OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Herman van Wissen

Hermanus Johannes (Herman) van Wissen (Groningen, 27 december 1910 - aldaar, 23 april 2000) was een Nederlandse architect en kunstschilder.

## Biografie

Van Wissen was zoon van de architect A.L. van Wissen (1878-1955), die onder meer het gemeentehuis van Uithuizermeeden ontwierp. Van Wissen heeft opleidingen gevolgd aan de HTS-bouwkunde in Groningen, het Kunsthistorisch Instituut Rome en het Grafisch Centrum in Groningen. In de jaren '30 was hij leerling van Jan Derksen Staats (schilderen) en Anne Huitema (grafische technieken).
Als schilder werkte Van Wissen vooral met Siberisch krijt, aquarel, tempera en olieverf. Hij schilderde vooral landschappen in een figuratief-expressionistische stijl. Van Wissen was lid van de kunstkring ‘De Regenboog’ in Groningen en (bestuurs)lid van de Groninger kunstkring De Ploeg. Hij maakte studiereizen naar Griekenland, Hongarije, Israël, Joegoslavië, Oostenrijk, Rome en de Verenigde Staten.
In 1946 ontwierp Van Wissen een verzetsmonument voor Groningen in de vorm van een poort, dat werd geplaatst op het R.K. Kerkhof aan de Hereweg. Als architect kreeg hij na de Tweede Wereldoorlog veel opdrachten voor woningbouw. In de tweede helft van de jaren '50 kreeg de katholieke Van Wissen vooral opdrachten voor het ontwerpen van kerken.
Van Wissen werd na zijn pensionering als architect opgevolgd door zijn oudste zoon Ad. Zoon Driek (1943-2010) werd in 2005 uitgeroepen tot Dichter des Vaderlands, zoon Jan van Wissen (1945) is tuin- en landschapsarchitect.

## Bouwwerken

| Jaartal | Locatie | Omschrijving |
| 1935 | Groningen, hoek Esserweg/Verlengde Hereweg | dubbel landhuis |
| 1941 | Zuidlaren, Wilhelminalaan 4 | uitbreiding villa de Berkenhof |
| 1950 | Groningen, Herebinnensingel 1 | bedrijfspand |
| 1956 | Amersfoort, Liendertseweg | Heilig Kruiskerk |
| 1957 | Gorredijk, Compagnonstraat | RK-kerk Sint Paulusvicarie |
| 1959 | Groningen, Goeman Borgesiuslaan/Helper Esweg | 11 rijwoningen |
| 1959 | Hengelo, Haydnlaan | RK-kerk St. Raphaël |
| 1961 | Tollebeek, Vosseburcht | RK-kerk St. Hubertus |
| 1962 | Musselkanaal, De Brink | Kloosterkapel Franciscanessen |
| 1962 | Leeuwarden, Archipelweg | Sint-Franciscuskerk |
| 1963 | Franeker, Godsacker | Sint-Franciscuskerk |
| 1964 | Klazienaveen, Stellingstraat | RK-kerk St. Henricus |
| 1965 | Irnsum, Rijksweg | RK-kerk St. Marcus |
| 1966 | Wijtgaard, Tjissema | RK-kerk Maria Tenhemelopneming |
| 1971 | Groningen | bejaardencentrum Corpus den Hoorn |

## Trivia

Van Wissen was in 1959 als architect betrokken bij bouwwerkzaamheden in Helpman. Er werd daarbij een urn gevonden, die werd gedateerd in de tijd van de Grote Volksverhuizing. Na de dood van Van Wissen hebben zijn erfgenamen de urn in 2004 geschonken aan het Groninger Museum.
# Euxoa mustelina

Euxoa mustelina is een vlinder uit de familie uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1877 door Christoph.
De soort komt voor in Europa.
Taxonomische informatie over Euxoa mustelina bij Fauna Europaea.
# Alfred Morpurgo

Alfred Johan Morpurgo (Paramaribo, 18 augustus 1899 – aldaar, 5 juni 1973) was een Surinaams journalist en politicus.
Alfred Morpurgo komt uit een geslacht dat zich al enkele generaties lang bezighield met het in Suriname uitgeven van nieuwsbladen en kranten. Zijn vader David Simon Goedman Morpurgo was redacteur van het nieuwsblad Suriname voor hij in op 5 oktober 1908 overleed. Zijn enige in Suriname verblijvende zoon was de toen 9-jarige Alfred. Hierop werd besloten de drukkerij en krant voor het symbolische bedrag van één gulden te verkopen aan Harry J. van Ommeren.
Alfred Morpurgo behaalde een onderwijzersakte maar verliet al snel daarna het onderwijs om de journalistiek in te gaan. Hij begon te werken bij het in 1894 opgerichte katholieke blad De Surinamer met als redacteur de redemptorist A. Verheggen. In 1921 werd Morpurgo daar mederedacteur. In 1942 begon hij een eigen drukkerij waar vanaf 1943 zijn eigen krant Het Nieuws werd gedrukt en wat zou blijven bestaan tot 1960.
Van 1958 tot 1963 was Morpurgo in het kabinet-Emanuels vice-premier en minister van Onderwijs en Volksontwikkeling namens de katholieke partij Progressieve Surinaamse Volkspartij (PSV).
In 1960 werd begonnen met de bouw van de stuwdam in de rivier de Suriname, wat leidde tot een meer dat nu bekendstaat als het Brokopondostuwmeer. Rond dat jaar schreef Morpurgo een boekje met de titel Brokopondo, een plan en een klank in Suriname.
Minister Pierre Lardinois van Surinaamse en Antilliaanse zaken installeerde op 27 maart 1972 een Koninkrijkscommissie waarvan Morpurgo van de Surinaamse sectie de voorzitter werd. Deze Koninkrijkscommissie hield zich bezig met de staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Ruim een jaar later overleed hij op 73-jarige leeftijd.
Zijn in 1924 geboren zoon Leo Morpurgo ging net als zijn vader de journalistiek in en hij was van 1961 tot 1996 hoofdredacteur van De Ware Tijd.
# Geranomyia discors

Geranomyia discors is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Neotropisch gebied.
# Damian Łukasik

Damian Łukasik (Poniec, 26 februari 1964) is een voormalig profvoetballer uit Polen. Hij speelde als verdediger gedurende zijn carrière.

## Clubcarrière

Łukasik speelde speelde het grootste deel van zijn voetbalcarrière voor Lech Poznań, met wie hij vier keer landskampioen werd. Van 1994 tot 1996 stond hij onder contract in Israël bij Hapoel Tel Aviv FC.

## Interlandcarrière

Łukasik speelde 27 interlands voor het Pools voetbalelftal in de periode 1985-1990. Hij maakte zijn debuut voor de nationale ploeg op dinsdag 5 februari 1985 in een vriendschappelijke uitwedstrijd tegen Mexico. Polen verloor dat duel, gespeeld in Querétaro, met 5-0, onder meer door twee treffers van Manuel Negrete. In dezelfde wedstrijd maakte Eugeniusz Cebrat van Górnik Zabrze zijn debuut. Łukasik speelde zijn 27ste en laatste interland voor Polen op 15 augustus 1990 in een vriendschappelijke uitwedstrijd tegen Frankrijk (0-0).

## Erelijst
### Lech Poznań

* Pools landskampioen
    1984, 1990, 1992, 1993
* Pools bekerwinnaar
    1984, 1988
* Poolse Supercup
    1990, 1992
# Anthophila flavimaculata

Anthophila flavimaculata is een vlinder uit de familie glittermotten (Choreutidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1891 door Walsingham.
De soort komt voor in tropisch Afrika.
# Zenillia

Zenillia is een geslacht van vliegen (Brachycera) uit de familie van de sluipvliegen (Tachinidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1830 door Robineau-Desvoidy.
# Hemicycla melchori

Hemicycla melchori is een slakkensoort uit de familie van de Helicidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Ricardo en Rodolfo Vega-Luz.
# Eurytoma antica

Eurytoma antica is een vliesvleugelig insect uit de familie Eurytomidae. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1874 door Walker.
# Alfred Mozer

Alfred Mozer (Kassel, 15 maart 1905 – Arnhem, 12 augustus 1979) was een verzetsstrijder en sociaaldemocraat.
Mozer was de zoon van een Hongaarse vader die leerlooier was en een Duitse moeder. Op zijn veertiende werd hij textielarbeider en op zijn negentiende journalist bij het Kassler Volksblatt. In 1920 verwierf hij de Duitse nationaliteit. Nadat Hitler aan de macht was gekomen, vluchtte hij in 1933 naar Nederland. Hij werd secretaris van de voorzitter van de SDAP, Koos Vorrink. Op 14 mei 1940, de datum van de Duitse inval in Nederland, dook hij onder. Vanaf oktober 1940 zat Mozer ondergedoken in Poortugaal waar hij commentaren schreef op de oorlogsgebeurtenissen. Ze werden gelezen door de intellectuelen van het dorp zoals medewerkers van de psychiatrische kliniek 'Maasoord'. In het begin verschenen de commentaren zonder titel, in het laatste oorlogsjaar kregen ze de naam De Kieuwelander mee. Toen na de spoorwegstaking van 1944 de elektriciteit was uitgevallen liet Alfred Mozer dagelijks bulletins verschijnen waarvoor hij in de nacht naar de radio luisterde. Met een verborgen radio ontving hij Radio Oranje.
In 1946 werd Alfred Mozer lid van de Partij van de Arbeid. Hij hield zich bezig met buitenlands beleid. De Nederlandse nationaliteit verkreeg hij in 1950 vanwege zijn verzetsactiviteiten. In 1958 werkte hij als kabinetschef voor Sicco Mansholt bij de Europese Commissie. Hij was een actief voorvechter van de Europese beweging. In 1970 werd Alfred Mozer benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw en ontving hij het Grootkruis van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland.
In 1990 werd de Alfred Mozer Stichting naar hem genoemd.

## Trivia

* Arriva rijdt in de Achterhoek met treinstel 10264, dat de naam 'Alfred Mozer' draagt.

## Biografie

* Paul Weller, Alfred Mozer: Duitser, Nederlander, Europeaan, Matrijs uitgeverij, 2019, ISBN 9789053455487
* 1 2 Voorvechter van Europa Alfred Mozer overleden, NRC Handelsblad, 13 augustus 1979
* 1 2 Alfred Mozer overleden, Het Vrije Volk, 13 augustus 1979
* ↑ Lydia E. Winkel en Hans de Vries, De Ondergrondse Pers 1940-1945 Lemma 291. Geraadpleegd op 22 augustus 2016.
* ↑ Alfred Mozer geridderd, De Telegraaf, 3 maart 1970
# Elyces

Elyces is een geslacht van kevers uit de familie bladkevers (Chrysomelidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1888 gepubliceerd door Martin Jacoby.

## Soorten

* Elyces georgia (Bechyne, 1956)
* Elyces nigripennis Jacoby, 1888
* Elyces nigromaculatus Jacoby, 1888
* Elyces obscurovittatus Jacoby, 1888
* Elyces quadrimaculatus Jacoby, 1888
* Elyces rosenbergi Bowditch, 1923
* Elyces subglabrata (Jacoby, 1887)
* ↑ Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World, 13 december 2008. Gearchiveerd op 27 september 2013.
# Geranomyia disparilis

Geranomyia disparilis is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Neotropisch gebied.
# Damian Young

Damian Young (Washington D.C., 27 oktober 1961) is een Amerikaans acteur.

## Biografie

Young verhuisde in 1984 naar New York, waar hij begon met acteren in off-Broadway-theaters. In 1995 maakte hij zijn debuut op Broadway, waar hij in het toneelstuk Sacrilege speelde. In 2008 speelde hij nog eenmaal op Broadway in het toneelstuk All My Sons. Young is getrouwd met Welker White.

## Filmografie
### Films

Selectie:
* 2020: The Trial of the Chicago 7 - als Howard Ackerman
* 2019: I Care a Lot - als Sam Rice
* 2018: Ocean's 8 - als David Welch
* 2017: The Greatest Showman - als mr. Winthrop
* 2017: Wonderstruck - als Otto de museumbeveiliger
* 2014: Birdman - als Gabriel
* 2010: Twelve – als vader van Hunter
* 2010: Edge of Darkness – als senator Jim Pine
* 2009: Everybody's Fine – als Jeff
* 2008: Sex and the City – als Karl
* 2006: The Darkroom – als dr. Freeman
* 2002: The Guru – als Hank de camaraman
* 2000: Unbreakable – als man met legerjas
* 1998: The Object of My Affection – als regisseur van Romeo en Julia

### Televisieseries

Uitgezonderd eenmalige gastrollen.
* 2018-2022 Ozark - als Jim Rattelsdorf - 16 afl.
* 2021: Snowpiercer - als mr. Headwood - 8 afl.
* 2020: Shrill - als Ron - 2 afl.
* 2018: Homeland - als Jim - 3 afl.
* 2017: Gotham - als Warden Reed - 2 afl.
* 2016-2017: House of Cards - als Aidan Macallan - 15 afl.
* 2015-2016: The Good Wife - als Clinton Foyle - 3 afl.
* 2015: Neon Joe, Werewolf Hunter - als dokter - 5 afl.
* 2005-2014: The Comeback – als Mark Berman – 21 afl.
* 2011-2012: Pan Am – als mr. Bolger – 2 afl.
* 2007-2011: Californication – als Bill Lewis – 8 afl.
* 2007-2009: Damages – als goed geklede man – 5 afl.
* 2006: As the World Turns – als dr. Ross Kreeger – 6 afl.
* 2005-2006: CSI: Miami – als Walter Resden – 2 afl.
* 2000: The War Next Door – als Allan Kriegman – 8 afl.
* 1999: Cosby – als Howard – 2 afl.
* 1993-1995: The Adventures of Pete & Pete – als Stu Benedict – 6 afl.
# Apache OpenOffice Calc

Apache OpenOffice Calc is een onderdeel van het pakket Apache OpenOffice dat ook Writer, Base, Impress, Draw en Math bevat. Het programma draait op een groot aantal besturingssystemen waaronder Windows, Solaris, Linux en Mac OS X.
Calc is een digitaal rekenblad dat sterk lijkt op oudere versies van Excel (2003/98) en ongeveer dezelfde functies bezit. Bestanden kunnen ook opgeslagen worden in het pdf-formaat.

## Externe link

* Productpagina
Writer · Calc · Impress · Base · Draw · Math
# Zenion

Zenion is een geslacht van straalvinnige vissen uit de familie van zonnevissen (Zenionidae). Het geslacht is voor het eerst wetenschappelijk beschreven in 1896 door Jordan & Evermann.

## Soorten

* Zenion hololepis (Goode & Bean, 1896)
* Zenion japonicum Kamohara, 1934
* Zenion leptolepis (Gilchrist & von Bonde, 1924)
* Zenion longipinnis Kotthaus, 1970
* ↑ (en) Zenion. FishBase. Ed. Rainer Froese and Daniel Pauly. 10 2011 version. N.p.: FishBase, 2011.
# Hemicycla modesta

Hemicycla modesta is een slakkensoort uit de familie van de Helicidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1822 door A. Ferussac.
# Falsocythere terryi

Falsocythere terryi is een mosselkreeftjessoort uit de familie van de Trachyleberididae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1967 door Holden.
# Altsaxofoon

Een altsaxofoon of altsax of alto is de meest voorkomende uitvoering van de saxofoon. Het instrument is uitgevonden door Adolphe Sax en staat gestemd in de toonsoort Es hoewel ook uitvoeringen in C voorkomen. De altsax is goed te herkennen aan de rechte hals (bovenste stuk waarop het mondstuk bevestigd wordt), die boven de body (de rest van het instrument tot aan de beker) abrupt naar beneden knikt. De hals van de eveneens veel gebruikte en grotere tenorsaxofoon is daarentegen welvend.

## Toepassing

De altsaxofoon wordt veel gebruikt bij jazz en funk. Vanwege de kleinere omvang in vergelijking met de tenor, klinkt de alt hoger en 'jubelender', wat de alt tot een soleerinstrument bij uitstek maakt - bijzonder geschikt voor het snelle werk (luister bijvoorbeeld naar Charlie Parker) en het maken van 'muzikale statements' (zie ook Maceo Parker, de meest gesamplede muzikant ter wereld, geen familie van Charlie Parker).
Een echte altsax-klassieker is Take Five met Paul Desmond op de alt in The Dave Brubeck Quartet, net als Bird of Paradise van Charlie Parker (ook gebruikt door de cabaretier Hans Teeuwen in zijn show Dat Dan Weer Wel).
Voor Nederlanders is Candy Dulfer ongetwijfeld de meest bekende altsaxsofonist(e).
In de klassieke muziek wordt de altsax maar een enkele keer gebruikt, zoals in 'Il vecchio castello' uit 'Schilderijen van een tentoonstelling' van Modest Moessorgski in de orkestversie van Maurice Ravel. In de klassieke muziek van de 20e eeuw, komt het instrument vaker voor, zie bv. Suite voor Altsaxofoon en Gitaar van Alan Hovhaness. De altsax wordt beduidend meer gebruikt in het fanfareorkest en het harmonieorkest, maar is vooral vast onderdeel van de bigband.

## Bekende altsaxofonisten

* Arno Bornkamp
* Ace Cannon
* Cannonball Adderley
* Clarence Clemons
* Ornette Coleman
* John Coltrane
* Paul Desmond
* Candy Dulfer
* Benjamin Herman
* Johnny Hodges
* Ties Mellema
* Piet Noordijk
* Charlie Parker
* Maceo Parker
* Tineke Postma
* Art Pepper
* David Sanborn
* Sonny Stitt
* Phil Woods
* Jimmy Dorsey
# Elysia lobata

Elysia lobata is een slakkensoort uit de familie van de Plakobranchidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1852 door Gould.
# Damian Timan

Damian Timan (Nieuw-Vennep, 5 maart 2001) is een Nederlands voetballer die als middenvelder voor Jong PSV speelt.

## Carrière

Damian Timan speelde in de jeugd van Wilhelmina Boys en sinds 2009 in de jeugd van PSV, waar hij in 2019 een contract tot medio 2022 tekende. Hij debuteerde in het betaald voetbal voor Jong PSV in de Eerste divisie op 13 januari 2020, in de met 0-0 gelijkgespeelde thuiswedstrijd tegen Jong Ajax. Hij kwam in de 75$^e$ minuut in het veld voor Andrew Mendonça.

### Statistieken

| Seizoen | Club | Land | Competitie | Competitie | Competitie | Beker | Beker | Totaal | Totaal |
| Seizoen | Club | Land | Competitie | Wed. | Dlp. | Wed. | Dlp. | Wed. | Dlp. |
| 2019/20 | Jong PSV | Nederland | Eerste divisie | 1 | 0 | – | – | 1 | 0 |
| Carrièretotaal | Carrièretotaal | Carrièretotaal | Carrièretotaal | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| Bijgewerkt op 15 januari 2020 ||||||||||
# Anton Faistauer

Anton Faistauer (Sankt Martin bei Lofer, 14 februari 1887 - Clohars-Carnoët, 13 februari 1920) was een Oostenrijks kunstschilder. Hij werkte vooral in een postimpressionistische stijl.

## Leven en werk

Faistauer werd geboren in een boerenfamilie en groeide op in Maishofen. Hij studeerde aan de Academie van beeldende kunsten in Wenen. In 1909 was hij samen met onder andere Egon Schiele betrokken bij de oprichting van de Neukunstgruppe, die zich tegen de academische kunst verzette, en hij staakte zijn opleiding. Hij maakte diverse studiereizen, onder andere naar Italië en Berlijn en schakelde over op een avantgardistische werkwijze. Onder invloed van vooral Paul Cézanne schilderde hij voornamelijk in een postimpressionistische stijl, veel vrouwenportretten, naakten, stillevens en landschappen. Al snel exposeerde hij doorheen heel Europa en had met name veel succes in Duitsland en Boedapest.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog, van 1916 tot 1918, diende Faistauer in het Oostenrijkse leger, maar wegens "ongeschiktheid met wapens" nam hij niet deel aan krijgshandelingen. Hij werd te werk gesteld in het Militair Historisch Museum. Samen met Egon Schiele organiseerde hij in die tijd tentoonstellingen met oorlogsschilderijen en was hij in de gelegenheid zijn kunstenaarsactiviteiten voort te zetten. Na de oorlog exposeerde hij diverse malen op exposities van de Wiener Secession, samen met onder andere Schiele, Gustav Klimt en Oskar Kokoschka. Faistauer maakte ook diverse fresco's en heeft nog steeds grote bekendheid door zijn decoratie van het Faistauer-Foyer in het Salzburger Festspielhaus.
In 1913 huwde Faisthauer Ida Andersen, die hij veelvuldig portretteerde. Hij hertrouwde in 1921 met Emilie Ehrenberger. In 1930 overleed hij aan de gevolgen van een operatie, die nodig was na een maagbloeding.
Veel van Faistauers werk is te zien in het Salzburg Museum en in het Leopold Museum te Wenen. In 1923 publiceerde hij een boek met als titel Neue Malerei in Österreich.

## Galerij

* Lezende vrouw (Ida)
* Jonge vrouw in zomerkleed (Ida)
* Vrouw met wijnglas
* Dame met donkere hoed
* Diana met drie vrouwen
* Stilleven met koffiekopjes
* Stilleven met fruit
* Bloemen voor groene achtergrond
* Jonge vrouw op rode sofa
* Liggend naakt

## Literatuur

* Franz Fuhrmann: Anton Faistauer, Salzburg 1972.
* Carolino Augusteum: Anton Faistauer. 1887-1930, Catalogus Salzburger Museum, Salzburg, 2005. ISBN 978-3900088118
# Zeegezicht met schepen

Zeegezicht met schepen is een tekening van de Nederlandse kunstenaar Theo van Doesburg in het Centraal Museum in Utrecht.

## Voorstelling

Het is een zeegezicht met schepen onder een fel schijnende zon. Op de achterzijde van de tekening bevindt zich een houtskoolschets van een mannentorso.

## Toeschrijving en datering

De tekening is op de passe-partout gesigneerd en gedateerd ‘Theo van Doesburg 1910’. Dit is vermoedelijk later aangebracht. Gezien Van Doesburgs stilistische ontwikkeling is de datering waarschijnlijk incorrect.

## Herkomst

Na Van Doesburgs dood in 1931 kwam het werk in bezit van zijn vrouw Nelly van Doesburg, die het in 1975 aan haar nicht Wies van Moorsel naliet. Van Moorsel schonk het in 1981 aan de Dienst Verspreide Rijkscollecties (nu Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed), die het in 1999 in blijvend bruikleen gaf aan het Centraal Museum.
# Henoceros caudatus

Henoceros caudatus is een raderdiertjessoort uit de familie Philodinavidae. De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1937 door Hauer.
# Exoprosopa pueblensis

Exoprosopa pueblensis is een vliegensoort uit de familie van de wolzwevers (Bombyliidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1867 door Jaennicke.
# Amasis

Amasis II of Ahmose II (Ahmozes II) was farao van Opper- en Neder-Egypte, 26e dynastie van de Egyptische oudheid.

## Biografie

De meeste informatie over Amasis komt van de Historien van Herodotus (boek 2, 161 e.v.) en kan slechts gedeelteijk worden getoetst aan monumenten die zijn gevonden. Volgens de Griekse historicus was Amasis van gewone komaf. Hij was een dienaar van zijn voorganger, de Egyptische koning Apriës, die hem erop uitstuurde om een revolte van Egyptische soldaten te sussen. De troepen keerden terug naar huis van een rampzalige expeditie naar Cyrenaica (Oost-Libië), en dachten dat ze door Apriës verraden waren. Toen Amasis de troepen toesprak om de revolte te voorkomen, werd hij onverwacht door de rebellen tot nieuwe koning uitgeroepen (570 v.Chr.). Apries werd verslagen en gevangengenomen en gewurgd in Memphis. De usurpator liet het lijk van de voormalige koning eervol begraven in zijn voorouderlijke tombe in Sais. Maar volgens een inscriptie heeft Apriës in het derde jaar van Amasis Egypte vergeefs aangevallen met een Babylonisch leger en is hij daarna eervol begraven. Amasis trouwde met Chedebnitjerbone II, een van de dochters van Apriës, om zijn positie te verstevigen.
Amasis had goede banden met de Griekse wereld en bracht Egypte dichter bij Griekenland dan ooit. Herodotus vermeldt dat Amasis Egypte zijn hoogste piek in welvaart bracht. Hij eerde de tempels van beneden-Egypte met schrijnen en andere monumenten. Aan de Grieken wees Amasis grond toe waar Naukratis gebouwd kon worden. Het ging zelfs zover dat toen de tempel van Delphi afgebrand was, Amasis 1000 talenten bijdroeg aan de financiering van de heropbouw. Hij trouwde ook een Griekse prinses, Ladice, dochter van koning Battos III van Cyrene en maakte allianties met Polycrates van Samos en Croesus van Lydië.
Zijn koninkrijk reikte over heel Egypte, tot de eerste katarakt, maar ook over Cyprus en zijn invloed was groot in Cyrene. Bij het begin van zijn lange regering had hij een conflict met Nebukadnezar II dat hij overleefde. Ook Cyrus probeerde zonder succes Egypte aan te vallen. Maar de laatste jaren van Amasis werden verstoord door een invasie van Cambyses II en de opheffing van de alliantie met Polycrates van Samos. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Psammetichus III, die de invasie geen halt kon toe roepen. Amasis overleed in 526 v.Chr. Hij werd begraven in de koninklijke necropolis in Sais.

### Renaissance van Egypte

Met Amasis kwam het fenomeen renaissance op gang. Net zoals bij de Europese renaissance greep men terug op de oudere cultuur, ditmaal bij de cultuur van het Oude Rijk en het Nieuwe Rijk. Er werden weer oude documenten verzameld, het reliëf in oude graven werd gekopieerd en de cultus van de vorige koningen vernieuwd. De koninklijke bescherm- en standaardgoden en de religieuze gouwdistricten werden gesystematiseerd. Het demotisch schrift werd het officiële schrift. Hij bouwde belangrijke tempels, waaronder die van Neith, Bahariyya en Siwa en hij was de initiator van de Isistempel te Philae.
# Elysia manriquei

Elysia manriquei is een slakkensoort uit de familie van de Plakobranchidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2009 door Ortea & Moro.