# Baldus/Liber primus

../ ../Liber secundus IncludiIntestazione 15 maggio 2022 75% Da definire
Baldus Teofilo Folengo CC BY-SA 3.0 GFDL Indice:Folengo - Maccheronee, vol 1, 1911 - BEIC 1819471.djvu //it.wikisource.org/w/index.php?title=Baldus/Liber_primus&oldid=- 20220515161108 //it.wikisource.org/w/index.php?title=Baldus/Liber_primus&oldid=- 20220515161108
LIBER PRIMUS
Phantasia mihi plus quam phantastica venit historiam Baldi grassis cantare Camoenis. Altisonam cuius phamam, nomenque gaiardum terra tremat, baratrumque metu sibi cagat adossum. 5Sed prius altorium vestrum chiamare bisognat, o macaronaeam Musae quae funditis artem. An poterit passare maris mea gundola scoios, quam recomandatam non vester aiuttus habebit? Non mihi Melpomene, mihi non menchiona Thalia, 10non Phoebus grattans chitarrinum carmina dictent; panzae namque meae quando ventralia penso, non facit ad nostram Parnassi chiacchiara pivam. Pancificae tantum Musae, doctaeque sorellae, Gosa, Comina, Striax, Mafelinaque, Togna, Pedrala, 15imboccare suum veniant macarone poëtam, dentque polentarum vel quinque vel octo cadinos. Hae sunt divae illae grassae, nymphaeque colantes, albergum quarum, regio, propriusque terenus clauditur in quodam mundi cantone remosso, 20quem spagnolorum nondum garavella catavit. Grandis ibi ad scarpas lunae montagna levatur, quam smisurato si quis paragonat Olympo collinam potius quam montem dicat Olympum. Non ibi caucaseae cornae, non schena Marocchi, 25non solpharinos spudans mons Aetna brusores, Bergama non petras cavat hinc montagna rodondas, quas pirlare vides blavam masinante molino:
at nos de tenero, de duro, deque mezano formaio factas illinc passavimus Alpes. 30Credite, quod giuro, neque solam dire bosiam possem, per quantos abscondit terra tesoros: illic ad bassum currunt cava flumina brodae, quae lagum suppae generant, pelagumque guacetti. Hic de materia tortarum mille videntur 35ire redire rates, barchae, grippique ladini, in quibus exercent lazzos et retia Musae, retia salsizzis, vitulique cusita busecchis, piscantes gnoccos, fritolas, gialdasque tomaclas. Res tamen obscura est, quando lagus ille travaiat, 40turbatisque undis coeli solaria bagnat. Non tantum menas, lacus o de Garda, bagordum, quando cridant venti circum casamenta Catulli. Sunt ibi costerae freschi, tenerique botiri in quibus ad nubes fumant caldaria centum, 45plena casoncellis, macaronibus atque foiadis. Ipsae habitant Nymphae super alti montis aguzzum, formaiumque tridant gratarolibus usque foratis. Sollicitant altrae teneros componere gnoccos, qui per formaium rigolant infrotta tridatum, 50seque revoltantes de zuffo montis abassum deventant veluti grosso ventramine buttae. O quantum largas opus est slargare ganassas, quando velis tanto ventronem pascere gnocco! Squarzantes aliae pastam, cinquanta lavezzos 55pampardis videas, grassisque implere lasagnis. Atque altrae, nimio dum brontolat igne padella, stizzones dabanda tirant, sofiantque dedentrum, namque fogo multo saltat brodus extra pignattam. Tandem quaeque suam tendunt compire menestram, 60unde videre datur fumantes mille caminos, milleque barbottant caldaria picca cadenis. Hic macaronescam pescavi primior artem, hic me pancificum fecit Mafelina poëtam.
Est locus in Franza, iuxta confinia Spagnae, 65Montalbanus habet nomen phamamque per orbem. Non urbs, non villa est, verum fortissima rocca, quae saxi vivi tribus est cerchiata murais; tam bombardarum stimat haec batimenta crepantum, quam stimat aut asinus moscas, aut vacca tavanos, 70qui multis giornis, quae multis plena sit annis. Stat super excelsum montagnae condita dossum, ad quem barbutae nequeunt ascendere caprae. Hanc altris tenuit voltis dux ille Rinaldus, ille paladinus Franzae, domitorque Maganzae, 75cuginus Sguerzi, franchissima lanza per orbem, qui septem centos banditos semper habebat, atque suis spesiis rocca pascebat in illa. Ipsius a razza post longos temporis annos exiit armipotens vir magnae Guido prodezzae: 80Guido valorosus, quo non generosior alter, aut pace aut guerris opus esset fundere robbam. Rex illum Franzae tenuit super omnia charum, ficcatumque suo costato semper habebat. Cuius ob egregiam formam, visumque galantum, 85capta fuit lazzo, dardosque recepit Amoris bastardi Veneris, francorum filia regis, quam Baldovinam pater ipse et Franza vocabat. Non erat in cunctis leggiadrior altra paësis, sola patri, matura viro, gratissima regno, 90quam non mortali generatam stirpe putabant sed magis angelicam iurabant esse figuram. Altera Pallas erat sensu, Venus altera vultu, splendida donatrix, accommoda, larga vasallis, sed tanto brasata sui tamen igne Guidonis, 95quod nunquam potuit minimam accattare quietem; ast erat ignarus tam caldi Guido furoris, et sine suspetto schenam voltabat amori, deque suo beffas semper sibi fecerat arcu. Interea pulchram giostram, similemque bagordo,
100rex in campagna fieri commandat aperta. Bandus it attornum, lontanam phama brigatam chiamat et hanc frifolo fert omnibus ore novellam. Smesiat hirlandos, scocesos, atque britannos, deque Picardia multos, multosque baveros. 105Passat in Italiam, ligures avisat, et omnes insubres, et quos regio lombarda ragunat. Regniculi veniunt, toscani, gensque Romagnae, utraque Marca, umbri, romani, Puia, Labruzzum. Phama tirat cunctos, invitat phama gaiardos, 110oreque trombisono per mundum portat avisum: quod statuebatur bellissima giostra Pariso. Iste Parisus enim locus est, ubi sedia regis franzosi drizzata gerit per climata vantum non urbes habuisse pares ab origine Nini. 115Est chiarus libris, at multo chiarior armis. Gens ubi vel spadam menat, vel disputat utrum. Pars studiat Baccho, pars Marti, parsque Thomaso. Ergo quisque suam cupit hic mostrare prodezzam, gensque super cossas positis iam lancibus ibat. 120Ibat ad ingentem diversa ex parte Parisum, omnibus et bandis squadratim folla cavalcat. Apparent variae, velut est usanza, livreae, aut velut insegnat seu passio, sive legrezza. Mille marangones super amplam ligna piazzam 125tampellant, chioccant, fabricantque insemma stecatum. Trabacolas alzant ubi possit giostra videri. Iam vexilla super turres hastata volazzant, banderasque vagas super alta palatia ficcant, quisque suum drizzat pavionem, quisque trabaccam, 130undique sollicitant, contradas undique spazzant, undique tela parant faciuntque ferare cavallos. Morbezant, saltant, cifolos ac timpana chioccant, campanasque sonant in campanilibus altis. Nocte, die portas tenet ipse Parisus apertas 135per quas continuans gensdarmae copia passat.
Tandem conveniunt omnes in tempore poco. Tota parisinos albergat Franza per agros. Immo todescorum populi, Spagnaeque brigata cuncta ruit, nec non italorum schiatta meorum. 140Nunquam tanta potest mundo simul esse canaia, quanta baronorum tenuit gens clara Parisum, et maraveia fuit tantos guardare cavallos: pallazzos implent, stallas, sporcasque tavernas, ad tavolam guazzant, squaquarant, faciuntque pelizzas, 145monzoiamque cridant, martellant, arma parecchiant. Baldovina sui propter Guidonis amorem giornadam expectat, veluti sinagoga Mesiam. Cernere namque virum quantum bene conterat hastas optat, et arzones ut mandet mille vodatos. 150Ipsa, puellari circum stipante brigata, nec non matronis centum centumque duchessis, altum ad balconem doro vestita brocato apparet mediis spalleribus atque tapetis. Omnis in illius vultum se vista piantat, 155quem lacti et vino similatum nulla biacca, nullus adumbrabat falso rossore belettus. Ut nitidas inter stellas Diana coruscat, sic inter bellas comparuit illa putinas; per largum piazzae rutilantes gyrat ocellos, 160si charum possit Guidonem cernere casu. Protinus ante illam volitans fraschetta Cupido ecce representat quem vult meschina baronem: ille venit, grossum montatus supra cavallum, nec mancus paret de forzis patre Rinaldo. 165Quattuor ille facit, qua volgit redina, balzos villanus Spagnae, coelumque imbrattat arenis, ireque tres chioppas de calzis lassat in altum. Huic mantellus erat nigrior carbone stuato, piccola testa breves volteggiat semper orecchias, 170frontis et in medio facit illum stella galantum, dente briam morsumque simul spumante biassat,
atque tenet nares boffando semper apertas. Pectora mostazzo pulsat, scurtatur in uno groppetto, spatioque poco se totus adunat, 175ac si per gucchiae vellet passare foramen. Balzanus tribus est pedibus, curtissimus inter cossas fert caudam trepidans, cui tunda culatta est. Ad modicum currit, galloppat, statque ritegnum. Spallezat gradiens, gambasque bravosus inaspat. 180Fornimenta illi radiant tota aurea sellae, aurum sunt staffae, aurum testera, moraiae, aurum sunt fibiae per avantum, perque dedetrum. Baldovina stupet, coquitur, velut ignis avampat, infelix oculos sensusque inficcat in illum. 185Laudat amorosam fazzam, andamentaque bella, moieramque viro se tanto iungere bramat. Ille propinquabat tandem, centumque staferos ante habet, e raso covertos eque veluto. Iamque alzans vistam madamas voce salutat, 190et Baldovinam simul improvistus adocchiat, atque incontratis occhis utrinque fogatis in trapolam cascat, scoccante Cupidine frizzam: cui tandem scaccus datus est ex tempore mattus. Hinc storditus abit, propriique ad tecta palazzi 195tornat, et o quantam fert secum pectore doiam! Smontat equum, cameramque intrat, lectoque butatur, bisque quaterque manu sibi stesso pectora chioccat, voceque planina lamentat talia dicens: — Deh quo, squerze puer, guidas? deh quanta ruinae 200damna parecchiantur capiti minitantia nostro? Infelix Guido, puer en tibi robbat honorem, quantum per giostras te acquistasse palesum est; teque bufalazzum per nares ille tirabit. Scilicet hinc sperem victor modo rumpere lanzas, 205atque veramenter tot fortes vincere Martes, qui poltronitus putto sic vincor ab orbo. Ah miser, hanc foggiam brusoris amorza priusquam
ardeat, ut fornax omni mancante reparo, quem non brentarum stuvet milionus aquarum. 210Non tua schiatta quidem tanta est, cui filia regis unica vel picoli migolinam praestet amoris. Heu quae nam fazza est, heu qua me fronte ferivit! heu quibus orbavit novus hic basiliscus ochiadis! non mea, sed tota est ea nimphae culpa galantae: 215debebat voltare occhios parte altra ribaldos. Nonne ribaldelli merito appellantur ocelli, sassinare hominem qui sic ad strada tapinum ardiscunt, plenumque retro lassare feritis? Hactenus indarnum mea contra pectora dardos 220ammollavit Amor, cordamque tiravit et arcum. Sed modo se accorgens, quia nil puntura forabat pectus azalinum, tam saldum contra puellas, quam salda est contra colubrinas rocca Milani, de pharetra mortis ferrum mortale cavavit, 225meque saettato portam retrovavit apertam, et mentis rapta est libertas tota diablo. Nonne diavol Amor? nonne octo mille diavoi, qui savios homines per tot facit ire pacias? Nil fuit ad tantam nostra haec pancera feritam, 230saepe licet steterit schioppetti salda balottae; si pro contrasto montagnas Iuppiter illas, quas unam posuit super altram zurma gigantum, plantasset, demens oleum gittasset et opram. Talia dum pazzo cavalerius ore vanezat, 235incipit armorum strepitus, tararanque tubarum, namque ubi gens d’armae grossos pransere bocones armatae saltant, quia tandem giostra comenzat. Trombettae tararan frifolant, animantque gaiardos. In stroppa nequeunt raspantes stare cavalli, 240sbalanzant, nitrunt, sabiamque ad sydera mandant. Pro tamburorum pom pom farironque tubarum, vix homines possunt sibi respondere cridando. Iamque ruunt, positis in resta denique lancis,
et centum sellae primo vodantur asaltu. 245Millibus hastarum feriuntur sydera pezzis, unde cridor sonitans animantum pectora stigat. Cernere delectat regem spectacula tanta, giostraque successu procedere coepit alegro. Ille inter claros stabat guardare bagordum, 250cui toga de petris pretiosis texta relucet, cui petenata doram gestat caviata coronam. Solus Guido iacet, solus solettus a casam, buttatus lecto giostrat se contra medemum. Senserat echisonas pulsata per aëra voces, 255unde stat insanus, dubiaque in mente vanezat: nunc vult ire, vocans se stessum saepe codardum, nunc non ire gratando caput, capitisque travaios. Dumque sub et supra cordis pensiria buttat, en Sinibaldus adest, quo non sibi charior alter, 260in lectumque trovat compagnum stare malatum. — Quid facis? — inquit, — ola, cur fles? o cosa novella! Guido, quid insolitam prodis mihi fronte gramezzam? me tibi rex mandat, bramosus noscere causam, cur sic indusias, cur non giostrare videris; 265cuncti te chiamant, te invitant, teque precantur, ad giostramque vocant, quae nil te absente galanta est, goffaque per mundum sine te reputabitur olim. Singultas ne etiam? poterisne tacere casonem tantarum, quas te video cruciare, doiarum? 270scis quid apud regem possim, quam stimer ab illo; ergo si apud regem credis me posse coellum, quis tam sufficiens, ut ego, te solvere poenis? — Guido suspirans occhiadam volgit amico, atque facit veluti qui spandere stentat orinam, 275nam quando aut cruciat vesighae petra budellum, aut quando nequeunt pissari grana renellae, confortat se se medico veniente pochettum. — O me — ait, — o prava super omnes sorte gitatum huc illuc miserum, nec adhuc fortuna satolla est! —
280Sic cridat, et fido Sinibaldo cuncta palesat, dumque palesat agit centum de fronte colores, unde trahit rappas Sinibaldi fazza stupentis, ut maraveia solet, statque horam, nilque favellat. Vox tamen ut potuit tandem pulmone cavari, 285parlavit, tantamque illum streppare studebat extra bizarriam, rationis multa recordans. Verba prius formabat, ei monstrantia drittam atque viam tortam, centumque pericula vitae; transit ad exemplos dapossa mille notandos, 290bastantesque animam crudi tenerire Neronis. Mortaro sed pistat aquam Sinibaldus in uno, atque super ghiazzam scribit sub Apolline caldo. — Deh, fratelle — inquit, — ne te ne temet amazza, ne scavezza tibi gambas, ne spezza colengum. 295Est ubi tanta tui virtus? ubi phama gaiardi? est ubi grandilitas animi, qua diceris orbe campio iustitiae, lux guerrae, targa rasonis? Vis ne uno puncto totantas perdere cosas, quotantas nunquam acquistavit gloria Carli? 300quippe governares totum maturiter orbem, et pateris quod te femnicula sola governet? o quam sporca tuo fitur vergogna decoro! lassa, precor, doiam hanc, proprioque retorna sapero; dum nova plaga tumet, ferro est taianda rasonis. 305Ante oculos habeas miserae brusamina Troiae, quae gregorum adeo mansit sfondrata batais, cernere quod mezzum potuisset nemo quadrellum. An ne cavallazzus fuit huius causa ruinae, in cuius buso Capeletti ventre latebant? 310absit, at unius frons lassivetta putanae, ad cuius paniam caprarius ille cinoedus, ille Parisettus, gambas pegolatus et alas, ut solet osellus pegolarier arte civettae, tam bellam fecit provam bellamque fusaram 315ut derdana sui fuerit tempesta paësi.
Talibus urgebat socium Sinibaldus avisis, quando sotintravit rutilis ficcatus in armis alter Guidonis compagnus, nomine Francus, cui quoque rex iussit, videat quae indusia tanta. 320Tunc potuit lecto vergogna levare baronem. In pede saltatus vocat arma, feruntque famigli, arma ferunt, inquam, celeres armantque patronum. Inde sopravestis sbarrato picta leone ponitur, et longo rutilans celata penazzo. 325Stat super elmettum vecchiettus more cimeri, qui docet hunc mottum digito monstrante notatum: — Tempore nil currit velocius, annus ab hora quid differt? Infans cum nascitur ecce senescit. — Tunc super ingentem corserum balzat in armis, 330nervosamque rapit virdo de robore lanzam. Desdegnatus equi toccat sperone galonos, seque repraesentans ubi lanzas guerra fracassat, qua Baldovina est primam lanzavit ochiadam, unde cupidineos plus ancum ingurgitat ignes, 335utque illi placeat forzam quadruplicat illam, qua massella asini stravit tot millia Sanson. Stringit equum, raptimque volat, sbarramque trapassat, stansque pochettinum giostrae mirare travaium mollat item redenas, firmatque ad pectora lanzam, 340polverulentus iter tridis confundit arenis, atque volans cursu facit omne tremare terenum. Ad primum fecit plantas ostendere coelo, post quem buttavit curvo de arzone secundum. Tertius it zosum, sabiamque culamine stampat. 345Quartus se accordans cum altris descendit abassum. Invidiosus erat quintus, strammazzat et ipse. Sextus equester erat, quem misit Guido pedestrem. Septimus in duro posuit sabione culattas. Repperit octavus se iam smontasse cavallo. 350Nonus bardellam gambis vodavit apertis. Sol risit quando decimo calcanea vidit.
Mox alios buttat numero seguitante per orden, deque sua memorat giostrando saepe madamma, quolibet hanc colpo summissa voce domandat. 355Rex piat ingentem, viso Guidone, stuporem, atque ait: — Est Guido, francesae gloria gentis. Quam bene nostrorum meritos praesentat avorum, scilicet Orlandi magni, fortisque Rinaldi! non dubium palmam giostrae portabit acasam. — 360Baldovina etiam damisellis volta loquebat: — Ni fallor, Guido est, ille ingens barro gaiardus, praecipitat sellis qui tam gaiarditer altros. O quam ille valens, o quam bene dirrigit hastam! cernitis ut velox corseri voltet habenas, 365quaque legiadria det bottas semper in elmos! — Talia finierat nec dum bocca illa, biancas ostendens risu perlas rubeosque coralos, ecce repentinus trombarum clangor orecchias percutit, ut fitur cum giostrae terminus instat. 370Restitit in medio sol solus Guido stecato, qui victor guardat circum sembiante superbo. Non tamen est victor totus, sed victus amore fert bogas pedibus, collo, manibusque manettas. Rex it eum contra, omni compagnante senatu, 375quem Guido ut vidit corsero sbalzat ab alto, viseramque alzans, faciem sudore colantem detegit, et regis basat de more ginocchium. Rex illum faciens iterum montare cavallum, ipse met e digito pretiosum cazzat anellum, 380cuius in auro ingens rutilat ceu stella rubinus, Guidonemque illi victorem praemiat ut qui forsan erit propriam dignus sposare fiolam. Non tamen id pensat: sunt at praeludia nozzae, nozzae infelicis quam brutta ruina sequetur. 385Guido manum porgens bassata fronte recepit pulchra quidem, sed digna suis ea dona fadighis; dumque piat, curvus regis basat illico dextram.
Tunc sublime petunt coetu comitante palazzum, semper trombettis pifarisque sonantibus ante. 390Sol maris interea stancus se tuffat in undas, lassaratque suo pregnam lusore sorellam. Ponitur in puncto regalis coena debottum, quaque coquinales strepitescunt mille facendae, fumentosa patet muris portazza bisuntis, 395limina cui sporco semper brottamine gozzant. Intus arostiti, lessique tirantur odores ad nasum, per quos sat aguzzat voia talentum. Sunt ibi plus centum sguatari sub lege cogorum, pars legnam portat, pars mozzat, parsque ministrat 400sub calidis bronzis, caldaribus atque frisoris. Qui porcum scannat, qui slongat colla polastris, qui cavat e panza trippas, dum scortigat alter, qui mortos dispennat aqua buliente capones, quique vedellinas testas cum pelle cosinat, 405qui porcellettos vix porcae ventre racoltos unum post alium ficchis culamine nasis inspedat, nec non cavecchio inlardat aguzzo. Gambo lecatoriae cocus illic praesidet arti, dans operam studioque gulae, bibiaeque palati. 410Huic uni cura est doctis arguire cadreghis, et dare praeceptum parasitis omne coquinae, interdumque super schenas menare canellam pistonemque iadae sguataris unctisque regazzis. Est qui copertos redeselli veste figatos 415voltat in argutis lardo cridante padellis. Est qui mordenti zeladiam gingere spargit, imponitque illi peverum dulcemque canellam. Unus anedrottos gialdo brottamine guazzat, moreque spagnolo teneras dat supra foiadas, 420unus de speto mira tirat arte fasanos, quos prius assaggiat digitis an rite coquuntur. Quinque masinantes petrae, gremiique molarum, non requiant rapidis gyris andare datornum:
manduleus sapor hic, peverataque salsa colatur. 425Pars cavat e furno grassa de carne guacettum, pistaque de venetis striccat cynamoma sachettis. Lixatos alius trat de caldare capones, quos positos magni largo ventrone cadini spargit aquae roseae guttis et zuccare trido, 430hisque super mittit caricum brasamine testum. Sed quid ego his longis pario fastidia zancis? coena parecchiatur qua morti surgere possent, cumque suis cassis ad culum linquere foppas. Interea crudis mensas coctisque salattis 435en centum famuli caricant, centumque pagetti. Corpora medesimo portant vestita colore, scilicet angleso panno, velut aër, azurro, unde bianchezant per azurras lilia vestes. Ante, retro, et fianchis stringantur more todesco, 440ut male comprendas ubi commissura ziponi. Inchinos faciunt reverentos arte galanta, volantes praesti gambas huc semper et illuc. Rex prior accubuit, tavolae loca prima tenendo inque caput mensae broccato fulsit in auro; 445ad dextram regina manum veneranda sedebat, ad levam Guido sic rege iubente, sed ipsa Baldovina furens, puero quae ducitur orbo, orba ruit praeceps, nec macchiam curat honoris, iniussa et celerans Guidoni sedit apressum, 450atque foco iunxit legnam meschina brusanti. Maxima tum seguitat longo ordine squadra baronum; quisque famatus erat cupidusque menare ganassas, fecerat ipse labor giostrae smaltire budellas. Cuncta super tavolam portant miro ordine paggi, 455suscalchi magnos incedunt ante piattos, apponuntque illos taciti, tacitosque regazzos ire iubent, veluti bella est usanza fameiae quae servit regi in coenis magnisque maestris. Ergo nihil parlant, nisi sit parlare bisognus,
460immo aliis rebus nemo strepitescit agendis, ni dent suscalchi paggis quandoque bufettos, dentque traversatis canibus gattisque pedadas. Trenta taiatores non cessant rumpere carnes, dismembrare ochas, vitulos, gialdosque capones, 465furcinulas ficcant in zalcizzonibus, atque smenuzzant rotulas gladio taliante frequentes. Saepe bonos tamen hi robbant taliando bocones, atque caponorum pro se culamina servant. Persuttos huc terra suos Labruzza recarat, 470huc ve supressadas Napoli gentilis et offas Millanus croceas et quae salcizza bibones cogit franzosos crebras vacuare botecchias. Post mangiamentum lexi, succedere mandant suscalchi rostum, pernas, summata, fasanos, 475caprettos, lepores et quidquid cazza rapinat, quidquid falconus, quidquid sparaverus adungiat, quidquid sbudellat branchis astorrus aguzzis. His mandolarum niveos iunxere sapores, nec dapibus viridi mancavit salsa colore, 480nec sugus cedri, nec acerbi musta naranci, nec quae per nasum mittit mostarda senapram. Ex amito demum tortae venere novello, et quas componunt vaccarum lacte soladas, et quod mangiamen patres dixere biancum. 485Mox tortellorum varia de sorte cadini, candidus occultat quos zuccarus atque canella. Post epulas grassas, quibus usque ad guttura plenae stant panzae, et zonas opus est lentare fianchis, ad suscalcorum minimi signalia motti, 490prestiter a famulis de mensa pacchia levatur. Succedit tazzarum ingens tunc copia longo ordine, quae argento et gemmis fabricantur et auro. Haec diversa ferunt confecta, decentia reges, mensa quibus largo fluxu caricata pigatur. 495Morsellata, anices, pignoli, marzaque panis
adsunt, et centum confectio facta batais. Gratior his cunctis tandem venit ostrica magnis vasibus effumans, cuncti cui gloria vini malvasia datur, patrum non absque savero, 500qui dixere: — Ignem sic sic morzarier igne. — Non ibi mancarunt quos striccat Somma racemi, Somma decus Napolis, sed magnae crapula Romae. Orphana montagna haec, sic vinum nomine gregum parturit, ut faciat per tressum andare brigatam. 505Mangiaguerra simul, simul et vernaccia Voltae affuit et qua se bressana celatica vantat. Hic quoque vigna locum Modenae tribiana secundum haud tenuit, nec non grassis perosina todeschis moscatella caput centum implevere chimaeris. 510Hic mancum, Cesenna, tuae vindemia vallis abfuit et dulces quas Corsia pissat orinae. Tanta haec et plura his avantezata fiaschis vina redundabant, cunctis meliora bevandis. Iamque comenzarant, fumo ascendente berettas, 515sat male compositis briliam allentare parolis. Auditur quoscumque loqui, nullosque tacere. Hic zancae, chiachiarae, baiae, hic mille fusarae, nullam prorsus habent redinam nullamque cavezzam, ut solitum fieri post longae pocula coenae. 520Hic cuncti genus est, ut diximus ante, paësi, propterea varias eructant vina parolas, ut tercentiloquas turris babelica linguas non magis audierit, cum coelo andare parabat. Hic itali Gallos similant, Gallique todescos, 525tanta est materies devina, et forma botazzi. Post ea cantores accedunt ante parecchi, cantores quos terra parit fiamenga valentos: hi simul erumpunt voces post vina trementes, quas facilis tridat saldo cum pectore gorga. 530Hae subito variis posuere silentia follis, omnia cheta manent, nec pes, nec scragna, nec altrum
trarumpit tam dulce quidem solamen orecchiae. Inde sonatores cifolorum quinque periti iam partes egere suas, tum denique magno 535cum strepitu pifari surgunt, et cantibus altis per totum se se faciunt sentire Parisum, quos pifarizantes videas gonfiare ganassas, nec largos unquam stoppando fallere busos: discorrunt digitis huc illuc pectore saldo, 540tamque minutatim frifolatur musica linguis, quod linguas ut erant octo cinquanta putares. His Baldovinae pectus fornacibus ardet, nec minus internis rostitur Guido budellis; quos vivandarum variarum sumptio, quosve 545beccheri et cyathi, Venus unde Cupidoque regnat, quos, epulas inter, cantus, dulcesque lautti, arpicorda, lyrae, diversaque musica, lazzis attrapolant, brusantque intus, spoiantque rasone. Victor Amor centum pharetras vacuarat in illos, 550ut pars nulla suis in carnibus amplius esset, qua dardos manigoldus Amor slanzare valeret. Iamque comenzabat modico spuntare lusoro stella Diana super roseum montata barozzum. Cantores, pifari, danzae, ballique fugaces 555heu fugiunt nunquam retro tornantibus horis. Itur dormitum: sat plausum, satque cridatum est, suntque datae vestes buffonibus, aula vodatur, quisque suam repetit seu stufam, sive tavernam, in praedamque nigro traduntur corpora somno. 560Solus Guido furens, tamquam picigata tavano vacca, ruit, drittumque nequit retinere caminum. Heu quia troppus amor savios mattescere cogit! ecquis erit tanti qui hunc prendere possit osellum? cui paniae nullae, cui trappola nulla repugnat. 565Caesar erat tam bravus homo, qui subdidit orbem, at mulier scanfarda illum subiecit amori. Alcides, validis qui spallis more pilastri
cascatura susum tenuit solaria coeli, foemineam soccam reiecta pelle leonis 570induit, et mazzam posuit, fusumque piavit. Fortem Sansonem, qui ungis spaccare solebat dentatos porcos, tygres, magnosque leones, tandem imbriagum vilis putanella tosavit. En quoque Guido suum regisque refudat honorem: 575auscultans tenerae qui blandimenta puellae hanc rapit, et scampat castelli ponte calato, fertque gravem somam praeclari schena fachini, nec voluit duris unquam deponere spallis, donec franzosos exirunt ambo paësos. 580Sed iam nostra sitit, chiamatque Camoena bocalum, inchiostroque liber primus calamare vodavit.