denemarken

## Afbeeldingen

* executie van Atahualpa
* begrafenis van Vasili III
* Huwelijk van Hendrik II en Catharina de' Medici
* graftombe van Frederik I van Denemarken
* graf van Filips I van Baden
* Villa del Principe, Genua (voltooid 1533)
* graf van Maria Tudor

## Geboren

* 28 februari - Michel de Montaigne, Frans filosoof
* 10 maart - Francesco III Gonzaga, hertog van Mantua en markgraaf van Monferrato
* maart - Anna van Egmond, Noord-Nederlands edelvrouw, echtgenote van Willem van Oranje
* 5 april - Giulio della Rovere, Italiaans edelman en kardinaal
* 24 april - Willem van Oranje, Duits-Nederlands staatsman
* 1 mei - Catalina Tomàs, Spaans mystica
* 2 mei - Filips II van Brunswijk-Grubenhagen, Duits edelman
* 3 mei - Cheng Dawei, Chinees wiskundige
* 4 juni - Hendrik van Brunswijk-Dannenberg, Duits edelman
* 7 september - Elizabeth I, koningin van Engeland (1558-1603)
* 11 september - Karel Rym, Zuid-Nederlands jurist
* 15 september - Catharina van Oostenrijk, echtgenote van Sigismund II August van Polen
* 27 september - Stefanus Báthory, vorst van Transsylvanië, koning van Polen en grootvorst van Litouwen (1571/1575/1576-1586)
* 22 november - Alfonso II d'Este, hertog van Ferrara (1559-1597)
* 13 december - Erik XIV, koning van Zweden (1560-1568)
* Oudard de Bournonville, Zuid-Nederlands militair
* Cornelis Cort, Noord-Nederlands graveur
* Pierre de Gondi, Frans kardinaal
* Cesare I Gonzaga, Italiaans edelman
* Pieter Hellynck, Zuid-Nederlands abt
* Johan Baptista Houwaert, Zuid-Nederlands toneelschrijver
* Christiaan Kruik van Adrichem, Noord-Nederlands geestelijke
* Antoon II van Lalaing, Zuid-Nederlands edelman
* Johannes Molanus, Zuid-Nederlands theoloog
* Karel van Sint-Omaars, Zuid-Nederlands botanist
* Robert Stewart, Schots edelman
* Diego Valadés, Spaans missionaris
* Diego Vázquez de Mercado, Spaans prelaat
* Anthonie Blocklandt van Montfoort, Noord-Nederlands kunstschilder (jaartal bij benadering)
* Jacob van Foreest, Nederlands geestelijke (jaartal bij benadering)
* Andrea Gabrieli, Venetiaans componist (jaartal bij benadering)
* Francis Walsingham, Engels diplomaat (jaartal bij benadering)

## Overleden

* 31 januari - Ludovica Albertoni (~59), Romeins edelvrouw en filantroop
* 10 april - Frederik I (61), koning van Denemarken en Noorwegen (1523-1533)
* 13 april - Jancko Douwama (~50), Fries politicus
* 18 mei - Johan III van Wied-Runkel, Duits edelman
* 25 mei - Augustijn van Teylingen, Noord-Nederlands politicus
* 25 juni - Maria Tudor, echtgenote van Hendrik VIII van Frankrijk
* 6 juli - Ludovico Ariosto (58), Italiaans schrijver
* 26 juli - Atahualpa (~31), Incakeizer (1532-1533)
* 6 september - Jacopo Salviati (71)
* 17 september - Filips I van Baden (53), Duits edelman
* 20 september - Nicolas Liégeois, Zuid-Nederlands componist
* 25 oktober - Filips van Savoye-Nemours (~43), Savoyaards edelman en prelaat
* november - Pieter Gillis (47), Zuid-Nederlands humanist
* 3 december - Vasili III (54), grootvorst van Moskou (1505-1533)
* Juan de Ampiés, Spaans koloniaal bestuurder
* Borommaracha IV, koning van Ayutthaya (1529-1533)
* Johan George (~45), markgraaf van Monferrato
* Lucas van Leyden (~39), Noord-Nederlands kunstschilder en graveur
* Jacob Cornelisz. van Oostsanen, Noord-Nederlands kunstschilder
* Ratchadathiratkuman (~4), koning van Ayutthaya (1533)
* Simon Robert, Zuid-Nederlands geestelijke
* Túpac Huallpa, Incakeizer (1533)
* Johan VII Schellaert van Obbendorf, Limburgs edelman
* Veit Stoss, Pools-Duits beeldhouwer
* Pieter van Edingen, Zuid-Nederlands tapijtwever (jaartal bij benadering)
* Meester van Frankfurt, Zuid-Nederlands kunstschilder (jaartal bij benadering)