OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kepa Altonaga: "Armand David bere garaian gizon aitzindaria izan zen"

Kepa Altonaga. Biologian doktore eta zientzi dibulgatzailea «Armand David bere garaian gizon aitzindaria izan zen»
1999an CAF-Elhuyar zientzia-dibulgaziorako saria irabazi zuen Kepa Altonaga biologoak. Sariaren emaitza orain aurkeztu du: Armand David naturalista ezpeletar handiari buruzko liburua.
Arantxa Iraola. DONOSTIA.
Armand David (1826-1900) naturalista ezpeletarrari Kepa Altonaga biologoak azken urteotan eskaini dizkio hamaika ilusio, neke eta ahalegin. Guztien emaitza Armand David pandaren aita liburua da. Atzo aurkez-tu zuen Donostian, adiskide artean. EGUNKARIArekin mintzatzeko ere izan zuen tarte bat.
Armand David euskaldun unibertsal ezezaguna izan dela diozu. Kontaiguzu, zein arrazoi nagusi daude bera itzaletatik ateratzeko?
Batetik, bere sasoian egindako ekarpenak oso garrantzi handikoak izan zirela. Bestetik, Armand David bere garaian gizon aitzindari izan zela. Esaterako, eboluzionista izan zen oso goiz. Oso deigarria da hori, abadea zelako, eta gainera, Frantziakoa. Frantzian oso berandu sartu ziren eboluzioaren ideiak.
Euskaldunon artean arrotza da Armand David. Atzerrian ere bai?
Ezagunagoa da, adibidez, badago berari buruzko biografia bat ingelesez. Dena den, txarto ezagutzen da. Esaterako, Entziklopedia Britanikoan jartzen du jesuita zela... Datu okerrak daude.
Erlijio jarduerak Txinara eraman zuen eta bertan burutu zuen bere lana Armand Davidek. Esaterako,panda deskribatzen lehen naturalista izan zen. Zer aurkikuntza gehiago egin zituen?
Hainbat ugaztun bidali zituen Parisera, 60tik gora espezie berri aurkitu zituen. Dena den, bera berez ornitologoa zen. Ildo horretan, tomo biko liburu bat idatzi zuen Les oiseaux de la Chine (Txinako hegaztiak). Bertan 70 espezie deskribatu zituen.
Botanikan ere egin zuen ekarpenik, ezta?
Txinarajoan zenean Parisko museoan eskatu zioten Txina-tik edozein lagin bidaltzeko, animalia, landare zein mineral. Gogotsu aritu zen. Une batean Parisen ikusi zuten korrespon-tsal oso ona zutela, eta liberatu egin zuten, eta esparru zoologikoan bereziki trebea zenez, ba-tez ere animaliak jaso zituen.
Txinan ezaguna al da Armand David?
Bai. Ezpeletatik, esaterako, joan den azaroan bere heriotzaren mendeurrena zela-eta, ordezkaritza bat joan zen Moupinera -leku garrantzitsua izan zen Davidentzat bere ikerketetan, paradisu bat-, eta plaka bat jarri zuten. Egun dalako harrera ona eduki zuten...
Elizgizona izan arren eboluzionista zen. Nola bizi zuen hori?
Txarto. 1888an, esaterako, Parisen zientzialari katolikoen kongresua egin zen, Elizaren ortodoxiaren defentsan. Bera ideia darwindarrak defenditzen azaldu zen, eta sekulako txistualdia jasan behar izan zuen.
# Tropismoak 15

XV
Hainbeste gustatzen zitzaizkion bera bezalako Jaun zaharrak, zeinekin hitz egiten ahal baitzen, hainbeste kontu ulertzen zuten, bizitza ezagutzen zuten, pertsona interesgarriekin maiz egonak ziren (bazekien Félix Faure-ren laguna izan zela eta Eugenia Enperatriz-i eskuan muin egin ziola).
Gurasoen etxera afaltzera etortzen zenean, haur baten antzaz, guztiz adeitsu (hain zen jakitun gizona), larderiak zertxobait hartua, baina suhar (hain zen irakasgarria izango haren aholkuen entzutea) hura zen lehena egongelara joaten hari laguntzearren.
Gizona nekez altxatzen zen: «Hara! Zu hemen! Tira, zer moduz zaude? Eta zure gizona? Zertan ari zarete? Zer duzue probetxuzko aurtengorako? A! Ingalaterrara berriro? Ea! Bai?»
Itzuliko zen. Bai, hain zuen maite herrialde hori. Ingelesak, ezagutzen zenituenean...
Baina hark eteten zuen: «Ingalaterra... A! Bai, Ingalaterra... Shakespeare? Ea? Ea? Shakespeare. Dickens. Begira, oroitzen naiz, gaztea nintzelarik, Dickens itzultzen jostatu nuen. Thackeray. Ezagutzen al duzu Thackeray? Th... Th... Horrela ahoskatzen al dute? Ea! Thackeray? Ongi al da horrela? Horrela esaten al dute?»
Gizonak heldua zion eta ukabilean zuen oso osorik emaztekia. So egiten zion hankei apur bat eragiten ziela, oin ttikiak airean astinduz trakeski borrokatzen zuela, haurren moduan, eta irribarre egiten zuela etengabe, adeitsuki: «Bai bada, horrela dela uste dut. Bai. Ondo ahoskatu du berorrek. Izan ere, t-h... Tha... Thackeray... Bai, hori da. Jakina, ezagutzen dut Vanity Fair. Bai harena da.»
Gizonak emaztekia birarazten zuen apur bat hobeto ikustearren: —«Vanity Fair? Vanity Fair? A, bai, ziur al zaude? Vanity Fair? Harena al da?»
Emaztekiak higitzen jarraitzen zuen, emeki, haren irribarretxo atseginez beti, haren zain egote espresio eskelariaz. Gizonak gero eta gehiago estutzen zuen: «Eta nondik joango zara? Douvres-etik? Calais-etik? Dover? Ea? Dover-etik? Hori al da? Dover?»
Ez zegoen ihes egiterik. Ezta gizona geldiarazteko modurik ere. Hainbeste irakurria zuena... hainbeste gauzaren gainean hausnarka ibilitako emaztekia... Gizonak bazuen xarmagarria izatea... Baina egun txar horietakoa zuen, aldarte arrotzekoa. Jarraitu egin behar zuen, errukirik gabe, atsedenaldirik gabe: «Dover, Dover, Dover? E? E? Thackeray? E? Thackeray? Ingalaterra? Dickens? Shakespeare? Dover?» emaztekia berriz, emeki, bere burua askatzen saiatuko zen, gizonarentzat ezatseginak izan zitezkeen mugimendu bortitzak egiteko ausarkeriarik izan gabe, eta ahots neurriz apalttoaz erantzungo zuen begirunez: «Bai, Dover, hori da. Berorrek askotan bidaldi bera egin duelakoan nago... Douvres-etik erosoagoa dela uste dut. Bai, hori da... Dover».
Bakarrik gurasoak etortzen ikusiko zituenean, gizona bere baitara itzuliko zen, ukabila laxatuko zuen eta, emaztekia gorrituxe, ilea apur bat nahasia, haren soineko polita apur bat zimurtua, ausartuko zen azkenean, gizonaren nahigabetzearen beldurrik izan gabe, bertatik hanka egiten.
# Tropismoak 19

XIX
Leun eta laua zen gizona, bi aurpegi apal — txandaka eskaintzen zituen haren masailak non, ezpain estutuez, muxu bana uzten baitzuten.
Haiek hartu eta xehatu egiten zuten, noranzko guztietara biratzen zuten, zapaldu egiten zuten, haren gainean etzan, iraulkatu egiten zuten. Birak emanarazten zizkioten, eta ea, ea, ea, «trompe-l'oeil» asaldagarriak erakusten zizkioten, ate faltsuak, leiho faltsuak zeintzuei buruz joaten baitzen, sinesbera, eta non kolpekatzen baitzen, min hartzen baitzuen.
Bazekiten betidanik hura nola menderatu osoki, freskura zokorik utzi gabe, atsedenaldi unerik gabe, nola irentsi azken apurra arte. Mugarriztatu egiten zuten, lursail ikaragarritan neurtzen zuten, koadrotan, noranzko guztietan ibiltzen zuten; batzuetan korrika egiten uzten zuten, jaregiten zuten, baina heldu egiten zioten sobera urrundu bezain laster, haren jabe egiten zuten berriro. Haurtzarotik zion gustua hartua suntsitze honi — etzan egiten zen, horren lurrin garratz eta eztia dastatzen zuen, bere burua eskaini egiten zuen.
Haiek bera giltzaperatua zuten munduak, non alde guztietatik inguratua baitzeukaten, ez zuen irtenbiderik. Leku guztietatik haren klartasun itzelak, dena sestratzen zuen haren argi itsugarriak, itzalak eta lazdurak ezabatzen zituen.
Ezagutzen zioten haien laidoztatzeko zaletasuna, haren ahuldadea, halaber ez ziren gogaitzen.
Egina zuten gizona ongi hustu eta bete egin eta, leku guztietatik, beste panpina batzuk, beste txotxongilo batzuk zizkioten erakutsi. Ezin zien hanka egin. Ezin zuen haienganantz, begirunez, haren masailen aurpegi leun biak biratu baino, bata bestearen atzetik, haien muxuaren zain.
# Tropismoak 23

XXIII
Itsusiak ziren, motelak ziren, arruntak, nortasunik gabeak, sobera aspaldikoak zinez, klixeak, pentsatzen zuen emaztekiak, anitzetan ikusiak zituela deskribatuak nonahi, Balzacenean, Maupassant, Madame Bovaryrenean, klixeak, kopiak, kopia baten kopia, pentsatzen zuen.
Hain zukeen gustukoa izan haien errefusatzea, haien eskuratzea eta hagitz urrutira aurtikitzea. Baina haiek jarraitzen zuten haren inguruan lasai-lasai, irribarre egiten zioten, atseginak, duinak baina, arras prestuak, aste osoan zehar lan eginak ziren, ez zuten haien bizitza osoan euren burua ez beste baliatu, ez zuten ezer eskatzen, noizean behin bera ikusi ez besterik; berregokitzea apur bat bera eta beraien arteko lokarria, hor zegoela sentitzea, beti zegokion lekuan harekin lotzen zituen haria. Galdetu besterik ez zuten nahi — espero izatekoa zen bezala, mundu guztiak egiten zuen legez, lagunartean, senitartean elkar bisitatzen zutenean — zertan zen ibilia galdetu, azkenaldion asko ote zuen irakurria, maiz atera ote zen, hura ikusita zuen-edo, film horiek, ez ote zitzaizkion onak iruditu... Haiei izugarri gustatu zitzaien Michel Simon, Jouvet, barre franko egin zuten, egundoko arratsaldea pasatu zuten...
Eta horri guztiari zegokionez, klixeak, kopiak, Balzac, Flaubert, Madame Bovary, oi! ongi asko zekiten, hori dena ezagutzen zuten, baina ez zuten beldurrik — adiskidetasunez begiratzen zioten, irribarre egiten zuten, bazirudien haren ondoan leku seguruan sentitzen zirela, ematen zuen bazekitela, izan zirela hainbeste behatuak, margotuak, deskribatuak, xurgatuak ezen zeharo leun bilakatuak baitziren harri-koskorrak bailiran, guztiz landuak, hozka batik ere ez, heldulekurik gabe. Hark ezin litzake kolpa. Gerizapean zeuden.
Inguratua zuten, haien eskuak luzatzen zituzten hari buruz: «Michel Simon... Jouvet... A! beharrezkoa izan zen, ez al da hala, aurrea hartzea eserlekuak gordetzearren... Beranduago, ez genuke txartel aurkitzerik izango edo itxuragabeko prezioetan, palkoko eserlekuak, azpi-azpikoak...» Lokarria estutzen zuten apur bat gehiago, poliki, diskrezioz, minik egin gabe, ari mehea zuzentzen zuten, tiratu egiten zuten...
Eta pixkanaka ahuldade batek, biguntasun batek, haiengana hurbiltzeko, haiek onartua izateko behar batek, sarrarazten zuen haiekin biribilean. Sentitu egiten zuen nola zuhurki (Oi, bai... Michel Simon... Jouvet...) zuhur-zuhur, neskato on eta otzan batek bezala, eskua ematen zien eta biraka ibiltzen zen haiekin.
Ea, hona hemen denok elkarrekin, hagitz zintzo, egiten dugula gure gurasook ontzat eman luketena, hona hemen bada azkenean denok, jator, denok batera abesten pertsona nagusi ikusezin batek zaintzen dituen haur adoretsuak bezala eskutxo triste eta hezexka emanik adeitasunez biribilkia egiten duten bitartean.
# Tropismoak 16

XVI
Orain zaharrak ziren, guztiz erabiliak, «askorako balio izan duten altzari zahar bezalakoak, haien sasoi eta zeregina bete izan dituztenak», eta batzuetan kanporatzen zuten (haien koketkeria zen) halako hasperen sikua, etsipenez, arinduraz beterikoa, karraskots zirudiena.
Udaberriko arratsalde eztitsuetan, elkarrekin joaten ziren paseatzera, «orain gaztaroak bere denbora emana zuela, orain grinak amaituak zirela», paseatzera zihoazen lasaitasunez, «oheratu baino lehen aire hozkirrian apur baten egurastera», kafe etxe batean eseri, tarte batez solasean aritu. Kontu handiz, ongi babesturiko txoko bat aukeratzen zuten («hemen ez: aire-lasterrean da, ezta hor ere: komunen ondoan da eta»), eseri egiten ziren — «A! Hezur zahar horiek, zahartuz goaz. A! A!» — eta haien karraskotsaren aditzera ematen zuten.
Gela-aretoak distira lohia eta hotza bazeukan, zerbitzariak sobera laster bazebiltzan, itxura apur bat zakar, ezaxolati, ispiluek aurpegi zimelak eta kliska egiten zuten begiak islatzen zituzten gogorki.
Baina ez zuten gehiagorik eskatzen, horixe zen, bazekiten, ez zen ezer espero behar, ezta ezer eskatu ere, horrela zen, ez zen gehiagorik, horixe zen, «bizitza».
Ez bestelakorik, ez gehiagorik, hemen edo han, orain bazekiten.
Ez zen matxinatu, amestu, itxaron, ahalegindu edo ihesari eman behar, ongi aukeratu (zerbitzaria zain zegoen) besterik ez zen egin behar, granadina bat edo kafea? Kafesnea edo hutsa? Bizi izatea apalki ontzat hartuz — hemen edo han— eta denbora pasatzen utziz.
# Tropismoak 17

XVII
Eguraldi ona egiten hasten zuenean, jai egunetan, aldirietako arboladietan paseatzera joaten ziren.
Bidegurutzeek txara sasitsuak zulatzen zituzten non bidexka zuzenek simetrikoki bat egiten baitzuten. Belarra urri eta zanpatua zegoen, baina abarretan hosto xamurrak hasiak ziren irteten; haien inguruan dirdira apur baten emateko ez ziren gai eta ospitaleko geletan eguzkipean aurpegia tolesten duten irribarre gezaminezko haurrak ziruditen.
Errepide ertzean edo laharrik gabeko agerrunetan esertzen ziren gosaltzeko. Ez zirudien ezer ikusten zutenik, hori dena mendean zuten, txorien oihu zorrotzak, itxura akasduneko kimuak, metaturiko belarra; haien bizitzaren giro lodiak hemen ere inguratuak zituen, haiengandik antzeko lurrun astun eta garratz bat igotzen zen.
Eramana zuten haiekin euren atsedenetako adiskidea, haien haur ttiki bakartia.
Haurrak, haiek aukeratutako lekuan kokatzen hasten zirela ikusten zuenean, haren aulki tolesgarria irekitzen zuen, haien ondoan paratu eta, bertan kokorikatua, lurra zulatzeari, hosto lehorrak eta harritxoak pilatzeari ekiten zion.
Haien hitzek, udaberri hartako lurrin artegagarriekin nahasturik, itzalez beteak non zalantzazko formak mugitzen baitziren, haurra inguratu egiten zuten.
Aire lodia, hauts bustik eta izerdiek likatuxea itsatsi egiten zitzaion, haren larruari, haren begiei zetxekien.
Beste haurrekin zelaian jolasteko haiengandik urruntzeari uko egiten zion. Hantxe geratzen zen, erantsia, eta, irrika goibel batez betea, haiek esaten zutena xurgatu egiten zuen.
# Tropismoak 20

XX
Mutikotxoa zelarik, gauez, ohean tentetzen zen, hots egiten zuen. Emaztekiak lasterka etortzen ziren, argia pizten zuten; arropa zuria, eskuoihalak, janzkiak eskuz hartzen zituzten eta erakutsi egiten zizkioten. Ez zegoen ezer. Haien esku artean arropa zuriak ez zuen kalte egiten, uzkurtu egiten zen, argitan zerbait zimel eta hil bilakatzen zen.
Egun, heldua zelarik, oraindik ere etorrarazten zituen begiratzeko leku guztietatik, harengan bilatzeko, ondo begiratu eta hartzeko haien eskuen artean haren zoko-mokoetan ezkututako beldurrak eta argitan aztertzeko.
Haiek sartu eta begiratzeko ohitura zeukaten eta hura haien aurrean joaten zen, hark argiztatzen zuen dena haren eskuak haztamuka ez sentitzearren ilunpean. Haiek begiratu egiten zuten — hura geldi geratzen zen, arnas hartzen ausartu gabe — baina ez zegoen ezer inon ere, beldurraraz lezakeen ezer ere ez, denak ordenean zirudien, bere lekuan, nonahi ohiko objektuak antzematen zituzten, aspalditik ezagunak, eta erakutsi egiten zizkioten. Ez zegoen ezer. Zeri zion beldur? Batzuetan, hemen edo han, zoko batean, bazirudien zerbaitek dardara egiten zuela lausoki, kordokan zela apur bat, baina haiek esku-ukaldi batez segurantza berrezartzen zuten, ez zen ezer, bere ohiko beldurretako bat — beraiek huraxe hartu eta erakutsi egiten zioten: bere lagunaren alaba ezkondua al zen jada? Hori al zen? Edo agian urliari, haren ikasturte berekoa izan arren ostera maila goititu al diote, ohore-domina eman al diote? Haiek konpondu, zuzendu egiten zuten hori, ez zen zer. Une batez, sendoago ikusten zuen bere burua, sostengatua, adabatua, honezkero baina haren soin atalak astun, geldo bilakatzen zirela sumatzen zuen, itxarote geldi horretan moteltzen ziren, bazuen —konortea galdu baino lehen bezalaxe— azkura sudur-zuloetan; haiek bere bakarrera bihurtzen ikusten zuten bat-batean, haren itxura sor eta urrun arraroa hartzen; orduan, masailetan emaniko esku-ukaldiz — Windsor-tarren bidaiak, Lebrun, boskiak — bizkortu egiten zuten.
Baina bere senera zetorren bitartean eta azkenean konpondua, garbitua, txukundua, ongi ezarria eta gerturik uzten zutelarik, beldurra berriz eratzen zen bere baitan, konpartimendu txikien, haiek ireki berriak zituzten tiraderen hondo sakonean, non ezer ikusi ez eta berriro itxi egin baitzituzten.
# Tropismoak 18

XVIII
Londresko inguruetan da, perkalezko errezelak dituen basetxe batean, belardi txikiarekin atze aldean, egutera eta euritan bustia.
Apartamentuko leihate handia, glizinez inguratua, belardi honetara irekitzen da.
Katu bat eserita dago zeharo tente, begi itxiak, harri beroaren gainean.
Ile zuriko andereño bat, masail arrosak apur bat more, ate aurrean ingeles aldizkari bat irakurtzen ari da.
Hor dago eserita, guztiz zurrun, guztiz itxuroso, guztiz ziur beraz eta besteez, haren unibertso txikian sendoki kokatua. Minutu batzuen buruan terako txilinak joko duela badaki.
Behealdean, Ada sukaldaria, hule zuriz estalitako mahaiaren aurrean, barazkiak garbitzen ari da. Haren aurpegia geldirik dago, ezertan pentsatzen ari ez denaren itxura dauka. Badaki berehala «bun»-ak txigortzeko eta terako txilina jotzeko garaia izango dela.
# Tropismoak 21

XXI
Alpakazko mantal beltzarekin, kateorratzez harturiko haren gurutzearekin astero bularraren gainean, neskato ezinago «erreza» zen, oso haur otzan eta zentzuzkoa: «Haurrentzako al da hori, Andere?» galdetzen zion paper dendako saltzaileari, ziur ez zegoenean, irudidun kazeta edo liburu bat erosterakoan.
Ez liteke inoiz ahal izan, oi, ez, ez liteke munduko deusengatik ahal izan, jadanik adin hartan, dendatik atera begirada horrekin haren bizkarrean ezarririk, haren bizkarraren luzera osoan atea irekitzera zihoanean irteteko, paper dendako saltzailearen begirada.
Handia zen orain, arrain txikia handi bilakatuko da, jakina, denbora laster doa, a!, hogei bete egin ondoren urteak gero eta lasterrago doaz, ez al da hala? Haiek ere iritzi horretakoak al ziren? Eta haien aurrean egoten zen haren soineko beltzarekin, den denarekin ongi doana, eta gainera beltzak, erabateko egia da, beti janzten du... eserita egoten zen, eskuak gurutzaturik eskuko zorro egokiaren gainean, irribarretsu, buruaz baiesten zuela, gupidatua, bai, adituta zeukan jakina, bazekien nola luzatu zen euren amonaren hilzoria, hain zen sendoa, pentsa bada, haiek ez ziren gu bezalakoak, bere adin horretan hortz guztiak zituen... Eta Madeleine? Haren senarra... A, gizonak, umerik izatea balute, bakarra lukete, jakina, ez lirateke bigarren aldiz hasiko, haren ama, andre gajoa, beti errepikatzen zuen — Oi! oi! aitak, seme-alabak, amak! — nagusia neska zen, lehendabizi mutikoa eduki nahi izan zuten arren, ez, ez, goizegi zen, ez zen oraindik altxatu, joan egin behar, ez zuen haiengandik alde egin behar, hor geratu behar zen, haien ondoan, ondo-ondoan, ahalik eta hurbilen, ulertu egiten zuen jakina, hain den atsegina, anaia nagusi bat, burua mugitzen zuen, irribarre egiten zuen, oi, hura lehendabizikoa ez, oi, ez, egon zitezkeen guztiz lasai, hura ez litzateke mugituko, oi, ez, bera ez, ez lezake hori bat-batean hautsi. Isilik egon; haiei so egin; eta amonaren gaixotasunaren erdi-erdian zutitu eta, zulo itzela eginik, suntsitutako hormekin behaztopatuz alde egin eta kale grisen luzera osoan kukubilkaturik zelatan dauden etxe tartean oihuka korrika egin, atarietan eserita aire hozkirrian egurasten ziren atezain andereen oinen gainetik iraganaz ihes egin, aho okertuaz korrika egin, segidarik gabeko hitzak oihukatuz, atezainek jertsearen gainetik burua altxatuko zuten bitartean eta euren senarrek egunkaria jaitsi eta belaunetan utziko zuten eta haren bizkarraren luzera osoan, kaleko kantoia pasatu arte, euren begirada ezarriko zuten.
# Donostiyan zapatari festa 1827garren urteco astelen iñauteri egüerdiyan

Donostiyan zapatari festa
1827 garren urtecoa astelen iñauteri egüerdiyan
Crisquitin
Aricho ori ondo biyurtu biyok nereco lastana, eltziac ondo iraquingabe echetic nator sugana, plazara lasterca suregana jaquinic dansan cerala (Ariya biyurtzen)
Iriyarena
Nire ortzchuac, ortzo nereac, beguira miñ artu beguira miñ artu Larrubari Contuz agarratu (Larruari cozca eguitean)
Contrapasa
Nere maitea dago dago, tableru gañian, ian, humore onarequin cantari lanean, escubetan arturic, turic piquea ta ariya, iya, nere cutuncho goso buru galgarriya (ariyari figura ematen)
Zapatariena
Nere zapataricho maiteac Orman sarturic zapata Poliquicho eta gustis berdin Puntuac ondo artu eta Pamparroi dauca zapata Dauca pamparroi zapata (Zapatari orman puntada ematean)
Arre Pocho
Chatca, chatca arida sure matrillua arrigaren gañean biguntzen soluba, eta soñucho orrec emen barrenean, chatca, chatca eguiten dit nere biyotzian (Soluba biguntzen)
Ariñ ariñ
Leun gomarequin zapata apaintzen nere gustiscochoa ari da ordainchen, baldin badu biyotza nic besin leuna, lastercho isangodet echian laguna (Leun gomarequin sapata apaintzian)
# Donostiyan irugarren arzaigoquia urte 1828 garreneco igande iñauteri goizean

DONOSTIYAN
IRUGARREN ARZAIGOQUIA
URTE 1828 GARRAENECO IGANDE IÑAUTERI GOIZEAN.
MARCHA Atozte arzayac , ariñ atozte Guacen guztiyoc festará , Aita JOSEPHE buru degula Donostiyaco plazará : Caletarrai escainzen gatoz Amoriyozco doayac , Soñu ederrac, danza politac , Canta euscarazco eztiyac.
Greciyatiçan etorri eta Amaicagarren urtean , Irugarrena degu arzayac Donostiyaco calean : Iñauteriyan soñuarequin Isildu gabe cantatzen , Gabaz ta egunaz beti danzan ta Beñere ez guera necatzen.
ARZAI-CANTA.
Eman genduen itza
Lenago bi aldiz
Etorrico guiñala
Iñoiz edo berriz :
Irugarren aldiyan
Aurten emen guerá
Donostiar maiteac
Zubec ecustera.
Oraiñ amaica urte
Eta oraiñ zortzi
Donostiya guenduben Lenago ecusi : Ordutic oneraño Ez guenduen uste,
Aurreratu cirala
Lanac onembeste.
Etorri gueranean Plaza cantoyerá Dirá pozez malcoac Aguertu beguirá : Esan nayagatican Dá esan eciña , Gure biyotzac artu Duen atseguiña.
Berritotic eguiten Zauden Donostiya , Ederra becelache Cerade alaya : Guztiz maitagarriya Cedorren gendeá Eciñ izan diteque Dan baño obea.
EUSCARICHOA.
Arzayac oroipena Iñauteriyari, Goizetic arratsera Dantzan ta cantari : Beti humore ona Gure soñubaquin Adisquide ta maite Donostiarraquin.
ZORZICOA
BAT. Zorzicoa cantari Menditic , calerá Donostiyara pozez Gaur etorri guerá : Ariñ maquil saltoan Aldapetan berá Iñauteriyetaco Festac ecusterá.
BI. Arzayac izan arren Gure dantzariyac , Dirá guztiz lirañac , Datoz chit galayac : Colore ederrezco Berdiñac janciyac , Escubetan politac Maquil ta uztayac.
IRU Danza lecu ederra Olezco biguñá , Plazan dago berriro Gaur bertan eguiñá : Ecusteco norc duben Zancoa ariña , Eta ceñec obeto Darabillen oña.
LAU Cer icusi gueyago Izan dezan festác, Eta luceagoa Iraupena goizác : Arzayaquin batean Datoz gaur modistác , Josten eta bordatzen Languille politác.
BOST Guztiz ondo daquite Eguiten cofiyac Colorezco cintaquiñ Modara jarriyac : Oi ez becelacoac Dirá neurri gayac Buru colocac , eta Illez estaliyac.
SEI Len , oraiñ , eta beti Caletar maiteac Zubentzat esquer onez Biyotzac beteac : Oroituco guerade Juan arren urteac Gure demboran , eta
Ondoren semeac.
# EPPK-ren oharra Gernikako akordioko ekitaldi nazionalerako

Kaixo lagunok!
Gaur, hor bildu zaretenean eta «konpromisoa» hitzak argirik dirdiratsuena izango duelakoan, bahiturik gauzkaten ziegetatik gatozkizue; pozik, besoak zabalik eta bidea elkarrekin egiteko prest.
Bai, bidea diogu, Euskal Herriari dagokion demokraziaraino ibilbide politikoa, justizian eta errekonozimendu politikoan oinarrituriko irabazi beharreko eszenatokia, hain zuzen ere.
Mingarri egiten zaigu hamarkada luzeetan azaletik bizi duguna. Halatan ere, sinesmen osoz jakin izan dugu borrokari bere zentzua ematen; indibidualismoa edota damu politikoa erabat bazterturik, aniztasunez osatzen dugun Kolektiboa hau aktibo eta bizirik mantenduz; eta, etorkizunari so, itxaropentsuak izanez. Halaxe gatozkizue, bai, itxaropentsu; gure betiereko borondate politikoa zuen konpromiso-eskuetan pausatuz, bidea elkarrekin egin asmoz.
Nahitaezkoa deritzogu espetxe politika Euskal Herriari inposatu zaion gatazkaren konponbide klabean lerrokatu beharra, gure eskubide zibil eta politikoak biltzen dituen estatus politikoaren aplikapena prozesuaren osagaiak izan behar diren gutxieneko baldintza demokratikoetan kokatzea, alegia.
Bidea borrokatu eta prozesua garatu dezagun, bada. Esan moduan, pozik eta borondate osoz gatozkizue hainbat eta hainbat konpromiso zintzo bildu dituzuen honetan. Lagunok, Euskal Herriaren aurkako Estatuen errepresioa lege bilakatu den injustizia honi, inpunitateak sorturiko inboluzio edota salbuespen egoera honi aurre egin behar diogu; indarrak metatu ditzagun eta gure herri honen askatasun egarriak eskatzen digun ofentsiba politikoan egin dezagun bultza Euskal Herriaren etorkizuna euskaldunona izan dadin.
Zuen ondoan gaituzue; amnistia bidean bidelagun sentitzen zaituztegularik.
Ea, bada, oztopo guztien gainetik, eskatu izan dizuegun harremana berehala abiatzen dugun, elkarren berri izan, dinamika bat sortu eta jarrera bateratu eta eraginkor bati ekin.
Urruti baino gertuagotik eta laster elkartuko garelakoan, konpromiso zintzoz beteriko borondate politikoz eta maitasunez agurtzen zaituztegu.
Gora Euskal Herria!