OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Wilhelm Marx

Wilhelm Marx (Keulen, 15 januari 1863 - Bonn, 5 augustus 1946) was een Duits jurist en politicus. In de Weimarrepubliek was hij herhaaldelijk rijkskanselier (regeringsleider).
Marx was de zoon van een volksschoolleraar. Hij studeerde rechten in Bonn en werkte daarna vooral bij rechtbanken, onder meer als rechter. Van 1907 tot 1921 was hij Oberlandesgerichtsrat in Düsseldorf en later senaatspresident van het Kammergericht te Berlijn.
Als lid van de katholieke Zentrumspartei zat hij vanaf 1899 in het parlement van Pruisen en vanaf 1910 in het Duitse parlement, de Rijksdag. De rustige, bemiddelende politicus hield zich vooral bezig met onderwijs en cultuur.
In november 1923 werd Marx voor het eerst rijkskanselier. Hij leidde twee kabinetten tot januari 1925, en nog twee kabinetten van mei 1926 tot juni 1928. Daartussen was hij minister onder de partijloze rijkskanselier Hans Luther. Begin 1925 was Marx gedurende een maand minister-president van Pruisen.
Bij de presidentsverkiezingen van 1925 was Marx de kandidaat van de centrumlinkse partijen, maar hij verloor van Paul von Hindenburg.
In de tijd van het nationaalsocialisme leefde Marx teruggetrokken in Bonn.
Adolf Heinrich von Arnim-Boitzenburg · Ludolf Camphausen · Rudolf von Auerswald · Ernst von Pfuel · Friedrich Wilhelm von Brandenburg · Adalbert von Ladenberg (a.i.) · Otto Theodor von Manteuffel · Karel Anton van Hohenzollern-Sigmaringen · Adolf zu Hohenlohe-Ingelfingen (a.i.) · Otto von Bismarck · Albrecht von Roon · Otto von Bismarck · Leo von Caprivi · Botho zu Eulenburg · Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst · Bernhard von Bülow · Theobald von Bethmann Hollweg · Georg Michaelis · Georg von Hertling · Max van Baden · Paul Hirsch · Heinrich Ströbel · Paul Hirsch · Otto Braun · Adam Stegerwald · Otto Braun · Wilhelm Marx · Otto Braun · Hermann Göring
* Bibliothèque nationale de France: cb135706801 (data)
* Gemeinsame Normdatei: 11873153X
* International Standard Name Identifier: 0000 0000 8108 9051
* Library of Congress Control Number: n88083981
* Nationale bibliotheek van Australië: 35788114
* Nationale Bibliotheek van Israël: 987007265012305171
* Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen: 075124955
* SNAC: w66h7qf1
* Système universitaire de documentation: 052636054
* Trove: 1088214
* Virtual International Authority File: 29699414
* WorldCat (via VIAF): 29699414
# Waruga

Een waruga is een type sarcofaag van de Minahasa (Noord-Celebes; Indonesië).
Het gebruik van deze waruga bestond al in de steentijd en werd pas rond 1860 verboden door de Nederlandse regering en vervangen door de begrafenis. Dit gebeurde om hygiënische redenen. Ook het christendom vereiste dat de lichamen begraven werden in de grond.
De overledenen werden in foetushouding in de waruga geplaatst.
Bij Airmadidi zijn meerdere waruga's bewaard gebleven.
* Het plaatsen van een overledene in een waruga
* Nederlandse militair op een begraafplaats met waruga's
* Nederlandse militair poseert, december 1948
* Detail van een waruga, 1970, Wereldmuseum Amsterdam
# Polia surgens

Polia surgens is een vlinder uit de familie van de uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1910 door Dyar.
# Mordellistena curticornis

Mordellistena curticornis is een keversoort uit de familie spartelkevers (Mordellidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1977 door Ermisch.
# Kudahaiykodi

Kudahaiykodi is een van de onbewoonde eilanden van het Raa-atol behorende tot de Maldiven.
# Gagrella varians

Gagrella varians is een hooiwagen uit de familie Sclerosomatidae.
# Apodrassodes quilpuensis

Apodrassodes quilpuensis is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de bodemjachtspinnen (Gnaphosidae). De spin jaagt 's nachts en verschuilt zich overdag onder rotsen en bladeren. Het lijf van de spin is ovaalvormig, smal en puntig aan de achterzijde.
Het dier behoort tot het geslacht Apodrassodes. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1902 door Eugène Simon.
# Sebastianuskerk (Noordwolde)

De Sebastianuskerk is een romanogotisch kerkgebouw in het dorp Noordwolde in de Nederlandse provincie Groningen.
De kerk, met een rechtgesloten koor, stamt uit de dertiende eeuw. De oorspronkelijk rooms-katholieke kerk werd na de reductie van Groningen in 1594 Nederlands hervormd. In 1621 werd het gebouw verbouwd, waarbij de bouwvallig geworden gewelven werden afgebroken. Er werden steunberen geplaatst en er kwamen spitsboogvensters. Het kerkgebouw wordt gedomineerd door een van oorsprong romaanse kerktoren, die in 1639 werd verhoogd en van een opvallende uivormige bekroning ('siepel') werd voorzien. Als verbinding tussen de kerk en de toren, die aanvankelijk los stond van de kerk, kwam er een halve travee. Tezelfdertijd kreeg de kerk een hoger dak en een tongewelf.
Tot het interieur behoren een monumentaal orgel uit 1658, een barokke preekstoel met doophek uit 1743 en een verhoogde, eveneens 18de-eeuwse herenbank. De vensters in de koorafsluiting zijn in 1718 voorzien van wapens van de bewoners van de borg Thedema. Achter het orgel bevindt zich een grisaille, geschilderd naar prenten van Hans Vredeman de Vries.
Sinds 2022 gebruikt de kerk, die tot dan toe bekendstond als de "hervormde kerk", de naam van de pestheilige Sebastianus, die oorspronkelijke patroonheilige van de kerk.

## Orgel

Al in de 16e eeuw had de kerk een orgel, dat bij de restauratie van 1621 op een grotere balustrade kwam te staan. In 1658 werd het vervangen door het huidige kerkorgel, dat door Hendricus Huisz is vervaardigd met gebruikmaking van het oude pijpwerk. Het had toen drie klavieren en 27 registers. Vele beroemde orgelbouwers hebben bemoeienis gehad met dit instrument, toen het grootste dorpsorgel van de Ommelanden. In 1695 verrichtte Arp Schnitger herstelwerkzaamheden. Daarna was het in onderhoud bij Albertus Antoni Hinsz en later bij Schnitgers kleinzoon Frans Casper Snitger en diens compagnon Heinrich Hermann Freytag. Deze laatste bracht in 1803 ingrijpende wijzigingen aan, waarna verdere verbouwingen werden uitgevoerd in 1833 door Nicolaus Anthony Lohman en in 1903 door Marten Eertman. Laatstgenoemde, een autodidact, gebruikte dit orgel als het grote voorbeeld voor de nieuwbouworgels van zijn eigen hand. Later heeft Mense Ruiter het instrument onder zijn hoede genomen. Na reparaties in 1984 en 1990 heeft hij het in 2006 gerestaureerd naar de toestand waarin Lohman het in 1833 had gebracht.
# Wilhelm Martin

Wilhelm Martin kan verwijzen naar:
* Wilhelm Martin (kunsthistoricus), Nederlands kunsthistoricus (1876-1954)
* Wilhelm Martin (atleet), Belgisch atleet (actief 1911-1914)
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Wilhelm Martin en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Vícar

Vícar is een gemeente in de Spaanse provincie Almería in de regio Andalusië met een oppervlakte van 64 km². In 2007 telde Vícar 20.743 inwoners.

## Demografische ontwikkeling

    Bron: INE; 1857-2011: volkstellingen
* Bevolkingsaantal, oppervlakte en bevolkingsdichtheid op 01/01/2007
Abla · Abrucena · Adra · Albánchez · Alboloduy · Albox · Alcolea · Alcóntar · Alcudia de Monteagud · Alhabia · Alhama de Almería · Alicún · Almería · Almócita · Alsodux · Antas · Arboleas · Armuña de Almanzora · Bacares · Balanegra · Bayárcal · Bayarque · Bédar · Beires · Benahadux · Benitagla · Benizalón · Bentarique · Berja · Canjáyar · Cantoria · Carboneras · Castro de Filabres · Chercos · Chirivel · Cóbdar · Cuevas del Almanzora · Dalías · El Ejido · Enix · Felix · Fines · Fiñana · Fondón · Gádor · Los Gallardos · Garrucha · Gérgal · Huécija · Huércal de Almería · Huércal-Overa · Illar · Instinción · Laroya · Láujar de Andarax · Líjar · Lubrín · Lucainena de las Torres · Lúcar · Macael · María · Mojácar · La Mojonera · Nacimiento · Níjar · Ohanes · Olula de Castro · Olula del Río · Oria · Padules · Partaloa · Paterna del Río · Pechina · Pulpí · Purchena · Rágol · Rioja · Roquetas de Mar · Santa Cruz de Marchena · Santa Fe de Mondújar · Senés · Serón · Sierro · Somontín · Sorbas · Suflí · Tabernas · Taberno · Tahal · Terque · Tíjola · Las Tres Villas · Turre · Turrillas · Uleila del Campo · Urrácal · Velefique · Vélez-Blanco · Vélez-Rubio · Vera · Viator · Vícar · Zurgena
# Mordellistena curvicauda

Mordellistena curvicauda is een keversoort uit de familie spartelkevers (Mordellidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1873 door Kirsch.
# Kudakalhaidhoo

Kudakalhaidhoo is een van de onbewoonde eilanden van het Laamu-atol behorende tot de Maldiven.
# Gagrella viridargentea

Gagrella viridargentea is een hooiwagen uit de familie Sclerosomatidae.
# Xarifia robusta

Xarifia robusta is een eenoogkreeftjessoort uit de familie van de Xarifiidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door Nair.
# Scoparia autumna

Scoparia autumna is een vlinder uit de familie van de grasmotten (Crambidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1927 door Philpott.
# Willem Carel Snouckaert van Schauburg

Willem Carel (des H.R.Rijksridder) Snouckaert van Schauburg, heer van Overhage, heer van Duckenburg (Kasteel Heeze, 5 augustus 1717 - Kasteel Duckenburg, Nijmegen 20 mei 1790), was een zoon van Albert Carel Snouckaert van Schauburg.
Hij huwde eerst in januari 1748 met Susanna Catharina Bouwens van Horssen; vervolgens op 25 juli 1762 met Wilhelmina Jeanne barones van Randwijck. Uit dit huwelijk stammen de beide takken der latere baronnen Snouckaert. Zij kregen drie kinderen:
* Albert Carel Snouckaert van Schauburg (1763-1841)
* Godert Theodoor Adriaan Snouckaert van Schauburg (1773-1832)
* Reyndert Snouckaert van Schauburg (1776-1849)
Hij was luitenant-generaal in Staatse dienst, en kamerjonker van de markgraaf van Brandenburg-Anspach.
In 1753 kocht hij het landgoed Overhage te Cuijk. Op dat moment was dat goed in verwaarloosde staat, hij spendeerde de volgende vijftien jaar om dat te herstellen en te verfraaien. In 1767 werd hij eigenaar door aankoop van het vermaarde kasteel Duckenburg bij Nijmegen, en verkocht hij het buiten Overhage aan Laurens Spengler, commandeur bij de Admiraliteit van Amsterdam.
# Vênus AC

Vênus AC is een Braziliaanse voetbalclub uit Abaetetuba in de staat Pará.

## Geschiedenis

De club werd opgericht in 1949. Na een derde plaats in het staatskampioenschap van 1998 mocht het deelnemen aan de Campeonato Brasileiro Série C, waarin Venus 20ste van 65 clubs werd.
# Polylabris madagascariensis

Polylabris madagascariensis is een soort in de taxonomische indeling van de platwormen (Platyhelminthes). De worm is tweeslachtig en kan zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtscellen produceren. De soort leeft in zeer vochtige omstandigheden.
De platworm behoort tot het geslacht Polylabris en behoort tot de familie Microcotylidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1996 door Hayward.
# Mordellistena guttulata

Mordellistena guttulata is een keversoort uit de familie spartelkevers (Mordellidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1864 door Helmuth.
# Kölinge

Kölinge is een plaats in de gemeente Uppsala in het landschap Uppland en de provincie Uppsala län in Zweden. De plaats heeft 50 inwoners (2005) en een oppervlakte van 11 hectare.
# Frits Grips

Frédéric Antoine Marie (Frits) Grips (Schaarbeek, 8 december 1869 – Vught, 3 januari 1961) was een Nederlandse schilder en tekenaar.

## Leven en werk

Grips was een zoon van de schilder Carel Jozeph Grips en Hermina Maria Johanna Jacoba Gerdessen en een oudere broer van Ernest Grips. Hij trouwde met Hendrika Maria Font Freide (1875-1936). Uit dit huwelijk werden de kunstenaars Charles, Wies en Pieter Grips geboren.
Grips verhuisde in 1881 met zijn ouders van België naar Vught. Hij leerde het schildersvak van zijn vader. Aanvankelijk maakte hij net als zijn vader stillevens en interieurs, later verkreeg hij bekendheid als portretschilder. Hij was ruim 25 jaar als tekenleraar verbonden aan de Tekenschool in Vught.
De schilder ontving het erekruis Pro Ecclesia et Pontifice. Hij overleed op 91-jarige leeftijd.
* ↑ Biografische gegevens bij het RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis
# Xarifia sabiuraensis

Xarifia sabiuraensis is een eenoogkreeftjessoort uit de familie van de Xarifiidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1978 door Misaki.
# Scoparia atricuprea

Scoparia atricuprea is een vlinder uit de familie van de grasmotten (Crambidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1917 door Hampson.
# Willem Carel Wendelaar

Willem Carel Wendelaar (Amsterdam, 1 januari 1882 – Den Haag, 1 oktober 1967) was een Nederlands advocaat, ambtenaar, bestuurder en politicus voor de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie, de Liberale Staatspartij en de Partij van de Vrijheid.

## Levensloop

Willem Wendelaar werd geboren als een zoon van Willem Gerrit Wendelaar en Elisabeth Jeanette Christine Serlé. Na het behalen van het diploma aan het Barlaeus Gymnasium te Amsterdam studeerde hij rechtsgeleerdheid aan de Universiteit Utrecht. Hij begon zijn carrière als advocaat en procureur te Den Haag. Daarna was hij adjunct-commies van het Ministerie van Oorlog. Van 5 maart 1913 tot 1 december 1919 was hij daar werkzaam als ambtenaar. Van 1 december 1919 tot 16 januari 1934 functioneerde hij als burgemeester van Alkmaar. Bij zijn koperen jubileum in 1932 kreeg hij van de bevolking een door A.J. Kropholler ontworpen monumentale straatlantaarn aangeboden, de Burgemeester Wendelaarlantaarn. Ter gelegenheid van zijn afscheid in 1934 bood de gemeenteraad hem zijn door Oszkár Mendlik geschilderde portret aan.
Van 7 juli 1931 tot oktober 1933 was Wendelaar lid van de Provinciale Staten van Noord-Holland. Hij was van 14 oktober 1933 tot 24 september 1938 voorzitter van de Liberale Staatspartij. Van 12 oktober 1933 tot 4 juni 1946 was hij lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal en van 25 augustus 1948 tot 4 november 1956 was hij lid van de Eerste Kamer der Staten-Generaal. Als zodanig kreeg hij landelijke bekendheid door het gedicht 'Oote boe' van Jan Hanlo 'infantiel gebazel' te noemen.

## Persoonlijk

Op 31 januari 1907 te Utrecht trouwde Wendelaar met Adriana Marie Anna Müller en samen hadden ze twee kinderen, een zoon en een dochter.

## Onderscheidingen

* Officier in de Orde van Oranje-Nassau, 30 augustus 1927
* Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 september 1950

## Literatuur

* H.J.L. Vonhoff, "Liberalen onder één dak" (1998)
* Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
* Wie is dat? 1935, 1956
* Nederland's Patriciaat 1988, p. 485
* De informatie op deze pagina, of een eerdere versie daarvan, is geheel of gedeeltelijk afkomstig van www.parlement.com. Overname was tot 1 februari 2016 toegestaan met bronvermelding.
* Biografisch Portaal: 13261500
* International Standard Name Identifier: 0000 0003 8845 3428
* Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen: 075187213
* Parlement.com: vg09llcvu6y5
* Virtual International Authority File: 198475015
* WorldCat (via VIAF): 198475015
# Wan (mand)

Een wan is een platte, gevlochten mand, waarmee na het dorsen het graan omhoog gegooid wordt waarbij de wind de gelegenheid krijgt het lichte kaf weg te blazen om zo enkel de zware graankorrels over te houden in de wan. Deze bewerking heet wannen.
Het wannen met een wan is een van de oudste methoden voor het scheiden van de graankorrels van het kaf. Tegenwoordig wordt het machinaal in dezelfde werkgang als het oogsten gedaan met een maaidorser.
# Polyommatus actis

Polyommatus actis is een vlinder uit de familie van de Lycaenidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst gepubliceerd in 1851 door Herrich-Schäffer.
De soort komt voor in Turkije.
# Mordellistena greenwoodi

Mordellistena greenwoodi is een keversoort uit de familie spartelkevers (Mordellidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1922 door Blair.
# Lacydonia laureci

Lacydonia laureci is een borstelworm uit de familie Lacydoniidae. Het lichaam van de worm bestaat uit een kop, een cilindrisch, gesegmenteerd lichaam en een staartstukje. De kop bestaat uit een prostomium (gedeelte voor de mondopening) en een peristomium (gedeelte rond de mond) en draagt gepaarde aanhangsels (palpen, antennen en cirri).
Lacydonia laureci werd in 1975 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Laubier.
# Frits Gaillard

Frederik Willem (Frits) Gaillard (Den Haag, 12 december 1875 – Los Angeles, 11 oktober 1939) was een Nederlands cellist.
Hij was zoon van pianostemmer Cornelis Gaillard en Maria Louisa Elisabeth Jambroes. Hij huwde Alida Johanna Peijra. Dochter Alida/Ali Gaillard (geboren 1897) was pianiste. Een andere dochter Frederika Wilhelmina (Willy) Gaillard (geboren 1898) was violiste en trouwde met violist Godfried Devreese, hun zoon was Frederik Devreese, componist en dirigent. Frits Gaillards naam leefde enige tijd voort in de persoon van zoon Frederik Andreas Gaillard (overleden 1991), eveneens cellist en dirigent van het Haagse kamerorkest Ars Nova et Antiqua.
Hij kreeg zijn muziekopleiding aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag, cellolessen kreeg hij van Joseph Giese. Daarna begon hij aan een reeks soloconcerten die hem voerden van Engeland tot Letland. Hij was tevens solocellist van het Paleisorkest (Paleis voor Volksvlijt) van Johannes Meinardus Coenen en bekleedde die functie vanaf 1905 ook in het Concertgebouworkest, toen hij er al een aantal jaren speelde. Hij zou met het orkest 62 soloconcerten geven (Zij kennen hem als Frits Willem Gaillard). Vanaf het seizoen 1910-1911 tot en met 1918/1919 was hij als docent verbonden aan het conservatorium in Den Haag, maar bleef tot in circa 1922 in Amsterdam spelen. Hij speelde met Christiaan Timmner/Louis Zimmermann, Johan Herbschleb en Herman Meerloo/Jan Tak ook in het Concertgebouwkwartet. Hij vertrok eerst naar Düsseldorf en daarna naar de Verenigde Staten. Hij speelde vanaf 1923 in het Los Angeles Philharmonic en ging in 1938 met pensioen. Hij gaf in Los Angeles de Amerikaanse première van het celloconcert van Eugen d'Albert, dat hij in 1904 ook al in Nederland had gespeeld.
Frits Gaillard is in cellokringen voornamelijk bekend vanwege zijn aanwijzingen voor uitvoeringen van de Zesde suite voor onbegeleide cello van Johann Sebastian Bach. Deze suite werd door Bach vermoedelijk gecomponeerd voor de vijfsnarige viola pomposa (grote altviool) waarbij de akkoorden relatief makkelijk lagen, terwijl ze op de moderne viersnarige cello moeilijk te spelen zijn.
* J.H. Letzer: Muzikaal Nederland 1850-1910. Bio-bibliographisch woordenboek van Nederlandsche toonkunstenaars en toonkunstenaressen - Alsmede van schrijvers en schrijfsters op muziek-literarisch gebied, 2. uitgaaf met aanvullingen en verbeteringen. Utrecht: J. L. Beijers, 1913, pagina 54
* Geïllustreerd muzieklexicon, onder redactie van Mr. G. Keller en Philip Kruseman, medewerking van Sem Dresden, Wouter Hutschenruijter (1859-1943), Willem Landré, Alexander Voormolen en Henri Zagwijn; uitgegeven in 1932/1949 bij J. Philips Kruseman, Den Haag; pagina 222
* Cello.org
* CiNii: DA1183280X
* Library of Congress Control Number: no93014454
* Nationale Bibliotheek van Israël: 987007346602505171
* Nederlandse Thesaurus van Auteursnamen: 401190048
* Virtual International Authority File: 2039448
* WorldCat (via VIAF): 2039448
# Apostolische vaders

Met de benaming apostolische vaders wordt een groep kerkvaders bedoeld uit de late 1e eeuw en vroege 2e eeuw na Chr. De apostolische vaders volgen op de schrijvers van het Nieuwe Testament en hadden (naar verluidt) de apostelen persoonlijk gekend of anderen die ooggetuigen waren van het openbare optreden van Jezus Christus.
De geschriften van de apostolische vaders zijn ontstaan in de periode 90-160 na Chr. en bestaan uit verhandelingen, brieven, fragmenten en apologieën (verweerschriften). De geschriften van de apostolische vaders zijn van het grootste belang voor onze kennis van het vroege christendom en bieden inzicht in de ontvangst van de Bijbelse boodschap en de opbouw van de vroege christengemeenschappen.

## Documenten van de apostolische vaders

De term apostolische vaders werd voor het eerst gebruikt door J. B. Cotelier die in 1672 is begonnen met het verzamelen en bijeenbrengen van deze documenten. Op dit moment worden tot de documenten van de apostolische vaders gerekend:
* De zeven brieven van Ignatius van Antiochië
* De brief van Polycarpus van Smyrna aan de christenen in Philippi
* Het martelaarschap van Polycarpus (Martyrium Polycarpi, een tekst over de marteldood van Polycarpus)
* De eerste en tweede brief van Clemens van Rome (Paus Clemens I)
* Het onderwijs van de twaalf apostelen, de Didachè
* De brief van Barnabas
* Fragmenten van Papias
* De brief aan Diognetus
* De apologie van Quadratus
* De herder van Hermas
Van Ignatius en Polycarpus is bekend dat zij als martelaar gestorven zijn. Hermas was een broer was Paus Pius I. Mogelijk is hij slaaf geweest.

## Citaten

De vaders citeren dikwijls uit het Nieuwe Testament en zijn daardoor een bron voor de tekstkritiek van de Bijbel. Doordat bekend is waar ze leefden en wanneer, kan een bepaalde variant gekoppeld worden aan een plaats en een tijd, en kunnen er families van teksten gevormd worden: er wordt onderscheid gemaakt tussen de Byzantijnse, Caesareaanse, Westerse en de Alexandrijnse tekst.
# Scotorepens

Scotorepens is een geslacht van vleermuizen uit de familie der gladneuzen (Vespertilionidae) dat voorkomt in Australië en op Timor en Nieuw-Guinea. Dit geslacht werd vroeger als een ondergeslacht van Nycticeius gezien, maar is daar mogelijk niet nauw aan verwant. Deze kleine gladneuzen hebben korte oren, een brede, onbehaarde bek en slechts twee bovensnijtanden.
Dit geslacht omvat, naast een onbeschreven soort uit de grensregio van Queensland en New South Wales, de volgende vier soorten
* Scotorepens balstoni (binnenlanden van Australië)
* Scotorepens greyii (Noord- en Midden-Australië)
* Scotorepens orion (Zuidoost-Australië)
* Scotorepens sanborni (Timor, Zuidoost-Nieuw-Guinea en Noord-Australië)
De onbeschreven soort lijkt op S. orion, maar is iets kleiner en heeft een voorarmlengte die minder dan twee en een half keer zo groot is als de tibialengte, anders dan bij S. orion. Het dier leeft in grasland en bos bij de kust op de grens tussen Queensland en New South Wales.

## Literatuur

* Menkhorst, P. & Knight, F. 2001. A Field Guide to the Mammals of Australia. South Melbourne: Oxford University Press, x+269 pp. ISBN 0 19 550870 X
* Simmons, N.B. 2005. Order Chiroptera. pp. 312–529 in Wilson, D.E. & Reeder, D.M. (eds.). Mammal Species of the World: A taxonomic and geographic reference. 3rd ed. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, Vol. 1: pp. i-xxxv+1-743; Vol. 2: pp. i-xvii+745-2142. ISBN 0 8018 8221 4