# 2. Bundesliga 2016/17

De 2. Bundesliga van het seizoen 2016/2017 was het 43ste seizoen sinds de invoering van 1974. Aan de competitie deden achttien teams mee. Vanuit de Bundesliga waren VfB Stuttgart en Hannover 96 nieuw in de competitie. Vanuit de 3. Liga waren Dynamo Dresden, Erzgebirge Aue en Würzburger Kickers nieuw in de 2. Bundesliga. Würzburger Kickers wist in de nacompetitie de nummer 16 van het voorgaande seizoen, MSV Duisburg, te verslaan en zo promotie naar de 2. Bundesliga af te dwingen.
Het seizoen begon op 5 augustus met de partij 1. FC Kaiserslautern tegen de Bundesliga-degradant Hannover 96 (0:4), door treffers van achtereenvolgens Sebastian Maier, Waldemar Anton en Artur Sobiech (2). Het seizoen eindigde op zondag 21 mei 2017. VfB Stuttgart en Hannover 96 keerden na een jaar afwezigheid terug in de Bundesliga. Stuttgart werd op de slotdag van de competitie kampioen van de 2. Bundesliga na de 4-1 zege op degradant Würzburger Kickers.
Hannover 96 beëindigde het seizoen als tweede en promoveerde daarmee automatisch naar de Bundesliga, in het voetspoor van VfB Stuttgart. Het team van trainer-coach André Breitenreiter speelde in de slotronde met 1-1 gelijk bij SV Sandhausen, maar bleef door die puntendeling wel één puntje voor op nummer drie Eintracht Braunschweig. Die ploeg won met 2-1 van de nummer laatst Karlsruher SC en moest in de play-offs strijden om promotie naar de hoogste afdeling. Dat deed Eintracht Braunschweig tegen VfL Wolfsburg.

## Teams

| Naam club | Plaats | Naam stadion | Capaciteit |
| 1. FC Union Berlin | Berlijn | Stadion An der alten Försterei | 21.704 |
| Arminia Bielefeld | Bielefeld | SchücoArena | 27.300 |
| VfL Bochum | Bochum | rewirpowerSTADION | 29.299 |
| Eintracht Braunschweig | Braunschweig | Eintracht-Stadion | 23.325 |
| Hannover 96 | Hannover | HDI-Arena | 49.000 |
| Fortuna Düsseldorf | Düsseldorf | ESPRIT arena | 54.600 |
| Dynamo Dresden | Dresden | DDV-Stadion | 32.066 |
| Erzgebirge Aue | Aue | Sparkassen-Erzgebirgsstadion | 15.690 |
| VfB Stuttgart | Stuttgart | Mercedes-Benz Arena (Stuttgart) | 60.441 |
| SpVgg Greuther Fürth | Fürth | Stadion am Laubenweg | 18.500 |
| 1. FC Heidenheim | Heidenheim | Voith-Arena | 15.000 |
| 1. FC Kaiserslautern | Kaiserslautern | Fritz-Walter-Stadion | 49.780 |
| Karlsruher SC | Karlsruhe | Wildparkstadion | 29.699 |
| TSV 1860 München | München | Allianz Arena | 71.000 |
| 1. FC Nürnberg | Neurenberg | Grundig Stadion | 50.000 |
| SV Sandhausen | Sandhausen | Hardtwaldstadion | 12.100 |
| FC St. Pauli | Hamburg-St. Pauli | Millerntor-Stadion | 29.063 |
| Würzburger Kickers | Würzburg | Flyeralarm Arena | 10.006 |

## Eindstand

| № | Club | WG | W | G | V | DV | DT | +/– | Punten |
| 1 | VfB Stuttgart | 34 | 21 | 6 | 7 | 63 | 37 | +26 | 69 |
| 2 | Hannover 96 | 34 | 19 | 10 | 5 | 51 | 32 | +19 | 67 |
| 3 | Eintracht Braunschweig | 34 | 19 | 9 | 6 | 50 | 36 | +14 | 66 |
| 4 | 1. FC Union Berlin | 34 | 18 | 6 | 10 | 51 | 39 | +12 | 60 |
| 5 | Dynamo Dresden | 34 | 13 | 11 | 10 | 53 | 46 | +7 | 50 |
| 6 | 1. FC Heidenheim | 34 | 12 | 10 | 12 | 43 | 39 | +4 | 46 |
| 7 | FC St. Pauli | 34 | 12 | 9 | 13 | 39 | 35 | +4 | 45 |
| 8 | SpVgg Greuther Fürth | 34 | 12 | 9 | 13 | 33 | 40 | –7 | 45 |
| 9 | VfL Bochum | 34 | 10 | 14 | 10 | 42 | 47 | –5 | 44 |
| 10 | SV Sandhausen | 34 | 10 | 12 | 12 | 41 | 36 | +5 | 42 |
| 11 | Fortuna Düsseldorf | 34 | 10 | 12 | 12 | 37 | 39 | –2 | 42 |
| 12 | 1. FC Nürnberg | 34 | 12 | 6 | 16 | 46 | 52 | –6 | 42 |
| 13 | 1. FC Kaiserslautern | 34 | 10 | 11 | 13 | 29 | 33 | –4 | 41 |
| 14 | Erzgebirge Aue | 34 | 10 | 9 | 15 | 37 | 52 | –15 | 39 |
| 15 | Arminia Bielefeld | 34 | 8 | 13 | 13 | 50 | 54 | –4 | 37 |
| 16 | TSV 1860 München | 34 | 10 | 6 | 18 | 37 | 47 | –10 | 36 |
| 17 | Würzburger Kickers | 34 | 7 | 13 | 14 | 32 | 41 | –9 | 34 |
| 18 | Karlsruher SC | 34 | 5 | 10 | 19 | 27 | 56 | –29 | 25 |
* Promotie naar de Bundesliga (seizoen 2017/18)
* Kwalificatie voor play-off promotie naar Bundesliga
* Kwalificatie voor play-off om degradatie naar de 3. Liga
* Degradatie naar de 3. Liga

## Play-offs
### Promotie

Volkswagen Arena, Wolfsburg Toeschouwers: 29.100 Scheidsrechter: Sascha Stegemann :
| 25 mei 20:30 uur | Mario Gómez 35' (pen.) | Volkswagen Arena, Wolfsburg Toeschouwers: 29.100 Scheidsrechter: Sascha Stegemann |
Eintracht-Stadion, Braunschweig Toeschouwers: 23.000 Scheidsrechter: Tobias Stieler :
| 29 mei 2017 20:30 uur | 49' Vieirinha | Eintracht-Stadion, Braunschweig Toeschouwers: 23.000 Scheidsrechter: Tobias Stieler |

### Degradatie

Continental Arena, Regensburg Toeschouwers: 15.224 Scheidsrechter: Patrick Ittrich :
| 26 mei 18:00 uur | Marc Lais 2' | 78' Florian Neuhaus | Continental Arena, Regensburg Toeschouwers: 15.224 Scheidsrechter: Patrick Ittrich |
Allianz Arena, München Toeschouwers: 62.200 Scheidsrechter: Daniel Siebert :
| 30 mei 18:00 uur | 30' Kolja Pusch 41' Marc Lais | Allianz Arena, München Toeschouwers: 62.200 Scheidsrechter: Daniel Siebert |

## Statistieken
### Topscorers

* In onderstaand overzicht zijn alleen de spelers opgenomen met tien of meer treffers achter hun naam.
| № | Naam | Club | Goals | Pen. | Duels | Gem. |
| 1 | Simon Terodde | VfB Stuttgart | 25 | 4 | 31 | 0,81 |
| 2 | Martin Harnik | Hannover 96 | 17 | 3 | 29 | 0,59 |
| 3 | Stefan Kutschke | Dynamo Dresden | 16 | 2 | 32 | 0,50 |
| 4 | Aziz Bouhaddouz | FC St. Pauli | 15 | 0 | 28 | 0,54 |
| 5 | Guido Burgstaller | 1. FC Nürnberg | 14 | 1 | 16 | 0,88 |
| 6 | Domi Kumbela | Eintracht Braunschweig | 13 | 0 | 30 | 0,43 |
| 7 | Fabian Klos | Arminia Bielefeld | 13 | 3 | 33 | 0,39 |
| 8 | Christoffer Nyman | Eintracht Braunschweig | 11 | 0 | 28 | 0,39 |
| 9 | Marc Schnatterer | 1. FC Heidenheim | 11 | 5 | 32 | 0,34 |
| 10 | Akaki Gogia | Dynamo Dresden | 10 | 1 | 22 | 0,45 |
| 11 | Serdar Dursun | SpVgg Greuther Fürth | 10 | 0 | 30 | 0,33 |
| 12 | Pascal Köpke | Erzgebirge Aue | 10 | 0 | 31 | 0,32 |

### Assists

* In onderstaand overzicht zijn alleen de spelers opgenomen met tien of meer assists achter hun naam.
| № | Naam | Club | Assists | Duels | Gem. |
| 1 | Marc Schnatterer | 1. FC Heidenheim | 14 | 34 | 0,42 |
| 2 | Kevin Möhwald | 1. FC Nürnberg | 12 | 29 | 0,41 |
| 3 | Ihlas Bebou | Fortuna Düsseldorf | 10 | 32 | 0,31 |

### Scheidsrechters

| Naam | Geboren | Duels | | | |
| Cortus, Benjamin Benjamin Cortus | 13.12.1981 | 9 | 32 | 0 | 0 |
| Jablonski, Sven Sven Jablonski | 13.04.1990 | 9 | 40 | 1 | 1 |
| Osmers, Harm Harm Osmers | 28.01.1985 | 9 | 34 | 0 | 0 |
| Schröder, Robert Robert Schröder | 14.09.1985 | 9 | 34 | 2 | 0 |
| Siewer, Thorben Thorben Siewer | 05.07.1987 | 9 | 36 | 2 | 1 |
| Aarnink, Arne Arne Aarnink | 31.01.1985 | 8 | 43 | 0 | 1 |
| Alt, Patrick Patrick Alt | 04.02.1985 | 8 | 41 | 2 | 1 |
| Badstübner, Florian Florian Badstübner | 02.02.1991 | 8 | 35 | 0 | 1 |
| Dietz, Christian Christian Dietz | 27.07.1984 | 8 | 43 | 3 | 0 |
| Gerach, Timo Timo Gerach | 30.11.1986 | 8 | 29 | 1 | 0 |
| Günsch, Christof Christof Günsch | 13.03.1986 | 8 | 44 | 0 | 0 |
| Heft, Florian Florian Heft | 03.01.1990 | 8 | 37 | 1 | 0 |
| Jöllenbeck, Matthias Matthias Jöllenbeck | 16.02.1987 | 8 | 32 | 0 | 1 |
| Kampka, Robert Robert Kampka | 21.02.1982 | 8 | 46 | 1 | 0 |
| Kempkes, Benedikt Benedikt Kempkes | 03.08.1985 | 8 | 36 | 1 | 1 |
| Kempter, Robert Robert Kempter | 22.03.1988 | 8 | 46 | 1 | 0 |
| Koslowski, Lasse Lasse Koslowski | 14.07.1987 | 8 | 38 | 2 | 0 |
| Petersen, Martin Martin Petersen | 28.02.1985 | 8 | 43 | 1 | 0 |
| Rohde, René René Rohde | 10.09.1980 | 8 | 42 | 0 | 1 |
| Sather, Alexander Alexander Sather | 29.11.1986 | 8 | 38 | 0 | 0 |
| Schlager, Daniel Daniel Schlager | 08.12.1989 | 8 | 28 | 2 | 0 |
| Steinhaus, Bibiana Bibiana Steinhaus | 24.03.1979 | 8 | 26 | 0 | 0 |
| Storks, Sören Sören Storks | 08.11.1988 | 8 | 34 | 0 | 1 |
| Thomsen, Martin Martin Thomsen | 01.10.1985 | 8 | 36 | 3 | 0 |
| Zwayer, Felix Felix Zwayer | 19.05.1981 | 8 | 41 | 0 | 1 |
| Hartmann, Robert Robert Hartmann | 08.09.1979 | 7 | 25 | 0 | 0 |
| Ittrich, Patrick Patrick Ittrich | 03.01.1979 | 7 | 31 | 1 | 0 |
| Stegemann, Sascha Sascha Stegemann | 06.12.1984 | 7 | 20 | 0 | 2 |
| Willenborg, Frank Frank Willenborg | 10.02.1979 | 7 | 28 | 1 | 0 |
| Winkmann, Guido Guido Winkmann | 27.11.1973 | 7 | 29 | 1 | 0 |
| Brand, Benjamin Benjamin Brand | 10.07.1989 | 6 | 18 | 1 | 0 |
| Dingert, Christian Christian Dingert | 14.07.1980 | 6 | 24 | 0 | 0 |
| Gräfe, Manuel Manuel Gräfe | 21.09.1973 | 6 | 21 | 0 | 0 |
| Schmidt, Markus Markus Schmidt | 31.08.1973 | 6 | 30 | 1 | 0 |
| Aytekin, Deniz Deniz Aytekin | 21.07.1978 | 5 | 19 | 0 | 0 |
| Dankert, Bastian Bastian Dankert | 09.06.1980 | 5 | 22 | 1 | 0 |
| Drees, Jochen Jochen Drees | 15.03.1970 | 5 | 16 | 0 | 0 |
| Perl, Günter Günter Perl | 23.12.1969 | 5 | 20 | 0 | 0 |
| Siebert, Daniel Daniel Siebert | 04.05.1984 | 5 | 21 | 0 | 0 |
| Brych, Felix Felix Brych | 03.08.1975 | 4 | 16 | 0 | 1 |
| Stark, Wolfgang Wolfgang Stark | 20.11.1969 | 4 | 13 | 0 | 1 |
| Stieler, Tobias Tobias Stieler | 02.07.1981 | 4 | 14 | 2 | 0 |
| Fritz, Marco Marco Fritz | 03.10.1977 | 3 | 7 | 0 | 0 |
| Welz, Tobias Tobias Welz | 11.07.1977 | 2 | 4 | 0 | 0 |
| Totaal | Totaal | 306 | 1312 | 31 | 14 |

### Toeschouwers

| № | Club | Totaal | Duels | Gem | +/– | Record |
| 1 | VfB Stuttgart | 858.748 | 17 | 50.515 | –2,7% | 60.000 |
| 2 | Hannover 96 | 620.200 | 17 | 36.482 | –11,2% | 49.000 |
| 3 | FC St. Pauli | 500.331 | 17 | 29.431 | +0,2% | 29.546 |
| 4 | 1. FC Nürnberg | 490.184 | 17 | 28.834 | –6,1% | 44.089 |
| 5 | Dynamo Dresden | 484.755 | 17 | 28.515 | +3,5% | 30.530 |
| 6 | 1. FC Kaiserslautern | 448.262 | 17 | 26.368 | +1,9% | 45.761 |
| 7 | Fortuna Düsseldorf | 441.619 | 17 | 25.978 | +0,3% | 37.320 |
| 8 | TSV 1860 München | 440.300 | 17 | 25.900 | +10,9% | 47.100 |
| 9 | Eintracht Braunschweig | 364.122 | 17 | 21.419 | +1,1% | 23.225 |
| 10 | 1. FC Union Berlin | 354.608 | 17 | 20.859 | +5,6% | 22.012 |
| 11 | Arminia Bielefeld | 297.567 | 17 | 17.504 | –0,2% | 25.138 |
| 12 | VfL Bochum | 287.558 | 17 | 16.915 | –5,1% | 27.600 |
| 13 | Karlsruher SC | 235.537 | 17 | 13.855 | –13,5% | 27.930 |
| 14 | 1. FC Heidenheim | 209.800 | 17 | 12.341 | –2,3% | 15.000 |
| 15 | Würzburger Kickers | 189.458 | 17 | 11.145 | +111,7% | 13.080 |
| 16 | SpVgg Greuther Fürth | 161.923 | 17 | 9.525 | –7,2% | 13.205 |
| 17 | Erzgebirge Aue | 146.000 | 17 | 8.588 | +3,6% | 10.000 |
| 18 | SV Sandhausen | 114.434 | 17 | 6.731 | +8,1% | 13.083 |
| Totaal | Totaal | 6.645.406 | 306 | 21.717 | +13,4% | 60.000 |

### VfB Stuttgart

Bijgaand een overzicht van de spelers van VfB Stuttgart, die in het seizoen 2016/17 onder leiding van de Oostenrijkse trainer-coach Hannes Wolf de titel opeisten in de 2. Bundesliga en zo rechtstreekse promotie afdwongen naar de 1. Bundesliga voor het seizoen 2017/18.
| Naam | Min. | Duels | B | | | | | | |
| Gentner, Christian Christian Gentner | 2932' | 34 | 33 | 1 | 5 | 6 | 3 | 0 | 0 |
| Insúa, Emiliano Emiliano Insúa | 3046' | 34 | 34 | 0 | 1 | 1 | 2 | 0 | 0 |
| Langerak, Mitchell Mitchell Langerak | 3060' | 34 | 34 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 |
| Terodde, Simon Simon Terodde | 2786' | 32 | 31 | 1 | 4 | 25 | 4 | 0 | 0 |
| Baumgartl, Timo Timo Baumgartl | 2610' | 29 | 29 | 0 | 0 | 1 | 2 | 0 | 1 |
| Zimmermann, Matthias Matthias Zimmermann | 1456' | 27 | 14 | 13 | 8 | 1 | 4 | 0 | 0 |
| Asano, Takuma Takuma Asano | 1679' | 26 | 21 | 5 | 14 | 4 | 0 | 0 | 0 |
| Maxim, Alexandru Alexandru Maxim | 1465' | 25 | 15 | 10 | 8 | 5 | 4 | 0 | 0 |
| Kamiński, Marcin Marcin Kamiński | 2021' | 23 | 23 | 0 | 0 | 1 | 1 | 1 | 0 |
| Özcan, Berkay Berkay Özcan | 1007' | 21 | 13 | 8 | 12 | 2 | 1 | 0 | 0 |
| Pavard, Benjamin Benjamin Pavard | 1700' | 21 | 18 | 3 | 0 | 1 | 4 | 0 | 0 |
| Mané, Carlos Carlos Mané | 1603' | 19 | 18 | 1 | 4 | 6 | 3 | 0 | 0 |
| Ginczek, Daniel Daniel Ginczek | 534' | 19 | 2 | 17 | 1 | 4 | 1 | 0 | 0 |
| Klein, Florian Florian Klein | 1115' | 19 | 11 | 8 | 2 | 1 | 3 | 0 | 0 |
| Großkreutz, Kevin Kevin Großkreutz | 1093' | 16 | 12 | 4 | 4 | 1 | 7 | 0 | 0 |
| Zimmer, Jean Jean Zimmer | 827' | 16 | 9 | 7 | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Grgic, Anto Anto Grgic | 799' | 14 | 8 | 6 | 4 | 0 | 1 | 0 | 0 |
| Brekalo, Josip Josip Brekalo | 587' | 11 | 7 | 4 | 6 | 1 | 0 | 0 | 0 |
| Green, Julian Julian Green | 484' | 10 | 7 | 3 | 6 | 1 | 0 | 0 | 0 |
| Hosogai, Hajime Hajime Hosogai | 599' | 10 | 8 | 2 | 3 | 0 | 2 | 0 | 0 |
| Šunjić, Toni Toni Šunjić | 856' | 10 | 10 | 0 | 1 | 2 | 3 | 0 | 0 |
| Ofori, Ebenezer Ebenezer Ofori | 526' | 9 | 8 | 1 | 8 | 0 | 1 | 0 | 0 |
| Werner, Tobias Tobias Werner | 266' | 6 | 3 | 3 | 3 | 0 | 2 | 0 | 0 |
| Tashchy, Borys Borys Tashchy | 183' | 5 | 1 | 4 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Sama, Stephen Stephen Sama | 331' | 4 | 4 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 |
| Heise, Philip Philip Heise | 46' | 1 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Grahl, Jens Jens Grahl | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Kliment, Jan Jan Kliment | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Soñora, Joel Joel Soñora | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Uphoff, Benjamin Benjamin Uphoff | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Onguéné, Jérôme Jérôme Onguéné | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Ristl, Mart Mart Ristl | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Sarpei, Hans Hans Sarpei | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Wanitzek, Marvin Marvin Wanitzek | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |