OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Sozialismoa

Sozialismoa gizarte berdintasunaren, lankidetzaren eta elkartasunaren aldeko ideologia eta praktika politikoa da.

## Esanak

* "Eta igitaia eta mailuarekin al zabiltzate oraindik, gaur dauden aurrerapenekin?" - Lazkao Txiki (komunista batzuei)
* "Marxen hitzarekin hurbiltasun berdina sentitu nuen, Agiri Komunistan historiak motortzat klase borroka duela azaltzen duena. Éditions Sciales bildumako liburuki laranja txikia arkatz-marraz zen beterik: gizon askearen eta esklaboaren arteko kulunka dialektikoa, patrizioa eta plebeioa, baroia eta morroia, gremioko maisua eta ofiziala, zapaltzailea eta zapaldua, nik irakurtzen nuen, zalantzarik gabe eta banekien erraietatik bidezkoa zela, neure haragitan bizitzen nuelako, nire gurasoen etxean, non miseriazko soldata nire aitaren lan indarra elikatzeko ozta-ozta balio baitzuen, hurrengo hilean berriz ere hasi behar baitzuen bere eta bere familiaren biziraupena bermatzeko.
Oporrik gabe, txangorik sekulan ez, zinerik ez, ezta antzerki eta kontzerturik ere,, noski; museorik ez, jatetxerik ere ez, ezta bainugelarik ere, laurentzako logela, komunak sotoan, libururik bat ere ez, noski, hiztegi bat eta aiton-amonetatik jasotako sukaldaritza-errezeten bilduma ezik; gonbite gutxi, gurasoen bizpahiru lagunak sikiera, apenas beraiek bezai pobreak ez zirenak: nik banekien Marxek egia esaten zuela, nire aita esnetegi baten jabearen soldatapekoa zen eta nire amak gabiketa egiten zuen etxe burges batean bizi zen. Banekien ez zutela nire gurasoen etxeko bizimodu berdina eramaten, eta Marxekin jakin nuen ez zegoela ez halabeharrik ez madarikaziorik batzuk dena izatean -asko ez bazen, bai behintzat gehiegi-, beste batzuk deus ere ez duten bitartean, beharrak asetu ezinik eta gosez ...
Irakurketa horrek sozialista egin ninduen, eta gaur egun ere hala naiz. Laster jakin nuen Marxez gainera beste batzuekin ere izan nintekeela, bereziki anarkistekin batera orokorrean eta partikularzki Proudhonekin. Batxilergoko azken kurtsoan, Zer da jabetza? irakurrita, sozialismo libertarioak ustiatu gabeko indarra zuela konbentzitu nuen neure burua, eta beraz gaurkotasun izugarrizko aberastasuna, hain zuzen marxismoak Marxen bikaintasuna kolokan jartzen zuen munduan. Proudhonen indarraren opatasunean sinesten dut oraindik. Baina ez dut ahanzten Marxi zor diodala politikaren bolbora usaindu izana." - Michael Onfray, Le Crépuscule d'une idole. L’Affabulation freudienne., 2010.
* "Sinetsita nago gaitz larri hauek guztiak konpontzeko bide bakarra dagoela: ekonomia sozialista bat ezartzea, helburu sozialetara bideraturiko hezkuntza sistema batekin lagunduta". - Albert Einstein
# Izaro Andrés

Izaro Andres Zelaieta edo Izaro (Mallabia, Bizkaia, 1993ko abenduaren 31) euskal kantaria da.

## Esanak

* "Argi esan behar dugu kultura ez dela aisia soilik. Gizarte moduan ez dugu hori ulertzen. Eta, ondorioz, ni ezin naiz musikaz bakarrik bizi."
** Iturria: Berria, 2018.
* "Beti ibili behar dut gauzak bi aldiz frogatzen: emakumea naizelako, gaztea naizelako, euskaraz ez ezik beste hizkuntzetan ere abesten dudalako, musika ofizio izan nahi dudalako..."
** Iturria: Berria, 2018.
* "Egia da matxismoa, arrazakeria eta abar, gai dekoguzenean inguruan, askotan tokatzen dala maite dogun jendea seinalatzea horiekin amaitzeko."
** Iturria: Gaztea Sariak, 2020/11/26.
* "Gizartea gizonak eroso bizitzeko eginda dago, eta musikaren industrian ez dago sorpresarik. Kezkatzen nauena da ze jende gutxi konturatzen den oraindik".
** Nik behintzat ez dut ibili nahi gizonei dezentzia klaseak ematen, eta ez dut pedagogiarik egin nahi haiekin. Denon kontu bat da, gu ari gara lanean, eta haiek ere egin behar dute berea; kapaz, izan, badira, gu garen bezala
* "Gizonen proiektuak errazago, apenas oztoporik gabe heltzen dira oholtzetara; eta neskenak ez."
** Iturria; Berria, 2024
* "Hitz jokoetan jartzen dut arreta, eta ez hizkuntzen hierarkizazioan. Asko dira hori egiten duten artistak, baina ez dakit nire kasuan zergatik den deigarriagoa. Hiru hizkuntzatan abesten dudalako, ez naiz euskaltzalea?"
** Iturria: Berria, 2018.
* "Iruditzen zait oso neurtua dugula bizitza: lehenik ikasi, ondoren unibertsitatera, gero lanera... eta ez dugula astirik deskubritzeko nor garen."
** Iturria: Berria, 2018.
* "Nik behintzat ez dut ibili nahi gizonei dezentzia klaseak ematen, eta ez dut pedagogiarik egin nahi haiekin. Denon kontu bat da, gu ari gara lanean, eta haiek ere egin behar dute berea; kapaz, izan, badira, gu garen bezala".
** Iturria; Berria, 2024
* "Zuen usteen kontra, eta zuen legeen kontra, gora borroka feminista!"
** Iturria: Gaztea Sariak, 2020/11/26.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Galardi F. Agirre, Maider «Musikaren minak eta maiteminak». 2018ko abuztuaren 5a. Berria. 2019ko ekainaren 23an kontsultatua.
* 1 2 Izaro: ''Zuen usteen eta legeen kontra, gora borroka feminista!'', 2020ko abenduaren 26a.'Gaztea Sariak, EITB. 2021eko otsailaren 24an kontsultatua.
* 1 2 Rey Gorraiz, Uxue. Gizonek ezarritako tempoan eta tonuan.2024ko azaroaren 10a. Berria. 202ko azaroaren 12an ikusia.
# Mao Zedong

Mao Zedong edo Mao Tse-tung (txinera sinplifikatua: 毛泽东, txinera tradizionala: 毛澤東; Shaoshan, Hunan, 1893ko abenduaren 26a - Beijing, 1976ko irailaren 9a) Txinako Alderdi Komunistaren buruzagia eta Txinako Herri Errepublikako presidentea izan zen.

## Esanak

* "Bizitzea ez datza arnastean, baizik eta egitean".
* "Borrokatu, porrot egin, berriz borrokatu, berriz porrot egin, berriz borrokatu, eta honela irabazi arte: hau da herriaren logika".
* "Boterea fusiletik jaiotzen da".
* "Ekintzak ez du erreakzioa izan behar, sormena baizik".
* "Gudan ahal baduzu garaitu, borrokatu; bestela, erretira zaitez".
* "Inperialista guztiak paperezko tigreak dira, ahaltsuak dirudite baina izatez ez dira hainbeste, benetan ahaltsua dena herria da".
** Anna Louise Strong berriemaile estatubatuarrak eginiko elkarrizketa, 1946ko abuztua.
* "Kondenatzeko asmoa dagoen tokian, azkenean frogak azaldu egiten dira".
* "Premiazkoak beharrezkoari erasotzen dio eskuarki".
* "Komunismoa ez da maitasuna. Komunismoa mailu bat da, etsaia zanpatzeko erabiltzen dena."
** Iturria: Mao. Sobre la práctica y la contradicción, Slavoj Zizek
# Bertolt Brecht

Bertolt Brecht (1898-1956) alemaniar idazlea izan zen.

## Esanak

* "Artista da bere heriotzaz kontziente den bakarra, eta hala ere bere hilobi gainean dantzatzen da".
* "Auschwitzeko gertaerak, Varsoviako ghettokoak, Buchenwaldekoak ez dira literaturaren orrialdeetan egokiro sartuko. Literatura ez dago horretarako prestatua, eta ez daude, gainera, halakoak ulertzeko moduan jarriak".
* "Dena eramaten duen ibaia biolentoa dela esan ohi da, baina inork ez dio biolento deitzen estutzen duen ibilguari".
* "Egia ezagutzen ez duena ezjakina besterik ez da. Baina ezagutu eta gezurra deitzen diona, hori kriminala da!"
* "Epaile asko erabat erostezinak dira; inork ezin ditu justizia egitera bultzatu".
* "«Gauzekin bat eginda nagoenean», esan zuen Keuner Jaunak, «ez ditut nik gauzak ulertzen; aitzitik, gauzek ulertzen naute ni»".
** Iturria: Keuner Jaunaren Kondairak.
* "Gogoaren kontra, egoerak behartuta, herria, sendia, etxea utzi behar duena ez da immigrantea, erbesteratua baizik".
* "Goikoek bakeaz hitz egiten dutenean, herriak badaki gerra izanen dela".
* "Jendeak uler ditzakeen gauzak bakarrik ikusi nahiko balitu, ez litzateke antzerkira joan beharko: komunera joan beharko litzateke".
* "Zein da kriminal handiagoa? Banku bat lapurtzen duena ala banku bat sortzen duena?"
# Aretha Franklin

Aretha Louise Franklin (Memphis, Tennessee, 1942ko martxoaren 25a - Detroit, 2018ko abuztuaren 16a) estatubatuar abeslaria izan zen. Gospel, soul eta R&B estiloak landu izan zituen, oso kantari ezagun eta entzun bilakatuz. Izan ere, Soularen Erregina ezizena ipini zioten.

## Esanak

* «[Angela Davis] Aske ikusi behar dut, eta ez komunismoan sinesten dudalako, baizik eta emakume beltz bat delako eta jende beltzarentzako askatasuna nahi duelako. Dirua daukat, jende beltzak emanda, eta gure jendeari laguntzeko erabili nahi dut».
** Iturria: Berria, 2018.
* «Diva izateak ez du zerikusirik zeure musikarekin, baizik eta zeure gizartea eta komunitatea hobetzeko egin duzun lanarekin»
** Iturria: Berria, 2018.

## Erreferentziak

* 1 2 Imaz, Andoni. «Arima beltzaren erregina». 2018ko abuztuak 17. Berria. 2019ko ekainaren 23an kontsultatua.
# Angela Davis

Angela Yvonne Davis (Birmingham, Alabama, AEB, 1944ko urtarrilaren 26a) politikari marxista eta filosofia irakaslea da. Beltzen eta emakumeen eskubide zibilen aldeko borrokan dihardu, pentsamendu eta diskurtso marxista ardatz hartuta.

## Esanak

* “Ezinbestekoa da norbanako heroien historia kontatzeari uztea, gero eta zabalagoa den borroka komunitatean duen potentzialaz jabetu dadin jendea”.
** Iturria: Argia, 2014
* “Feminismo beltzaren hastapenetan, emakume beltzei galdegiten genien zer zen haientzat garrantzitsuagoa, beltzen mugimendua edo emakumeen mugimendua. Erantzuna: hori galdera okerra zela”.
** Iturria: Argia, 2014
* "Kapitalismoaren indibidualismoa aintzat hartzen ez bada, “borroka aurrerakoiak” hondamendira bideratuta daude".
** Iturria: Argia, 2014
* “Zapalketa guztiak elkar lotuta dauden heinean hauen kontrako borroka ere bat eta bakarra da”.
** Iturria: Iparhegoa

## Erreferentziak

* 1 2 3 Ugarte Irizar, Itziar. Angela Davis: “Arraza, klase soziala eta generoa banaezinak dira”. Argia, 2025eko otsailaren 18an kontsultatua.
* ↑ Angela Davis: “Ikustezina ikustaraztearen beharra dago”. Iparhegoa Fundazioa. 2025eko otsailaren 18an kontsultatua.
# Wikiesanak:Albisteak

Euskal Wikiesanak-en kokapena, artikuluen kopuruaren arabera, beste Wikiesanekiko.
49. Serbian: 223 artikulu (estatistikak).
50. Euskara: 265 artikulu (estatistikak).
51. Romanian: 182 artikulu (estatistikak).
Wikiesanak guztien egoera zein den jakin nahi baduzu, begiratu Wikimedian.

## Euskal Wikiesanak-i buruzko albisteak
### 2011

* Apirilean Asteko aipua argitaratzen hasi ziren Gara egunkariaren Gaur8 gehigarrian. Hori dela eta, apirilaren 17tik aurrera azalerako hautatutako aipuak berriz ere astekoak izatera pasa ziren.

### 2010

* Urtarrilean, azalerako hautatutako aipuak astekoak izatetik hilekoak izatera pasa ziren.
* Abuztuaren 5ean Euskarazko Wikiesanak 150 artikulutara ailegatu ziren, Jules Renard artikuluarekin.

### 2009

* Uztailaren 23an Euskarazko Wikiesanak 100 artikulutara ailegatu ziren, Bakea artikuluarekin. Egun horretan, 51. postuan zegoen.

### 2008

* Irailaren 28an Euskarazko Wikiesanak 49. postuan zegoen, 89 artikulurekin. Egun horretan, azalaren itxura berriztatu zen.
* Uztailaren 17an Euskarazko Wikiesanak 50. postuan zegoen, 80 artikulurekin. Egun horretan, bi behin-behineko administratzaile berri izendatu zituzten: Euskaltzale bat eta Unai Fdz. de Betoño.

### 2005

* 2005eko irailaren 26a: Wikiesanak-en lehen bertsioa.