# Calsoyasuchus

Calsoyasuchus is een geslacht van uitgestorven Mesoeucrocodylia dat leefde in het Vroeg-Jura. De gefossiliseerde overblijfselen werden gevonden in de Kayenta-formatie uit het Sinemurien-Pliensbachien op Navajo Nation-land in Coconino County, Arizona. Formeel beschreven als Calsoyasuchus valliceps, is het bekend van een enkele onvolledige schedel, die ongebruikelijk sterk afgeleid is voor zo'n vroege vorm. Het geslacht werd in 2002 benoemd door Ronald Tykoski en collega's. De soortaanduiding 'valleikop' verwijst naar een diepe groef langs de middenlijn van de neusbeenderen en voorhoofdsbeenderen.

## Beschrijving

De holotype-schedel TMM 43631-1, die Calsoyasuchus zou gaan heten, werd in 1997 ontdekt door leden van een expeditie, bestaande uit medewerkers van het Texas Memorial Museum van de Universiteit van Texas in Austin, het Museum of Comparative Zoology aan de Harvard University en de Seba Dalkai Navajo Nation School. Het werd gevonden in het middelste derde deel van de slibrijke facies van de Kayenta-formatie, in de buurt van de Adeii Eechii-kliffen. De schedel mist de onderkaak, een deel van het verhemelte, het grootste deel van het suspensorium (de botten die het gebied vormen waar de boven- en onderkaak articuleren), het achterhoofd en de hersenpan. De beennaden tussen de schedelbeenderen zijn meestal versmolten. Zoals bewaard, is het ongeveer achtendertig centimeter lang, waardoor het een dier van gemiddelde grootte is.
De schedel was lang, laag en gebogen, zodat beide uiteinden hoger waren dan het midden. De premaxilla-botten die het uiteinde van de snuit vormden, waren vergroot om een brede punt te vormen; er waren ten minste vier tanden in de rechterpremaxilla en vijf in de linker-. Het linkerbovenkaaksbeen (het belangrijkste tanddragende bot van de bovenkaak) is completer dan het rechter- en droeg minstens negenentwintig tanden. Er was een diepe groef langs de middenlijn van de neusbeenderen en voorhoofdsbeenderen; deze frontalia waren samengesmolten tot een enkel bot, zoals te zien is bij andere volwassen Mesoeucrocodylia. In tegenstelling tot afgeleide Neosuchia, had het externe fenestrae antorbitales. Tykoski e.a. onderwierpen de schedel aan CT-scans, die interne holtes en luchtpassages onthulden, en toonden aan dat het een dubbelwandig secundair verhemelte had dat leek op dat van echte krokodillen, en ook soortgelijke pneumatische holtes.

## Paleoecologie

Tijdens het Sinemurien en Pliensbachien van het Vroeg-Jura had de Kayenta-formatie een gevarieerde fauna, met de overblijfselen van wormsalamanders, kikkers, schildpadden, ten minste vijf andere taxa van krokodillen, pterosauriërs, theropoden, sauropodomorfen en ornithischische dinosauriërs en vroege zoogdieren (tritylodonten en morganucodonten).

## Fylogenie

Tykoski e.a. voerden een cladistische fylogenetische analyse uit met hun nieuwe taxon en ontdekten dat het zich groepeerde met Goniopholis, Sunosuchus en, het meest nauwkeurig, met Eutretauranosuchus in de zwak ondersteunde clade Goniopholididae. Ze merkten op dat de schedel van Calsoyasuchus erg lijkt op sommige goniopholide schedels uit de jongere Morrison-formatie uit het Laat-Jura. Calsoyasuchus verschuift het vroegste voorkomen van goniopholididen van het Laat-Jura naar het Vroeg-Jura, en helpt niet alleen om in tijd de kloof tussen groepen crocodyliformen te overbruggen, maar ook een morfologische kloof. Het impliceert ook dat sommige groepen krokodilachtigen een lange verborgen ontwikkelingslijn hebben.
In 2011 werd Calsoyasuchus teruggevonden als de meest basale goniopholidide en de zustertaxon van alle andere goniopholididen.
Een cladistische analyse van Crocodylomorpha gepubliceerd door Wilberg et al. (2019) in hun bespreking van crocodylomorphe paleobiologie vond Calsoyasuchus als een naaste verwant van de basale mesoeucrocodyliform Hsisosuchus.
| Neosuchia | Atoposauridae Theriosuchus pusillus Theriosuchus guimarotae Rugosuchus Bernissartia Eusuchia Stolokrosuchus Tethysuchia Thalattosuchia Goniopholididae Calsoyasuchus valliceps "Goniopholis" phuwiangensis Eutretauranosuchus delfi "Sunosuchus" junggarensis Sunosuchus miaoi Sunosuchus thailandicus Siamosuchus phuphokensis Amphicotylus lucasii Denazinosuchus kirtlandicus Nannosuchus gracilidens Hulkepholis (Hulke's goniopholidid) Anteophthalmosuchus (Hooley’s goniopholidid) Anteophthalmosuchus (Dollo’s goniopholidid) Goniopholis Goniopholis baryglyphaeus Goniopholis kiplingi Goniopholis simus |
* ↑ Calsoyasuchus. www.prehistoric-wildlife.com. Gearchiveerd op 18 april 2023. Geraadpleegd op 06-06-2022.
* ↑ Fossilworks: Calsoyasuchus. www.fossilworks.org. Geraadpleegd op 06-06-2022.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Calsoyasuchus op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.