# Poesie friulane/Timps di guère/La gnòt di Nadàl

../Guère! ../Une sère IncludiIntestazione 11 dicembre 2018 75% Da definire
Poesie friulane Ercole Carletti 1920 CC BY-SA 3.0 GFDL Indice:Carletti - Poesie friulane.djvu //it.wikisource.org/w/index.php?title=Poesie_friulane/Timps_di_gu%C3%A8re/La_gn%C3%B2t_di_Nad%C3%A0l&oldid=- 20181211210949 //it.wikisource.org/w/index.php?title=Poesie_friulane/Timps_di_gu%C3%A8re/La_gn%C3%B2t_di_Nad%C3%A0l&oldid=- 20181211210949
La gnòt di Nadàl.
Un òm, jusle la sère di Nadàl, si çhatà besól su di une strade, strac muàit di çhaminà. Travajâd e scunîd, biàd òm, piardûd pe basse, piardûd te gnòt, a tast al va indenànt, e al passe
çHamps e prâds, e al intive, sçhavazzànd çiarts selèts, une viùzze, e pò une crosère, e in mièz de crosère une ancòne, sbridinade, ma buìne par pògnisi, finmài al sclarì de matine. E al jèntie. E ’i pâr, jentrànd, di barlumà fra il scur un gran Signór, che ’i slungie i braz, di cuìntri il mur. Il pùar òm s’inzenògle; ma, inzenoglâd apène, al còle jù, di siùm; e distirànd la schène si comède a la miéj sul sçhalìn dal altàr, a polsà, ingrisignîd e strènt tal sò tabàr. E al siàre i vói.... Intant, par dute la campagne, o che il vint al scivile tai giàtui, o che si lagne un ucelàt sui pói, o ch’al sbrisse uicànd te çise un martorèl, o che cìule di cuànd in cuànd une ziràndule, d insòmp cuàlchi torate, o che batin — dan... dan... dan... — traviàrs de nulate òris, òris di file, cui sa mai d’indulà... L’om si sgrisule, e al scólte, ne al si pò cujetà.
Scuàsi al è impisulîd, che us dòi tré sclòps insième lu dismóvin di bòt: bum! bum! L’ancòne ’e trème e ribòmbe di lung. De bande dal Lusìnz al tarlupe e al brunlule; e lajù, sui cunfìns de marine di Grào, un lusór al s’impìje tanche di une fornâs, e un raj di lûs al spìje in te fumate. L’òm al si sçhasse di orór, dapîd l’altàr e al dame disperâd: "Oh Signór, oh vó Signór judàimi!" e çavariànd di fiére e sanglotànd al sbat il çhâv cuìntri la piére.
Al jère vignûd jù légri dal sò paîs sòt lis fiéstis, cun t’un par di çhartis di dîs cusidis tal gilè, par viódilu, magari di sfrôs, e saludalu un minûd. Lui, il pari,
al sa ben che lassù stessère, a mûd di ògn’an, la famèe toratòr dal çòc (lassù, lontàn, la név ’e à zà cuviàrt il bòsc e la tavièle) 'e sta a spietà che sunin madìns. Ma nol fevèle nissùn: il nóno al pènse, tal çhadreòn; i fruts 'e sòn çidìns; la nine ’e sgarfe cui dedùts te çiise, e tràj fui lis buèris, une a une; e la mari, fiçhand i vói tal scur di lune pe baiconète, ’e dìs: "A chèst’òre jò cród che sòn insième!" E alòre la famèe ju viód insième, in cuàlchi lug, ju viód su cuàlchi bançhe di ostarie, sintâds di frònt, cujèts, che nançhe lór no fevèlin gran, sól che si çhalin fìs e s’intìndin cussi.... Ma in un flâd al sparìs il cuàdri, e sòt la nape no rèste che la flame a slusignà, e i curs a filà...
Lui al clame,
al clame disperâd: "Oh Piéri, oh mio fijòn benedèt, oh speranze de vite mé, oh bòn, oh bièl, ti vèssio jò, oh ti vèssio jò mai cun chèstis mans mitûd te casse! oh scólte il pai, ninìn, ch’al è vignûd a çhatati! ma sint, che jò no tórni plui a çhase! ma rispuìnd, Pieri, Pieri!!" Il Signor al si plèe parsore dal òm crussiâd; e l’òm nol à nuje di póre, par inçhànt; e al s’insègne: in nòm dal Pari, Fì, Spìritu sant, al prèe di vé pâs, di durmì.
E al duàr. Ma pur durmind, al s’incuàrz che pe grande gnòt no jé pâs. Di dònge, di lontàn, d’ògni bande, l’àjar ’i puàrte un lung lementassi, un cridà scaturîd, un vajì, un bramà, un implorà... Sul cil spavid intant passe l’òmbre de Guère, alte, disgiavelade: sièt çhavài a carière
striscinin la só uàrzine tremènde, fra il clamór e il rebèl. L'Òmbre 'e passe sul çhar, e il gran versór al sglòve, al sònçhe, al ròmp, al smóv, al svièrse, al sdrume il mònd invidrignîd. E sang, sang rûd al fume dai agàrs...
Èco, usgnòt, daspò mil e nuvcènt e cuìndis agn, in mièz dal dolór, dal spavènt, al sucêd il meracul. O sul fèn di une stale, o fra i pezzòts in une sufite, o in un sotsçhale, o in un gran camaròn di ospedàl, o sul pàs di une puàrte siarade, in cuàlchi andròne, al nàs al nàs un'altre vólte! Ma plui pùar, ma plui meschìn. Dal paradîs vègnin jù viàrs di lui tançh àgnui, a paralu dal frêd, e duçh in zir 'e çhantin une nine nane, che jé un suspìr di amór. La stèle 'e slûs, e semèe une róse di fug bampànt, besòle tal scur, maraveóse.
Le viódin i pastórs de Scriture, ma istès no bandònin il clip de casère; ne i rès d’Oriènt si vóltin, ne jèscin dai lór çhisçhéi par invijàssi in file, crofâds sóre i caméi, daùr i ràis d’arìnt che sflamìjin fra il nûl... Ma i ùmign che no àn rèquie di passiòn o di dûl, e che còntin ògni òre al ribati de stèsse pène, di dì e di gnòt, ’e si jèvin in prèsse par chasài e par vilis e par citâds, e van, c van, e còme ufiàrte ’e puàrtin duçh in man la lór tribulaziòn: "Oh Signór di speranze e di misericòrdie, oh ùniche fidanze nòstre, uardàinus! Vó, che sés l’ajud e sés il braz che nus sostèn di çhadé sòt il pês de néstre crôs, uardàinus! Oh vó, stèle impijade sul pònt dal uragàn, se nus manche la strade di sòt i plds, uardàinus! De misèrie e dal frêd che vés scielzúd par scune, bambìn Gesù viodéd il dolór des creaturis, che nuje no’ consòle plui cajù, e viodéd, viodéd la néstre pròle
muàrte par duçh i çhamps! Di chèst orènd insiùm liberàinus e fàid che nus svèj il barlùm da l’albe! Ma se un siùm nol è; se sól al règne l’Anticrìst sçhadenâd fra i ùmign, e ur insègne dòme l’òdi e la strage; se pur il Nimì antìg nus sta parsóre còme la spade dal çhastìg; - oh par la flór dal nòstri sang spandûd su di chèste tiàre, par chèl che vin patid e che nus rèste di patì, par lis làgrimis dai pìzzui che no san, par l’angòsse des maris che ur spàsime tal flanc un’altre vite grame, — oh Signór di justizie judicàid la supiàrbie, il furór, la malizie che nus àn puartâd ca! De ruvine che a plèn sin çhapâds sot, salvàid la semènze dal bèn tal mònd! oh fàid Signór, che la semènze sante si nudrissi di tant sacrifizi, di tante passiòn, par duçh i sècui! fàid che germòj tal fóns dai curs, e che fiorissi fra lis generazións, in eterno! Noàltris, ’e puartarìn la çhamec dal mal, fin che condûs la nòstre sòrte. Amen!"
"Amen!" al dis il pari in siùm, dapíd l’altàr, involuzzàd tal sò gaban; e intant ch’al duàr rumijànd la só pène, al cognòs il mistèri dal cur, che mai nol tiche un tic, che ançhe nol spèri.
Chèst al è sucedûd la sère di Nadàl.
Zenàr 1916.