# Archaeothyris

Archaeothyris is het oudst bekende 'zoogdierreptiel' (synapside) van de groep Eupelycosauria. Archaeothyris is een geslacht van uitgestorven ophiacodontide synapsiden die leefden tijdens het Boven-Carboon en is bekend van Nova Scotia. Archaeothyris, gedateerd tot 306 miljoen jaar geleden, samen met de minder bekende synapside Echinerpeton, zijn de oudste onbetwiste bekende synapsiden. De naam betekent 'oud venster' (Grieks) en verwijst naar de opening in de schedel, het tijdelijke fenestra, dat aangeeft dat dit een vroege synapside is. Protoclepsydrops, ook van Nova Scotia is iets ouder maar is bekend door zeer fragmentarische materialen.

## Beschrijving

Archaeothyris was vijftig centimeter lang en ook geavanceerder dan de vroege sauropsiden, met sterke kaken met scherpe en puntige tanden, die breder konden openen dan die van de vroege reptielen. Hoewel zijn scherpe tanden allemaal dezelfde vorm hadden, had het een paar vergrote hoektanden, wat suggereert dat het een carnivoor was. De benen van Archaeothyris waren zijdelings gearticuleerd aan zijn bekken en schouders, waardoor het een uitgestrekte houding kreeg.

## Leefwijze

Dit dier leefde in een warm en vochtig tropisch klimaat, waarin uitgestrekte naaldbossen met een rijke ondergroei van varens en wolfsklauwen tot ontwikkeling kwamen. In de laaglandmoerassen accumuleerde rottend plantenmateriaal, dat voedsel en broedgelegenheid bood aan insecten en andere ongewervelde dieren. Ze vormden een aantrekkelijke voedselbron voor insectivore reptielen. Waarschijnlijk behoorde ook het hagedisachtige reptiel Hylonomus tot zijn potentiële prooi.

## Verspreiding

Archaeothyris leefde tijdens het Carboon (circa 300 miljoen jaar geleden) in de warme moerasbossen van Noord-Amerika.

## Vindplaatsen

Fossielen van Archaeothyris zijn gevonden nabij Florence in Nova Scotia, Canada. Ze werden voor het eerst beschreven in 1972 uit de Fossielkliffen van Joggins, dezelfde plaats waarin de vroege reptielen Hylonomus en Petrolacosaurus (die beide op Archaeothyris lijken) werden gevonden. Archaeothyris leefde in wat nu Nova Scotia is, ongeveer 306 miljoen jaar geleden in de Carboonperiode (Pennsylvanien). Nova Scotia was in die tijd een moeras, vergelijkbaar met de huidige Everglades in Florida. De 'bomen' (eigenlijk gigantische lycopsida) waren erg lang, sommige, zoals Lepidodendron, tot vijftig meter lang. Archaeothyris en de andere vroege amnioten leefden in de vochtige vegetatie op de bosgrond, samen met de meer terrestrisch aangepaste labyrinthodonte amfibieën.

## Classificatie

Archaeothyris behoorde tot de familie Ophiacodontidae, een groep vroege pelycosauria die zich vroeg in het Laat-Carboon ontwikkelde. Het was een van de vroegste en meest basale synapsiden (de groep die zoogdieren omvat). Hieronder is een cladogram aangepast uit de analyse van Benson (2012):
| | Tseajaia campi |
| | Limnoscelis paludis |
| Amniota | Captorhinus spp. Protorothyris archeri Synapsida Caseasauria Ianthodon schultzei Edaphosauridae Sphenacodontia Varanopidae Ophiacodontidae Archaeothyris florensis Varanosaurus acutirostris Ophiacodon spp. Stereophallodon ciscoensis |
Literatuur
* (en) Reisz, R.R. 1972. Pelycosaurian reptiles from the middle Pennsylvanian of North America, dissertatie, McGill University, PDF
* (nl) D. Palmer, B. Cox, B. Gardiner, C. Harrison & J.R.G. Savage 2000. De geïllustreerde encyclopedie van dinosauriërs en prehistorische dieren - Köneman, Keulen - ISBN 3-8290-6747-X
Noten
* ↑ Archaeothyris. www.prehistoric-wildlife.com. Geraadpleegd op 10-01-2023.
* ↑ Archaeothyris. www.reptileevolution.com. Geraadpleegd op 10-01-2023.
* ↑ Fossilworks: Archaeothyris. www.fossilworks.org. Geraadpleegd op 10-01-2023.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Archaeothyris op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.