# Arseniet

In de chemie is een arseniet een chemische verbinding waarin het oxoanion arseniet, arseen met oxidatiegetal +3 gekoppeld aan zuurstof, voorkomt. Omdat er meerdere verbindingen zijn die aan deze beschrijving voldoen worden stoffen met het ${\ce {AsO3^{3-}}}$ ook vaak aangeduid als orthoarsenieten. In wetenschappelijke publicaties met betrekking tot grondwater is het gebruikelijk de term arseniet te gebruiken voor alle oplosbare arseen(III)-verbindingen. De IUPAC geeft de voorkeur aan de benaming arsenaat(III). Het anion ${\ce {AsO3^{3-}}}$, orthoarsenaat, wordt dan: trioxoarsenaat(III).
Orthoarseniet ${\ce {(AsO3^{3-})}}$ heeft in vergelijking met de overeenkomstige verbindingen van de lichtere groep 15 elementen een andere structuur: vergelijk deze met het nitriet-ion, ${\ce {NO2^{-}}}$, voor stikstof en de in oplossing meest stabiele vorm van het fosfiet-ion, ${\ce {HPO3^{2-}}}$ voor fosfor. Het waterstof-atoom is hier van zuurstof naar fosfor verschoven.
Zoals hierboven al aangegeven zijn er verschillende deeltjes die met de term "arseniet" aangeduid worden:
| ${\ce {AsO3^{3-}}}$ | : | ortho-arseniet, het anion van arsenigzuur met een pyramidale vorm. |
| ${\ce {AsO2^{-}}}$ | : | meta-arseniet, een polymeer keten-anion. |
| ${\ce {As2O5^{4-}}}$ | : | pyro-arseniet: ${\ce {[O2As-O-AsO2]^{4-}}}$ |
| ${\ce {As3O7^{5-}}}$ | : | een poly-arseniet: ${\ce {[O2As-O-As(O)-O-AsO2]^{5-}}}$ |
| ${\ce {As4O9^{6-}}}$ | : | een poly-arseniet: ${\ce {[O2As-O-(As(O)-O)2-AsO2]^{6-}}}$ |
| ${\ce {(As6O11^{4-})_{n}}}$ | : | een ander type polymeer anion |
In al deze ionen is de geometrie rond de arseen-atomen een trigonale pyramide, waarbij het vrije elektronenpaar de top van de pyramide vormt. Rond arseen treedt niet, zoals bij stikstof, inversie op.
Bekende voorbeelden van arsenieten zijn natriummeta-arseniet dat het polymere anion ${\ce {(AsO2)_{n}^{n-}}}$ bevat en zilverortho-arseniet ${\ce {(Ag3AsO3)}}$ waarin het trigonale ${\ce {AsO3^{3-}}}$ voorkomt.

## Synthese

Een aantal arsenieten kan verkregen worden uit waterige oplossingen van Arseen(III)oxide, bijvoorbeeld natriummeta-arseniet. Bij lage temperatuur kunnen ook waterstofzouten gemaakt worden: <che>Na2HAs4O8</chem> of hydraten: ${\ce {NaAsO2.4H2O}}$ of ${\ce {Na2AsO3.5H2O}}$ en ${\ce {Na5(HAsO3)(AsO3).12H2O}}$.

## Arseniet-mineralen

In een aantal mineralen komt het arseniet-ion voor :
| Naam | Formule | Opmerkingen |
| reineriet | ${\ce {Zn3(AsO3)3}}$ | |
| finnemaniet | ${\ce {Pb5Cl(AsO3)3}}$ | |
| paulmooreïet | ${\ce {Pb2As2O5}}$ | |
| stenhuggariet | ${\ce {CaFeSbAs2O7}}$ | het arseniet-ion is een polymeer anion |
| schneiderhöhniet | ${\ce {Fe^{II}Fe3^{III}(AsO3)(As2O5)2}}$ | |
| magnussoniet | ${\ce {Mn5(OH)(AsO3)3}}$ | |
| trippkeïet | ${\ce {CuAs2O4}}$ | |
| trigoniet | ${\ce {Pb3Mn(AsO3)2(HAsO3)}}$ | |
| tooeleïet | ${\ce {Fe6(AsO3)4(SO4)(OH)4.4H2O}}$ | |

## Arsenieten in het milieu

Arseen kan in het grondwater terechtkomen ten gevolge van het voorkomen ervan in diepere waterlagen of ten gevolge van mijnbouwactiviteiten. Arseen(III) kan op een aantal manieren uit water verwijderd worden: oxidatie met chloor geeft arseen(V)-verbindingen, die vervolgens door coagulatie met ijzer(III)sulfaat neergeslagen kunnen worden. Andere methoden worden gevormd door ionenwisseling en filtratie. Filtratie heeft echter het nadeel dat het alleen werkt als het arseen in de vorm van vaste deeltjes in het water aanwezig is, zijn ze in oplossing dan heeft filtreren geen zin.

## Toepassingen

Natriumarseniet worst toegepast in de water-gas-shift-reactie om koolstofdioxide af te vangen. In de vorm van Fowler's solution, voor het eerst in de 18e eeuw toegepast, werd ${\ce {As2O3}}$ als oplossing van kaliummeta-arseniet ${\ce {(KAsO2)}}$ genruikt ter bestrijding van trypanosomiasis. Tegenwoordig wordt ${\ce {As2O3}}$ toegepast in de behandeling van Acute promyelocytenleukemie (APL). Het precieze mechanisme voor de werking is (nog 2024) niet bekend, gedacht wordt aan het versnellen van de apoptose van kankercellen. Arseen(III)oxide leidt ook tot morfologische veranderingen en DNA-fragmentatie in in vitro modellen voor APL.
${\ce {As2O3}}$ geeft een interactie met retinzuur receptor alfa, (RARA), een belangrijk schakel-eiwit in het starten van de transcriptie van DNA naar eiwit, de ontwikkeling van cellen van het immuunsysteem en van apoptose.

## Bacteria en arseniet

Sommige soorten bacteria verkrijgen hun energie door het oxideren van hun voedselbron waarbij arsenaat tot arseniet wordt gereduceerd. De betroken enzymen staan bekend als arsenaat-reductases.
In 2008 werd een bacteriestam ontdekt met een versie van fotosynthese waarin arseniet als elektronendonor optreedt en arsenaten ontstaan (vergelijkbaar met de gewone fotosynthese, waarbij water als elektronendonor gebruikt wordt en zuurstof ontstaat). De onderzoekers veronderstellen dat historisch gezien deze fotosynthetiserende soorten het arsenaat aanmaakten waardoor de arsenaat-reducerende bacteriën konden bestaan.

## Giftigheid

In mensen blokkeert arseniet de werking van pyruvaatdehydrogenase (het PDH-complex) in de rreactie van pyruvaat met Acetyl-CoA. Arseniet bindt aan de SH-groepvan lipoamide waardoor de reactie niet kan plaatsvinden. Op vergelijkbare wijze wordt ook de reactie van α-ketoglutaarzuur naar barnsteenzuur geblokkeerd. Beide reacties maken deel uit van de citroenzuurcyclus. Blokkeren ervan leidt tot verstoring van de energieproductie in de cel.
* Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Arsenite op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
Externe link
* Case Studies in Environmental Medicine - Arsenic Toxicity
* Page at chemicalland21.com
Noten
* ↑ Dit punt is uit het Engelstalige artikel overgenomen waarin verwezen wordt naar arsenite. De mogelijkheid bestaat dat deze opmerking vooral betrekking heeft op de (Amerikaans) Engelse situatie
* 1 2 Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.). Butterworth-Heinemann. ISBN 978-0-08-037941-8.
* 1 2 3 Eigenlijk zijn deze vormen allemaal dezelfde: naarmate het aantal AsO$_2$-groepen groter wordt lijkt de over-all formule steeds meer op ${\ce {AsO2^{-}}}$ lijken. De lading neemt steeds met 1 toe voor elke groep.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 Carmalt, C.J, Norman, N.C. (1998). Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth. Blackie Academic and Professional, "Chapter 1: Arsenic, antimony and bismuth", 118–121. ISBN 07514-0389-X.
* ↑ Hamida, M. Ben, Wickleder, M. S. (2006). Die neuen Catena-Polyarsenite [As$_3$O$_7$]$^{5−}$ und [As$_4$O$_9$]$^{6−}$. Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie 632 (12–13): 2109. ISSN: 0044-2313. DOI: 10.1002/zaac.200670065.
* ↑ Sheldrick, W. S., Häusler, H.-J. (1987). Zur Kenntnis von Natriumarseniten im Dreistoffsystem Na$_2$O–As$_2$O$_3$–H$_2$O bei 6 °C. Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie 549 (6): 177–186. ISSN: 0044-2313. DOI: 10.1002/zaac.19875490618.
* ↑ Hawthorne, Frank C. "Schneiderhoehnite, ${\ce {Fe^{2+}Fe3^{3+}As5^{3+}O13}}$, a densely packed arsenite structure." The Canadian Mineralogist 23.4 (1985): 675–679.
* ↑ Morin, G., Rousse, G., Elkaim, E. (2007). Crystal structure of tooeleite, Fe$_6$(AsO$_3$)$_4$SO$_4$(OH)$_4$•4H$_2$O, a new iron arsenite oxyhydroxy-sulfate mineral relevant to acid mine drainage. American Mineralogist 92 (1): 193–197. ISSN: 0003-004X. DOI: 10.2138/am.2007.2361.
* ↑ EPA, United states Environmental Protection Agency, Report 815R00012, "Technologies and Costs for the Removal of Arsenic From Drinking Water", December 2000
* ↑ Managing Arsenic in the Environment: From Soil to Human Health, R. Naidu, Csiro Publishing, 2006, ISBN 978-0643068681
* ↑ (en) Arsenic trioxide (Trisenox, ATO). www.cancerresearchuk.org. Geraadpleegd op 16 augustus 2023.
* ↑ (en) EMA, Trisenox. European Medicines Agency (17 september 2018). Geraadpleegd op 16 augustus 2023.
* ↑ RARA retinoic acid receptor alpha [Homo sapiens (human) - Gene - NCBI]. www.ncbi.nlm.nih.gov. Geraadpleegd op 16 augustus 2023.
* ↑ "Arsenic-loving bacteria rewrite photosynthesis rules", Chemistry World, 15 August 2008