# Lijst van Braziliaanse indianenvolken

Dit is een lijst van Braziliaanse indianenvolken, taalfamilies, talen, indianenlocaties, bevolkingscijfers en data. Bepaalde groepen kunnen in meer dan een afdeling thuishoren.
De inheemse volken in Brazilië (Portugees: povos Indígenas no Brasil) omvatten een groot aantal verschillende etnische groepen die het land bewoonden voorafgaand aan de Europese invasie rond 1500. In de Portugese taal werd het woord Índios ("indianen") gebruikt om de bevolking van de Amerika's aan te duiden, terwijl de mensen van het Aziatische India Indianos genoemd worden.
Op het moment van de Europese ontdekking bestond een groot deel van de inheemse volken uit semi-nomadische stammen die leefden van jagen, vissen, het verzamelen en migrerende landbouw. Veel van de naar schatting 2.000 volkeren en stammen, die in de 16e eeuw bestonden zijn uitgestorven als gevolg van de Europese invasie. De inheemse bevolking stierf aan door de Europeanen binnengebrachte ziekten waar zij geen weerstand tegen hadden, of werd door hen gedood. Van een geschatte Precolumbiaanse bevolking van 15 miljoen liep hun aantal terug naar ongeveer 300.000 in 1997, gegroepeerd in zo'n 220 stammen die ongeveer honderd talen spreken.
Waarschijnlijk bevinden zich in de oerwouden nog ongeveer vijftig geïsoleerde groepen die nog nooit contact met de westerse wereld hebben gehad. In 2007 bevestigde rapporteerde Funai de aanwezigheid van 67 verschillende geïsoleerd levende volksstammen in Brazilië, een stijging ten opzichte van veertig in 2005. Met deze toevoeging heeft Brazilië heeft nu Nieuw-Guinea overtroffen als het land met het grootste aantal geïsoleerd levende volkeren.

## Terras Indígenas

Zeven Terras Indígenas (TI) (reservaten) zijn exclusief gereserveerd voor geïsoleerde stammen:
* TI Alto Tarauacá in Acre - diverse stammen. (Isolados do Alto Tarauacá)
* TI Hi-Merimã in Amazonas – Himerimã. (Isolados do Medio Purus)
* TI Massaco in Rondônia – Sirionó (Isolados do rio São Simão)
* TI Igarapé Omerê in Rondônia – Kanoe do Omerê & Akuntsu
* TI Rio Muqui in Rondônia – Isolados das cabeceiras do rio Muqui (gegeven als Miqueleno-Kujubim in de tabel).
* TI Rio Pardo in Mato Grosso en Amazonas – Isolados do Rio Pardo (Tupi-Guarani–Kawahibi).
* TI Xinane isolados in Acre – onbekend.

## Genocides

Brazilië ratificeerde in 1952 het genocideverdrag. In 2013 dook na meer dan 40 jaar een achtergehouden, 7000 pagina eindrapport uit 1967 op van openbaar aanklager Jader de Figueiredo Correia over de gruwelijke misbruiken door het ministerie voor de bescherming van de inheemse bevolking (Portugees “Serviço de Proteção ao Índio”, SPI), die dus in de praktijk het omgekeerde uitvoerde. Het rapport schetst een geschiedenis met talloze moordpartijen, begaan tegen inheemse volkeren. Sommige daarvan zijn juridisch erkend als genocide, of worden door internationale juristen als zodanig beschouwd.

## Volkerentabel

| Naam | Andere namen | Familie / Taal | Locatie(s) | Bevolking census / geschat | Jaar |
| Aikanã | Aicanã, Aikaná, Massaká, Tubarão, Cassupá, Corumbiara, Aconã | Aicanã | Roraima | 180 | 2005 |
| Aimoré | Botocudo, Krenak | Krenak | Espírito Santo, Minas Gerais | | |
| Ajuru | | Tupari | Roraima | 77 | 2001 |
| Akuntsu | Akunt'su | ? | Roraima | 6 | 2005 |
| Amanayé | Amanaié, Amanyé | Tupi-Guarani | Pará | 192 | 2001 |
| Amondaua | Amondawa, Uru-Eu-Wau-Wau | Tupi-Guarani | Rondônia | 115 | 2010 |
| Anacé | | | | | |
| Anambé | | Tupi-Guarani *Anambé | Pará | 132 | 2000 |
| Aparai | Apalai | Karíb | Pará | 415 | 1998 |
| Apiacá | Apiaká | Apiacá | Mato Grosso | 192 | 2001 |
| Apinajé | Apinayé, Apinaié | Jê | Tocantins | 1262 | 2003 |
| Apolima Arara | | Portugees | Acre | ? | |
| Apurinã | | Arawaktalen | Amazonas | 2779 | |
| Aranã | | Portugees | Minas Gerais | ? | |
| Arapaso | | Tucano | Amazonas | 328 | |
| Arara | Arara do Pará, Ukaragma | Karíb | Pará | 195 | |
| Arara Shawãdawa | Arara do Acre, Shawanaua | Panoa | Acre | 332 | (2004) |
| Arara do Aripuanã | | Tupi–Arara | Mato Grosso | 150 | |
| Araueté | Araweté | Tupi-Guarani | Pará | 398 | 2010 |
| Arikapú | Arikapu | Yabuti *Arikapú Portugees | Rondônia | 33 | 2010 |
| Aruáshi | | Tupi *Monde **Aruáshi | Rondônia | 58 | |
| Asháninka | Ashenika, Kampa | Asháninka | Acre en Peru | 1018 (Acre), 97,477 (Peru) | 2010, 2007 |
| Asurini do Tocantins | Akuawa, Asurini | Tupi-Guarani | Pará | 466 | (2010) |
| Assurini do Xingu | Awaete | Tupi-Guarani | Pará | 154 | (2010) |
| Atikum | Aticum | Portugees | Pernambuco | 2743 | |
| Avá-Canoeiro | Canoeiro, Cara-Preta, Carijó | Tupi-Guarani | Bananal in Tocantins en Goiás | 16 | |
| Guajá | Awá | Tupi-Guarani | Maranhão | 280 | |
| Aweti | Aueti, Awytyza, Enumaniá, Anumaniá, Auetö | Aweti, Kamayurá, Portugees | Mato Grosso | 195 | (2011) |
| Bakairi | Bacairi, Kurä, Kurâ | Karíb | Mato Grosso | 950 | |
| Banawá | | Arawá | Amazonas | 100 | |
| Baniwa | Baniva, Baniua, Curipaco, Walimanai | | Amazonas, Colombia en Venezuela | 5141 (6790) (3236) | |
| Bará | Bara tukano, Waípinõmakã | Tucano | Amazonas en Colombia | 39 (296) | |
| Barasana | Panenoá | Barasana, Tucano | Amazonas en Colombia | 61 (939) | |
| Baré | Hanera | Nheengatu | Amazonas en Venezuela | 2790 (1210) | |
| Bororo | Coxiponé, Araripoconé | Bororo | Mato Grosso | 1024 | |
| Canela | Ramkokamekrá, Apanyekrá | Je | Maranhão | 2722 | 2010 |
| Chamacoco | | Zamuco *Chamacoco | Mato Grosso do Sul en Paraguay | 40, 1515 | 1994, 2002 |
| Chiquitano | | Chiquitano | Mato Grosso en Bolivia | 2000 (40000) | |
| Cinta Larga | Matetamãe | Tupi *Monde **Cinta Larga | Rondônia en Mato Grosso | 1300 | |
| Deni | Jamamadi | Deni | Amazonas | 736 | |
| Desano | | Tucano | Amazonas en Colombia | 1531 (2036) | |
| Dâw | Dow | Nadahup *Dâw | Amazonas | 100 | |
| Enáuenê Nauê | Enawenê-Nawê | Arawak | Mato Grosso, Rondônia | 320 | |
| Ewarhuyana | | ? | Pará | 12 | |
| Fulniô | Fulni-o | Yatê | Pernambuco | 2930 | |
| Kali'na | Kali'na tilewuyu, Galibi | Karaïbs, carib creoula | Amapá, Frans-Guyana, Suriname en Venezuela | 28 (2000) | |
| Maroon-Kali'na | | Kheuol en Creools, patois | Amapá | 1764 | |
| Gavião Mondé | | Tupi *Monde | Rondônia | 436 | |
| Paracatejê Gavião | | Timbira Oriental | Pará | 338 | |
| Pucobié Gavião | Gavião Pykopjê | Jê | Maranhão | 250 | |
| Guajajara | | Tupi-Guarani | Maranhão | 13100 | |
| Guarani | Ondergroepen: Ñandeva, Kaiowa en Mbya | Tupi-Guarani | Argentinië, Bolivia, Paraguay, Uruguay, Brazilië (Rio Grande do Sul, Santa Catarina, Paraná, São Paulo, Rio de Janeiro, Mato Grosso do Sul) | 34000 (Brazilië) | |
| Guató | | Guató | Mato Grosso do Sul | 372 | |
| Hupda | | Maku | Amazonas en Colombia | ? | |
| Hyskariana | | ? | Pará en Roraima | ? | |
| Ikpeng | Txicao | Karib | Mato Grosso | 319 | |
| Ingarikó | | Karíb | Roraima, Guyana en Venezuela | 675 (4000) (728) | |
| Iranxe | | Iranxe | Mato Grosso | 326 | |
| Jabuti | | Jaboti, Djeoromitxi | Rondônia | 123 | |
| Jamamadi | | Jamamadi *Arawá | Amazonas, Acre | 800 | |
| Jarauara | Jarawara | Arawá | Amazonas | 160 | |
| Javaé | | Jê *Macro-Jê **Karajá ***Javaé dialect | Tocantins | 919 | |
| Jenipapos-Canindé | Jenipapos-Kanindé | Portugees | Ceará | 220 | |
| Jiahui | | Tupi-Guarani | Amazonas | 50 | |
| Jiripancó | | Portugees | Alagoa | 1500 | |
| Juma | Yuma, Kagwahiva | Tupi-Guarani *Subgroep VI **Juma | Amazonas | 7 | |
| Kaapor | | Tupi-Guarani | Maranhão | 800 | |
| Cadiuéu | Kadiweu | Guaikuru | Mato Grosso do Sul | 1592 | |
| Caiabi | Kaiabi | Tupi-Guarani | Mato Grosso en Pará | 1000 | |
| Caimbé | Kaimbé | Portugees | Bahia | 1270 | |
| Caingang | Kaingang | Jê | São Paulo, Paraná, Santa Catarina, Rio Grande do Sul | 25000 | |
| Caixana | Kaixana | Portugees | Amazonas | 224 | |
| Calabaça | Kalabaça, Kalabaça-Jandaíra | ? | Ceará | ? | |
| Calancó | Kalankó | ? | Alagoas | 230 | |
| Calapalo | Kalapalo | Karíb | Mato Grosso | 417 | |
| Camaiurá | Kamaiurá, Kamayurá | Tupi-Guarani | Mato Grosso | 355 | |
| Camba | Kamba | ? | Mato Grosso do Sul | ? | |
| Cambeba | Kambeba | Tupi-Guarani | Amazonas | 156 | |
| Cambiuá | Kambiwá | Portugees | Pernambuco | 1578 | |
| Canamari | Kanamari | Katukina | Amazonas | 1327 | |
| Apaniecra-Canela | Kanela Apaniekra | Jê | Maranhão | 458 | |
| Rancocamecra-Canela | Kanela Rankokamekra | Jê | Maranhão | 1337 | |
| Canindé | Kanindé | Portugees | Ceará | ? | |
| Kanoê | Canoê | Tupi *Monde **Kanoê | Rondônia | 95 | |
| Cantaruré | Kantaruré | Portugees | Bahia | 353 | |
| Capinauá | Kapinawá | Portugees | Pernambuco | 422 | |
| Karajá | Iny, Carajá | Jê *Macro-Jê **Karajá or Ynã | Mato Grosso, Tocantins en Pará | 2500 | |
| Karapanã | | Tucano | Amazonas en Colombia | 42 (412) | |
| Karapotó | | Portugees | Alagoas | 796 | |
| Karipuna | | Tupi-Guarani | Rondônia | 21 | |
| Caripuna-do-Amapá | Karipuna-do-Amapá, Caripuna | Creoulo Francês | Amapá | 1708 | |
| Cariri | Kariri | Portugees | Ceará | ? | |
| Cariri-Xocó | Kariri-Xocó | Portugees | Alagoas | 1500 | |
| Caritiana | Karitiana | Arikem | Rondônia | 206 | |
| Arara-Caro | Karo | Ramarama | Rondônia | 184 | |
| Karuazu | | Portugees | Alagoas | ? | |
| Katukina | | Katukina | Amazonas | 289 | |
| Katukina | | Panoa | Acre en Amazonas | 318 | |
| Katxuyana | | Karib | Pará | 69 | |
| Kaxarari | | Panoa | Amazonas en Rondônia | 269 | |
| Kaxinawá | | Panoa | Acre en Peru | 3964 (1400) | |
| Kaxixó | Caxixó | Portugees | Minas Gerais | ? | |
| Kayapo | Caiapó (ondergroepen: Gorotire, A'ukre, Kikretun, Mekrãnoti, Kuben-Kran-Ken, Kokraimoro, Metuktire, Xikrin en Kararaô) | Jê | Mato Grosso en Pará | 7096 | |
| Quiriri | Kiriri | Portugees | Bahia | 1401 | |
| Cocama | Kokama | Tupi-Guarani | Amazonas, Peru en Colombia | 622 (10705) (236) | |
| Korubo | | Panoa | Amazonas | 250 | |
| Craó | Krahó | West Timbira | Tocantins | 1900 | |
| Crenaque | Krenak | Krenak | Minas Gerais | 150 | |
| Cricati | Krikati | Jê | Maranhão | 620 | |
| Kubeo | | Tucano | Amazonas en Colombia | 287 (4238) | |
| Kuikuro | | Karib | Mato Grosso | 450 | |
| Kujubim | Cujubim, Miqueleno, Cujubi | Txapakura-groep | bovenloop Rio São Miguel, Rondônia | 27 | |
| Kulina Madihá | | Arawá | Acre, Amazonas en Peru | 2318 (300) | |
| Culina-Pano | Kulina-Pano | Panoa | Amazonas | 20 | |
| Kuripako | | Arawak | Amazonas en Colombia | 1115 (?) | |
| Curuaia | Kuruaya | Munduruku | Pará | 115 | |
| Kwazá | | Kwazá | Rondônia | 25 | |
| Machineri | | Arawak | Acre | 459 | |
| Macurap | | Tupari | Rondônia | 267 | |
| Makuna | | Tucano | Amazonas en Colombia | 168 (528) | |
| Macuxi | Makuxi | Karib | Roraima and Guyana | 16500 (7500) | |
| Marubo | | Panoa | Amazonas | 1043 | |
| Matipu | | Karib | Mato Grosso | 119 | |
| Matis | | Panoa *Matis | Amazonas | 239 | |
| Matsés | Mayoruna | Panoa | Amazonas en Peru | 829 (1000) | |
| Maxacali | | Maxacali | Minas Gerais | 802 | |
| Meinaco | Mehinako | Arawak | Mato Grosso | 199 | |
| Metyktira | | | | 87 | 2007 |
| Menqui | Menki | Iranxe | Mato Grosso | 78 | |
| Miranha | | Bora | Amazonas en Colombia | 613 (445) | |
| Miriti-Tapuia | Mirity-Tapuya | Tucano | Amazonas | 95 | |
| Mundurucu | Munduruku | Munduruku | Pará | 7500 | |
| Mura | | Mura | Amazonas | 5540 | |
| Nadöb | | Maku | Amazonas | 300 | |
| Nauquá | Nahukuá | Karib | Mato Grosso | 105 | |
| Nambikwara | Nambiquara (ondergroepen Nambikwara do Campo, Nambikwara do Norte, Nambikwara do Sul) | Nambikwara | Mato Grosso en Rondônia | 1145 | |
| Naruvoto | | Karib | Mato Grosso | 78 | |
| Náua | | Portugees | Acre | 458 | |
| Nukini | | Panoa | Acre | 458 | |
| Ofaié | | Ofaié | Mato Grosso do Sul | 56 | |
| Oro-uin | Oro Win | Txapakura-groep *Madeira-talen **Oro Win | Rondônia | 50 | |
| Paiter | | Tupi *Monde | Rondônia | 920 | |
| Wari' | Waricaca', Pakaa Nova, Uari, Orowari | Txapakura-groep *Madeira-talen **Wari' | Rondônia | 1930 | |
| Palincur | Palikur | Arawak | Amapá en Frans-Guyana | 918 (470) | |
| Panará | | (Krenhakarore) Jê | Mato Grosso en Pará | 202 | |
| Pancararé | Pankararé | Portugees | Bahia | 1500 | |
| Pankararu | | Portugees | Pernambuco | 4146 | |
| Pankaru | | Portugees | Bahia | 84 | |
| Parakanã | | Tupi-Guarani | Pará | 800 | |
| Pareci | | Arawak | Mato Grosso | 1293 | |
| Parintintin | | Tupi-Guarani | Amazonas | 156 | |
| Patamona | | Karib | Roraima en Amapá | 50 (5500) | |
| Pataxó | | Portugees | Bahia | 2790 | |
| Pataxó-Hã-Hã-Hãe | | Portugees | Bahia | 2219 | |
| Paumari | | Arawá | Amazonas | 870 | |
| Pipipã | | Portugees | Pernambuco | ? | |
| Pirarrã | Mura-Pirahã, Pirahã | Mura | Amazonas | 360 | |
| Pira-Tapuia | | Tucano | Amazonas en Colombia | 1004 (400) | |
| Pitaguari | Pitaguary | Portugees | Ceará | 871 | |
| Potiguara | | Potiguara en Portugees | Paraíba | 7575 | |
| Poianaua | Poyanawa | Panoa | Acre | 403 | |
| Rikbaktsa | | Jê *Macro-Jê **Rikbaktsa | Mato Grosso | 909 | |
| Sakurabiat | | Tupari | Rondônia | 66 | |
| Sateré-Mawé | | Mawé | Amazonas en Pará | 7134 | |
| Shanenawa | | Panoa | Acre | 178 | |
| Siriano | | Tucano | Amazonas en Colombia | 17 (665) | |
| Suruí | Aikewara | Tupi-Guarani | Rondônia | 185 | |
| Suiá | Suyá | Jê | Mato Grosso | 334 | |
| Tabajara | | Portugees | Ceará | ? | |
| Tapaiúna | Tapayuna | Jê | Mato Grosso | 58 | |
| Tapeba | | Portugees | Ceará | 2491 | |
| Tapirapé | | Tupi-Guarani | Mato Grosso | 438 | |
| Tapuia | | Portugees | Goiás | 235 | |
| Tariana | | Arawak | Amazonas en Colombia | 1914 (205) | |
| Taurepang | | ? | Roraima en Venezuela | 532 (21,000) | |
| Tembé | | Tupi-Guarani | Pará en Maranhão | 820 | |
| Tenharim | Kagwahiva | Tupi-Guarani | Amazonas | 585 | |
| Terena | | Arawak | Mato Grosso do Sul | 15795 | |
| Ticuna | | Ticuna | Amazonas, Peru en Colombia | 32613 (4200) (4535) | |
| Tingui Botó | | Portugees | Alagoas | 350 | |
| Tirió | Tiriyó (ondergroepen: Tsikuyana en Kah'yana) | Karíb | Pará en Suriname | 735 (376) | |
| Torá | | Txapakura-groep *Madeira-talen **Torá | Amazonas | 51 | |
| Tremembé | | Portugees | Ceará | 5000 | |
| Truká | | Portugees | Pernambuco | 1333 | |
| Trumai | | Trumai | Mato Grosso | 120 | |
| Tsunhuam Djapa | Tsohom-dyapa, Tsohom Djapa | Katukina | Amazonas | 100 | |
| Tucano | | Tucano | Amazonas en Colombia | 4604 (6330) | |
| Tumbalalá | | Portugees | Bahia | 900 | |
| Tupari | | Tupari | Rondônia | 338 | |
| Tupinambá | | Portugees | Bahia | ? | |
| Tupiniquin | Tupiniquim, Tupinikim | Portugees | Espírito Santo | 1386 | |
| Turiuara | Turiwara | Tupi-Guarani | Pará | 60 | |
| Tuxá | | Portugees | Bahia en Pernambuco | 1630 | |
| Tuiúca | Tuyuka | Tucano | Amazonas en Colombia | 593 (570) | |
| Umutina | | Bororo | Mato Grosso | 124 | |
| Uaiuai | Wais wai (ondergroepen: Karafawyana, Xereu, Katuena en Mawayana) | Karib | Roraima, Amazonas, Pará en Amapá | 2020 (130) | |
| Uaimiri-Atroari | Waimiri-Atroari | Karib | Roraima en Amazonas | 931 | |
| Oiampi | Wajãpi | Wajãpi, da família Tupi-Guarani | Amapá en Frans-Guyana | 525 (412) | |
| Uanano | Wanana | Tucano | Amazonas en Colombia | 447 (1113) | |
| Uapixana | Wapixana | Arawak | Roraima en Amapá | 6500 (4000) | |
| Uarequena | Warekena | Arawak | Amazonas en Venezuela | 491 (409) | |
| Uassu | Wassu | Portugees | Alagoas | 1447 | |
| Uaurá | Wauja | Arawak | Mato Grosso | 321 | |
| Uaiana | Wayana | Karib | Pará, Suriname en Frans-Guyana | 415 (400) (800) | |
| Uitoto | Witoto | Witoto | Amazonas, Colombia en Peru | (5,939) (2775) | |
| Wassu-Cocal | | | | | |
| Xakriabá | Xacriaba | Jê | Minas Gerais | 6000 | |
| Xambioá | Karajá do Norte, Ixybiowa, Iraru Mahãndu | Jê *Macro-Jê Karajá Xambioá dialect | Tocantins | 185 | |
| Xavante | | Jê | Goiás, Mato Grosso | 9602 | |
| Xerente | | Jê | Tocantins | 1814 | |
| Xetá | | Tupi-Guarani | Paraná | 8 | |
| Caiapó-Xicrin | Xikrin | Kayapó, Jê | Pará | 1,052 | |
| Xipaia | Xipaya | Juruna | Pará | 595 | |
| Xoclengue | | Xoclengue | Santa Catarina | 757 | |
| Xocó | Xokó | Portugees | Sergipe | 250 | |
| Xukuru | | Portugeese | Pernambuco | 6363 | |
| Xukuru Kariri | | Portugees | Alagoas | 1820 | |
| Yaminawa | | Panoa | Acre, Brazilië, Peru en Bolivia | 618 (324) (630) | |
| Ianomâmi | Yanomami (ondergroepen Yanomam, Sanumá en Ninam) | Yanomami | Roraima, Amazonas en Venezuela | 11700 (15193) | |
| Yawalapiti | Iaualapiti | Arawak | Mato Grosso | 208 | |
| Yawanawá | Iauanauá | Panoa | Acre | 450 | |
| Ye'kuana | Yekuana, Yequana, Maiongong | Karib | Roraima en Venezuela | 426 (3632) | |
| Yudjá | Yuruna, Juruna, Yudja | Juruna | Pará en Mato Grosso | 278 | |
| Yuhupde | | Maku | Amazonas en Colombia | ? | |
| Zo'é | Poturu | Tupi-Guarani | Pará | 152 | |
| Zoró | Pangyjej | Tupi *Monde | Mato Grosso | 414 | |
| Zuruahã | Suruwahá | Arawá | Amazonas | 143 | |
| Jeripankó | | | | | |
| Juká | | | | | |
| Katuquina | Catökinn | | | | |
| Kaxinawa | | | | | |
| Koiupanká | | | | | |
| Maxakali | | | | | |
| Ofayé | | | | | |
| Pankaiuká | | | | | |
| Pankará | | | | | |
| Payaku | | | | | |
| Pipipã de Kambixuru | | | | | |
| Tapirape | | | | | |
| Tamoio | | | | | |
| Tupi | | | | | |
| Waorani | | | | | |
| Wayampi | Waiãpi, Oiampis | | Amapá, Camopi, Frans-Guyana | | |

## Externe link

* (en) (pt) (es) Povos Indígenas no Brasil - Table of the Indigenous Peoples
* ↑ (en) Brazil's 'lost report' into genocide surfaces after 40 years. The Guardian (29 mei 2013). Gearchiveerd op 1 maart 2020. Geraadpleegd op 28 januari 2020.