# Staunton-toernooi 1946

Het Groningse Staunton-toernooi van 1946, internationaal beter bekend als Schaaktoernooi Groningen 1946 of Wereldschaaktoernooi 1946, was het eerste grote internationale schaaktoernooi dat na de Tweede Wereldoorlog werd gehouden. Het toernooi werd georganiseerd door Schaakgezelschap Staunton, de NOSBO / KNSB en de Groningse VVV. Dit grote evenement vond plaats in de Groningse Harmonie gedurende augustus en september 1946, slechts vijftien maanden na het einde van de Tweede Wereldoorlog.
Michail Botvinnik won het toernooi met een half punt meer dan voormalig wereldkampioen Max Euwe. Het was Botvinniks eerste belangrijke overwinning buiten de Sovjet-Unie en het laatste grote succes van Max Euwe. Het toernooi in Groningen was het eerste toernooi waaraan een afvaardiging van schaakgrootmeesters uit de Sovjet-Unie deelnam. De schakers uit de Sovjet-Unie boekten grote successen: Botvinnik werd eerste, Vasili Smyslov werd derde en Isaak Boleslavski en Salo Flohr legden beslag op respectievelijk de zesde en zevende plaats, waarmee het tijdperk van dominantie van de Sovjet Unie in de internationale schaakarena van start ging.

## Toernooiverloop

Er namen twintig schakers deel aan het toernooi die in de vorm van een meerkamp (round-robin) gehouden werd: alle deelnemers speelden eenmaal tegen elkaar. Samuel Reshevsky en Reuben Fine uit de Verenigde Staten ontbraken op het toernooi. Paul Keres uit de Sovjet-Unie moest ook verstek laten gaan omdat de Sovjetregering hem in deze periode niet in het buitenland wilde laten spelen.
Botvinnik en Euwe namen al snel de leiding waardoor het een tweestrijd werd om de eerste plaats. Halverwege het toernooi (na ronde 10) had Botvinnik 9 punten, Euwe 7½ punten, en Smyslov en Arnold Denker beide 7 punten. Na de 13e partij had Botvinnik 11½, Euwe 10½, en Smyslov en László Szabó 8½ punten. In de 14e ronde versloeg Euwe Ossip Bernstein, die met 65 jaar de oudste speler in het veld was. Botvinnik verloor van zijn landgenoot Alexander Kotov, waardoor er een strijd om de eerste plaats met Euwe ontstond. Jaren later vertelde Kotov dat hij behoorlijk wat kritiek te verduren had gekregen omdat hij Botvinnik verslagen had in een cruciale partij op een belangrijk toernooi (Botvinnik was op dat moment de begunstigde van de schaakbond van de Sovjet-Unie, omdat hij gezien werd als een kanshebber op het wereldkampioenschap). Kotov zou in de laatste partij deze onvoorzichtigheid goedmaken.
In de 15e ronde nam Euwe een punt voorsprong door Milan Vidmar te verslaan, terwijl Botvinnik een tweede opeenvolgende partij verloor, ditmaal van Daniel Janovski. Met nog vier ronden te gaan, stond Euwe bovenaan met 12½ punten, daarna volgden Botvinnik met 11½, Smyslov met 10½ en Szabó met 9½ punten. Met 1 punt voorsprong was de winst voor Euwe nog niet veiliggesteld want hij speelde de volgende drie partijen remise (tegen Gösta Stoltz, Salo Flohr en Sawielly Tartakower) terwijl Botvinnik deze drie rondes won (tegen Čeněk Kottnauer, Martin Christoffel, en Carlos Guimard) en daardoor met een half punt meer de leiding overnam. In de laatste ronde speelden zowel Botvinnik als Euwe met zwart en troffen ze allebei sterke tegenstanders. De positie van de koplopers veranderde niet meer want beiden verloren hun laatste partij. Botvinnik werd verslagen door Miguel Najdorf, en Euwe blunderde door in een gelijke stelling te verliezen van Kotov waardoor Botvinnik het toernooi op zijn naam kon schrijven.

## Eindklassement

    Groningen 1946 Speler0102030405060708091011121314151617181920PuntenPlaats 01 Michail Botvinnik *½1011½11½011011111114½1 02 Max Euwe ½*0½11½½½10½11111111142 03 Vasili Smyslov 01*½½1½½½½½½1½½½111112½3 04 Miguel Najdorf 1½½*11½0½½½½01½½½11111½4–5 05 László Szabó 00½0*1½0101½11½1½11111½4–5 06 Isaak Boleslavski 00000*½11111½½½½½111116–7 07 Salo Flohr ½½½½½½*½½½0½½1½1½½11116–7 08 Erik Lundin 0½½110½*½0½1010½½11110½8–9 09 Gösta Stoltz 0½½½00½½*1½½1½110½1110½8–9 10 Arnold Denker ½0½½10½10*0½0½1½½11½9½10 11 Alexander Kotov 11½½001½½1*½0½01½0109½10 12 Sawielly Tartakower 0½½½½0½0½½½*1½½11½½½9½10 13 Čeněk Kottnauer 00010½½10110*110½½019 14 Daniel Janovski 10½00½00½½½½0*½111½½8½ 15 Ossip Bernstein 00½½½½½1001½0½*½½½007 16 Carlos Guimard 00½½0½0½0½0010½*1½½17 17 Milan Vidmar 000½½½½½1½½0½0½0*½½06½ 18 Herman Steiner 000000½0½01½½0½½½*1½6 19 Alberic O'Kelly de Galway 000½0000000½1½1½½0*15½ 20 Martin Christoffel 000000000½1½0½101½0*5

## Controversie

Financieel was het toernooi een ramp, omdat er te veel kosten gemaakt waren aan het uitnodigen van internationale spelers. Bovendien spande Lodewijk Prins een rechtszaak aan tegen de organisatie omdat deze hem op het laatste moment eruit had gezet ten gunste van een Russische speler. Hij won de zaak en ontving een riante schadevergoeding.

## Publicatie

* Max Euwe & Hans Kmoch: Groningen 1946. Het Staunton Wereldschaaktoernooi. Groningen, Niemeijer, 1947
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Groningen 1946 chess tournament op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* ↑ Johan Hut, De grote schaakgeschiedenis van Groningen, Schaaksite (18 juli 2017)
* ↑ Het Staunton toernooi van 1946. S.G. Staunton. Geraadpleegd op 30 januari 2023.