# Carlisme

Het carlisme is een traditionalistische beweging in Spanje die wordt geleid door een pretendent naar de Spaanse troon.

## Geschiedenis

Het carlisme wortelt in de Pragmatieke Sanctie die koning Ferdinand VII in 1830 uitvaardigde. Ferdinand had alleen dochters en zou daarom worden opgevolgd door zijn broer Carlos. Door de maatregel konden ook vrouwen de troon bestijgen en zou Ferdinand worden opgevolgd door zijn dochter Isabella II. Carlos accepteerde dit niet en riep zich na Ferdinands dood in 1833 onder de naam Carlos V uit tot koning van Spanje. Zijn reactionaire, klerikale en regionalistische aanhangers noemde men carlisten. Kort na Carlos' proclamatie brak de Eerste Carlistenoorlog (1833-1840) uit. Zijn zoon Carlos (VI) voerde van 1846 tot 1849 zonder succes de Tweede Carlistenoorlog, maar de Derde Carlistenoorlog (1872-1876), onder Carlos (VII), bracht vrijwel heel Noord-Spanje in handen van de carlisten. Na de troonsbestijging van Isabella's zoon Alfons XII in 1874 moesten ze echter het onderspit delven.
Na de dood van de laatste afstammeling in mannelijke lijn van Carlos (V), Alfonso Carlos, erkenden veel carlisten Alfons XIII als legitieme koning. Een deel zette de beweging echter voort en beschouwde de door Alfonso Carlos als opvolger aangewezen Xavier (I) als koning. Zijn zoon Carel Hugo (I) (de voormalige echtgenoot van prinses Irene) trok zich in 1979 uit de politiek terug. Zijn jongere broer Sixtus Hendrik werd toen troonpretendent. In 2003 hernieuwde Carel Hugo zijn claim op de troon, die na zijn dood in 2010 werd geërfd door zijn zoon Carlos Javier I.

## Sociale en economische achterban

De carlistische beweging had vooral steun onder de rurale bevolking van regio's als Baskenland en Catalonië. Ze vochten gedurende de Spaanse Burgeroorlog aan de nationalistische zijde van Francisco Franco.

## Pretendenten

| periode | naam | eigenlijke naam | opmerking |
| 1833-1845 | Carlos V | Carlos María Isidro de Borbón | |
| 1845-1860 | Carlos VI | Carlos Luis de Borbón | |
| 1861-1868 | Juan III | Juan de Borbón | |
| 1868-1909 | Carlos VII | Carlos María de los Dolores de Borbón | |
| 1909-1931 | Jaime III | Jaime de Borbón | |
| 1931-1936 | Alfonso Carlos I | Alfonso Carlos de Borbón | |
| 1936-1975 | Xavier I | Xavier van Bourbon-Parma | tot 1952 als regent, vanaf 1952 als pretendent in eigen recht |
| 1943-1953 | Carlos VIII | Karel Pius van Oostenrijk | afstammeling in vrouwelijke lijn, slechts door een minderheid erkend |
| 1975-2010 | Carlos Hugo I | Carel Hugo van Bourbon-Parma | afstand als pretendent in 1979, hernieuwde claim 2003 |
| 1979-heden | Enrique V | Sixtus Hendrik van Bourbon-Parma | regent |
| 2010-heden | Carlos Javier I | Carlos de Bourbon de Parme | |

## Stamboom

Hieronder volgt een stamboom van de Spaanse koningen (vetgedrukt) en de belangrijkste carlistische pretendenten (cursief).
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | Filips V koning 1700-1746 | Filips V koning 1700-1746 | Filips V koning 1700-1746 | Filips V koning 1700-1746 | Filips V koning 1700-1746 | Filips V koning 1700-1746 | | |
| | | | | | | | | | | Karel III koning 1759-1788 | Karel III koning 1759-1788 | Karel III koning 1759-1788 | Karel III koning 1759-1788 | Karel III koning 1759-1788 | Karel III koning 1759-1788 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Filips hertog van Parma 1748-1765 | Filips hertog van Parma 1748-1765 | Filips hertog van Parma 1748-1765 | Filips hertog van Parma 1748-1765 | Filips hertog van Parma 1748-1765 | Filips hertog van Parma 1748-1765 |
| | | | | | | | | | | Karel IV koning 1788-1808 | Karel IV koning 1788-1808 | Karel IV koning 1788-1808 | Karel IV koning 1788-1808 | Karel IV koning 1788-1808 | Karel IV koning 1788-1808 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Ferdinand hertog van Parma 1765-1802 | Ferdinand hertog van Parma 1765-1802 | Ferdinand hertog van Parma 1765-1802 | Ferdinand hertog van Parma 1765-1802 | Ferdinand hertog van Parma 1765-1802 | Ferdinand hertog van Parma 1765-1802 | | | | |
| | | Ferdinand VII koning 1814-1833 | Ferdinand VII koning 1814-1833 | Ferdinand VII koning 1814-1833 | Ferdinand VII koning 1814-1833 | Ferdinand VII koning 1814-1833 | Ferdinand VII koning 1814-1833 | | | Carlos (V) pretendent 1833-1845 | Carlos (V) pretendent 1833-1845 | Carlos (V) pretendent 1833-1845 | Carlos (V) pretendent 1833-1845 | Carlos (V) pretendent 1833-1845 | Carlos (V) pretendent 1833-1845 | | | Francisco de Paula | Francisco de Paula | Francisco de Paula | Francisco de Paula | Francisco de Paula | Francisco de Paula | | | | | | | | | | | Lodewijk I koning van Etrurië 1801-1803 | Lodewijk I koning van Etrurië 1801-1803 | Lodewijk I koning van Etrurië 1801-1803 | Lodewijk I koning van Etrurië 1801-1803 | Lodewijk I koning van Etrurië 1801-1803 | Lodewijk I koning van Etrurië 1801-1803 |
| | | Isabella II koningin 1833-1868 | Isabella II koningin 1833-1868 | Isabella II koningin 1833-1868 | Isabella II koningin 1833-1868 | Isabella II koningin 1833-1868 | Isabella II koningin 1833-1868 | | | Francisco de Asís titulair koning | Francisco de Asís titulair koning | Francisco de Asís titulair koning | Francisco de Asís titulair koning | Francisco de Asís titulair koning | Francisco de Asís titulair koning | | | Carlos (VI) pretendent 1845-1860 | Carlos (VI) pretendent 1845-1860 | Carlos (VI) pretendent 1845-1860 | Carlos (VI) pretendent 1845-1860 | Carlos (VI) pretendent 1845-1860 | Carlos (VI) pretendent 1845-1860 | | | Juan (III) pretendent 1861-1868 | Juan (III) pretendent 1861-1868 | Juan (III) pretendent 1861-1868 | Juan (III) pretendent 1861-1868 | Juan (III) pretendent 1861-1868 | Juan (III) pretendent 1861-1868 | | | Karel II hertog van Parma 1847-1849 | Karel II hertog van Parma 1847-1849 | Karel II hertog van Parma 1847-1849 | Karel II hertog van Parma 1847-1849 | Karel II hertog van Parma 1847-1849 | Karel II hertog van Parma 1847-1849 |
| | | | | | | Alfons XII koning 1875-1885 | Alfons XII koning 1875-1885 | Alfons XII koning 1875-1885 | Alfons XII koning 1875-1885 | Alfons XII koning 1875-1885 | Alfons XII koning 1875-1885 | | | | | Carlos (VII) pretendent 1868-1909 | Carlos (VII) pretendent 1868-1909 | Carlos (VII) pretendent 1868-1909 | Carlos (VII) pretendent 1868-1909 | Carlos (VII) pretendent 1868-1909 | Carlos (VII) pretendent 1868-1909 | | | Alfonso Carlos (I) pretendent 1931-1936 | Alfonso Carlos (I) pretendent 1931-1936 | Alfonso Carlos (I) pretendent 1931-1936 | Alfonso Carlos (I) pretendent 1931-1936 | Alfonso Carlos (I) pretendent 1931-1936 | Alfonso Carlos (I) pretendent 1931-1936 | | | | | Karel III hertog van Parma 1849-1854 | Karel III hertog van Parma 1849-1854 | Karel III hertog van Parma 1849-1854 | Karel III hertog van Parma 1849-1854 | Karel III hertog van Parma 1849-1854 | Karel III hertog van Parma 1849-1854 |
| | | | | | | Alfons XIII koning 1902-1931 | Alfons XIII koning 1902-1931 | Alfons XIII koning 1902-1931 | Alfons XIII koning 1902-1931 | Alfons XIII koning 1902-1931 | Alfons XIII koning 1902-1931 | | | | | Jaime (III) pretendent 1909-1931 | Jaime (III) pretendent 1909-1931 | Jaime (III) pretendent 1909-1931 | Jaime (III) pretendent 1909-1931 | Jaime (III) pretendent 1909-1931 | Jaime (III) pretendent 1909-1931 | | | | | | | | | | | | | Robert I hertog van Parma 1854-1860 | Robert I hertog van Parma 1854-1860 | Robert I hertog van Parma 1854-1860 | Robert I hertog van Parma 1854-1860 | Robert I hertog van Parma 1854-1860 | Robert I hertog van Parma 1854-1860 | | | | |
| Jaime (IV) pretendent 1964-1969 | Jaime (IV) pretendent 1964-1969 | Jaime (IV) pretendent 1964-1969 | Jaime (IV) pretendent 1964-1969 | Jaime (IV) pretendent 1964-1969 | Jaime (IV) pretendent 1964-1969 | | | Juan (III) pretendent 1941-1977 | Juan (III) pretendent 1941-1977 | Juan (III) pretendent 1941-1977 | Juan (III) pretendent 1941-1977 | Juan (III) pretendent 1941-1977 | Juan (III) pretendent 1941-1977 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Xavier (I) pretendent 1936-1975 | Xavier (I) pretendent 1936-1975 | Xavier (I) pretendent 1936-1975 | Xavier (I) pretendent 1936-1975 | Xavier (I) pretendent 1936-1975 | Xavier (I) pretendent 1936-1975 |
| | | | | | | | | Juan Carlos I koning 1975-2014 | Juan Carlos I koning 1975-2014 | Juan Carlos I koning 1975-2014 | Juan Carlos I koning 1975-2014 | Juan Carlos I koning 1975-2014 | Juan Carlos I koning 1975-2014 | | | | | | | | | | | | | | | | | Karel Hugo (I) pretendent 1975-1979 | Karel Hugo (I) pretendent 1975-1979 | Karel Hugo (I) pretendent 1975-1979 | Karel Hugo (I) pretendent 1975-1979 | Karel Hugo (I) pretendent 1975-1979 | Karel Hugo (I) pretendent 1975-1979 | | | Sixtus Hendrik (I) pretendent 1979-heden | Sixtus Hendrik (I) pretendent 1979-heden | Sixtus Hendrik (I) pretendent 1979-heden | Sixtus Hendrik (I) pretendent 1979-heden | Sixtus Hendrik (I) pretendent 1979-heden | Sixtus Hendrik (I) pretendent 1979-heden |
| | | | | | | | | Felipe VI van Spanje | Felipe VI van Spanje | Felipe VI van Spanje | Felipe VI van Spanje | Felipe VI van Spanje | Felipe VI van Spanje | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |