# Urte-giroak ene begian

* Urte-giroak ene begian
* I — BIZIA LO
* Otsail-erdi
* Egur ezearen kea
* goiak du kolore:
* egunaren atariruntz
* zauri bat, gordiña,
* odol-bearrean urre.
* Sakoneko laiñoz gora
* tontorrak elurrez:
* itsasoa iduri,
* ametsezko ontziez.
* Bide-ertzean, ez marrubi
* ez belar gizenik.
* Otalorea, bakanka,
* goiztxo karraxika,
* Udaberriari deika.
* Or pago bat, lerden-aski
* igazko apaingarriak
* (gaur orbel gorriak)
* oso yaregin nai-ezik,
* nola baituten oi
* neskazar ezin-etsiak.
* Ostobakandu-sasian
* kabi bat, uts, urratua...
* Arru-beetik errekak ots,
* euriteak bulartua...
* Basora naiz. An-or,
* goldiozko ogean,
* yoan-elurte gaitzaren
* ondarrak nabari;
* kabidun usoak, ala
* emazte zuurraren
* zapiak iduri.
* Aritzak, eundaka,
* aier zazkio goiari,
* argi-leenenkia
* egarri baitute,
* arako urrezko zauria
* izanik iturri.
* Orregatik daude
* luze-luze egiñik,
* artean oiñak illunik,
* azken-arbazta-begiez
* udaberrirako
* ornitzen biziez.
* O, zein aizen eder loa:
* eriotzaren anaitzakoa:
* bizitzazko urloa!...
* II — Sagar-lore
* Loreil-bete
* Anitz egunez, ez gera alaitu
* lurtarrok. Goien sar egin baitu
* Euri'k Eguzki giltzapean;
* yaun orail eder, legorteen aita,
* katez loturik egona baita
* odei bustien sabelean.
* Gaur, orra agiri, tarteka, urdiña...
* Sor zait barruan larrera-miña;
* ta, aspaldi ez-ta, mendi-aldi.
* Bete ditzadan argiz begiok;
* eten zain-giar lotuegiok;
* bularra asetuz noan geldi.
* Badut zalantza zein giro izaki;
* otzaren aala danentz ebaki;
* ikus ezpaitut Udaberri...
* Baiña, bat-batez, gain-beera, maldan,
* moltso zuri bat... Elur ez al-dan,
* loreak ote... aal igerri!
* Ari beltz oker naasi sareak
* eundaka atzitu ditu... loreak?
* elur-malutak?, mitxeletak?...
* ltxon: txori bat, zear, egaka
* dabil, kabigai-lorrez, esaka:
* —Gaur dira gure maite-bestak!
* Sagasti berri, sagasti zuri,
* inguma-atsegintokia iduri,
* elurte arian geldia!
* Ezin urtuzko txingor ugari,
* azpi gizenean duk nabari
* zelai-bitxizko loredia...
* Zertan udalen dan igertzeko
* begi bear diot bide-ertzeko
* pago pertxenta gazteari,
* ta ikus orbelez dan erantzia
* ta apaingarri berriez yantzia,
* baso zabalen aitzindari?
* Zertan bear dut yakin Itzala,
* pagadiaren ume yaukala,
* neska-kozkortzen ari al-dan?...
* Kilker olerkari arloteak
* neurtitz ozenak ditun boteak
* lurrezko yauregi-atean?...
* Bego tximirriten egaketa;
* beude marrubi-loreak, eta
* irusta-sailla ere bego:
* dantzari-talde, Baco'tiarrak,
* naaspil zoroan zuti-baldarrak,
* esku goituan ontzia ardo...
* Ene begiok, ez so besteri:
* bide-ertz onetan nadin eseri,
* iri begira, sagastia...
* Sagasti gazte, sagasti zuri,
* inguma-atsegintokia iduri,
* elurte arian geldia!
* Txuriaz naasi, pipil gurien,
* ler-gabe-lore zabal-zorien
* gorrixka, nabari duk sarri,
* odol-tantoak antzo... Begira:
* erditze baten aztarnak dira:
* Bizi-erditze zoragarri!
* Ibil, txoriok, ta kanta alaiki.
* Negu agurea illa da, baiki,
* lurra soil baitago elurrez:
* oro dezaken esku naroak
* erein baititu zuaitz-soroak
* ogi berriaren apurrez...
* Bekik iretzat oiu alai au,
* sagasti, iretzat; bereizki bai'au
* yaiez yantzi zorna berriak!
* Bizitza duk agiri garretan...
* Bizitza, ler-berri, adarretan...
* Igan dik sort-ogea Udaberriak!
* III — Baso itzal
* Uzta-uzta
* Urrun duk, sagasti berri, lorea.
* Arizti, urrunago elurtea.
* Gaillurrera igoa dugu Iguzkia,
* nondik yaurtiko zutago gezia.
* Begi-ogeak nork sakon-askiak
* gaiñez ez dakien aren argiak?
* Uda! Mendiak i au eguerdi,
* ta urrezko opor-aro, ta abaro-aldi...
* Gurdibide bakan-ibil ertzetan
* masusta-sasia dago loretan.
* Ango kixkalbearra! Ango marmarra!
* Ego-begi izaki ta, aizeak garra:
* irakin diraki, beroz ezezik
* erleen egoek yo ta naasirik...
* Arru-beetik ez dator gaur ur-otsik...
* Txoriak abaroetan ixilik,
* goiz-yardun bakarrez etsi baitute.
* Egonean daude zuaitzak ere...
* Sagarrak eskuan ditu igaliak
* Eguzki erregeri eskeiñiak:
* geldiak gizendu, egonak goza,
* nagiak noizpait yalkiaraz bitza...
* Beroak zapalduta datza oro:
* bizidun, landare, aitz eta soro.
* Muskerra ta artoa dagotzu soilki
* eguzki gorritan ezin izerdi.
* Neguz untzi lirain, laiño-gaiñean,
* Txindoki, orain agokit aurrean,
* goriak astundu-tantai arrizko,
* beeari iñoiz baiño errotuago.
* Beste erpin musker bat or baita agiri,
* maldan-gora zaizka zuaitzak geldi:
* oker, ats-estuka, lurrari itsatsi-
* mendizale makal unatu iduri.
* Zigor ontaz, Uda, ba'al-duk aterpe?
* Ara zuzen nazak, luzatu gabe!
* Leioak itxitako yauregia
* basoak iduri. Lo nagusia.
* Baiña, badu norbait —zoragarria—
* bidazti-zai eder: bai, alegia!
* Begira non dedan, aterpean zai,
* gorputza sotilla, betartea arrai.
* Itzal!, Baso'ren ume yaukal,
* xaloagorik ezin aal:
* beltxeran, begi bai azal:
* Itzal!...
* Itzal!...
* Sar naun geldixe, taupaka biotza.
* Ar maitez, otoi, lerregin-arrotza...
* Oial illaun batez legortu didan
* bekokia. Gero, aldamenean
* atzaidan eseri, andereño otxan,
* ta, ai, zein gozo gauden, aopekotan!...
* Atsedenaren eliz, zutoiz bete,
* osto-pillo ta izar izunak abe:
* ta i bertan oianeko yaupaleme...
* Gure inguru lurra lurrun-yario,
* urre urtuzko yasak baitaragio.
* Euri gori ortaz basoa aterri.
* Gauden, bada, maite, basoan geldi.
* Zuaitz-tartetandiko urre nabarra
* bezagun udaren bitxi bakarra.
* Begoz emendik ate ire ederkiak;
* ar bitzate besteek laztan goriak.
* Nik ireak naiago, oianeko Itzal,
* ezpaitiñe egiten odola kixkal...
* Uda! Gar zoragarri, suzko itsaso:
* untzi geriza untan nai aut igaro...
* (Bigarren Euskel-Olerti-yaiean, Tolosa'n,
* zillarrezko aritz-abarrez sariztatua).
* IV — Ondar gorri
* Azaro-leena
* Uda —suzko itsaso— baitut ibilli
* gerizpe atsegin bat nuela untzi,
* ondoaz legorra yo dit emeki:
* ondarreta bat du, soil eta gorri.
* (Itsasoak bai baitu, urrun-ertzean,
* urre gorizko bide-goenean,
* legor bat —odol-uts iñularrean—
* Eguzki nondik sar atsedenean...)
* Aingura bota dut Arratsaldean:
* oiña dut ezarri Udazkenean...
* Berriro igo nauzu ene mendira,
* oroigarri zaarrei maitez begira...
* Andre Lurrak yaulki ditu igaliak;
* zurbil dauka arpegia, itzal begiak.
* Gurdibide bakan-ibil ertzetan
* untza dago oraindik, nagi, loretan.
* Or-emenka, lore zimel gaiñetan,
* ingumak ari, gozo-miazketan...
* Mitxeleta gorri, zarpil egoak:
* maitatzeka atsotu diranetakoak.
* Kemenak uts-eta nekez bainoa,
* zalantza eiut zaartu naizelakoa...
* Udazkenak aulagotzen dit atsa,
* orbelak ozenagotzen oin-otsa,
* aldapak larriagotzen biotza...
* Leenetan ez bezin autsia natza.
* Arru-beera itzuli nago. Ixurkia
* basoz ta garoz yantzia:
* noizbait orlegi, gaur nabar basoa;
* tarteka gorri garoa.
* Beste gain erpin bat bazan agiri
* leen eze: gaur burni-meatz iduri.
* Lurraren azala erdoitua da,
* ala dut odola begietara...?
* Aizea dabil, busti setatia:
* lurrari daragio ots negartia.
* Larreko xornorro ozenen zantzurik
* ez da iñon. Aspaldidanik
* ixil zen olerkari yaun Kilkerra:
* aixtian, alper eder den Txitxarra.
* Ta zuek, nora, txoriok, saldoka
* zoazte, iraduz urrundu-bearka?
* Adiskide Urretxindor il zaizute,
* ta aren ilkizunetara
* —egoak ikara—
* berandu-beldurrak al-zaramate?
* Oi, zein dan ituna
* beera-bear au!
* Nik ez nai eguna
* biurtzerik gau!
* Giroen argia galtzerakoan
* leen-oiartzuna dut ozen gogoan.
* Iru giro izanok, nik dei ta atozte:
* nork-zeren saria ekardazute:
* batak itxaro, besteak berbizte;
* irugarrenak bizitza-indar bete.
* Oro bear zaitute ene biotzak,
* Leen-min baidamada neurtitz zaarren otsak!
* (Negu)
* lkus bezat, Yauna, bein ta berriro,
* otalore eziñegona...
* (Udaberri)
* Bekusat sagasti gazte elurgiro,
* udalen-sortoge dana.
* lkus bitzat arako irusta-saillak
* eskuan ditutela ardo-txanbillak.
* Entzun bezat iñoizko olerkaria,
* zelaiean baitzun lur-yauregia...
* (Uda)
* Yainko-muño-gaiñetara baiño leen,
* (ederra baita bizia!)
* urrezko itsaso bebilt urduria,
* Itzal dudala laguntzaille lerden.
* (Udazken)
* Ta udazken-atsarreko goiz batean
* esnatu nadi Yainkozko Betean!