OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Marietta (Texas)

Marietta is een plaats (town) in de Amerikaanse staat Texas, en valt bestuurlijk gezien onder Cass County.

## Demografie

Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 112. In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 109, een daling van 3 (-2,7%).

## Geografie

Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van 1,5 km², geheel bestaande uit land. Marietta ligt op ongeveer 120 m boven zeeniveau.

## Plaatsen in de nabije omgeving

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 24 km rond Marietta.

## Externe link

* (en) Statistieken, kaarten en andere informatie over Marietta op city-data.com
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Census 2000 Summary File 1
* ↑ (en) U.S. Census Bureau. Population estimates (July 2006)
* ↑ U.S. Board on Geographic Names. Topical Gazetteers Populated Places. Hoogtecijfers van National Elevation Dataset
# Zuiderhaaks

Zuiderhaaks is een zandbank voor de kust van Noord-Holland, ten zuiden van het eiland Noorderhaaks. Samen met Noorderhaaks maakt het deel uit van de zogenaamde Haaksgronden.
In vroegere tijden is Zuiderhaaks een eiland geweest. Zo staan in de atlas Spieghel der Zeevaerdt van Lucas Janszoon Waghenaer (1585) zowel Noorderhaaks als Zuiderhaaks als eiland afgebeeld.
Vermoedelijk dateert de ondergrond van Zuiderhaaks uit het Pleistoceen.
De hele omgeving is erg aan verandering onderhevig. De locatie en afmetingen van de diverse zandafzettingen zoals Zuiderhaaks, Noorderhaaks en Onrust variëren nogal in de tijd: soms komen platen samen of drijven ze juist weer uit elkaar en de huidige Zuiderhaaks komt weer boven water.
# Marathon van Amsterdam 1979

De marathon van Amsterdam 1979 werd gelopen op zaterdag 19 mei 1979. Het was de vierde editie van deze marathon.
De 32-jarige Hongaarse boekhouder Ferenc Szekeres bereikte bij de mannen als eerste de finish in 2:14.45,6. Bij de vrouwen was de Nederlandse Ria Harmens-Peters het snelste in 3:21.40.

## Uitslagen
### Mannen

| rang | naam | land | tijd |
| 1 | Ferenc Szekeres | HUN | 2:14.45,6 |
| 2 | Benji Durden | USA | 2:17.10,3 |
| 3 | Danny McDaid | IRL | 2:17.28,3 |
| 4 | Cor Vriend | NED | 2:17.44,0 |
| 5 | Klaus Orten | FRG | 2:17.52,5 |
| 6 | Henk Nugteren | NED | 2:21.38,6 |
| 7 | Piet van Alphen | NED | 2:22.39,7 |
| 8 | Jacques Valentin | NED | 2:22.41,8 |
| 9 | Rüdiger Grube | FRG | 2:23.31,0 |
| 10 | Gerard Mentink | NED | 2:24.04,0 |

### Vrouwen

| rang | naam | land | tijd |
| 1 | Ria Harmens-Peters | NED | 3:21.40 |
| 2 | Marianne Nieuwenhuis | NED | 3:22.45 |
* Loman, D. (1979) Hongaar Szekers overtuigend winnaar in Amsterdam De Atletiekwereld nr. 10: KNAU
* Hongaar Szekeres won marathon van Amsterdam (Leeuwarder Courant, 11 mei 1981)
* (en) World Marathon Rankings for 1979 op www.arrs.run
* (en) Info op more.arrs.run
* ↑ more.arrs.run geeft Marianne Nieuwenhuis als eerste aankomende vrouw.
1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 · 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023
# Marathon van Amsterdam 1985

De marathon van Amsterdam 1985 werd gelopen op zondag 12 mei 1985. Het was de tiende editie van deze marathon. In totaal finishten er 1216 lopers.
De Belg José Reveyn kwam bij de mannen als eerste over de streep in 2:19.24. De wedstrijd bij de vrouwen werd gewonnen door de Nederlandse Carolien Lucas, die in 2:47.11 finishte.
Opmerkelijk feit was dat de Belgen José Reveyn en Willy Vanhuylenbroeck vlak bij de finish verkeerd liepen. Ze hadden de Nederlander Cor Vriend rond het 35 kilometerpunt van zich afgeschud en snelden de verkeerde kant op, doordat ze achter een televisiewagen aan bleven rennen.

## Uitslagen
### Mannen

| rang | naam | land | tijd |
| 1 | José Reveyn | BEL | 2:19.24 |
| 2 | Willy Vanhuylenbroeck | BEL | 2:19.30 |
| 3 | Cor Vriend | NED | 2:20.29 |
| 4 | Stanimir Nenov | BUL | 2:21.42 |
| 5 | Gino Braekevelt | BEL | 2:22.05 |
| 6 | Lucien Rottiers | BEL | 2:24.05 |
| 7 | Nagato Imakugi | JPN | 2:24.25 |
| 8 | Max van Wersch | NED | 2:24.50 |
| 9 | Kazuo Uchida | JPN | 2:26.53 |
| 10 | Gerard Smit | NED | 2:28.36 |

### Vrouwen

| rang | naam | land | tijd |
| 1 | Carolien Lucas | NED | 2:47.11 |
| 2 | Grietje Hooistra | NED | |
| 3 | Joke van der Bruggen | NED | |
| 4 | Mieke Kleyn | NED | |
| 5 | Joke Streefkerk | NED | |
* (en) World Marathon Rankings for 1985 op www.arrs.run
* Dramatische slotfase van marathon (Nieuwsblad van het Noorden, 13 mei 1985)
* Geen marathontoppers in Amsterdam (Nieuwsblad van het Noorden, 3 mei 1985)
* Marathon Amsterdam (Leidsch Dagblad, 13/05/1985; p. 18/22)
* (en) Info op more.arrs.runt
* Van der Sluis, H. (1985) Drama op de Dam Atletiekwereld nr. 8: KNAU
1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 · 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023
# Maria Theresiaplein

Het Maria Theresiaplein (Oekraïens: Сквер Марії Терезії, Skver Mariyi Tereziyi) is een groen plein in de burchtwijk van Oezjhorod in Transkarpatië (Oekraïne). Op het plein bevindt zich een monument voor keizerin-koningin Maria Theresia van Oostenrijk. Naast dit standbeeld bevinden zich ook meerdere medaillons in het Pantheon voor de Burchtwijk met meerdere historische personen die belangrijk zijn geweest voor de bouw van deze wijk, die de stad tot een belangrijk regionaal centrum maakte van Transkarpatië.
Deze personen worden in het pantheon afgebeeld:
* koning Stefanus I van Hongarije
* koning Karel I Robert van Hongarije
* palatijn Philippus Drugeth
* Miklós Bercsényi
* bisschop Andrii Bachynskiy
Het park werd aangelegd op initiatief van de Oekraïense diplomaat en professor Alen Panov en onder het mecenaat van de familie Panov en biedt een panorama op de Grieks-katholieke Kathedraal van de Kruisverheffing en het naast gelegen Bisschoppelijk Paleis. Het plein werd ingewijd in 2013 door de toenmalige bisschop Milan Šašik van de Roetheense Grieks-Katholieke Kerk en in aanwezigheid van de initiatiefnemers en andere kerkleiders van het multi-etnische Oezjhorod.
# Zeulenroda-Triebes

Zeulenroda-Triebes is een gemeente in het district Greiz van de Duitse deelstaat Thüringen. Op 1 februari 2006 is de gemeente ontstaan uit een fusie van Triebes en Zeulenroda. De gemeente telt 16.194 inwoners.

## Geografie
### Buurgemeenten

Aan Zeulenroda-Triebes grenzen in de Landkreis Greiz de gemeente Langenwetzendorf, de steden Greiz, Auma-Weidatal en Hohenleuben, alsmede de volledig omsloten plaatsen Langenwolschendorf en Weißendorf. Daarnaast grenst de gemeente aan de Saale-Orla-Kreis en de Vogtlandkreis in Saksen.

### Bestuurlijke indeling

Tot de gemeente behoren de omliggende, tussen 1992 en 1994 geannexeerde stadsdelen Kleinwolschendorf, Läwitz, Leitlitz, Förthen, Niederböhmersdorf, Weckersdorf, Pahren en Stelzendorf, alsmede de op 1 februari 2006 met Zeulenroda gefuseerde stad Triebes met haar ortsteilen Mehla en Dörtendorf. Op 1 december 2011 werden de gemeenten Merkendorf (met Piesigitz), Silberfeld (met Quingenberg) en Zadelsdorf bij de gemeente gevoegd. Op 31 december 2012 kwam een deel van de opgeheven gemeente Vogtländisches Oberland daarbij, namelijk de ortsteilen Arnsgrün (met Büna), Bernsgrün (met Frotschau en Schönbrunn) en Pöllwitz (met Dobia en Wolfshain). Tevens is Zeulenroda-Triebes voor Langenwolschendorf en Weißendorf de zogenaamd "vervullende gemeente".

### Jumelages

Sinds 1990 bestaat er een jumelage tussen Zeulenroda en Giengen an der Brenz (in Baden-Württemberg). Triebes heeft jumelages met Neunkirchen am Sand (Beieren), Wies (Oostenrijk), Sainte-Florine (Frankrijk) en Kostelec nad Orlicí (Tsjechische Republiek) gesloten.

## Infrastructuur

Zeulenroda-Triebes ligt gunstig gelegen nabij de Bundesstraße 94 en de snelwegen A 4 (Eisenach-Dresden), A 9 (Berlijn-Neurenberg) en A 72 (Chemnitz-Hof.
Voor treinverkeer beschikt de gemeente over de halteplaats Triebes en het station Zeulenroda unterer Bahnhof. Tot 1996 had Zelenroda nog een station, Zeulenroda oberer Bahnhof. Tussen de twee stations liep een spoorlijn van 3,66 km die de twee stations met elkaar verbond. De spoorlijn is op 2 juni 1996 gesloten en is later opgebroken.
# Margaritus van Brindisi

Margaritus van Brindisi (ca. 1149 - 1197), bijgenaamd de Nieuwe Neptunus, was de laatste groot-admiraal van het koninkrijk Sicilië en was de eerste Graaf van Malta.

## Biografie

Margaritus van Brindisi begon tijdens de regering van Willem II van Sicilië zijn carrière in dienst van de Sicilianen. Daarvoor had hij jarenlang gediend als piraat op de Middellandse Zee. In 1185 was hij nauw betrokken bij de verovering van de Ionische Eilanden door de Sicilianen. Twee jaar later werd hij eropuit gestuurd met zijn vloot naar het Heilige Land waar hij de verschillende havensteden beschermde tegen de legers van Saladin. In 1191 werd hij benoemd tot de eerste Graaf van Malta, daarnaast verkreeg hij ook de titels Hertog van Durazzo en Prins van Tarente. Tijdens de oorlog tussen het Koninkrijk Sicilië en de Duitse Keizer Hendrik VI was hij belangrijk tijdens de belegeringen van de steden Napels en Palermo. Margaritus overleed in 1197.
# Zoya

Zoya kan verwijzen naar:
* Zoya (film), een Amerikaanse televisiefilm uit 1995
* Zoya (voornaam), Russische meisjesnaam
* Zoya (inslagkrater), inslagkrater op de planeet Venus vernoemd naar bovenstaande meisjesnaam
* (1793) Zoya, een planetoïde in de planetoïdengordel, genoemd naar Zoja Kosmodemjanskaja

## Personen

* Zoja Ivanova, een voormalige Kazachse atlete
* Zoja Kosmodemjanskaja, een heldin van de Sovjet-Unie tijdens de Tweede Wereldoorlog
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Zoya en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Zwart ijzerhout

Zwart ijzerhout (Olea capensis syn. O. laurifolia, O. undulata), Afrikaans: Ysterhout, Xhosa: Igqwance is een boom die voorkomt aan de kust van Zuid-Afrika en op het hogeveld. De soort kan als heester of struik, maar ook als middelgrote boom voorkomen langs de kust. In de altijd groene wouden, zoals in Grootvadersbosch kan de boom echter tot 40 m hoog worden. De kleine welriekende bloempjes vormen bloemtakjes van zo'n 6 cm lengte. De vruchten worden 2 cm lang. Ze krijgen een paarse kleur wanneer ze rijp zijn en zijn eetbaar. De soort heeft drie ondersoorten O.c. enervis, O.c. macrocarpa en O.c. capensis

## Het hout

Het hout van deze boom is bijzonder hard en bezit de hoogste bekende dichtheid van 1,49 van enige boom, waardoor het in water zinkt als een baksteen. Het vellen van een boom was dermate moeizaam dat er ettelijke oude bomen zijn blijven staan. Men ging liever achter geelhout of stinkhout aan. De boom groeit traag en kan een aanzienlijke leeftijd bereiken.

## Galerij

* Olea capensis macrocarpa, zoals alle ondersoorten ka O. C. macrocarpa in de wildernis enorm groot worden.
* Bloesem.
* Een boom in bloei.
* Een zwart ijzerhoutboom in een tuin.
* Het hout
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Ysterhout op de Afrikaanstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* 1 2 Report of the Chief Conservator of Forests, Cape of Good Hope (South Africa) Forest Dept, 1901, blz 104
* ↑ World Economic Plants: A Standard Reference, John H. Wiersema, Blanca León, CRC Press, 2016, ISBN 1466576812, ISBN 9781466576810 blz. 475
* ↑ plantzafrica.com. Gearchiveerd op 24 december 2016. Geraadpleegd op 27 augustus 2016.

## Bron

* Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. ISBN 1-86872-527-8
# Marcin Szeląg

Marcin Szelag (Bydgoszcz, 7 juli 1981) is een Pools schaker. Hij heeft sinds 2001 de titel Internationaal Meester (IM).
Van 21 april t/m 4 mei 2005 werd in Poznań het Poolse kampioenschap gespeeld dat door Radosław Wojtaszek met 9.5 uit 13 gewonnen werd. Szelag eindigde als 14e.
In 2006 behaalde Marcin Szelag 3 pt. uit 10 op het 22e open toernooi in Cappelle-la-Grande dat met 7.5 pt. werd gewonnen door Aleksandr Mojsejenko.
In 2013 werd hij 16e op het kampioenschap van Polen, dat werd gewonnen door Bartosz Socko.
In 2016 werd hij met 7.5 pt. uit 9 (6 overwinningen en 3 remises), een punt voorsprong op nummer 2, winnaar van het Rubinstein Memorial toernooi.
# Marcin Mrożek

Marcin Mrożek (Wadowice, 26 februari 1990) is een Pools voormalig wielrenner.

## Carrière

In 2013 werd Mrożek zesde in de door Machat Ajasbajev gewonnen Trofeo Bastianelli. Een jaar later werd de Pool elfde in dezelfde koers, ditmaal won Nicola Gaffurini.
In 2016 werd Mrożek prof bij CCC Sprandi Polkowice, waar hij een contract voor twee seizoenen tekende. Zijn debuut maakte hij in februari in de Ronde van Murcia, waar hij op plek 61 eindigde. In juli eindigde hij op de vijfde plek in het bergklassement van de Ronde van Oostenrijk, waarna hij in oktober zijn seizoen afsloot door op plek 88 te eindigen in de Ronde van het Münsterland.

## Ploegen

* 2014 – Androni Giocattoli-Venezuela (stagiair vanaf 1-8)
* 2016 – CCC Sprandi Polkowice
* 2017 – CCC Sprandi Polkowice
* (en) Profiel op ProCyclingStats
* ↑ (fr) Alexandre Mignot, La CCC-Sprandi Polkowice engage Marcin Mrożek. cyclingpro.net (19 november 2015). Geraadpleegd op 21 november 2016.
Banaszek · Brożyna · Černý · Großschartner · Hirt · Honkisz · Kaczmarek · Kiendyś · Kurek · Latoń · Małecki · Marycz · Matysiak · Michajlov · Mrożek · Owsian · Paluta · de la Parte · Paterski · Pluciński · Ponzi · Rebellin · Samojlaw · Stępniak · Stosz · Szmyd · Taciak
Banaszek · Białobłocki · Brożyna · Großschartner · Hirt · Kaczmarek · Koch · Kurek · Małecki · Michajlov · Mrożek · Owsian · Paluta · Paterski · Pluciński · Ponzi · Samojlaw · Schlegel · Sisr · Stosz · Taciak · Tratnik
# Zoudenbalch

Zoudenbalch kan verwijzen naar:
* Zoudenbalch (geslacht), een van de voornaamste geslachten in de stad Utrecht vanuit de middeleeuwen
* Huis Zoudenbalch, middeleeuws rijksmonument in de Utrechtse binnenstad
* Sportcomplex Zoudenbalch, sportcomplex van eredivisieclub FC Utrecht
Op deze pagina staat een uitleg van de verschillende betekenissen van Zoudenbalch en verwijzingen daarnaartoe. Bent u hier via een pagina in Wikipedia terechtgekomen? Pas dan de verwijzing naar deze doorverwijspagina aan, zodat toekomstige bezoekers direct op de juiste pagina terechtkomen.
# Marathon van Houston 2006

De marathon van Houston 2006 (ook wel Chevron Houston) vond plaats op zondag 15 januari 2006. Het was de 34e editie van deze marathon.
De wedstrijd werd bij de mannen een overwinning voor de Keniaan David Cheruiyot in 2:12.02. Hij acht seconden voorsprong op de zijn landgenoot Wesley Ngetich, die in 2:12.10 over de finish kwam. Bij de vrouwen won de Russische Firija Sultanova de wedstrijd in 2:32.25.
In totaal finishten 5414 lopers de wedstrijd, waarvan 3423 mannen en 1991 vrouwen.

## Uitslagen
### Mannen

| rang | naam | land | tijd |
| 1 | David Cheruiyot | KEN | 2:12.02 |
| 2 | Wesley Ngetich | KEN | 2:12.10 |
| 3 | Dmitriy Burmakin | RUS | 2:14.07 |
| 4 | Aleksandr Vasilyev | RUS | 2:17.30 |
| 5 | John Itati | KEN | 2:18.02 |
| 6 | Dmitriy Sivou | BLR | 2:19.07 |
| 7 | Marek Jaroszewski | POL | 2:19.56 |
| 8 | Andrey Naumov | UKR | 2:23.30 |
| 9 | Michael Walker | USA | 2:29.27 |
| 10 | Silvester Nzyoki | USA | 2:29.59 |
| 11 | Michael Wardian | USA | 2:30.20 |
| 12 | Nathan Harkins | USA | 2:30.27 |
| 13 | Drew Prisner | USA | 2:32.44 |
| 14 | Russell Boore | USA | 2:34.11 |
| 15 | Eric Ollila | USA | 2:34.18 |

### Vrouwen

| rang | naam | land | tijd |
| 1 | Firija Sultanova | RUS | 2:32.25 |
| 2 | Nicole Stevenson | CAN | 2:32.56 |
| 3 | Joelia Vinokoerova | RUS | 2:33.25 |
| 4 | Albina Gallyamova | RUS | 2:38.00 |
| 5 | Lidia Vasilevskaja | RUS | 2:38.35 |
| 6 | Alena Vinitskaja | BLR | 2:38.52 |
| 7 | Patty Rogers | USA | 2:45.34 |
| 8 | Jacklyn Rzepecki | USA | 2:46.49 |
| 9 | Trisha Culbertson | USA | 2:47.47 |
| 10 | Wendy Terris | USA | 2:51.15 |
| 11 | Laura McIntyre | USA | 2:52.16 |
| 12 | Elizabeth Ruel | CAN | 2:53.34 |
| 13 | Sharon Stubler | USA | 2:58.09 |
| 14 | L.J. Egbert | USA | 2:59.37 |
| 15 | Shannon Wilson | USA | 2:58.39 |
* (en) Info op more.arrs.run
* (fr) Uitslagen op marathoninfo.free.fr
* (en) Info op marathonguide.com
1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 · 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017
# Marten (naam)

Marten is een voornaam die een variant is van Maarten.

## Bekende naamdragers

* Marten Baersma, pseudoniem van de schrijver Meint Hylkes Bottema
* Marten Beinema, Nederlandse politicus.
* Marten Bierman, Nederlandse politicus
* Marten Bowier, Nederlandse politicus en advocaat
* Marten Burkens, Nederlandse ambtenaar, hoogleraar en politicus
* Marten de Jong, Nederlandse politicus
* Marten de Roon, Nederlandse voetballer
* Marten de Vos, Zuid-Nederlandse kunstschilder
* Marten Douwes Teenstra, Nederlandse schrijver en reiziger
* Marten Eertman, Nederlandse orgelbouwer
* Marten Eibrink, projectontwikkelaar
* Marten Eikelboom, Nederlandse hockeyer
* Marten Eppens, Nederlandse predikant, publicist en theoloog
* Marten Fortuyn, broer van Pim Fortuyn
* Marten Hoekstra, Friese kortebaanschaatser
* Marten Hulst, Nederlandse politicus
* Marten Klasema, Nederlandse atleet
* Marten Klompien, Nederlandse kunstschilder, tekenaar en graficus
* Marten Koopmans, Nederlandse politicus
* Marten Mees, Nederlandse zakenman
* Marten Oosting, Nederlandse voormalig ambtenaar en Nationale Ombudsman
* Marten Orges, Nederlandse papiermaker
* Marten Pepijn, Nederlandse schilder
* Marten Post, Nederlandse beeldend kunstenaar
* Marten Rijckaert, Zuid-Nederlandse kunstschilder
* Marten Rudelsheim, Joods-Nederlandse flamingant
* Marten Schalkwijk, Surinaamse socioloog en voormalig politicus
* Marten Scheffer, Nederlandse aquatisch ecoloog
* Marten Sikkema, Friestalige dichter, schrijver en vertaler.
* Marten Slager, Friese kortebaanschaatser
* Marten Soolmans, onderwerp van een schilderij van Rembrandt
* Marten Toonder, Nederlandse stripauteur
* Marten Treffer, Nederlandse schrijver
* Marten van Cleve, Zuid-Nederlandse kunstschilder
* Marten Van der Loo, Belgische kunstschilder en graveur.
* Marten van Hal, Nederlandse profwielrenner
* Marten van Marwijk Kooy, burgemeester van Maasdam en Binnenmaas
* Marten van Valckenborch, Brabantse kunstschilder
* Marten van der Kooij, Friese schaatser
* Marten Vilijn Jr., personage uit de Harry Potter-serie
* Marten Vilijn Sr., personage uit de Harry Potter-serie
* Marten Waefelaerts, Belgische kunstschilder
* Marten Wiersma, Nederlandse politicus
* Marten Zwaagstra, Nederlandse architect en ondernemer
# Martelpaal

Een martelpaal was een martelwerktuig.

## Romeinse Rijk

In het Romeinse Rijk werd een martelpaal soms gebruikt bij een kruisiging. De veroordeelde (een politieke of religieuze opstandeling, een piraat of een rechtenloze slaaf) werd vastgebonden of vastgenageld aan een houten paal of boomstam en bleef hangen totdat de dood erop volgde. Soms werd de veroordeelde ook ondersteboven aan de paal bevestigd.
De Latijnse term crux simplex werd door Justus Lipsius (1547–1606) geïntroduceerd. Hij maakte een onderscheid tussen een paal waaraan iemand werd gehangen (crux simplex ad affixionem) en een paal waarop of waarmee iemand werd gespietst (crux simplex ad infixionem).
In andere gevallen werden veroordeelden eerst aan een paal vastgebonden en gemarteld. Daarna werden ze losgemaakt en op verschillende manieren geëxecuteerd. Volgens één overlevering is dit wat met de heilige Sebastiaan is gebeurd. Vandaar dat hij vaak wordt afgebeeld voor een paal, boom of pilaar.

## Indianen

In veel wild-west-verhalen komen passages voor met indianen die dansen om een martelpaal waar een vijand gefolterd en uiteindelijk gedood wordt. Deze praktijk kwam bij een aantal indianenstammen voor. De martelpaal is met zekerheid bekend van Irokezen, Kiowa, Lenni-Lenape en Comanche.
Het waren doorgaans gevangengenomen vijandelijke krijgers die uren- of zelfs dagenlang de gruwelijkste, vernederende folteringen moesten ondergaan; meestal tot de dood erop volgde, hoewel soms het slachtoffer nadien werd vrijgelaten of in de stam werd opgenomen. De martelingen waren gewoonlijk heviger naarmate de vijand gevreesder was. Vermoedelijk waren het in de meeste gevallen de mannen die de martelingen uitvoerden, maar van de Kanienkehaka (Mohawk) is bekend dat het de vrouwen waren die (op wrede wijze, door de betreffende vijand) een familielid hadden verloren in het gevecht, die zich op de veroordeelden mochten uitleven.
Een deel van de gevangenen kreeg de kans om middels het goed afleggen van een soort spitsroedenloop aan de martelpaal te ontkomen en in de stam te worden opgenomen.

## Trivia

Sinds 1936 geloven Jehova's getuigen dat Jezus aan een rechtopstaande martelpaal werd genageld. Zij beschouwen verering van het kruis met een dwarsbalk als afgodendienst.

## Afbeeldingen

* Sommige martelaren werden aan een paal of staak bevestigd en gemarteld voordat ze werden geëxecuteerd
* Jan Hus werd aan een paal gebonden en verbrand
# Marianne Houtkamp

Marianne Houtkamp (Amsterdam, 16 augustus 1948) is een Nederlandse beeldhouwster.

## Leven en werk

Na haar opleiding van 1965 tot 1982 begon Houtkamp in 1988 met het vervaardigen van bronzen beelden. Vanaf het begin werkt zij met de "verloren was"-techniek. Al snel bleek haar voorkeur om vrouwen van nomadische volkeren uit te beelden, zoals de Masai en Samburu uit Kenia, de Wodaabe uit Niger, de Himba uit Namibië, de Toeareg uit de woestijnen van Noord Afrika en de Chamula uit Mexico. In de loop der jaren werd zij bekender en voerde ze opdrachten uit voor nationale en internationale instellingen en organisaties. Met haar werk ondersteunt zij de Stichting Watoto Samburu (Kinderen van de Samburu) die zij met haar man oprichtte.

## Werken in de openbare ruimte (selectie)

| locatie | titel/omschrijving | materiaal | jaar |
| Laren | Klepperman van Elleven | brons | 1997 |
| Utrecht | Olympic Committee NOC – NSF | brons | 2003 |
| Rijswijk | Rode Kruis, Mappa Mundo House | brons | 2003 |
| Sanary sur Mer, Frankrijk | Sunset I en II | brons | 2004 |
| Rome, Italië | Schoolboy | brons | 2004 |
| Amersfoort | De Sassiaan | brons | 2004 |
| Huizen | Samen naar de toekomst | brons | 2005 |
| Kopenhagen, Denemarken | Bright Future, World Food Program | brons | 2006 |
| Emmeloord | Groenteman | brons | 2010 |
| Amsterdam | Marktkraam | brons | 2012 |

## Exposities

| plaats | locatie | jaar |
| Laren | Singer Museum | 1993 |
| Lisse | Keukenhof | 1996 |
| Düsseldorf, Duitsland | EP Gallery | 1997 |
| Oslo, Noorwegen | Galleri Arctandria | 1998-heden |
| Cannes, Frankrijk | Salon des belles Arts | 2000 |
| Parijs, Frankrijk | Art Club Paris | 2004-heden |
| Amsterdam | Miljonairs Fair | 2006 |
| New York, Verenigde Staten | Galerie Elisees | 2007 |
| Davos, Zwitserland | Financial Centre | 2007 |
| Dubai, Verenigde Arabische Emiraten | Cuadro Art | 2007-2012 |
| Rotterdam | Primavera Art Fair | 2011 |
* RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis: 89126