OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Biblia

Biblia kristautasunaren eta judaismoaren idazki sakratu eta nagusiak biltzen dituen liburua da.

## Bibliako esanak
### Itun Zaharra

* "$^1$Hasieran Jainkoak zerua eta lurra sortu zituen. [...] $^3$3 Eta Jainkoak esan zuen: «Izan bedi argia».
    Eta izan zen argia".
** Hasiera 1, 1 eta 3.
* "$^{19}$Zeure bekokiko izerdiz
    jango duzu ogia,
    lurrera itzuli arte,
    handik izan zara hartua eta:
    hautsa zara
    eta hautsera itzuliko zara".
** Hasiera 3, 19. Jainko Jaunaren berbak gizonari.
* "$^9$ Jaunak esan zion Kaini:
    —Non da anaia?
    Kainek erantzun:
    —Ez dakit. Anaiaren zaintzaile ote naiz, bada, ni?
    $^{10}$ Jaunak, orduan:
    —Zer egin duk? Hire anaiaren odola lurretik oihuka ari zaidak".
** Hasiera 4, 9-10.

### Itun Berria

* "$^1$ «Ez gaitzetsi inor, Jainkoak ere ez zaitzaten gaitzets; $^2$ izan ere, zuek besteak nola epaitu, hala epaituko zaituzte Jainkoak, eta zuek zein neurriz neurtu, neurri beraz neurtuko zaituzte Jainkoak. $^3$ Nola ikusten duzu senidearen begiko lasto-izpia eta zeure begiko hagaz ohartzen ez? $^4$ Eta nola esan diezaiokezu senideari: “Utzi begian duzun lasto-izpia ateratzen”, zuk zeurean haga duzula? $^5$ Itxurazale hori! Kendu lehenengo zeure begitik haga, eta orduan ikusiko duzu garbi, senidearen begitik lasto-izpia ateratzeko".
** Mateo 7, 1-5.
* "Zertarako du gizakiak mundu guztia irabaztea bere burua galtzen eta hondatzen badu?"
** Lukas 9, 25.

## Bibliari buruzko esanak

* "Biblia guztiak gizakiak eginak dira".
** Thomas Alva Edison, asmatzailea.
* "Gizon zuria etorri zenean, guk lurra geneukan eta haiek Biblia zeukaten. Begiak itxita otoi egiten irakatsi zidaten eta ireki genituenerako, haiek zeukaten lurra eta guk Biblia".
** Jommo Kenyatta, Kenyako presidentea.
* "Uste dut Biblia Jainkoak gizonoi inoiz eman digun oparirik onena dela".
** Abraham Lincoln, Ameriketako Estatu Batuetako presidentea.

## Kanpo loturak

* Bibliaren on line bertsioa
# Begoña Zabala

Begoña Zabala González (Txileko Santiago, 1950) abokatu feminista eta aktibista da.

## Esanak

* "1975ean mugimendu feminista oso erradikala eta politizatua sortzen hasi zen, diktaduraren kontrako borrokan zuzenean eta arlo guztietan parte hartzeko aukera ikusi zuena: eguneroko bizitzan, botere-harremanetan, kalean, festetan… Bateratze bat gertatzen da familietan, lanean, Elizan eta Estatuan dagoen dominazio patriarkalaren aurka".
** Iturria: Argia, 2018.
* "1977ko jardunaldiak [feministak] egin genituenean diktadura berantiar batean bizi ginen; gure eskaerak oso oinarrizkoak ziren...Orain mugimendua askoz masiboagoa da; gazte pila bat batu dira borrokara, eta mugimendua berriro ere politizatzea lortu dugu.. Pozgarria da mugimendua berriz politizatzen ari dela ikustea; gu hasi ginenean oso erradikala zen, eta garai gris baten ondoren berriz ere gogortzen ari da".
** Iturria: Berria, 2019.
* "Gu hasi ginenean ez genekin zer zen migrazioa; gu atzerriratzen ginen, baina ez genituen kanpotik jasotzen".
** Iturria: Berria, 2019.
* "Peña gehienetan gizonezkoek bakarrik hartu zezaketen parte, eta urtean behin madrina edo “amabitxia” aukeratzen zuten emakume guztiak ordezkatzeko, estereotipo ohikoak jarraituz (ederra, apaina…). Urte hartan, [1978] uztailaren 1eko peñen festan amabitxien aurkezpena egin zen zezen plazan. Pankarta pila bat zegoen, amnistia eskatuz edo borrokan zebiltzan preso komunen alde. Bada, EAMekoek [Emakumeen Askapenerako Mugimendua] euren pankartatxoa ere atera zuten: Madrinas kanpora! esaten zuen. Irudi patriarkal horren kontrako mezua zen, urte osoan debekaturik izan ostean emakumea desfile batera eramaten baitzuten mantelina soinean zuela. Alardean egun gertatzen dena ez da oso ezberdina".
** Iturria: Argia, 2018.

## Erreferentziak

* 1 2 Apaolaza, Urko. Begoña Zabala: "Orain badugu ikuspegia esateko errepresio global bat egon zela" 2018ko uztailaren 8a. Argia. 2020ko urtarrilaren 2an ikusia.
* 1 2 Gutierrez lorenzo, Uxue. Feminismoaren erraietan. 2019ko azaroak 2. Berria. 2020ko urtarrilaren 2an ikusia.
# Benedikto XVI.a

Benedikto XVI.a (latinez Benedictus PP. XVI), jaiotzez Joseph Alois Ratzinger (Marktl am Inn, Bavaria, 1927ko apirilaren 16a -2022) Eliza Katoliko Erromatarreko 265. Aita Santua da (2005eko apirilaren 19tik 2013ko otsailaren 28ra).

## Esanak
### 2006

* "Erakuts iezadazu zer ekarri duen berririk (Mahomak), eta gauza txarrak eta gizagabeak topatuko dituzu soilik".
* "Jatorrian zer dago? Edo Arrazoi kreatzailea, dena egin eta garapena sustatzen duen Espiritua; edo irrazionalitatea, batere arrazoirik gabe kosmos ordenatu bat, eta gizakia eta arrazoia, sortzen dituena matematikoki".

### 2007

* "Ezkontzaren parekotzat hartzen badugu [elkartze homosexuala], familiaren bereizgarria eta oinarrizko izatea ezagutzen ez duen gizarte bat daukagu, hau da, gizonaren eta emakumearen izatea bera, gizateriari jarraipena emateko helburua duena, ez soilik zentzu biologikoan".
* "Ebanjelizazioak Amerikan ez zuen kultura prekolonbinoen alienazio bat eragin, ez zen kultura arrotz bat ezarri".
* "Infernua, izan, bada, eta betierekoa da".

### 2010

* "[Homosexualak] ez dira baztertu behar, baina horrek homosexualitatea ez du moralki zilegia egiten, Jainkoak jatorrian nahi izan zuen horren izatearen kontra dagoen zerbait da eta".

### 2011

* "Giza bizitza ukatzen duten molde guztien kontra dago Eliza. Abortoa bidegabekeriarik larriena da, jaiotzear den bizia bera ukatzen baitu".
* "Europako herrialde batzuetan, pertsonaren eta biziaren kontzepzio ustez neutroak transmititzen dituzte hezkuntzan, antropologia zinez fedearen kontrako bat erakutsiz".
# Bibiana Aído

Bibiana Aído Almagro (Alcalá de los Gazules, Cádiz, 1977ko otsailaren 2a), PSOE alderdiko politikari espainiarra da. Egun, Berdintasunerako Ministroa da Espainiako Gobernuan.

## Bibiana Aídoren esanak

* (13 asteko umekia) "izaki biziduna da, noski; baina ezin dugu gizaki batez hitz egin, horrek ez baitu inongo oinarri zientifikorik".
** Testuingurua: 2009ko maiatzaren 19an, SER irratian 13 asteko umekia biziduna ote zen galdetzen zuen entzule bati erantzunez.
** Iturria: 20 minutos (2009-05-19)

## Bibiana Aídori buruzko esanak

* "Ergela, ezjakina eta ezgaia da. Estatua zerbitzatzeko ez du balio". - Javier Valenzuela
** Iturria: elconfidencial.com (2008-07-09)
# Bihotz bi

Bihotz bi Ramon Saizarbitoriak idatzitako bosgarren eleberria da.

## Esanak

* "...egun dexente neramatzalako dutxatu gabe. Florarekin haserre nengoenean gertatzen zitzaidan hori, dutxatzeko gogorik ez izatea. Badirudi deprimiturik zaudenean zeure miseriaren kiratsa gustatu egiten zaizula".
* "...eta bakardadeari beldur diogulako bizi gara egunkariaren gainetik begiratzen digun jendearekin, hutsa zarela eta zergatik hiltzen ez ote zaren pentsatzen dutela ongi dakizun arren, eta bada, bakardadea baino, tratu txarra eta umiliazioa nahiago duen jenderik".
* "Eguraldia zeure gogo ilunari egokitzen zaionean Naturaren parte senti zintezke, zure oinazeaz kutsaturik baitirudi; eguraldi onarekin, berriz, zeu zaude bakarrik, zeure zoritxarrarekin munduan".
* "Gauzek guk ematen diegun garrantzia dute".
* "Harritzekoa da emakumeek, bakarrik bizi direnean, zein esfortzu gutxirekin lortzen duten garbitasuna eta ordena. Gutxiago zikintzen dutelako, beharbada".
* "Hobe da hitz txar bat, deus ez baino".
* "Inoiz ere ez diogu uzten trapuzko hartz txikiari besarkatzen gatzaizkion haurrak izateari, eta bakardadeari bildur diogulako...".
* "Telebista lagunak bezalakoa baita, behar ez dituzunean berritsu, eta berriketarako nahi zenituzkeenean erantzungailu automatikoa jartzen dizutela".
# Bizitza

Bizitza edo bizia izaki bizidun baten jaiotzetik heriotzera doan denbora-bitartea da.

## Esanak

* "Askatasuna, gizakien bizitzako sakrifizoen helburu duin bakarra da". - Simón Bolívar
* "Bakoitza bere zoroak bizi du". - Euskal atsotitza
* "Beste plan batzuk egiten zabiltzan bitartean gertatzen zaizun hori da bizitza". - John Lennon
* "Bidean hamaika zauri egin dizkidate arantzek, baina eskuratu ditut masusta lodiak ere. Bizitzako pozak arantza arteko masustak dira, eskua zaurituz gero bakarrik lortzen duzu lodiena". - Karmele Jaio, Musika airean (2009).
* "Bizitza bakoitzak hilezkortasunaren bere imitazioa egiten du". - Stephen King
* "Bizitza baloratzen ez duenak ez du berau merezi". - Leonardo da Vinci
* "Bizitza ederra da. Etorkizuneko belaunaldiak gaitz, zapalketa eta indarkeria orotatik libra dezatela eta guztiz goza dezatela". - Leon Trotski (testamentutik)
* "Bizitza honetatik gauza denak bere gustura nahi dituenak, disgustu ugari izango ditu". - Francisco de Quevedo
* "Bizitza ibaia da. Isurkor eta galkorra. Eta horregatik ezinezkoa da ibai berean bi aldiz murgiltzea". - Fernando Morillo, Gloria Mundi (2004).
* "Bizitza lehen planoan ikusten denenan tragedia bat da, baina komedia panoramikaz ikusten bada". - Charles Chaplin
* "Bizitza lehiaketa da, itzuri ezinezkoa. Ez du gogorrenak edo zalapartarienak irabazten, isilak baizik, begirale erneak eta gauzak ongi neurtzen dakienak". - Gotzon Garate, New York, New York (2008).
* "Bizitza maitatzen duzu? Ez ezazu orduan denborarik gal, berorrekin bait dago egina bizitza". - Benjamin Franklin
* "Bizitza teatro lan bat da; ez du ardura zenbat iraun duen, baizik eta zeinen ondo antzeztua izan den". - Seneka
* "Bizitzan porrota baino gauza txarragoa dago: ezertan ez saiatu izana". - Franklin Delano Roosevelt
* "Eternitatea ez da bizitza baino luzeagoa". - René Char
* "Gizakia heriotzaren beldur da bizitza maite duelako". - Fedor Dostoievski
* "Gizakien existentziaren sekretua ez dago bizitzean soilik, baita zertarako bizi den jakitean ere". - Fedor Dostoievski
* "Hildakoen bizitza, bizien oroimenean dago". - Zizeron
* "Munduan nahi duenak luzaroan bizi, oiloekin ohera eta txoriekin jaiki". - Euskal atsotitza
* "Neke gaberik, ez da bizitzerik". - Euskal atsotitza
* "Norberarekin bizitzeko artea ezagutzen duenak, ez daki aspertzea zer den". - Erasmo Rotterdamgoa
* "Sutsuki maitatu ez duen gizonak, bizitzaren erdirik ederrenari buruz ez daki". - Stendhal
* "Zerbitzatzeko bizi ez denak, ez du bizitzeko balio". - Teresa Kalkutakoa
* "Zer egingo diagu ba? Hil arte bizi". - Euskal atsotitza
# Bernardo Atxaga

Bernardo Atxaga, benetako izenez Jose Irazu Garmendia, (Asteasu, Gipuzkoa, 1951ko uztailaren 27) gaur egungo euskal literaturan idazlerik ezagunenetarikoa da.

## Esanak

* "Basque hitza ezarri dut munduan, ez da gutxi".
** Iturria: argia.com (2009-05-10)
* "Elkarrekin bizi behar dugu elebidunak eta (erdaldun) elebakarrak, konforme. Baina titare bat eramateko prest ez daudenek ezin digute ehun kiloko kaxa bat bizkarrean jarri".
** Administrazioa Euskaraz aldizkaria, 2004
* "Euskaldun izatea lan extra bat izatea da".
** Administrazioa Euskaraz aldizkaria, 2004
* "Euskal Hiriaren gaiarekin aspertuta nago".
** Iturria: argia.com (2009-05-10)
* "Niri esaten zidatenean: «Zergatik idazten duzu euskaraz?» Nik erantzuten nien: «Euskaraz idazten mundu guztira iritsi daitekeelako». Eta jendeak barre egiten zidan, nire lotsagabekeria zelakoan".
** Iturria: euskosare.org (2005-09-27)
* "Zein garrantzizkoa den garrantzirik ez duena".
# Demokrazia

Demokrazia subiranotza herritarren esku dagoen sistema politikoa da.

## Esanak

* "Demokrazia asko zabaldutako sineskeria da, estatistikaren gehiegikeria". - Jorge Luis Borges.
* "Demokrazia bi otso eta ardi bat dira, zer jango den bozkatzen". - Benjamin Franklin
* "Demokrazia elkar orekatzen duten bikote kontraesankorrez osatuta dago; konfiantzaren instituzioak dauzka, baina baita konfiantzarik ezarenak ere. Gauzak gaizki doaz bi poloetako batek gehiegizko protagonismoa duenean".
** Iturria: Daniel Inneratity, Berria, 2020.
* "Demokrazia ez da paradisua, eta demokratizazio prozesuek diziplina esan nahi dute, koertzioa, indarkeria".
** Iturria: Jule Goikoetxea Mentxaka, Berria, 2020.
* "Demokrazia tranbia bat bezalakoa da. Nahi dugun lekura joateko hartzen dugu eta, behin heldutakoan, jaitsi egiten gara". - Recep Tayyip Erdoğan
* "Demokraziak absolutismoak baino tinkoago sendotzen du mendekotasuna". - Herbert Marcuse, One Dimensional Man, 1964.
* "Independentzia da demokraziaren abiapuntua". - Orreaga taldea

## Erreferentziak

* 1 2 Urain, Jon O. "Bi argi izpi haitzuloan". 2020ko abuztuaren 23a. Berria. 2020ko abuztuaren 26an ikusia.
# Dirua

Dirua ondasun eta zerbitzuen salerosketa eta zorren ordainketa eta kobrantza bitartekoa da.

## Esanak

* "Dirua bere funtzioen bitartez definitzen da ... dirua diruak egiten duena da." - John R. Hicks, Ekonomiako Nobel Sariduna, 1967.
* "Dirua inoiz lorik egiten ez duen puta bat da". - Wall Street filma.
* "Dirua morroi ona, baina nagusi txarra". - Euskal atsotitza
* "Diruak malkarrak zelaitzen". - Euskal atsotitza
# Ekologismoa

Ekologismoa naturaren eta gizakiaren arteko harreman harmonikoa aldezten duen ideologia eta praktika da.

## Esanak

* "Politikaren planteamendu berdea ospakizun bat dela esan daiteke. Gutako bakoitza munduko arazoen parte bat dela aitortzen dugu, eta baita konponbidearen parte bat ere. Arriskuak eta sendatzeko aukerak ez daude gugandik at. Gauden horretan ekiten diogu lanari. Ez da egoera egokiena hledu arte itxaron behar. Geure bizitzak erraztu eta balore ekologiko eta gizatiarrak sendotuz bizi gaitezke [...]. Horrenbestez, politika berdearen helburu nagusia barne iraultza bat gertatzea dela esan daiteke, niaren birberdetze bat." - Petra Kelly, Thinking Green.
# Denis Itxaso

Denis Itxaso (Donostia, 1975) PSE-EEko politikaria eta Donostiako udaleko zinegotzia da.

## Esanak

* "Errausketaren planteamenduak porrot egin du eta ez du inolako etorkizunik. Ikusi besterik ez dago gure inguruan hartu diren erabakiak: Baionan planta bat itxi dute; Nafarroan eta Araban beste tratamendu batzuk lehenetsi dituzte; eta Bizkaian, Bilboko zaborrak ez dira Zabalgarbin kudeatzen. Guk dakigula, gainera, Zabalgarbiko plantak ez du elektrizitaterik sortzen eta arazoak ditu. Hori guztia ikusita, uste dugu Gipuzkoak ez duela errauste plantarik behar".
** Berria, 2006ko martxoaren 3a. http://paperekoa.berria.info/euskalherria/2006-03-03/016/856/.htm
# Edmund Burke

Edmund Burke (Dublin, 1729ko urtarrilaren 12a - Beaconsfield, 1797ko uztailaren 9a) politikari, filosofo eta idazle irlandarra izan zen.

## Esanak

* "Bada muga bat zeinatik haratago tolerantziak bertute izateari uzten dion".
* "Beldurra kontseilarien artean ezjakin, iraingarri eta krudelena da".
* "Ez dago etorkizuna planeatzerik iragana begiratuta".
* "Gaizkia nagusi izan dadin, aski da gizaki onek ezer ez egitea".
* "Jende-mordo baten tirania bikoiztutako nagusikeria da".
* "Sineskeria adimen ahulekoen erlijioa da".
# Eduardo Galeano

Eduardo Hughes Galeano edo Eduardo Galeano (Montevideo, 1940ko irailaren 3a - ) Uruguaiko kazetari eta idazlea da.

## Esanak

* "Azken finean, garena aldatzeko egiten duguna gara".
* "Diruarekin pertsonekin gertatzen denaren kontrakoa gertatzen da: zenbat eta askeago, orduan eta okerrago".
* "Soldaritatea horizontala eta berdinetik berdinera ematen den bitartean, karitatea goitik-behera ematen da, jasotzailea umildu egiten du eta ez ditu inoiz botere erlazioak apur bat ere aldatzen".
* "Jende txiki ugari, leku txikietan gauza txikiak eginez, mundua alda dezake".
# Egia

Egia benetako eginkizunekin, fede onarekin edota zintzotasunarekin erlazionatua dagoen kontzeptu filosofikoa da.

## Esanak

* "Absurdua oinarrizko kontzeptua eta lehenengo egia da". - Albert Camus
* "Artea egia ulertzen ahalbideratzen digun gezurra da". - Pablo Picasso
* "Bakea baino lehenago, egia". - Miguel de Unamuno
* "Behar baino lehen esandako egia oso arriskutsua da". - Greziar atsotitza
* "Bi egia daudela ulertu dut, eta horietako bat ez da inoiz esan behar". - Albert Camus
* "Burla minena, egia dioena". - Euskal atsotitza
* "Egia arraroa da beti; fikzioa baino arraroagoa". - Lord Byron
* "Egia biderik gabeko herrialdea da". - Krishnamurti
* "Egia da gerraren lehenengo biktima". - Eskilo
* "Egia dugun gauzarik baliotsuena da, aurrez dezagun". - Mark Twain
* "Egia egi, ogia ogi, ardaua ardau, bi ta bi lau". - Euskal atsotitza
* "Egia erran eta adixkidea gal". - Euskal atsotitza
* "Egia eta fedea, Ezkurrako legea". - Euskal atsotitza
* "Egia ezagutzen ez duena ezjakina besterik ez da. Baina ezagutu eta gezurra deitzen diona, hori kriminala da! - Bertolt Brecht
* "Egiak ez ditu bi bide". - Euskal atsotitza
* "Egia helburua da; maitasuna, hura lortzeko bitartekoa". - Mahatma Gandhi
* "Egia umeen ahotik irteten da". - Greziar atsotitza
* "Etsaiek bakarrik esaten dute egia. Lagunek eta maitaleek beti diote gezurra punturen batean". - Stephen King
* "Ezeztatu ezin den gezur batek gehiago balio du egia sinesgaitz batek baino". - Joseph Goebbels
* "Fida zaitez egiaren bila dabiltzanetaz. Ez zaitez fidatu aurkitu dutenetaz". - André Gide
* "Gezurra mitoaren antzekoa da eta mitoa egiaren antzekoa".
* "Inoiz ez da erabateko egia lortzen, eta inoiz ez da harengandik erabat urrunduta ere egoten". - Aristoteles
* "Mila bider errepikatutako gezur bat egia bihurtzen da". - Joseph Goebbels
* "Nire bizitza osoan egia sakratua delako araua jarraitu dut eta gure eginkizuna da bera bilatu eta defendatzea, atsegina den ala ez kontuan hartu gabe". - Andrei Kolmogorov
* "Noizean behin esan ezazu egia, gezurra diozunean sinets zaitzaten". - Jules Renard
* "Zure egia besteena entzuten jakiten duzun heinean handiagotuko da". - Martin Luther King
# Eider Rodriguez

Eider Rodriguez Martin (Errenteria, Gipuzkoa, 1977ko maiatzaren 18a) euskal idazlea, kazetaria, editore, gidoilari eta irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Esanak

* "Debaluatutako esparrua da literaturarena, eta hori ez da bakarrik naturalki gertatzen. Badaude erabaki batzuk, egunero modulatzen gaituztenak. Literatura ez interesatzeko bezala modulatu nahi izan gaituzte, eta horren ordaina da daukaguna".
** Argia, 2017
* ·Hitzak uste duguna eta adierazten duguna baino botere handiagoa dauka edo eduki dezake".
** Pikara Magazine, 2022
* "Idazleok esaten dugunean istorio bat daukagula, zer esan nahi dugu? Nire kasuan, uste dut esan nahi duela badaukadala zerbait kontatu nahi dudana, ulertu ahal izateko, edo beste norabait iristeko".
** Argia, 2022.
* "Idazte hutsak gertakizuna beste nonbaitera darama, metabolizatu egiten du; adibidez, mina, edo lotsa, edo menpekotasuna, edo maitasuna berrikustera zaramatza, eta berrikusketa horrek ezinbestean dakar aldaketa".
** EITB, 2022.
* "Nik belarri hobea izango banu agian idatziko nuke poesia, edo kalakariagoa banintz, nobelara joko nuke akaso. Baina agian nire ezaugarri pertsonaletara eta nire bizi baldintzetara ondoen egokitzen den generoa ipuinarena da. Ez da ez hobea, ezta okerragoa ere".
** Argia, 2017
* "Normalean asko planifikatzen dut ekin aurretik, baina intuizioari eta inkontzienteari bide zabala uzten diet, beti".
** Pikara Magazine, 2022
* "Pertsonaien hausnarketa intelektualek pisu handia duen literatura horrek, pentsamenduaren literaturak, asko aspertzen nau".
** Argia, 2017

## Erreferentziak

* 1 2 3 Arretxea, Lander. 2017. Eider Rodriguez: "Literaturarekin ukitu eta zauritu ez ditugun lurralde asko daude oraindik". 2017ko abenduaren 24a. Argia. 2022ko martxoaren 4n ikusia.
* 1 2 Agirre, Alaine. “Liburua hor nonbait erdi idatzita zegoen sentsazioa izan dut… gorputzean” 2022ko martxoaren 16a. Pikara Magazine. 2022ko martxoaren 20an ikusia,
* ↑ Sarriugarte, Danele. Eider Rodriguez: "Niretzat inportantea zen makillaje gutxirekin agertzea" .2022ko martxoaren 06a. Argia. 2022ko martxoaren 4an ikusia.
* ↑ Velez, Natxo. Eider Rodriguez: "Publiko eta pribatuaren artean aritu naiz. Tartean, artifizioa dago, nobela". 2022ko urtarrilaren 18a. EITB MEDIA. 2022ko martxoaren 4n ikusia.

## Kanpo estekak

* Eider Rodriguez elkarrizketa. (Booktegi, Bideoa, 2019)
# Maite Pagazaurtundua

Maite Pagazaurtundua (1965- ) euskal herritar ekintzaile eta politikaria, nabarmena ETAren biktimen aldeko lana egiteagatik eta ezker abzertzalearen aurkako iritziengatik.

## Esanak

* "Bildu publizitate-proiektu burutsua da guztiz."
Iturria: www.rtve.es, 2011-08-09
* "(Josu Uribetxeberria) txuloa eta harroa izan da eta politikan jokatu du. (Bakean hiltzeko) damua erakutsi behar zukeen."
# Marc Chagall

Marc Chagall (1887-1985) bielorrusiar jatorriko margolari frantsesa izan zen.

## Esanak

* "Errusia izotzez estali zen. Leninek hankaz gora jarri du, nik neure koadroak jiratzen ditudan moduan". (Ma vie)
* "Ez litzaide gustatuko besteak bezalakoa izatea; mundu berri batean bizi nahi dut". (Ma vie)
* "Armada aurrera ari da egiten, eta herritar juduak urruntzen, hiriak eta auzoak utziz. [...] Nire koadroetara ekarri nahi nituen, babestearren". (Ma vie)
* "Zutik dagoen pitxerra ez da existitzen, erori egin behar du, egonkorra dela erakusteko". (Ma vie)
# Maite Artola

Maite Artola Sarobe (Ibarra, Gipuzkoa, 1972ko irailaren 13a) kazetaria eta irrati-esataria da.

## Esanak

* "Lanera sartu eta "lo ondo?" galdera horrek nahi gabe esnatzen duen konplizitatea. Artean eguzki printzarik ez, eta lehen kafe edo infusio horren bueltan egiten dugun bilera hori. Margak, Marga garbitzaileak, ekarritako bizkotxoekin gozatu izan ditugunak. Albistegia zerekin abiatu eta erabakitzeko une hori, lerroburuak zehazteko, aurrez Arantxa Agirrek, Amaia Portugalek eta Jabi Gonzalezek batera ehundutako sare horretan jauzi eginda. Hasiko dira gero korresponsalietakoak telefonoz hoska, eta Iñaki Guridi Bilbotik, eta Oihane Yustos eta Jone Larrañaga Miramondik, unitate ibiltaria nora atera erabaki eta elkarrizketak lotzen. Edo bezperan, Mikel Gerekak egindako gidoiei, berak esango lukeen bezala, "azken orraztuak" ematen. Eta Alustizak atzetik egingo du oharra, "gaur ere ibili behar dugu", gantxoa lepotik sartuta, kabitu ezinik. Eskaleta teknikarien esku azkarren menpe geratuko da gero. Gaur, Aiora Urdangarin dago. Eta Mikel Aldama aldamenean, baina urtean zehar, Xabi Gallastegi eta Mikel Retegi. Eta jarriko gara mikrofonoaren aurrean, eta ateratzen denean, guk pentsatu bezala atera zaigunean... Elkarri begiratuko diogu, eta egingo dugu buruarekin baietz. Eta atzean zuen arnasa somatzen dugunean, egingo dugu buruarekin bi aldiz baietz."
** Iturria: Euskadi Irratiko Faktoria, 2020
* "Joan nahiko genuke pentsatuz bereziki akorde tristeak entzuten ziren etxeetako ateak jo ditugunean eta sartu garenean, asmatu dugula mantso eta goxo sartzen."
** Iturria: Euskadi Irratiko Faktoria, 2020
* "Genero berdintasunaren irizpidea onartu zen bezela, hizkuntza berdintasunarena ea hurrengo jaurlaritzak ere osatzerakoan aintzat hartzen duen, Euskadi Irratiko goizetan (...) ea sailburu gehiago elkarrizketatzeko aukera duzun."
** Iturria: Euskadi Irratiko Faktoria, 2020

## Erreferentziak

* ↑ Faktoria. Maite Artolak Euskadi Irratiko "Faktoria" albistegia utzi du, eitb.eus, 2020ko uztailaren 17a. 2020ko abuztuaren 6an ikusia.
* ↑ Faktoria. Hunkituta esan dio agur Maite Artolak Faktoria saioari, eitb.eus, 2020ko uztailaren 17a. 2020ko abuztuaren 6an ikusia.
* ↑ Faktoria. Hunkituta esan dio agur Maite Artolak Faktoria saioari, eitb.eus, 2020ko uztailaren 17a. 2020ko abuztuaren 6an ikusia.
# Malcolm X

Malcolm X, jaiotzez Malcolm Little. 1925eko maiatzaren 19an jaioa - 1965eko otsailaren 21ean eraila. Malcolm X tiroz hil zuten New Yorken.
Malcolm Little jaiotzez, esklabotza aurreko bere arbaso afrikarren abizen ezezaguna irudikatzeko ipini zuen X deitura modura. Beltzen eskubideen aldeko borrokaren ekintzailea izan zen. Hainbat pertsonak tirokatuta hil zuten.

## Esanak

* "Komunikabideekiko ez bazabiltza zuhur, zapaltzailea maitaraziko dizute eta zapaldua gorrotarazi".
* "Bere alde hiltzeko prest ez bazaude, kendu askatasun hitza zure hiztegitik".
* "Ezin duzu bakea askatasunetik bereizi, inor ezin baitaiteke bakean egon, bere askatasuna izan ezean".