# Verkiezingen voor het Europees parlement

De verkiezingen voor het Europees parlement vinden om de vijf jaar plaats in elk van de 27 EU-lidstaten, voor het laatst in 2019. Er werden toen 751 parlementsleden verkozen, die ongeveer 500 miljoen Europeanen vertegenwoordigen. Meer dan 375 miljoen EU-burgers waren stemgerechtigd, zodat dit de grootste transnationale verkiezingen in de geschiedenis waren. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Het aantal zetels dat ter verkiezing staat in 2024 is 720.
Het Europees Parlement vertegenwoordigt de burgers uit de lidstaten van de Europese Unie en wordt sinds juni 1979 rechtstreeks verkozen. Het is het enige multinationale parlement ter wereld dat op basis van het universeel stemrecht wordt samengesteld. Van 1958 tot 1979 werden Europarlementsleden door de nationale regeringen benoemd en hadden ze twee mandaten.
Op heel wat beleidsterreinen is het Europees Parlement medewetgever, met de Raad van de Europese Unie, dat is de vergadering van vakministers van de lidstaten. Op het gebied van landbouw en buitenlands beleid, waar het parlement alleen wordt geraadpleegd of geïnformeerd, kunnen debatten en resoluties van het parlement de besluiten van de Raad wel beïnvloeden of zorgen dat onderwerpen op de Europese agenda komen. Het Parlement beschikt ook over begrotingsbevoegdheden en speelt een rol bij de democratische controle van alle Europese instellingen.
Kandidatenlijsten worden per land opgesteld volgens eigen regels, doorgaans door nationale politieke partijen. De verkiezingsprocedure wordt per land afzonderlijk bepaald. EU-Burgers kunnen alleen stemmen op kandidaten in hun eigen kiesdistrict of land, tenzij ze in een andere lidstaat wonen, dan mogen ze ook op kandidaten of lijsten uit dat land stemmen
Er zijn vier verschilleden dagen in de maand juni waarop de burgers van een lidstaat naar de stembus kunnen gaan, van een donderdag tot en met zondag. In Nederland vinden deze verkiezingen daarom in tegenstelling tot de overige verkiezingen niet op een woensdag plaats, maar op een donderdag. In veel andere landen als bijvoorbeeld België, Luxemburg, Duitsland en Frankrijk zijn de verkiezingen op een zondag.

## Stemprocedure en zetelverdeling
### Stemprocedure

Afhankelijk van de wetgeving binnen elke lidstaat zijn er kleine verschillen, doch bijna iedereen ouder dan 18 jaar en met de nationaliteit van een van de 27 EU-landen is stemgerechtigd. De verkiezingen voor het Europees Parlement worden in grote mate nog steeds georganiseerd volgens nationale wetten, regels en tradities. In België wordt in 2024 voor het eerst door kiesgerechtigden vanaf zestien jaar gestemd.
Gemeenschappelijke Europese regels bepalen dat de verkiezingen vrij, geheim en bij algemeen universeel stemrecht moeten plaatsvinden. Europarlementsleden moeten op basis van evenredige vertegenwoordiging in de lidstaten verkozen worden. De lidstaat bepaalt zelf of er een systeem van open of van gesloten lijsten wordt toegepast.
Bij open lijsten kan de kiezer voor één of meerdere kandidaten op de lijst een voorkeur aangeven. Bij gesloten lijsten leggen de politieke partijen de volgorde van de kandidaten op de lijst vast en kan de kiezer alleen een stem op de partij uitbrengen. Een minimumdrempel voor de zeteltoewijzing is toegestaan, maar die drempel mag niet hoger liggen dan 5 % van de op nationaal niveau uitgebrachte stemmen. De drempel kan per land variëren.
De verkiezingsperiode wordt op EU-niveau bepaald, maar de precieze datum binnen deze periode waarop er gestemd wordt en de openingsuren van de kiesbureaus variëren afhankelijk van de nationale kieswetten. Er is stem- of opkomstplicht in België, Bulgarije, Cyprus, Griekenland en Luxemburg.
EU-burgers die in een andere EU-lidstaat wonen dan hun thuisland hebben het recht om daar te stemmen en verkozen te worden. De specifieke procedures daarvoor kunnen wel in nationale kieswetten zijn vastgelegd. EU-burgers die buiten de EU wonen (EU-buitenland) en in hun land van oorsprong willen stemmen, moeten dat volgens de kieswet van het land van hun nationaliteit doen. Sommige lidstaten – onder andere Nederland, Duitsland en Italië – bieden de mogelijkheid aan om per brief te stemmen. Om daarvan gebruik te kunnen maken moet men zich veelal van tevoren laten registreren. EU burgers die buiten de EU wonen kunnen in de meeste gevallen ook stemmen vanuit het buitenland, maar dat geldt niet voor alle nationaliteiten. Soms kan men stemmen in een ambassade of een consulaat terecht.

### Zetelverdeling

Het Europees Parlement telt maximaal 751 zetels. De verdeling is degressief evenredig aan de bevolkingen van de lidstaten, zodat kleinere lidstaten meer zetels krijgen dan het geval zou zijn bij een strikt evenredige vertegenwoordiging. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. Bijgevolg hebben Malta en Luxemburg tot 2019 evenveel zetels als Estland, ondanks het feit dat Estland ongeveer drie keer zoveel inwoners heeft.
Na de verkiezingen worden in elk land deze zetels verdeeld. Elk land gebruikt hierbij zijn eigen regels voor de zetelverdeling. In België heeft de Vlaamse Gemeenschap 12 zetels (Nederlands kiescollege), de Franse Gemeenschap 8 zetels (Frans kiescollege) en de Duitstalige Gemeenschap 1 zetel (Duitstalig kiescollege). Nederland kent maar één Europese kieskring die overeenstemt met het hele grondgebied.
Een ongeldige stem wordt aan geen enkele politieke partij toebedeeld. Een blanco stem wordt wel meegerekend in het opkomstpercentage, maar heeft geen invloed op de uitslag van de verkiezingen. Een blanco stem wordt verder gezien als een ongeldige stem.

#### Ontwikkeling zetelaantal per lidstaat

| | Sep 1952 | Mrt 1957 | Jan 1973 | Jun 1979 | Jan 1981 | Jan 1986 | Jun 1994 | Jan 1995 | Mei 2004 | Jun 2004 | Jan 2007 | Jun 2009 | Dec 2011 | Jul 2013 | Jul 2014 | Jul 2019 | Feb 2020 |
| België | 10 | 14 | 14 | 24 | 24 | 24 | 25 | 25 | 25 | 24 | 24 | 22 | 22 | 22 | 21 | 21 | 21 |
| Duitsland | 18 | 36 | 36 | 81 | 81 | 81 | 99 | 99 | 99 | 99 | 99 | 99 | 99 | 99 | 96 | 96 | 96 |
| Frankrijk | 18 | 36 | 36 | 81 | 81 | 81 | 87 | 87 | 87 | 78 | 78 | 72 | 74 | 74 | 74 | 74 | 79 |
| Italië | 18 | 36 | 36 | 81 | 81 | 81 | 87 | 87 | 87 | 78 | 78 | 72 | 73 | 73 | 73 | 73 | 76 |
| Luxemburg | 4 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 |
| Nederland | 10 | 14 | 14 | 25 | 25 | 25 | 31 | 31 | 31 | 27 | 27 | 25 | 26 | 26 | 26 | 26 | 29 |
| Denemarken | | | 10 | 16 | 16 | 16 | 16 | 16 | 16 | 14 | 14 | 13 | 13 | 13 | 13 | 13 | 14 |
| Ierland | | | 10 | 15 | 15 | 15 | 15 | 15 | 15 | 13 | 13 | 12 | 12 | 12 | 11 | 11 | 13 |
| Verenigd Koninkrijk | | | 36 | 81 | 81 | 81 | 87 | 87 | 87 | 78 | 78 | 72 | 73 | 73 | 73 | 73 | - |
| Griekenland | | | | | 24 | 24 | 25 | 25 | 25 | 24 | 24 | 22 | 22 | 22 | 21 | 21 | 21 |
| Portugal | | | | | | 24 | 25 | 25 | 25 | 24 | 24 | 22 | 22 | 22 | 21 | 21 | 21 |
| Spanje | | | | | | 60 | 64 | 64 | 64 | 54 | 54 | 50 | 54 | 54 | 54 | 54 | 59 |
| Zweden | | | | | | | | 22 | 22 | 19 | 19 | 18 | 20 | 20 | 20 | 20 | 21 |
| Finland | | | | | | | | 16 | 16 | 14 | 14 | 13 | 13 | 13 | 13 | 13 | 14 |
| Oostenrijk | | | | | | | | 21 | 21 | 18 | 18 | 17 | 19 | 19 | 18 | 18 | 19 |
| Cyprus | | | | | | | | | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 |
| Estland | | | | | | | | | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 | 7 |
| Hongarije | | | | | | | | | 24 | 24 | 24 | 22 | 22 | 22 | 21 | 21 | 21 |
| Letland | | | | | | | | | 9 | 9 | 9 | 8 | 9 | 9 | 8 | 8 | 8 |
| Litouwen | | | | | | | | | 13 | 13 | 13 | 12 | 12 | 12 | 11 | 11 | 11 |
| Malta | | | | | | | | | 5 | 5 | 5 | 5 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 |
| Polen | | | | | | | | | 54 | 54 | 54 | 50 | 51 | 51 | 51 | 51 | 52 |
| Slovenië | | | | | | | | | 7 | 7 | 7 | 7 | 8 | 8 | 8 | 8 | 8 |
| Slowakije | | | | | | | | | 14 | 14 | 14 | 13 | 13 | 13 | 13 | 13 | 14 |
| Tsjechië | | | | | | | | | 24 | 24 | 24 | 22 | 22 | 22 | 21 | 21 | 21 |
| Bulgarije | | | | | | | | | | | 18 | 18 | 18 | 18 | 17 | 17 | 17 |
| Roemenië | | | | | | | | | | | 35 | 33 | 33 | 33 | 32 | 32 | 33 |
| Kroatië | | | | | | | | | | | | | | 12 | 11 | 11 | 12 |
| totaal | 78 | 142 | 198 | 410 | 434 | 518 | 567 | 626 | 788 | 732 | 785 | 736 | 754 | 766 | 751 | 751 | 705 |

### Fractie in het Europees Parlement

Hoewel de parlementariërs per land worden gekozen, kunnen zij een fractie in het Europees Parlement gaan vormen. Zo'n Europese fractie moet ten minste 25 afgevaardigden tellen uit minimaal een kwart van de lidstaten, anders geldt zij niet als een fractie, en heeft dan veel minder faciliteiten in het parlement.

## Verkiezingen
### Verleden

De volgende verkiezingen voor het Europees Parlement hebben plaatsgevonden:
* 1979-1984: 1e verkiezingen (410 zetels en 9 EG-landen, België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Duitsland, Italië, Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken)
* 1981: tussentijdse verkiezingen (24 zetels in Griekenland)
* 1984-1989: 2e verkiezingen (434 zetels en 10 EG-landen)
* 1987: tussentijdse verkiezingen (24 zetels in Portugal en 60 zetels in Spanje)
* 1989-1994: 3e verkiezingen (508 zetels en 12 EG-landen)
* 1994-1999: 4e verkiezingen (567 zetels en 12 EU-landen)
* 1995: tussentijdse verkiezingen (21 zetels in Oostenrijk, 16 zetels in Finland en 22 zetels in Zweden)
* 1999-2004: 5e verkiezingen (626 zetels en 15 EU-landen)
* 2001: tussentijdse verkiezingen (153 zetels en 10 landen, Polen, Cyprus, Hongarije, Tsjechië, Slowakije, Estland, Letland, Litouwen, Slovenië en Malta)
* 2004-2009: 6e verkiezingen (732 zetels en 25 EU-landen)
* 2007: tussentijdse verkiezingen (18 zetels in Bulgarije en 35 zetels in Roemenië)
* 2009-2014: 7e verkiezingen (736 zetels en 27 EU-landen) (na ratificatie van het Verdrag van Lissabon: 754 zetels en 27 EU-landen)
* 2013: tussentijdse verkiezingen (12 zetels in Kroatië)
* 2014-2019: 8e verkiezingen (751 zetels en 28 EU-landen)
* 2019-2024: 9e verkiezingen (751 zetels en 28 EU-landen) (na uittreding van het Verenigd Koninkrijk: 705 zetels en 27 EU-landen)

### Eerstvolgende verkiezing

De eerstvolgende verkiezingen voor het Europees Parlement worden gehouden in 2024, van donderdag 6 juni tot en met zondag 9 juni 2024.

## Resultaten

Verkiezingsresultaten per politieke fractie, van 1979 tot 2019.
■ Links
■ Socialisten
■ Groenen en regionalisten
■ Groenen
■ CDI of TGI
■ Niet-fractiegebonden
■ Liberalen en Democraten
■ Radicale Alliantie (Liberalen)
■ EVP
■ Forza Europa
■ Conservatieven
■ Eurosceptici
■ Nationaal-conservatieven
■ Extreemrechts :