# Rudolf Bitzan

Rudolf Bitzan (Stráž pod Ralskem, 18 mei 1872 – Dresden, 22 november 1938) was een Duits, Boheems en Moravisch architect die vanaf 1903 in Dresden woonde en werkte. Zijn architectonische stijl was te classificeren als jugendstil en reformarchitectuur, met enkele neoclassicistische invloeden. Zijn gebouwen staan zowel in Noord-Bohemen als in Saksen (met name in Freital en Dresden) en in Oberlausitz.

## Leven en werk

Zijn vader, Josef Bitzan, was leraar in Liberec. Rudolf Bitzan ging aldaar naar de middelbare school en studeerde van 1886 tot 1890 aan de Staatsgewerbeschule, eveneens in Liberec. Deze school werd ontworpen en gebouwd door architecten Gustav Jirsch (1871-1909), Josef Zasche (1871-1957) en Robert Hemmrich (1871-1946). Daarna deed Bitzan praktijkervaring op in het bouwbedrijf van Wilhelm Stärze (1851-1902) in Frýdlant v Čechách en werkte er vanaf 1897 als bouwmeester.
Na zijn stage vervolgde hij zijn studie, ditmaal aan de Technische Hogeschule München. Hij kreeg daar les van onder meer architecten Gabriel von Seidl (1848-1913), Martin Dülfer (1852-1942) en Carl Hocheder (1854-1917), maar hij behaalde er geen diploma. In 1902 voltooide hij een stage in het architectenbureau van Hermann Billing (1867-1946) in Freiburg im Breisgau.
Vanaf 1903 woonde hij in Dresden en werkte hij eerst in het architectenbureau van Schilling & Graebner en later in het architectenbureau van William Lossow en Hermann Viehweger in Freiburg im Breisgau. In 1906 ging hij aan de slag bij Lossow & Kühne, waar hij hoofdprojectingenieur was. In 1906 werkte hij aan het wedstrijdontwerp voor het nieuwe hauptbahnhof van Leipzig, wat leidde tot een geschil met William Lossow over de auteursrechten van het ontwerp. Het ontwerp ontving een van de twee eerste prijzen en werd uitgevoerd.
In 1907 reisde Bitzan naar Italië, op kosten van de Sudeten Deutsche Akademie der Wissenschaften. Na terugkomst in Duitsland opende hij zijn eigen architectenbureau in Dresden aan Dürerplatz 15, later aan de Marschallstraße 1 (Amalienplatz). Hij werkte daar onder meer aan het ontwerp van de Kreuzkirche in Görlitz, dat uiteindelijk werd voltooid door de Görlitzse architect Gerhard Röhr, omdat Bitzan bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 in verband met de toen geldende dienstplicht werd opgeroepen voor het Oostenrijkse leger. Na de oorlog bouwde hij in 1921 als zelfstandig architect verschillende residentiële, commerciële en administratieve gebouwen in de nieuw opgerichte stad Freital. Samen met Otto Wulle en Bruno Just was hij daarnaast betrokken bij de bouw van de woonwijk Reick voor de Heimstättengenossenschaft Dresden.
Bitzan onderhield nauwe banden met het regiobestuur van Liberec. Voor de decoratie van zijn gebouwen werkte hij samen met de Dresdense kunstenaars Josef Goller (1868-1947), Alexander Baranowsky (1874-1941), Georg Türke (1884-1972), Rudolf Born (1882-1969) en Richard Guhr (1873-1956).
Bitzan was lid van de Bond van Duitse Architecten en ontving talrijke onderscheidingen, waaronder de Oostenrijkse Staatspreis für Baukunst. Zijn nalatenschap bevindt zich in het Hauptstaatsarchiv Dresden.

## Werken
### Gebouwen

| Jaar | Gebouw | Adres | Monument | Huidige status |
| 1908 | Villa Thiele | Ernst-Thälmann-Straße 20, Neugersdorf | | |
| 1908 | Kantoor- en commercieel gebouw voor Chemnitzer Neueste Nachrichten, met Wenzel Bürger | Annaberger Straße 24, Chemnitz | | |
| 1908 | Interieurontwerp van drie zalen aan de straatkant in het Künstlerhaus Dresden | Grunaer Straße, Dresden | Ja | |
| 1909 | Wijnrestaurant in het souterrain van koffiehuis Zum Posthorn | Liberec | | |
| 1909-1910 | Villa voor Samuel Glück | Mládeže 907, Frýdlant | Ja | Kinder- en jeugdsoos |
| 1911 | Tentoonstellingshal ‘Wonen en leven’ op de Internationale Hygiene-Ausstellung | Dresden | | |
| 1911-1912 | Woonhuis voor Möldner & Co. | Jablonecká 91/20, Liberec-Kristiánov | | |
| 1912 | Villa voor Otto Goltze | Jablonecká 7/22, Liberec-Kristiánov | Ja | |
| 1912-1913 | Villa Grüger | Baarova 930, Frýdlant | | |
| 1913 | Waterbekken | Březinova, Frýdlant | | |
| 1913 | Kurhaus | Lázně Kundratice | | |
| 1913-1916 | Evangelische Kreuzkirche | Erich-Mühsam-Straße, Görlitz | | |
| 1914 | Commercieel gebouw voor Erich Funke | Demianiplatz 14, Görlitz | | |
| 1914-1915 | Raadhuis | Lutherstraße, Freital-Döhlen | | |
| 1915 | Facade van warenhuizen van Robert Böhme Jr., met Paul Marcus | Waisenhausstraße en Georgplatz, Dresden | | |
| 1915-1917 | Crematorium en urnentuin | U. krematoria 460/7, Liberec-Perštýn | Ja | |
| 1920-1930 | Woonwijk ‘Reick’, samen met Schilling & Graebner | Dresden-Reick | Ja | |
| 1920-1922 | Fabriek | nr. 127–132, Višňová | | |
| 1921 | Arbeiderswoning voor werknemers van | Bezručova 886, Lomnice nad Popelkou | Ja | |
| 1923-1924 | Diverse gebouwen | Freital | | |
| ca. 1923 | Woon-werkhuis voor de Allgemeine Ortskrankenkasse | Dresdner Straße 203, Freital | | |
| 1924 | Handelsschool | Dresdner Straße 205, Freital | | |
| 1924 | Stadttheater Teplitz, met Adolf Linnebach | U. Císařských lázní, Teplitz-Schönau | | |
| 1924 | Administratief gebouw voor Nordböhmische Elektrizitätswerke AG (NEW) | Teplická 8, Podmokly | | |
| ca. 1925 | Villa Schwarz voor Josef Florian Ressel | Fučíkova 436, Raspenava | | |
| ca. 1925 | Villa voor Emil Simon | Lázeňská 463, Hejnice | | |
| ca. 1925 | Verbouwing van Hotel de Saxe | Masarykova třída 661/35, Teplice | | |
| 1925 | ‘Bürgerliches Wohnhaus 1925’ tentoonstellingshal ‘Wonen en leven’ | Dresden | | |
| 1926 | Bioscoop Olympia/Oko | Masarykova třída 52, Teplice | | |
| 1925-1926 | Bioscoopgebouw | Smetanova 523, Nový Bor | | in 1981 door brand verwoest; in 1989 herbouwd |
| 1926 | Villa van Bruno en Fanny Vogelov | Smetanova 584, Nový Bor | | |
| 1926 | Huis van R. Strache | Varnsdorf | | |
| 1926 | Villa Geidel, woon- en werkhuis van kunstenaar Alfred Liebing en kunstenares Lotte Geidel-Liebing | Erlenstraße 1a, Leipzig | | |
| 1927 | Belastingkantoor | Dresdner Straße 207, Freital | | |
| 1927-1928 | Woon- en werkhuis ‘Konsumvereins Vorwärts’ | Dresdner Straße 40–42, Freital | | |
| 1928 | Stadhuis | Dresdner Straße 209/Leßkestraße, Freital | | |
| 1928 | Multifunctioneel gebouw ‘Saxinger’ met bioscoop | Šumperk | | |
| 1930 | Sudetendeutsches Volkshochschulheim | Králův háj, Liberec-Kristiánov | | thans reguliere studentenwoningen |
| 1930 | Monument voor drie belangrijke personen uit de stad | Park nabij Heilig-Kreuz-Kirche, Frýtland | | |
| 1931 | Buurthuis | Liberec | | |
| 1934 | Vier woonblokken | Troppauer Straße 25, 25b, 27, 27b, Dresden | | |
| 1936 | Driegezinswoning ‘Königsallee’ | Flurstück 200 (thans: Berthold-Haupt-Straße 131), Dresden | | |
| 1938 | Driegezinswoning | Basteiplatz, Dresden | | |
| 1938 | Vijfgezinswoning | Pfaffensteinstraße 3, Dresden | | |
| 1938 | Eengezinswoning | Pfaffensteinstraße 5, Dresden | | |

### Niet-uitgevoerde ontwerpen

| Jaar | Gebouw | Plaats |
| 1902 | Realschule | Teplice |
| 1903 | Theater | Jablonec nad Nisou |
| 1906 | Warenhuis van Leonhard Tietz AG | Düsseldorf |
| 1907 | Stadstheater | Ústí nad Labem |
| 1907 | Raadhuis | Döbeln |
| 1907 | Nieuwbouw van Kamer van Koophandel | Brno |
| 1907 | Evangelische kerk, met Hermann Viehweger | Crimmitschau |
| 1908 | Kamer van Koophandel | Dresden |
| 1909 | Kerkgebouw | Dresden-Cotta |
| 1910 | Theater | Hagen |
| 1910 | Herenhuizen Baldur I en II | Dresden |
| 1910 | Katholieke kerk | Podmokly |
| 1910 | Landhuizen A, B, C en D | Dresden |
| 1914 | Uitbreiding van begraafplaats en bouw van een crematorium, urnenhal, urnenbos en herdenkingskapel | Kassel |
| 1927 | Konsumzentrale ‘Vorwärts’ | Dresden |
| 1928 | Multifunctioneel gebouw bestaande uit Spaarbank, bakkerij, hal en gemeentekantoor | Podmokly |

## Privéleven

Bitzan was getrouwd met Marie Bitzan (geboortenaam: Aigner - 1875-1961), dochter van burgemeester Anton Aigner (1844-1912) van Frýdlant v Čechách.
Hij stierf op 22 november 1938 aan een hartinfarct en werd gecremeerd in het Krematorium Tolkewitz. Op zijn verjaardag, 18 mei 1939, werd zijn as begraven in het urnenbos van het crematorium in Liberec. Zijn graf is in de loop der jaren geruimd.

## Prijzen en onderscheidingen

* 1913: Sächsischer Staatspreis (gouden medaille), uitgereikt in Leipzig

## Galerij

* Huis op Annaberger Straße 24 in Chemnitz
* Villa Glück in Frýdlant
* Villa van Otto Goltze in Liberec
* Kreuzkirche in Görlitz
* Villa Ressel in Dolní Řasnice
* Stadstheater in Teplice
* Gebouw van het voormalige elektriciteitsbedrijf in Podmokly
* Bioscoop Olympia/Oko in Teplice
* Bioscoop in Nový Bor
* Voormalig belastingkantoor in Freital
* Woon-werkhuis in Freital
* Raadhuis in Freital-Döhlen
* Crematorium in Liberec
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Rudolf Bitzan op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Rudolf Bitzan op de Tsjechischtalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
* ↑ (de) Hendel, Sascha, Rudolf Bitzan. archINFORM. Gearchiveerd op 25 september 2021. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* 1 2 (de) Biografie von Rudolf Bitzan (1872-1938) - Sächsische Biografie. ISGV e.V.. Gearchiveerd op 15 juni 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* 1 2 (de) Biographie Architekt Bitzan. freital100s Webseite!. Gearchiveerd op 18 mei 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) LIBEREC:REICHENBERG - architektura na severu Čech. liberec-reichenberg.net. Gearchiveerd op 21 februari 2024. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) Lenka Fialová (2016). Architonické typy v díle Rudolfa Bitzana. Palacky Universiteit van Olomouc, Olomouc. Gearchiveerd op 31 december 2017. Geraadpleegd op 22 februari 2024.
* 1 2 3 4 (de) Karin Grossmann, "Eine Insel Utopia in der kapitalistischen Welt", Sächsische Zeitung, 20 juli 2022. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) LIBEREC:REICHENBERG - architektura na severu Čech. liberec-reichenberg.net. Gearchiveerd op 29 september 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) Památkový Katalog. pamatkovykatalog.cz. Gearchiveerd op 3 maart 2022. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) LIBEREC:REICHENBERG - architektura na severu Čech. liberec-reichenberg.net. Gearchiveerd op 29 september 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) LIBEREC:REICHENBERG - architektura na severu Čech. liberec-reichenberg.net. Gearchiveerd op 27 september 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) Památkový Katalog. pamatkovykatalog.cz. Gearchiveerd op 3 maart 2022. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) LIBEREC:REICHENBERG - architektura na severu Čech. liberec-reichenberg.net. Gearchiveerd op 27 september 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) Památkový Katalog. pamatkovykatalog.cz. Gearchiveerd op 3 maart 2022. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) LIBEREC:REICHENBERG - architektura na severu Čech. liberec-reichenberg.net. Gearchiveerd op 3 december 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (de) Beran, Stanislav, Reichenberg und die Geschichte der Feuerbestattung in Böhmen. Tschechien Online (16 september 2018). Gearchiveerd op 4 juni 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (de) Bernhard Sterra e.a. (2011). Dresden und seine Architekten. Strömungen und Tendenzen 1900–1970. Verlag der Kunst Dresden, p. 165. ISBN 978-3-86530-131-4.
* ↑ (de) Straßen Reick. web.archive.org (1 januari 2023). Gearchiveerd op 1 januari 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) Památkový Katalog. pamatkovykatalog.cz. Gearchiveerd op 3 maart 2022. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ Gearchiveerde kopie. Gearchiveerd op 31 december 2017. Geraadpleegd op 22 februari 2024.
* ↑ (cs) TEPLICE///TEPLITZ - architektura na severu Čech. teplice-teplitz.net. Gearchiveerd op 4 december 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) DĚČÍN///TETSCHEN - architektura na severu Čech. www.decin-tetschen.net. Gearchiveerd op 28 september 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) LIBEREC:REICHENBERG - architektura na severu Čech. liberec-reichenberg.net. Gearchiveerd op 31 maart 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) Audio-Standpunkte: Teplice mit eigenen Ohren. audioteplice.cz. Gearchiveerd op 7 december 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) TEPLICE///TEPLITZ - architektura na severu Čech. teplice-teplitz.net. Gearchiveerd op 4 december 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) Wayback Machine. web.archive.org (2 februari 2020). Gearchiveerd op 2 februari 2020. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) Vila Bruna a Fanny Vogelových, Liberecký - SlavneVily.cz. www.slavnevily.cz. Gearchiveerd op 29 mei 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (de) Freitals erstes Zentrum. www.saechsische.de. Gearchiveerd op 21 februari 2024. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (de) „Die Bevölkerung muss das Zentrum mittragen“. www.saechsische.de. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (en) Panoramio - Photo of Šumperk - Slovanská - Kino Svět 1928 by Dresden Architect Rudolf Bitzan - Art Déco. web.archive.org (25 oktober 2016). Gearchiveerd op 25 oktober 2016. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) LIBEREC:REICHENBERG - architektura na severu Čech. liberec-reichenberg.net. Gearchiveerd op 3 december 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ Gearchiveerde kopie. Gearchiveerd op 7 juli 2022. Geraadpleegd op 22 februari 2024.
* ↑ (cs) LIBEREC:REICHENBERG - architektura na severu Čech. liberec-reichenberg.net. Gearchiveerd op 20 maart 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) TEPLICE///TEPLITZ - architektura na severu Čech. teplice-teplitz.net. Gearchiveerd op 1 oktober 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (de) Moderne Bauformen. Stuttgart, J. Hoffmann.
* ↑ (cs) ÚSTÍ///AUSSIG - architektura na severu Čech. www.usti-aussig.net. Gearchiveerd op 21 februari 2024. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) Cizí dům - Architektura českých Němců 1848–1891 | Architektur der Deutschen in Böhmen 1848–1891. cizidum.umprum.cz. Gearchiveerd op 7 september 2023. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* ↑ (cs) www.nasejablonecko.cz, Naše Jablonecko |, Liberecké stopy architekta Bitzana představí v krajské knihovně. www.nasejablonecko.cz. Gearchiveerd op 21 februari 2024. Geraadpleegd op 21 februari 2024.
* Gemeinsame Normdatei: 102349874X
* International Standard Name Identifier: 0000 0000 5829 6319
* Nationale Bibliotheek van Tsjechië: xx0033999
* Virtual International Authority File: 85510502
* WorldCat (via VIAF): 85510502