# Biblia/Mateo
## 1. atala

$^1$ Abrahamen eta Daviden ondorengo den Jesus Mesiasen arbasoen zerrenda:
$^2$ Abrahamek Isaak sortu zuen; Isaakek Jakob; Jakobek Juda eta honen anaiak; $^3$ Judak Fares eta Zara, Tamarrengandik; Faresek Esrom; Esromek Aram;
$^4$ Aramek Aminadab; Aminadabek Naason; Naasonek Salmon; $^5$ Salmonek Booz, Rahabengandik; Boozek Obed, Rutengandik; Obedek Jese, $^6$ eta Jesek David erregea.
Davidek Salomon sortu zuen, Uriasen emazte izanarengandik; $^7$ Salomonek Roboam; Roboamek Abias; Abiasek Asaf; $^8$ Asafek Josafat; Josafatek Joram; Joramek Ozias; $^9$ Oziasek Joatam; Joatamek Akaz; Akazek Ezekias; $^{10}$ Ezekiasek Manases; Manasesek Amos; Amosek Josias, $^{11}$ eta Josiasek Jekonias eta honen anaiak, israeldarrak Babiloniara erbesteratu zituzten garaian.
$^{12}$ Babiloniako erbestealdiaren ondoren, Jekoniasek Salatiel sortu zuen; Salatielek Zorobabel; $^{13}$ Zorobabelek Abiud; Abiudek Eliakim; Eliakimek Azor; $^{14}$ Azorrek Sadok; Sadokek Akim; Akimek Eliud; $^{15}$ Eliudek Eleazar; Eleazarrek Matan; Matanek Jakob, $^{16}$ eta Jakobek Jose, Mariaren senarra; eta Mariagandik jaio zen Jesus, Mesias deritzana.
$^{17}$ Hona, beraz, zenbat gizaldi guztira: Abrahamengandik Davidengana hamalau; Davidengandik Babiloniako erbestealdira beste hamalau, eta Babiloniako erbestealditik Mesiasengana beste hamalau.
$^{18}$ Jesus Mesiasen sortzea honela gertatu zen: Maria, Jesusen ama, Joserekin ezkontzeko hitz emana zegoen; eta, elkarrekin bizitzen hasi aurretik, haurdun gertatu zen Espiritu Santuaren egitez. $^{19}$ Jose, Mariaren senarra, gizon zuzena zen; ez zuen hura salatu nahi, eta isilean uztea erabaki zuen. $^{20}$ Asmo horrekin zebilela, Jaunaren aingerua agertu zitzaion ametsetan eta esan zion: «Jose, Daviden ondorengoa, ez izan beldurrik Maria zeure emaztetzat hartzeko, harengan sortua Espiritu Santuarengandik baitator. $^{21}$ Semea izango du, eta zuk Jesus ezarriko diozu izena, berak askatuko baitu bere herria bekatuetatik».
$^{22}$ Hau guztia, Jaunak profetaren bidez esana bete zedin gertatu zen: $^{23}$ Hara, birjinak haurdun gertatu eta semea izango du, eta Emanuel jarriko dio izena .
$^{24}$ Esnatzean, Jaunaren aingeruak agindua egin zuen Josek, eta Maria emaztetzat hartu zuen. $^{25}$ Eta ez zuten ezkon-harremanik izan, Mariak semea izan zuen arte, eta Josek Jesus izena ipini zion.

## 2. atala

$^1$ Jesus Judeako Belen herrian jaio zen, Herodes erregearen garaian. Jesus jaio ondoren, sortaldeko jakintsu batzuk azaldu ziren Jerusalemen, $^2$ galdezka:
-Non da juduen errege jaioberria? Haren izarra ikusi dugu sortaldean eta gurtzera gatoz.
$^3$ Berri honekin larritu egin zen Herodes erregea, bai eta Jerusalem hiri osoa ere. $^4$ Orduan, herriko apaizburu eta lege-maisu guztiak bildu eta Mesias non jaiotzekoa zen galdetu zien. $^5$ Haiek erantzun zioten:
-Judeako Belenen, honela idatzi baitzuen profetak:
$^6$ Eta zu, Judako Belen, ez zara, ez, Judako hirietan txikiena; zuregandik aterako baita buruzagia, Israel nire herria gobernatuko duena.
$^7$ Orduan, Herodesek, jakintsuak isilean deiturik, izarra noiz agertu zitzaien jakin zuen zehatz. $^8$ Gero, Belenera bidali zituen, esanez: «Zoazte eta jakin zuzen haurraren berri eta, aurkitu ondoren, adierazi niri, neu ere gurtzera joan nadin».
$^{9-10}$ Erregearen hitz hauek entzunik, abiatu egin ziren. Bidean, sortaldean ikusitako izarra agertu zitzaien eta biziki poztu ziren. Izarra aurretik joan zitzaien, haurra zegoen toki gainean gelditu arte.
$^{11}$ Etxean sarturik, haurra ikusi zuten Maria bere amarekin eta, ahozpezturik, gurtu; ondoren, beren kutxatilak zabalduz, eskuerakutsiak eskaini zizkioten: urrea, intsentsua eta mirra.
$^{12}$ Gero, Herodesengana ez itzultzeko oharra ametsetan harturik, beste bide batetik itzuli ziren beren herrialdera.
$^{13}$ Jakintsuek alde egin ondoren, Jaunaren aingerua agertu zitzaion ametsetan Joseri eta esan zion: «Jaiki, hartu haurra eta ama, eta zoaz ihesi Egiptora. Egon han nik esan arte, haurraren bila ibiliko baita Herodes, hilarazteko».
$^{14}$ Hartu zituen, beraz, Josek haurra eta ama gauez, eta Egiptora alde egin zuen. $^{15}$ Han bizi izan zen, Herodes hil arte. Horrela, Jaunak profetaren bidez esana bete zen: Egiptotik etortzeko dei egin nion neure semeari.
$^{16}$ Herodes erregea, jakintsuek engainatu egin zutela oharturik, biziki haserretu zen, eta Belenen eta inguruetan bi urtez azpiko haur guztiak hiltzeko agindu zuen, jakintsuek adierazitako denbora kontuan harturik. $^{17}$ Honela bete zen Jeremias profetak esana:
$^{18}$ Entzun! Aieneak eta negar samina Raman! Rakel ari da bere haurrengatik negarrez: ez du kontsolatu nahi, ez baitira bizi.
$^{19}$ Herodes hil ondoren, Joseri Jaunaren aingerua agertu zitzaion ametsetan Egipton, $^{20}$ eta esan zion: «Jaiki, hartu haurra eta ama, eta zoaz Israelera, hilak baitira haurra hil nahian zebiltzanak».
$^{21}$ Hartu zituen Josek haurra eta ama, eta Israelera joan zen. $^{22}$ Baina jakin zuen, Herodesen ordez honen seme Arkelao zegoela Judean errege, eta beldurra sartu zitzaion hara joateko. Eta, ametsetan adierazi zitzaiolarik, Galileara jo zuen, $^{23}$ eta Nazaret izeneko herrian jarri zen bizitzen; horrela bete zen Jainkoak profeten bidez esana: «Nazaretarra esango diote».

## 3. atala

$^1$ Garai hartan agertu zen Joan Bataiatzailea, Judeako basamortuan honela hots eginez: $^2$ «Bihozberri zaitezte, gainean baituzue Jainkoaren erregetza».
$^3$ Joan honi buruz esan zuen, hain zuzen, Isaias profetak:
Ahots bat oihuka ari da basamortuan: Prestatu bidea Jaunari, zuzendu bidexkak hari.
$^4$ Joanek gamelu-ilezko jantzia zuen soineko eta larruzko uhala gerriko, eta matxinsaltoak eta basa eztia zituen janari.
$^5$ Jerusalem hiriko, Judea osoko eta Jordan inguru guztiko jendea harengana joaten zen, $^6$ eta, beren bekatuak aitortzen zituztela, Joanek bataiatu egiten zituen Jordan ibaian. $^7$ Fariseu eta saduzear askori, bataiatzera zetozela ikustean, honela esan zien Joanek: «Sugekumeok! Nork esan dizue gainean duzuen haserre-zigorrari ihes egingo diozuela? $^8$ Ager ezazue zeuen jokabideaz bihozberrituak zaudetela, $^9$ eta ez pentsa nahikoa duzuenik <Abrahamen ondorengo gara> esatea. Egia esan, honako harri hauetatik ere atera ditzake Jainkoak Abrahamen ondorengoak. $^{10}$ Prest dago aizkora zuhaitza hondotik jotzeko: fruitu onik ematen ez duen zuhaitz oro moztu eta sutara botako da. $^{11}$ Nik urez bataiatzen zaituztet bihozberri zaitezten; baina nire ondoren datorrena ni baino ahaltsuago da, eta ni ez naiz inor hari oinetakoak eranzteko ere; horrek Espiritu Santuaz eta suz bataiatuko zaituzte. $^{12}$ Eskuan dauka sardea, eta garia garbitzera doa: alea mandioan jasoko du; lastoa, ordea, inoiz itzaliko ez den sutan erreko».
$^{13}$ Jesus Galileatik Jordanera etorri zen, Joanengana, honek bataia zezan. $^{14}$ Joanek ez zion utzi nahi eta esan zion:
-Neu naiz zuk bataiatu beharrekoa, eta zu zatoz niregana?
$^{15}$ Baina Jesusek erantzun zion:
-Uztazu orain, honela bete behar baitugu osoki Jainkoaren nahia.
Orduan, amore eman zuen Joanek.
$^{16}$ Bataiatu eta berehala, Jesus uretatik irten zen. Hortan, zerua zabaldu zen, eta Jainkoaren Espiritua ikusi zuen Jesusek uso-tankeran jaisten eta beregana etortzen. $^{17}$ Eta mintzo hau etorri zen zerutik: «Hau da nire Semea, nire maitea; berau dut atsegin».

## 4. atala

$^1$ Orduan, Espirituak basamortura eraman zuen Jesus, deabruak tenta zezan. $^2$ Berrogei gau eta berrogei egunez egon zen han, barau eginez, eta azkenik gosetu egin zen. $^3$ Hurbildu zitzaion, orduan, tentatzailea eta esan zion:
-Jainkoaren Semea zarenez, agindu harri hauek ogi bihurtzeko.
$^4$ Jesusek erantzun zion:
-Liburu Santuetan idatzia dago: Gizakia ez da ogiz bakarrik bizi, baizik Jainkoak esaten duenetik bizi da.
$^5$ Ondoren, deabruak hiri santura, Jerusalemera, eraman zuen eta, tenpluaren goreneko ertzera jasorik, $^6$ esan zion:
-Jainkoaren Semea zarenez, bota zeure burua behera, idatzia baitago: Bere aingeruei aginduko die zu zaintzeko. Eta besoetan eramango zaituzte, harriekin estropezu egin ez dezazun.
$^7$ Baina Jesusek erantzun:
-Hau ere idatzia dago: Ez tentatu Jauna, zeure Jainkoa.
$^8$ Berriro, deabruak hartu eta mendi garai batera eraman zuen; munduko erreinu guztiak beren handi-ederrean erakutsi $^9$ eta esan zion:
-Hori guztia emango dizut, ahozpezturik gurtzen banauzu.
$^{10}$ Jesusek, orduan:
-Alde hemendik, Satanas! Idatzia baitago: Adoratu Jauna, zeure Jainkoa, eta bera bakarrik gurtu.
$^{11}$ Orduan, deabruak utzi egin zuen, eta aingeruak etorri zitzaizkion zerbitzatzera.
$^{12}$ Joan Bataiatzailea kartzelan sartu zutela jakitean, Galileara joan zen Jesus. $^{13}$ Baina Nazaret utzirik, Zabulon eta Neftaliren lurraldean jarri zen bizitzen, aintzira-bazterrean dagoen Kafarnaum herrian. $^{14}$ Horrela, Jainkoak Isaias profetaren bidez esana bete zen:
$^{15}$ Zabulonen lurraldea eta Neftaliren lurraldea, itsas ondoko bidea, Jordanez haranzko lurraldea, jentilen Galilea!
$^{16}$ Ilunpetan zegoen herriak argi handia ikusi du. Itzalpean bizi zirenei argiak egin die distira.
$^{17}$ Une hartatik hasi zen Jesus honela hots egiten: «Bihozberri zaitezte, gainean baituzue Jainkoaren erregetza».
$^{18}$ Jesusek, Galileako aintzira-bazterrean zehar zebilela, bi anaia, Simon, Pedro deitua, eta Andres ikusi zituen, sarea uretara botatzen, arrantzaleak baitziren. $^{19}$ Jesusek esan zien: «Zatozte nirekin eta giza arrantzale egingo zaituztet».
$^{20}$ Haiek, besterik gabe, sareak utzi eta jarraitu egin zioten.
$^{21}$ Aurrerago, beste bi anaia ikusi zituen, Santiago eta Joan, Zebedeoren semeak, aitarekin untzian sareak konpontzen. Eta dei egin zien. $^{22}$ Haiek, untzia eta aita utzirik, jarraitu egin zioten.
$^{23}$ Jesus Galilea guztian barrena ibili zen, hango sinagogetan irakasten. Jainkoaren erregetzaren berriona hots egiten zuen eta herriko gaitz eta eritasun guztiak sendatzen. $^{24}$ Siria guztian zabaldu zen Jesusen entzutea. Edozein gaitz edo oinazek jotakoak -deabrudun, epileptiko nahiz elbarriak- eramaten zizkioten, eta hark sendatu egiten zituen. $^{25}$ Jende-talde handiek jarraitu zioten alde guztietatik: Galilea, Dekapolis, Jerusalem eta Judeatik eta Jordanez bestaldetik.

## 5. atala

$^1$ Jendetza ikusirik, Jesus mendira igo zen. Eseri eta ikasleak hurbildu zitzaizkion. $^2$ Orduan, honela hasi zitzaien irakasten:
$^3$ «Zorionekoak bihotzez behartsu direnak, haiek baitute Jainkoa errege.
$^4$ «Zorionekoak negarrez daudenak, haiek baititu Jainkoak kontsolatuko.
$^5$ «Zorionekoak bihotz gozokoak, haiek baitira jabetuko Jainkoak hitz emandako lurraz.
$^6$ «Zorionekoak Jainkoaren nahia betetzeko gose-egarri direnak, haiek baititu Jainkoak aseko.
$^7$ «Zorionekoak errukitsu direnak, haiek baititu Jainkoak erruki izango.
$^8$ «Zorionekoak bihotz-garbiak, haiek baitute ikusiko Jainkoa.
$^9$ «Zorionekoak bakegileak, haiek baititu Jainkoak seme-alabatzat hartuko.
$^{10}$ «Zorionekoak Jainkoaren nahia betetzeagatik erasotuak, haiek baitute Jainkoa errege.
$^{11}$ «Zorionekoak zuek, niregatik madarikatuko zaituztenean, erasoka eta gezurrez gaizki-esaka erabiliko zaituztenean. $^{12}$ Poz zaitezte eta alaitu, handia izango baita zuen saria zeruan; zuen aurreko profetak ere halaxe erabili zituzten.
$^{13}$ «Zuek zarete munduarentzat gatza. Baina gatza gezatzen bada, nola gazitu berriro? Ez du jadanik ezertarako balio, botatzeko baizik eta jendeak zapaltzeko.
$^{14}$ «Zuek zarete munduarentzat argia. Ezin daiteke ezkuta mendi gainean dagoen hiria. $^{15}$ Kriseilua ere ez da pizten ontzipean ipintzeko, argimutilaren gainean baizik, etxeko guztiei argi egiteko. $^{16}$ Era berean, zuen argiak denen aurrean egin behar du argi, zuen egintza onak ikusiz, zeruko zuen Aita gorets dezaten.
$^{17}$ «Ez uste izan Moisesen legea edo profeten esanak huts bihurtzera etorria naizenik; ez naiz huts bihurtzera etorri, beren betera eramatera baizik. $^{18}$ Zeren eta benetan diotsuet: Zeru-lurrek dirauten bitartean legearen hitz batek edo zeinurik txikienak ere ez du baliorik galduko, dena bete arte. $^{19}$ Beraz, agindurik txikienetako bat hausten edota hausten irakasten duena, txikien bezala hartuko du Jainkoak bere erreinuan; betetzen edota betetzen irakasten duena, ordea, handitzat hartuko du Jainkoak bere erreinuan. $^{20}$ Hara zer diotsuedan: Jainkoaren nahia lege-maisuek eta fariseuek baino hobeki betetzen ez baduzue, ez zarete sartuko Jainkoaren erreinuan.
$^{21}$ «Badakizue legean aurrekoei agindu zitzaiena: Ez hil inor; eta hiltzailea kondenatua izango da. $^{22}$ Nik, berriz, hau diotsuet: Bere senidearekin haserretzen dena, kondenatua izango da; bere anaia iraintzen duena, biltzar nagusian kondenatua izango da, eta hitzez mintzen duena, infernuko sutara kondenatua izango da.
$^{23}$ «Beraz, aldarean zeure oparia eskaintzerakoan, zure senideak zure kontra zerbait baduela gogoratzen bazaizu, $^{24}$ utzi oparia han, aldare aurrean, eta zoaz lehenbizi senidearekin bakeak egitera; itzuli gero zeure oparia eskaintzera.
$^{25}$ «Konpon zaitez lehenbailehen zeure etsaiarekin, berarekin auzitegira zoazen bitartean; bestela, epailearen eskuetan jarriko zaitu eta epaileak ertzainaren eskuetan, eta kartzelara botako zaituzte. $^{26}$ Benetan diotsut: Ez zara handik aterako azken txanpona ordaindu arte.
$^{27}$ «Badakizue legean agindua: Ez egin adulteriorik. $^{28}$ Nik, berriz, hau diotsuet: Emakume ezkondu bati irrikaz begiratzen dionak, egin du jadanik adulterioa bere bihotzean.
$^{29}$ «Eskuineko begia galbide bazaizu, atera eta bota zeuregandik urruti: hobe duzu gorputz-atal bat galdu, oso-osorik infernura jaurtikia izan baino. $^{30}$ Eskuineko eskua galbide bazaizu, moztu eta bota zeuregandik urruti: hobe duzu gorputz-atal bat galdu, oso-osorik infernura joan baino.
$^{31}$ «Legeak agindua du beste hau ere: Bere emaztea uzten duenak eman diezaiola dibortzio-agiria. $^{32}$ Nik, berriz, hau diotsuet: Bere emaztea uzten duenak -legearen kontra elkartuak ez badira behintzat- adulteriora bultzatzen du emaztea; eta utzitako emakume horrekin ezkontzen denak adulterio egiten du.
$^{33}$ «Badakizue legean aurrekoei agindu zitzaien beste hau ere: Ez egin gezurrezko zinik, eta bete Jaunari egindako zinak. $^{34}$ Nik, berriz, hau diotsuet: Ez egin inolako zinik, ez zeruarengatik, Jainkoaren tronua baita; $^{35}$ ez lurrarengatik, haren oinaulkia baita; ez eta Jerusalemengatik ere, Errege handiaren hiria baita. $^{36}$ Ez egin zinik zeure buruarengatik ere, ez baitezakezu zeure ile bakar bat ere zuri edo beltz bihur. $^{37}$ Esan ezazue <bai>, bai denean, eta <ez>, ez denean; gainerakoa gaiztoarengandik dator.
$^{38}$ «Badakizue legean agindua: Begia begiaren ordain, hortza hortzaren ordain. $^{39}$ Nik, berriz, hau diotsuet: Gaizkileari ez gaizki erantzun; bestela baizik, eskuineko masailan jotzen zaituenari eskaini beste masaila ere; $^{40}$ soinekoa kentzeko auzitara eraman nahi zaituenari eman soingainekoa ere; $^{41}$ norbaitek kilometro bat egitera behartzen bazaitu egin bi berarekin. $^{42}$ Eskatzen dizunari eman, eta dirua uzteko eskatzen dizunari ez ukatu.
$^{43}$ «Badakizue legean agindua: Maitatu lagun hurkoa eta gorrotatu etsaia. $^{44}$ Nik, berriz, hau diotsuet: Maitatu etsaiak eta egin otoitz pertsegitzen zaituztenen alde; $^{45}$ horrela, zeruko zeuen Aitaren egiazko seme-alaba izango zarete, hark zintzoentzat eta gaiztoentzat ateratzen baitu eguzkia, eta zuzenentzat eta zuzengabeentzat isurtzen euria. $^{46}$ Izan ere, maite zaituztenak bakarrik maite badituzue, zer sari zor zaizue? Zergalariek ere ez al dute beste horrenbeste egiten? $^{47}$ Eta zeuen senideak bakarrik agurtzen badituzue, zer egiten duzue berezirik? Jentilek ere ez al dute beste horrenbeste egiten? $^{48}$ Izan zaitezte, bada, guztiz onak, zeruko zuen Aita guztiz ona den bezala.

## 6. atala

$^1$ «Ez egin gero zeuen erlijio-betebeharrak jendaurrean, jendeak ikus zaitzaten; horrela, ez duzue saririk jasoko zeruko zeuen Aitarengandik. $^2$ Beraz, limosna egitean, ez ibili turuta joka, itxurazaleek sinagogetan eta kaleetan egin ohi duten bezala, jendearen txaloak irabazteko. Benetan diotsuet: Hartua dute beren ordaina. $^3$ Zuk limosna egitean, ez beza jakin zure ezkerrak zer egiten duen eskuinak; $^4$ horrela, zure limosna ezkutuan geldituko da, eta ezkutukoa ere ikusten duen zeure Aitak emango dizu ordaina.
$^5$ «Otoitz egitean, ez egin itxurazaleek bezala: gogoko dute sinagoga eta plazetan zutik otoitz egitea, jendearen agerian. Benetan diotsuet: Hartua dute beren ordaina. $^6$ Zu, ordea, otoitz egiteko, sar zaitez zeure gelan, itxi atea eta egin otoitz ezkutuan dagoen zeure Aitari, eta ezkutukoa ere ikusten duen zeure Aitak emango dizu ordaina.
$^7$ «Otoitz egitean, ez ari esan eta esan, jentilek ohi duten bezala, uste baitute beren hitz-jarioari esker entzungo diela Jainkoak. $^8$ Ez izan horien antzeko, bai baitaki zuen Aitak zeren beharra duzuen, zuek eskatu baino lehen. $^9$ Zuek, egizue otoitz honela:
«Gure Aita zerukoa, agertu santu zeure izena, }} $^{10}$ etorrarazi zeure erregetza; bete lurrean zeure nahia, zeruan betetzen duzun bezala.
$^{11}$ Emaguzu gaur egun honetako ogia,
$^{12}$ eta barkatu gure erruen zorra, guk ere geure zordunei barkatu diegunez gero; {{bertset|6|13| ez utzi gu tentaldian erortzen, eta gorde gaitzazu gaiztoarengandik.
$^{14}$ «Izan ere, besteei beren hutsegiteak barkatzen badizkiezue, zuei ere barkatuko dizue zeruko Aitak; $^{15}$ baina besteei barkatzen ez badiezue, zuei ere ez dizkizue barkatuko zeuen hutsegiteak zeruko Aitak.
$^{16}$ «Barau egitean, ez zaitezte ager kopetilun, itxurazaleek ohi duten bezala: aurpegia itsusten dute, barau egiten dutela jendeari azaltzeko. Benetan diotsuet: Hartua dute beren ordaina. $^{17}$ Zuk, ordea, barau egitean, igurtzi usain-gozoz burua eta garbitu aurpegia, $^{18}$ zure barauaz jendea ohar ez dadin, ezkutuan dagoen Aita baizik. Eta ezkutukoa ere ikusten duen zure Aitak emango dizu ordaina.
$^{19}$ «Ez pilatu mundu honetan zeuen aberastasunak, sitsak eta herdoilak jaten baitituzte hemen, eta lapurrak etortzen harrapatzera. $^{20}$ Pilatu zeruan zeuen aberastasunak, han ez baititu ez sitsak, ez herdoilak jaten, ez eta lapurrak harrapatzera joaten ere. $^{21}$ Zeren, zure aberastasuna non, zure bihotza han.
$^{22}$ «Begia da gorputzari argi egiten dion kriseilua. Begia onik baduzu, zure gorputz osoa argitan ibiliko da. $^{23}$ Begia gaixo baduzu, ordea, zure gorputz osoa ilunpetan ibiliko da. Beraz, zeure barruan argi behar lukeena iluna bada, a zer ilunpea zurea!
$^{24}$ «Ezin da inor bi nagusiren morroi izan; izan ere, bata gorroto izango du eta bestea maite, edota batari men egingo dio eta bestea begitan hartuko. Ezin zaitezkete Jainkoaren eta diruaren morroi izan.
$^{25}$ «Horregatik diotsuet: Ez kezkatu bizitzeko zer jan edo edango, edota gorputza zerez jantziko. Ez ote da bizia janaria baino gehiago, eta gorputza jantzia baino gehiago? $^{26}$ Begira aireko hegaztiei: ez dute ereiten, ez uztarik biltzen, ez mandioan pilatzen; hala ere, zeruko zuen Aitak janaritzen ditu. Ez ote duzue horiek baino askoz gehiago balio zuek? $^{27}$ Asko arduratu arren, zuetako nork luza lezake bizitza apurtxo bat ere?
$^{28}$ «Eta jantziaz, zertan kezkatu? Begira nola hazten diren loreak zelaietan: ez dira lanean penatzen, ez dute iruten; $^{29}$ baina, egia esan, Salomon bera ere, bere ospe guztian, ez zen janzten horietako baten pare. $^{30}$ Beraz, gaur belardian dagoen eta bihar sutan erreko den belarra Jainkoak horrela janzten badu, ez ote askoz gehiago zuek, sinesmen gutxikook? $^{31}$ Ez kezkatu, bada, zer jango, zer edango, zer jantziko duzuen pentsatuz. $^{32}$ Fedegabeak arduratu ohi dira horiez guztiez; baina zeruko zuen Aitak badaki horren guztiaren beharra duzuena. $^{33}$ Ardura zaitezte, batez ere, Jainkoaren erregetzaz eta haren nahia betetzeaz, eta beste hori guztia gehigarritzat emango dizue Jainkoak. $^{34}$ Ez arduratu, bada, biharko egunaz, biharkoak ere ekarriko baitu bere ardura. Aski ditu egun bakoitzak bere buruhausteak.

## 7. atala

$^1$ «Ez gaitzetsi inor, Jainkoak ere ez zaitzaten gaitzets; $^2$ izan ere, zuek besteak nola epaitu, hala epaituko zaituzte Jainkoak, eta zuek zein neurriz neurtu, neurri beraz neurtuko zaituzte Jainkoak. $^3$ Nola ikusten duzu senidearen begiko lasto-izpia eta zeure begiko hagaz ohartzen ez? $^4$ Eta nola esan diezaiokezu senideari: <Utzi begian duzun lasto-izpia ateratzen>, zuk zeurean haga duzula? $^5$ Itxurazale hori! Kendu lehenengo zeure begitik haga, eta orduan ikusiko duzu garbi, senidearen begitik lasto-izpia ateratzeko.
$^6$ «Ez eman txakurrei gauza sakratuak, zeuen kontra itzuli eta zatika ez zaitzateten; ez bota txerriei zuen harribitxiak, hankapean erabil ez ditzaten.
$^7$ «Eskatu, eta emango dizue Jainkoak; bilatu, eta aurkituko duzue; jo atea, eta zabalduko zaizue. $^8$ Zeren eskatzen duenak hartu egiten baitu, bilatzen duenak aurkitu, eta atea jotzen duenari zabaldu egiten baitzaio.
$^9$ «Zuetako norbaitek, semeak ogia eskaturik, harria emango ote dio? $^{10}$ Edo, arraina eskaturik, sugea emango ote dio? $^{11}$ Beraz, zuek, gaiztoak izanik, seme-alabei gauza onak ematen baldin badakizue, zenbatez areago ez dizkie zeruko zuen Aitak gauza onak emango eskatzen dizkiotenei?
$^{12}$ «Honela bada, besteek zuei egitea nahi zenuketen guztia, egin zuek ere besteei: horretan datza Liburu Santuek irakatsia.
$^{13}$ «Sar zaitezte ate estutik; zabala baita hondamenerako atea eta lasaia bidea, eta asko dira hortik doazenak. $^{14}$ Baina bai estua dela bizirako atea eta meharra bidea, eta gutxi dira aurkitzen dutenak.
$^{15}$ «Kontuz sasiprofetekin! Ardi-larruz jantzirik badatozkizue ere, otso harrapari dira barrutik. $^{16}$ Beren egintzetatik antzemango diezue. Elorritik biltzen ote da mahatsik edo gardutik pikurik? $^{17}$ Zuhaitz onak fruitu ona ematen du, eta zuhaitz txarrak fruitu txarra. $^{18}$ Zuhaitz onak ezin du fruitu txarrik eman, ez eta zuhaitz txarrak ere fruitu onik. $^{19}$ Fruitu onik ematen ez duen zuhaitza moztu eta sutara botatzen da. $^{20}$ Beraz, beren fruituetatik antzemango diezue sasiprofetei.
$^{21}$ «Ez da aski niri <Jauna, Jauna!> esatea, Jainkoaren erreinuan sartzeko; zeruko nire Aitaren nahia behar da egin. $^{22}$ Epai-egunean askok esango didate: <Jauna, Jauna! Ez ote genuen zure izenean hitz egin eta zure izenean deabruak bota eta zure izenean mirari asko egin?> $^{23}$ Baina nik erantzungo diet: <Ez zaituztet inoiz ezagutu; alde niregandik, gaizkileok!>
$^{24}$ «Beraz, nire hitz hauek entzun eta betetzen dituena, etxea harkaitz gainean eraiki zuen gizon zuhurraren antzekoa da. $^{25}$ Euri-jasak izan ziren, uholdeak etorri, mendebalak jo, eta etxeari eraso zioten; baina ez zen erori, oinarriak harkaitzean zituelako. $^{26}$ Nire hitz hauek entzun bai, baina betetzen ez dituena, ordea, etxea hondar gainean eraiki zuen gizon zentzugabearen antzekoa da. $^{27}$ Euri-jasak izan ziren, uholdeak etorri, mendebalak jo, eta etxeari eraso zioten; eta erori egin zen eta dena hondatua gelditu».
$^{28}$ Jesusek hitzaldi hau amaitu zuenean, haren irakaspenez txunditurik gelditu zen jende guztia; $^{29}$ nagusitasunez irakasten baitzien, eta ez beren arteko lege-maisuek bezala.

## 8. atala

$^1$ Jesus menditik jaitsi zenean, jende askok jarraitu zion. $^2$ Legendun bat hurbildu zitzaion eta, aurrean ahozpezturik, esan zion:
-Jauna, nahi baduzu, garbi nazakezu.
$^3$ Orduan, Jesusek eskua luzatu eta ukitu egin zuen, esanez:
-Nahi dut, izan zaitez garbi.
Berehala, legena garbitu egin zitzaion.
$^4$ Jesusek agindu zion:
-Kontuz gero! Ez esan inori. Zoaz, hala ere, azaldu apaizarengana eta eskaini Moisesek agindutako oparia zeure garbitasunaren ezaugarri.
$^5$ Jesus Kafarnaum herrian sartu zenean, erromatar ehuntari bat hurbildu zitzaion $^6$ erreguka:
-Jauna, elbarri eta oinaze gorritan dut morroia etxean.
$^7$ Jesusek esan zion:
-Neu joango naiz sendatzera.
$^8$ Ehuntariak erantzun zion:
-Jauna, ni ez naiz inor zu nire etxean sartzeko; aski duzu hitz bat esatea, nire morroia sendatzeko. $^9$ Neuk ere, menpekoa izanagatik, soldaduak ditut menpean, eta batari joateko agintzen badiot joan egiten da, besteari etortzeko agindu eta etorri, morroiari zerbait egiteko esan eta hala egiten du.
$^{10}$ Hau entzutean, harritu egin zen Jesus eta ondoren zetozkionei esan zien: «Benetan diotsuet: Israel guztian ez dut aurkitu horrelako sinestedunik. $^{11}$ Egia esan, asko etorriko dira sortalde eta sartaldetik, Abraham, Isaak eta Jakobekin Jainkoaren erreinuko mahaikide izateko; $^{12}$ erreinuaren oinordeko zirenak, berriz, kanpora, ilunpetara, botako ditu Jainkoak. Negarra eta hortz-karraska izango dira han».
$^{13}$ Ondoren, ehuntariari esan zion:
-Zoaz etxera, eta gerta bekizu sinetsi duzun bezala.
Eta ordu hartan bertan sendatua gertatu zen morroia.
$^{14}$ Ondoren, Pedroren etxera joan zen Jesus, eta haren amaginarreba oheratua aurkitu zuen sukarrez. $^{15}$ Jesusek eskua hartu zion eta sukarrak alde egin; orduan, emakumea jaiki eta zerbitzatzen hasi zitzaion.
$^{16}$ Arratsean, deabrudun asko eraman zizkioten Jesusi. Honek deabruak bere hitzez bota eta gaixo guztiak sendatu zituen. $^{17}$ Horrela bete zen Jainkoak Isaias profetaren bidez esana:
Hark gure ahuleria hartu zuen bere gain, gure gaitzen zama jasan.
$^{18}$ Bere inguruan jendetza handia ikusirik, bestaldeko aintzira-ertzera igarotzeko agindu zuen Jesusek. $^{19}$ Orduan, lege-maisu bat hurreratu zitzaion, esanez:
-Maisu, noranahi jarraituko dizut.
$^{20}$ Jesusek esan zion:
-Azeriek badituzte zuloak eta aireko hegaztiek habiak; Gizonaren Semeak, ordea, ez du burua non ezarri.
$^{21}$ Beste batek, ikasleetakoa zenak, esan zion:
-Jauna, uztazu lehenbizi aitaren hiletak egitera joaten.
$^{22}$ Baina Jesusek erantzun:
-Jarraitu niri, eta utzi hilei beren hildakoen hiletak egiten.
$^{23}$ Jesus txalupara igo zen eta ikasleek jarraitu egin zioten.
$^{24}$ Bat-batean, ekaitz gogorra sortu zen aintziran, eta uhinek txalupa ia azpian hartua zuten. Jesus, berriz, lo zegoen. $^{25}$ Ikasleek hurbildu eta esnatu egin zuten, esanez:
-Salba gatzaizu, Jauna! Galtzera goaz!
$^{26}$ Hark esan zien:
-Zergatik zarete hain beldur, sinesmen gutxikook?
Eta, zutiturik, haserre egin zien haizeari eta aintzirari, eta dena bare-bare gelditu zen. $^{27}$ Ikasleek, harriturik, honela zioten: «Nor ote dugu gizon hau, esana egiten baitiote haizeak eta aintzirak ere?»
$^{28}$ Jesus aintziraz bestaldera, gadaratarren lurraldera iritsi zenean, bi deabrudun atera zitzaizkion hilobi artetik bidera. Hain baitziren gaiztoak, ez zen inor ausartzen bide hartatik ibiltzen. $^{29}$ Eta deiadarka hasi zitzaizkion:
-Zer duzu gurekin, Jainkoaren Seme horrek? Garaia baino lehen guri oinaze ematera etorri al zara hona?
$^{30}$ Handik urrutira gabe, txerri-talde handi bat zebilen uxarrean. $^{31}$ Deabruek eskatu zioten Jesusi:
-Botatzekotan, bidal gaitzazu txerri-taldera.
$^{32}$ Jesusek esan zien:
-Zoazte.
Haiek irten eta txerriengan sartu ziren, eta txerri-talde osoa ezpondan behera aintzirara amildu zen, eta denak uretan galdu.
$^{33}$ Txerrizainek ihes egin zuten eta, herrira joanik, dena kontatu zuten, bai eta deabrudunena ere. $^{34}$ Orduan, herri guztia atera zen Jesusengana eta, ikusi zutenean, beren lur-mugetatik alde egiteko eskatu zioten.

## 9. atala

$^1$ Jesus, txalupara igo, aintziraz bestaldera igaro eta bere herrira etorri zen. $^2$ Elbarri bat ekarri zioten, ohatilan etzana. Jesusek, lagun haien sinesmena ikusirik, esan zion elbarriari:
-Izan bihotz, seme! Barkatuak dituzu bekatuak.
$^3$ Orduan, lege-maisu batzuek hau zioten berekiko: «Biraoka ari duk hau». $^4$ Haien gogoetak igarririk, Jesusek esan zien:
-Zergatik dituzue gogoeta gaizto horiek zeuen baitan? $^5$ Zer da errazago: «Barkatuak dituzu bekatuak» esatea ala «Jaiki eta zabiltza» esatea? $^6$ Orain ikusiko duzue, bada, Gizonaren Semeak baduela mundu honetan bekatuak barkatzeko ahalmena.
Eta esan zion elbarriari:
-Jaiki, hartu ohatila eta zoaz etxera.
$^7$ Hura jaiki eta etxera joan zen. $^8$ Hau ikustean, beldurrak jota gelditu zen jendea eta Jainkoa goresten zuten, gizakiei horrenbesteko ahalmena eman zielako.
$^9$ Jesusek, handik atera eta bidez zihoala, Mateo zeritzan gizon bat ikusi zuen zergak biltzeko mahaian eseria, eta esan zion:
-Jarraitu niri.
Mateok zutitu eta jarraitu egin zion.
$^{10}$ Geroago, Mateoren etxean zegoen Jesus mahaian; bazen beste zergalari eta bekatari asko ere Jesusekin eta honen ikasleekin batera mahaian. $^{11}$ Fariseuek, hori ikustean, esan zieten ikasleei:
-Nolatan jaten du zuen maisuak zergalari eta bekatariekin?
$^{12}$ Jesusek entzun eta esan zien:
-Ez dute osasundunek behar sendagilea, gaixoek baizik. $^{13}$ Hobe zenukete Jainkoak esandako honetaz jabetuko bazinete: Nahiago dut errukia sakrifizioak baino. Ez naiz zintzoei dei egitera etorri, bekatariei baizik.
$^{14}$ Behin batean, Joan Bataiatzailearen ikasleek Jesusengana joan eta esan zioten:
-Nolaz egiten dugu fariseuek eta guk hainbeste barau eta zure ikasleek ez?
$^{15}$ Jesusek erantzun zien:
-Ezteietara deituak egon ote daitezke goibel, senar-berria berekin dutelarik? Etorriko zaie, bai, senar-berria kenduko dieten eguna; orduan egingo dute barau.
$^{16}$ «Inork ez dio jantzi zaharrari oihal gordinezko adabakirik josten, adabakiak jantzia behartu eta zarratada handiagoa egingo bailuke. $^{17}$ Zahagi zaharretan ere ez da ardo berririk sartzen; bestela, zahagiak lehertu egingo lirateke, eta ardoa isuri eta zahagiak galdu. Ez! Ardo berria zahagi berrietan sartzen da, eta batak eta besteak irauten dute».
$^{18}$ Jesus honela ari zitzaiela, buruzagietako bat etorri zitzaion eta, ahozpezturik, esan zion: «Hil berria dut alaba; baina zatoz hari eskua ezartzera, eta biziko da».
$^{19}$ Jaiki zen Jesus eta ondoren joan zitzaion bere ikasleekin. $^{20}$ Orduan, hamabi urte hartan odol-jarioz zegoen emakume bat atzetik hurbildu zitzaion Jesusi eta soineko-ertza ukitu zion; $^{21}$ honela baitzioen berekiko: «Jantzia ukitzen badiot, besterik gabe sendatuko naiz».
$^{22}$ Itzuli zen Jesus eta, emakumea ikustean, esan zion: «Izan bihotz, ene alaba! Zeure sinesmenak sendatu zaitu». Eta une hartatik sendatua gelditu zen.
$^{23}$ Buruzagiaren etxera heldu eta hango erostariak eta jendearen istilua ikustean, Jesusek $^{24}$ esan zien: «Alde hemendik! Neskatxa ez dago hilda, lo dago». Haiek barre egiten zioten.
$^{25}$ Jesusek, jendea kanpora bidali zutenean, sartu eta neskatxari eskutik heldu zion, eta neskatxa altxatu egin zen. $^{26}$ Eskualde guztian zabaldu zen gertatuaren berri.
$^{27}$ Jesus handik atera zenean, bi itsuk jarraitu zioten deiadarka: «Daviden Semea, erruki zakizkigu!»
$^{28}$ Etxeratu zenean, itsuak hurbildu zitzaizkion, eta Jesusek galdetu zien:
-Sinesten al duzue hori egin dezakedana?
-Bai, Jauna -erantzun zioten.
$^{29}$ Orduan, begiak ukitu zizkien, esanez:
-Gerta bekizue sinetsi duzuen bezala.
$^{30}$ Eta begiak zabaldu zitzaizkien. Jesusek zorrotz agindu zien:
-Kontuz gero! Ez dezala inork ere jakin!
$^{31}$ Haiek, ordea, atera orduko, eskualde guztian zabaldu zuten Jesusen berri.
$^{32}$ Itsuak atera orduko, deabruaren menpe zegoen mutu bat ekarri zioten Jesusi. $^{33}$ Jesusek deabrua bota egin zuen eta mutua hizketan hasi zen. Jendeak, harriturik, zioen: «Ez da Israelen egundaino horrelakorik ikusi!»
$^{34}$ Fariseuek, berriz, zioten: «Deabruen buruzagiaren indarrez botatzen ditu honek deabruak».
«Uzta ugaria da, baina langileak gutxi»
$^{35}$ Jesus herri eta auzo guztietan barrena ibili zen, sinagogetan irakasten. Jainkoaren erregetzaren berriona hots egiten zuen eta gaitz eta eritasun guztiak sendatzen. $^{36}$ Jendetza ikustean, errukitu egin zitzaien Jesus, nekatuak eta lur jota baitzeuden, artzain gabeko ardiak bezala. $^{37}$ Orduan, bere ikasleei esan zien: «Uzta ugaria da, baina langileak gutxi. $^{38}$ Erregutu, bada, uzta-jabeari bidal ditzala langileak bere uztara».

## 10. atala

$^1$ Jesusek, bere hamabi ikasleei dei eginik, ahalmena eman zien espiritu gaiztoak botatzeko eta gaitz eta eritasun guztiak sendatzeko.
$^2$ Hona hemen hamabi apostoluen izenak: lehenbizi Simon -Pedro deritzana- eta haren anaia Andres; Santiago Zebedeorena eta haren anaia Joan; $^3$ Felipe eta Bartolome; Tomas eta Mateo, zergalaria; Santiago Alfeorena eta Tadeo; $^4$ Simon Zelote eta Judas Iskariote, Jesus saldu zuena.
$^5$ Hamabiok bidali zituen Jesusek, oharpen hauek eginez: «Ez joan jentilen lurraldeetara, ez sartu Samaria herrialdean ere, $^6$ baizik eta joan Israel herriko ardi galduengana. $^7$ Bidez zoaztela, hots egin Jainkoaren erregetza gainean dela. $^8$ Senda itzazue gaixoak, piztu hildakoak, garbitu legendunak, bota deabruak. Doan hartu duzue, eman doan.
$^9$ «Ez eraman urrerik, ez zilarrik, ez dirurik gerrikoan, $^{10}$ ez zakutorik biderako, ez soinekorik aldatzeko, ez oinetakorik, ez eta makilarik ere, zor baitzaio langileari behar duen janaria.
$^{11}$ «Edozein herri edo auzotara iristen zaretela, jakizue ba ote den konfiantzako inor zuek etxean hartzeko, eta geldi zaitezte harenean herri hartatik atera arte.
$^{12}$ «Etxe batean sartzean, esan: <Bakea zuekin>; $^{13}$ etxekoak duin badira, hel bekie zuen bakea; duin ez badira, berriz, gal bedi hutsean zuen agurra.
$^{14}$ «Onartzen ez bazaituztete eta zuen mezua entzun nahi ez, etxe edo herri hartatik ateratzean, astindu zeuen oinetako hautsa. $^{15}$ Benetan diotsuet: Auzi-egunean, Sodomak eta Gomorrak zigor bigunagoa izango dute herri hark baino.
$^{16}$ «Hara, ardiak otso artera bezala bidaltzen zaituztet. Izan zaitezte, bada, sugeak bezain zuhur eta usoak bezain xalo.
$^{17}$ «Kontuz jendearekin! Auzitegi eta sinagogetara eramango zaituztete eta zigortu egingo; $^{18}$ agintari eta erregeen aurrera eramango zaituztete niregatik, eta aitorpen egingo duzue haien eta jentilen aurrean. $^{19}$ Eramango zaituztetenean, ez egon zer eta nola esango duzuen kezkatan: une hartan bertan adieraziko dizue Jainkoak zer esan; $^{20}$ ez zarete zuek mintzatuko, zuen Aitaren Espiritua mintzatuko da zuen bidez.
$^{21}$ «Anaiak anaia emango du heriotzara, eta aitak semea; seme-alabak gurasoen kontra altxatuko dira eta hil egingo dituzte. $^{22}$ Mundu guztiak gorroto izango dizue niregatik; baina azkeneraino sendo irauten duena, horixe izango da salbatua. $^{23}$ Herri batean pertsegitzen bazaituztete, egin ihes beste batera. Benetan diotsuet: Gizonaren Semea etorri aurretik, ez dituzue Israelgo herri guztiak igaroko.
$^{24}$ «Ikaslea ez da irakaslea baino gehiago, ez eta morroia ere nagusia baino gehiago. $^{25}$ Aski du ikasleak irakaslea adina izatea, eta morroiak nagusia adina. Etxejaunari Beeltzebul esan badiote, zer ez ote esango haren etxekoei?
$^{26}$ «Ez izan jendearen beldur! Izan ere, ez dago ezer gordeta agertuko ez denik, ez eta ere ezer ezkutuan jakingo ez denik. $^{27}$ Gau-ilunez esaten dizuedana, esan zuek egun-argiz; eta belarrira entzuten duzuena, hots egin etxe gainetatik. $^{28}$ Ez izan beldurrik gorputza hil bai, baina bizia hondatu ezin dutenei; izan beldur, gorputza ez ezik, pertsona osoa infernuan honda dezakeenari.
$^{29}$ «Ez ote dira bi txori sos batean saltzen? Hala ere, ez da bat bakarra ere lurrera erortzen zuen Aitaren baimenik gabe. $^{30}$ Zuen buruko ileak ere denak zenbatuak dauzka Jainkoak. $^{31}$ Ez izan, bada, beldur: zuek txori guztiek baino gehiago balio duzue.
$^{32}$ «Jendearen aurrean aitortzen nauena aitortuko dut nik ere Aita zerukoaren aurrean; $^{33}$ baina jendearen aurrean ukatzen nauena ukatu egingo dut nik ere zeruko Aitaren aurrean.
$^{34}$ «Ez pentsa munduari bakea ekartzera etorria naizenik; bakea ez, baina banaketa ekartzera etorria naiz. $^{35}$ Bai, semea aitarengandik, alaba amarengandik eta erraina amaginarrebagandik banatzera etorri naiz. $^{36}$ Eta nork bere etxekoak izango ditu etsai.
$^{37}$ «Aita nahiz ama ni baino maiteago duena ez da niretzat gai; semea nahiz alaba ni baino maiteago duena ez da niretzat gai. $^{38}$ Bere gurutzea hartu eta jarraitzen ez didana ez da niretzat gai. $^{39}$ Bere biziaren jabe izan nahian dabilenak galdu egingo du; bere bizia niregatik galtzen duenak, ordea, eskuratu egingo du.
«Zuek onartzen zaituztenak neu onartzen nau»
$^{40}$ «Zuek onartzen zaituztenak neu onartzen nau, eta ni onartzen nauenak bidali nauena onartzen du. $^{41}$ Profeta bat profeta delako onartzen duenak profetari zor zaion saria jasoko du; eta gizon zuzen bat zuzena delako onartzen duenak gizon zuzenari zor zaion saria jasoko du; $^{42}$ eta txiki hauetako bati, nire ikasle delako, ontzixka bat ur fresko besterik ez bada ere ematen diona, benetan diotsuet ez dela saririk gabe geldituko».

## 11. atala

$^1$ Jesus, bere hamabi ikasleei argibide hauek ematen amaitu zuenean, joan egin zen handik, herriz herri irakastera eta mezua hots egitera.
$^2$ Joan Bataiatzaileak Mesiasen egintzen berri izan zuen kartzelan, eta bere ikasle batzuk bidali zizkion $^3$ galdetzera: «Zu al zara <Etortzekoa>, ala besteren baten zain egon behar dugu?»
$^4$ Jesusek erantzun zien:
-Zoazte eta esan Joani entzuten eta ikusten duzuena: $^5$ itsuek ikusi egiten dute eta herrenak badabiltza, legendunak garbi gelditzen dira eta gorrek entzun egiten, hildakoak piztu egiten dira eta behartsuei berriona ematen zaie. $^6$ Eta zoriontsua sinesteko oztoporik niregan aurkitzen ez duena!
$^7$ Haiek alde egitean, Jesus Joani buruz hitz egiten hasi zitzaion jendeari: «Zer ikustera irten zineten basamortura? Haizeak kulunka darabilen kanabera? $^8$ Zer ikustera irten zineten bestela? Soineko apainez jantzitako gizona? Jantzi apainekoak errege-jauregietan bizi ohi dira. $^9$ Zer ikustera irten zineten, bada? Profetaren bat? Bai, noski, eta profeta baino ere handiagoa. $^{10}$ Hartaz dago idatzia Liburu Santuan: Begira, neure mezularia bidaltzen dut zure aurretik; hark prestatuko dizu aurretik bidea. $^{11}$ Benetan diotsuet: Ez da amaren semerik sortu Joan Bataiatzailea baino handiagorik; hala ere, Jainkoaren erreinuko txikiena ere hura baino handiago da.
$^{12}$ «Joan Bataiatzailea agertu zenetik gaurdaino Jainkoaren erreinua indarrez hartzen da, eta indar egiten dutenek eskuratzen dute. $^{13}$ Profeta guztien eta Moisesen agintzarien epea Joan Bataiatzailearekin bukatzen da. $^{14}$ Joan hau duzue, nahi baduzue onartu, etortzekoa zen Elias. $^{15}$ Ulertzeko gauza denak uler beza.
$^{16}$ «Norekin konparatuko dut oraingo gizaldi hau? Plazan eseriak dauden mutikoen antzekoa da, honela ari baitzaizkio elkarri: $^{17}$ <Txistua jo dizuegu eta zuek dantzarik ez; hiletak jo eta zuek aienerik ez>. $^{18}$ Etorri zen Joan, ez jan eta ez edan egiten ez zuela, eta burutik egina dagoela diote. $^{19}$ Etorri da Gizonaren Semea, jan-edan egiten duela, eta honela diote: <a zer='' tripazain='' eta='' mozkorra,='' zergalari='' eta='' bekatarien='' laguna!=''> Baina egiteek aitortzen dute Jainkoaren jakinduria zuzena dela».
$^{20}$ Gero, miraririk gehienak egin zitueneko herriak madarikatzen hasi zen Jesus, bihozberritu ez zirelako.
$^{21}$ «Ai zu, Korozain! Ai zu, Betsaida! Izan ere, Tiro eta Sidon hiri jentiletan zuengan adina mirari gertatu izan balitz, aspaldi bihozberrituak ziratekeen, dolu-jantziz eta hautsez estalirik. $^{22}$ Horregatik, hona nik esan: Auzi-egunean, Tiro eta Sidonek zigor bigunagoa izango dute zuek baino. $^{23}$ Eta zu, Kafarnaum,
«zeruraino altxatuko al zara? Lurraren barreneraino eroriko zara!
«Izan ere, zuregan adina mirari gertatu izan balitz Sodoman, oraindik gaur zutik iraungo zukeen. $^{24}$ Horregatik, hona nik esan: Auzi-egunean, Sodomak zigor bigunagoa izango du zuk baino».
$^{25}$ Behin batean, Jesus honela mintzatu zen: «Goresten zaitut, Aita, zeru-lurren Jauna, gauza hauek jakintsu eta ikasiei ezkutatu dizkiezulako eta jende xumeari agertu. $^{26}$ Bai, Aita, goretsia zu, horixe izan baituzu gogoko.
$^{27}$ «Nire Aitak nire esku utzi du dena. Eta inork ez du Semea ezagutzen, Aitak baizik; ez eta Aita ere inork ezagutzen, Semeak baizik eta Semeak agertu nahi dionak.
«Zatozte niregana...»
$^{28}$ «Zatozte niregana, nekatu eta zamapetu guztiok, eta neuk emango dizuet atseden. $^{29}$ Hartzazue nire uztarria eta ikasi niregandik, gozoa eta bihotz-apala bainaiz ni, eta aurkituko duzue bizitzarako atsedena; $^{30}$ eraman-erraza baita nire uztarria eta arina nire zama».

## 12. atala

$^1$ Behin batean, larunbatez, gari-soro batean zehar zihoan Jesus. Ikasleak goseak zeuden, eta galburuak hartu eta jaten hasi ziren. $^2$ Hori ikustean, fariseuek esan zioten Jesusi:
-Begira, larunbatez zilegi ez dena egiten ari dira zure ikasleak.
$^3$ Hark erantzun:
-Ez al duzue inoiz irakurri zer egin zuen Davidek, bera eta bere lagunak goseak aurkitu zirenean? $^4$ Nola Jainkoaren etxean sartu eta Jaunari eskainiriko ogiak jan zituzten, legez ez berak eta ez bere lagunek, baizik eta apaizek bakarrik jan zitzaketenak? $^5$ Eta ez al duzue Liburu Santuetan irakurri apaizek tenpluan larunbatero atseden-legea hausten dutela, horregatik errudun izan gabe? $^6$ Ba, nik diotsuet: Bada hemen tenplua baino gehiago den bat. $^7$ Ulertu bazenute zer esan nahi duen Jainkoak esandako honek: Nahiago dut errukia sakrifizioak baino, ez zenituzketen errugabeok gaitzetsiko. $^8$ Zeren larunbataren nagusi baita Gizonaren Semea.
$^9$ Handik alde egin eta sinagogara joan zen Jesus. $^{10}$ Bazen han besoa elbarri zeukan gizon bat. Fariseuek, zertan salatuko, galdetu zioten:
-Zilegi al da larunbatez inor sendatzea?
$^{11}$ Jesusek erantzun zien:
-Zuetako zeinek, ardi bakarra eduki eta larunbatez zulora erortzen bazaio, ez du hartu eta aterako? $^{12}$ Eta zenbatez ez da gehiago gizakia ardia baino! Legezko da, beraz, larunbatez on egitea.
$^{13}$ Orduan, gizonari esan zion:
-Luzatu beso hori.
Hark luzatu, eta sendaturik gelditu zitzaion, bestea bezain ongi.
$^{14}$ Handik atera zirenean, fariseuek elkar hartu zuten Jesusen kontra, nola hilko.
$^{15}$ Horretaz jabeturik, handik aldendu egin zen Jesus. Jende askok jarraitu zion, eta hark denak sendatu zituen, $^{16}$ bera nor zen inori ez esateko aginduz. $^{17}$ Horrela, Jainkoak Isaias profetaren bidez esana bete zen:
$^{18}$ Hona hemen nire zerbitzaria, nik hautatua, nire maitea, atsegin dudana. Beronen gain ezarriko dut neure espiritua: nazioei justizia iragarriko die.
$^{19}$ Ez du haserrerik sortuko, ez du oihu egingo, ez da kaleetan haren mintzoa entzungo.
$^{20}$ Kanabera printzatua ez du hautsiko, ahulduriko argi-metxa ez du itzaliko, justizia nagusi ezar dezan arte.
$^{21}$ Bera izango dute itxaropen nazioek.
$^{22}$ Deabruaren menpe zegoen gizon bat eraman zioten Jesusi, itsua eta mutua. Hark sendatu egin zuen eta gizona hitz egiten eta ikusten hasi zen. $^{23}$ Jende guztiak, harriturik, zioen: «Ea Daviden Semea dugun hau!»
$^{24}$ Fariseuek, ordea, hori entzutean, esan zuten: «Deabruen buruzagi den Beeltzebulen indarrez botatzen ditu honek deabruak».
$^{25}$ Igarri zizkien Jesusek beren gogoetak eta esan zien: «Bere baitan zatiturik dagoen erreinua errauts bihurtuko da. Bere baitan zatiturik dagoen herri edo familiak ez du iraungo. $^{26}$ Beraz, Satanasek Satanas botatzen badu, zatiturik dago eta bere buruaren aurka ari da; nola iraun dezake haren erreinuak? $^{27}$ Eta nik deabruak Beeltzebulen indarrez botatzen baditut, noren indarrez botatzen dituzte zuen ikasleek? Horregatik, zeuen ikasleak izango dituzue epaile. $^{28}$ Deabruak Jainkoaren Espirituaren indarrez botatzen baditut, ordea, argi dago Jainkoa zuen artean errege izaten hasia dela.
$^{29}$ «Izan ere, nola sar daiteke inor indartsu baten etxera lapurretara, aldez aurretik hura lotzen ez badu? Orduan bai, harrapa ditzake haren etxeko ondasunak.
$^{30}$ «Nire alde ez dagoena nire kontra dago, eta nirekin biltzen ez duena sakabanatzen ari da.
$^{31}$ «Horregatik diotsuet: Bekatu eta birao oro barkatuko dio Jainkoak gizakiari, baina Espiritu Santuaren kontrako biraorik ez dio barkatuko.
$^{32}$ «Norbaitek Gizonaren Semearen kontra zerbait esaten badu, barkatuko dio Jainkoak; baina Espiritu Santuaren kontra hitz egiten duenak ez du barkamenik izango, ez mundu honetan eta ez datorrenean.
$^{33}$ «Emazue zuhaitza ona dela: fruitua ere ona izango da. Edota zuhaitza txarra dela: fruitua ere txarra izango da. Zuhaitza fruitutik ezagutzen da. $^{34}$ Sugekumeok! Nola esan zenezakete gauza onik, zeuek gaiztoak izanik? Ahoak esan, bihotzari gainezka dariona esaten baitu. $^{35}$ Ona denak, bere ontasun-altxorretik, ona ateratzen du; eta gaiztoak, bere gaiztakeri altxorretik, gaitza.
$^{36}$ «Hona nik esan: Bakoitzak esan dituen alferreko hitz guztien kontu eman beharko du auzi-egunean. $^{37}$ Zeren zeuen hitzen arabera zuzenetsiko baitzaituzte Jainkoak, eta zeuen hitzen arabera gaitzetsiko».
$^{38}$ Lege-maisu eta fariseu batzuk honela hasi zitzaizkion Jesusi: «Maisu, zuk egindako mirarizko seinaleren bat ikusi nahi genuke».
$^{39}$ Jesusek erantzun zien: «Seinale eske ari da gizaldi gaizto eta desleial hau, baina ez zaio seinalerik emango, Jonas profetarena besterik. $^{40}$ Zeren, Jonasek arrainaren sabelean hiru egun eta hiru gau egin zituen bezala, hala egingo baititu Gizonaren Semeak ere hiru egun eta hiru gau lurraren barruan. $^{41}$ Ninivetarrek, auzi-egunean gizaldi honen kontra altxatu eta kondenatu egingo dute, beraiek bihozberritu egin baitziren Jonasen predikuz, eta baduzue hemen Jonas baino handiago den bat. $^{42}$ Hegoaldeko erreginak ere auzi-egunean gizaldi honen kontra altxatu eta kondenatu egingo du, munduaren bazterretik etorri baitzen Salomonen jakinduriazko hitzak entzutera, eta baduzue hemen Salomon baino handiago den bat.
$^{43}$ «Espiritu gaiztoa, norbaitengandik irten ondoren, leku idorretan barrena ibili ohi da atseden bila; baina, aurkitzen ez duelarik, $^{44}$ bere buruari esaten dio: <Noan berriro, atera nintzeneko neure etxera>. Iristean, etxea hutsik, garbitua eta apaindua aurkitzen du. $^{45}$ Orduan, joan eta beste zazpi espiritu hartzen ditu berekin, bera baino gaiztoagoak, eta gizakiagan sartu eta bertan jartzen da bizitzen; horrela, pertsona horren azken egoera lehengoa baino okerragoa gertatzen da. Gauza bera gertatuko zaio gizaldi gaizto honi ere».
$^{46}$ Oraindik Jesus jendeari hitz egiten ari zela, haren ama eta anai-arrebak azaldu ziren kanpoan, berarekin hitz egin nahian. $^{47}$ Batek esan zion:
-Adizu, ama eta anai-arrebak dituzu kanpoan, zurekin hitz egin nahian.
$^{48}$ Jesusek, berriz, erantzun zion:
-Nor da nire ama eta nortzuk nire anai-arrebak?
$^{49}$ Eta, bere ikasleengana eskua luzatuz, esan zuen:
-Hauek ditut nik ama eta anai-arreba. $^{50}$ Izan ere, zeruko nire Aitaren nahia egiten duena, horixe dut nik anaia, arreba eta ama.

## 13. atala

$^1$ Egun batez, Jesus etxetik atera eta aintzira-ertzean eseri zen. $^2$ Eta hainbeste jende bildu baitzitzaion ondora, txalupa batera igo eta eseri egin zen. Jende-taldea, berriz, hondartzan zegoen. $^3$ Eta luze hitz egin zien parabola bidez. Honela mintzatu zitzaien: «Atera zen behin ereilea hazia ereitera. $^4$ Ereitean, zenbait ale bide-bazterrean erori zen, eta txoriek etorri eta jan egin zuten. $^5$ Beste zenbait harri artean erori zen, lur handirik ez zen tokian, eta axaleko lurra izanik, berehala erne zen; $^6$ baina eguzkiak jo orduko, erre egin zen eta, sustrairik ez zuelako, ihartu. $^7$ Beste zenbait ale sasi artean erori zen, eta sasiek, haztean, ito egin zuten hazia. $^8$ Gainerakoak lur onean erori ziren, eta fruitua eman zuten: bateko ehun edo hirurogei edo hogeita hamar. $^9$ Ulertzeko gauza denak uler beza».
$^{10}$ Ondoratu zitzaizkion ikasleak Jesusi eta galdegin zioten:
-Zergatik hitz egiten diezu parabola bidez?
$^{11}$ Jesusek erantzun zien:
-Zuei eman zaizue Jainkoaren erregetzaren misterioak ezagutzea; horiei, ordea, ez. $^{12}$ Izan ere, duenari eman egingo zaio, eta gainezka izango du; ez duenari, ordea, daukan apurra ere kendu egingo zaio. $^{13}$ Hona zergatik hitz egiten diedan parabola bidez: begiratu bai, baina ikusten ez dutelako; entzun bai, baina ez aditzen, ez ulertzen ez dutelako.
$^{14}$ «Horrela, Isaias profetak esana betetzen da horiengan:
«Entzungo duzue, bai, baina ulertu ez; ikusiko duzue, bai, baina ohartu ez; }}{{bertset|13|15| Izan ere, herri honek gogortu egin ditu buru-bihotzak, gortu belarriak, itsutu begiak. Ez bezate beren begiez ikus, ez belarriez entzun, ez eta buruaz ulertu ere, horrela niregana bihur ez daitezen eta salba ez ditzadan.
$^{16}$ «Zorionekoak, ordea, zuen begiak, ikusten dutelako, eta zuen belarriak, entzuten dutelako! $^{17}$ Benetan diotsuet: Profeta eta gizon santu askok ikusi nahi izan zuten zuek ikusten duzuena, baina ez zuten ikusi, eta entzun nahi zuek entzuten duzuena, baina ez zuten entzun.
$^{18}$ «Entzun ezazue, beraz, ereilearen parabolaren esanahia. $^{19}$ Erregetzaren mezua entzun bai, baina ulertzen ez duenari, gaiztoa etortzen zaio eta bihotzean erein zaiona kendu egiten dio. Hori da, mezua <bide-bazterrak> hazia bezala hartzen duena. $^{20}$ <Harri-arteak> bezala hartu duena hauxe da: mezua entzutean, berehala pozik onartzen duena; $^{21}$ baina sustrairik gabea eta iraupen gutxikoa izanik, mezua dela-eta estuasun edo erasoaldiren bat sortu orduko, erori egiten da. $^{22}$ <Sasi-arteak> bezala hartzen duena hauxe da: mezua entzun bai, baina bizitza honetako ardurak eta diru-goseak mezua ito egiten diotena, fruiturik gabe utziz. $^{23}$ <Lur onak> bezala hartzen duena hauxe da: mezua entzun eta ulertzen duena; honek fruitua ematen du: bateko ehun edo hirurogei edo hogeita hamar».
$^{24}$ Beste parabola bat proposatu zien Jesusek: «Jainkoaren erregetzarekin, gizon batek soroan hazi ona erein zuenean bezala gertatzen da. $^{25}$ Etxeko denak lo zeudela, etsaiak soroan sartu eta gari artean olo gaiztoa erein zuen eta alde egin. $^{26}$ Garia hazi eta burutu zenean, olo gaiztoa ere agertu zen. $^{27}$ Joan ziren, orduan, morroiak etxeko nagusiari esatera: <Jauna, ez al zenuen hazi ona erein soroan? Nondik du, bada, olo gaiztoa?> $^{28}$ Hark erantzun zien: <Etsaiaren lana da hori>. Eta morroiek: <Joango al gara olo gaiztoa biltzera?> $^{29}$ Baina nagusiak: <Ez, ez dadila gerta olo gaiztoa biltzean garia ere ateratzea. $^{30}$ Utzi biak batera hazten uzta-aroa iritsi bitartean; orduan, igitariei esango diet: Bildu lehenik olo gaiztoa, lotu eta erre; garia, berriz, jaso nire mandiora> ».
$^{31}$ Jesusek beste parabola hau kontatu zien: «Jainkoaren erregetza gizon batek soroan ereiten duen mostaza-haziaren antzekoa da. $^{32}$ Hazi guztietan txikiena da; baina, hazten denean, beste barazki guztiak baino handiago bihurtzen da, eta zuhaitz egiten, txoriek etorri eta adarretan habiak egiteko moduko zuhaitza».
$^{33}$ Beste parabola bat ere esan zien: «Jainkoaren erregetza legamiaren antzekoa da: emakume batek anega bat irinetan nahasten du, eta oraldi guztia harrotzen da».
$^{34}$ Irakaspen hauek guztiak parabola bidez eman zizkion Jesusek jendeari, eta ez zien ezer irakasten parabolaz izan ezik. $^{35}$ Honela bete zen Jainkoak profetaren bidez esana:
Parabola bidez mintzatuko naiz, munduaren hasieratik gordea zegoena azalduko.
$^{36}$ Jesus jendetza agurtu eta etxeratu egin zen. Hurbildu zitzaizkion, orduan, ikasleak eta eskatu zioten: «Argi iezaguzu soroko olo gaiztoaren parabola».
$^{37}$ Jesusek esan zien: «Hazi ona ereiten duena Gizonaren Semea da; $^{38}$ soroa, mundua; hazi ona Jainkoaren erreinuko seme-alabak dira; olo gaiztoa, berriz, gaiztoarenak; $^{39}$ olo gaiztoa ereiten duen etsaia deabrua da; uzta, munduaren azkena; eta uzta-biltzaileak, aingeruak. $^{40}$ Olo gaiztoa bildu eta sutan erretzen den bezala, hala gertatuko da munduaren azkenean ere: $^{41}$ Gizonaren Semeak bere aingeruak bidaliko ditu, eta haren erreinutik bereiziko dituzte gaizkileak eta besterentzat gaizpide gertatzen direnak, $^{42}$ eta su-labera botako. Negarra eta hortz-karraska izango da han. $^{43}$ Orduan, zintzoek eguzkiak bezala distira egingo dute beren Aitaren erreinuan. Ulertzeko gauza denak uler beza!
$^{44}$ «Jainkoaren erregetzarekin, landan ezkutatua dagoen altxorrarekin bezala gertatzen da. Norbaitek, aurkitzen duelarik, berriro ezkutatu egiten du, eta pozaren pozez joan, dituen guztiak saldu eta landa hura erosten du.
$^{45}$ «Era berean, Jainkoaren erregetzarekin, harribitxi bila dabilen tratulariarekin bezala gertatzen da. $^{46}$ Balio handiko bat aurkitzen duenean, joan, bere gauza guztiak saldu eta hura erosten du.
$^{47}$ «Jainkoaren erregetzarekin, uretara botatzen den eta mota guztietako arrainak biltzen dituen sarearekin bezala gertatzen da. $^{48}$ Betea denean, bazterrera ateratzen dute; gero, eseri eta onak saskira biltzen dituzte eta txarrak kanpora botatzen. $^{49}$ Berdin izango da munduaren azkenean: aingeruek etorri eta gaiztoak zintzoen artetik bereiziko dituzte, $^{50}$ eta su-labera botako. Negarra eta hortz-karraska izango dira han».
$^{51}$ -Ulertu al duzue hau guztia? -galdetu zien Jesusek ikasleei.
-Bai -erantzun zioten.
$^{52}$ Hark esan zien:
-Beraz, Jainkoaren erregetzaren jakinduriaz jantzia dagoen lege-maisua, bere altxorretik zahar eta berriak ateratzen dituen etxeko jaunaren antzekoa da.
$^{53}$ Jesusek, parabola hauek amaitu zituenean, alde egin zuen handik. $^{54}$ Bere herrira heldurik, irakasten hasi zitzaien sinagogan. Jendeak, harriturik, honela zioen: «Nondik du honek horrelako jakinduria, eta nondik mirari horiek? $^{55}$ Ez al da, bada, arotzaren semea? Honen amak ez ote du izena Maria, eta honen anaiek Santiago, Jose, Simon eta Judas? $^{56}$ Eta honen arrebak ez ote dira denak gure artean bizi? Nondik du, beraz, hori guztia?»
$^{57}$ Eta honengatik, ezin zuten sinetsi harengan.
Jesusek esan zien: «Profeta bati, edonon ematen zaio ohore, bere herrian eta etxean izan ezik».
$^{58}$ Eta ez zuen han mirari askorik egin, ez baitzuten sinesten.

## 14. atala

$^1$ Garai hartan, Herodes Galileako gobernariak Jesusen berri jakin zuen, $^2$ eta bere zerbitzariei esan zien: «Joan Bataiatzailea da! Hilen artetik piztu da, eta horregatik dauka mirariak egiteko ahalmen hori».
$^3$ Izan ere, Herodesek Joan harrapatu eta loturik kartzelan sartua zuen, Herodias zela eta . $^4$ Honela esaten baitzion Joanek Herodesi: «Ez zaizu zilegi Herodias emaztetzat edukitzea».
$^5$ Herodesek hil egin nahi zuen, baina jendearen beldur zen, Joan profetatzat baitzeukaten denek. $^6$ Baina Herodesen urtebetetzekoan, Herodiasen alabak dantzan egin zuen mahaikideen aurrean, eta atsegin izan zitzaion Herodesi. $^7$ Hargatik, zin eginez agindu zion neskatxari eskatu ahala guztia emango ziola. $^8$ Neskatxak, bere amaren aholkuari jarraituz, esan zion: «Emadazu oraintxe bertan Joan Bataiatzailearen burua azpilean».
$^9$ Goibel jarri zen erregea, baina, mahaikideen aurrean egindako zinarengatik, eskatua emateko agindu zuen, $^{10}$ eta Joani lepoa moztu zioten kartzelan. $^{11}$ Azpil batean burua ekarri eta neskatxari eman zioten, eta honek amari.
$^{12}$ Joanen ikasleek haren gorpua jasotzera etorri eta lur eman zioten; gero, Jesusi berri ematera joan ziren.
$^{13}$ Haren berri jakitean, Jesus bazter batera joan zen bakarrik txalupaz. Baina jendea ohartu egin zen, eta, herrietatik irtenik, oinez jarraitu zioten. $^{14}$ Txalupatik jaitsi zenean, jendetza handia ikusi zuen Jesusek eta, errukiturik, gaixoak sendatu zizkien. $^{15}$ Ilunabarrean, ikasleek hurbildu eta esan zioten:
-Toki hau oso urruti dago eta orduak aurrera doaz. Bidal ezazu, bada, jendea, auzoetara joan eta jatekoa eros dezan.
$^{16}$ Baina Jesusek erantzun zien:
-Ez dute zertan joanik; eman zeuek jaten.
$^{17}$ Haiek, orduan:
-Ez daukagu hemen bost ogi eta bi arrain besterik.
$^{18}$ Eta Jesusek:
-Ekarri hona.
$^{19}$ Jendeari zelaian esertzeko agindu ondoren, hartu zituen bost ogiak eta bi arrainak eta, begiak zerura jasorik, bedeinkazioa esan, ogiak zatitu eta ikasleei eman zizkien, eta ikasleek jendeari. $^{20}$ Asetzeraino jan zuten denek, eta gelditutako hondarrez hamabi saski bete zituzten. $^{21}$ Bost mila gizon inguru izan ziren jan zutenak, emakumeak eta haurrak aparte.
$^{22}$ Berehala, Jesusek ikasleak txalupan sarrarazi eta bere aurretik bestaldera joateko agindu zien, berak jendeari agur egin bitartean. $^{23}$ Jendeari agur egin ondoren, mendira igo zen, bakardadean otoitz egitera. Ilundu zuenean, han zegoen bakarrik.
$^{24}$ Txalupa, ordurako, lehorretik urruti zihoan, uhinek astindua, haizea kontra baitzuen. $^{25}$ Goiz aldera, ikasleengana joan zen Jesus, ur gainean oinez. $^{26}$ Aintziran ibiltzen ikusi zutenean, ikasleak izutu egin ziren, mamuren bat zelakoan; eta beldurraren beldurrez oihuka hasi ziren. $^{27}$ Baina Jesusek berehala hitz egin zien eta esan:
-Lasai! Neu naiz. Ez beldurtu!
$^{28}$ Orduan, Pedrok esan zion:
-Jauna, benetan zeu bazara, agindu iezadazu ur gainean zuregana joateko.
$^{29}$ Jesusek erantzun:
-Zatoz.
Pedro untzitik jaitsi eta Jesusengana abiatu zen ur gainean oinez. $^{30}$ Baina, haizearen indarra nabaritzean, beldurra sartu zitzaion, eta, hondoratzen hasi zelarik, deiadar egin zuen:
-Jauna, salba nazazu.
$^{31}$ Jesusek eskua eman eta heldu egin zion, esanez:
-Sinesmen gutxiko hori! Zergatik izan duzu zalantza?
$^{32}$ Txalupara igo zirenean, haizea baretu egin zen. $^{33}$ Eta untzian zeudenak Jesusen aurrean ahozpez jarri ziren, esanez:
-Egiaz Jainkoaren Semea zara zu!
$^{34}$ Aintzira igaro ondoren, Genesaret lurraldera iritsi ziren. $^{35}$ Bertakoek, Jesus ezagutu zutelarik, inguruko lurralde guztian zabaldu zuten berria, eta gaixo guztiak ekarri zizkioten. $^{36}$ Soineko-ertza behintzat ukitzen uzteko eskatzen zioten, eta ukitzen zuten guztiak sendatzen ziren.

## 15. atala

$^1$ Jerusalemdik etorritako zenbait fariseu eta lege-maisu hurbildu zitzaizkion Jesusi eta galdetu zioten:
$^2$ -Zergatik hausten dute zure ikasleek zaharren ohitura? Ez dute otordu aurretik eskuen garbikuntza egiten.
$^3$ Jesusek erantzun zien:
-Eta zuek zergatik hausten duzue Jainkoaren agindua zeuen usadioengatik? $^4$ Esate baterako, Jainkoak esan zizuen: Ohoratu aitamak, eta: Aita nahiz ama madarikatzen duenak heriotza-zigorra izango du. $^5$ Zuek, ordea, beste hau diozue: Norbaitek aitari edo amari esaten badio: «Zuri eman behar nizukeena Jainkoari eskainia diot», $^6$ halakoak ez duela aitarekiko agindu hori bete beharrik; horrela, Jainkoaren hitza baliogabe uzten duzue, zeuen usadioengatik. $^7$ Itxurazaleok halakook! Ederki asko esan zuen Isaias profetak zuetaz:
$^8$ Herri honek ezpainez ohoratzen nau, baina niregandik urrun du bihotza; {{bertset|15|9| alferrik naute gurtzen; hauen irakaspena giza agindu hutsa.
}} $^{10}$ Jesusek jendeari dei egin eta esan zion: «Entzun eta ulertu ongi! $^{11}$ Gizakia ez du ahotik sartzen zaionak kutsatzen; ahotik ateratzen zaionak, horrek kutsatzen du gizakia».
$^{12}$ Ondoratu zitzaizkion, orduan, ikasleak eta esan zioten:
-Ba al dakizu hitz horiekin fariseuak sumindurik utzi dituzuna?
$^{13}$ Jesusek erantzun zien:
-Zeruko nire Aitak landatu ez duen landare oro sustraitik aterako dute. $^{14}$ Utz itzazue! Itsu dira, eta itsu-gidari. Eta itsuaren gidaria itsua bada, biak zulora eroriko dira.
$^{15}$ Pedrok eskatu zion:
-Adieraziguzu esanahia.
$^{16}$ Jesusek erantzun:
-Zuek ere ez al duzue oraindik ulertzen? $^{17}$ Ez al duzue ikusten ahotik sartzen den guztia sabelera joaten dela eta handik komun-zulora? $^{18}$ Ahotik ateratzen dena, berriz, bihotz barrutik dator, eta horrek bai egiten duela gizakia zikin! $^{19}$ Izan ere, bihotzetik ateratzen dira asmo txarrak, hilketak, adulterioak, lizunkeria, lapurretak, gezurrezko testigantzak, irainak. $^{20}$ Horiek dira gizakia kutsatzen dutenak; baina eskuak garbitu gabe otordua egiteak ez du gizakia kutsatzen.
$^{21}$ Handik irtenik, Tiro eta Sidon aldera aldendu zen Jesus. $^{22}$ Hartan, inguru haietan bizi zen emakume kanaandar bat deiadarka hasi zitzaion:
-Erruki zakizkit, Jauna, Daviden Semea! Oinaze gorritan dauka deabruak nire alaba.
$^{23}$ Baina Jesusek ez zion hitzik erantzun. Bere ikasleek, ondoraturik, eskatu zioten:
-Kasu egiozu, deiadarka baitatorkigu atzetik.
$^{24}$ Jesusek, ordea:
-Israel herriko ardi galduengana bakarrik bidali nau Jainkoak.
$^{25}$ Baina emakumea, hurbildurik, ahozpez jarri zitzaion, esanez:
-Lagun nazazu, Jauna.
$^{26}$ Jesusek, orduan:
-Ez dago ongi seme-alabei ogia kendu eta txakurrei botatzea.
$^{27}$ Emakumeak erantzun zion:
-Bai, Jauna, halaxe da; baina txakurrek ere jan ohi dituzte nagusien mahaitik erortzen diren ogi-apurrak.
$^{28}$ Orduan, Jesusek esan zion:
-Emakumea, handia da zure fedea! Gerta bekizu nahi duzuna!
Eta une hartatik sendatua gelditu zitzaion alaba.
$^{29}$ Handik atera eta Galileako aintzira-bazterrera joan zen Jesus. Mendira igo zen eta eseri. $^{30}$ Jendetza handia bildu zitzaion, herren, itsu, besamotz, mutu eta bestelako gaixo asko berekin zituztela. Ondoan ipintzen zizkioten eta Jesusek sendatu egiten zituen. $^{31}$ Denak harriturik gelditu ziren ikusten zutenaz: mutuak hizketan, elbarriak sendaturik, herrenak ibiltzen eta itsuak ikusten. Eta Israelen Jainkoa goresten hasi ziren.
$^{32}$ Jesusek bere ikasleei dei egin eta esan zien:
-Errukia ematen dit jende honek: badaramatzate hiru egun nirekin eta ez dute deus ere jateko. Eta ez ditut etxera baraurik bidali nahi, ahuleziak joko bailituzke bidean.
$^{33}$ Ikasleek esan zioten:
-Baina nondik atera guk bakardade honetan, hainbat jende asetzeko adina ogi?
$^{34}$ Jesusek galdetu zien:
-Zenbat ogi dituzue?
-Zazpi -erantzun zioten-, eta arraintxo banaka batzuk.
$^{35}$ Orduan, jendeari lurrean esertzeko agindu zion. $^{36}$ Gero, zazpi ogiak eta arrainak hartu eta, Jainkoari esker onezko otoitza egin ondoren, zatitu eta bere ikasleei eman zizkien, eta ikasleek jendeari. $^{37}$ Asetzeraino jan zuten denek, eta zazpi otarre bete zituzten hondarrekin. $^{38}$ Lau mila gizon izan ziren jan zutenak, emakumeak eta haurrak aparte. $^{39}$ Gero, jendeari agur egin ondoren, Jesus txalupara igo eta Magadan lurraldera joan zen.

## 16. atala

$^1$ Fariseu eta saduzearrek Jesusengana etorri eta Jainkoarengandiko seinale bat erakusteko eskatu zioten azpikeriaz, bera nola harrapatuko. $^2$ Baina Jesusek erantzun zien: «Ilunabarrean esan ohi duzue: <Arrats gorri, bihar eguzki>; $^3$ eta goizean: <Goiz gorri, arrats euri>. Badakizue zeruaren itxurari igartzen, eta ez zarete gauza garai hauen seinaleei igartzeko. $^4$ Seinale eske ari da gizaldi gaizto eta desleial hau, baina ez zaio emango seinalerik, Jonas profetarena besterik».
Eta, haiek bertan utzirik, alde egin zuen.
$^5$ Itsasoaz bestaldera igarotzean, ogia hartzea ahaztu zitzaiela konturatu ziren ikasleak. $^6$ Jesusek esan zien: «Begira gero! Ibili kontuz fariseuen eta saduzearren legamiarekin!»
$^7$ Haiek, berriz, honela zioten beren artean: «Ogirik hartu ez dugulako ari zaiguk».
$^8$ Konturatu zen Jesus eta esan zien: «Zer ari zarete zeuen artean ogirik ez daukazuela-eta, sinesmen gutxikook? $^9$ Ez al duzue oraindik ulertzen? Ez al duzue gogoan bost mila gizonen artean banatutako bost ogiena, eta zenbat saski bete zenituzten? $^{10}$ Eta lau mila gizonen artean banatutako zazpi ogiena, eta zenbat otarre bete zenituzten? $^{11}$ Nola ez duzue ulertzen ez natzaizuela ogiei buruz ari? Kontuz fariseuen eta saduzearren legamiarekin!»
$^{12}$ Orduan jabetu ziren ez ziela esan ogi-legamiarekin kontuz ibiltzeko, fariseu eta saduzearren irakaspenekin baizik.
$^{13}$ Feliperen Zesareara iritsi zenean, galdera hau egin zien Jesusek bere ikasleei:
-Gizonaren Semea nor dela dio jendeak?
$^{14}$ Haiek erantzun:
-Batzuek Joan Bataiatzailea dela; beste batzuek Elias; besteek Jeremias edo profetaren bat.
$^{15}$ Jesusek galdetu zien:
-Eta zuek, nor naizela diozue?
$^{16}$ Simon Pedrok erantzun:
-Zu Mesias zara, Jainko biziaren Semea.
$^{17}$ Orduan, Jesusek esan zion:
-Zorionekoa zu, Simon, Jonasen semea, hori ez baitizu hezur-mamizko inork agertu, zeruko nire Aitak baizik. $^{18}$ Eta nik hau diotsut: Pedro zara zu, eta harkaitz horren gainean eraikiko dut nik neure eliza; eta herioren indarrak ere ez du menperatuko. $^{19}$ Jainkoaren erreinuko giltzak emango dizkizut; zuk mundu honetan lotua zeruan ere loturik geldituko da, eta zuk mundu honetan askatua zeruan ere askaturik geldituko da.
$^{20}$ Orduan, bera Mesias zela inori ez esateko agindu zien Jesusek ikasleei.
$^{21}$ Une hartatik hasi zen Jesus bere ikasleei azaltzen, berak Jerusalemera igo eta zahar, apaizburu eta lege-maisuen aldetik asko sufritu behar zuela; hil egingo zutela eta hiru egunen buruan piztu egingo zela. $^{22}$ Pedro, Jesus aparte harturik, gogor egiten hasi zitzaion:
-Ez dezala Jainkoak nahi, Jauna! Ez zaizu horrelakorik gertatuko.
$^{23}$ Baina Jesusek, itzulirik, esan zion Pedrori:
-Alde nire ondotik, Satanas! Oztopo haiz niretzat, hire asmoak ez baitituk Jainkoarenak, gizakiarenak baizik.
$^{24}$ Orduan, esan zien Jesusek bere ikasleei: «Nire ondoren etorri nahi duenak uko egin biezaio bere buruari, bere gurutzea hartu eta jarrai biezat. $^{25}$ Izan ere, bere bizia gorde nahi duenak galdu egingo du; bere bizia niregatik galtzen duenak, ordea, eskuratu egingo du. $^{26}$ Zertarako du gizakiak mundu guztia irabaztea, bere bizia galtzen badu? Eta zer eman dezake gizakiak berriro bizia bereganatzeko? $^{27}$ Izan ere, Gizonaren Semea bere Aitaren aintzaz beterik etorriko da aingeruekin; eta, orduan, bakoitzari bere jokabidearen arabera ordainduko dio. $^{28}$ Benetan diotsuet: Hemen daudenetako batzuk ez dira hilko, harik eta Gizonaren Semea errege bezala etortzen ikusi arte».

## 17. atala

$^1$ Handik sei egunera, Jesusek Pedro, Santiago eta honen anaia Joan hartu eta mendi garai batera eraman zituen aparte. $^2$ Eta antzaldatu egin zen haien aurrean: aurpegia eguzkia bezain distiratsu bihurtu zitzaion eta jantziak argia bezain zuri. $^3$ Hartan, Elias eta Moises agertu zitzaizkien Jesusekin hizketan. $^4$ Pedrok esan zion Jesusi: «Jauna, zein ederki gauden hemen! Nahi baduzu, hiru etxola egingo ditut bertan: bata zuretzat, bestea Moisesentzat eta bestea Eliasentzat».
$^5$ Oraindik hizketan ari zela, hodei argi batek estali zituen, eta mintzo batek hodeitik esan zuen: «Hauxe dut neure Seme maitea, hauxe dut atsegin. Entzun berari!»
$^6$ Hau entzutean, ikasleak ahozpez erori ziren beldur-ikaraz. $^7$ Hurbildu zitzaien Jesus, ukitu eta esan zien: «Zuti zaitezte. Ez beldurtu!»
$^8$ Begiak altxaturik, Jesus bakarrik ikusi zuten, eta besterik inor ez.
$^9$ Menditik beherakoan, agindu hau eman zien Jesusek: «Ez esan inori ikusi duzuena, harik eta Gizonaren Semea hilen artetik piztu arte».
$^{10}$ Orduan, ikasleek galdetu zioten:
-Zergatik diote, bada, lege-maisuek lehenbizi Eliasek etorri behar duela?
$^{11}$ Jesusek erantzun zien:
-Bai, Eliasek etorri behar zuen eta dena Jaunak nahi bezala eraberritu. $^{12}$ Baina, egia esan, etorri da Elias, eta, onartu beharrean, gogoak emandako guztia egin diote. Era berean sufriaraziko diote Gizonaren Semeari ere.
$^{13}$ Orduan, Joan Bataiatzaileaz ari zitzaiela jabetu ziren ikasleak.
Fedearen ahalmena: epileptikoaren sendaketa
$^{14}$ Jendearengana itzuli zirenean, gizon bat ondoratu zitzaion Jesusi eta, aurrean belaunikatuz, $^{15}$ esan zion:
-Jauna, erruki zaitez nire semeaz; epileptikoa da eta gorriak ikusten ari da: maiz erortzen da sutara eta uretara. $^{16}$ Zure ikasleei ekarri diet, baina ezin izan dute sendatu.
$^{17}$ Jesusek esan zien:
-Hau gizaldi sinesgogor eta makurra! Noiz arte egon behar ote dut zuekin? Noiz arte jasan behar ote zaituztet? Ekarri mutila.
$^{18}$ Jesusek gogor egin zion deabruari eta mutilarengandik atera egin zen hau; une hartatik sendatuta gelditu zen. $^{19}$ Orduan, ikasleek, Jesusengana hurbildurik, bakarrean galdetu zioten:
-Eta guk, zergatik ezin izan dugu bota deabrua?
$^{20-21}$ Erantzun zien:
-Zuen sinesmena eskasa delako. Benetan diotsuet: Sinesmena bazenute, mostaza-hazia bezain txikia izanik ere, mendi honi «Aldatu hemendik hara» esanez gero, aldatu egingo litzateke. Ez litzateke zuentzat ezinezkorik izango. .
Jesusek nekaldi-piztuerak bigarrenez iragarri
$^{22}$ Galilean zehar elkarrekin zebiltzala, Jesusek esan zien ikasleei: «Gizonaren Semea gizakien eskuetara emango dute; $^{23}$ hil egingo dute, baina hirugarren egunean piztu egingo da».
Ikasleak oso nahigabeturik gelditu ziren.
Jesusek eta Pedrok tenplurako zerga ordaindu
$^{24}$ Jesus eta ikasleak Kafarnaumera iritsi zirenean, tenplurako zerga biltzen zutenek, Pedrorengana joan eta esan zioten:
-Zuen maisuak ez al du tenplurako zerga ordaintzen?
$^{25}$ -Bai -erantzun zien.
Pedro etxeratu zenean, Jesusek aurrea hartu zion, esanez:
-Zer deritzozu, Simon? Lurreko erregeek zeinengandik jasotzen dituzte zergak edo kontribuzioak, etxekoengandik ala arrotzengandik?
$^{26}$ Pedrok erantzun zion:
-Arrotzengandik.
Jesusek, orduan:
-Etxekoak libre daude, beraz. $^{27}$ Halaz guztiz ere, inori zeresanik ez emateko, zoaz aintzirara, bota amua eta hartu lehenengo aterako duzun arraina; irekiozu ahoa, eta biren zerga ordaintzeko dirua aurkituko duzu. Hartu eta ordaindu zeure eta bion partea.
Nor da Jainkoaren erreinuan handiena?

## 18. atala

$^1$ Hurbildu ziren ikasleak Jesusengana eta galdetu zioten:
-Nor da Jainkoaren erreinuan handiena?
$^2$ Jesusek, haur bati dei egin eta haien aurrera ekarririk, $^3$ esan zien:
-Benetan diotsuet: Berriro haurren antzeko bihurtzen ez bazarete, ez zarete sartuko Jainkoaren erreinuan. $^4$ Beraz, haur hau bezain txiki bihurtzen dena, hori da Jainkoaren erreinuan handiena. $^5$ Eta honelako haurra nire izenean onartzen duenak neu onartzen nau.
«Dohakabeak sinesmena galbidean jartzen dutenak!»
$^6$ «Niregan sinesten duten txiki hauetakoren bat galbidean jartzen duenak, hobe luke errotarri bat lepotik erantsi eta itsas hondora amilduko balute. $^7$ Dohakabea munduan sinesmena galbidean jartzen dutenak! Bai, nahitaez gertatu beharrekoa da hori; baina dohakabeak inoren sinesmena galbidean jartzen dutena!
$^8$ «Zeure eskuak nahiz oinak galbidean jartzen bazaitu, moztu eta bota; hobe duzu eskumotz edo hankamotz betiko bizitzan sartu, bi esku nahiz bi oinekin betiko sutara jaurtikia izan baino. $^9$ Eta zeure begiak galbidean jartzen bazaitu, atera eta bota; hobe duzu begibakar betiko bizitzan sartu, bi begiekin infernuko sutara jaurtikia izan baino.
$^{10-11}$ «Kontuz! Ez dezazuela txiki hauetako inor gutxiets. Zeren, egia esan, hauen aingeruak zeruko nire Aitaren aurpegia ikusten ari baitira etengabe.
Ardi galduaren parabola
$^{12}$ «Zer deritzozue? Gizon batek ehun ardi baldin baditu eta bat galtzen bazaio, ez ote da, beste laurogeita hemeretziak mendian utzirik, galduaren bila joango? $^{13}$ Eta aurkitzen badu -benetan esaten dizuet-, poz handiagoa hartzen du harekin, galdu ez diren beste laurogeita hemeretziekin baino. $^{14}$ Era berean, zeruko zuen Aitak ez du nahi txiki hauetako inor galtzerik.
Senide artean: bekatua, barkamena, otoitza
$^{15}$ «Zure senide batek bekatu egiten badu, zoaz berarengana eta zentzarazi bakarrean. Jaramon egiten badizu, irabazia duzu senidea. $^{16}$ Jaramonik egiten ez badizu, berriz, hartu zeurekin lagun bat edo bi, auzi oro bi edo hiru lekukoren aitorpenaz erabaki dadin. $^{17}$ Haiei ere jaramonik egiten ez badie, esaiozu elkarteari, eta elkarteari ere jaramonik egin nahi ez badio, izan bedi zuretzat jentil edo zergalari baten pareko.
$^{18}$ «Benetan diotsuet: Zuek mundu honetan lotua, zeruan ere lotua geldituko da, eta zuek mundu honetan askatua, zeruan ere askatua geldituko da.
$^{19}$ «Beste hau ere esaten dizuet: Zuetako bik mundu honetan Jainkoari zerbait eskatzeko elkar hartzen badute, eman egingo die zeruko nire Aitak. $^{20}$ Izan ere, nire izenean bizpahiru lagun nonbait biltzen badira, han nago ni beraien artean».
Barkatu ez zuen zerbitzariaren parabola
$^{21}$ Orduan, hurbildu zitzaion Pedro Jesusi eta galdetu zion:
-Jauna, senide batek bidegabekeriaren bat egiten badit, zenbat aldiz barkatu behar diot? Zazpi aldiz?
$^{22}$ Jesusek erantzun zion:
-Zazpi aldiz ez, zazpi mila zazpi aldiz.
$^{23}$ «Hain zuzen, zerbitzariekin kontuak garbitu nahi izan zituen erregearekin bezala gertatzen da Jainkoaren erregetzarekin. $^{24}$ Kontuak garbitzen hasi orduko, milioi asko zor zizkion zerbitzari bat eraman zioten. $^{25}$ Honek ez zuen zerez ordaindu, eta nagusiak, zerbitzaria bera, emaztea, seme-alabak eta ondasun guztiak saltzeko agindu zuen, zorrak ordainarazteko. $^{26}$ Zerbitzariak, orduan, nagusiaren oinetan ahozpezturik, eskatu zion: <Emadazu astia, eta dena ordainduko dizut>. $^{27}$ Nagusiak, errukiturik, dena barkatu eta libre utzi zuen zerbitzaria.
$^{28}$ «Baina zerbitzari hark, irten orduko, diru pixka bat zor zion zerbitzu-lagun batekin egin zuen topo eta, lepotik heldurik eta ito beharrean, esaten zion: <Emadak zor duana>. $^{29}$ Laguna oinetara erori zitzaion, erreguka: <Emadak astia, eta dena ordainduko diat>. $^{30}$ Baina hark ezetz. Eta joan eta kartzelan sartu zuen, zorra ordaindu arte.
$^{31}$ «Gertatua ikusirik, beste zerbitzariak biziki nahigabetu ziren, eta guztiaren berri nagusiari ematera joan ziren. $^{32}$ Orduan, nagusiak zerbitzari hari berriro dei egin eta esan zion: <Zerbitzari gaizto hori! Horrenbesteko zorra barkatu diat nik, erregutu didaalako. $^{33}$ Ez al huen hik ere heure lagunaz errukitu behar, ni hitaz errukitu nintzen bezala?> $^{34}$ Eta, haserre bizitan, zigorpean utzi zuen nagusiak, zor guztia ordaindu arte.
$^{35}$ «Berdin-berdin egingo dizue zeruko nire Aitak, senideok elkarri bihotzez barkatzen ez badiozue».
Galileatik Jerusalemera: irakaspenak
Ezkontza eta dibortzioa

## 19. atala

$^1$ Hitzaldi hau amaitu zuenean, Galileatik alde egin eta Judeako mugetan sartu zen Jesus, Jordan ibaiaz bestaldera igaroz. $^2$ Jende-multzo handiek jarraitu zioten eta Jesusek gaixoak sendatu zizkien. $^3$ Fariseu batzuek hurbildu eta, zertan harrapatuko, galdetu zioten:
-Zilegi al zaio gizonari emaztea edozein arrazoigatik uztea?
$^4$ Hark erantzun zien:
-Ez al duzue irakurri Liburu Santuek diotena? Egileak hasieran gizaseme eta emakume egin zituela, alegia, $^5$ eta esan ziela: Horregatik, gizasemeak bere aitamak utziko ditu eta emazteari elkartuko zaio, eta biak bat izango dira. $^6$ Beraz, aurrerantzean ez dira bi, bat baino. Horrela bada, Jainkoak uztartu duena ez beza gizonak aska.
$^7$ Galdetu zioten:
-Zergatik eman zuen, bada, Moisesek dibortzio-agiria idatzi eta emaztea uzteko baimena?
$^8$ Jesusek erantzun zien:
-Jainkoaren gauzetan itsu zaretelako eman zizuen Moisesek emaztea uzteko baimena, baina hasieran ez zen horrela. $^9$ Hona nik esan: Inork bere emaztea utzi eta beste bat hartzen badu -legearen kontra elkartuak ez badira behintzat- adulterio egiten du.
Ezkontza eta ezkongabetasuna
$^{10}$ Orduan, ikasleek esan zioten:
-Senar-emazteen arteko lotura horrelakoa bada, ez du merezi ezkontzea.
$^{11}$ Jesusek erantzun zien:
-Ez dira denak hori onartzeko gai, Jainkoak gai egiten dituenak baizik. $^{12}$ Batzuk ez dira ezkontzen jaiotzaz ezin dutelako; beste batzuk, giza eskuz ezinduak izan direlako; beste batzuk, berriz, Jainkoaren erregetzagatik hala erabaki dutelako. Onar dezakeenak onar beza.
Jesus eta haurrak
$^{13}$ Orduan, haurrak eraman zizkioten Jesusi, haien gain eskuak ezarriz otoitz egin zezan; ikasleek, berriz, haserre egiten zieten. $^{14}$ Jesusek esan zien: «Utzi haurrei niregana etortzen, ez galarazi, horrelakoek baitute Jainkoa errege».
$^{15}$ Eta, haurrei eskuak ezarri ondoren, joan egin zen handik.
Jesusek gazte aberatsari dei
$^{16}$ Behin batez, gazte batek Jesusengana hurbildu eta esan zion:
-Zer onik egin behar dut, betiko bizia eskuratzeko?
$^{17}$ Jesusek erantzun zion:
-Zergatik galdetzen didazu onari buruz? Jainkoa bakarrik da ona. Betiko bizian sartu nahi baduzu, gorde aginduak.
$^{18}$ -Zein agindu? -galdetu zion.
Eta Jesusek:
-Ez hil inor, ez egin adulteriorik, ez ostu, ez egin gezurrezko testigantzarik, $^{19}$ ohoratu aitamak, eta maitatu lagun hurkoa zeure burua bezala.
$^{20}$ Gazteak, orduan:
-Hori guztia bete dut; zer falta dut oraindik?
$^{21}$ Jesusek erantzun zion:
-Guztiz ona izan nahi baduzu, zoaz, saldu zeure ondasunak eta eman behartsuei, zeure aberastasuna zeruan izan dezazun; gero, zatoz eta jarraitu niri.
$^{22}$ Hitz hauek entzutean, atsekabez alde egin zuen gazteak, ondasun handien jabe baitzen.
Aberastasuna salbamenerako oztopo
$^{23}$ Jesusek esan zien bere ikasleei:
-Benetan diotsuet: Nekez sartuko dira aberatsak Jainkoaren erreinuan. $^{24}$ Berriro diotsuet: Orratzaren begitik gamelua igarotzea errazago, aberatsa Jainkoaren erreinuan sartzea baino.
$^{25}$ Hitzok entzutean, ikasleek, erabat nahasturik, honela zioten:
-Nor salba daiteke, orduan?
$^{26}$ Jesusek begira-begira jarri eta esan zien:
-Gizakientzat ezinezkoa da hori, baina Jainkoak dena dezake.
Dena utzi duten ikasleen saria
$^{27}$ Orduan, Pedrok esan zion Jesusi:
-Hara, guk dena utzi dugu zuri jarraitzeko. Zer izango da guretzat?
$^{28}$ Jesusek erantzun:
-Benetan diotsuet: Jainkoak mundu hau berregitean, Gizonaren Semea bere aintzazko tronuan eseriko denean, zuek ere, nire jarraitzaileok, hamabi tronutan eseriko zarete, Israelgo hamabi leinuak epaitzeko. $^{29}$ Eta niregatik etxeak, senideak, aita, ama, seme-alabak eta lurrak uzten dituenak ehun halako jasoko du eta betiko bizia izango ondare. $^{30}$ Orain lehenengo diren asko azkenengo izango dira orduan, eta orain azkenengo direnak lehenengo.
Mahasti-langileen parabola

## 20. atala

$^1$ «Izan ere, Jainkoaren erregetzarekin mahasti-nagusiarekin bezala gertatzen da. Goizean goiz bere mahastirako langile bila atera zen. $^2$ Eguneko lanaren ordainetan zilarrezko txanpon bana emateko tratua egin ondoren, mahastira bidali zituen langileak.
$^3$ «Goizeko bederatziak aldera berriro atera zen eta, beste batzuk enparantzan lan-zain ikusirik, $^4$ esan zien: <Zoazte zuek ere nire mahastira, eta ordainduko dizuet bidezko dena>. $^5$ Eta haiek ere joan egin ziren.
«Atera zen berriro hamabiak aldera eta hirurak aldera, eta gauza bera egin zuen.
$^6$ «Arratsaldeko bostak aldera ere atera zen eta, bertan batzuk geldi aurkiturik, esan zien: <Zertan zaudete hemen egun osoan lanik egin gabe?> $^7$ Erantzun zioten: <Ez gaitu inork lanerako hartu>. Hark, orduan: <Zoazte zuek ere nire mahastira>.
$^8$ «Iluntzean, nagusiak mahastiko arduradunari esan zion: <Deitu langileei, eta emaiozu bakoitzari bere soldata, azkenengotik hasi eta lehenengora>.
$^9$ «Etorri ziren, bada, arratsaldeko bostetakoak, eta zilarrezko txanpon bana jaso zuten. $^{10}$ Lehenengo ordukoek, txanda iritsi zitzaienean, besteek baino gehiago jasoko zutela uste zuten; baina haiek ere zilarrezko txanpon bana jaso zuten.
$^{11}$ «Orduan, nagusiagatik gaizki-esaka hasi ziren; eta esan zioten berari: $^{12}$ <Azkenengo hauek ez dute ordu bete besterik lan egin eta guri adina ordaindu diezu, egun osoko nekea eta beroa jasan ditugunoi adina!> $^{13}$ Baina nagusiak erantzun zion haietako bati: <Adiskide, ez dizut bidegabekeriarik egiten; ez al dugu tratua zilarrezko txanpon batean egin? $^{14}$ Tori dagokizuna eta zoaz; zuri adina eman nahi diot azkenengo honi ere. $^{15}$ Ezin ote dut neure diruaz nahi dudana egin? Ala ni ona naizelako ezinikusia didazu?>
$^{16}$ «Horrela, azkenengoak lehenengo izango dira eta lehenengoak azkenengo».
Jesusek nekaldi-piztuerak hirugarrenez iragarri
$^{17}$ Jerusalemera igotzen ari zela, Jesusek hamabi ikasleak aparte hartu eta esan zien bidean: $^{18}$ «Hara, Jerusalemera igotzen ari gara, eta Gizonaren Semea apaizburuen eta lege-maisuen eskuetara emango dute; heriotzara kondenatuko dute $^{19}$ eta atzerritarren eskuetara emango, hartaz iseka daitezen, zigortu eta gurutziltza dezaten; baina hirugarren egunean piztu egingo da».
Zebedeoren semeen handinahia
$^{20}$ Zebedeoren emaztea bere semeekin Jesusi hurbildu eta aurrean ahozpeztu zitzaion eskabide bat egiteko. $^{21}$ Jesusek galdetu zion:
-Zer nahi duzu?
Eta hark:
-Agindu ezazu nire bi seme hauek, zu errege izatean, bata zure eskuinean eta bestea ezkerrean jar daitezela.
$^{22}$ Jesusek erantzun:
-Ez dakizue zer eskatzen ari zareten. Gauza al zarete nik edan behar dudan edari saminetik edateko?
-Bai, gauza gara -esan zioten.
$^{23}$ Jesusek, orduan:
-Nire edari saminetik edan bai, edango duzue; baina nire eskuin-ezkerretan eseri ahal izate hori ez dago nire esku inori ematea; nire Aitak norentzat prestatua duen, hari emango zaio.
Zerbitzua ikasleen lege
$^{24}$ Beste hamarrak, hori entzutean, bi anaien aurka haserre jarri ziren. $^{25}$ Baina Jesusek dei egin eta esan zien: «Dakizuenez, herrietako buruzagiek menpean hartzen dituzte herriak, eta handi-mandiek beren agintea ezartzen diete. $^{26}$ Zuen artean, ordea, ez du horrela izan behar. Zuen artean handien izan nahi duena izan bedi zuen zerbitzari. $^{27}$ Eta zuen artean lehenengo izan nahi duena izan bedi guztion morroi. $^{28}$ Gizonaren Semea bezala: hura ez da etorri zerbitzatua izatera, zerbitzari izatera baizik, bere bizia guztien alde ordainsaritzat ematera».
Jesusek bi itsu sendatu Jerikon
$^{29}$ Haiek Jerikotik irteten ari zirela, jendetza handia zihoan Jesusen ondoren. $^{30}$ Bide-ertzean eserita zeuden bi itsu, Jesus igarotzen ari zela entzunik, oihuka hasi ziren:
-Erruki zakizkigu, Jauna, Daviden Semea!
$^{31}$ Jendeak gogor egiten zien, isilarazteko; baina haiek areago oihu:
-Erruki zakizkigu, Jauna, Daviden Semea!
$^{32}$ Gelditu zen Jesus, dei egin eta esan zien:
-Zer nahi duzue niregandik?
$^{33}$ Haiek erantzun:
-Begiak zabaltzea, Jauna!
$^{34}$ Jesusek, gupidaturik, begiak ukitu zizkien, eta une berean ikusmena etorri zitzaien berriro. Eta Jesusen ondoren joan ziren.
Jerusalemen. Jesus, fruiturik gabeko herriaren epaile
Jesus Jerusalemen Mesias bezala sartu

## 21. atala

$^1$ Jerusalemera hurbildu zirenean, Oliamendi inguruko Betfage herrixkara iritsirik, bi ikasle bidali zituen Jesusek, $^2$ esanez: «Zoazte aurreko herrixka horretara; berehala, asteme bat aurkituko duzue lotuta, eta astakume bat harekin; askatu eta ekarri niri. $^3$ Eta inork ezer esaten badizue, erantzun: <Jaunak behar ditu, baina berehala itzuliko ditu> ».
$^4$ Hori Jainkoak profetaren bidez esana bete zedin gertatu zen:
$^5$ Esan Sion hiri ederrari: Hara, badatorkizu zeure erregea, apal eta astotxo baten gainean, astakume baten gainean.
$^6$ Joan ziren, bada, ikasleak eta Jesusek agindu bezala egin zuten. $^7$ Astemea eta astakumea ekarri eta beren jantziak bizkarrean ezarri zizkieten, eta Jesus gainean eseri zen. $^8$ Askok eta askok jantziak zabaldu zituzten bidean; beste batzuek, berriz, zuhaitzei adaxkak moztu eta bidean hedatu zituzten. $^9$ Aurretik eta atzetik zihoan jendeak honela zioen oihuka:
«Hosanna Daviden Semeari! Bedeinkatua Jaunaren izenean datorrena! Gora Jainko gorena!»
$^{10}$ Jesus Jerusalemen sartu zenean, hiri osoak, asaldaturik, galdetzen zuen:
-Nor dugu hau?
$^{11}$ Jendeak erantzuten zuen:
-Jesus profeta da, Galileako Nazaretekoa.
Tenplua herri guztientzat otoitz-etxe
$^{12}$ Jesus tenpluan sartu zen, eta bertan salerosketan ari ziren guztiak kanpora bota zituen eta diru-trukalarien eta uso-saltzaileen mahaiak irauli. $^{13}$ Eta esan zien: «Liburu Santuak dio: Nire etxea otoitz-etxe izango da; zuek, berriz, lapur-zulo egina duzue».
$^{14}$ Tenpluan itsuak eta herrenak hurbildu zitzaizkion, eta sendatu egin zituen. $^{15}$ Baina apaizburuak eta lege-maisuak haserre bizian zeuden, Jesusek egiten zituen gauza harrigarriengatik eta haurrak tenpluan «Gora Daviden Semea!» oihuka ari zirelako. $^{16}$ Eta esan zioten:
-Ez al duzu entzuten zer dioten horiek?
Jesusek erantzun zien:
-Bai. Eta zuek ez al duzue inoiz Liburu Santuko pasarte hau irakurri: Umetxoen eta bularreko haurtxoen ahotik atera duzu gorespena?
$^{17}$ Eta haiek bertan utzi eta hiritik kanpora atera zen, Betaniara, eta han eman zuen gaua.
Pikuondoaren madarikazioa: fedea eta otoitza
$^{18}$ Biharamun goizean, berriro hirira zetorrela, Jesus gosetu egin zen. $^{19}$ Pikuondo bat bide-bazterrean ikusirik, bertara hurbildu zen, baina ez zuen aurkitu han hostoa besterik. Orduan, pikuondoari esan zion: «Ez bedi hiregandik gehiago fruiturik sor!»
Eta bat-batean ihartu egin zen pikuondoa. $^{20}$ Hori ikusirik, harritu egin ziren ikasleak eta galdetu zioten Jesusi:
-Nolatan ihartu da bat-batean pikuondoa?
$^{21}$ Jesusek erantzun:
-Benetan diotsuet: Zalantza gabeko sinesmena baldin baduzue, ez duzue pikuondoarena bakarrik egingo; baizik eta mendi honi «Ken hadi hortik eta amildu itsasora» esaten badiozue, halaxe gertatuko da. $^{22}$ Otoitzean sinesmenez eskatzen duzuen edozer gauza lortuko duzue.
Nondik Jesusen aginpidea?
$^{23}$ Jesus tenplura joan zen, eta, irakasten ari zela, apaizburuak eta herriko zaharrak hurbildu zitzaizkion, galdezka:
-Zein aginpidez jokatzen duzu horrela? Nork eman dizu aginpide hori?
$^{24}$ Jesusek erantzun zien:
-Nik ere gauza bat galdetuko dizuet; erantzuten badidazue, esango dizuet nik ere zein aginpidez jokatzen dudan horrela. $^{25}$ Joanek noren aginduz bataiatzen zuen, Jainkoaren aginduz ala giza aginduz?
Haiek honela zioten beren artean: «Jainkoaren aginduz ari zela esaten badiogu, zergatik ez genion sinetsi erantzungo digu. $^{26}$ Giza aginduz ari zela esaten badiogu, berriz, jendearen beldur izan behar, guztiek profetatzat baitaukate Joan».
$^{27}$ Beraz, erantzun zioten:
-Ez dakigu.
Jesusek, orduan:
-Ba, nik ere ez dizuet esango zein aginpidez jokatzen dudan horrela.
Seme bien parabola
$^{28}$ Jesusek esan zien: «Ea zer iruditzen zaizuen. Gizon batek bi seme zituen. Batarengana joan eta esan zion: <Seme, hoa gaur mahastira lanera>. $^{29}$ Hark erantzun zion: <Ez dut nahi>; baina handik berehala damutu eta joan egin zen. $^{30}$ Bestearengana ere joan zen aita eta gauza bera esan zion. Eta hark erantzun: <Banoa, jauna>; baina ez zen joan. $^{31}$ Zuen ustez, bietatik zeinek egin zuen aitaren nahia?» «Lehenengoak», erantzun zioten.
Jesusek esan zien: «Benetan diotsuet: Zergalariak eta emagalduak zuek baino lehenago sartuko dira Jainkoaren erreinuan. $^{32}$ Izan ere, etorri zitzaizuen Joan Bataiatzailea Jainkoaren nahiari dagokion jokabidea azalduz, eta ez zenioten sinetsi; zergalariek eta emagalduek, ordea, sinetsi zioten. Eta zuek, hori ikusita ere, ez zarete aldatu: oraindik ez diozue sinetsi.
Nekazari hiltzaileen parabola
$^{33}$ «Entzun beste parabola hau: Behin batean, nagusi batek mahastia landatu zuen eta harresiz inguratu; lurrean dolarea egin eta mahastizainaren dorrea eraiki zuen. Gero, nekazari batzuei errentan utzirik, urrutira joan zen. $^{34}$ Mahatsa biltzeko garaia iritsi zenean, bere morroiak bidali zizkien nekazariei, fruitutik zegokion partea jasotzera. $^{35}$ Baina nekazariek morroiak hartu eta bata jo, bestea hil eta bestea harrikatu egin zituzten. $^{36}$ Berriro beste morroi batzuk bidali zituen, aurrekoan baino gehiago, eta haiei ere beste hainbeste egin zieten. $^{37}$ Azkenik, bere semea bidali zien, honela pentsatuz: <Neure semeari bederen izango diote begirune>. $^{38}$ Nekazariek, ordea, semea ikustean, esan zuten beren artean: <Oinordekoa duk! Hil dezagun eta egin gaitezen mahastiaren jabe>. $^{39}$ Hartu, mahastitik kanpora bota eta hil egin zuten».
$^{40}$ Jesusek galdetu zien:
-Zer egingo ote die nekazari horiei mahasti-jabeak itzultzean?
$^{41}$ Erantzun zioten:
-Gupidarik gabe hilko ditu eta bere garaian fruitua emango dioten beste nekazari batzuen esku utziko du mahastia.
$^{42}$ Jesusek esan zien:
-Ez al duzue irakurri Liburu Santuak dioena:
Etxegileek baztertutako harria giltzarri gertatu da. Jaunak egin du hori, gure begien harrigarri?
$^{43}$ «Horregatik diotsuet: Jainkoaren erreinua zuei kendu eta fruitua aterako dion herri bati emango zaio. $^{44}$ Eta harri honen gainera erortzen dena lehertu egingo da, eta harri hau inoren gainera erortzen bada, txikitu egingo du».
$^{45}$ Parabola hauek entzutean, Jesus beraiengatik ari zela jabetu ziren apaizburuak eta fariseuak. $^{46}$ Hargatik, hura atxilotu nahian zebiltzan, baina jendearen beldur ziren, denek profetatzat zeukaten eta.
Ezteien parabola

## 22. atala

$^1$ Jesus berriro parabola-bidez hitz egiten hasi zitzaien: $^2$ «Jainkoaren erregetzarekin, bere semearen ezteiak ospatzen zituen erregearekin bezala gertatzen da. $^3$ Bidali zituen morroiak gonbidatuei dei egitera. Baina haiek ez zuten etorri nahi izan. $^4$ Berriro beste morroi batzuk bidali zituen, mandatu honekin: <Esaiezue gonbidatuei: Hara, gertu daukat bazkaria; hilak ditut zezenak eta zekor gizenduak, dena dago prest. Zatozte ezteietara>. $^5$ Baina gonbidatuek ez zuten jaramonik egin: bata bere sorora joan zen, bestea bere negozioetara, $^6$ eta gainerakoek, morroiei heldurik, irainez bete eta hil egin zituzten. $^7$ Sumindu egin zen erregea eta, soldaduak bidaliz, hil egin zituen giza hiltzaile haiek eta su eman herriari. $^8$ Gero, bere morroiei esan zien: <Ezteiak prest daude, baina gonbidatuak ez ziren gai. $^9$ Zoazte, bada, bidegurutzeetara eta deitu ezteietara aurkitu ahala guztiak>. $^{10}$ Atera ziren morroiak bideetara eta aurkituriko guztiak bildu zituzten, on nahiz gaizto. Eztei-gela bazkaltiarrez bete zen. $^{11}$ Erregeak, bazkaltiarrak ikustera sartu zenean, eztei-jantzirik gabe zegoen bat ikusi zuen, $^{12}$ eta esan zion: <Adiskidea, nola sartu zara hemen eztei-jantzirik gabe?> Hark hitzik ez. $^{13}$ Erregeak mahai-zerbitzariei esan zien orduan: <Lot ezazue hanka eta esku, eta bota kanpora, ilunpetara. Negarra eta hortz-karraska izango dira han>. $^{14}$ Zeren gehiago baitira deituak aukeratuak baino».
Zesarrena Zesarri eta Jainkoarena Jainkoari
$^{15}$ Fariseuek elkar hartu zuten, Jesusi galdera bat eginez tranpa jartzeko. $^{16}$ Beraz, ikasle batzuk bidali zizkioten, Herodesen alderdikoekin, galdetzera:
-Maisu, badakigu egiazale zarena eta Jainkoaren bidea behar bezala irakasten duzuna; inoren zeresanak ez dizu axolarik, ez baitiozu begiratzen gizakiaren itxurari. $^{17}$ Emaguzu, bada, zeure iritzia: zilegi al da Zesarri zerga ordaintzea, bai ala ez?
$^{18}$ Haien maltzurkeria igarriz, Jesusek esan zien:
-Zergatik zatozkidate zirika, itxurazaleok? $^{19}$ Ea, erakutsi zerga-txanpona.
Haiek denario bat aurkeztu zioten. $^{20}$ Jesusek galdetu zien:
-Norenak dira irudi eta izen hauek?
$^{21}$ Erantzun zioten:
-Zesarrenak.
Jesusek, orduan:
-Eman, bada, Zesarrena Zesarri eta Jainkoarena Jainkoari.
$^{22}$ Harriturik gelditu ziren erantzun honekin, eta Jesus bertan utzi eta alde egin zuten.
Hildakoen piztueraz
$^{23}$ Egun berean, saduzear batzuk hurbildu zitzaizkion Jesusi. Hauek ez dute sinesten hildakoak pizten direna. Eta honela galdegin zioten:
$^{24}$ -Maisu, Moisesek esan zigun: Gizon bat seme-alabarik gabe hiltzen bada, haren anaia alarguntsarekin ezkonduko da, anaiari ondorengoa emateko. $^{25}$ Behin batean, baziren gure artean zazpi anaia. Zaharrena ezkondu eta seme-alabarik gabe hil zen eta anaiari utzi zion emaztea. $^{26}$ Beste horrenbeste gertatu zitzaien bigarrenari eta hirugarrenari, eta zazpiei gauza bera. $^{27}$ Azkenik, hil zen emakumea ere. $^{28}$ Piztuerakoan, zazpietako zeinen emazte izango da, denena izana baitzen?
$^{29}$ Jesusek erantzun zien:
-Oker zabiltzate. Liburu Santuetan esana eta Jainkoaren ahalmena ez dituzue ezagutzen. $^{30}$ Izan ere, piztuerakoan ez da inor ezkonduko: zeruko aingeruak bezalakoak izango dira denak. $^{31}$ Gainera, hildakoen piztueraz, ez al duzue irakurri Jainkoak berak esan zizuena: $^{32}$ Ni Abrahamen, Isaaken eta Jakoben Jainkoa naiz? Ez da hilen Jainkoa, biziena baizik.
$^{33}$ Entzuten zegoen jendea haren irakaspenaz txunditurik zegoen.
Agindurik nagusiena
$^{34}$ Jesusek saduzearrak hitzik gabe utzi zituela jakitean, fariseuak elkarrekin bildu ziren, $^{35}$ eta beraietako lege-gizon batek galdetu zion Jesusi azpikeriaz:
$^{36}$ -Maisu, zein da legeko agindurik nagusiena?
$^{37}$ Jesusek erantzun:
-Maita ezazu Jauna, zeure Jainkoa, bihotz-bihotzez, gogo osoz eta adimen guztiaz. $^{38}$ Hori da agindurik nagusiena eta lehena. $^{39}$ Eta bigarrena, ez garrantzi gutxiagokoa, hauxe da: Maitatu lagun hurkoa zeure burua bezala. $^{40}$ Bi agindu hauetan oinarritzen dira Liburu Santu guztiak.
Mesias, Daviden Seme eta Jaun
$^{41}$ Oraindik fariseuak bildurik zeudela, Jesusek galdera hau egin zien:
$^{42}$ -Zer diozue Mesiasi buruz? Noren ondorengoa da, zuen ustez?
Haiek erantzun zioten:
-Davidena.
$^{43}$ Jesusek, orduan:
-Eta Davidek nola esaten dio, bada, «Jauna», Jainkoaren Espirituaren argiz? Hau baitio Davidek:
$^{44}$ Hona Jaunak ene Jaunari esana:
«Eseri nire eskuinean, zeure etsaiak oinazpian jartzen dizkizudan bitartean».
$^{45}$ «Beraz, Davidek Jauna deitzen badio, nola izan dezake ondorengo?»
$^{46}$ Ezin izan zion inork erantzun, eta egun hartatik aurrera ez zen inor ausartu galderarik egiten.
Jesusek lege-maisuak eta fariseuak salatu

## 23. atala

$^1$ Honela mintzatu zitzaien Jesus jendetzari eta ikasleei: $^2$ «Lege-maisuek eta fariseuek Moisesen irakatsiak adierazteko eginkizuna dute. $^3$ Saia zaitezte, beraz, haiek esaten dizueten guztia betetzen; baina ez egin egiten dutena; esan, esaten baitute, baina egiten ez. $^4$ Zama astunak lotu eta besteei leporatzen dizkiete, baina beraiek ez dute atzamar bat ere mugitu nahi. $^5$ Egiten duten guztia, jendeak ikusteagatik egiten dute; larrutxa zabalak eraman ohi dituzte bekokian eta borlatxo luzeak jantzietan; $^6$ gogoko dituzte jai-otorduetan mahaiburuak eta sinagogetan lehen aulkiak; $^7$ gogoko dute plazetan jendeak agur egitea eta guztiek <maisu> deitzea. $^8$ Zuek, ordea, ez utzi inori zuei <maisu> deitzen, bat bakarra baita zuen maisua, eta zuek denak senide baitzarete. $^9$ Eta ez deitu lurrean inori <aita>, bat bakarra baita zuen aita, zerukoa. $^{10}$ Eta ez utzi <gidari> deitzen ere, bat bakarra baita zuen gidaria, Mesias. $^{11}$ Zuetako handiena izan bedi zuen zerbitzari. $^{12}$ Bere burua goratzen duena, beheratu egingo du Jainkoak, eta bere burua beheratzen duena, goratu.
$^{13-14}$ «Ai zuek, lege-maisu eta fariseu itxurazaleok, jendeari Jainkoaren erreinuko sarrera ixten diozuenok! Zeuek ez zarete sartzen eta sartu nahi luketenei ez diezue uzten. .
$^{15}$ «Ai zuek, lege-maisu eta fariseu itxurazaleok! Norbait juduberri egiteagatik itsaso eta lehor zabiltzate, eta egin duzuenean, zeuek baino gaituago bihurtzen duzue infernurako!
$^{16}$ «Ai zuek, gidari itsuok! Honela irakasten duzue: <Tenpluarengatik zin egiteak ez du baliorik; tenpluko urrearengatik zin egiteak, ordea, behartu egiten du>. $^{17}$ Zoro itsuok halakook! Zer da handiago, urrea ala urrea sagaratzen duen tenplua? $^{18}$ Beste hau ere irakasten duzue: <Aldareagatik zin egiteak ez du baliorik; aldare gaineko opariagatik zin egiteak, ordea, behartu egiten du>. $^{19}$ Itsuok halakook! Zer da handiago: oparia ala oparia sagaratzen duen aldarea? $^{20}$ Aldareagatik zin egiten duenak, aldareagatik eta gainean dagoen guztiarengatik egiten du zin; $^{21}$ tenpluarengatik zin egiten duenak, tenpluarengatik eta bertan bizi den Jainkoarengatik egiten du zin; $^{22}$ zeruarengatik zin egiten duenak, Jainkoaren tronuarengatik eta bertan esertzen denarengatik egiten du zin.
$^{23}$ «Ai zuek, lege-maisu eta fariseu itxurazaleok! Barazkirik kaxkarrenen hamarrenak ordaintzen dituzue, eta legeko gauzarik garrantzizkoenak, berriz, zuzenbidea, errukia eta leialtasuna, bazterrera uzten. Hauek bete behar zenituzten, haiek baztertu gabe! $^{24}$ Gidari itsuok! Eltxoa iragazten duzue eta gamelua irensten!
$^{25}$ «Ai zuek, lege-maisu eta fariseu itxurazaleok! Edalontzia eta platera kanpotik garbitzen dituzue, barrutik lapurretaz eta gutiziaz gainezka beterik dauden bitartean! $^{26}$ Fariseu itsu hori! Garbi ezazu lehenik edalontzia barrutik, kanpotik ere garbi geldi dadin.
$^{27}$ «Ai zuek, lege-maisu eta fariseu itxurazaleok! Hilobi zurituen antzeko zarete: kanpotik itxura ederrekoak dira, baina barrutik hil-hezurrez eta ustelkeriaz beteak. $^{28}$ Berdin zuek: azaletik zintzoak jendaurrean, baina barrutik itxurakeriaz eta gaiztakeriaz beteak.
$^{29}$ «Ai zuek, lege-maisu eta fariseu itxurazaleok! Profeten hilobiak eraikitzen eta gizon zintzoen hilarriak apaintzen dituzue, $^{30}$ esanez: <Gure arbasoen garaian bizi izan bagina, ez genukeen profeten hilketan haiekin parterik izango>. $^{31}$ Horrela, zeuek aitortzen duzue profetak hil zituztenen ondorengo zaretela. $^{32}$ Bete ezazue, bada, zeuen gurasoen egintza gaiztoen neurria!
$^{33}$ «Sugeok, sugegorrikumeok! Nola egingo diozue ihes infernuko zigorrari? $^{34}$ Hor bidaliko dizkizuet nik profetak, jakintsuak eta lege-maisuak, eta zuek batzuk hil eta gurutziltzatu, besteak sinagogetan zigortu eta herririk herri erasoka erabiliko dituzue. $^{35}$ Horrela, zuen kontu ezarriko da lurrean isuri izan den errugabe guztien odolaren errua: hasi Abel zintzoaren odoletik, eta santutegitik aldarera bitartean hil zenuten Barakiasen seme Zakariasen odoleraino. $^{36}$ Benetan diotsuet: Gizaldi honi emango zaio horren guztiaren zigorra.
Jesus Jerusalemengatik aieneka
$^{37}$ «Jerusalem, Jerusalem, profetak hiltzen eta Jainkoak zuri bidaliak harrikatzen dituzuna! Zenbat aldiz ez ditut bildu nahi izan zure seme-alabak, oiloak txitak hegalpean bildu ohi dituen bezala, eta zuek ez duzue nahi izan. $^{38}$ Horra bada, hutsik geldituko zaizue etxea. $^{39}$ Eta esaten dizuet ez nauzuela ikusiko, harik eta hau esango duzuen arte: Bedeinkatua Jaunaren izenean datorrena!»
Jesus eskatologiaz mintzo
Sarrera: tenplua suntsitua izango

## 24. atala

$^1$ Jesus tenplutik atera eta bazihoan. Orduan, ikasleek hurbildu eta tenpluko eraikinak erakutsi zizkioten. $^2$ Baina Jesusek esan zien: «Ikusten duzue hori guztia, ez da? Ba, benetan diotsuet: Ez da hemen harririk harri gainean geldituko: dena suntsituko dute».
Azkenaren aurreko seinaleak
$^3$ Gero, Oliamendin eserita zegoela, ikasleek bakarrean hurbildu eta galdetu zioten: «Esaguzu noiz gertatuko den hori, eta zein izango den zure etorreraren eta munduaren azkenaren ezaugarria».
$^4$ Jesusek erantzun zien: «Kontuz! Ez zaitzatela inork engaina! $^5$ Asko etorriko dira, nire izena berenganatuz eta esanez: <Ni naiz Mesias>; eta jendea franko engainatuko dute. $^6$ Gerra-hots eta zurrumurruak entzungo dituzue. Begira, ez izutu, gertatu beharrekoa baita hori guztia; baina oraindik ez da azkena. $^7$ Izan ere, nazioa nazioaren kontra eta erreinua erreinuaren kontra altxatuko dira; goseteak eta lurrikarak izango dira han eta hemen. $^8$ Baina hori guztia erdiminen hasiera da.
$^9$ «Zori larrian jarriko zaituztete eta hil egingo; herri guztiek gorroto izango dizuete niregatik. $^{10}$ Orduan, askok fedeari uko egingo diote, eta elkar saldu eta gorrotatuko dute. $^{11}$ Anitz sasiprofeta altxatuko dira eta asko engainatuko dituzte. $^{12}$ Eta gaiztakeria ugaltzean, gehienen maitasuna hoztu egingo da; $^{13}$ baina azkeneraino sendo irauten duena, horixe izango da salbatua. $^{14}$ Mundu guztian hots egingo da Jainkoaren erregetzaren berrion hau, herri guztiek haren berri izan dezaten. Orduan etorriko da azkena.
Larrialdi izugarria
$^{15}$ «Daniel profetak aipatzen duen profanatzaile higuingarria toki santuan ezarria ikusiko duzuenean -irakurleak uler beza-, $^{16}$ orduan, Judean daudenek ihes egin bezate mendietara; $^{17}$ etxe gainean dagoena ez bedi jaits etxeko gauzak hartzera, $^{18}$ eta soroan dena ez bedi itzul soingaineko bila. $^{19}$ Dohakabeak egun haietan haurdun daudenak eta bularreko haurrak dituztenak! $^{20}$ Eskatu Jainkoari, ihes egin beharra neguan edo larunbatez gerta ez dakizuen. $^{21}$ Zeren munduaren hasieratik orain arte izan ez den eta izango ez den bezalako larrialdi handia izango baita orduan. $^{22}$ Eta Jainkoak aldi hori laburtuko ez balu, ez litzateke inortxo ere bizirik aterako; baina, aukeratuak direla eta, laburtu egingo ditu egun horiek.
$^{23}$ «Orduan, norbaitek <Hona hemen Mesias> edo <Hara han> esango balizue, ez sinetsi. $^{24}$ Izan ere, gezurrezko mesiasak eta sasiprofetak agertuko dira eta aukeratuak berak ere, ahal balitz, engainatzeko moduko mirari handiak eta egintza harrigarriak egingo dituzte. $^{25}$ Horra, jakinaren gainean jarri zaituztet aldez aurretik. $^{26}$ Beraz, norbaitek <Hara, basamortuan dago> esaten badizue, zuek ez irten, edo <Hara, etxe barruan dago> esaten badizue, ez sinetsi. $^{27}$ Izan ere, tximistak une batean sortaldetik sartalderaino argi egiten duen bezala, hala izango da Gizonaren Semearen etorrera. $^{28}$ Sarraskia non, han biltzen dira putreak.
Gizonaren Semearen etorrera
$^{29}$ «Egun haietako larrialdiaren ondoren, berehala, eguzkia ilunduko da, ilargiak ez du argirik egingo, izarrak zeru goitik amilduko dira, eta ortzia dardarka ariko. $^{30}$ Orduan, Gizonaren Semearen seinalea azalduko da zeruan, eta lurreko leinu guztiak bular-joka ariko dira, Gizonaren Semea zeruko hodei artean ahalmen eta aintzaz beterik etortzen ikustean. $^{31}$ Orduan, bere aingeruak bidaliko ditu turuta-hots ozenez, eta haren aukeratuak bilduko dituzte lau haizeetatik, lur-muga batetik besteraino.
Ez dakizue hau guztia noiz izango den. Egon erne!
$^{32}$ «Ikasi pikuondoaren irudi honetatik: kimua berritzen eta hostoa zabaltzen zaioneko, badakizue uda hurbil dela. $^{33}$ Era berean, gauza horiek ikustean, jakizue hurbil dela, Gizonaren Semea ate ondoan duzuela. $^{34}$ Benetan diotsuet: Gizaldi honetakoak hil baino lehen gertatuko dira gauza guztiok. $^{35}$ Zeru-lurrak igaroko dira, baina nire hitzak ez dira bete gabe igaroko.
$^{36}$ «Baina zein egunetan edo ordutan gertatuko den, ez daki inork, ez zeruko aingeruek, ez Semeak, Aitak bakarrik baizik. $^{37}$ Noeren garaian bezala gertatuko da Gizonaren Semearen etorrerakoan. $^{38}$ Uholdearen aurretik, jan-edanean ziharduen eta ezkondu egiten zen jendea, Noe untzian sartu zen arte; $^{39}$ eta ez ziren konturatu, uholdea iritsi eta denak eraman zituen arte. Gauza bera gertatuko da Gizonaren Semearen etorrerakoan ere. $^{40}$ Soroan izango diren bi gizonetatik, bata eraman eta bestea utzi egingo dute; $^{41}$ errotan ehotzen ariko diren bi emakumeetatik, bata eraman eta bestea utzi egingo dute. $^{42}$ Zain egon, beraz, ez baitakizue zein egunetan etorriko den zuen Jauna. $^{43}$ Gogoan hartu hau: etxeko nagusia, lapurra gaueko zein ordutan etorriko den jakingo balu, zain egongo litzateke eta ez luke etxea zulatzen utziko. $^{44}$ Prest egon, bada, zuek ere, gutxien uste duzuen orduan etorriko baita Gizonaren Semea.
Zerbitzuan leial iraun
$^{45}$ «Izan zaitezte morroi leial eta zentzuduna bezala, nagusiak etxeko morroiei bere orduan janaria banatzeko eginkizuna eman diona bezala. $^{46}$ Zorionekoa morroi hori, nagusiak, iristean, agindua egiten aurkitzen badu. $^{47}$ Benetan diotsuet: Bere ondasun guztien buru ipiniko du. $^{48}$ Baina morroia gaiztoa bada eta, nagusiak luzatu egingo duelakoan, $^{49}$ bere morroikideak jotzen eta mozkorrekin jan-edanean hasten bada, $^{50}$ gutxien espero duen egunean eta gutxien uste duen orduan etorriko zaio nagusia, $^{51}$ eta zigorrik gogorrena ezarriko dio eta itxurazaleek merezi duten zoria emango. Negarra eta hortz-karraska izango dira han.
Hamar neskatxen parabola

## 25. atala

$^1$ «Jainkoaren erregetzarekin, kriseiluak hartu eta senar ezkonberriari bidera irten zitzaizkion hamar neskatxekin bezala gertatzen da. $^2$ Neskatxetako bost zentzugabeak ziren eta bost zentzudunak. $^3$ Kriseiluak hartzean, zentzugabeek ez zuten oliorik hartu; $^4$ zentzudunek, ordea, kriseiluekin batera olioa ere hartu zuten ontzietan. $^5$ Senarrak luzatzen zuenez, logaletu egin ziren denak eta loak hartu zituen.
$^6$ «Gauerdian oihu bat izan zen: <Hemen da senarra! Irten bidera!> $^7$ Jaiki ziren denak eta beren kriseiluak prestatu zituzten. $^8$ Orduan, zentzugabeek zentzudunei esan zieten: <Emaguzue olio-pixka bat, kriseiluak itzaltzera doazkigu eta>. $^9$ Zentzudunek erantzun zieten: <Ea ez dugun nahikoa denontzat; hobe duzue badaezpada dendara joan eta erosi>.
$^{10}$ «Baina, erostera joanak zirelarik, senarra iritsi zen, eta prest zeudenak ezteietara sartu ziren berarekin. Eta atea itxi egin zen.
$^{11}$ «Iritsi ziren, azkenik, beste neskatxak ere eta dei egin zuten: <Jauna, jauna! Zabaldu!> $^{12}$ Baina jaunak erantzun zien: <Benetan diotsuet, ez dakit nor zareten>.
$^{13}$ «Zain egon, beraz, ez baitakizue, ez egunik, ez ordurik.
$^{14}$ «Jainkoaren erregetzarekin, atzerrira irten behar zuen gizonarekin bezala gertatzen da. Bere morroiei dei egin eta ondasunak utzi zizkien: $^{15}$ bati bost talentu, beste bati bi eta besteari bat, bakoitzari bere trebetasunaren arabera. Gero, alde egin zuen. $^{16}$ Bost talentu hartu zituenak inbertitu egin zituen berehala eta beste bost irabazi. $^{17}$ Orobat bi talentu hartu zituenak: inbertitu eta beste bi irabazi zituen. $^{18}$ Bat bakarra hartu zuenak, aldiz, lurrean zuloa egin eta bertan gorde zuen nagusiaren dirua.
$^{19}$ «Handik denbora askora, etorri zen nagusia eta morroiei kontuak hartzen hasi zitzaien. $^{20}$ Aurreratu zen bost talentu hartu zituena eta beste bost aurkeztu zizkion, esanez: <Jauna, bost talentu utzi zenizkidan; hona beste bost nik irabaziak>. $^{21}$ Nagusiak esan zion: <Ederki, morroi on eta leiala! Gauza gutxian leial izan haiz, askoren buru ipiniko haut; sartu heure jaunaren festa ospatzera>. $^{22}$ Aurreratu zen, gero, bi talentuduna eta esan zion: <Jauna, bi talentu utzi zenizkidan; hona beste bi nik irabaziak>. $^{23}$ Nagusiak esan zion: <Ederki morroi on eta leiala! Gauza gutxian leial izan haiz, askoren buru ipiniko haut; sartu heure jaunaren festa ospatzera>. $^{24}$ Aurreratu zen talentu bakarra hartu zuena eta esan zion: <Banekien gizon zorrotza zarena, erein ez duzun tokian hartzen eta zabaldu ez duzun tokian biltzen duzuna; $^{25}$ beldur nintzen, eta zure talentua lurrean ezkutatu nuen. Hona zeure dirua!> $^{26}$ Nagusiak erantzun zion: <Ai morroi gaizto eta alferra! Bahekien erein ez dudan tokian hartzen dudana eta zabaldu ez dudan tokian biltzen. $^{27}$ Beraz, bankuan jarri behar huen nire dirua, itzultzean bere korrituekin jaso nezan. $^{28}$ Ken iezaiozue, bada, talentua eta eman hamar dituenari. $^{29}$ Izan ere, fruitua dakarrenari eman egingo zaio, eta gainezka izango du; fruiturik ez dakarrenari, ordea, daukan apurra ere kendu egingo zaio. $^{30}$ Eta ezertarako gauza ez den morroi hau jaurtiki kanpora, ilunpetara. Negarra eta hortz-karraska izango dira han>.
$^{31}$ «Gizonaren Semea, aingeru guztiak lagun dituela, aintzaz beterik etortzean, bere errege-aulkian eseriko da. $^{32}$ Herriak oro haren aurrean bilduko dituzte. Hark batzuk besteengandik bereizi egingo ditu, artzainak ardiak akerretatik bereizten dituen bezala, $^{33}$ eta ardiak bere eskuinean eta akerrak ezkerrean ezarriko ditu. $^{34}$ Orduan, erregeak eskuinekoei esango die: <Zatozte, nire Aitaren bedeinkatuok; hartzazue munduaren sortzetik zuentzat prestatua dagoen erreinua. $^{35}$ Gose bainintzen eta jaten eman zenidaten; egarri, eta edaten eman; arrotz, eta etxean hartu ninduzuen; $^{36}$ biluzik nengoen, eta jantzi egin ninduzuen; gaixo, eta bisitatu; kartzelan, eta ikustera etorri>. $^{37}$ Orduan, zintzoek esango diote: <Jauna, baina noiz aurkitu zintugun goseak eta jaten eman genizun, edo egarriak eta edaten eman? $^{38}$ Noiz aurkitu zintugun arrotz eta etxean hartu, edo larrugorri aurkitu eta jantzi? $^{39}$ Noiz aurkitu zintugun gaixo edo kartzelan eta ikustera joan?> $^{40}$ Eta erregeak erantzungo die: <Benetan diotsuet: Nire seniderik txikien hauetako edozeini egin zeniotena, neuri egin zenidaten>.
$^{41}$ «Gero, ezkerrekoei esango die: <Alde niregandik urruti, madarikatuok, deabruarentzat eta haren lagunentzat prestatua dagoen betiko sutara. $^{42}$ Gose bainintzen eta ez zenidaten jaten eman; egarri, eta edaten eman ez; $^{43}$ arrotz, eta ez ninduzuen etxean hartu; biluzik, eta ez ninduzuen jantzi; gaixo eta kartzelan, eta ez zineten ikustera etorri>. $^{44}$ Orduan, haiek ere esango diote: <Jauna, baina noiz aurkitu zintugun gose edo egarri, arrotz edo larrugorri, gaixo edo kartzelan, eta guk lagundu ez?> $^{45}$ Hark erantzungo die: <Benetan diotsuet: Txikien hauetako edozeini egin ez zeniotena, neuri ez zenidaten egin>. $^{46}$ Eta hauek betiko zigorretara joango dira; zintzoak, berriz, betiko bizitzara».

## 26. atala

$^1$ Jesusek, hitzaldi hauek oro amaitzean, bere ikasleei esan zien: $^2$ «Dakizuenez, etzi Pazko Jaia da eta Gizonaren Semea etsaien eskuetara eman eta gurutziltzatu egingo dute».
$^3$ Orduan, apaizburu eta herriko zaharrak Kaifas zeritzan apaiz nagusiaren jauregian bildu ziren, $^4$ eta Jesus maltzurkeriaz atxilotzea eta hiltzea erabaki zuten. $^5$ Baina hau zioten: «Ez gero jaiegunean, herrian iskanbilarik gerta ez dadin».
Emakume batek Jesus ukenduz igurtzi
$^6$ Jesus Betanian Simon legendunaren etxean zegoela, $^7$ emakume bat etorri zitzaion, hartzurizko ontzian ukendu baliotsua zekarrela. Eta Jesus mahaian zegoelarik, burura isuri zion. $^8$ Hori ikustean, ikasleek, haserre, honela zioten:
-Zergatik alferrik galdu horrela? $^9$ Garesti asko sal zitekeen eta dirua behartsuei eman.
$^{10}$ Ohartu zen Jesus eta esan zien:
-Zergatik gogaitarazten duzue emakumea? Egintza ona egin du nirekin. $^{11}$ Izan ere, behartsuak beti dituzue zeuen artean, baina ni ez nauzue betiko zuekin. $^{12}$ Ukendu hau nire gorputzean isuriz, hilobiratua izatekoprestatu nau aurrez. $^{13}$ Benetan diotsuet: Mundu guztian barrena, berrion hau hots egingo den edonon aipatuko da emakume hau eta beronek egina.
Jesus Judasek saldua
$^{14}$ Orduan, Hamabietako batek, Judas Iskariote deituak, apaizburuengana joan $^{15}$ eta esan zien: «Zenbat agintzen didazue Jesus zuen eskuetara emateagatik?»
Zilarrezko hogeita hamar txanpon agindu zizkioten. $^{16}$ Ordutik, Jesus haien eskuetara emateko egokiera bila hasi zen Judas.
Azken afarirako prestaketak
$^{17}$ Legamigabeko Ogien Jaiko lehen egunean, ikasleak hurbildu ziren Jesusengana, galdetuz:
-Non egin behar ditugu Pazko-afarirako prestaketak?
$^{18}$ Hark esan zien:
-Zoazte hirira, halakoren etxera, eta esaiozue: «Maisuak dio hurbil dela bere ordua, eta zuenean ospatu nahi duela Pazkoa bere ikasleekin».
$^{19}$ Jesusek agindu bezala egin zuten ikasleek, eta Pazko-afaria prestatu zuten.
Afarian: Judasen saldukeriaren iragarpena
}} $^{20}$ Ilunabarrean, mahaian zegoen Jesus hamabi ikasleekin. $^{21}$ Afaltzen ari zirela, Jesusek esan zuen:
-Benetan diotsuet: Zuetako batek saldu egingo nau.
$^{22}$ Haiek, oso goibeldurik, galdezka hasi zitzaizkion banaka:
-Nik ote, Jauna?
$^{23}$ Hark erantzun zuen:
-Nirekin plater beretik jaten ari den batek salduko nau. $^{24}$ Gizonaren Semea badoa, bai, Liburu Santuek hartaz dioten bezala; baina dohakabea Gizonaren Semea salduko duena! Hobe zukeen jaio izan ez balitz!
$^{25}$ Judasek, salduko zuenak, galdetu zion:
-Ni ote naiz hori, Maisu?
Jesusek erantzun zion:
-Zeuk esan duzu.
Azken afaria: hona nire gorputz-odolak!
$^{26}$ Afaltzen ari zirela, ogia hartu zuen Jesusek eta, bedeinkazioa esan ondoren, zatitu eta ikasleei eman zien, esanez: «Hartzazue eta jan, hau nire gorputza da».
$^{27}$ Gero, kopa hartu eta, esker onezko otoitza egin ondoren, eman egin zien, esanez: «Edan guztiok honetatik, $^{28}$ hau nire odola baita, Jainkoarekiko ituna berrituko duena, bekatuak barkatzeko guztien alde isuria. $^{29}$ Egia esan, hemendik aurrera ez dut gehiago ardorik edango, neure Aitaren erreinuan zuekin ardo berria edan arte».
Afalondoan: Pedroren ukoen iragarpena
$^{30}$ Gorazarreak kantatu ondoren, Oliamendira abiatu ziren.
$^{31}$ Jesusek esan zien: «Zuek guztiok niregan duzuen sinesmenak huts egingo du gaur gauean, honela baitago idatzia Liburu Santuetan: Joko dut artzaina eta ardiak sakabanatu egingo dira. $^{32}$ Baina piztu ondoren, aurretik joango natzaizue Galileara».
$^{33}$ Pedrok esan zion:
-Zureganako beste guztien sinesmenak huts egiten badu ere, nireak inola ere ez.
$^{34}$ Jesusek erantzun:
-Benetan diotsut: Gaur gauean, oilarrak jo baino lehen, hiru aldiz ukatuko nauzu.
$^{35}$ Pedrok esan zion:
-Zurekin hil behar badut ere, ez zaitut inola ere ukatuko.
Eta gauza bera zioten ikasle guztiek.
Getsemaniko otoitz larria
$^{36}$ Jesus bere ikasleekin Getsemani zeritzan landa batera iritsi zen, eta esan zien: «Zaudete hemen, ni hara otoitz egitera noan bitartean».
$^{37}$ Pedro eta Zebedeoren bi semeak eraman zituen berekin. Tristura eta larria sentitzen hasi zen, $^{38}$ eta esan zien: «Hiltzeko zorian nago tristuraz. Gelditu hemen eta zaudete erne nirekin batera». $^{39}$ Eta aurreraxeago joanik, ahozpez erori zen eta otoitz egin zuen, esanez: «Ene Aita, ahal bada, urrun ezazu niregandik edari samin hau. Hala ere, egin bedi zuk nahi bezala, ez nik nahi bezala».
$^{40}$ Ikasleengana joan eta lotan aurkitu zituen. Pedrori esan zion: «Beraz, ordu bete ere ezin izan zarete nirekin erne egon? $^{41}$ Zaudete erne eta egizue otoitz, tentaldian ez erortzeko: gogoz gartsu izan arren, ahula baita gizakia».
$^{42}$ Bigarren aldiz aldendu eta otoitz egin zuen, esanez: «Ene Aita, edari samin hau derrigorrez edan behar badut, egin bedi zure nahia».
$^{43}$ Eta berriro itzulirik, lo aurkitu zituen, begiak astun baitzituzten. $^{44}$ Haiek utzirik, berriz ere aldendu eta hirugarren aldiz otoitz egin zuen, lehengo hitzak berriro esanez. $^{45}$ Ondoren, ikasleengana joan eta esan zien: «Egin lo eta hartu atseden! Hara, gainean da ordua, Gizonaren Semea bekatarien eskuetara emana izateko. $^{46}$ Jaiki, goazen, hemen da salduko nauena!»
Jesus loturik eraman
$^{47}$ Jesus hizketan ari zela, han azaldu zen Judas, Hamabietako bat; gizon-multzo handi bat zetorren harekin, ezpata eta makilak eskuetan, apaizburu eta herriko zaharrek bidalirik. $^{48}$ Saltzaileak seinale hau jarria zien: «Nik musu emango diodana, horixe da, atxilot ezazue». $^{49}$ Berehala, Jesusengana hurbildu eta esan zion: «Agur, Maisu!»
Eta musu eman zion.
$^{50}$ Jesusek esan zion: «Adiskide, egizu egitekoa!»
Orduan, besteek, Jesusengana hurbildurik, heldu eta atxilotu egin zuten. $^{51}$ Jesusekin zeudenetako batek ezpata atera, apaiz nagusiaren morroia jo eta belarria moztu zion. $^{52}$ Jesusek esan zion: «Itzuli ezpata hori bere tokira, zeren ezpataz ari dena ezpataz hilko baita. $^{53}$ Ala uste al duzu ezin diodala Aitari dei egin? Hamabi aingeru-talde eta gehiago jarriko lizkidake berehala ondoan. $^{54}$ Baina nola beteko lirateke, orduan, Liburu Santuak, honela gertatu behar duela baitiote?»
$^{55}$ Une hartan, Jesusek jendeari esan zion: «Ezpataz eta makilaz etorri zarete, lapur baten bila bezala, ni harrapatzera! Egunero esertzen nintzen tenpluan irakasten, eta ez ninduzuen atxilotu. $^{56}$ Baina hau guztia profetek idatzia bete dadin gertatu da».
Orduan, ikasle guztiek Jesus utzi eta ihes egin zuten.
Jesus judu-biltzarraren aurrean
$^{57}$ Jesus atxilotu zutenek Kaifas apaiz nagusiaren etxera eraman zuten, han bilduak baitziren lege-maisu eta herriko zaharrak. $^{58}$ Pedro, Jesusi urrutitik jarraituz, apaiz nagusiaren jauregiraino joan eta, barrura sarturik, morroiekin eseri zen, hura guztia zertan amaitzen zen ikusteko.
$^{59}$ Apaizburuak eta Biltzar Nagusi osoa Jesusen kontra gezurrezko lekukotasun bila zebiltzan, heriotzara kondenatzeko; $^{60}$ baina ez zuten aurkitu, gezurrezko lekuko asko azaldu arren. Azkenean, bi azaldu ziren, $^{61}$ esanez: «Honek esana du: Jainkoaren santutegia desegin dezaket eta hiru egunetan berreraiki».
$^{62}$ Orduan, apaiz nagusiak zutitu eta galdetu zion:
-Ez al diezu deus erantzun behar zure kontra ateratzen dituztenei?
$^{63}$ Baina Jesus isilik. Apaiz nagusiak esan zion:
-Jainko biziarengatik eskatzen dizut: Esaguzu zinez zu zaren Mesias, Jainkoaren Semea.
$^{64}$ Jesusek erantzun:
-Zeuk esan duzu. Eta gehiago diotsuet: Oraindanik Gizonaren Semea Ahalguztidunaren eskuinean eserita eta zeruko hodei gainean etortzen ikusiko duzue.
$^{65}$ Orduan, apaiz nagusiak bere jantziak urratu zituen eta esan:
-Biraoa esan du. Ba ote dugu lekuko beharrik? Zeuek entzun duzue biraoa. $^{66}$ Zer deritzozue?
Haiek erantzun:
-Heriotza merezi du.
$^{67}$ Orduan, aurpegira listua bota eta ukabilkadak eman zizkioten; beste batzuek masailakoak ematen zizkioten, $^{68}$ esanez: «Asma ezak, Mesias, nork jo hau?»
Pedrok Jesus ukatu
$^{69}$ Pedro kanpoan eseria zegoen, patioan; neskame batek ondoratu eta esan zion:
-Hi ere Jesus galilearrarekin bizi hintzen.
$^{70}$ Baina hark guztien aurrean ukatu zuen:
-Ez zekinat zertaz ari haizen.
$^{71}$ Ate ondora irten zen, eta beste neskame batek ikusi eta han zeudenei esan zien:
-Jesus nazaretarrarekin ibilia da hau.
$^{72}$ Pedrok berriro ukatu zuen, zin eginez:
-Ez dut ezagutzen gizon hori.
$^{73}$ Geroxeago, han zeudenek, hurbildurik, Pedrori esan zioten:
-Bai, hi ere horietakoa haiz, noski; hizkeran ezagun duk.
$^{74}$ Orduan, Pedro biraoka eta maldizioka hasi zen:
-Ez dut ezagutzen gizon hori.
Une hartan oilarrak jo zuen. $^{75}$ Gogoratu zitzaion Pedrori Jesusek esana: «Oilarrak jo baino lehen, hiru aldiz ukatuko nauzu», eta, kanpora irtenik, negarrari eman zion saminki.
Jesus Pilatogana eramana

## 27. atala

$^1$ Eguna argitu zuenean, apaizburu eta herriko zahar guztiek bildu eta Jesusen kontrako erabakia hartu zuten, heriotzara kondenatzeko. $^2$ Gero, lotuta eraman zuten eta Pilato gobernariaren eskuetara eman.
Judasen heriotza
$^3$ Judas saltzaileak, Jesus kondenatua zutela ikustean, damu izan zuen eta zilarrezko hogeita hamar txanponak apaizburu eta herriko zaharrei itzuli zizkien, $^4$ esanez:
-Oker egin dut, errugabea heriotzara emanez.
Baina haiek erantzun zioten:
-Eta guri zer? Hor konpon!
$^5$ Orduan, dirua tenpluan jaurtikirik, alde egin eta bere burua urkatu zuen. $^6$ Apaizburuek dirua jaso eta esan zuten: «Ez da zilegi diru hau tenpluko dirutegira botatzea, odoletan zikindua baita».
$^7$ Eta elkarren artean erabaki ondoren, «Eltzegilearen soroa» erosi zuten diru harekin, kanpotarren hilerri izan zedin. $^8$ Horregatik, gaur egun ere «Odol-soro» deitzen zaio toki hari. $^9$ Honela bete zen Jeremias profetak esana: Eta hartu zituzten zilarrezko hogeita hamar txanponak; hori izan zen israeldarrek ezarri zioten salneurria. $^{10}$ Eta eltzegilearen soroa erosteko erabili zituzten, Jaunak agindu zidan bezala.
Jesus Pilatoren aurrean
$^{11}$ Jesus gobernariaren aurrean aurkeztu zuten. Gobernariak galdetu zion:
-Zu al zara juduen erregea?
Jesusek erantzun zion:
-Zeuk diozu.
$^{12}$ Apaizburuek eta zaharrek salaketa asko egiten zuten haren aurka, baina hark ez zuen ezer erantzuten. $^{13}$ Pilatok esan zion:
-Ez al duzu entzuten zenbat gauza ateratzen duten zure kontra?
$^{14}$ Eta ez baitzion salakuntza bati ere erantzunik eman, erabat harriturik gelditu zen gobernaria.
Jesus heriotzara kondenatua
$^{15}$ Pazko Jaiero preso bat askatu ohi zuen gobernariak, herriak nahi zuena. $^{16}$ Bazen orduan preso sonatu bat, Barrabas zeritzana. $^{17}$ Beraz, jendea bildu zenean, Pilatok galdetu zien:
-Zein nahi duzue askatzea, Barrabas ala Jesus, Mesias delakoa?
$^{18}$ Ongi baitzekien bekaizkeriaz emana ziotela Jesus.
$^{19}$ Epaimahaian eseria zegoela, emazteak mandatu hau bidali zion: «Ez zaitezela errugabe horrekin sar! Asko sufritu dut bart ametsetan hori dela eta».
$^{20}$ Baina apaizburuek eta zaharrek jendea berotu zuten Barrabasen askatasuna eta Jesusen heriotza eska zitzan. $^{21}$ Gobernariak berriro galdetu zien:
-Bietako zein nahi duzue askatzea?
-Barrabas -erantzun zuten.
$^{22}$ Pilatok esan zien:
-Eta zer egin behar dut Jesusekin, Mesias delakoarekin?
Denek erantzun zuten:
-Gurutzean josi!
$^{23}$ Eta hark:
-Zer oker egin du, bada?
Haiek, are eta oihu handiagoz:
-Gurutzean josi!
$^{24}$ Guztia alferrik zela eta, gainera, iskanbila sortzera zihoala ikusirik, Pilatok ura hartu eta eskuak garbitu zituen jendearen aurrean, esanez:
-Ez naiz gizon honen heriotzaren erantzule! Zeuek ikusi!
$^{25}$ Herri osoak erantzun zuen:
-Geu eta gure ondorengoak egiten gara horren heriotzaren erantzule!
$^{26}$ Orduan, Barrabas askatu zien eta Jesus, zigorkarazi ondoren, haien eskuetara eman zuen, gurutziltza zezaten.
Soldaduen isekak
$^{27}$ Gobernariaren soldaduek Jesus jauregira eraman zuten eta gudu-taldeko denak bildu zituzten haren inguruan. $^{28}$ Soinekoak erantzi zizkioten eta purpurazko kapa batez jantzi zuten. $^{29}$ Arantzaz egindako koroa ezarri zioten buruan eta kanabera eskuan, eta, aurrean belaunikaturik, iseka egin zioten esanez: «Agur, juduen erregea!»
$^{30}$ Listua botatzen zioten eta, kanabera kendurik, buruan jotzen zuten. $^{31}$ Nahiko iseka egin ondoren, kapa erantzi eta bere soinekoak jarri zizkioten. Gero, gurutzean josteko eraman zuten.
Jesus gurutziltzatua
$^{32}$ Ateratzean, Zireneko gizon bat aurkitu zuten, Simon zeritzana, eta Jesusen gurutzea eramatera behartu zuten.
$^{33}$ Golgota izeneko tokira iritsi zirenean , $^{34}$ behazunez nahasiriko ardoa eman zioten edatera. Jesusek dastatu, baina ez zuen edan nahi izan. $^{35}$ Gurutzean josi ondoren, soldaduek Jesusen jantziak banatu egin zituzten zotz eginez. $^{36}$ Eta han gelditu ziren, eserita, zaintzen. $^{37}$ Buruaren gainaldean kondenaren arrazoia ipini zuten idatzita: «Hau Jesus da, juduen erregea». $^{38}$ Bi lapur gurutziltzatu zituzten Jesusekin batera, bata eskuinean eta bestea ezkerrean.
Jesus gurutzean iraindua
$^{39}$ Handik igarotzen zirenek irain egiten zioten Jesusi, buruari eragin $^{40}$ eta esanez: «Santutegia desegin eta hiru egunetan eraikitzen omen duan horrek, Jainkoaren Semea baldin bahaiz, salba ezak heure burua! Jaits hadi gurutzetik!»
$^{41}$ Era berean, apaizburu, lege-maisu eta zaharrek ere irri egiten zioten, esanez: $^{42}$ «Besteak salbatu ditik, eta bere burua ezin. Israelgo errege omen duk hori; jaits dadila orain gurutzetik, eta sinetsiko diagu berarengan. $^{43}$ Jainkoarengan jarria dik uste ona; libra dezala orain, maite baldin badu; ez zuen, bada, esaten Jainkoaren Semea zela?»
$^{44}$ Orobat, berarekin gurutzean josiak zeuden lapurrek ere irain egiten zioten.
Jesusen heriotza
$^{45}$ Eguerditik hirurak arte ilundu egin zuen lurbira osan. $^{46}$ Hirurak inguruan, Jesusek oihu handiz esan zuen: «Eli, Eli, lema sabaktani?» .
$^{47}$ Hau entzutean, bertan zeuden batzuek esan zuten: «Eliasi deika ari da».
$^{48}$ Eta berehala, haietako batek, lasterka belaki bat hartzera joan, ozpinetan busti eta, kanabera bati muturrean erantsiz, edatera eman zion. $^{49}$ Besteek, ordea, zioten: «Egon, ea datorkion Elias salbatzera!»
$^{50}$ Baina Jesusek, berriro deiadar handia eginez, azken arnasa eman zuen. $^{51}$ Eta horra, santutegiko oihala erdiz erdi urratu zen, goitik beheraino; lurrikara izan zen eta harkaitzak zartatu egin ziren; $^{52}$ hilobiak zabaldu eta hilik zeuden santu asko piztu egin ziren: $^{53}$ hilobietatik irten eta, Jesus piztu ondoren, hiri santuan sartu ziren eta jende askori agertu zitzaizkion. $^{54}$ Lurrikara eta gertakari guztiok ikustean, erromatar ehuntariak eta harekin Jesus zaintzen zeuden besteek, beldurrak jota, esan zuten: «Zinez, Jainkoaren Semea zen hau!»
$^{55}$ Baziren han emakume asko ere, urrutitik begira; Jesusi jarraituz Galileatik etorriak ziren, beraren zerbitzari; $^{56}$ haien artean, Magdalako Maria, Santiago eta Joseren ama Maria, eta Zebedeoren semeen ama.
Jesus hilobian ezarria
$^{57}$ Ilunabarrean, Jose zeritzan Arimateako gizon aberats bat etorri zen, Jesusen ikaslea. $^{58}$ Pilatogana aurkeztu eta Jesusen gorpua eskatu zion. Pilatok emateko agindu zuen. $^{59}$ Josek, gorpua harturik, izara garbi batean bildu zuen $^{60}$ eta haitzean zulaturiko hilobi berri batean ezarri. Gero, harri handi bat irauliz, hilobiko sarrera itxi eta joan egin zen. $^{61}$ Magdalako Maria eta beste Maria hilobi aurrean eserita zeuden.
Hilobia zigilatua eta zaindua
$^{62}$ Biharamuna larunbata zen. Apaizburuak eta fariseuak Pilatogana bildu ziren elkarrekin, $^{63}$ eta esan zioten:
-Jauna, gogoratu dugu engainatzaile horrek, artean bizi zelarik, esan zuela: «Hiru egunen buruan piztu egingo naiz». $^{64}$ Agindu ezazu, bada, hirugarren egunera arte hilobia zaintzeko; ez dadila gerta, haren ikasleak gorpua eraman eta gero «Hilen artetik piztu da» herriari esanez etortzea. Azken engainu hau lehenengoa baino okerragoa izango litzateke.
$^{65}$ Pilatok erantzun zien:
-Badituzue zeuen guardak. Zoazte, eta zaindu dakizuen modura.
$^{66}$ Joan ziren, bada, eta hilobia segurtatu zuten, harria zigilatuz eta guarda ipiniz.
Jesusen piztueraren berria

## 28. atala

$^1$ Larunbata igaro eta asteko lehen eguna argitzean, Magdalako Maria eta beste Maria hilobia ikustera joan ziren. $^2$ Bat-batean, lurrikara gogorra gertatu zen: Jaunaren aingerua jaitsi zen zerutik eta, hurbildurik, harria biratu zuen eta gainean eseri. $^3$ Tximista zirudien eta haren jantzia elurra bezain zuria zen. $^4$ Hura ikustean, beldurrez dardar eta hilda bezala gelditu ziren zaintzaileak. $^5$ Baina aingerua emakumeei mintzatu zitzaien, esanez: «Zuek ez beldurtu. Badakit Jesus gurutziltzatuaren bila zabiltzatela. $^6$ Ez dago hemen, piztua baita, esan zuen bezala. Zatozte eta ikusi ezarria egon zeneko tokia. $^7$ Gero, zoazte bizkor ikasleei esatera: <Hilen artetik piztua da eta zuen aurretik joango da Galileara; han ikusiko duzue>. Hau da esan behar nizuena».
$^8$ Hilobitik arin-arin alde egin eta, ikaraz eta poz-pozik, ikasleei berri ematera joan ziren lasterka. $^9$ Hartan, Jesus atera zitzaien bidera eta agurtu egin zituen.
Emakumeek, ondoraturik, oinak besarkatu zizkioten eta gurtu egin zuten. $^{10}$ Jesusek esan zien: «Ez beldurtu! Zoazte eta esan nire senideei Galileara joateko; han ikusiko naute».
Soldaduak erosi
$^{11}$ Emakumeak joan ondoren, guarda batzuk hirira etorri ziren gertaturiko guztiaren berri apaizburuei ematera. $^{12}$ Apaizburuek, zaharrekin bildu eta soldaduei dirutza on bat emateko erabakia hartu zuten, $^{13}$ honela aginduz: «Esan ezazue, haren ikasleek gauez etorri eta zuek lo zeundetelarik gorpua eraman dutela. $^{14}$ Gobernariaren belarrietara ezer iristen bada, geu konponduko gara harekin eta arriskutik aterako zaituztegu».
$^{15}$ Soldaduek dirua hartu eta esan bezala egin zuten. Eta halaxe zabaldu da juduen artean kontu hori gaur arte.
KONKLUSIOA: IKASLEAK MUNDU OSORA BIDALIAK
$^{16}$ Hamaika ikasleak Galileara joan ziren, Jesusek esandako mendira. $^{17}$ Ikusi zutenean, gurtu egin zuten; batzuk, ordea, zalantzan zeuden. $^{18}$ Jesus, hurbildurik, honela mintzatu zitzaien: «Ahalmen osoa eman dit Jainkoak zeru-lurretan. $^{19}$ Zoazte, bada, eta egin herri guztiak nire ikasle, Aitaren eta Semearen eta Espiritu Santuaren izenean bataiatuz $^{20}$ eta nik agindu dizuedan guztia betetzen irakatsiz. Eta ni zeuekin izango nauzue egunero munduaren azkenera arte».