# Baratza on bat zan Euskalerriya...

* «Baratza on bat zan Euskalerriya... »
* 1/
* Baratza on bat zan Euskalerriya
* landare onez jantziya,
* denpor' aietan zer gozua zan
* lore eder aien usaya!
* Ba-ñan, aitonak aindu bezela,
* ez degu zaitu esiya,
* zori gaiztuan gaur arkitzen da
* pristiya txarrez josiya.
* 2/
* Zakur on danak il zizkiguten
* eta eskopetak kendu,
* orregatikan axeri askok
* baratza ontan jaten du;
* bertako lore ederrenekiñ
* egiten dira apaindu,
* ez aitonaren konseju ona
* goguan euki bagendu.
* 3/
* Geok izanik etxe-jabiak
* oien maiztar bizi biar,
* Euskalerrian, gauden bezela,
* nork egingo ez luke negar?
* Beingua balitz utsa litzake,
* bañan onenbeste bidar
* batere zorrik ez diegunai
* eskian ibilli biar!
* 4/
* Subien gisa imanarekiñ
* egan dabillen txoriya,
* berenganatzen gaituzte oiek
* gezurra eta enbusteriya;
* kuku alperren umia azten
* bezela txantxangorriya,
* oien mendean egon biarra
* ez al da negargarriya?
* 5/
* Alperkeriyan bizi diranak
* biar luteke egon pozik,
* eta guretzat ez dadukate
* gorrotu gaiztua baizik;
* borondatia daukagunori
* lana eiten utzi nai-ezik,
* burutik ondo jantzitakuak
* ez dute orlako lañezik.
* 6/
* Esan bezela gure kontura
* gizentzen dutenak gantza,
* ez naiz arritzen no la digut~n
* tamaña ortako bengantza;
* bildurrik gabe aitortuko det,
* daukatelako biotza
* errekaldeko arkai.tz beltzaren
* bezin gogorra eta otza.
* 7/
* Zori gaiztoko politik'au da
* gure kalteko eskola,
* pikaro askok ibíltzen gaitu,
* bai al dakizute nola?
* Mendi puntako arbolatxueri
* eroitzen zaien orbela
* udatzenian ego-aiziak
* ibi1tze'ituan bezela.
* 8/
* Gure agintari jartzen ditugun
* konde, duke ta markesak,
* beste gauzarik ez dute egiten
* baizik bildu interesak;
* oraindañokuan ez gera izandu
* eskarmentatzen errezak,
* onez aurrera obe degu ez
* txinistu oien promesak.
* 9/
* Eibartar oiek. Urizar'ekiñ
* jarri. duten ejenplua,
* Euskal-erriyak ondo goguan
* izateko modukua;
* gertatzen da ori dauan tokian
* jende buru argikua,
* arrokeriaz ez det aitortzen
* naiz izan ingurukua.
* 10/
* Egiten degun lana saldu nai,
* baimen orren billa gabiltz;
* ukatze'igute, esanaz orla
* pakeak eiten dala gaitz;
* arma luzien gi.sa laburrak
* kanpotik ekartzen dabiltz,
* frontera zaitzen egonakarren
* makiñatxo bat sapelaitz.
* 11/
* Len bagenduan, gogoratzian
* biotzian artzen degu min,
* zeru altuan gerta dedilla
* zorioneko Don Fermin;
* gure ontasunarengatikan
* burruka gabirauekin,
* oillotxo lokak txituak zaitzen
* bezela eiten zun alegin.
* 12/ Armamenturik ez bada biar
* ez dezala bestek egiñ,
* badakigu ta beste lanetan
* egingo degu alegiñ;
* bañan arkitzen geran bezela
* nola ez degu izango miñ
* askoren al de gure galeran
* jarri duten legiakiñ?
* 13/
* Satorrak eta luartzen gisa
* landare-sustrai obenak,
* gure mendien lur-arkaitzeri
* billaturik beren zañak,
* oiek urtuta gero forjatu
* iñun er' ez bezin piñak,
* dakigu eiten armak bezela
* aitzur, golde ta makinak.
* 14/
* Mundu guzian ikusten dira
* Tolosan eiñak txapelak,
* dudarik gabe eibartarrenak
* errebolber ta pistolak,
* urre gorriekiñ grabatuak
* peinetillak eta orratzak,
* ministro jaunen bastoiak eta
* eizerako eskopetak.
* 15/
* Alaitasuna besterik ez dan
* erreka-zulo aberatsa,
* erdi-ipurdi itzegiñ arren
* ez da ezagutzen gaitza;
* dudarik iñork ez dezala izan,
* daukatelako biotza
* erle txintxuak eztiya egiten
* diran beziñ aberatsa.
* Bertso-papera, moldiztegi-izenik gabea, Errenteria'ko
* Juan Zabaleta bertsolariaren paperetatik.
* Bertso auek noizkoak diran ez du paperak
* esaten; baña gutxi gora-bera suma
* diteke. Orretarako, 9'garrenetik aurrerako
* bertsoai begiratu bear zaie. Bertso
* oietan, Eibarko erriaz eta ango lan-eskasiaz
* mintzatzen da Mendaro.
* Argibiderik atera ote zezakean, bertaka
* Juan San Martin adiskideari idatzi
* genion. Onela erantzun zigun:
* Bertso hoiek. ikusten dedanez, krisisari
* buruz dira; 1914-ko krisisasi ain zuzen
* ere ... Krisis gogorra izan zan Eibar'en, batez
* ere arma lanetan ... »
* Ain zuzen, 12'garren bertsoan onela
* dio Mendarok:
* Armamenturik ez bada biar
* ez dezaJa bestek egin ...
* Urrena, l1'garren bertsoan, Don Ferruin
* izeneko bat aÍtatzen da: Eibarko ondasunarengatik
* gabirauekin burruka egin
* duana.
* Eibarko erriaren al de lan asko egin
* zuana, Fermin Calbetón jauna izan zan;
* oso politiko ezaguna garai aietan, Donostia'n
* 1853 urtean jaioa, ta Madrillen
* 1919.IIA'an illa.
* San Martin'ek onela dio bere eskutitz
* orretan:
* «Hertan aipatzen dan Don Fermin, ezin
* diteke besterik izan Don Fermín Calbetón
* baizik. Gaur, Eibarko kale batek darama
* bere izena ... 19lO inguruan artu zion Eibarri
* simpatía, Escuela de Armería bat egitea
* pentsatu zan urte aretan, ta 1912' an
* lortu zuan eskola ori jartzea ...
* Orduan 0914-ko krisis-denboran) egin
* zioten Eibartik Diputazioari eskari bato
* Eibartik Aginaga'ra bidea egitea ... Orduan
* ere Calbetón'i eskerrak: aste beteren barruan
* konsegitu zuten bidea astea, eta lenengo
* astetik eun langille okupatu ziran,
* eta illebetera lareun. Urte bete baiño gehiagoan
* jardun ziran bidegintzan, 1915'aren
* erdi inguruan gerrarako lana etorri arte.
* Cero, urte askoan lan asko izan o'men
* zan.
* Baiña, orduan, Fermín Calbetón jaunak
* esan omen zien eibartarreri, armatik aparte
* beste gauza asko egiteko kapazak zirala,
* ta beste gauza hoiek egiteak salbatuko zi-
* tuala, aurrerakoan armagintzan izan zitezkean
* krisisetatik. Horregaitik hasi ziran
* Escuela de Annería'n, armetatik kanpora,
* mekanika jenerala erakusten, ta orduandikoa
* da gehienbat herriko industria beste
* gauza askotara zabaltzea. ~
* Ain zuzen, ara no la esaten duan Mendnrok
* 13'garren bertsoan:
* dakigu eiten armak bezela
* aitzur, golde ta makinak.
* Onela jarraitzen du San Martin'ek:
* «Herriko zaharreri beti entzun izan diogu
* FermÍn Calbetón'i buruz Iaudorioz mintzatzen.
* Gauza hoien zehaztasunak Pedro
* Celaya'ren Historia de la Escuela de Armería
* de Eibar, eskola berak bere urre-ez
* taietan atera zuan liburuan 0912-1962,
* 111 /119 orrialdeak). ~
* Calbetón jauna iltzat ematen da U'ganen
* bertsoan:
* zeru altuan gerta dedilla
* zorioneko Don Fermin.
* Ta, len esan bezela, Calbetón jauna
* 1919'an il baitzan, 1.l,rte ori ezkerozko
* bcrtsoak ditugu auek.
* Bañan 'Urizar bat ere aitatzen da 9'garren
* bertsoan. Ona no la dion San Martin'ek:
* «Nik dakidanez, karguak izan dituan
* Urizar bat, Juan Urizar izenekoa izan da,
* badakit 1926'an kontzejala-edo izan zala.
* Baiña aurreragoko barririk ez dut. Gaiñera,
* Urizar famili horrek aintziñatik zuan
* Eibarren industria, eta nork daki familiko·
* ren hat ez ote zan izango .•
* Argibide oiek erakusten dutenez, bertso
* auek 1920 urtekoak-edo izango dira;
* ta, geienaz ere, 1926'ekoak.