# Grec ancien/Grammaire/Déclinaisons des noms/Troisième déclinaison

La troisième déclinaison regroupe de nombreuses déclinaisons régulières de noms masculins, féminins et neutres. On les classe selon leur thème, i.e. la dernière lettre de leur radical.

## Les désinences générales

| | | Singulier | Pluriel | Duel |
| Masculin et féminin | Nominatif | -ς, Ø | -ες | -ε |
| Masculin et féminin | Vocatif | -ς, Ø | -ες | -ε |
| Masculin et féminin | Accusatif | -α, -ν | -ας | -ε |
| Masculin et féminin | Génitif | -ος | -ων | -οιν |
| Masculin et féminin | Datif | -ι | -σι (ν) | -οιν |
| Neutre | Nominatif | Ø | -α | -ε |
| Neutre | Vocatif | Ø | -α | -ε |
| Neutre | Accusatif | Ø | -α | -ε |
| Neutre | Génitif | -ος | -ων | -οιν |
| Neutre | Datif | -ι | -σι (ν) | -οιν |

## Thèmes consonantiques en liquide ou nasale

* ὁ ῥήτωρ, -ορος l'orateur :
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ὁ ῥήτωρ | οἱ ῥήτορες | τὼ ῥήτορε |
| Vocatif | ῥῆτορ | ῥήτορες | ῥήτορε |
| Accusatif | τὸν ῥήτορα | τοὺς ῥήτορας | τὼ ῥήτορε |
| Génitif | τοῦ ῥήτορος | τῶν ῥητόρων | τοῖν ῥητόροιν |
| Datif | τῷ ῥήτορι | τοῖς ῥήτορσι(ν) | τοῖν ῥητόροιν |
ὁ γέρων, -οντος le vieillard
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ὁ γέρων | οἱ γέροντες | τὼ γέροντε |
| Vocatif | γέρον | γέροντες | γέροντε |
| Accusatif | τὸν γέροντα | τοὺς γέροντας | τὼ γέροντε |
| Génitif | τοῦ γέροντος | τῶν γερόντων | τοῖν γερόντοιν |
| Datif | τῷ γέροντι | τοῖς γέρουσι(ν) | τοῖν γερόντοιν |
ὁ δαίμων, -ονος la divinité
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ὁ δαίμων | οἱ δαίμονες | τὼ δαίμονε |
| Vocatif | δαῖμον | δαίμονες | δαίμονε |
| Accusatif | τὸν δαίμονα | τοὺς δαίμονας | τὼ δαίμονε |
| Génitif | τοῦ δαίμονος | τῶν δαιμόνων | τοῖν δαιμόνοιν |
| Datif | τῷ δαίμονι | τοῖς δαίμοσι(ν) [δαίμον-σι] | τοῖν δαιμόνοιν |

## Thèmes consonantique en occlusives
### Labiale (β, π, φ)

ἡ φλέψ, -εϐός la veine
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ἡ φλέψ [φλέϐ-ς] | αἱ φλέϐες | τὼ φλέϐε |
| Vocatif | φλέψ [φλέϐ-ς] | φλέϐες | τὼ φλέϐε |
| Accusatif | τὴν φλέϐα | τὰς φλέϐας | τὼ φλέϐε |
| Génitif | τῆς φλεϐός | τῶν φλεϐῶν | τοῖν φλέϐοιν |
| Datif | τῇ φλεϐί | ταῖς φλεψί(ν) [φλεϐ-σί] | τοῖν φλέϐοιν |

### Dentale (δ, τ, θ, σ)

τὸ σῶμα, -ατος le corps
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | τὸ σῶμα | τὰ σώματα | τὼ σώματε |
| Vocatif | σῶμα | σώματα | σώματε |
| Accusatif | τὸ σῶμα | τὰ σώματα | τὼ σώματε |
| Génitif | τοῦ σώματος | τῶν σωμάτων | τοῖν σωμάτοιν |
| Datif | τῷ σώματι | τοῖς σώμασι(ν) [σώματ-σι] | τοῖν σωμάτοιν |

### Guttural (γ, κ, χ)

ὁ κόραξ, -ακος le corbeau
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ὁ κόραξ [κόρακ-ς] | οἱ κόρακες | τὼ κόρακε |
| Vocatif | κόραξ [κόρακ-ς] | κόρακες | τὼ κόρακε |
| Accusatif | τὸν κόρακα | τοὺς κόρακας | τὼ κόρακε |
| Génitif | τοῦ κόρακος | τῶν κοράκων | τοῖν κοράκοιν |
| Datif | τῷ κόρακι | τοῖς κόραξι(ν) [κόρακ-σι] | τοῖν κοράκοιν |

### Liste des contractions entre occlusive et sigma

* δ, τ, θ + σ = σ
* β, π, φ + σ = ψ
* γ, κ, χ + σ = ξ

## Thèmes en -ι

ἡ πόλις, -εως la ville
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ἡ πόλις | αἱ πόλεις | τὼ πόλει |
| Vocatif | πόλι | πόλεις | πόλει |
| Accusatif | τὴν πόλιν | τὰς πόλεις | τὼ πόλει |
| Génitif | τῆς πóλεως | τῶν πóλεων | τοῖν πολέοιν |
| Datif | τῇ πόλει | ταῖς πόλεσι(ν) | τοῖν πολέοιν |
ἡ οἶς, -ός la brebis
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ἡ οἶς | αἱ οἶες | τὼ οἶε |
| Vocatif | οἶ | οἶες | οἶε |
| Accusatif | τὴν οἶν | οἶς | τὼ οἶε |
| Génitif | τῆς οἰός | τῶν οἰῶν | τοῖν οἰοῖν |
| Datif | τῇ οἰί | ταῖς οἰσί(ν) | τοῖν οἰοῖν |
ἡ πειθώ, -οῦς la persuasion. Ces noms féminins ne se déclinent qu'au singulier
| Cas | Singulier |
| Nominatif | ἡ πειθώ |
| Vocatif | πειθοῖ |
| Accusatif | τὴν πειθώ |
| Génitif | τῆς πειθοῦς |
| Datif | τῇ πειθοῖ |

## Thèmes en υ
### Thèmes en -υ- simple

ὁ πέλεκυς, -εως la hache
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ὁ πέλεκυς | οἱ πελέκεις | τὼ πελέκει |
| Vocatif | πέλεκυ | πελέκεις | |
| Accusatif | τὸν πέλεκυν | τοὺς πελέκεις | τὼ πελέκει |
| Génitif | τοῦ πελέκεως | τῶν πελέκεων | τοῖν πελεκέοιν |
| Datif | τῷ πελέκει | τοῖς πελέκεσι(ν) | τοῖν πελεκέοιν |
τὸ ἄστυ, -εως la ville
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | τὸ ἄστυ | τὰ ἄστη | τὼ ἄστει |
| Vocatif | ἄστυ | ἄστη | |
| Accusatif | τὸ ἄστυ | τὰ ἄστη | τὼ ἄστει |
| Génitif | τοῦ ἄστεως | τῶν ἄστεων | τοῖν ἀστέοιν |
| Datif | τῷ ἄστει | τοῖς ἄστεσι(ν) | τοῖν ἀστέοιν |
ὁ ἰχθύς, -ύος le poisson
| | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ὁ ἰχθύς | οἱ ἰχθύες | τὼ ἰχθύε |
| Vocatif | ἰχθύ | ἰχθύες | ἰχθύε |
| Accusatif | τὸν ἰχθύν | τοὺς ἰχθῦς | τὼ ἰχθύε |
| Génitif | τοῦ ἰχθύος | τῶν ἰχθύων | τοῖν ἰχθύοιν |
| Datif | τῷ ἰχθύι | τοῖς ἰχθύσι(ν) | τοῖν ἰχθύοιν |

### Thèmes en diphtongue

ὁ βασιλεύς, -έως le roi. Ce sont des noms de professions.
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ὁ βασιλεύς | οἱ βασιλεῖς | τὼ βασιλῆ |
| Vocatif | βασιλεῦ | βασιλεῖς | βασιλῆ |
| Accusatif | τὸν βασιλέα | τοὺς βασιλέας | τὼ βασιλῆ |
| Génitif | τοῦ βασιλέως | τῶν βασιλέων | τοῖν βασιλέοιν |
| Datif | τῷ βασιλεῖ | τοῖς βασιλεῦσι(ν) | τοῖν βασιλέοιν |
ἡ γραῦς, -αός la vieillarde
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ἡ γραῦς | αἱ γρᾶες | τὼ γρᾶε |
| Vocatif | γραῦ | γρᾶες | γρᾶε |
| Accusatif | τὴν γραῦν | τὰς γραῦς | τὼ γρᾶε |
| Génitif | τῆς γραός | τῶν γραῶν | τοῖν γραοῖν |
| Datif | τῇ γραί | ταῖς γραυσί(ν) | τοῖν γραοῖν |
ὁ βοῦς, -οός le bœuf
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ὁ βοῦς | οἱ βόες | τὼ βόε |
| Vocatif | βοῦ | βόες | |
| Accusatif | τὸν βοῦν | τοὺς βοῦς | τὼ βόε |
| Génitif | τοῦ βοός | τῶν βοῶν | τοῖν βοοῖν |
| Datif | τῷ βοί | τοῖς βουσί(ν) | τοῖν βοοῖν |

## Thème en -σ
### Thèmes en -εσ-

ἡ τριήρης, -ους la trirème (radical τριηρεσ-)
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ἡ τριήρης | αἱ τριήρεις | τὼ τριήρει |
| Vocatif | τριῆρες | τριήρεις | τριήρει |
| Accusatif | τὴν τριήρη [τριήρεσ-α] | τὰς τριήρεις | τὼ τριήρει |
| Génitif | τῆς τριήρους [τριήρεσ-ος] | τῶν τριήρων | τοῖν τριήροιν |
| Datif | τῇ τριήρει [τριήρεσ-ι] | ταῖς τριήρεσι(ν) | τοῖν τριήροιν |
τὸ τεῖχος, -ους le mur (radicaux τειχεσ- et τειχοσ-)
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | τὸ τεῖχος | τὰ τείχη [τείχεσ-α] | τὼ τείχει |
| Vocatif | τεῖχος | τείχη [τείχεσ-α] | τείχει |
| Accusatif | τὸ τεῖχος | τὰ τείχη [τείχεσ-α] | τὼ τείχει |
| Génitif | τοῦ τείχους [τείχεσ-ος] | τῶν τείχων [τείχεσ-ων] | τοῖν τειχοῖν |
| Datif | τῷ τείχει [τείχεσ-ι] | τοῖς τείχεσι(ν) [τείχεσ-σι] | τοῖν τειχοῖν |

### Thèmes en -οσ-

Ce sont des noms féminins. ἡ αἰδώς, -οῦς la pudeur (radical αἰδοσ-)
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ἡ αἰδώς | αἱ αἰδώες | τὼ αἰδώε |
| Vocatif | αἰδώς | αἰδώες | αἰδώε |
| Accusatif | τὴν αἰδῶ | τὰς αἰδώας | τὼ αἰδώε |
| Génitif | τῆς αἰδοῦς [αἰδόσ-ος] | τῶν αἰδώων | τοῖν αἰδώοιν |
| Datif | τῇ αἰδοῖ | ταῖς αἰδώσι(ν) | τοῖν αἰδώοιν |

### Thèmes en -ασ-

Ce sont des noms neutres. τὸ κρέας, -ατος la viande (radical κρεασ-)
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | τὸ κρέας | τὰ κρέατα | τὼ κρέατε |
| Vocatif | κρέας | κρέατα | κρέατε |
| Accusatif | τὸ κρέας | τὰ κρέατα | κρέατε |
| Génitif | τοῦ κρέατος | τῶν κρεάτων | τοῖν κρεάτοιν |
| Datif | τῷ κρέατι | τοῖς κρέασι(ν) | τοῖν κρεάτοιν |

## Noms dits syncopés

ὁ πατήρ, -ρός le père
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ὁ πατήρ | οἱ πατέρες | τὼ πατέρε |
| Vocatif | πάτερ | πατέρες | πατέρε |
| Accusatif | τὸν πατέρα | τοὺς πατέρας | τὼ πατέρε |
| Génitif | τοῦ πατρός | τῶν πατέρων | τοῖν πατέροιν |
| Datif | τῷ πατρί | τοῖς πατράσι(ν) | τοῖν πατέροιν |
ὁ ἀνήρ, -δρός l'homme
| Cas | Singulier | Pluriel | Duel |
| Nominatif | ὁ ἀνήρ | οἱ ἄνδρες | τὼ ἄνδρε |
| Vocatif | ἄνερ | ἄνδρες | ἄνδρε |
| Accusatif | τὸν ἄνδρα | τοὺς ἄνδρας | τὼ ἄνδρε |
| Génitif | τοῦ ἀνδρός | τῶν ἀνδρῶν | τοῖν ἀνδροῖν |
| Datif | τῷ ἀνδρί | τοῖς ἀνδράσι(ν) | τοῖν ἀνδροῖν |
| Deuxième déclinaison | Déclinaisons difficiles |