# Biblia/Lukas
## 1. atala

$^1$ Teofilo agurgarria, askok ekin diote gure artean izan diren gertakarien historia idazteari, $^2$ hasieran begizko testigu eta gero berrionaren predikari izandakoek jakinarazi digutenaren arabera. $^3$ Neuri ere on iruditu zait dena bere harian zuretzat idaztea, hasieratik guztia zehatz-mehatz aztertu ondoren, $^4$ jaso dituzun iraskaspenak zeinen finkatuak dauden ikus dezazun.
$^5$ Herodes Judeako erregearen garaian, bazen Zakarias zeritzan apaiz bat, Abiasen apaiz-sailekoa; haren emaztea, Elisabet, Aaronen ondorengoa zen. $^6$ Zintzoak ziren biak Jainkoaren aurrean, eta Jaunaren agindu eta legeak huts egin gabe betez bizi ziren. $^7$ Ez zuten haurrik, Elisabet agorra baitzen, eta urteetan aurreratuak biak.
$^8$ Behin batean, Zakarias apaiz-zerbitzua egiten ari zen tenpluan Jainkoaren aurrean, bere apaiz-sailaren txanda baitzen. $^9$ Apaizen ohituren arabera, berari egokitu zitzaion Jaunaren santutegira sartzea intsentsua eskaintzeko. $^{10}$ Herri guztia kanpoan zegoen otoitzean, intsentsua eskaintzen zen bitartean. $^{11}$ Hartan, Jaunaren aingeru bat azaldu zitzaion Zakariasi, intsentsu-aldarearen eskuinean zutik. $^{12}$ Hura ikustean, ikaratu egin zen Zakarias eta beldurrak hartu zuen. $^{13}$ Baina aingeruak esan zion:
-Ez beldurtu, Zakarias, entzun du Jainkoak zure eskaria. Zeure emazte Elisabetek semea emango dizu eta Joan ipiniko diozu izena. $^{14}$ Pozez beteko zara, eta beste jende asko ere poztuko da haren jaiotzaz, $^{15}$ handia izango baita benetan Jaunaren aurrean. Ez du ardorik, ez pattarrik edango, eta amaren sabeletik bertatik Espiritu Santuaz beteko du Jainkoak. $^{16}$ Israeldar asko bihurtuko ditu beren Jainko Jaunarengana. $^{17}$ Eliasen espiritu eta ahalmenaz jantzirik, Jaunaren aurretik etorriko da, gurasoak eta seme-alabak elkarrekin baketzeko eta errebeldeak zintzoen senera bihurtzeko; horrela, prestatuko du herria Jauna onartzeko.
$^{18}$ Zakariasek esan zion aingeruari:
-Nola jakin dezaket horrela gertatuko dena? Ni zaharra naiz, eta emaztea ere urteetan aurreratua.
$^{19}$ Aingeruak erantzun zion:
-Ni Gabriel naiz eta Jainkoaren zerbitzura nago; berak bidali nau zuri hitz egitera eta berri hau ematera. $^{20}$ Hara, mutu geldituko zara eta ezin izango duzu hitz egin hau guztia gertatu arte, bere garaian beteko diren nire hitzak sinetsi ez dituzulako.
$^{21}$ Bien bitartean, herria Zakariasen zain zegoen, santutegian horrenbeste luzatzen zuelako harriturik. $^{22}$ Irten zenean, ezin zien hitz egin, eta jabetu ziren ikuskariren bat izan zuela santutegian; keinuka egiten zien, mutu gelditua baitzen. $^{23}$ Tenpluko bere zerbitzu-egunak amaitu zituenean, etxera itzuli zen. $^{24}$ Handik laster, Elisabet emaztea haurdun gelditu zen, eta bost hilabetez etxetik atera gabe egon zen. Hau zioen: $^{25}$ «Hara zer egin nahi izan duen Jaunak nire alde, jendearen aurrean nuen lotsa kentzeko».
$^{26}$ Handik sei hilabetera, Jainkoak Gabriel aingerua bidali zuen Nazaret zeritzan Galileako herri batera, $^{27}$ birjina batengana; birjinak Maria zuen izena, eta Jose zeritzan Daviden jatorriko gizon batekin ezkontzeko hitz emana zegoen. $^{28}$ Aingeruak, Mariarenean sarturik, esan zion:
-Agur, Jainkoaren gogoko hori! Jauna zurekin.
$^{29}$ Hitz hauek entzutean, ikaratu egin zen Maria eta agur horrek zer esan nahi ote zuen galdetzen zion bere buruari. $^{30}$ Aingeruak esan zion:
-Ez beldurtu, Maria! Jainkoak gogoko zaitu. $^{31}$ Hara, haurdun gertatuko zara, semea izango duzu eta Jesus ipiniko diozu izena. $^{32}$ Handia izango da, Goi-goikoaren Seme deituko diote, eta bere aita Daviden tronua emango dio Jainko Jaunak. $^{33}$ Israel herriko errege izango da betiko, eta beraren erregetzak ez du azkenik izango.
$^{34}$ Mariak esan zion aingeruari:
-Baina nola gerta daiteke hori, ez bainaiz gizon batekin bizi?
$^{35}$ Aingeruak erantzun zion:
-Espiritu Santua etorriko da zuregana, Goi-goikoaren indarrak hodeiak bezala estaliko zaitu; horregatik, zuregandik jaioko dena santua izango da eta Jainkoaren Seme deituko diote. $^{36}$ Begira, Elisabet zure lehengusina ere haurdun gertatu da bere zaharrean eta sei hilabeteko dago agorra omen zena; $^{37}$ Jainkoarentzat ez baita ezer ezinezkorik.
$^{38}$ Orduan, esan zuen Mariak:
-Hona hemen Jaunaren mirabea. Gerta bekit zuk esan bezala.
Eta aingeruak utzi egin zuen.
$^{39}$ Handik egun batzuetara, Maria etxetik atera eta Judeako mendialdeko hiri batera joan zen arin-arin, $^{40}$ eta, Zakariasen etxean sarturik, Elisabeti agur egin zion. $^{41}$ Mariaren agurra entzun bezain laster, Elisabeti punpaka hasi zitzaion haurra sabelean. Une berean, Espiritu Santuaz beterik gelditu zen Elisabet, $^{42}$ eta goraki esan zuen: «Bedeinkatua zu emakume guztien artean eta bedeinkatua zure sabeleko fruitua! $^{43}$ Nor naiz ni, nire Jaunaren ama ni ikustera etortzeko? $^{44}$ Zure agurra nire belarrietara iritsi orduko, pozez punpaka hasi zait haurra sabelean. $^{45}$ Zorionekoa zu, Jaunak esan dizuna beteko dela sinetsi duzulako!»
$^{46}$ Orduan, Mariak esan zuen:
$^{47}$ «Jaunaren handitasuna dut goresten, pozaren pozez daukat barrena, Jainkoa baitut salbatzaile.
$^{48}$ Bere mirabe ezerez honengan jarri ditu begiak; horregatik, dohatsu deituko naute guztiek gaurdanik.
$^{49}$ Gauza handiak egin ditu nire alde Ahalguztidunak. Santua da
$^{50}$ eta gizaldiz gizaldi errukitsua begirune diotenentzat.
$^{51}$ Bere indar guztiaz jokatu du: buru-harroak suntsitu ditu,
$^{52}$ ahaltsuak goi-postuetatik bota eta ezerezak gora jaso;
$^{53}$ ondasunez bete ditu gose zeudenak, eta esku-hutsik bidali aberatsak;
$^{54}$ lagun etorri zaio bere herri Israeli, bere errukiaz oroiturik:
$^{55}$ hala hitz emana zien gure arbasoei, Abrahami eta ondorengoei betierean».
$^{56}$ Mariak hiruren bat hilabete egin zituen Elisabetekin; gero, etxera itzuli zen.
$^{57}$ Denbora bete zitzaionean, Elisabetek semea izan zuen. $^{58}$ Jakin zuten auzokoek eta ahaideek zeinen erruki handia izan zion Jaunak, eta harekin batean poztu ziren. $^{59}$ Jaio eta zortzi egunera, haurra erdaintzera joan ziren, eta aitaren izena ipini nahi zioten, Zakarias. $^{60}$ Baina amak esan zuen:
-Ez, Joan izango du izena.
$^{61}$ Esan zioten:
-Ez duzu senitartean inor izen horretakorik.
$^{62}$ Orduan, aitari galdetu zioten keinuka, ea zein izen nahi zion jarri.
$^{63}$ Hark oholtxo bat eskatu zuen eta bertan idatzi: «Joan du izena». Denak harriturik gelditu ziren. $^{64}$ Bat-batean, mihia askatu zitzaion Zakariasi, eta berriro hitz egiten eta Jainkoa goresten hasi zen. $^{65}$ Auzoko guztiak beldurrak hartu zituen, eta Judeako mendialde guztian zabaldu zen gertatuaren berri. $^{66}$ Entzuten zuten guztiek beren baitarako esaten zuten: «Zer izango ote da ume hau?» Zeren Jauna lagun baitzuen.
$^{67}$ Zakarias, haurraren aita, Espiritu Santuaz beterik, profeta bezala mintzatu zen, esanez:
$^{68}$ «Bedeinkatua Jauna, Israelen Jainkoa, bere herriarengana etorri eta askatu duena!
$^{69}$ Salbatzaile indartsua sortu digu bere morroi Daviden ondorengoen artean.
$^{70}$ Hala hitz emana zuen antzinatik bere profeta santuen ahoz:
$^{71}$ salbatuko gintuela gure etsaien menpetik, gorroto gaituzten guztien eskutik;
$^{72}$ horrela agertu du gure gurasoenganako errukia eta oroitu da bere itun santuaz,
$^{73}$ gure arbaso Abrahami egindako zin-hitzaz: berak emango zigula,
$^{74}$ etsaien menpetik libraturik, beldur gabe bera zerbitzatzea,
$^{75}$ santutasun eta justiziaz, beraren aurrean geure bizitza guztian.
$^{76}$ Eta zuri, haurtxo horri, Goi-goikoaren profeta deituko dizute, Jaunaren aurretik joango baitzara hari bidea prestatuz,
$^{77}$ haren herriari salbamena, bekatuen barkamena iragarriz.
$^{78}$ Gure Jainkoaren barru errukitsuari esker, goiz-argia agertuko zaigu zeru goitik,
$^{79}$ ilunperik beltzenean daudenei argi egitera, gure pausoak bake-bidetik zuzentzera».
$^{80}$ Haurra gorputzez haziz eta espirituz sendotuz zihoan; basamortuan bizi izan zen, Israel herriaren aurrean agertu beharreko egunera arte.

## 2. atala

$^1$ Garai hartan, mundu guztiko erroldaketa egiteko agindu zuen Augusto enperadoreak. $^2$ Lehen erroldaketa hau Siriako gobernari Kirino zela egin zen. $^3$ Beraz, erroldatzera joan ziren denak, nor bere herrira. $^4$ Jose ere, Daviden familia eta jatorrikoa baitzen, Galileako Nazaret herritik Judeako Belen zeritzan Daviden herrira igo zen $^5$ bere emazte Mariarekin, erroldatzera. Maria haurdun zegoen. $^6$ Belenen zeudela, haurra izateko egunak bete zitzaizkion, eta $^7$ lehen-semea izan zuen; oihaletan bildu eta abere-aska batean ezarri zuen, ez baitzen ostatuan haientzat tokirik.
$^8$ Baziren inguru hartan artzain batzuk, gauez kanpoan artaldea txandaka zaintzen. $^9$ Jaunaren aingerua aurkeztu zitzaien eta Jaunaren aintzak argiz inguratu zituen; haiek beldur-ikaraz gelditu ziren, $^{10}$ eta aingeruak esan zien: «Ez beldurtu! Hara, berrion pozgarria dakarkizuet, bai zuentzat, bai herri osoarentzat ere: $^{11}$ Salbatzailea, hau da, Mesias Jauna, jaio zaizue gaur Daviden herrian. $^{12}$ Eta hona seinalea: jaioberri bat aurkituko duzue oihaletan bildua eta askan etzana».
$^{13}$ Bat-batean, zeruko aingeru-talde handi bat azaldu zen aingeruaren inguruan, Jainkoa goretsiz: $^{14}$ «Aintza zeru gorenean Jainkoari eta bakea lurrean berak hain maite dituen gizon-emakumeei!»
$^{15}$ Aingeruek zerura alde egin zutenean, artzainek ziotsaten elkarri: «Goazen Belenera Jaunak adierazi digun gertakari hori ikustera».
$^{16}$ Joan ziren lasterka eta han aurkitu zituzten Maria, Jose eta jaioberria askan etzana. $^{17}$ Ikusi zutenean, haurtxo hartaz esan zitzaiena kontatu zuten. $^{18}$ Artzainek esandakoa entzun zuten guztiak harriturik gelditu ziren. $^{19}$ Mariak, berriz, gertakari guztiok gogoan hartzen zituen, bere barruan hausnartuz. $^{20}$ Artzainak entzun eta ikusi zutenarengatik Jainkoari aintzaka eta goraka itzuli ziren, dena aingeruak esan bezala gertatu baitzitzaien.
$^{21}$ Jaio eta zortzi egunera haurra erdaindu zutenean, Jesus izena ezarri zioten, sortu aurretik aingeruak esan bezala.
$^{22}$ Moisesen legean agindutako garbikuntza egiteko unea iritsi zitzaienean, gurasoek Jesus Jerusalemera eraman zuten Jaunari aurkezteko. $^{23}$ Izan ere, honela agintzen du Jaunaren legeak: Lehen-seme guztiak Jaunari sagaratuko zaizkio. $^{24}$ Jaunaren legean ezarritako oparia ere eskaini zuten: bi usapal edo bi usakume.
$^{25}$ Bazen Jerusalemen Simeon izeneko bat, gizon zintzo eta jainkozalea, Jainkoak Israel noiz kontsolatuko zain zegoena. Espiritu Santua berekin zuen $^{26}$ eta aditzera emana zion ez zela hilko Jaunak bidalitako Mesias ikusi gabe. $^{27}$ Espirituak eraginik, tenplura joan zen eta, Jesusen gurasoak legeak agintzen zuena betetzeko asmoz tenpluan sartzerakoan, $^{28}$ haurra besoetan hartu eta Jainkoa goretsi zuen esanez:
$^{29}$ «Orain bai, Jauna, zeuk hitz eman bezala, utz diezaiokezu zeure morroi honi bakean hiltzen!
$^{30}$ Ikusi dute nire begiok zure Salbatzailea,
$^{31}$ herri guztien aurrean zuk aurkeztua: {{bertset|2|32| nazioak argitzeko argi eta zure herri Israelen ospe».
}} $^{33}$ Aitamak harriturik zeuden Simeonek haurraz esaten zuenarengatik. $^{34}$ Simeonek bedeinkatu egin zituen eta haurraren ama Mariari esan zion: «Begira, ume hau israeldar batzuentzat erorbide eta besteentzat altxabide izateko ezarria dago; eztabaida sortuko duen seinalea izango da, $^{35}$ horrela guztien asmo ezkutuak agerian geldi daitezen. Eta zuri ere ezpatak zulatuko dizu saminak bihotza».
$^{36}$ Bazen profetesa bat ere, Ana, Fanuelen alaba, Aserren leinukoa. Urteetan oso aurreratua zen: gaztetan ezkondu eta zazpi urtez senarrarekin bizi ondoren, $^{37}$ alargun gelditu zen, eta bazituen laurogeita lau urte. Ez zen tenplutik ateratzen, eta gau eta egun Jainkoa zerbitzatzen zuen bertan, barau eta otoitz. $^{38}$ Une hartan aurkezturik, Jainkori eskerrak ematen hasi zen, eta haurrari buruz hitz egiten Jerusalemen askapena espero zuten guztiei.
$^{39}$ Jaunaren legeak agintzen zuen guztia bete ondoren, Jesusen gurasoak Galileara itzuli ziren, Nazaret beren herrira. $^{40}$ Haurra haziz eta sendotuz zihoan; jakinduriaz betea zegoen eta Jainkoaren onginahia berekin zuen.
$^{41}$ Jesusen gurasoak Jerusalemera joan ohi ziren urtero erromes Pazko Jaietan. $^{42}$ Jesusek hamabi urte bete zituenean, jaietara joan ziren, ohi bezala. $^{43}$ Jaiak amaiturik, gurasoak etxera abiatu zirenean, Jesus haurra Jerusalemen gelditu zen, haiek jakin gabe. $^{44}$ Erromeskideen artean zelakoan egun bateko bidea egin ondoren, haren bila hasi ziren ahaide eta ezagunen artean. $^{45}$ Eta, aurkitzen ez zutelarik, Jerusalemera itzuli ziren bila.
$^{46}$ Hiru egunen buruan, tenpluan aurkitu zuten, lege-maisuen erdian eseria, entzun eta galde; $^{47}$ entzuten zioten guztiak txunditurik zeuden erantzunetan azaltzen zuen argitasunagatik. $^{48}$ Ikusi zutenean, harrituta gelditu ziren gurasoak, eta amak esan zion:
-Seme, zergatik egin diguzu hori? Ikusi zeinen larri genbiltzan aita eta biok zure bila!
$^{49}$ Hark erantzun zien:
-Zergatik zenbiltzaten nire bila? Ez al zenekiten nik neure Aitaren gauzetan jardun behar dudala?
$^{50}$ Baina haiek ez zuten ulertu zer esan nahi zuen. $^{51}$ Jesus beraiekin Nazaretera jaitsi eta beraien menpe bizi izan zen. Amak gogoan hartzen zituen gertakari guztiok. $^{52}$ Jesus haziz zihoan, bai jakinduriaz, bai gorputzez, eta Jainkoak eta gizakiek gero eta gogokoago zuten.

## 3. atala

$^1$ Tiberio enperadorearen agintealdiko hamabosgarren urtean zen. Pontzio Pilato zen Judeako gobernari, Herodes Galileako agintari, honen anaia Felipe Itureako eta Trakonitidako agintari, eta Lisanio Abileneko agintari; $^2$ Anas eta Kaifas ziren apaiz nagusi. Garai hartan, Joanek, Zakariasen semeak, Jainkoaren mezua hartu zuen basamortuan. $^3$ Jordan inguru guztian barrena ibili zen Joan, bihozberritzeko eta bataiatzeko hots eginez, bekatuen barkamenerako. {{bertset|3|4| Horrela, Isaias profetaren liburuan idatzirik dagoena gertatu zen:
Ahots bat oihuka ari da basamortuan: Prestatu bidea Jaunari, zuzendu bidexkak hari. }} $^5$ Bete daitezela sakanak, beheratu mendi-muinoak; bihur bitez zelai eta lautada paraje latz eta malkarrak.
$^6$ Orduan, gizaki guztiek ikusiko dute Jainkoak ematen duen salbamena.
$^7$ Honela esaten zion Joanek bataiatzera zetorkion jendeari: «Sugekumeok! Nork esan dizue gainean duzuen haserre-zigorrari ihes egingo diozuela? $^8$ Ager ezazue zeuen egiteetan bihozberrituak zaudetela, eta ez hasi <Abrahamen ondorengo gara> esaten. Egia esan, honako harri hauetatik ere atera ditzake Jainkoak Abrahamen ondorengoak. $^9$ Gainera, prest dago aizkora zuhaitza hondotik jotzeko: fruitu onik ematen ez duen zuhaitz oro moztu eta sutara botako da».
$^{10}$ Jendeak galdetzen zion Joani:
-Zer egin behar dugu, bada?
$^{11}$ Hark erantzuten zien:
-Bi soineko dituenak eman diezaiola bat jantzirik ez duenari, eta jatekoa duenak ere bana dezala.
$^{12}$ Joan ziren zergalari batzuk ere bataiatzera eta galdetu zioten:
-Maisu, zer egin behar dugu?
$^{13}$ Hark erantzun zien:
-Ez kendu inori legezko dena baino gehiago.
$^{14}$ Soldaduek ere galdetu zioten:
-Eta guk, zer egin behar dugu?
Joanek erantzun zien:
-Ez atera inori dirurik gogorkeriaz, ez eta gezurrezko salakuntzaz ere; konforma zaitezte daukazuen soldatarekin.
$^{15}$ Herria zain-zain zegoen eta denak ari ziren pentsatzen Joan ez ote zen Mesias izango. $^{16}$ Joanek, ordea, denen aurrean esan zuen: «Nik urez bataiatzen zaituztet, baina badator ni baino alhaltsuago dena, eta ni ez naiz inor haren oinetakoen lokarriak askatzeko ere; horrek Espiritu Santuaz eta suz bataiatuko zaituzte. $^{17}$ Eskuan du sardea garia garbitu eta alea bere mandioan jasotzeko; lastoa, berriz, inoiz itzaliko ez den sutan erreko du».
$^{18}$ Honela eta beste burubide askoren bidez adierazten zion berriona herriari. $^{19}$ Baina Joanek aurpegira botatzen zizkion Herodes agintariari bere anaiaren emazte Herodiasekin elkartu izana eta gainerako gaiztakeria guztiak. $^{20}$ Horregatik, Herodesek, aurreko makurkeria guztiez gainera, Joan kartzelan sartu zuen.
$^{21}$ Herri guztia bataiatzen ari zela, Jesus ere bataiatu egin zen eta, otoitzean zegoela, zerua zabaldu $^{22}$ eta Espiritu Santua jaitsi zitzaion gainera, uso-tankeran agertuz. Eta mintzo hau etorri zen zerutik: «Zu zaitut neure Semea, neure maitea, zu zaitut atsegin».
$^{23}$ Jesusek hogeita hamarren bat urte zituen bere egitekoari ekin zionean, eta jendearen ustetan Joseren semea zen; Jose, berriz, Elirena, $^{24}$ hau Matatena, hau Lebirena, hau Melkirena, hau Janairena, hau Joserena, $^{25}$ hau Matatiasena, hau Amosena, hau Nahumena, hau Heslirena, hau Nagairena, $^{26}$ hau Maatena, hau Matatiasena, hau Semeinena, hau Josekena, hau Jodarena, $^{27}$ hau Joananena, hau Resarena, hau Zorobabelena, hau Salatielena, hau Nerirena, $^{28}$ hau Melkirena, hau Adirena, hau Kosamena, hau Elmadamena, hau Errena, $^{29}$ hau Jesusena, hau Eliezerrena, hau Jorimena, hau Matatena, hau Lebirena, $^{30}$ hau Simeonena, hau Judarena, hau Joserena, hau Jonamena, hau Eliakimena, $^{31}$ hau Melearena, hau Menarena, hau Matatarena, hau Natanena, hau Davidena, $^{32}$ hau Jeserena, hau Jobedena, hau Boozena, hau Salarena, hau Naasonena, $^{33}$ hau Aminadabena, hau Adminena, hau Arnirena, hau Esromena, hau Faresena, hau Judarena, $^{34}$ hau Jakobena, hau Isaakena, hau Abrahamena, hau Tararena, hau Nahorrena, $^{35}$ hau Serugena, hau Ragaurena, hau Falekena, hau Eberrena, hau Salarena, $^{36}$ hau Kainamena, hau Arfaksadena, hau Semena, hau Noerena, hau Lamekena, $^{37}$ hau Matusalemena, hau Henokena, hau Jaretena, hau Maleleelena, hau Kainamena, $^{38}$ hau Enosena, hau Setena, hau Adamena, eta hau Jainkoarena.

## 4. atala

$^1$ Jesus Espiritu Santuaz betea itzuli zen Jordandik. Espirituak eramanik, basamortuan barrena ibili zen $^2$ berrogei egunez, deabruak tentatzen zuela. Egun haietan ez zuen ezer jan, eta azkenean gosetu egin zen. $^3$ Deabruak esan zion, orduan:
-Jainkoaren Semea zarenez, agindu harri honi ogi bihurtzeko.
$^4$ Jesusek erantzun zion:
-Liburu Santuan idatzia dago: Gizakia ez da ogiz bakarrik bizi.
$^5$ Ondoren, deabruak, toki garai batera eramanik, munduko erreinu guztiak erakutsi zizkion une batean $^6$ eta esan zion:
-Hara, neureak ditut erreinu ahaltsu eta aberats guztiok eta nahi dudanari eman diezazkioket. $^7$ Beraz, adoratzen banauzu, zeuretzat izango dituzu.
$^8$ Jesusek erantzun zion:
-Idatzia dago: Adoratu Jauna, zeure Jainkoa, eta bera bakarrik gurtu.
$^9$ Orduan, Jerusalemera eraman zuen deabruak eta, tenpluaren goreneko ertzera jasorik, esan zion:
-Jainkoaren Semea zarenez, bota zeure burua hemendik behera, $^{10}$ idatzia baitago: Bere aingeruei aginduko die zu zaintzeko. $^{11}$ Besoetan eramango zaituzte, harriekin estropezu egin ez dezazun.
$^{12}$ Baina Jesusek erantzun:
-Agindua dago: Ez tentatu Jauna, zeure Jainkoa.
$^{13}$ Orduan, bere tentazio guztiak agorturik, deabruak alde egin zuen Jesusengandik, hurrengo egokiera arte.
$^{14}$ Jesus, Espirituaren indarrez, Galileara itzuli zen, eta inguru hartan guztian zabaldu zen haren berri. $^{15}$ Hango sinagogetan irakasten zien, denek goraipatzen zutela.
$^{16}$ Nazaretera joan zen, bera hazi zen herrira, eta larunbatean sinagogan sartu zen, ohi zuenez, eta irakurgaia egitera zutitu. $^{17}$ Isaias profetaren liburua eman zioten eskura eta, irekitzean, pasarte hau aurkitu zuen:
$^{18}$ Jaunaren espiritua nire gainean dago, berak nau bidali gatibuei askatasuna eta behartsuei berriona adieraztera, itsuei ikusmena hots egitera eta zapalduak askatzera,
$^{19}$ Jaunak onginahia azalduko duen urtea hots egitera.
$^{20}$ Liburua itxi, laguntzaileari eman eta eseri egin zen; denak sinagogan begira-begira zeuzkan. $^{21}$ Eta honela hasi zitzaien: «Gaur bete da profezia hau entzuten didazuenontzat».
$^{22}$ Denek Jesusen alde hitz egiten zuten eta harriturik zeuden Jainkoaren onginahiaz esaten zituenengatik. Baina zioten: «Ez al da, bada, hau Joseren semea?» $^{23}$ Orduan, Jesusek esan zien: «Harako esaera hura oroitaraziko didazue, noski: <Sendagile, sendatu zeure burua>, eta esango: <Egitzazu hemen, zeure herrian ere, Kafarnaumen egin omen dituzun gauzak> ». $^{24}$ Eta erantsi zuen: «Benetan diotsuet: Ez da profetarik bere herriari mesedegarri zaionik. $^{25}$ Egiaz esaten dizuet: Emakume alargun asko zegoen Israelen Eliasen garaian, hiru urte eta erdian euririk egin ez zuelarik, lurralde osoan gosete handia izan zenean; $^{26}$ hala ere, Jainkoak ez zuen haietako inorengana bidali Elias, Sidon herrialdeko Sareptako alargun batengana baizik. $^{27}$ Eta legendun asko zegoen Israelen Eliseo profetaren garaian; hala ere, ez zuen haietako inor sendatu, Naaman siriarra baizik».
$^{28}$ Hau entzutean, sinagogako denak amorruz bete ziren. $^{29}$ Eta, jaikirik, Jesus herritik kanpora bota eta herria jasoa zegoen mendiko amildegi batera eraman zuten, handik behera jaurtikitzeko. $^{30}$ Baina Jesus haien artetik igaro eta bere bidetik joan zen.
$^{31}$ Jesus Galileako hiri batera, Kafarnaumera, jaitsi eta jendeari irakasten ari zen larunbatean. $^{32}$ Haren irakaspenaz txunditurik zegoen jende guztia, nagusitasunez hitz egiten baitzien. $^{33}$ Bazen sinagoga hartan espiritu gaiztoaren menpe zegoen gizon bat. Eta oihu bizian esan zuen:
$^{34}$ -Utikan! Zer duk gurekin, Nazareteko Jesus? Gu hondatzera al hator? Bazekiat nor haizen: Jainkoaren Santua.
$^{35}$ Jesusek gogor eraso zion:
-Isil hadi eta irten horrengandik!
Deabruak jendartean lurrera bota zuen gizona, baina batere kalterik egin gabe atera zen harengandik. $^{36}$ Harri eta zur gelditu ziren denak, eta elkarri esaten zioten:
-Zer da hau? Espiritu gaiztoei nagusitasunez eta indarrez agintzen die, eta horiek atera egiten!
$^{37}$ Haren entzutea herrialde hartako bazter guztietara zabaldu zen.
$^{38}$ Jesus sinagogatik atera eta Simonen etxean sartu zen. Simonen amaginarreba sukar handiaz zegoen, eta haren alde zerbait egiteko eskatu zioten. $^{39}$ Orduan, harengana makurturik, zorrotz agindu zion sukarrari eta sukarrak alde egin; jaiki zen amaginarreba berehala eta zerbitzatzen hasi zitzaien.
$^{40}$ Eguzkia sartu zenean, gaixoak zeuzkaten guztiek, gaitza edozein zela ere, Jesusengana eraman zituzten; eta hark, bakoitzari eskuak ezarriz, sendatu egin zituen. $^{41}$ Askorengandik atera ziren deabruak ere, deiadarka: «Jainkoaren Semea zara zu».
Berak zorrotz galarazten zien hitzegitea, bazekiten-eta Mesias zela.
$^{42}$ Eguna zabaldu zuenean, Jesus herritik irten eta bazter bakarti batera joan zen. Jendea haren bila zebilen, eta, aurkiturik, eutsi egin nahi zioten, beraiengandik alde egin ez zezan. $^{43}$ Baina hark esan zien: «Gainerako herriei ere adierazi behar diet Jainkoaren erregetzaren berriona, horretarako bidali bainau Jainkoak».
$^{44}$ Eta Judeako sinagogetan ibili zen berriona hots egiten.

## 5. atala

$^1$ Behin batean, jendea gainera zetorkion Jesusi, Jainkoaren mezua entzuteko; Jesus Genesaret aintzira-ertzean zegoen. $^2$ Eta bi untzi ikusi zituen ur-bazterrean: arrantzaleak, untzitik jaitsita, sareak garbitzen ari ziren. $^3$ Igo zen bietako batera, Simonenera, eta untzia lehorretik pixka bat aldentzeko eskatu zion; gero, eseri eta jendeari irakasten ziharduen untzitik. $^4$ Hitzaldia amaitu zuenean, Simoni esan zion:
-Jo itsaso zabalera eta bota sareak arrantzurako.
$^5$ Simonek erantzun zion:
-Maisu, gau guztian eginahalak egin eta ez dugu ezer harrapatu; baina, zuk diozunez gero, botako dut sarea.
$^6$ Hala egin zuten eta, hainbesteko arrain-pila harrapatu zutenez, sareak puskatzeko zorian zeuden. $^7$ Beste untziko lagunei keinu egin zieten laguntzera etortzeko; hurbildu ziren eta bi untziak ia-ia hondoratzeraino bete zituzten. $^8$ Gertatua ikusirik, Jesusen oinetara erori zen Simon Pedro, esanez:
-Alde niregandik, Jauna, bekataria naiz eta!
$^9$ Izan ere, zur eta lur zeuden eginiko arrantzuagatik Pedro eta beronekin zirenak, $^{10}$ bai eta Pedroren arrantzu-lagun Santiago eta Joan Zebedeoren semeak ere. Baina Jesusek esan zion Simoni:
-Ez beldurtu, hemendik aurrera giza arrantzale izango zara.
$^{11}$ Untziak lehorrera atera zituzten eta, dena utzirik, jarraitu egin zioten.
$^{12}$ Behin, Jesus herri batean zela, legenaz jositako gizon bat azaldu zen; Jesus ikustean, ahozpez lurrera erori eta erregutu zion:
-Jauna, nahi baduzu, garbi nazakezu.
$^{13}$ Orduan, Jesusek eskua luzatu eta ukitu egin zuen, esanez:
-Nahi dut, izan zaitez garbi.
Berehala alde egin zion legenak.
$^{14}$ Jesusek inori ez adierazteko agindu zion eta esan:
-Zoaz, azaldu apaizarengana eta eskaini garbikuntzaren ordainez Moisesek agindutakoa, ezaugarri izan dezaten.
$^{15}$ Gero eta gehiago hitz egiten zen Jesusi buruz, eta jende-talde handiak biltzen ziren hari entzutera eta berak gaitzetatik senda zitzan. $^{16}$ Jesus, ordea, toki bakartietara joan ohi zen otoitz egitera.
$^{17}$ Egun batez, Jesus irakasten ari zen eta han zeuden eserita fariseu eta lege-maisu batzuk, Galileako auzo guztietatik, Judeatik eta Jerusalemdik etorriak. Jaunaren indarra berekin zuen eta sendatzera eragiten zion. $^{18}$ Hartan, gizon batzuk azaldu ziren elbarri bat ohatilan ekarriz, eta barrura sartu nahi zuten, Jesusen aurrean ipintzeko. $^{19}$ Jendetzagatik ez baitzuten nondik sartua aurkitzen, teilatura igo eta, teilak kendurik, ohatila eta guzti jaitsi zuten erdi-erdira, Jesusen aurrera. $^{20}$ Honek, lagun haien sinesmena ikusirik, esan zuen:
-Gizona, barkatuak dituzu bekatuak.
$^{21}$ Lege-maisuak eta fariseuak gogoetaka hasi ziren: «Nor da honela biraoka ari den hau? Nork barka ditzake bekatuak Jainkoak bakarrik baizik?» $^{22}$ Baina Jesusek haien gogoetak igarri eta esan zien: «Zergatik dituzue horrelako gogoetak zeuen baitan? $^{23}$ Zer da errazago: <Barkatuak dituzu bekatuak> esatea ala <Jaiki eta zabiltza> esatea? $^{24}$ Orain ikusiko duzue, bada, Gizonaren Semeak baduela mundu honetan bekatuak barkatzeko ahalmena».
Eta esan zion elbarriari:
-Zuri diotsut: Jaiki, hartu ohatila eta zoaz etxera.
$^{25}$ Une berean, elbarria, haien aurrean altxaturik, etzana zegoeneko ohatila hartu eta etxera joan zen Jainkoa goretsiz. $^{26}$ Harriturik gelditu ziren denak eta Jainkoa goresten zuten. Beldurraren beldurrez honela zioten: «Gauza apartak ikusi ditugu gaur».
$^{27}$ Ondoren, atera zen Jesus handik eta Lebi izeneko zergalari bat ikusi zuen, zerga biltzeko mahaian eseria, eta esan zion:
-Jarraitu niri.
$^{28}$ Lebik, dena utzirik, zutitu eta jarraitu egin zion.
$^{29}$ Lebik bazkari ederra eman zion Jesusi bere etxean; Jesusekin eta honen ikasleekin batera jende asko zegoen mahaian, zergalari eta beste. $^{30}$ Fariseu eta beraien lege-maisuak marmarrean ari zitzaizkien ikasleei, esanez:
-Nolatan jaten eta edaten duzue zergalari eta bekatariekin?
$^{31}$ Jesusek erantzun zien:
-Ez dute osasundunek sendagilea behar, gaixoek baizik; $^{32}$ ez naiz zintzoei dei egitera etorri, bekatariei baizik, bihozberri daitezen.
$^{33}$ Orduan, fariseuek eta lege-maisuek esan zioten Jesusi:
-Joanen ikasleek sarri egiten dute barau eta otoitz, gauza bera gure ikasleek ere; zureak, ordea, jan eta edan ari dira.
$^{34}$ Jesusek erantzun zien:
-Nola nahi duzue ezteietara deituek barau egitea, senar-berria berekin dutelarik? $^{35}$ Etorriko zaie, bai, senar-berria kenduko dieten eguna; orduan, egun hartan, egingo dute barau.
$^{36}$ Parabola hau ere esan zien: «Inork ez dio jantzi zaharrari jantzi berriari kendutako adabakirik josten; bestela, jantzi berria hondatuko litzateke eta ez litzaioke zaharrari berriaren adabakia egoki etorriko. $^{37}$ Zahagi zaharretan ere ez du inork ardo berririk sartzen; ardo berriak zahagiak lehertu egingo lituzke, eta ardoa isuri eta zahagiak galdu egingo lirateke. $^{38}$ Ez! Ardo berria zahagi berrietan sartu behar da. $^{39}$ Eta ardo zaharrarekin ohituak ez du berririk nahi, <Zaharra hobea duk> esaten baitu».

## 6. atala

$^1$ Behin batean, larunbatez, gari-soro batean zehar zihoan Jesus. Eta ikasleek, galburuak hartu eta eskuan aleturik, jan egiten zituzten. $^2$ Fariseu batzuek esan zieten:
-Nola ari zarete egiten, larunbatez zilegi ez dena?
$^3$ Jesusek erantzun zien:
-Ez al duzue irakurri Davidek egin zuena, bera eta bere lagunak goseak aurkitu zirenean? $^4$ Jainkoaren etxean sartu, Jaunari eskainiriko ogiak hartu eta jan egin zituen, eta bere lagunei ere eman zizkien, legez apaizek bakarrik jan zitzaketen ogiak izanik.
$^5$ Eta, gainera, esan zien:
-Larunbataren nagusi da Gizonaren Semea.
$^6$ Beste larunbat batez, sinagogan sartu zen Jesus irakastera. Bazen han eskuineko besoa elbarri zeukan gizon bat. $^7$ Lege-maisu eta fariseuak zelatan zegozkion ea larunbatez sendatzen ote zuen, zertan salatu izateko. $^8$ Jesusek, haien gogoetak igarririk, beso-elbarriari esan zion:
-Jaiki eta atera zaitez erdira.
Hura jaiki eta atera egin zen. $^9$ Jesusek esan zien, orduan:
-Galdera bat: Larunbatez zer dugu legezko, on egitea ala gaitz egitea, bizia salbatzea ala kentzea?
$^{10}$ Eta, inguruko guztiei begira, honela esan zion gizonari:
-Luzatu beso hori.
Luzatu zuen, eta sendatu egin zitzaion.
$^{11}$ Lege-maisu eta fariseuak beren onetik aterata gelditu ziren, eta Jesusi zer egingo ari ziren beren artean.
$^{12}$ Egun haietako batean, Jesus mendira joan zen otoitz egitera, eta Jainkoari otoitzean igaro zuen gaua. $^{13}$ Eguna argitu zuenean, ikasleei deitu eta haietako hamabi aukeratu zituen, eta apostolu izena eman zien: $^{14}$ Simon -honi Pedro izena eman zion-, honen anaia Andres, Santiago, Joan, Felipe, Bartolome, $^{15}$ Mateo, Tomas, Santiago Alfeorena, Simon -Zelote zeritzana-, $^{16}$ Judas Santiagorena eta Judas Iskariote -Jesusen saltzaile gertatu zena-.
$^{17}$ Jesus, ikasleekin menditik jaitsi ondoren, zelaigune batean gelditu zen. Ikasleetariko asko harekin ziren; bai eta herriko jende-talde handia ere, Judea osotik, Jerusalemdik eta Tiro eta Sidongo itsasaldetik etorria, $^{18}$ hari entzutera eta berak gaitzetatik senda zitzan. Espiritu gaiztoek oinazetuak sendaturik gelditzen ziren. $^{19}$ Jende guztiak Jesus ukitu nahi zuen, denak sendatzen zituen halako indar bat baitzerion.
$^{20}$ Jesusek, ikasleei begira, honela esan zuen:
«Zorionekoak behartsuok, zuek baituzue Jainkoa errege.
$^{21}$ «Zorionekoak orain gose zaretenok, aseko baitzaituzte Jainkoak.
«Zorionekoak orain negar egiten duzuenok, barre egingo baituzue.
$^{22}$ «Zorionekoak zuek, Gizonaren Semea dela eta, jendeak gorrotatu, kanpora bota eta madarikatuko zaituztenean eta izen txarra emango dizuetenean. $^{23}$ Alai zaitezte egun horretan eta egin pozez jauzi, handia izango baita zuen saria zeruan; gauza bera egin zieten profetei jende horren gurasoek.
$^{24}$ «Baina ai zuek, aberatsok, bai baituzue zeuen poza!
$^{25}$ «Ai zuek, orain aseak zaudetenok, gose izango baitzarete!
«Ai zuek, orain barre egiten duzuenok, aiene eta negar egingo baituzue!
$^{26}$ «Ai zuek, mundu guztiak zuetaz ongi hitz egingo duenean, gauza bera egin baitzieten sasiprofetei jende horren gurasoek!
$^{27}$ «Baina zuei, entzuleoi, hau diotsuet: Maitatu etsaiak, egin ongi gorroto dizuetenei, $^{28}$ bedeinkatu madarikatzen zaituztenak, egin otoitz izen ona kentzen dizuetenen alde.
$^{29}$ «Masaila batean jotzen zaituenari eskaini bestea ere; soingainekoa kentzen dizunari, ez ukatu soinekoa ere. $^{30}$ Eskatzen dizun edonori, eman, eta zeurea kentzen dizunari, ez bihurrarazi. $^{31}$ Eta besteek zuei egitea nahi duzuena, egin zuek ere besteei.
$^{32}$ «Maite zaituztenak bakarrik maite badituzue, zer esker on zor zaizue? Bekatariek ere maite dituzte beren maitaleak. $^{33}$ Eta ongi egiten dizuetenei bakarrik egiten badiezue ongi, zer esker on zor zaizue? Bekatariek ere egiten dute beste horrenbeste. $^{34}$ Eta ordaina hartzekotan bakarrik ematen baduzue maileguz, zer esker on zor zaizue? Bekatariek ere aurreratu ohi diote elkarri, beste hainbeste hartzekotan. $^{35}$ Ez! Zuek maitatu etsaiak, egin ongi eta eman maileguz ordainari begiratu gabe: handia izango da zuen saria eta Goi-goikoaren seme-alaba izango zarete, ona baita bera esker txarreko eta gaiztoentzat. $^{36}$ Izan zaitezte errukitsuak, zuen Aita errukitsua den bezala.
$^{37}$ «Ez gaitzetsi inor eta Jainkoak ere ez zaituzte gaitzetsiko; ez kondenatu inor eta Jainkoak ere ez zaituzte kondenatuko; barkatu, eta Jainkoak ere barkatuko dizue; $^{38}$ eman, eta emango dizue: neurri betea, sakatua, estutua eta leporainokoa emango dizue altzora. Izan ere, zuek zein neurriz neurtu, halakoaz neurtuko zaituzte Jainkoak».
$^{39}$ Eta parabola bat ere esan zien: «Itsua itsuaren gidari izan ote liteke? Ez ote dira biak zulora eroriko? $^{40}$ Ikaslea ez da irakaslea baino gehiago, baina ongi eskolaturiko ikaslea irakaslea adina izango da.
$^{41}$ «Nola ikusten duzu senidearen begiko lasto-izpia eta zeure begiko hagaz ohartzen ez? $^{42}$ Nola esan diezaiokezu senideari: <Adiskide, utzi begian duzun lasto-izpia ateratzen>, zuk zeurean duzun haga ikusten ez duzula? Itxurazale hori! Kendu lehenengo zeure begitik haga, eta orduan ikusiko duzu garbi, senidearen begitik lasto-izpia ateratzeko.
$^{43}$ «Ez dago zuhaitz onik fruitu txarra ematen duenik, ez eta zuhaitz txarrik ere fruitu ona ematen duenik. $^{44}$ Bere fruituetatik antzematen zaio zuhaitzari; ez da arantzatik pikurik biltzen, ez eta sasitik ere mahatsik hartzen. $^{45}$ Ona denak ona ateratzen du bere barneko ontasun-altxorretik; eta gaiztoak gaitza bere gaiztakeri altxorretik. Ahoak esan, bihotzari gainezka darionetik esaten baitu.
$^{46}$ «Zergatik esaten didazue <Jauna, Jauna>, eta ez duzue egiten esaten dizuedana? $^{47}$ Erakutsiko dizuet noren antzeko den niregana hurbildu eta nire esanak entzun eta betetzen dituena: $^{48}$ etxea egitean, zulatu, sakondu eta oinarriak harkaitzean hartu zituen gizon baten antzekoa da. Uholdea gertaturik, jo zuen ur-boladak etxea, baina ezin izan zuen dardararazi, sendo egina baitzen. $^{49}$ Entzun bai, baina betetzen ez dituena, berriz, etxea lur gainean, oinarririk gabe, egin zuen gizonaren antzekoa da. Jo zuen ur-boladak eta berehala erori zen, eta dena porrokatua gelditu».

## 7. atala

$^1$ Herriari egindako hitzaldi hau amaiturik, Jesus Kafarnaumen sartu zen. $^2$ Bazen han erromatar ehuntari bat, eta honek morroi bat zuen oso maitea; morroia gaizki zegoen, hilzorian. $^3$ Jesusen berri entzunik, judu-buruzagi batzuk bidali zizkion, morroia sendatzera etortzeko erreguaz. $^4$ Joan ziren Jesusengana, eta arren eta arren eskatu zioten: «Merezi du zuk hori egitea, $^5$ maite baitu gure herria eta berak egin digu sinagoga ere».
$^6$ Jesus beraiekin joan zen. Etxera hurbilduxea zela, lagun batzuk bidali zizkion ehuntariak esatera: «Ez hartu nekerik, Jauna, ni ez bainaiz inor zu nire etxean sartzeko. $^7$ Horregatik, ez naiz ausartu neu zuregana joaten; aski duzu hitz bat esatea, nire morroia sendatzeko. $^8$ Neuk ere, menpekoa izanagatik, soldaduak ditut menpean, eta bati joateko agintzen badiot, joan egiten da, beste bati etortzeko agindu eta etorri, morroiari zerbait egiteko esan eta hala egiten du».
$^9$ Hau entzutean, Jesus harritu egin zen hartaz eta, ondoren zetorkion jendearengana itzulirik, esan zuen: «Egia esan, Israelen bertan ere ez dut aurkitu horrelako sinestedunik».
$^{10}$ Mandatariek, etxera itzultzean, sendatua aurkitu zuten morroia.
$^{11}$ Ondoren, Nain izeneko herri batera joan zen Jesus, bere ikasleak eta jende asko lagun zituela. $^{12}$ Herriko sarrerara hurbildu zenean, hildako bat, ama alargun baten seme bakarra, zeramaten lur ematera. Herriko jende asko zihoan amarekin. $^{13}$ Hau ikustean, errukitu egin zitzaion Jauna eta esan zion: «Ez egin negarrik».
$^{14}$ Aurreraturik, hilkutxa ukitu zuen, eta zeramatenak gelditu egin ziren. Orduan, esan zuen: «Gazte, zuri diotsut: Jaiki!»
$^{15}$ Jaiki zen hildakoa eta hizketan hasi, eta Jesusek amari bihurtu zion. $^{16}$ Denak beldurrak hartu zituen, eta Jainkoa goresten zuten, esanez: «Profeta handi bat sortu da gure artean». Bai eta ere: «Jainkoa bere herria salbatzera etorri da».
$^{17}$ Judea eta inguruko lurralde guztian zabaldu zen gertaera honen berri.
$^{18}$ Kontatu zioten hau guztia Joani bere ikasleek, eta hark, ikasleetariko biri deiturik, $^{19}$ Jaunarengana bidali zituen galdetzera: «Zu al zara <Etortzekoa>, ala besteren baten zain egon behar dugu?»
$^{20}$ Joan ziren, bada, haiek Jesusengana eta esan zioten:
-Joan Bataiatzaileak bidali gaitu zuri galdetzera: «Zu al zara <Etortzekoa> ala besteren baten zain egon behar dugu?»
$^{21}$ Une hartan, gaitz, eritasun eta espiritu gaiztoak zeuzkan jende asko sendatu zuen Jesusek, eta itsu askori ikusmena itzuli zien. $^{22}$ Ondoren, mandatariei erantzun zien:
-Zoazte eta esan Joani ikusi eta entzun duzuena: itsuek ikusi egiten dute, herrenak badabiltza, legendunak garbi gelditzen dira eta gorrek entzun egiten, hildakoak piztu egiten dira eta behartsuei berriona ematen zaie. $^{23}$ Eta zoriontsua sinesteko oztoporik niregan aurkitzen ez duena!
$^{24}$ Joanen mandatariek alde egin zutenean, Jesus Joani buruz hitz egiten hasi zitzaion jendeari: «Zer ikustera irten zineten basamortura? Haizeak kulunka darabilen kanabera? $^{25}$ Zer ikustera irten zineten, bestela? Soineko apainez jantzitako gizona? Jantzi ederrez eta luxuan dabiltzanak errege-jauregietan bizi ohi dira. $^{26}$ Zer ikustera irten zineten, bada? Profetaren bat? Bai, noski, eta profeta baino ere handiagoa. $^{27}$ Hartaz dago idatzia Liburu Santuan: Begira, neure mezularia bidaltzen dut zure aurretik; hark prestatuko dizu aurretik bidea. $^{28}$ Egia esan, ez da amaren semerik Joan baino handiagorik; hala ere, Jainkoaren erreinuko txikiena ere hura baino handiago da.
$^{29}$ «Joani entzun zion herri osoak, bai eta zergalariek ere, Jainkoak arrazoi zuela aitortu zuten, haren bataioa hartuz. $^{30}$ Fariseu eta lege-maisuek, ordea, huts eragin zioten Jainkoak beraientzat zeukan asmoari, ez baitzuten Joanen bataioa hartu.
$^{31}$ «Norekin konparatuko dut, bada, gizaldi honetako jendea? Noren antzeko dira? $^{32}$ Plazan eseriak dauden mutikoen antzeko dira, honela ari baitzaizkio elkarri: <Jo dizuegu txistua eta zuek dantzarik ez; hiletak jo eta zuek negarrik ez>.
$^{33}$ «Etorri baita Joan Bataiatzailea, ez jan eta ez edan egiten ez duela, eta burutik egina dagoela diozue. $^{34}$ Etorri da Gizonaren Semea, jaten eta edaten duela, eta esaten duzue: <a zer='' tripazain='' eta='' mozkorra,='' zergalari='' eta='' bekatarien='' laguna!=''> $^{35}$ Baina Jainkoaren jakinduria zuzena dela aitortzen dute bera onartzen duten guztiek».
$^{36}$ Behin batean, fariseu batek bazkaltzera gonbidatu zuen Jesus. Joan zen, bada, Jesus fariseuaren etxera eta mahaian jarri zen. $^{37}$ Hartan, emakume bat, herrian bekatari bezala ezaguna, Jesus fariseuaren etxean bazkaltzen zela jakinik, bertara joan zen, harzurizko ontzi bat ukendu zeramala. $^{38}$ Jesusen atzean oinen ondoan jarri zen negarrez, eta oinak malkoz bustitzen hasi zitzaion; gero, ileaz xukatu eta musukatuz, ukenduz igurtzitzen zizkion.
$^{39}$ Hau ikustean, gonbidatu zuen fariseuak bere baitan zioen: «Benetan profeta balitz, jakingo luke zer-nolako emakumea den bera ukitzen ari dena, bekataria alegia».
$^{40}$ Jesusek esan zion:
-Simon, badut zerbait zuri esateko.
Hark erantzun:
-Esadazu, Maisu.
$^{41}$ -Diru-mailegari batek bi zordun zituen: batak bostehun denario zor zizkion eta besteak berrogeita hamar. $^{42}$ Zerez ordaindurik ez zutelarik, barkatu egin zien biei. Bietako zeinek izango ote du maiteen?
$^{43}$ Simonek erantzun zion:
-Gehien barkatu zionak, nik uste.
Jesusek esan zion:
-Zuzen diozu.
$^{44}$ Eta, emakumeagana bihurturik, Simoni esan zion:
-Ikusten al duzu emakume hau? Zure etxean sartu naizenean, ez didazu oinak garbitzeko urik eskaini; honek, berriz, malkoz busti dizkit oinak eta bere ileaz xukatu. $^{45}$ Zuk ez nauzu musu emanez agurtu; hau, berriz, sartu denetik ez da gelditu nire oinei musuka. $^{46}$ Zuk ez didazu burua olioz igurtzi; honek, berriz, oinak ukenduz igurtzi dizkit. $^{47}$ Beraz, hau diotsut: Bekatu asko ditu, baina hainbesteko maitasuna ageri badu, Jainkoak barkatu dizkion seinalea da; gutxi barkatzen zaionak maitasun gutxi agertzen du.
$^{48}$ Eta emakumeari esan zion: «Barkatuak dituzu zeure bekatuak».
$^{49}$ Beste bazkaltiarrak beren artean hasi ziren esaten: «Nor ote dugu bekatuak barkatu ere egiten dituen hau?»
$^{50}$ Baina Jesusek esan zion emakumeari: «Zeure sinesmenak salbatu zaitu; zoaz bakean».

## 8. atala

$^1$ Honen ondoren, herriz herri eta auzorik auzo ibili zen Jesus, Jainkoaren erregetzaren berriona hots eginez. Berekin zituen Hamabiak, $^2$ bai eta espiritu gaiztoetatik eta gaitzetatik sendatuak zituen zenbait emakume ere: Magdalako Maria -honengandik zazpi deabru bota zituen-, $^3$ Joana -Herodesen etxezain Kusaren emaztea-, Susana eta beste asko. Guztiok beren ondasunez laguntzen zieten Jesusi eta honen ikasleei.
$^4$ Herri guztietatik etorritako jendetza handia bildu zitzaion batean, parabola hau esan zien Jesusek: $^5$ «Atera zen behin ereilea hazia ereitera. Ereitean, zenbait ale bide-bazterrean erori zen; zapaldu egin zuten eta txoriek jan. $^6$ Beste zenbait harri gainean erori zen, eta ernetzean ihartu egin zen, hezetasunik ez zuelako. $^7$ Beste zenbait ale sasi artean erori zen, eta sasiek, harekin batera ernerik, ito egin zuten. $^8$ Besteak lur gozoan erori ziren; erne eta bateko ehun eman zuten fruitu».
Hau esanik, honela egin zuen oihu: «Ulertzeko gauza denak uler beza».
$^9$ Orduan, parabola horrek zer esan nahi zuen galdetu zioten ikasleek Jesusi. $^{10}$ Honek esan zien: «Zuei eman zaizue Jainkoaren erregetzaren misterioak ezagutzea; gainerakoei, ordea, parabola bidez hitz egiten diet. Horrela, ikusten dute, bai, baina ohartzen ez; entzuten dute, bai, baina ulertzen ez.
$^{11}$ «Hona hemen, bada, parabolaren esanahia: Hazia Jainkoaren mezua da. $^{12}$ Bide-bazterreko hazia bezalakoak, hauek dira: mezua entzuten dutenak, baina deabrua etortzen zaie eta beren bihotzetik mezua kendu egiten die, sinetsi eta salba ez daitezen. $^{13}$ Harri gaineko hazia bezalakoak, hauek dira: mezua entzutean, pozik onartzen dutenak; baina, sustrairik gabeak izanik, denboraldi batean sinesten dute, baina tentaldi-garaian huts egiten. $^{14}$ Sasi arteko hazia bezalakoak, berriz, hauek: mezua entzuten dutenak, baina, bizitzako ardura, diru eta atsegin artean, itota gelditzen dira eta fruitu ematera iristen ez. $^{15}$ Lur oneko hazia bezalakoak, hauek dira: mezua bihotz on eta zabalez entzunik, barruan gorde eta iraupenez fruitu ematen dutenak.
$^{16}$ «Inork ez du kriseilua piztu eta ontzipean gordetzen edo ohepean ipintzen, baizik eta argimutilaren gainean ipintzen du, sartzen direnek argia ikus dezaten. $^{17}$ Izan ere, ez dago ezer gordeta agertuko ez denik, ez eta ezkutuan ere jakingo eta argitaratuko ez denik. $^{18}$ Kontu izan, bada, nola entzuten duzuen; izan ere, duenari eman egingo zaio; ez duenari, ordea, eduki uste duena ere kendu egingo zaio».
$^{19}$ Joan zitzaizkion Jesusi bere ama eta anai-arrebak, baina jendearen jendez ezin iritsi ziren berarenganaino. $^{20}$ Eta jakinarazi zioten:
-Ama eta anai-arrebak dituzu kanpoan, zu ikusi nahian.
$^{21}$ Jesusek, berriz, erantzun zien:
-Hauek ditut nik ama eta anai-arreba: Jainkoaren hitza entzun eta betetzen dutenak.
$^{22}$ Egun batez, Jesus untzi batera igo zen bere ikasleekin eta esan zien: «Goazen aintziraz bestaldera». Eta untziz atera ziren.
$^{23}$ Zihoazela, loak hartu zuen Jesus. Aintziran haize-bolada sortu zelarik, untzia urez betetzen ari zitzaien eta arriskuan zeuden. $^{24}$ Ikasleek, Jesusengana hurbildurik, esnarazi egin zuten, esanez:
-Maisu, Maisu! Galzorian gaude!
Hark, esnaturik, haserre egin zien haizeari eta olatuei; hauek oneratu eta dena bare gelditu zen. $^{25}$ Orduan, esan zien ikasleei:
-Non da zuen sinesmena?
Haiek, beldurrez eta harriturik, elkarri ziotsaten: «Nor ote dugu hau, haizeari eta urari ere agindu eta esana egiten baitiote?»
$^{26}$ Gerasatarren lurraldera, Galileaz bestaldeko aintzira-bazterrera, iritsi ziren. $^{27}$ Jesus lehorrera jaitsi orduko, herriko gizon bat, deabruduna, atera zitzaion bidera; aspalditik jantzi gabe zebilen, eta ez zen etxean bizi, hilobietan baizik. $^{28}$ Jesus ikustean, oihuka hasi eta, aurrean ahozpezturik, deiadarka esan zuen:
-Zer duzu nirekin, Jesus, Goi-goikoaren Seme horrek? Arren, ez nazazu oinazetu.
$^{29}$ Izan ere, gizon harengandik irteteko agindua baitzion Jesusek espiritu gaiztoari. Zeren sarritan hartzen baitzuen deabruak bere menpe; eta, zaintzeko girgiluz eta katez lotzen bazuten ere, lokarriak hautsi egiten zituen, eta deabruak toki bakartietara bultzatzen zuen.
$^{30}$ Orduan, Jesusek galdetu zion:
-Nola duk izena?
Hark erantzun:
-Taldea.
Deabru asko baitziren harengan sartuak. $^{31}$ Eta leize-zulora ez bidaltzeko erregutu zioten Jesusi.
$^{32}$ Bazebilen han txerri-talde on bat mendian uxarrean. Haietan sartzen uzteko erregutu zioten deabruek Jesusi. Honek baimena eman zien. $^{33}$ Deabruak gizonarengandik atera eta txerriengan sartu ziren, eta txerri-taldea ezpondan behera aintzirara amildu zen eta ito. $^{34}$ Gertatua ikustean, txerrizainek ihes egin eta herrian eta auzoetan berria zabaldu zuten. $^{35}$ Orduan, zer gertatu ote zen ikustera irten zen jendea. Jesusen ondora iristean, han aurkitu zuten Jesusen oinetan eseria deabruak atera zitzaizkion gizona, jantzirik eta bere onean, eta biziki izutu ziren. $^{36}$ Gertatua ikusi zutenek deabruduna nola sendatua izan zen kontatu zioten jendeari. $^{37}$ Orduan, Gerasa inguru hartako jende guztiak beren artetik alde egiteko eskatu zion Jesusi, beldurrak jota baitzeuden. Jesus untziratu eta itzuli egin zen. $^{38}$ Deabruak atera zitzaizkion gizonak berarekin ibiltzen uzteko eskatu zion; baina Jesusek bidali egin zuen, esanez: $^{39}$ «Itzul zaitez etxera, eta konta ezazu Jainkoak egin dizun guztia».
Eta han joan zen, Jesusek egin ziona herri guztian zabalduz.
$^{40}$ Jesus itzuli zenean, jendeak ongi etorria egin zion, denak haren zain baitzeuden. $^{41}$ Hartan, Jairo zeritzan gizon bat etorri zitzaion, sinagogako buruzagia. Eta Jesusen oinetan ahozpezturik, arren eta arren bere etxera etortzeko eskatzen zion, $^{42}$ bere alaba bakarra, hamabiren bat urtekoa, hilzorian zeukala eta.
Bidean, jendeak ito beharrean estutzen zuen. $^{43}$ Bazen han emakume bat, hamabi urte hartan odol-jarioz zegoena. Bere diru guztiak medikutan gastatuak zituen, baina ezin izan zuen inork sendatu. $^{44}$ Atzetik hurbildu eta soineko-ertza ukitu zion Jesusi; eta bat-batean odol-jarioa gelditu egin zitzaion. $^{45}$ Jesusek galdetu zuen:
-Nork ukitu nau?
Denek ezetz ziotela, Pedrok esan zion:
-Maisu, ez zaitu, bada, jende guztiak lehertu beharrean estutzen?
$^{46}$ Baina Jesusek esan zuen:
-Norbaitek ukitu nau, niregandik indar bat atera dela sumatu baitut.
$^{47}$ Orduan, emakumeak, bere burua ezin zuela gorde ikusiz, beldurrez dardar Jesusen oinetara erori eta jende guztiaren aurrean agertu zuen zergatik ukitu zuen eta nola bat-batean sendatua gertatu zen. $^{48}$ Jesusek esan zion: «Ene alaba, zeure sinesmenak sendatu zaitu; zoaz bakean».
$^{49}$ Oraindik hizketan ari zela, sinagogako buruzagiaren etxetik morroi bat etorri zen esatera: «Hil zaizu alaba; ez eman gehiago nekerik Maisuari». $^{50}$ Baina Jesusek, hori entzunik, esan zion: «Ez izan beldurrik; zuk sinetsi, eta salbatuko da».
$^{51}$ Etxera iritsi zirenean, ez zion inori ere utzi berekin sartzen, Pedro, Joan eta Santiagori eta neskatilaren gurasoei izan ezik. $^{52}$ Denak negarrez eta aieneka ari ziren neskarengatik. Jesusek esan zien: «Ez egin negarrik; ez dago hilda, lo dago».
$^{53}$ Haiek barre egiten zioten, bai baitzekiten hilda zegoela. $^{54}$ Baina Jesusek eskutik heldu eta hots egin zion: «Neskatila, jaiki zaitez». $^{55}$ Neskatilari arnasa etorri zitzaion eta bat-batean zutitu zen, eta hari jaten emateko agindu zien Jesusek. $^{56}$ Gurasoak harri eta zur gelditu ziren. Jesusek gertatua inori ez esateko agindu zien.

## 9. atala

$^1$ Jesusek, Hamabiak beregana bildurik, deabru guztiak botatzeko eta gaitzak sendatzeko indarra eta ahalmena eman zizkien. $^2$ Eta Jainkoaren erregetza hots egitera eta gaixoak sendatzera bidali zituen, $^3$ esanez: «Ez hartu deus ere biderako, ez makilarik, ez zakutorik, ez ogirik, ez dirurik, eta ez dezala inork aldatzeko jantzirik eraman. $^4$ Edozein etxetan sartzen zaretela, gelditu bertan herri hartatik atera arte. $^5$ Eta onartzen ez bazaituztete, herri hartatik alde egitean, astindu zeuen oinetako hautsa, beraien kontrako seinaletzat».
$^6$ Atera ziren, bada, eta herriz herri joan ziren, berriona hots eginez eta alde guztietan gaixoak sendatuz.
$^7$ Jakin zuen Herodes agintariak gertatzen zen guztia, eta zer pentsa ez zekiela zegoen. Batzuek Joan hilen artetik piztu zela zioten; $^8$ beste batzuek Elias profeta azaldu zela; beste zenbaitek, berriz, antzinako profetaren bat piztu zela. $^9$ Herodesek, berriz, honela zioen: «Joani neuk moztu nion lepoa. Nor da, bada, hau, horrelakoak entzuten baititut beroni buruz?» Eta Jesus ezagutzeko egokiera bila zebilen.
$^{10}$ Apostoluek, itzultzean, egin zuten guztia kontatu zioten Jesusi. Orduan, haiek berekin hartu eta Betsaida zeritzan herrialdera joan zen bakarrik. $^{11}$ Baina ohartu zen jendea eta jarraitu egin zion. Jesusek ongi hartu zituen eta Jainkoaren erregetzaz hitz egin zien eta premia zeukaten guztiak sendatu zituen.
$^{12}$ Eguna iluntzen hasia zen. Hamabiak hurbildu eta esan zioten Jesusi:
-Bidal ezazu jendea inguruko auzo eta baserrietara, ostatu eta jan bila joan daitezen, hemen oso aparte baikaude.
$^{13}$ Baina hark erantzun zien:
-Eman zeuek jaten.
Haiek, orduan:
-Ez daukagu bost ogi eta bi arrain besterik, jende honentzat guztiarentzat jatekoa erostera geu joaten ez bagara behintzat.
$^{14}$ Bosten bat mila gizon ziren. Jesusek esan zien ikasleei:
-Eserarazi berrogeita hamarnaka.
$^{15}$ Hala, denak eserarazi zituzten. $^{16}$ Hartu zituen Jesusek bost ogiak eta bi arrainak, eta, begiak zerura jasorik, bedeinkazioa esan, ogiak zatitu eta ikasleei eman zizkien, jendeari eskaintzeko. $^{17}$ Asetzeraino jan zuten denek, eta gelditutako hondarrez hamabi saski bete zituzten.
$^{18}$ Jesus bakardadean otoitzean ari zen batean, ikasleak bildu zitzaizkion, eta Jesusek galdetu zien:
-Nor naizela dio jendeak?
$^{19}$ Haiek erantzun zioten:
-Batzuek Joan Bataiatzailea zarela; beste batzuek Elias; besteek antzinako profetaren bat piztu dela.
$^{20}$ Jesusek galdetu zien:
-Eta zuek, nor naizela diozue?
Pedrok erantzun:
-Jainkoaren Mesias.
$^{21}$ Jesusek inori ez esateko agindu zien zorrotz, $^{22}$ eta hau esan zien gainera: «Gizonaren Semeak asko sufritu behar du; zahar, apaizburu eta lege-maisuek gaitzetsi egingo dute eta hil, eta hirugarren egunean piztu egingo da».
$^{23}$ Gero, denei esan zien: «Nire ondoren etorri nahi duenak uko egin biezaio bere buruari, har beza bere eguneroko gurutzea eta jarrai biezat. $^{24}$ Izan ere, bere bizia gorde nahi duenak galdu egingo du; bere bizia niregatik galtzen duenak, ordea, gorde egingo du. $^{25}$ Zertarako du gizakiak mundu guztia irabaztea, bere burua galtzen eta hondatzen badu? $^{26}$ Beraz, inor nitaz eta nire mezuaz lotsatzen bada, Gizonaren Semea ere lotsatu egingo da hartaz, bere aintzaz, bere Aitaren aintzaz eta aingeru santuen aintzaz etorriko denean. $^{27}$ Zinez diotsuet: Hemen daudenetako batzuk ez dira hilko, harik eta Jainkoaren erregetza ikusi arte».
$^{28}$ Hitzaldi honetatik zortziren bat egunera, Pedro, Joan eta Santiago berekin hartu eta mendira igo zen Jesus, otoitzera. $^{29}$ Eta, otoitzean ari zela, aurpegiaren itxura aldatu egin zitzaion, eta jantziak zuri distiratsu bihurtu. $^{30-31}$ Hartan, bi gizon azaldu ziren, aintzaz distiratsu: Moises eta Elias, eta Jesusekin mintzo ziren Jerusalemen gertatzekoa zen honen heriotzaz. $^{32}$ Pedro eta lagunak logaleak jota zeuden; baina esnatu ziren eta Jesusen aintza eta harekin zeuden bi gizonak ikusi zituzten. $^{33}$ Hauek urruntzean, Pedrok esan zion Jesusi: «Maisu, zein ederki gauden hemen! Zergatik ez egin hiru etxola: bata zuretzat, bestea Moisesentzat eta bestea Eliasentzat?»
Ez zekien zer esaten zuen ere. $^{34}$ Eta, hori zioela, hodei batek estali zituen, eta beldurtu egin ziren hodeipean sartzean. $^{35}$ Mintzo hau entzun zen hodeitik: «Hauxe dut neure Semea, nik hautatua. Entzun berari!»
$^{36}$ Mintzoaren ondoren, Jesus bakarrik ageri zen. Ikasleek isilik gorde zuten eta, ordukoz, ez zioten inori esan ikusitakorik ezer.
$^{37}$ Biharamunean, menditik beherakoan, jende asko atera zitzaion bidera. $^{38}$ Hartan, gizon batek jendartetik oihuka esan zion:
-Maisu, arren begira, nire semeari, bakarra baitut. $^{39}$ Espiritu batek hartzen du menpean, eta bat-batean garrasika hasten da; gogor astintzen du eta lerdea dariola jartzen, eta oso nekez alde egiten du berarengandik, hauts eginda uzten duelarik. $^{40}$ Zure ikasleei eskatu diet espiritua botatzeko, baina ezin izan dute.
$^{41}$ Jesusek esan zuen:
-Hau gizaldi sinesgogor eta makurra! Noiz arte egon behar ote dut zuen artean eta jasan behar ote zaituztet? Ekar ezazu hona semea.
$^{42}$ Mutila zetorrela, deabruak lurrera bota eta gogor astindu zuen. Jesusek mehatxu egin zion espiritu gaiztoari, mutikoa sendatu zuen eta aitari itzuli zion. $^{43}$ Denak harriturik gelditu ziren Jainkoaren handitasuna ikustean.
Jesusek egiten zituenengatik txunditurik zeuden denak. Hark esan zien ikasleei: $^{44}$ «Hartu ongi gogoan hitzok: Gizonaren Semea gizakien eskuetara emango dute».
$^{45}$ Haiek, ordea, ez zuten ulertzen zer ari zitzaien; ilun gertatzen zitzaien, eta ezin ziren esanahiaz jabetu; galdetzera, berriz, ez ziren ausartzen.
$^{46}$ Eztabaida sortu zen ikasleen artean, nor ote zen beraietan handiena. $^{47}$ Igarri zizkien Jesusek beren burutazioak eta, haur bat harturik, bere ondoan jarri $^{48}$ eta esan zien: «Haur hau nire izenean onartzen duenak neu onartzen nau; eta ni onartzen nauenak, bidali nauen hura onartzen du. Zeren zuetan txikiena, horixe baita handiena».
$^{49}$ Orduan, Joanek esan zion:
-Maisu, gizon bat ikusi dugu zure izenean deabruak botatzen, eta eragotzi egin nahi izan diogu, ez baita gure taldekoa.
$^{50}$ Baina Jesusek erantzun:
-Ez eragotzi, zeren zuen kontra ez dagoena zuen alde baitago.
$^{51}$ Mundu honetatik eramana izateko garaia bazetorkiolarik, Jerusalemera joateko erabaki sendoa hartu zuen Jesusek. $^{52}$ Mandatari batzuk bidali zituen aurretik, eta Samariako herri batean sartu ziren Jesusi ostatua prestatzeko. $^{53}$ Baina herrikoek ez zuten hartu nahi izan, Jerusalemera zihoala eta. $^{54}$ Hori ikusirik, Santiago eta Joan ikasleek esan zioten: «Jauna, aginduko al dugu zerutik tximista erori eta garbi ditzan?»
$^{55}$ Baina Jesusek, haiengana itzulirik, haserre egin zien. $^{56}$ Gero, beste herri batera joan ziren.
$^{57}$ Bidean zihoazela, batek esan zion Jesusi:
-Noranahi jarraituko dizut.
$^{58}$ Jesusek esan zion:
-Azeriek badituzte zuloak eta aireko hegaztiek habiak; Gizonaren Semeak, ordea, ez du burua non ezarri.
$^{59}$ Beste bati esan zion:
-Jarraitu niri.
Baina hark erantzun:
-Jauna, uztazu lehenbizi aitaren hiletak egitera joaten.
$^{60}$ Eta Jesusek:
-Utzi hilei beren hildakoen hiletak egiten; zu zoaz Jainkoaren erregetza hots egitera.
$^{61}$ Beste batek, berriz, esan zion:
-Jarraituko dizut, Jauna, baina uztazu aurrena etxekoei agur egiten.
$^{62}$ Baina Jesusek erantzun:
-Goldeari heldu eta atzera begiratzen duena ez da gai Jainkoaren erreinurako.

## 10. atala

$^1$ Ondoren, Jaunak beste hirurogeita hamabi ikasle izendatu eta bere aurretik bidali zituen binaka, bera joatekoa zen herri eta toki guztietara. $^2$ Eta esan zien: «Uzta ugaria da, baina langileak gutxi. Erregutu, bada, uzta-jabeari, bidal ditzala langileak bere uztara.
$^3$ «Zoazte! Bildotsak otso artera bezala bidaltzen zaituztet.
$^4$ «Ez eraman poltsarik, ez zakutorik, ez oinetakorik, eta ez gelditu bidean inori agur egiten. $^5$ Edozein etxetan sartzen zaretela, esazue lehenbizi: <Bakea etxe honetakoei>. $^6$ Han bakezalerik baldin badago, haren gain kokatuko da zuen bakea; bestela, hutsean geldituko da zuen agurra. $^7$ Geldi zaitezte etxe berean, eta jan eta edan daukatenetik, zor baitzaio langileari bere saria. Ez ibili etxez etxe.
$^8$ «Herriren batean sartu eta ongi hartzen bazaituztete, jan jartzen dizuetenetik, $^9$ sendatu bertako gaixoak eta esaiezue: <Gainean duzue Jainkoaren erregetza>. $^{10}$ Baina herriren batean sartu eta onartzen ez bazaituztete, irten plazara eta esan: $^{11}$ <Oinetan itsatsi zaigun zuen herriko hautsa ere hor astintzen dizuegu. Dena dela, jakin ezazue gainean duzuela Jainkoaren erregetza>. $^{12}$ Hona nik esan: Auzi-egunean Sodomak zigor bigunagoa izango du, herri hark baino.
$^{13}$ «Ai zu, Korozain! Ai zu, Betsaida! Izan ere, Tiro eta Sidon hiri jentiletan zuen artean adina mirari gertatu izan balitz, aspaldi bihozberrituak ziratekeen, dolu-jantziz estaliz eta hautsetan eseriz. $^{14}$ Horregatik, Tiro eta Sidonek zigor bigunagoa izango dute zuek baino. $^{15}$ Eta zu, Kafarnaum,
«zeruraino altxatuko al zara? Lurraren barreneraino eroriko zara!
$^{16}$ «Zuei entzuten dizuenak niri entzuten dit, eta zuek onartzen ez zaituztenak, ni ez nau onartzen; ni onartzen ez nauenak, berriz, bidali nauen hura ez du onartzen».
$^{17}$ Hirurogeita hamabi ikasleak poz-pozik itzuli ziren, eta esan zioten Jesusi:
-Jauna, deabruak ere menpean jartzen zaizkigu zure izena aipatzean.
$^{18}$ Jesusek esan zien:
-Tximista bezala zerutik erortzen ikusi dut Satanas. $^{19}$ Begira, sugeak eta eskorpioiak zapaltzeko eta etsaiaren indar guztiak menperatzeko ahalmena eman dizuet, eta ezin izango dizue ezerk kalterik egin. $^{20}$ Halaz guztiz ere, ez poztu espirituak menpean jartzen zaizkizuelako; poztu, bai, zuen izenak zeruan idatzirik daudelako.
$^{21}$ Une hartan, Espiritu Santuak pozez beterik, Jesusek esan zuen: «Goresten zaitut, Aita, zeru-lurren Jauna, gauza hauek jakintsu eta ikasiei ezkutatu dizkiezulako eta jende xumeari agertu. Bai, Aita, goretsia zu, horixe izan baituzu gogoko.
$^{22}$ «Nire Aitak nire esku utzi du dena. Eta inork ez du ezagutzen Semea nor den, Aitak baizik; ez eta Aita nor den ere, Semeak baizik eta Semeak agertu nahi dionak».
$^{23}$ Eta ikasleak bakarrean harturik, esan zien: «Zorionekoak zuek ikusten duzuena ikusten duten begiak! $^{24}$ Zeren, egia esan, profeta eta errege askok ikusi nahi izan baitzuten zuek ikusten duzuena, baina ez zuten ikusi, eta entzun, zuek entzuten duzuena, baina ez zuten entzun».
$^{25}$ Orduan, lege-maisu batek jaiki eta azpikeriaz galdetu zion:
-Maisu, zer egin behar dut ondaretzat betiko bizia jasotzeko?
$^{26}$ Jesusek esan zion:
-Zer dago idatzia Moisesen legean? Zer irakurtzen duzu?
$^{27}$ Hark erantzun:
-Maita ezazu Jauna, zeure Jainkoa, bihotz-bihotzez, gogo osoz, indar guztiz eta adimen guztiz. Eta lagun hurkoa zeure burua bezala.
$^{28}$ Jesusek erantzun zion:
-Ederki erantzun duzu. Bete hori eta bizia izango duzu.
$^{29}$ Baina lege-maisuak, bere galdera bidezkoa zela adierazi nahirik, galdetu zion Jesusi:
-Eta nor da nire lagun hurkoa?
$^{30}$ Jesusek erantzun zion:
-Behin batean, gizon bat zihoan Jerusalemdik behera Jerikorantz eta lapurren eskuetan erori zen; zeuzkanak kendu eta, egurtu ondoren, alde egin zuten, erdi hilik utziz. $^{31}$ Apaiz bat gertatu zen, hain zuzen, bide hartan behera, eta, gizona ikustean, bidetik okertu eta aurrera jo zuen. $^{32}$ Gauza bera egin zuen handik igaro zen tenpluko lebitar batek ere: ikustean, bidetik okertu eta aurrera jo zuen. $^{33}$ Baina bidaian zen samariar bat bertara iritsi eta, hura ikustean, errukitu egin zitzaion. $^{34}$ Hurbildu eta zauriak lotu zizkion, olioz eta ardoz igurtzi ondoren; gero, bere asto gainean ezarri, ostatura eraman eta bere ardurapean hartu zuen. $^{35}$ Biharamunean, zilarrezko bi txanpon atera eta ostalariari eman zizkion, esanez: «Zain ezazu eta, gehiago gastatzen baduzu, hurrena natorrenean ordainduko dizut». $^{36}$ Zure ustez, hirurotan zeinek jokatu zuen lagun hurko bezala lapurren esku eroritako gizonarekin?
$^{37}$ Lege-maisuak erantzun zion:
-Hartaz errukitu zenak.
Jesusek esan zion, orduan:
-Zoaz eta egin zuk ere beste horrenbeste.
$^{38}$ Bidean zihoazela, Jesus herrixka batean sartu zen, eta Marta zeritzan emakume batek etxean hartu zuen. $^{39}$ Bazuen honek Maria izeneko ahizpa bat, eta hau, Jaunaren oinetan jarrita, honen hitza entzuten zegoen. $^{40}$ Marta, berriz, lanpetua zebilen etxeko zereginetan. Orduan, Jesusengana joan eta esan zion:
-Jauna, ongi ikusten al duzu nire ahizpak etxeko lan guztiak nire gain uztea? Esaiozu laguntzeko.
$^{41}$ Jaunak, ordea, erantzun zion:
-Marta, Marta, gauza askorengatik zabiltza kezkaz eta larri; $^{42}$ baina bat bakarra da beharrezko. Alderik onena aukeratu du Mariak, eta ez dio inork kenduko.

## 11. atala

$^1$ Behin batean, Jesus otoitzean ari zen toki batean; amaitu zuenean, bere ikasleetako batek esan zion: «Jauna, irakats iezaguzu otoitz egiten, Joanek bere ikasleei irakatsi zien bezala».
$^2$ Jesusek esan zien: «Otoitz egitean, esazue:
«Aita, agertu santu zeure izena, etorrarazi zeure erregetza;
$^3$ emaguzu egunean eguneko ogia,
$^4$ eta barkatu gure bekatuak, guk ere zor diguten guztiei barkatzen baitiegu, eta ez utzi gu tentaldian erortzen».
$^5$ Gero, esan zien: «Eman dezagun zuetako batek adiskide bat duela eta gauerdian datorkiola, esanez: <Adiskidea, emazkidak hiru ogi, bihurtuko ditiat eta; $^6$ lagun bat etorri zaidak bidaian eta ez zeukaat ezer eskaintzeko>. $^7$ Eman dezagun besteak barrutik erantzuten diola: <Utz nazak bakean, atea itxia zegok eta haurrak eta neu oheratuak; ezin naitekek ematera jaiki>. $^8$ Hona nik esan: Adiskidea duelako ez bada ere, aspergarri izan ez dakion behintzat, jaiki eta eman egingo dio behar duena.
$^9$ «Hauxe esaten dizuet, beraz: Eskatu, eta emango dizue Jainkoak; bilatu, eta aurkituko duzue; jo atea, eta zabalduko zaizue. $^{10}$ Zeren eskatzen duenak hartu egiten baitu, bilatzen duenak aurkitu, eta atea jotzen duenari zabaldu egiten baitzaio.
$^{11}$ «Ba ote da zuen artean aitarik, semeak arraina eskatu eta arrainaren ordez sugea emango dionik? $^{12}$ Edo arrautza eskatu eta eskorpioia emango dionik? $^{13}$ Beraz, zuek, gaiztoak izanik, seme-alabei gauza onak ematen baldin badakizue, zenbatez areago ez die zeruko zuen Aitak Espiritu Santua emango eskatzen diotenei?»
$^{14}$ Behin batean, gizon bat mututurik zeukan deabrua botatzen ari zen Jesus. Deabrua ateratzean, mutua hizketan hasi zen, eta jendea harriturik gelditu zen. $^{15}$ Alabaina, batzuek zioten: «Deabruen buruzagi den Beeltzebulen indarrez botatzen ditu honek deabruak». $^{16}$ Beste batzuek, azpikeriaz, Jainkoarengandiko seinale bat eskatzen zioten. $^{17}$ Igarri zizkien Jesusek beren burutazioak eta esan zien: «Bere baitan zatiturik dagoen erreinua errauts bihurtuko da eta etxea etxearen gainera eroriko. $^{18}$ Izan ere, Satanas ere bere baitan zatiturik badago, nola iraun dezake haren erreinuak? Nik deabruak Beeltzebulen indarrez botatzen ditudala baitiozue zuek. $^{19}$ Baina nik deabruak Beeltzebulen indarrez botatzen baditut, noren indarrez botatzen dituzte zuen ikasleek? Horregatik, zeuen ikasleak izango dituzue epaile. $^{20}$ Deabruak Jainkoaren indarrez botatzen baditut, ordea, argi dago Jainkoa zuen artean errege izaten hasia dela.
$^{21}$ «Gizon indartsu batek, armaturik, bere jauregia zaintzen duen bitartean, seguru dauzka bere ondasunak. $^{22}$ Baina indartsuago batek eraso eta menperatzen badu, segurantza ematen zioten armak kendu eta hari harrapatutako gauzak banatu egingo ditu.
$^{23}$ «Nire alde ez dagoena nire kontra dago, eta nirekin biltzen ez duena sakabanatzen ari da.
$^{24}$ «Espiritu gaiztoa, norbaitengandik irten ondoren, leku idorretan barrena ibili ohi da atseden bila; baina, aurkitzen ez duelarik, bere buruari esaten dio: <Noan berriro, atera nintzeneko neure etxera>. $^{25}$ Iristean, etxea garbitua eta apaindua aurkitzen du. $^{26}$ Orduan, joan eta beste zazpi espiritu hartzen ditu, bera baino gaiztoagoak, eta gizakiagan sartu eta bertan jartzen da bizitzen; horrela, pertsona horren azken egoera lehengoa baino okerragoa gertatzen da».
$^{27}$ Jesusek gauza hauek esaten ziharduela, emakume batek jendartetik deiadarka esan zion:
-Zorionekoa sabelean eraman zintuen eta bularra eman zizun emakumea!
$^{28}$ Baina Jesusek esan zuen:
-Hobeki esan, zorionekoak Jainkoaren hitza entzun eta betetzen dutenak!
$^{29}$ Jende asko biltzen ari zitzaiola, Jesus honela hasi zitzaien: «Gizaldi hau gaiztoa da; mirarizko seinale eske ari da, baina ez zaio seinalerik emango, Jonas profetarena baizik. $^{30}$ Zeren, Jonas ninivetarrentzat seinale gertatu zen bezala, hala gertatuko baita Gizonaren Semea ere gizaldi honentzat. $^{31}$ Hegoaldeko erreginak auzi-egunean gizaldi honetako jendearen kontra altxatu eta kondenatu egingo du, munduaren bazterretik etorri baitzen Salomonen jakinduriazko hitzak entzutera, eta baduzue hemen Salomon baino handiago den bat. $^{32}$ Ninivetarrek ere auzi-egunean gizaldi honen kontra altxatu eta kondenatu egingo dute, beraiek bihozberritu egin baitziren Jonasen predikuaz, eta baduzue hemen Jonas baino handiago den bat.
$^{33}$ «Inork ez du kriseilua pizten eta ezkutuan edo ontzipean ipintzen, argimutilaren gainean baizik, sartzen direnek argia ikus dezaten. $^{34}$ Begia duzu gorputzari argi egiten dion kriseilua. Begia onik duzunean, zure gorputz osoa ere argitan dabil. Begia gaixo duzunean, ordea, zure gorputz osoa ere ilunpetan dabil. $^{35}$ Begira, bada, zure barruan argi behar lukeena ez dadin ilun gerta. $^{36}$ Beraz, goitik beheraino argitan bazaude, inongo ilunperik gabe, kriseiluak bere distiraz argitzen zaituenean bezala zara argitsu».
$^{37}$ Jesusek hitzaldia amaitu zuenean, fariseu batek bere etxean bazkaltzera gonbidatu zuen. Jesus sartu eta mahaian jarri zen. $^{38}$ Fariseua harriturik gelditu zen bazkal aurretik eskuen garbikuntzarik ez zuela egin ikustean. $^{39}$ Orduan, Jaunak esan zion: «Zuek, fariseuok, edalontzia eta platera kanpotik garbitzen dituzue, zeuek barrutik lapurretaz eta txarkeriaz beteak zaudeten bitartean! $^{40}$ Burugabeok halakook! Ez ote du kanpokoa egin zuenak berak egin barrua ere? $^{41}$ Hobe zenukete daukazuena limosnatzat emango bazenute! Horrela, gauza guztiak garbi izango lirateke zuentzat.
$^{42}$ «Ai zuek, fariseuok! Barazki kaxkarrenen hamarrenak ordaintzen dituzue, eta zuzenbidea eta Jainkoaren maitasuna, berriz, alde batera uzten. Hauek bete behar zenituzkete, haiek utzi gabe. $^{43}$ Ai zuek, fariseuok! Sinagogetan lehenengo aulkiak eta plazetan jendearen agurrak maite dituzue. $^{44}$ Ai zuek! Ikusten ez diren hilobiak bezala zarete, jendea oharkabean haien gainetik baitabil».
$^{45}$ Orduan, lege-maisu batek esan zion:
-Maisu, horrela hitz eginez, guri ere irain egiten diguzu.
$^{46}$ Jesusek erantzun zion:
-Ai zuek ere, lege-maisuok! Eramanezineko zamak leporatzen dizkiezue besteei, eta zeuek atzamar batez ere ukitu ez.
$^{47}$ «Ai zuek, zeuen gurasoek hildako profetei hilarriak jasotzen dizkiezuenok. $^{48}$ Horrela, gurasoek egindakoarekin ados zaudetela aitortzen duzue; zeren haiek hil egin zituzten profetak, eta zuek hilarriak jasotzen dizkiezue. $^{49}$ Zerbaitengatik esan zuen Jainkoak bere jakindurian: <Profetak eta apostoluak bidaliko dizkiet eta batzuk hil eta besteak erasoka erabiliko dituzte>. $^{50}$ Baina Jainkoak munduaren hasieratik isuri den profeta guztien odolaren kontuak eskatuko dizkio gizaldi honi: $^{51}$ hasi Abelen odoletik, eta aldaretik santutegira bitartean hil zen Zakariasen odoleraino. Bai, egia esan, gizaldi honi eskatuko dizkio kontuak Jainkoak.
$^{52}$ «Ai zuek, lege-maisuok, jakintzaren ateko giltzaren jabe egin zaretenok. Zeuek ez zarete sartu eta sartu nahi zutenei ez diezue utzi».
$^{53}$ Handik atera zenean, gupidarik gabe eraso zioten lege-maisuek eta fariseuek, handik eta hemendik galdezka, $^{54}$ ea erantzun okerren batean harrapatzen zuten.

## 12. atala

$^1$ Bitartean, milaka eta milaka lagun bildua zen, elkar zapaldu beharrean. Jesus hizketan hasi zitzaien: «Ibili kontuz fariseuen legamiarekin, hau da, itxurazalekeriarekin. $^2$ Ez dago ezer gordeta agertuko ez denik, ez eta ere ezer ezkutuan jakingo ez denik. $^3$ Zeren gau-ilunez esan duzuena egun-argiz entzungo baita, eta etxe-zokoan belarrira esan duzuena etxe gainetik hots egingo.
$^4$ «Entzun zuek, nire adiskideok. Ez izan beldurrik gorputza hil bai, baina hortik aurrera ezer egiterik ez dutenei. $^5$ Esango dizuet nori izan beldur: Izan beldur hiltzeko eta ondoren infernura jaurtikitzeko ahalmena duenari. Bai, izan beldur horri! $^6$ Ez ote dira bost txori bi sosetan saltzen? Alabaina, haietako bat bakarra ere ez dauka Jainkoak ahazturik. $^7$ Zuen buruko ileak ere denak zenbatuak dauzka Jainkoak. Ez izan beldur: txori guztiek baino gehiago balio duzue.
$^8$ «Egia esan, jendaurrean aitortzen nauena aitortuko du Gizonaren Semeak ere Jainkoaren aingeruen aurrean; $^9$ baina jendaurrean ukatzen nauena ukatu egingo dute Jainkoaren aingeruen aurrean. $^{10}$ Gizonaren Semearen kontra zerbait esaten duenari, barkatuko dio Jainkoak; baina Espiritu Santuaren kontra birao egiten duenari, ez dio barkatuko.
$^{11}$ «Sinagogetara eta buruzagien eta agintarien aurrera eramango zaituztetenean, ez egon kezkatan nola egin edo zer esan zeuen alde, $^{12}$ Espiritu Santuak adieraziko baitizue une hartan bertan zer esan behar duzuen».
$^{13}$ Behin batean, jendarteko batek esan zion Jesusi:
-Maisu, esaiozu nire anaiari senipartea nirekin erdibanatzeko.
$^{14}$ Jesusek erantzun zion:
-Gizon, nork egin nau ni zuen artean epaile edo ondasun-banatzaile?
$^{15}$ Orduan, guztiei esan zien:
-Kontuz! Gorde diru-gosetik, ondasunek ez baitiote inori bizia segurtatzen, ugari izanda ere.
$^{16}$ Gero, parabola hau kontatu zien: «Gizon aberats bati lurrak uzta handia eman zion. $^{17}$ Eta honela hasi zen berekiko pentsatzen: <Zer egin, ez baitut uzta non jasorik?> $^{18}$ Eta beretzat esan zuen: <Badakit zer egin: mandio zaharrak bota eta handiagoak egingo ditut eta hauetan jasoko neure garia eta gainerakoak. $^{19}$ Gero, esango diot neure buruari: Ea, mutil, baduk hor gordeta urtetarako ondasunik aski; hartu atseden, jan, edan eta bizi hadi lasai>. $^{20}$ Baina Jainkoak esan zion: <Burugabea halakoa! Gaur gauean bertan hil behar duzu. Norentzat izango da pilatu duzuna?> »
$^{21}$ Eta honela amaitu zuen: «Horra zer gertatzen zaion, Jainkoarentzat aberats izan beharrean, beretzat ondasunak pilatzen dituenari».
$^{22}$ Ondoren, bere ikasleei esan zien Jesusek: «Horregatik diotsuet: Ez kezkatu bizitzeko zer jango, edota gorputza zerez jantziko. $^{23}$ Izan ere, bizia janaria baino gehiago da, eta gorputza jantzia baino gehiago. $^{24}$ Begira beleei: ez dute ereiten, ez uztarik biltzen; ez dute bihitegirik, ez mandiorik; hala ere, Jainkoak janaritzen ditu. Zenbat gehiago ez ote duzue balio zuek hegaztiek baino! $^{25}$ Asko arduratu arren, zuetako nork luza lezake bizitza apurtxo bat ere? $^{26}$ Beraz, gauzarik txikiena ere ezin baduzue, zertan kezkatu gainerakoaz? $^{27}$ Begira nola hazten diren loreak: ez dira lanean penatzen, ez dute iruten; baina, egia esan, Salomon bera ere, bere ospe guztian, ez zen janzten horietako baten pare. $^{28}$ Beraz, gaur belardian dagoen eta bihar sutan erreko den belarra Jainkoak horrela janzten badu, zenbat gehiago ez ote zaituzte jantziko zuek, sinesmen gutxikook?
$^{29}$ «Zuek ez ibili larri jan-edanaren bila. $^{30}$ Fedegabeak arduratu ohi dira horiez guztiez; baina zuen Aitak badaki horren beharra duzuena. $^{31}$ Ardura zaitezte, ordea, Jainkoaren erregetzaz, eta beste hori gehigarritzat emango dizue Jainkoak. $^{32}$ Ez izan beldur, ene artaldetxo hori, atsegin izan baitu zuen Aitak zuen alde errege izatea.
$^{33}$ «Saldu zeuen ondasunak eta eman limosna. Pila itzazue zeruan hondatuko ez diren ondasunak, huts egingo ez dizueten aberastasunak, hara ez baita lapurrik hurbiltzen, ez eta han sitsak jaten ere. $^{34}$ Zeren, zuen aberastasuna non, zuen bihotza han.
$^{35}$ «Zaudete prest, jantziak loturik eta kriseiluak pizturik; $^{36}$ izan zaitezte nagusia ezteietatik itzuli zain dauden morroiak bezala, iritsi eta atea jo bezain laster irekitzeko prest dauden morroiak bezala. $^{37}$ Zorionekoak morroi horiek, nagusiak, iristean, zain aurkitzen baditu. Benetan diotsuet: Arropak aldaturik, mahaian eseraraziko ditu eta zerbitzatzen hasiko zaie. $^{38}$ Eta gauerdian edo goizaldera badator eta horrela aurkitzen baditu, zorionekoak haiek!
$^{39}$ «Gogoan hartu hau: etxeko nagusiak, lapurra zein ordutan etorriko den jakingo balu, ez luke etxea zulatzen utziko. $^{40}$ Egon prest zuek ere, gutxien uste duzuen orduan etorriko baita Gizonaren Semea».
$^{41}$ Pedrok galdetu zion: «Jauna, guretzat ala denentzat esan duzu parabola hau?»
$^{42}$ Jaunak esan zuen: «Izan zaitezte etxezain leial eta zentzuduna bezala, nagusiak bere orduan otordua banatzeko morroien buru ipini duena bezala. $^{43}$ Zorionekoa morroi hori, nagusiak, iristean, agindua egiten aurkitzen badu! $^{44}$ Benetan diotsuet: Bere ondasun guztien buru ipiniko du. $^{45}$ Baina morroia, nagusiak luzatu egingo duelakoan, morroi eta neskameak jotzen, jan-edanean eta mozkorkerian hasten bada, $^{46}$ gutxien espero duen egunean eta gutxien uste duen orduan etorriko zaio nagusia, eta zigorrik gogorrena ezarriko dio, eta desleialek merezi duten zoria emango. $^{47}$ Nagusiaren gogoa zein den jakin arren, gauzak hark nahi bezala eratzen edo egiten ez dituen morroiak zigor zorrotza izanen du; $^{48}$ nagusiaren gogoa zein den jakin gabe, zigorra merezi duen zerbait egiten duenak, berriz, biguna. Asko eman zitzaionari, asko eskatuko zaio; askoren kargua eman zitzaionari, are kontu handiagoa eskatuko.
$^{49}$ «Lurrean sua jartzera etorri naiz, eta nahiago nuke dagoeneko piztua balego! $^{50}$ Heriotza-uretan murgildu behar dut, eta hau nire larria hori bete arte!
$^{51}$ «Munduari bakea ematera etorria naizela uste al duzue? Egia esan, bakea ez, banaketa baizik. $^{52}$ Zeren hemendik aurrera, etxe bateko bost senideak, elkarrekin banaturik egongo baitira: hiru biren kontra eta bi hiruren kontra; $^{53}$ aita semearen aurka eta semea aitaren aurka, ama alabaren kontra eta alaba amaren kontra, amaginarreba errainaren kontra eta erraina amaginarrebaren kontra».
$^{54}$ Jesusek hau ere esan zion jendeari: «Sartaldean lainoa ikusi orduko, <Euria dator> esaten duzue, eta hala gertatzen da. $^{55}$ Hego-haizea denean, berriz, <Sargoria dugu> esaten duzue, eta hala gertatzen da. $^{56}$ Itxurazaleok! Badakizue zeru-lurren itxurari antzematen, eta nola ez diozue antzematen garai honi?
$^{57}$ «Zergatik ez duzue zeuen kabuz zuzen dena erabakitzen? $^{58}$ Esate baterako, etsaiarekin auzitegira zoazela, saia zaitez bidean harekin konponbidea aurkitzen; bestela, epaileagana eramango zaitu eta epaileak ertzainaren eskuetan jarriko eta ertzainak kartzelara botako. $^{59}$ Egia esan, ez zara handik aterako azken semeikoa ordaindu arte».

## 13. atala

$^1$ Une hartan, batzuek Jesusengana joan eta zenbait galilearri gertatua kontatu zioten: nola Pilatok hil zituen, eskaintzen ari ziren abereen odolarekin beraien odola nahastuz. $^2$ Jesusek erantzun zien: «Galilear horiek gainerakoak baino bekatariago zirela uste al duzue, heriotza hori izan zutelako? $^3$ Ez horixe! Eta zuek ere, bihozberritzen ez bazarete, berdin hilko zarete denok.
$^4$ «Eta Siloeko dorreak azpian harrapaturik hil ziren hemezortzi haiek, gainerako jerusalemdarrak baino bekatariago zirela uste al duzue? $^5$ Ez horixe! Eta zuek ere, bihozberritzen ez bazarete, denok hilko zarete».
$^6$ Gero, parabola hau esan zien Jesusek: «Gizon batek pikuondo bat zuen bere mahastian aldatua. Joan zen piku bila eta ez zuen aurkitu. $^7$ Orduan, mahastizainari esan zion: <Begira, badira hiru urte pikuondo honetara piku bila natorrela, eta ez dut aurkitzen. Moztu ezazu. Zertarako egongo da hor lurra alferrik jaten?> $^8$ Baina mahastizainak erantzun zion: <Jauna, utz ezazu aurtengoz; bitartean, ondoa aitzurtu eta ongarria botako diot, $^9$ ea aurrerakoan fruiturik ematen duen; eta bestela, moztu> ».
$^{10}$ Behin batean, larunbatez, sinagoga batean irakasten ari zen Jesus. $^{11}$ Bazen han, hemezortzi urte hartan espiritu baten menpe gaixo zegoen emakume bat: erabat konkortua zegoen eta ezin zen inola ere zuzendu.
$^{12}$ Ikustean, Jesusek deitu eta esan zion: «Emakumea, geldi zaitez libre zeure gaitzetik».
$^{13}$ Eskuak ezarri zizkion eta bat-batean zuzendu zen eta Jainkoa goresten hasi.
$^{14}$ Sinagogako buruzagiak, Jesusek larunbatez sendatu zuelako haserre, jendeari esan zion:
-Astean sei egun daude lanerako. Zatozte egun horietan sendatzera, eta ez larunbatean.
$^{15}$ Jaunak erantzun zion:
-Itxurazaleok! Zuetako nork ez du larunbatez ere idia nahiz astoa ikuilutik askatu eta ura edatera eramaten? $^{16}$ Eta Abrahamen ondorengo den honi, hemezortzi urtez Satanasek lotua eduki duen honi, ez ote zitzaion larunbatez lokarri hori askatu behar?
$^{17}$ Hitz hauekin, lotsa-lotsa eginik gelditu ziren Jesusen etsai guztiak; jendetza, ordea, pozik zegoen hark egiten zituen gauza miragarri guztiengatik.
$^{18}$ Jesusek jarraitu zuen: «Zeren irudiko da Jainkoaren erregetza? Zeren antzeko dela esango nuke? $^{19}$ Gizon batek bere baratzean botatzen duen mostaza-haziaren antzekoa da: hazten da eta zuhaitz egiten, eta txoriek haren adarretan egiten dituzte habiak».
$^{20}$ Berriro esan zuen: «Zeren antzeko dela esango nuke Jainkoaren erregetza? $^{21}$ Legamiaren antzekoa da: emakume batek anega bat irinetan nahasten du, eta oraldi guztia harrotzen da».
$^{22}$ Jerusalemera bidean zihoan Jesus, igarotzen zituen herri eta auzoetan irakatsiz.
$^{23}$ Batek esan zion:
-Jauna, gutxi izango al dira salbatuko direnak?
Jesusek erantzun zuen:
$^{24}$ -Saia zaitezte ate estutik sartzen. Egia esan, askok sartu nahi izango dute, eta ezin izango. $^{25}$ Etxeko nagusiak jaiki eta atea itxiz gero, kanpoan geldituok behin eta berriro atea joko diozue, «Ireki, Jauna» deiadarka, baina hark erantzungo dizue: «Ez dakit nongoak zareten». $^{26}$ Orduan, honela hasiko zatzaizkiote: «Zurekin jan eta edanak gara, eta zuk gure plazetan irakatsi izan duzu». $^{27}$ Baina hark erantzungo dizue: «Ez dakit nongoak zareten. Alde niregandik, gaizkileok!» $^{28}$ Orduan, negarra eta hortz-karraska izango da, Abraham, Isaak eta Jakob eta profeta guztiak Jainkoaren erreinuan eta zeuen buruak, berriz, kanpora jaurtikiak ikustean. $^{29}$ Asko etorriko dira sortaldetik eta sartaldetik, iparretik eta hegotik, eta Jainkoaren erreinuko mahaikide izango.
$^{30}$ «Begira, orain azkenengo den zenbait lehenengo izango da orduan, eta orain lehenengo den zenbait, azkenengo».
$^{31}$ Une hartan, fariseu batzuk joan zitzaizkion Jesusi eta esan zioten:
-Zoaz, alde egizu hemendik, Herodes zu hil nahian dabil eta.
$^{32}$ Jesusek esan zien:
-Joan eta esaiozue gizontto horri: Begira, gaur eta bihar sendatzen eta deabruak botatzen jarraitu behar dut, eta hirugarren egunean nire azkena izango da. $^{33}$ Baina gaur, bihar eta etzi bideari jarraitu behar diot, ez baitaiteke profetarik Jerusalemdik kanpora hil.
$^{34}$ «Jerusalem, Jerusalem, profetak hiltzen eta Jainkoak zuri bidaliak harrikatzen dituzuna! Zenbat aldiz ez ditut bildu nahi izan zure seme-alabak, oiloak bere txitaldea hegalpean bezala, eta zuek ez duzue nahi izan. $^{35}$ Horra bada, hutsik geldituko zaizue etxea. Eta esaten dizuet ez nauzuela ikusiko, hau esango duzuen garaira arte: Bedeinkatua Jaunaren izenean datorrena!»

## 14. atala

$^1$ Behin batean, larunbatez, fariseu-buruetako baten etxera joan zen Jesus bazkaltzera, eta fariseuak zelatan zegozkion. $^2$ Gizon urmindun bat zegoen han, Jesusen aurrean. $^3$ Jesusek lege-maisu eta fariseuei galdetu zien: «Zilegi al da larunbatez inor sendatzea, bai ala ez?»
$^4$ Haiek isilik gelditu ziren. Orduan, Jesusek gaixoa eskutik hartu, sendatu eta bidali egin zuen. $^5$ Gero, haiei esan zien: «Zuetako nork, semea nahiz idia putzura erortzen bazaio, ez du berehala ateratzen, larunbata izanagatik?»
$^6$ Erantzun ezinik gelditu ziren.
$^7$ Ohartu zen Jesus gonbidatuek mahaiko lehen jarlekuak hartzen zituztela, eta aholku hauek eman zizkien: $^8$ «Ezteietara gonbidatzen zaituztenean, ez jarri mahaiburuan, zu baino gonbidatu ospetsuagoren bat izan daiteke eta; $^9$ hala balitz, biok gonbidatu zaituztenak etorri eta esango lizuke: <Utzi tokia honi>; orduan, azkenengo lekuan eseri beharko zenuke lotsagorritan. $^{10}$ Alderantziz, gonbidatzen zaituztenean, jarri azkenengo tokian, gonbidatu zaituenak, datorrenean, esan diezazun: <Adiskide, igo gorago>. Horrela, oso toki onean geldituko zara mahaikide guztien aurrean. $^{11}$ Zeren eta bere burua goratzen duena beheratu egingo baitu Jainkoak, eta bere burua beheratzen duena, goratu».
$^{12}$ Eta gonbidatu zuenari esan zion: «Bazkari edo afariren bat ematean, ez gonbidatu zeure adiskideak, ez eta senide, ahaide edo auzoko aberatsak ere; zeren beraiek ere gonbidatu egingo zintuzkete, eta, horrela, ordaina hartuko zenuke. $^{13}$ Aitzitik, otordu bat ematean, gonbidatu behartsu, elbarri, herren eta itsuak. $^{14}$ Zorionekoa zu orduan, ez baitute zuri ordaintzerik! Zintzoak piztuko direnean jasoko duzu ordaina».
$^{15}$ Hitz hauek entzutean, mahaikide batek esan zion Jesusi: «Zorionekoa Jainkoaren erreinuko otorduan parte hartuko duena!»
$^{16}$ Jesusek erantzun zion: «Gizon bat afari handi bat ematekoa zen eta jende asko gonbidatu zuen. $^{17}$ Afarikoan, morroia bidali zuen gonbidatuei esatera: <Etorri, dena gertu dago eta>. $^{18}$ Baina bata bestearen ondoren denak aitzakiak jartzen hasi ziren. Lehenengoak esan zion: <Soroa erosi dut, eta ikustera joan behar dut; barkatu, arren>. $^{19}$ Beste batek, berriz: <Bost idi-pare erosi ditut, eta probatzera joan behar dut; barkatu, arren>. $^{20}$ Eta hurrengoak: <Ezkondu berria naiz eta ez naiteke joan>. $^{21}$ Honen guztiaren berri nagusiari ematera itzuli zen morroia. Etxeko nagusia biziki haserretu zen eta morroiari esan zion: <Hoa bizkor herriko plaza eta kaleetan barrena, eta ekarri hona behartsu, elbarri, itsu eta herrenak>.
$^{22}$ «Geroago, morroiak esan zion: <Egin dut, jauna, zuk agindua, eta oraindik badago tokia>. $^{23}$ Orduan, nagusiak esan zion: <Hoa bidez bide eta bazterrik bazter eta sarrarazi jendea barrura, etxea bete dakidan. $^{24}$ Egia esan, gonbidatu haietako batek ere ez du nire afaria dastatuko> ».
$^{25}$ Jende-talde handiak zihoazen Jesusekin; honek, beraiengana itzulirik, esan zien: $^{26}$ «Norbaitek nirekin etorri nahi badu eta ez banau ni bere aitamak eta emaztea, seme-alabak eta anai-arrebak eta bere burua ere baino maiteago, ez daiteke izan nire ikasle. $^{27}$ Bere gurutzea hartu eta nire ondoren ez datorrena, ez daiteke izan nire ikasle.
$^{28}$ «Izan ere, zuetako nork, dorrea egin nahi badu, ez ditu aldez aurretik eseri eta gastuen kontuak ateratzen, bukatzeko adina ba ote duen ikusteko? $^{29}$ Bestela, zimenduak hartu ondoren bukatu ezin izango balu, ikusiko luketen guztiek barre egingo liokete, $^{30}$ esanez: <Honako hau eraikitzen hasi huen eta ezin izan dik amaitu>.
$^{31}$ «Edo zein erregek, beste baten kontra gerrara joan nahi badu, ez du aldez aurretik eseri eta begiratzen, ea hamar mila gizon aski dituen hogei milarekin kontra datorkionari aurre egiteko? $^{32}$ Eta ezetz ikusten badu, bestea oraindik urruti dela, mandatariak bidaliko dizkio bakea eskatuz.
$^{33}$ «Era berean, zuetako inor ez daiteke izan nire ikasle, dituen guztiei uko egiten ez badie.
$^{34}$ «Bai, gauza ona da gatza; baina gatza gezatzen bada, nola gazitu berriro? $^{35}$ Ez litzateke gauza ez lurrerako, ez ongarritarako; kanpora botako litzateke. Ulertzeko gauza denak uler beza».

## 15. atala

$^1$ Zergalari eta bekatari guztiak Jesusengana bildu ohi ziren hari entzutera, $^2$ eta fariseuak eta lege-maisuak marmarrean ari ziren esanez: «Horrek harrera ona egiten die bekatariei, baita beraiekin jan ere!»
$^3$ Jesusek parabola hau esan zien: $^4$ «Zuetako nor, ehun ardi izan eta bat galtzen bazaio, ez da, beste laurogeita hemeretziak larrean utzirik, galduaren bila joaten aurkitu arte? $^5$ Eta aurkitzen duenean, lepoan hartzen du poz-pozik $^6$ eta, etxeratzean, adiskideak eta auzokoak bildu eta esaten die: <Egin festa nirekin, aurkitu baitut galdutako ardia!> $^7$ Egia esan, Jainkoak ere poz handiagoa hartzen du bihozberritzen den bekatari batengatik, bihozberritu beharrik ez duten laurogeita hemeretzi zintzoengatik baino.
$^8$ «Edota zein emakumek, zilarrezko hamar txanpon izan eta bat galtzen bazaio, ez du, kriseilua pizturik, etxea garbitu eta galdu zaion txanpona ardura guztiaz bilatzen aurkitu arte? $^9$ Eta, aurkitzean, adiskideak eta auzokoak bildu eta esaten die: <Egin festa nirekin, aurkitu baitut galdua nuen txanpona!> $^{10}$ Egia esan, berdin pozten da Jainkoa ere bere aingeruekin bihozberritzen den bekatari batengatik»
$^{11}$ Gainera, esan zien: «Gizon batek bi seme zituen. $^{12}$ Gazteenak esan zion aitari: <Aita, emadazu dagokidan senipartea>. Eta aitak ondasunak banatu zizkien.
$^{13}$ «Handik egun gutxira, seme gazteenak, zituen guztiak bildurik, urrutiko herrialde batera alde egin zuen eta han, galdukerian biziz, ondasun guztiak jan. $^{14}$ Dena xahutu zuenean, gosete ikaragarria gertatu zen inguru hartan eta estu aurkitzen hasi zen. $^{15}$ Orduan, herrialde hartako gizon batengana joan zen morroi, eta hark bere sailetara bidali zuen txerrizain. $^{16}$ Txerriek jaten zuten ezkurrez asetzeko gogoa ematen zion, ez baitzion inork jaten ematen. $^{17}$ Orduan, pentsatzen jarririk, bere baitan esan zuen: <Zenbat langile gure aitarenean nahi adina ogi eta gehiago dutela, eta ni hemen goseak hiltzen! $^{18}$ Jaiki, aitarengana joan eta esango diot: Aita, bekatu egin dut Jainkoaren eta zure kontra. $^{19}$ Ez dut gehiago seme-izenik merezi. Har nazazu zeure langileetako bat bezala>.
$^{20}$ «Jaiki eta aitaren etxera abiatu zen. Oraindik urruti zegoela, ikusi zuen aitak eta errukitu egin zen; eta, lasterka joanik, besarkatu eta musuka hasi zitzaion. $^{21}$ Semeak esan zion: <Aita, bekatu egin dut Jainkoaren eta zure kontra. Ez dut gehiago zure seme-izenik merezi...> $^{22}$ Aitak, ordea, esan zien morroiei: <Ekarri bizkor jantzirik onena eta jantziozue, ipiniozue eraztuna eta jantzi oinetakoak; $^{23}$ ekarri zekor gizendua eta hil; egin dezagun festa-otordua; $^{24}$ zeren seme hau hilda bainuen eta piztu egin zait, galdua nuen eta aurkitu egin dut>. Eta festa hasi zuten.
$^{25}$ «Seme zaharrena soroan zen. Etxerakoan, hurbildu ahala, soinua eta dantzak sumatu zituen. $^{26}$ Eta, morroi bati deiturik, zer gertatzen zen galdetu zion. $^{27}$ Hark erantzun: <Zure anaia etorri da eta zekor gizendua hiltzeko agindu du zuen aitak, semea onik bereganatu duelako>. $^{28}$ Biziki haserretu zen anaia eta ez zuen sartu nahi. Atera zen aita eta erreguka hasi zitzaion. $^{29}$ Baina hark erantzun zion aitari: <Hainbeste urte da zure agindu bat ere sekula huts egin gabe zerbitzatzen zaitudala, eta ez didazu egundaino antxume bat ere eman, lagunekin festa egiteko; $^{30}$ eta, horrako zure seme hori, zure ondasunak emagalduekin jan dituen hori, etorri dela eta, zekor gizendua hil duzu>. $^{31}$ Aitak erantzun zion: <Seme, zu beti nirekin zaude, eta nire guztia zeurea duzu! $^{32}$ Baina egoki zen poztu eta festa egitea, zure anaia hau hilda baikenuen eta piztu egin zaigu, galdua genuen eta aurkitu egin dugu!> »

## 16. atala

$^1$ Jesusek esan zien ikasleei: «Gizon aberats batek etxezain bat zuen, eta hau ondasunak alferrik galtzen ari zitzaiola salatu zioten.
$^2$ «Deitu zion eta esan: <Zer da zutaz entzun dudan hori? Emadazu etxezaintzaren kontu, kargutik bota egiten zaitut eta>.
$^3$ «Honela zioen, orduan, etxezainak bere baitan: <Zer egin behar dut orain, nagusiak kargua kentzen didanez gero? Aitzurrerako ez naiz gauza, eta eskerako lotsa naiz. $^4$ Badakit zer egin, kargutik botatzen nauten honetan etxean nork hartua izan dezadan>.
$^5$ «Deitu zituen bere nagusiaren zordunak banan-banan, eta lehenengoari galdetu zion: <Zenbat zor diozu nire nagusiari?> $^6$ Hark erantzun: <Ehun upel olio>. Etxezainak esan zion: <Hona zure ordain-agiria; agudo, eseri eta idatzi berrogeita hamar>.
$^7$ «Gero, hurrengoari galdetu zion: <Zuk zenbat zor diozu?> Hark erantzun: <Ehun anega gari>. Eta besteak, orduan: <Hona zure ordain-agiria; idatzi laurogei>.
$^8$ «Eta nagusiak txalotu egin zuen etxezain zuzengabe hura, zuhurki jokatu zuelako. Izan ere, mundukoak zuhurrago dira beren arteko arazoetan, argitakoak berenetan baino.
$^9$ «Beraz, hauxe diotsuet nik ere: Irabaz itzazue adiskideak bidegabeko diruaren bidez; horrela, dirua amaitzean, betiko bizilekuetan hartuko zaituzte Jainkoak.
$^{10}$ «Gauza txikietan fidagarria handietan ere fidagarri da, eta gauza txikietan zuzengabea, handietan ere zuzengabe. $^{11}$ Bidegabeko dirua erabiltzen fidatzekoak izan ez bazarete, nork utzi zuen esku egiazko ondasuna? $^{12}$ Zeuena ez duzuen aberastasunarekin fidatzekoak izan ez bazarete, nork eman benetan dagokizuena?
$^{13}$ «Ez da morroirik bi nagusi zerbitza ditzakeenik; izan ere, bata gorroto izango du eta bestea maite, edota batari men egingo dio eta bestea begitan hartuko. Ezin zaitezkete Jainkoaren eta diruaren morroi izan».
$^{14}$ Entzun zuten hau guztia fariseu diruzaleek, eta barre egiten zioten Jesusi. $^{15}$ Honek esan zien: «Zuek zeuen buruak zintzo azaltzen dituzue jendearen aurrean, baina ezagutzen du Jainkoak zuen barrua; izan ere, gizakiak baliotsutzat daukana, Jainkoarentzat mesprezagarri da.
$^{16}$ «Moisesen legearen eta profeten garaia Joan Bataiatzailearekin bukatu da; geroztik, Jainkoaren erregetzaren berriona adierazten da, eta denek indar egiten dute bertan sartzeko.
$^{17}$ «Errazago da zeru-lurrak desagertzea, legearen zeinurik txikiena ere huts gertatzea baino.
$^{18}$ «Emaztea utzi eta beste batekin ezkontzen denak adulterio egiten du; eta senarrak utzitako emakume batekin ezkontzen denak adulterio egiten du.
$^{19}$ «Bazen gizon aberats bat, purpuraz eta liho finez janzten zena eta egunero festa ederrak egiten zituena. $^{20}$ Bazen Lazaro izeneko eskale bat ere, haren ate ondoan egoten zena; zauriz josia zegoen. $^{21}$ Pozik asko jango zukeen aberatsaren mahaitik lurrera botatzen zutena. Txakurrek ere etorri eta zauriak miazkatzen zizkioten.
$^{22}$ «Hil zen eskalea, eta Abrahamen ondora eraman zuten aingeruek; hil zen aberatsa ere, eta lur eman zioten. $^{23}$ Hilen Egoitzan oinazez zegoela, begiak jaso eta Abraham ikusi zuen urruti, eta Lazaro haren ondoan. $^{24}$ Orduan, deiadar egin zion: <Aita Abraham, erruki nitaz; bidal ezazu Lazaro atzamar-muturra uretan busti eta niri mihia freskatzera, kiskaltzen bainago sugar hauetan>. $^{25}$ Baina, Abrahamek erantzun zion: <Seme, gogoratu zuk zorion franko izan zenuela bizitzan; Lazarok, berriz, zoritxarrak; orain, hark atsegina aurkitu du hemen, eta zuk oinazeak. $^{26}$ Horrez gainera, leize handi bat dago zuen eta gure artean; nahita ere, ez dauka inork hemendik zuengana igarotzerik, ez eta hortik guregana ere>.
$^{27}$ «Aberatsak, berriro: <Orduan, aita Abraham, bidal ezazu, arren, Lazaro gure aitaren etxera, $^{28}$ bost anaia ditut eta; jar ditzala jakinaren gainean, beraiek ere oinaze-toki honetara etor ez daitezen>. $^{29}$ Abrahamek erantzun zion: <Hor dituzte Moises eta profetak: entzun diezaietela>. $^{30}$ Hark, oraindik: <Ez, aita Abraham; hildakoren bat joaten bazaie, orduan bai bihozberrituko direla>. $^{31}$ Baina Abrahamek erantzun zion: <Moisesi eta profetei entzuten ez badiete, hildakoren bat piztuta ere, ez dute kasurik egingo> ».

## 17. atala

$^1$ Jesusek esan zien ikasleei: «Nahitaezkoa da munduan galbideak gertatzea, baina dohakabea inoren sinesmena galbidean jartzen duena! $^2$ Hobe luke errotarri bat lepotik lotu eta itsasora botako balute, txiki hauetakoren bat galbidean jartzea baino. $^3$ Kontuz ibili!
«Senideren batek iraintzen bazaitu, egiozu errieta, eta, damutzen bada, barkatu. $^4$ Eta egunean zazpi aldiz iraintzen bazaitu eta zazpi aldiz etortzen bazaizu <Damu dut> esanez, barkatu».
$^5$ Apostoluek eskatu zioten Jaunari:
-Handi ezazu sinesmena guregan.
$^6$ Jaunak erantzun zuen:
-Sinesmena bazenute, mostaza-hazia bezain txikia izanik ere, pikuondo honi «Atera hortik eta landatu itsasoan» esango zeniokete, eta obeditu egingo lizueke.
$^7$ «Emazue zuetako batek morroi bat duela soro-lan edo artzantzarako. Morroia etxeratzean, <Hator berehala mahaira> esaten ote dio? $^8$ Ez ote dio beste hau esaten: <Presta iezadak afaria, jantzi amantala eta zerbitza nazak, nik afaldu bitartean; ondoren, afalduko duk hik>? $^9$ Morroiari esker ona zor ote dio agindua bete duelako? $^{10}$ Zuek ere berdin: agindu zaizuen guztia egin eta gero, esan: <Morroi gizarajo batzuk gara; egin behar genuena besterik ez dugu egin> ».
$^{11}$ Jerusalemera bidean, Samaria eta Galilean barrena zihoan Jesus. $^{12}$ Herri batean sartzerakoan, hamar legendun atera zitzaizkion bidera. Urruti gelditurik, $^{13}$ deiadarka esan zioten:
-Jesus, Maisu, erruki zakizkigu!
$^{14}$ Jesusek, ikustean, esan zien:
-Joan eta azaldu apaizengana.
Bidean zihoazela, garbi gelditu ziren. $^{15}$ Haietako bat, sendatua zegoela oharturik, Jainkoa deiadarka goratuz itzuli $^{16}$ eta Jesusen oinetara ahozpez erori zen, eskerrak emanez; samariarra zen bera. $^{17}$ Jesusek esan zuen: «Ez ote dira hamarrak garbi gelditu? Non dira beste bederatziak? $^{18}$ Ez al da izan atzerritar hau besterik Jainkoa goratzera etortzeko?»
$^{19}$ Gero, esan zion: «Jaiki eta zoaz; zeure sinesmenak salbatu zaitu».
$^{20}$ Jainkoaren erregetza noiz iritsiko zen galdetu zioten fariseuek; Jesusek erantzun zien:
-Jainkoaren erregetza ez da nabarmen etorriko. $^{21}$ Ezin esango da: «Hona hemen» edo «Hara han»; zeren Jainkoaren erregetza zuen artean baitago jadanik.
$^{22}$ Gero, ikasleei esan zien: «Iritsiko zaizue Gizonaren Semea etorriko deneko egun bat bederen ikusi nahi izango duzueneko garaia, baina ez duzue ikusiko. $^{23}$ Orduan, <Hona hemen, hara han> esango dizuete. Baina zuek ez joan, ez atera atzetik lasterka. $^{24}$ Izan ere, tximistak une batean zerualde batetik besteraino distira egiten duen bezala, hala izango da Gizonaren Semea etorriko den egunean. $^{25}$ Baina aurretik asko sufritu behar du, eta gizaldi honek gaitzetsi egingo du.
$^{26}$ «Noeren garaian bezala gertatuko da Gizonaren Semearen garaian ere. $^{27}$ Jan-edanean ziharduen jendeak, eta ezkondu egiten ziren, Noe untzian sartu zen arte; baina etorri zen uholdea eta denak galdu zituen.
$^{28}$ «Gauza bera gertatu zen Loten garaian ere: jan eta edan, saldu eta erosi, landatu eta eraiki egiten zuen jendeak; $^{29}$ baina Lot Sodomatik atera zen egunean, su eta sufrezko euria egin zuen zerutik eta denak galdu zituen.
$^{30}$ «Hala gertatuko da Gizonaren Semea agertuko den egunean ere. $^{31}$ Egun hartan, etxe gainean dagoena eta bere gauzak etxean dituena ez bedi hartzera jaits; era berean, soroan dena ez bedi atzera itzul.
$^{32}$ Oroitu Loten emazteaz.
$^{33}$ «Bere bizia segurtatu nahi duenak galdu egingo du; galtzen duenak, berriz, onik aterako du. $^{34}$ Egia esan, gau hartan bi egongo dira ohe berean: bata eraman eta bestea utzi egingo dute. $^{35}$ Bi emakume ariko dira batera ehotzen: bata eraman eta bestea utzi egingo dute». ( $^{36}$ ).
$^{37}$ Ikasleek galdetu zioten orduan:
-Non izango da hori, Jauna?
Jesusek erantzun zien:
-Sarraskia non, han biltzen dira putreak.

## 18. atala

$^1$ Etengabe egin behar zutela otoitz eta ez zutela etsi behar adierazteko, parabola hau esan zien Jesusek: $^2$ «Bazen hiri batean epaile bat, ez Jainkoari beldurrik, ez gizakiari begirunerik ez ziona. $^3$ Bazen hiri berean emakume alargun bat ere. Hau epaileagana joaten zen eskatzera: <Egidazu justizia etsaiarekiko auzian>. $^4$ Luzaroan epaileak ez zion jaramonik egin, baina azkenean bere baitan esan zuen: <Ez diot Jainkoari beldurrik, ez eta gizakiari ere begirunerik; $^5$ baina, alargun hau gogaikarri zaidanez, egiodan justizia, etengabeko buruhausterik eman ez diezadan> ».
$^6$ Eta honela bukatu zuen Jaunak: «Begira zer dioen epaile zuzengabeak. $^7$ Eta Jainkoak ez ote die justizia egingo gau eta egun deiadarka ari zaizkion bere aukeratuei? Zain edukiko ote ditu luzaroan? $^8$ Berehala egingo diela justizia diotsuet. Baina Gizonaren Semea datorrenean, aurkituko ote du horrelako sinesmenik munduan?»
$^9$ Honako parabola hau esan zien Jesusek beren buruak zintzotzat hartzen eta besteak gutxiesten zituzten batzuei: $^{10}$ «Bi gizon tenplura igo ziren otoitz egitera; bata fariseua eta bestea zergalaria. $^{11}$ Fariseuak, zutik, honela ziharduen otoitzean bere baitan: <Ene Jainkoa, eskerrak zuri besteak bezalakoa ez naizelako: lapur, gaizkile edota adulteriogile; ez eta horrako zergalari hori bezalakoa ere. $^{12}$ Astean bi bider egiten dut barau, eta ondasun guztien hamarrenak ordaintzen ditut>.
$^{13}$ «Zergalaria, berriz, urruti gelditurik, ez zen begiak lurretik altxatzera ere ausartzen, baizik eta bular-joka ari zen esanez: <Ene Jainkoa, erruki zaitez bekatari honetaz>.
$^{14}$ «Benetan diotsuet, azkenengo hau Jainkoarekin bakean itzuli zela etxera; fariseua, berriz, ez. Zeren eta bere burua goratzen duena beheratu egingo baitu Jainkoak, eta bere burua beheratzen duena, goratu».
$^{15}$ Haurtxoak eraman zizkioten Jesusi, uki zitzan; ikasleek, hori ikustean, haserre egiten zieten. $^{16}$ Baina Jesusek haurtxoak beregana deitu zituen eta esan: «Utzi haurrei niregana etortzen, ez galarazi, horrelakoek baitute Jainkoa errege. $^{17}$ Benetan diotsuet: Jainkoaren erreinua haur batek bezala onartzen ez duena ez da inola ere bertan sartuko».
$^{18}$ Handiki batek galdetu zion Jesusi: -Maisu ona, zer egin behar dut betiko bizia ondaretzat jasotzeko?
$^{19}$ Jesusek erantzun zion: -Zergatik esaten didazu ona? Inor ez da ona Jainkoa besterik. $^{20}$ Badakizkizu aginduak: Ez egin adulteriorik, ez hil inor, ez ostu, ez egin gezurrezko testigantzarik, ohoratu aitamak.
$^{21}$ Hark, orduan: -Gazte-gaztetandik bete izan dut hori guztia.
$^{22}$ Hori entzutean, Jesusek esan zion: -Gauza bat falta zaizu oraindik: saldu daukazun guztia eta eman behartsuei, zeure aberastasuna zeruan izan dezazun; gero, zatoz eta jarraitu niri.
$^{23}$ Hitz hauek entzutean, guztiz atsekabetu zen handikia, oso aberatsa baitzen.
$^{24}$ Jesusek, handiki hura hain atsekabetua ikusirik, esan zuen: -Bai nekez sartuko direla aberatsak Jainkoaren erreinuan! $^{25}$ Bai, orratzaren begitik gamelua sartzea errazago, aberatsa Jainkoaren erreinuan sartzea baino.
$^{26}$ Entzuleek galdetu zioten: -Nor salba daiteke, orduan?
$^{27}$ Jesusek erantzun zien: -Gizakiek ez dezaketena Jainkoak badezake.
$^{28}$ Pedrok esan zuen: -Hara, guk, genituen guztiak utzirik, zuri jarraitu dizugu.
$^{29}$ Jesusek erantzun: -Benetan diotsuet: Jainkoaren erregetzagatik etxea, emaztea, senideak, gurasoak eta seme-alabak uzten dituenak, $^{30}$ mundu honetan askoz gehiago jasoko du, eta datorren munduan betiko bizia.
$^{31}$ Hamabiak beregana bildurik, Jesusek esan zien: «Hara, Jerusalemera igotzen ari gara, eta han beteko da profetek Gizonaren Semeaz idatzi duten guztia. $^{32}$ Izan ere, atzerritarren eskuetara emango dute, eta irain eta iseka egingo diote eta listua botako, $^{33}$ eta, zigorkatu ondoren, hil egingo dute; baina hirugarren egunean piztu egingo da».
$^{34}$ Haiek, ordea, ez zuten ezertxo ere ulertu; haren hizkera ilun gertatzen zitzaien eta ez zekiten zer esan nahi zien.
$^{35}$ Jesus Jerikora hurbildu zelarik, itsu bat eskean zegoen bide-ertzean eserita. $^{36}$ Jendea igarotzen sumaturik, zer gertatzen zen galdetu zuen. $^{37}$ Jesus Nazaretarra igarotzen zela jakinarazi zioten. $^{38}$ Orduan, deiadarka hasi zen: -Jesus, Daviden Semea, erruki zakizkit!
$^{39}$ Aurretik zihoazenek gogor egiten zioten, isil zedin; baina hark areago oihu: -Daviden Semea, erruki zakizkit!
$^{40}$ Jesusek, gelditurik, beregana ekartzeko agindu zuen. Hurbildu zenean, galdetu zion:
$^{41}$ -Zer nahi duzu niregandik? Hark erantzun: -Berriro ikustea, Jauna!
$^{42}$ Jesusek esan zion: -Ikusi, bada; zeure sinesmenak sendatu zaitu.
$^{43}$ Bat-batean, ikusmena etorri zitzaion berriro, eta Jesusen ondoren joan zen, Jainkoa goretsiz. Eta herri osoak, gertatua ikusirik, Jainkoa goratu zuen.

## 19. atala

$^1$ Jesus Jerikon sartu eta herrian barrena zihoan. $^2$ Bazen han Zakeo izeneko gizon bat, zergalari-burua, oso aberatsa. $^3$ Jesus zein zen ikusi nahirik zebilen, baina ezin zuen jendearengatik, txikia baitzen. $^4$ Lasterka aurrerago joan eta pikuondo batera igo zen Jesus ikusteko, handik igaro behar baitzuen. $^5$ Jesusek, hara iristean, gora begiratu eta esan zion: «Zakeo, jaitsi berehala, gaur zure etxean gelditu behar dut eta». $^6$ Jaitsi zen, bada, berehala eta pozik hartu zuen etxean.
$^7$ Hori ikusirik, denak marmarka hasi ziren: «Bekatari baten etxera joan duk ostatuz».
$^8$ Zakeok, berriz, zutiturik, Jaunari esan zion:
-Jauna, neure ondasunen erdiak behartsuei ematen dizkiet eta, inori ezer ostu badiot, lau halako bihurtuko diot.
$^9$ Jesusek esan zion:
-Gaur iritsi da salbamena etxe honetara, gizon hau ere Abrahamen ondorengoa baita. $^{10}$ Izan ere, Gizonaren Semea galdua zegoena bilatzera eta salbatzera etorri da.
$^{11}$ Jendea entzuten ari zitzaiola, Jesusek beste parabola bat kontatu zien, Jerusalemdik hurbil baitzen eta jendeak Jainkoaren erregetza une batetik bestera azalduko zela uste baitzuen: $^{12}$ «Handiki bat urrutiko herrialde batera joan zen, errege-izendapena hartzera, gero itzultzekotan. $^{13}$ Bere zerbitzarietako hamarri dei egin eta hamar ontzako urre banatu zizkien, esanez: <Jarri irabazian, ni itzuli bitartean>.
$^{14}$ «Baina herritarrek, gorroto zioten eta mandatariak bidali zituzten atzetik, esatera: <Ez dugu hori errege nahi>.
$^{15}$ «Errege-izendapena harturik itzuli zenean, dirua banatu zien morroiak beregana deitu zituen, bakoitzak zer irabazi ote zuen jakiteko. $^{16}$ Aurkeztu zen lehenengoa eta esan zion: <Jauna, zure ontzakoak hamar halako eman du>. $^{17}$ Nagusiak erantzun: <Ederki, morroi ona! Gauza gutxian leial izan haizenez gero, hartzak hamar hirietako agintea>. $^{18}$ Joan zen, gero, bigarrena eta esan zion: <Jauna, zure ontzakoak bost halako eman du>. $^{19}$ Honi ere nagusiak esan zion: <Izan hadi bost hiriren buru>. $^{20}$ Joan zen beste bat eta esan zion: <Jauna, hemen duzu zeure ontzakoa; zapi batean bildua eduki dut. $^{21}$ Beldur nizun, gizon gogorra zarelako, eman gabea eskatzen eta erein gabea biltzen duzuna>. $^{22}$ Nagusiak, orduan: <Heure esanez kondenatuko haut, morroi gaizto hori! Bahekien gizon gogorra naizena, eman gabea eskatzen eta erein gabea biltzen dudana. $^{23}$ Nolatan ez huen, bada, nire dirua bankuan ipini? Horrela, itzultzean, korrituekin jasoko nian>. $^{24}$ Eta bertan zeudenei esan zien: <Ken iezaiozue ontzakoa eta eman hamar dituenari>. $^{25}$ Haiek erantzun zioten: <Jauna, lehendik hamar ontzako ez ditu, bada?> $^{26}$ Nagusiak erantzun zien: <Fruitua dakarrenari eman egingo zaio; fruiturik ez dakarrenari, ordea, daukan apurra ere kendu egingo zaio. $^{27}$ Eta errege nahi ez ninduten etsai horiek, berriz, ekarri hona eta hil itzazue nire aurrean> ».
$^{28}$ Hitz hauek esan ondoren, Jerusalemera bidean gora jarraitu zuen Jesusek, denen aurretik. $^{29}$ Oliamendi inguruko Betfage eta Betania herrixketara hurbildu zelarik, bere ikasleetako bi bidali zituen Jesusek, $^{30}$ esanez: «Zoazte aurreko herrixka horretara; sartzean, astakume bat aurkituko duzue lotuta, gainean inor jarri ez zaiona; askatu eta ekarri niri. $^{31}$ Norbaitek zergatik askatzen duzuen galdetuko balizue, erantzun: <Jaunak behar du> ».
$^{32}$ Joan ziren, bada, bidalitakoak, eta Jesusek esan bezala aurkitu zuten dena. $^{33}$ Astakumea askatzen ari zirela, jabeek galdetu zieten:
-Zergatik askatzen duzue astakumea?
$^{34}$ -Jaunak behar du -erantzun zuten haiek.
$^{35}$ Jesusi ekarri zioten eta, beren jantziak astakumeari bizkarrean ezarririk, gainean eserarazi zuten. $^{36}$ Eta, pasatzean, jantziak zabaltzen zituzten bidean. $^{37}$ Oliamenditik behera hartzera zihoala, ikasle guztiak multzoan, pozez beterik, Jainkoa ozenki goresten hasi ziren, ikusi zituzten mirari guztiengatik. $^{38}$ Honela zioten: «Bedeinkatua Jaunaren izenean datorren erregea! Bakea zeruan eta aintza Jainko gorenari!»
$^{39}$ Jendarteko fariseu batzuek esan zioten Jesusi:
-Maisu, egiezu errieta ikasleei!
$^{40}$ Hark erantzun zien:
-Egia esan, hauek isilduko balira, harriek egingo lukete oihu.
$^{41}$ Jesus, hurbildu eta hiria ikustean, negarrez hasi zen berarengatik, $^{42}$ eta esan zuen: «Ai, Jerusalem, ulertuko bazenu zuk ere gaur bakerako bidea! Baina ez zara gauza ikusteko. $^{43}$ Etorriko zaizu, bai, garaia, zeure etsaiek lubakiz inguratu, setiatu eta alde guztietatik erasoko dizuten garaia; $^{44}$ erraustu egingo zaituztete zeu eta zeure bizilagunak, eta ez dizute harririk harri gainean utziko, Jainkoak eskaini dizun salbamen-aukera aintzat hartu ez duzulako».
$^{45}$ Jesus, tenpluan sarturik, bertan salerosketan ari zirenak kanpora botatzen hasi zen, $^{46}$ esanez: «Liburu Santuak dio: Nire etxea otoitz-etxe izango da; zuek, berriz, lapur-zulo egina duzue».
$^{47}$ Egunero tenpluan irakasten jardun ohi zuen. Apaizburuak, lege-maisuak eta herriko handikiak Jesus hil nahian zebiltzan; $^{48}$ baina ez zuten asmatzen zer egin, herri guztia aho zabalik baitzegoen hari entzuten.

## 20. atala

$^1$ Egun batean, Jesusek tenpluan herriari irakasten eta berriona hots egiten ziharduela, apaizburuak eta lege-maisuak etorri zitzaizkion zaharrekin batera, $^2$ eta galdetu zioten:
-Esaguzu zein aginpidez jokatzen duzun horrela. Nor da aginpide hori eman dizuna?
$^3$ Jesusek erantzun zien:
-Nik ere gauza bat galdetuko dizuet. Esadazue: $^4$ Joanek Jainkoaren aginduz ala giza aginduz bataiatzen zuen?
$^5$ Haiek honela ari ziren beren artean: «Jainkoaren aginduz ari zela esaten badiogu, zergatik ez genion sinetsi erantzungo digu. $^6$ Giza aginduz ari zela esaten badiogu, berriz, jendeak harrika emango digu, Joan profeta zela sinetsiak baitaude denak».
$^7$ Beraz, ez zekitela noren aginduz ari zen erantzun zioten.
$^8$ Jesusek, orduan:
-Ba, nik ere ez dizuet esango zein aginpidez jokatzen dudan horrela.
$^9$ Orduan, parabola hau esan zion Jesusek herriari: «Gizon batek mahastia landatu zuen eta, nekazari batzuei errentan utzirik, urrutira joan zen aldi baterako. $^{10}$ Bere garaian, morroi bat bidali zien nekazariei, mahastiaren fruitutik zegokion partea eman ziezaioten. Baina nekazariek morroia jo eta esku-hutsik bidali zuten. $^{11}$ Berriro beste morroi bat bidali zien; baina hau ere jo, irainez bete eta esku-hutsik bidali zuten. $^{12}$ Hirugarrena ere bidali zien; baina hura ere zauritu eta kanpora bota zuten. $^{13}$ Mahasti-jabeak, orduan, berekiko esan zuen: <Zer egin? Neure seme maitea bidaliko dut. Izango ahal diote honi begirune!> $^{14}$ Nekazariek, ordea, semea ikustean, esan zioten elkarri: <Oinordekoa duk! Hil dezagun, eta mahastiaren jabe izango gaituk>. $^{15}$ Eta mahastitik kanpora bota eta hil egin zuten.
«Zer egingo ote die, bada, mahasti-jabeak? $^{16}$ Joan eta garbitu egingo ditu langile horiek, eta mahastia beste batzuen esku utziko».
Entzuten zeudenek esan zuten:
-Ez dezala Jainkoak nahi!
$^{17}$ Baina, Jesusek, begira-begira jarririk, esan zien:
-Zer esan nahi du, bada, Liburu Santuak dioen honek:
Etxegileek bazterturiko harria giltzarri gertatu da?
$^{18}$ «Harri honen gainera erortzen dena lehertu egingo da, eta harri hau inoren gainera erortzen bada, txikitu egingo du».
$^{19}$ Lege-maisu eta apaizburuek Jesusi eskua erantsi nahi izan zioten orduan bertan, ondo jabetu baitziren beraiengatik esan zuela parabola hura. Baina beldur izan zioten jendeari.
$^{20}$ Lege-maisuek eta fariseuek Jesus zelatatzen hasi ziren. Zirikatzaile batzuk bidali zizkioten, zintzoarena eginez, hura hitzen batean harrapatzeko eta, hala, gobernariaren esku eta mende jartzeko asmoz. $^{21}$ Honela galdetu zioten, bada:
-Maisu, badakigu zuzen hitz egiten eta irakasten duzula eta ez duzula kontuan hartzen gizakiaren itxura, baizik eta Jainkoaren bidea behar bezala irakasten duzula. $^{22}$ Zilegi al zaigu Zesarri zerga ordaintzea, bai ala ez?
$^{23}$ Haien maltzurkeriari antzemanik, Jesusek esan zien:
$^{24}$ -Ea, erakutsi txanpon bat. Norenak dira daramatzan irudia eta izena?
Haiek erantzun:
-Zesarrenak
$^{25}$ Jesusek, orduan:
-Eman, bada, Zesarrena Zesarri eta Jainkoarena Jainkoari.
$^{26}$ Ezin izan zuten ezertan ere herriaren aurrean harrapatu eta, haren erantzunaz harriturik, hitzik gabe gelditu ziren.
$^{27}$ Ondoren, saduzear batzuk etorri zitzaizkion Jesusi. Hauek hildakoak ez direla pizten esaten dute. Eta honela galdetu zioten:
$^{28}$ -Maisu, Moisesek idatzi zigun: Norbaiti anaia ezkondu bat seme-alabarik gabe hiltzen bazaio, ezkon bedi alarguntsarekin, anaiari ondorengoa emateko.
$^{29}$ «Baziren, bada, zazpi anaia. Zaharrena ezkondu eta seme-alabarik gabe hil zen. $^{30}$ Bigarrena $^{31}$ eta hirugarrena alarguntsarekin ezkondu ziren, eta zazpiak berdin. Eta denak seme-alabarik gabe hil ziren. $^{32}$ Azkenik, hil zen emakumea ere. $^{33}$ Piztuerakoan, noren emazte izango da, zazpiek izan baitzuten emazte?»
$^{34}$ Jesusek erantzun zien:
-Mundu honetan gizon-emakumeak ezkondu egiten dira; $^{35}$ baina datorren munduan eta hildakoen piztueran parte hartzeko Jainkoak gai aurkituko dituenak, gizonezko nahiz emakume, ez dira ezkonduko; $^{36}$ izan ere, ez daitezke berriro hil, aingeruen antzeko baitira eta Jainkoaren seme-alaba, piztueran parte dutenez gero. $^{37}$ Gainera, hildakoak pizten direla Moisesek berak adierazi zuen, sutan zegoen sasiaren pasartean, Jaunari Abrahamen, Isaaken eta Jakoben Jainko deitzen dionean. $^{38}$ Ez da hilen Jainkoa, biziena baizik, denak bizirik baitaude harentzat.
$^{39}$ Orduan, lege-maisu batzuek hitza hartu zuten eta esan:
-Ederki esan duzu, Maisu.
$^{40}$ Eta ez ziren ausartzen beste galderarik egitera.
$^{41}$ Jesusek galdera hau egin zien: «Nola esaten da Mesias Daviden ondorengo dela? $^{42}$ Izan ere, Davidek berak dio Salmoen liburuan:
«Hona Jaunak ene Jaunari esana: <Eseri nire eskuinean,
$^{43}$ zeure etsaiak oinazpian jartzen dizkizudan bitartean>.
$^{44}$ «Beraz, Davidek Jauna deitzen dio; orduan, nola izan dezake ondorengo?»
$^{45}$ Herri guztia entzuten zeukala, Jesusek ikasleei esan zien: $^{46}$ «Kontuz lege-maisuekin! Gogoko baitute harro-harro jantzita ibiltzea eta plazetan jendeak beraiei agur egitea; gogoko dituzte sinagogetan lehenengo aulkiak eta jai-otorduetan mahaiburuak; $^{47}$ eta azkengabeko otoitzen aitzakiaz, emakume alargunen ondasunak irensten dituzte. Epairik zorrotzena izango dute horrelako horiek».

## 21. atala

$^1$ Begira zegoela, aberats batzuk ikusi zituen Jesusek tenpluko dirutegian limosna botatzen. $^2$ Ikusi zuen emakume alargun behartsu bat ere bi sos botatzen, $^3$ eta esan zuen: «Benetan diotsuet: Alargun behartsu honek beste guztiek baino gehiago bota du. $^4$ Izan ere, beste horiek guztiek sobera dutenetik egin dute limosna; honek, ordea, bere eskasian, bizitzeko zeukan guztia eman du».
$^5$ Batzuk tenpluari buruz ari ziren, harri ederrez eta emaitzez apaindua zegoela aipatuz. Orduan, Jesusek esan zuen: $^6$ «Etorriko da garaia, hor ikusten duzuen horretatik harririk ere harri gainean geldituko ez dena: dena suntsituko dute».
$^7$ Ikasleek galdetu zioten: «Maisu, noiz gertatuko da hori, eta zertan ezagutuko da gertatzera doala?»
$^8$ Jesusek erantzun zien: «Kontuz! Ez zaitzatela inork engaina! Asko etorriko dira, nire izena berenganatuz eta esanez: <Ni naiz Mesias>, edo <Gainean da garaia>. Ez joan halakoen ondoren. $^9$ Gerra eta iraultza-hotsak entzutean, ez ikaratu: lehenbizi gertatu beharrekoa baita hori guztia; baina ez dator berehala azkena».
$^{10}$ Gainera, esan zien: «Nazioa nazioaren kontra eta erreinua erreinuaren kontra altxatuko dira; $^{11}$ lurrikara handiak izango dira, eta izurrite eta goseteak han eta hemen; gauza ikaragarriak gertatuko dira, eta ortzian seinale handiak azalduko.
$^{12}$ «Baina hori guztia gertatu aurretik, eskua botako dizuete eta erasoko; sinagogetara eta kartzelara eramango zaituztete, eta errege eta agintarien aurrera zuzenduko niregatik. $^{13}$ Aitorpen egiteko aukera emango dizue horrek guztiak. $^{14}$ Hartu gogoan ez duzuela zeuen buruak nola defendatuko kezkatan egon beharrik: $^{15}$ neuk adieraziko dizuet zer eta nola esan, eta zuen etsaietako inork ez du zuei aurre ematerik edo erantzuterik izango. $^{16}$ Zeuen guraso eta senideek berek, ahaide eta adiskideek berek salduko zaituztete, eta zuetako zenbait hilko. $^{17}$ Mundu guztiak gorroto izango dizue niregatik; $^{18}$ baina ez duzue buruko ile bakar bat ere galduko. $^{19}$ Iraupenaren iraupenez lortuko duzue bizia.
$^{20}$ «Jerusalem gudarostez inguratua ikusiko duzuenean, jakin ezazue gainean duela bere hondamendia. $^{21}$ Orduan, Judean daudenek ihes egin bezate mendietara; Jerusalem barruan daudenak bihoaz urruti, eta soroan direnak ez bitez hirian sar. $^{22}$ Zigor-egunak izango dira haiek, orduan beteko baita Liburu Santuan idatzirik dagoen guztia. $^{23}$ Dohakabeak egun haietan haurdun daudenak eta bularreko haurrak dituztenak! Estuasun gogorra izango baita lur honetan, eta haserre-zigorra herri honentzat. $^{24}$ Ezpata-ahoz hilko dituzte eta nazio guztietara eramango gatibu; Jerusalem jentilek zapalduko dute, jentilentzat Jainkoak erabakitako garaia erabat bete arte.
$^{25}$ «Seinale handiak agertuko dira eguzkian, ilargian eta izarretan; lurrean, berriz, larri izango dira herriak, itsas orroaz eta olatuez izuturik. $^{26}$ Eta munduari gainera datorkionaren ikaraz eta larriz, lur jota geldituko da jendea, ortzia dardarka ariko baita. $^{27}$ Orduan, Gizonaren Semea hodei artean ahalmen eta aintzaz beterik etortzen ikusiko dute.
$^{28}$ «Hau guztia gertatzen hastean, izan bihotz eta altxatu burua, laster baituzue zeuen askapena».
$^{29}$ Jesusek irudi bat jarri zien: «Begira pikuondoari edo beste edozein zuhaitzi: $^{30}$ kimu-berritzen hasi direla ikusi eta, besterik gabe, badakizue uda hurbil dela. $^{31}$ Era berean, gauza horiek gertatzen ikustean, jakizue hurbil dela Jainkoaren erregetza. $^{32}$ Benetan diotsuet: Gizaldi honetakoak hil baino lehen gertatuko dira gauza guztiok. $^{33}$ Zeru-lurrak igaroko dira, baina nire hitzak ez dira bete gabe igaroko.
$^{34}$ «Zabiltzate, bada, kontuz! Galdukeria, mozkorkeria eta bizitzako ardurak direla eta, ez bekizue gogoa motel, egun hura ustekabean gainera eror ez dakizuen, $^{35}$ sarea bezala eroriko baita munduan bizi diren guztien gainera. $^{36}$ Egon erne eta erregutu uneoro, gertatuko diren horiei guztiei ihes egiteko eta Gizonaren Semearen aurrean zutik irauteko kemena izan dezazuen».
$^{37}$ Tenpluan irakasten eman ohi zituen Jesusek egunak, eta Oliamendira ateratzen zen gauak igarotzera. $^{38}$ Eta herri guztia goizean goiz joaten zitzaion tenplura, entzutera.

## 22. atala

$^1$ Hurbil zen Legamigabeko Ogien Jaia, Pazko Jaia ere deitua. $^2$ Apaizburu eta lege-maisuak Jesus nola hilko zebiltzan, baina herriaren beldur ziren. $^3$ Orduan, Satanas sartu zen Hamabien taldeko Judasengan, Iskariote deituarengan. $^4$ Judas apaizburu eta tenpluko guardaburuengana joan zen, haien eskuetara Jesus nola eman hitz egitera. $^5$ Poztu egin ziren haiek, eta Judasi dirua ematea erabaki zuten. $^6$ Honek onartu egin zuen, eta jendeak jakin gabe Jesus haien eskuetara emateko egokiera bila hasi zen.
$^7$ Iritsi zen Legamigabeko Ogien Jaieguna, Pazko-bildotsa hil behar zeneko eguna. $^8$ Orduan, Pedro eta Joan bidali zituen Jesusek, esanez:
-Zoazte guretzat Pazko-afaria prestatzera.
$^9$ Haiek galdetu zioten:
-Non prestatu behar dugu?
$^{10}$ Jesusek erantzun:
-Hara, hirian sartzean, ur-suila daraman gizon batekin egingo duzue topo. Jarraitu berari sartuko den etxeraino, $^{11}$ eta esan bertako nagusiari: «Maisuak galdetzen dizu non duen ikasleekin Pazko-bildotsa jateko tokia». $^{12}$ Hark gela zabal bat erakutsiko dizue goian, jantzirik; prestatu hantxe.
$^{13}$ Joan ziren, eta dena Jesusek esan bezala gertatu zitzaien, eta Pazko-afaria prestatu zuten.
$^{14}$ Ordua etorri zenean, Jesus mahaian jarri zen apostoluekin. $^{15}$ Eta esan zien: «Banuen gogoa sufritu aurretik Pazko-afari hau zuekin egiteko! $^{16}$ Zeren, egia esan, ez baitut Pazkorik gehiago ospatuko Jainkoaren erreinuan bere betera iritsi arte».
$^{17}$ Eta, kopa harturik, esker onezko otoitza egin eta esan zuen: «Hartzazue eta eman elkarri. $^{18}$ Zeren, egia esan, ez baitut gaurdanik gehiago ardorik edango Jainkoa errege izaten hasi arte».
$^{19}$ Gero, ogia hartu zuen eta, esker onezko otoitza egin ondoren, zatitu eta ikasleei eman zien, esanez: «Hau nire gorputza da, zuentzat ematen dena. Egizue hau nire oroigarri».
$^{20}$ Berdin egin zuen koparekin afal ondoan, esanez: «Kopa hau itun berria da, zuentzat isurtzen den nire odolaz Jainkoak ezarria.
$^{21}$ «Baina begira, nirekin mahaian dago salduko nauena. $^{22}$ Gizonaren Semea badoa, erabakia dagoenez; baina dohakabea salduko duena!»
$^{23}$ Orduan, ikasleak elkarren artean galdezka hasi ziren, nork egin ote zezakeen horrelakorik.
$^{24}$ Ikasleak eztabaidan hasi ziren beren artean, beraietan zein ote zen handiena. $^{25}$ Jesusek esan zien: «Herrietako erregeek menpean hartzen dituzte herriok, eta agintedunek <Ongile> izena nahi izaten dute berentzat. $^{26}$ Zuek ez jokatu horrela. Zuen artean nagusiena izan bedi gazteenaren pareko, eta agintaria zerbitzariaren pareko. $^{27}$ Zein ote da handiago, mahaian dagoena ala zerbitzatzen ari dena? Ez ote mahaian dagoena? Bada, ni zerbitzari bezala nago zuen artean.
$^{28}$ «Zuek sendo iraun duzue nirekin nire probaldietan. $^{29}$ Eta nik erregetza ematen dizuet, Aitak neuri eman zidan bezala: $^{30}$ ni errege izango naizenean, nire mahaian jan eta edango duzue, eta tronuetan eseriko zarete, Israel herriko hamabi leinuak epaitzeko.
$^{31}$ «Simon, Simon! Satanasek beretzat nahi zaituzte, garia galbahean bezala zuek astintzeko. $^{32}$ Baina nik otoitz egin dut zure alde, sinesmena gal ez dezazun. Eta zuk, niregana bihurtzean, sendo itzazu senideak».
$^{33}$ Pedrok esan zion:
-Jauna, prest nago zurekin baita kartzelara eta heriotzara ere joateko.
$^{34}$ Jesusek, orduan:
-Egia esan, Pedro, gaur oilarrak jotzerako, hiru aldiz ukatuko duzu ni ezagutzen nauzula.
$^{35}$ Ondoren, ikasleei esan zien:
-Falta izan al zenuten ezer, poltsarik eta zakutorik eta oinetakorik gabe bidali zintuztedanean?
Haiek erantzun:
-Ezer ere ez.
$^{36}$ Jesusek, berriro:
-Orain, bada, poltsa duenak har dezala eta berdin zakutoa duenak; eta ezpatarik ez duenak sal dezala soingainekoa, hura erosteko. $^{37}$ Zeren, egia esan, niregan bete beharra baita Liburu Santuak dioena: Bekatarien kidekotzat jo zuten. Izan ere, nireak laster egingo du.
$^{38}$ Haiek esan zioten:
-Jauna, baditugu hemen bi ezpata.
Baina Jesusek erantzun:
-Aski da!
$^{39}$ Ondoren, Jesus atera eta Oliamendirantz abiatu zen, ohi zuenez, eta ikasleak ere bai haren ondoren. $^{40}$ Hara iristean, Jesusek esan zien: «Egizue otoitz, tentaldian ez erortzeko».
$^{41}$ Eta, haiengandik harrikada bat bide aldendurik, belauniko honela egiten zuen otoitz: $^{42}$ «Aita, nahi baduzu, urrun ezazu niregandik edari samin hau. Hala ere, egin bedi zure nahia, ez nirea».
$^{43}$ Zeruko aingeru bat agertu zitzaion, kemen emanez. $^{44}$ Eta, larriak harturik, oraindik lehiatsuago egiten zuen otoitz. Eta izerdia tantaka zerion lurrera, odola bezain lodi. $^{45}$ Otoitzetik jaikirik, ikasleengana joan zen; nahigabearen nahigabez lokarturik aurkitu zituen, $^{46}$ eta esan zien: «Nola zaudete lo? Jaiki eta egin otoitz, tentaldian ez erortzeko».
$^{47}$ Jesus hizketan ari zela, han azaldu zen jende-multzoa; Hamabietako bat, Judas zeritzana, zetorren haien buru, eta Jesusengana hurbildu zen musu ematera. $^{48}$ Jesusek esan zion: «Judas, musu batez saltzen al duzu Gizonaren Semea?»
$^{49}$ Gertatzera zihoanaz oharturik, Jesusen inguruan zeudenek esan zioten: «Jauna, erasoko al diegu ezpataz?»
$^{50}$ Eta haietako batek apaiz nagusiaren morroia jo eta eskuineko belarria moztu zion. $^{51}$ Baina Jesusek esan zuen:«Utzi! Aski da!»
Eta, belarria ukiturik, sendatu egin zion.
$^{52}$ Orduan, haren aurka etorriak ziren apaizburu, tenpluko guardaburu eta zaharrei esan zien: «Ezpataz eta makilaz etorri zarete lapur baten bila bezala. $^{53}$ Egunero tenpluan zuekin nintzen, eta ez zenidaten eskurik bota. Baina oraintxe da zuen ordua, ilunpearen nagusialdia».
$^{54}$ Jesus preso hartu eta apaiz nagusiaren etxera eraman zuten. Pedrok urrutitik jarraitzen zion. $^{55}$ Batzuk patio erdian sua piztu eta haren inguruan eseri ziren, eta haien artean eseri zen Pedro ere.
$^{56}$ Neskame batek, Pedro sutondoan eseria ikustean, begira jarri eta esan zuen:
-Hau ere Jesusekin zebilen.
$^{57}$ Baina hark ukatu, esanez:
-Emakume, ez dinat ezagutzen hori.
$^{58}$ Handik berehala, beste batek ikusi eta esan zion Pedrori:
-Hi ere haietakoa haiz.
Pedrok, orduan:
-Ez, mutil!
$^{59}$ Handik ordu bete ingurura, beste batek berriro esan zuen:
-Bai, hau ere Jesusekin bizi huen, galilearra duk eta.
$^{60}$ Pedrok erantzun zuen:
-Ez zekiat zertaz ari haizen, mutil!
Eta une berean, oraindik hizketan ari zela, oilarrak jo zuen. $^{61}$ Itzuli zen Jauna eta Pedrori begiratu zion. Gogoratu zitzaion Pedrori Jaunak esandakoa: «Gaur oilarrak jo baino lehen, hiru aldiz ukatuko nauzu», $^{62}$ eta, kanpora irtenik, negarrari eman zion saminki.
$^{63}$ Jesus preso zeukatenak isekaz ari zitzaizkion eta joka. $^{64}$ Begiak estalirik, honela galdetzen zioten: «Asma ezak, profeta, nork jo hau?»
$^{65}$ Eta beste hitz iraingarri asko esaten zioten.
$^{66}$ Eguna zabaldu zuenean, herriko zaharren kontseilua, apaizburuak eta lege-maisuak bildu ziren, eta Jesus Biltzar Nagusira eraman zuten. $^{67}$ Honela esan zioten:
-Mesias baldin bazara, esaguzu.
Hark erantzun:
-Baietz esaten badizuet, ez didazue sinetsiko, $^{68}$ eta, galdetzen badizuet, ez didazue erantzungo. $^{69}$ Baina hemendik aurrera Gizonaren Semea Jainko ahalguztidunaren eskuinean eserita egongo da.
$^{70}$ Orduan, denek esan zuten:
-Zu zara, beraz, Jainkoaren Semea?
Hark erantzun zien:
-Zeuek diozue, neu naiz.
$^{71}$ Haiek, orduan:
-Ba ote dugu lekuko beharrik? Geuk entzun diogu bere ahotik.

## 23. atala

$^1$ Altxatu ziren denak eta Pilatogana eraman zuten Jesus. $^2$ Han, salatzen hasi zitzaizkion: «Gure nazioa nahaspilatzen harrapatu dugu gizon hau; enperadoreari zergak ordaintzea galarazten du eta bera Mesias, erregea, dela esaten».
$^3$ Pilatok galdetu zion:
-Zu al zara juduen erregea?
Jesusek erantzun zion:
-Zeuk diozu.
$^4$ Pilatok apaizburu eta jende-taldeari esan zien:
-Nik ez dut gizon hau kondenatzeko batere arrazoirik aurkitzen.
$^5$ Baina haiek, behin eta berriro: «Judea osoan barrena herria asaldatzen ari da bere irakaspenez; Galilean hasi zen eta honaino iritsi da».
$^6$ Hori entzutean, gizon hura galilearra zen galdetu zuen Pilatok. $^7$ Eta, Herodesen eskumenekoa zela jakinik, hari bidali zion, Jerusalemen baitzen egun haietan. $^8$ Biziki poztu zen Herodes Jesus ikusteaz, aspaldian baitzuen hura ezagutzeko gogoa, hartaz entzuten zituenengatik; mirariren bat egiten ikusiko zuela ere espero zuen. $^9$ Herodesek galdera asko egin zion, baina Jesusek hitzik erantzun ez. $^{10}$ Bitartean, han ari ziren apaizburu eta lege-maisuak salatu eta salatu. $^{11}$ Herodesek, bere soldaduekin batera, mesprezio eta isekaz erabili zuen Jesus eta, jantzi distiratsu bat soinean jarririk, berriro Pilatogana bidali zuen. $^{12}$ Egun hartan, adiskidetu egin ziren Herodes eta Pilato, etsai baitziren lehen.
$^{13}$ Pilatok, apaizburu, agintari eta herria berriro bildurik, $^{14}$ honela esan zien: «Gizon hau herria nahaspilatzen ari dela-eta ekarri didazue; baina zuen aurrean galderak egin dizkiot eta ez diot aurkitu zuek egozten diozuen errurik batere; $^{15}$ ez eta Herodesek ere, guri bidali baitigu ostera. Honek ez du, beraz, heriotza merezi duenik ezer egin. $^{16}$ Zigorraldi bat eman eta askatu egingo dut». ( $^{17}$ ).
$^{18}$ Baina denek aho batez oihuka esan zioten:
-Kendu hori eta aska iezaguzu Barrabas!
$^{19}$ Barrabas hau, hirian gertaturiko matxinada eta giza hilketa batengatik kartzelan sartua zuten.
$^{20}$ Jesus askatu nahian Pilato berriro mintzatu zitzaien; $^{21}$ baina haiek oihuka:
-Gurutzera hori! Gurutzera!
$^{22}$ Hark hirugarren aldiz esan zien:
-Zer oker egin du, bada, honek? Nik ez dut hau kondenatzeko arrazoirik aurkitzen. Beraz, zigorraldi bat eman eta askatu egingo dut.
$^{23}$ Haiek oihu eta oihu ari ziren gurutzera zezala eskatuz, eta gero eta handiagoak ziren oihuak. $^{24}$ Orduan, Pilatok haien eskabideari men egitea erabaki zuen: $^{25}$ haiek eskatzen zutena -matxinada eta giza hilketagatik kartzelan zegoena- askatu eta Jesus beren esku utzi zien.
$^{26}$ Jesus gurutziltzatzera zeramatela, sorotik etxera zihoan bat, Simon Zirenekoa, hartu zuten eta gurutzea leporatu zioten, Jesusen ondotik eraman zezan. $^{27}$ Herriko jende-talde handia zihoan Jesusen ondoren, bai eta emakume asko ere bular-joka eta harengatik aieneka. $^{28}$ Itzuli zen Jesus haiengana eta esan zien: «Jerusalemgo emakumeok, ez egin negarrik niregatik; egizue negar zeuengatik eta zeuen seme-alabengatik. $^{29}$ Hara, badatoz honako hau esango den egunak: <Zorionekoak agorrak, haurrik sortu ez duten sabelak eta titirik eman ez duten bularrak>. $^{30}$ Orduan, honela esango diete mendiei: <Eror zaitezte gure gainera>, eta muinoei: <Ezkuta gaitzazue>. $^{31}$ Izan ere, egur hezeari hau egiten badiote, zer ez ote iharrari?»
$^{32}$ Jesusekin batera bi gaizkile ere eraman zituzten hiltzera.
$^{33}$ «Buru-hezur» zeritzan tokira iritsirik, bertan gurutziltzatu zuten Jesus, bai eta bi gaizkileak ere, bata Jesusen eskuinean eta bestea ezkerrean. $^{34}$ Jesusek honela zioen: «Aita, barka iezaiezu, ez baitakite zer ari diren».
Soldaduek Jesusen jantziak banatu zituzten, zotz eginez.
$^{35}$ Herria begira zegoen. Agintariek, berriz, Jesusi burla egiten zioten, esanez: «Besteak salbatu ditik; salba dezala bere burua, Jainkoaren Mesias, hautatua, baldin bada». $^{36}$ Soldaduek ere irri egiten zioten; ondoraturik, ozpina eskaini zioten eta esan: $^{37}$ «Juduen errege baldin bahaiz, salba ezak heure burua».
$^{38}$ Honako idazkun hau zuen buruaren gainaldean: «Hau juduen erregea da».
$^{39}$ Zintzilik zeuden gaizkileetako bat Jesusi irainka ari zitzaion, esanez:
-Ez al haiz, bada, hi Mesias? Salba ezak heure burua eta salbatu gu ere!
$^{40}$ Baina besteak errieta egin zion hori zioenari:
-Ez al duk Jainkoaren beldurrik, zigorra jasaten hagoela ere? $^{41}$ Gurea legezkoa duk, geure egintzengatik merezia baitugu; baina honek ez dik okerrik egin.
$^{42}$ Gero, gaineratu zuen:
-Jesus, oroit zaitez nitaz errege izatera iritsiko zarenean.
$^{43}$ Jesusek erantzun zion:
-Benetan diotsut: Gaur nirekin izango zara paradisuan.
$^{44}$ Eguerdialdea zen, eta ilundu egin zuen lurbira guztian hirurak arte. $^{45}$ Eguzkia ezkutatu egin zen, eta santutegiko oihala erdiz erdi urratu zen. $^{46}$ Jesusek, oihu handia eginez, esan zuen: «Aita, zure eskuetan jartzen dut bizia». Hau esanik, azken arnasa eman zuen.
$^{47}$ Erromatar ehuntariak, gertatua ikusirik, Jainkoa goretsi zuen, esanez: «Benetan gizon hau zintzoa zen!»
$^{48}$ Ikuskizunera joandako jende guztia, gertatua ikusirik, bular-joka itzuli zen hirira. $^{49}$ Jesusen ezagun guztiak, bai eta Galileatik jarraitu zioten emakumeak ere, urrutixeago zeuden begira.
$^{50}$ Orduan, kontseiluko kide bat etorri zen, Jose zeritzana, gizon on eta zintzoa; $^{51}$ honek ez zituen ontzat eman Biltzar Nagusiaren erabaki eta jokabidea. Judeako Arimatea herrikoa zen izatez, eta Jainkoaren erregetza noiz iritsiko zain zegoen. $^{52}$ Josek, beraz, Pilatogana aurkeztu eta Jesusen gorpua eskatu zion. $^{53}$ Jesus gurutzetik eraitsirik, izara batean bildu zuen eta haitzean zulaturiko eta oraindik beste inor ehortzi gabeko hilobi batean ezarri. $^{54}$ Festarako prestaketak egiteko eguna zen eta larunbata hastera zihoan.
$^{55}$ Galileatik Jesusekin etorritako emakumeek, Joseren atzetik joanik, hilobia ikusi zuten eta Jesusen gorpua nola ezartzen zuten begiratu. $^{56}$ Gero, itzuli eta usain-gozoko ukenduak prestatu zituzten.
Larunbatean atseden hartu zuten, agindua zegoen bezala.

## 24. atala

$^1$ Baina asteko lehen egunean, goizean goiz joan ziren emakumeak hilobira, prestaturiko ukenduak berekin zituztela. $^2$ Hilobi-sarrerako harria biratua aurkitu zuten. $^3$ Sartu ziren, baina ez zuten Jesus Jaunaren gorpua aurkitu. $^4$ Zer pentsa ez zekitela zeuden, eta, hartan, bi gizaseme agertu zitzaizkien jantzi distiratsuz. $^5$ Emakumeak ahozpez lurrera erori ziren ikaraz. Baina gizaseme haiek esan zieten: «Zergatik zabiltzate hilen artean, bizi denaren bila? $^6$ Ez dago hemen, piztua da. Gogora ezazue zer esan zizuen oraindik Galilean zegoela: $^7$ alegia, Gizonaren Semea bekatarien eskuetara eman behar zutela eta gurutziltzatu, eta hirugarren egunean piztu egin behar zuela».
$^8$ Oroitu ziren haiek Jesusen hitzez, $^9$ eta, hilobitik itzulirik, gertatu guztiaren berri eman zieten Hamaikei eta gainerako ikasleei. $^{10}$ Magdalako Maria, Joana eta Maria Santiagorena ziren emakumeok; hauekin batera joandako beste emakumeek ere gauza bera esaten zieten apostoluei. $^{11}$ Baina apostoluek zorakeriatzat hartu zituzten berriok, eta ez zieten sinetsi.
$^{12}$ Hala ere, Pedro jaiki eta hilobira joan zen lasterka; makurturik, barrura begiratu eta oihal-zerrendak bakarrik ikusi zituen, eta etxera itzuli zen gertatuaz harriturik.
$^{13}$ Egun hartan bertan, ikasleetako bi Emaus izeneko herrixka batera zihoazen, Jerusalemdik hamaika kilometrora. $^{14}$ Gertakari guztiotaz mintzo ziren elkarrekin. $^{15}$ Eta, hizketan eta eztabaidan ari zirela, Jesus bera ondoratu zitzaien eta beraiekin joan zen. $^{16}$ Baina ikasleek begiak itsu zituzten eta ez zuten ezagutu. $^{17}$ Jesusek esan zien:
-Zeri buruz zoazte bidean elkarrekin hizketan?
Haiek gelditu egin ziren, aurpegia ilun, $^{18}$ eta beraietako batek, Kleofas zeritzanak, honela erantzun zion:
-Zeu izango zara egun hauetan Jerusalemen gertatu dena jakin ez duen kanpotar bakarra!
$^{19}$ -Zer gertatu da, bada? -esan zien hark.
Haiek erantzun zioten:
-Jesus Nazaretarrarena; profeta handia zen hitzez eta egitez Jainkoaren eta herri osoaren begitan; $^{20}$ baina gure apaizburu eta agintariek heriotzara kondenatu dute eta gurutziltzatu. $^{21}$ Guk uste genuen berak askatuko zuela Israel; baina badira hiru egun hori gertatu dela. $^{22}$ Egia da gure arteko emakume batzuek harriturik utzi gaituztela: goizean goiz joan dira hilobira $^{23}$ eta ez omen dute gorpua aurkitu; gainera, Jesus bizi dela esan dieten aingeru batzuk agertu zaizkiela esanez etorri zaizkigu. $^{24}$ Guretako batzuk ere izan dira hilobian eta emakumeek esan bezala aurkitu dute guztia; baina bera ez dute ikusi.
$^{25}$ Orduan, Jesusek esan zien:
-Bai buru gutxikoak zaretela, bai motelak profetek esana sinesteko! $^{26}$ Ez ote zuen Mesiasek hori guztia sufritu behar bere aintzara iristeko?
$^{27}$ Eta, Moisesengandik hasi eta profetaz profeta, Liburu Santuek berari buruz zioten guztia azaldu zien. $^{28}$ Zihoazen herrixkara hurbildu zirenean, aurrera jarraitzeko keinua egin zuen Jesusek. $^{29}$ Baina haiek arren eta arren eskatu zioten: «Geldi zaitez gurekin, berandu baita eta iluna gainean dugu». Eta herrian sartu zen haiekin gelditzeko.
$^{30}$ Ondoren, elkarrekin mahaian jarri ziren, eta Jesusek, ogia harturik, bedeinkazioa esan, zatitu eta eman egin zien. $^{31}$ Orduan, begiak ireki zitzaizkien eta ezagutu egin zuten, baina Jesus desagertu egin zitzaien begi aurretik. $^{32}$ Haiek elkarri esan zioten: «Ez al geneukan barrua sutan, bidean Liburu Santuak azalduz mintzo zitzaigunean?»
$^{33}$ Berehala jaiki eta Jerusalemera itzuli ziren; eta Hamaikak eta hauen lagunak bildurik aurkitu zituzten, $^{34}$ honela ziotela: «Egia da! Piztu da Jauna eta Simoni agertu zaio».
$^{35}$ Bi ikasleek bidean gertatua eta nola ogia zatitzean ezagutu zuten kontatu zieten.
$^{36}$ Hamaikak eta lagunak horretaz mintzo zirela, Jesus agertu zitzaien erdian eta esan zien: «Bakea zuei».
$^{37}$ Beldur-ikaraz beterik, mamua ikusten zutela uste zuten. $^{38}$ Baina Jesusek esan zien: «Zergatik izutzen zarete? Zergatik sortzen zaizkizue zalantza horiek barruan? $^{39}$ Ikusi nire esku-oinak, neu naiz. Uki nazazue eta begira: mamuak ez du hezur-haragirik, eta nik bai, ikusten duzuenez».
$^{40}$ Hau esatean, esku-oinak erakutsi zizkien. $^{41}$ Baina, oraindik pozaren pozez sinetsi ezinik eta guztiz harriturik zeudenez, Jesusek esan zien: «Ba al duzue hemen jatekorik?»
$^{42}$ Arrain erre puska bat eskaini zioten. $^{43}$ Jesusek hartu eta beraien aurrean jan zuen. $^{44}$ Ondoren, esan zien: «Hauxe da, oraindik zuekin nengoela, esan nizuena: Moisesen legean, profeten liburuetan eta salmoetan nitaz idatzitako guztia bete beharrekoa zela».
$^{45}$ Orduan, adimena argitu zien, Liburu Santuak uler zitzaten. $^{46}$ Eta esan zien: «Idatzia zegoen Mesiasek sufritu egin behar zuela eta hirugarren egunean hilen artetik piztu, $^{47}$ eta, Jerusalemen hasita, herri guztiei bihozberritzeko hots egin behar zaiela, bekatuak barka dakizkien. $^{48}$ Zuek zarete honen guztiaren lekuko. $^{49}$ Eta nik, neure Aitak agindutako dohaina, Espiritu Santua, bidaliko dizuet. Zuek egon hemen, hirian, Jainkoarengandiko indarraz jantzi zaitezten arte».
$^{50}$ Ondoren, Betania aldera atera zituen Jesusek ikasleak, eta, eskuak altxaturik, bedeinkatu egin zituen. $^{51}$ Bedeinkatzen zituen bitartean, haiengandik aldendu egin zen, eta zerura eraman zuten. $^{52}$ Haiek, Jesus ahozpez gurtu ondoren, Jerusalemera itzuli ziren poz-pozik. $^{53}$ Eta etengabe tenpluan egon ohi ziren Jainkoa goresten.