# Dolman (kleding)

Een dolman was een uniformjas die door huzaren gedragen werd. Het was erg populair in de 19e eeuw, vooral onder officieren, huzaren en jagers te paard.
De grote mogendheden, zoals Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Rusland, waren in de 18e en 19e eeuw politiek en militair toonaangevend. Kleinere mogendheden namen de militaire kledij en uitrusting die in deze machtige staten gedragen werd over. Typische voorbeelden hiervan zijn de van oorsprong Oost-Europese dolman en attila, die in vrijwel alle West-Europese legers werden ingevoerd bij bereden artillerie en huzarenregimenten.
De dolman is een korte jas met lange mouwen en is aan de voorzijde vaak verfraaid met tressen, die een knoop-en-lus sluiting vormen. De jas is verder versierd met bijv. passement, knopen, koorden, galon of soutache, soms van zilver- of gouddraad. De motieven zijn vaak ontleend aan de versieringen van Hongaarse en Kroatische magnatenkostuums uit de 16e eeuw. De kleuren van de stof en versiering verschilden per regiment.

## Nederland

Bij de heroprichting van het Korps Rijdende Artillerie in 1814 was de dolman die in de jaren daarvoor een vast deel was geworden van het rijderstenue, ingeruild voor de rokjas. In 1842 werd de dolman opnieuw ingevoerd voor militairen van de rijdende artillerie.
Manschappen en onderofficieren droegen als "groot tenue" de "gele dolman", een zwart jasje met 16 gele tressen en gele versiersels. Officieren droegen de "gouden dolman", met 20 goudkleurige tressen en goudkleurige versiersels. De tressen waren oorspronkelijk van touw, zodat ze bescherming boden tegen sabelhouwen.
De dolman werd ook te velde gedragen. Op de kazerne droegen manschappen donkerblauwe buis met een stalmuts in dezelfde kleur die was voorzien van een gele kwast aan de voorzijde en versierd met een in geel geborduurde afbeelding van een springende granaat. Officieren en onderofficieren droegen op de kazerne de "blauwe dolman" van donkerblauwe stof met donkerblauw galon en tressen, het ‘klein tenue’.
In 1912 werd de dolman vervangen door het grijsgroene standaardtenue, en worden de gele en gouden dolman alleen nog gedragen als onderdeel van het ceremoniële tenue van militairen van de rijdende artillerie, en de blauwe dolman als "Bijzonder Gelegenheidstenue (BGLT)".$^{:p8-5}$
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Dolman op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Dolman op de Franstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Dolmán op de Spaanstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Encyclo.nl, Dolman
Referenties
* ↑ (en) Brown, Oliver, 16 Dec 2014, Kristian’s Knowledge: What is frogging?. Gearchiveerd op 27 mei 2022.
* ↑ Encyclo.nl, Galon
* ↑ Zie Galloon op de Engelstalige Wikipedia
* 1 2 Heemkundekring Schijndel, Korps Rijdende Artrillerie
* 1 2 Militaire spectator, 23 feb. 2018, 225 jaar Korps Rijdende Artillerie. Gearchiveerd op 24 juni 2021.
* 1 2 Ministerie van Defensie, Ceremoniële Tenuen. Gearchiveerd op 14 maart 2022.
* ↑ Met "panden" worden hier de lange slippen bedoeld, die bv bij een rokjas onderaan het achterpand hangen.
* ↑ NMM, Stalbuis
* ↑ (en) Uniformology, Stable jacket
* ↑ [Mars et Historia, De grijsgroene uniform uit de jaren 1912-1940. Gearchiveerd op 9 januari 2022.
* ↑ Koninklijke Landmacht, VS2-1593 Tenuen Koninklijke Landmacht 2018. Gearchiveerd op 4 december 2022.
* ↑ Ministerie van Defensie, Specificaties militair ceremonieel bijzetting Prins Bernhard (2004)
* ↑ Schoenmaker, B., Hoof, J.P.C.M. van, 200 jaar Rijdende Artillerie 1793 - 1993 (1993), SDU Uitgeverij Den Haag, ISBN 9012080150

### Voetnoten

* 1 2 3 Tressen zijn knoop-en-lus sluitingen waaraan siervlechtwerk is aangebracht. Een sluiting bestaande uit een knoop en een lus waar hij doorheen gaat wordt gebruikt om de voorkant van een kledingstuk vast te maken. Door siervlechtwerk aan de knoop en lus te maken wordt het ook een opvallend detail. Tressen zijn een decoratief detail sinds de 17e eeuw toen ze werden gebruikt in militaire uniformen in Oost-Europa en de Balkan. Later werden ze werden steeds uitgebreider en dienden soms ook als extra bescherming tegen sabelhouwen. Ze werden ook gemaakt van goud- of zilverdraad.
* 1 2 Galon is lint of band van textiel waarmee kledingstukken, vooral uniformen, of andere voorwerpen als versiering zijn afgezet. Wanneer galon is gemaakt van goud- of zilverdraad spreekt men van goudgalon resp. zilvergalon.
* ↑ Soutache is plat koord
* 1 2 Het "groot tenue" was het imposante uniform dat gedragen werd bij gevechtsacties, parades en gala’s en bestond uit opvallende kleurrijke en rijk versierde imposante kleding en hoofddeksel. Het "klein tenue" was eenvoudiger en werd gedragen tijdens dienst op de kazerne of in bivak en buiten diensttijd. De termen raakten na de Tweede Wereldoorlog in onbruik.
* ↑ Een "buis" of "stalbuis" is een kort mouwvest met voorsluiting van donkerblauwe wol zonder panden of revers, met een lage nauwe kraag.
* Media op Commons
* Definitie op WikiWoordenboek