# Echte wormhagedissen

Echte wormhagedissen (Amphisbaena) zijn een geslacht van wormhagedissen uit de familie wormhagedissen sensu stricto (Amphisbaenidae).

## Naam en indeling

De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1758 voorgesteld door Carl Linnaeus. Het is met 96 soorten het grootste geslacht van alle wormhagedissen; bijna de helft van alle soorten behoort tot deze groep.
Er worden nog regelmatig nieuwe soorten ontdekt waardoor veel bronnen een lager soortenaantal geven. Drie soorten zijn pas in 2018 voor het eerst beschreven en de soort Amphisbaena mebengokre is pas sinds 2019 bij de wetenschap bekend.

## Verspreiding en habitat

De verschillende vertegenwoordigers komen voor in delen van Zuid-Amerika en leven in de landen Argentinië, Bolivia, Brazilië, Colombia, Cuba, Ecuador, Frans-Guyana, Guyana, Haïti, Hispaniola, Maagdeneilanden, Paraguay, Peru, Puerto Rico, Suriname, Trinidad, Uruguay en Venezuela. Hiervan komt bijna de helft van alle soorten (48) endemisch voor in Brazilië.
De habitat bestaat voornamelijk uit vochtige tropische en subtropische bossen in laaglanden, drogere bossen en vochtige savannes. Ook in door de mens aangepaste gebieden zoals tuinen en plantages komen verschillende soorten voor.

## Beschermingsstatus

Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is aan 52 soorten een beschermingsstatus toegewezen. Van de soorten worden er 31 gezien als 'veilig' (Least Concern of LC), een als 'kwetsbaar' (Vulnerable of VU), twaalf als 'onzeker' (Data Deficient of DD) en twee als 'gevoelig' (Near Threatened of NT). Drie soorten worden beschouwd als 'bedreigd' (Endangered of EN) en drie soorten ten slotte als 'ernstig bedreigd' (Critically Endangered of CR).

## Soorten

Onderstaand is een lijst van alle soorten weergegeven, met de auteur en het verspreidingsgebied.
| Naam | Auteur | Verspreidingsgebied |
| Amphisbaena absaberi | Strüssmann & Carvalho, 2001 | Brazilië |
| Amphisbaena acrobeles | Ribeiro, Castro-Mello & Nogueira, 2009 | Brazilië |
| Witte wormhagedis (Amphisbaena alba) | Linnaeus, 1758 | Colombia, Venezuela, Guyana, Suriname, Frans-Guyana, Peru, Bolivia, Brazilië, Paraguay, Trinidad, Ecuador |
| Amphisbaena albocingulata | Boettger, 1885 | Paraguay |
| Amphisbaena anaemariae | Vanzolini, 1997 | Brazilië |
| Amphisbaena angustifrons | Cope, 1861 | Argentinië, Paraguay, Bolivia |
| Amphisbaena anomala | Barbour, 1914 | Brazilië |
| Amphisbaena arda | Rodrigues, 2003 | Brazilië |
| Amphisbaena arenaria | Vanzolini, 1991 | Brazilië |
| Amphisbaena bahiana | Vanzolini, 1964 | Brazilië |
| Amphisbaena bakeri | Stejneger, 1904 | Puerto Rico |
| Amphisbaena barbouri | Gans & Alexander, 1962 | Cuba |
| Amphisbaena bedai | Vanzolini, 1991 | Brazilië |
| Amphisbaena bilabialata | Stimson, 1972 | Brazilië |
| Amphisbaena bolivica | Mertens, 1929 | Argentinië |
| Amphisbaena borelli | Peracca, 1897 | Argentinië, Bolivia |
| Amphisbaena brasiliana | Gray, 1865 | Brazilië |
| Amphisbaena brevis | Strüssmann & Mott, 2009 | Brazilië |
| Amphisbaena caeca | Cuvier, 1829 | Puerto Rico |
| Amphisbaena caetitensis | Almeida, Freitas, Silva, Costa-valverde, Rodrigues, Pires & Mott, 2018 | Brazilië |
| Amphisbaena caiari | Teixeira Jr, Dal Vechio, Neto & Rodrigues, 2014 | Brazilië |
| Amphisbaena camura | Cope, 1862 | Paraguay, Bolivia, Brazilië |
| Amphisbaena carlgansi | Thomas & Hedges, 1998 | Cuba |
| Amphisbaena carli | Pinna, Mendonça, Bocchiglieri & Fernandes, 2010 | Brazilië |
| Amphisbaena carvalhoi | Gans, 1965 | Brazilië |
| Amphisbaena caudalis | Cochran, 1928 | Hispaniola |
| Amphisbaena cayemite | Thomas & Hedges, 2006 | Hispaniola |
| Amphisbaena cegei | Montero, Sáfadez & Álvarez, 1997 | Bolivia |
| Amphisbaena crisae | Vanzolini, 1997 | Brazilië |
| Amphisbaena cubana | Gundlach & Peters in Peters, 1879 | Cuba |
| Amphisbaena cuiabana | Strüssmann & Carvalho, 2001 | Brazilië |
| Amphisbaena cunhai | Hoogmoed & Avila, 1991 | Brazilië |
| Amphisbaena darwinii | Duméril & Bibron, 1839 | Uruguay, Brazilië, Paraguay |
| Amphisbaena dubia | Müller, 1924 | Brazilië |
| Amphisbaena fenestrata | Cope, 1861 | Maagdeneilanden |
| Amphisbaena filiformis | Ribeiro, Gomes, Rodrigues Da Silva, Cintra & Da Silva, 2016 | Brazilië |
| Amphisbaena frontalis | Vanzolini, 1991 | Brazilië |
| Gevlekte wormhagedis (Amphisbaena fuliginosa) | Linnaeus, 1758 | Colombia, Venezuela, Guyana, Suriname, Frans-Guyana, Trinidad, Brazilië, Peru |
| Amphisbaena gonavensis | Gans & Alexander, 1962 | Haïti |
| Amphisbaena gracilis | Strauch, 1881 | Venezuela |
| Amphisbaena hastata | Vanzolini, 1991 | Brazilië |
| Amphisbaena heathi | Schmidt, 1936 | Brazilië |
| Amphisbaena hiata | Montero & Céspedez, 2002 | Argentinië |
| Amphisbaena hogei | Vanzolini, 1950 | Brazilië |
| Amphisbaena hoogmoedi | Oliveira, Vaz-silva, Santos-jr, Graboski, Teixeira Jr, Dal Vechio & Ribeiro, 2018 | Brazilië |
| Amphisbaena hyporissor | Thomas, 1965 | Hispaniola |
| Amphisbaena ibijara | Rodrigues, Andrade & Dias Lima, 2003 | Brazilië |
| Amphisbaena ignatiana | Vanzolini, 1991 | Brazilië |
| Amphisbaena innocens | Weinland, 1862 | Hispaniola |
| Amphisbaena kingii | Bell, 1833 | Brazilië, Uruguay, Argentinië, Bolivia |
| Amphisbaena kiriri | Ribeiro, Gomides & Costa, 2018 | Brazilië |
| Amphisbaena kraoh | Vanzolini, 1971 | Brazilië |
| Amphisbaena leali | Thomas & Hedges, 2006 | Hispaniola |
| Amphisbaena leeseri | Gans, 1964 | Brazilië, Paraguay |
| Amphisbaena leucocephala | Peters, 1878 | Brazilië, Uruguay |
| Amphisbaena littoralis | Roberto, Brito & Ávila, 2014 | Brazilië |
| Amphisbaena lumbricalis | Vanzolini, 1996 | Brazilië |
| Amphisbaena manni | Barbour, 1914 | Brazilië |
| Amphisbaena maranhensis | Gomes & Maciel, 2012 | Hispaniola |
| Amphisbaena mebengokre | Amphisbaena mebengokre Ribeiro, Sá, Santos Jr, Graboski, Zaher, Guedes, Andrade & Vaz-silva, 2019 | Brazilië |
| Amphisbaena medemi | Gans & Mathers, 1977 | Colombia |
| Amphisbaena mertensii | Strauch, 1881 | Brazilië, Argentinië, Paraguay |
| Amphisbaena metallurga | Costa, Resende, Teixeira, Vechio & Clemente, 2015 | Brazilië |
| Amphisbaena miringoera | Vanzolini, 1971 | Brazilië |
| Amphisbaena mitchelli | Procter, 1923 | Brazilië |
| Amphisbaena munoai | Klappenbach, 1960 | Brazilië, Uruguay |
| Amphisbaena myersi | Hoogmoed, 1988 | Suriname |
| Amphisbaena neglecta | Dunn & Piatt, 1936 | Brazilië |
| Amphisbaena nigricauda | Gans, 1966 | Brazilië |
| Amphisbaena occidentalis | Cope, 1875 | Peru |
| Amphisbaena pericensis | Noble, 1921 | Peru |
| Amphisbaena persephone | Pinna, Mendonça, Bocchiglieri & Fernandes, 2014 | Brazilië |
| Amphisbaena plumbea | Gray, 1872 | Argentinië |
| Amphisbaena polygrammica | Werner, 1900 | Peru |
| Amphisbaena pretrei | Duméril & Bibron, 1839 | Brazilië |
| Amphisbaena prunicolor | Cope, 1885 | Argentinië Brazilië, Paraguay |
| Amphisbaena ridleyi | Boulenger, 1890 | Brazilië |
| Amphisbaena roberti | Gans, 1964 | Brazilië |
| Amphisbaena rozei | Lancini, 1963 | Venezuela |
| Amphisbaena sanctaeritae | Vanzolini, 1994 | Brazilië |
| Amphisbaena saxosa | Castro-Mello, 2003 | Brazilië |
| Amphisbaena schmidti | Gans, 1964 | Puerto Rico |
| Amphisbaena silvestrii | Boulenger, 1902 | Brazilië, Bolivia |
| Amphisbaena slateri | Boulenger, 1907 | Peru, Bolivia |
| Amphisbaena slevini | Schmidt, 1936 | Brazilië, Frans-Guyana |
| Amphisbaena spurelli | Boulenger, 1915 | Colombia, Panama |
| Amphisbaena steindachneri | Strauch, 1881 | Brazilië, Bolivia, Paraguay |
| Amphisbaena stejnegeri | Ruthven, 1922 | Guyana |
| Amphisbaena supernumeraria | Mott, Rodrigues & dos Santos, 2009 | Brazilië |
| Amphisbaena talisiae | Vanzolini, 1995 | Brazilië |
| Amphisbaena townsendi | Stejneger, 1911 | Peru |
| Amphisbaena tragorrhectes | Vanzolini, 1971 | Brazilië |
| Amphisbaena uroxena | Mott, Rodrigues, de Freitas & Silva, 2008 | Brazilië |
| Amphisbaena vanzolinii | Gans, 1963 | Guyana, Suriname, Brazilië |
| Amphisbaena vermicularis | Wagler, 1824 | Brazilië, Bolivia |
| Amphisbaena xera | Thomas, 1966 | Puerto Rico |

## Bronvermelding

Bronnen
* (en) – (en) Peter Uetz & Jakob Hallermann, The Reptile Database – Amphisbaena. Gearchiveerd op 26 juni 2023. Geraadpleegd op 18 december 2019.
* ↑ Bernhard Grzimek (1971). Het Leven Der Dieren Deel VI: Reptielen. Kindler Verlag AG, Pagina 402. ISBN 90 274 8626 3.
* 1 2 The Reptile Database - Peter Uetz & Jakob Hallermann, Amphisbaena.
* 1 2 International Union for Conservation of Nature and Natural Resources - Red List, Amphisbaena - IUCN Red List.
Familie wormhagedissen s.s. (Amphisbaenidae) Amphisbaena · Ancylocranium · Baikia · Chirindia · Cynisca · Dalophia · Geocalamus · Leposternon · Loveridgea · Mesobaena · Monopeltis · Zygaspis
Familie tweepotige wormhagedissen (Bipedidae) Bipes
Familie Blanidae Blanus
Familie Cadeidae Cadea
Familie Rhineuridae Rhineura
Familie puntstaartwormhagedissen (Trogonophidae) Agamodon · Diplometopon · Pachycalamus · Trogonophis