# Euskal atsotitzak
## A

* "Ardi adarduna eta behi sabelduna".
* "Anderaurenak etxea".
* "Ardi bat doan lekutik, oro".
* "Asto dadina, zordun".
* "Atsedenaz atseden dagit".
* "Arotz dadinean zirola".
* "Aharrausi luzea, loa edo gosea".
* "Adikatzen da emailea eta ez hartzailea".
* "Alargunaren semea baino bere urdea da hobeago".
* "Atorraren baizen hurrago narrua".
* "Agindu eta eman ez; hala, saria prestu ez".
* "Aramaio, duenak ez lemaio".
* "Atzo berdindu naiz; noiz dut urtea? ".
* "Azaga onik ez du mandazainek".
* "Andre guztiok ertzetik erabiliko haute beti".
* "Anderaurenak etxe hutsa bete".
* "Amukozko buztana duenak suaren beldur".
* "Adiuntza onean nentorren, baina ezer ez nekarren".
* "Ardi xipia beti bildots".
* "Ahotik bero ezak labea eta zaharra".
* "Atso asea, gosagogor".
* "Adikatzen da emailea eta ez hartzailea".
* "Ahuntzak garia ikusi, baina ez hesia".
* "Artzainok harri zitezen, gaztok ager zitezen".
* "Albia, deunga guztien habia".
* "Ardura, ez nauk hire gura".
* "Argalok kideko egiten badira, haiek indartsuen izango dira".
* "Aztia ez den zaharra ahaztu dadila".
* "Arotzaren etxea zotzez, zotzez ere gaitzez".
* "Ahuntza igarota oinatza ageri, batak dagiena bestek igini".
* "Aurrera aditzen ez dena, atzera dago".
* "Aztertzen dago, eta burrustuko zait".
* "Aurreren jaiotzen dena osteren ez du negarra".
* "Aurrera aditzen ez dena atzerantz jausten da".
* "Ardia ahuntzari ile eske".
* "Apizatzen ez dena edireten da".
* "Adiskide berriagatik zaharra uka baledi, edo lehen edo gero kalte hartu leidi [= legike] ".
* "Andrea soroi, urdea basoi".
* "Anderaurenaren etxea, garatzazal".
* "A zer parea, karakola eta barea".
* "Abendua jai huts eta gau huts".
* "Abenduko eguna, argitu orduko iluna".
* "Abenduko lainoa, euria edo hegoa".
* "Aberats izatea baino ospe ona hobeago".
* "Aberatsa tranpa hutsa, pobrea amets hutsa".
* "Aberatsok jaia dute, txiro gaixook beti neke; auzook ere higuin dute beti dabilena eske".
* "Abere gaiztoa da gorrotoa".
* "Adi hadi, ze Jaungoikoa dagok adi".
* "Adinon da bost ume: alaba bi eta hiru seme".
* "Adinona larra baino hobe da".
* "Adiskide bako bizitza, auzo bako heriotza".
* "Adiskide onekin orduak labur".
* "Adiskideak, zaindu beharrekoak".
* "Adiskideok etsai".
* "Agure onari ez ateak itxi".
* "Ahal dezagun legez eta ez nahi dugun legez".
* "Aharien grisolak maiatzean dira onak".
* "Aharrausi usua, gose edo lo mezua".
* "Aho hertsitik ez da eulirik sartzen".
* "Aho itxian ez doa sartu eulia, eta aldi guztietan ez da eder egia".
* "Ahozabal luze, logale edo gose".
* "Aita-asaboi utzi, eta garen gu on beti".
* "Aita biltzaile, seme gastatzaile".
* "Aita zaharra eta betse etena ez da gerena".
* "Alaba umeginari ama estalki".
* "Albixu ipurdi pixu".
* "Aldatza ipurdi latza".
* "Aldi gaiztoan jaio doa ospe gaiztokoa".
* "Aldi joana bihurtzen gaitz da".
* "Aldi joana ez da itzultzen".
* "Aldi laburra lasterra bada, egun astia baino hobe da".
* "Alferrarentzat jana eta langilearentzat lana ez da inoiz faltako".
* "Alferrik da ura joanda gero presa egitea".
* "Ama onak ez dio nahi duzu".
* "Amari egindako zorrak ez dira inoiz ordaintzen".
* "Amen, zu hor eta ni hemen".
* "Ametsa gogoaren igandea".
* "Anbiolako supitak, egiak".
* "Anbotoko beleak Anbotora nahi".
* "Andre eder eta aberatsa, edo ero edo farata".
* "Andre ederra, etxean gerra".
* "Andre ezkondua, basoan ostatua".
* "Andrea eta sardina, hautsetan ahuspez".
* "Andrea, sua eta itsasoa, guztiz da gaiztoa".
* "Andur asko jaunok hazitzat".
* "Apaizak eta fraideak, hegal gabeko beleak".
* "Apaizaren lapikoa, txikia baina gozoa".
* "Apirilaren azkenean, hostoa haritz gainean".
* "Ardi galdua atzeman daiteke, aldi galdua berriz ez".
* "Ardoa: Nafarroako bikarioa".
* "Ardo gozoak lau begi eta oinik ez".
* "Arian-arian xehetzen da burnia".
* "Arloteari emaiok arrautza, eskatuko dik zotza".
* "Arribe eta Atallo: urre gorrizko bataio".
* "Arrotz higuingabea zara".
* "Asko baduk, asko beharko duk".
* "Asko balio du indarrak, gehiago buru azkarrak".
* "Asko egin nahi, gutxi egin bai".
* "Askoren mina, tontoen atsegina".
* "Asper banenkio, asper lekidake".
* "Astarrak umea egingo dik hi mugitzerako!"
* "Astigarreta: eguzkia atera orduko erreta, euria hasi orduko erreka".
* "Asto batek baino, bik gehiago dakie".
* "Astoa, zaldiz jantzi arren, beti asto".
* "Astoak mandoari belarri luze".
* "Astoarekin hadi kirolean, eta dik* buztanaz bizarrean".
* "Ataunen eta Zegaman, egunez ikusi eta gauez eraman".
* "Atean uso, etxean otso; hala bizikidea, gaixo".
* "Atseginago dut nauela ene etsaiak inartxi ze ez erruki".
* "Atzerrian lurra garratz, oina ipini egik baratz."
* "Aurreak erakusten du atzea nola dantzatu".
* "Auziaren ondoren, galtzen duena larru gorrian eta irabazten duena alkandora hutsean".
* "Auzo bako aria, sagu askoren habia".
* "Azaroa hotz, negua motz. Azaroa bero, negua gero".
* "Azak eta porruak eroan ditu neguak".
* "Azarkuntzak beldurra uxa beza, ze hiltzeko edo bizitzeko gudura goazke".
* "Azeriak buztana jaso ezin, eta bai gabia; handi den arren indarra, nagusi jakituria".
* "Azeriak, isatsa luze".
* "Azkar eta ondo usoak egiten du hegan".

## B

* "Bakoitzak bere astoari egiten dio arre".
* "Bakoitzak bere zoroa bizi du".
* "Balantza duen aldera erortzen da arbola".
* "Balea esan eta belea izan".
* "Baleki gazteak, baleuka zaharrak".
* "Balizko errotak, irinik ez".
* "Balizko esnearekin ezin gosaldu".
* "Baño! Euria denean laño".
* "Baraibar, lainoa bar bar".
* "Baratxuria, zazpi gaitzen kontrako janaria".
* "Bat eman eta bi hartu".
* "Bat esan eta bestea egin, nola asmatu horrelakoekin?".
* "Beasain herri txiki, baina jende gehiegi".
* "Begi bat aski du saldunak eta ehun ez ditu sobera erostunak".
* "Beldur denaren ezpatak punta motz".
* "Beleak ez dau belakirik jaten".
* "Belearen umea, belakumea".
* "Beltz guztiak ez dira beleak".
* "Berandu jaikitzen bazara, eguneko lanak atzera".
* "Bere etxe pobrea, erregerena baino hobea".
* "Besteen faltak aurreko aldean, geureak bizkarrean".
* "Beste lekuetan ere txakurrak oinutsik ibiltzen dira".
* "Besteren akatsak ikusteko ez da betaurreko beharrik".
* "Besteren ama, ona; norberea, askoz hobea".
* "Betelu: deabru guztien ikuilu".
* "Beti jan eta beti me, demonio lepome".
* "Biboa uste eta baboa izan".
* "Bista ona eta elkar ezin ikusi".
* "Bizkaitarrena, jan da hotzitu".
* "Bostak eta iluna, txerria hiltzeko eguna".
* "Bost xentimoko pupua, hamar xentimoko trapua".
* "Burdina berotan jo behar da".
* "Burla minena, egia dioena".
* "Bururik ez duenak, hankak ibili behar".

## D

* "Dagoenean bon-bon, ez dagoenean hor konpon".
* "Dagoenean par-par, ez dagoenean negar".
* "Dezagun gutxi dezagun beti".
* "Diruak malkarrak zelaitzen".
* "Dirua morroi ona, baina nagusi txarra".

## E

* "Eder edo itsusi, zein begik ikusi".
* "Eroriz ikasten da oinez".
* "Egia egi, ogia ogi, ardaua ardau, bi ta bi lau".
* "Egia erran eta adixkidea gal".
* "Egia eta fedea, Ezkurrako legea".
* "Egiak ez ditu bi bide".
* "Egintzak lo eta jango dek mehe, izan arren bi neskame".
* "Egon lo ta jango dek/n mehe".
* "Eguarri ondorengo lehenbiziko sei egunak nolako, hurrengo urteko lehenbiziko sei hilabeteak halako".
* "Eguarrietan eguzkia; Pazkoetan elurra".
* "Eguberri argi, lastotsu ogi".
* "Eguberri argitsu, ogia gero lastotsu".
* "Eguberri, arimak ere berri".
* "Eguberri berri, nik atorra berri; maukarik ez, ajolik ez".
* "Eguberri, eroak igerri, zohiek ere larri".
* "Eguberri ilargiarekin, artzaina axuriekin".
* "Eguberri ilunetan soroetan gari asko".
* "Eguberriko aro beroak, Bazkokoz histen".
* "Eguberrirainoko larrazkena, Pazko arteko neguaren ama".
* "Eguberritan eguzkia, bazkotan elurra".
* "Eguberritan ilbera, inauteriz ilberri".
* "Eguberriz itzalketa dabilanak bilatuko du Pazkoz supazterra".
* "Eguberriz leihoan, bazkoz sutondoan".
* "Eguberriz ulitzak... kasu! Ikusiko dituzu Pazkoz horma ziriak".
* "Eguerdiko euria, egun guztiko euria".
* "Eguzkia eta euria, erromako zubia".
* "Eguzki bera on eta gaiztoentzat".
* "Eguzki eta euri, martxoko eguraldi".
* "Elur melur, ez nauk hire beldur, etxean badiat nahiko arto eta egur".
* "Enbidiosoa, bere etsai osoa".
* "Entzun eta isil, baiezko borobil".
* "Eroriz ikasten da oinez".
* "Erreka oro itsasorat ari".
* "Errementariaren etxean zotza nagusi".
* "Errezil: nekez jaio eta errez hil".
* "Esandako hitzak lotzeko ez duzu giltzarik topatuko".
* "Eskerrik asko, Mari Belasko! Okela gutxi eta salda asko".
* "Eskola umeak sasiz sasi, asko jan eta gutxi ikasi".
* "Eskuak garbitzea baino, ez zikintzea hobe".
* "Eskuko behatzak ere ez zituen Jainkoak berdinak egin".
* "Etxarri: lepoa bete txintxarri".
* "Etxean otoitzik ez egiten, eta auzoan meza ematen".
* "Etxeko sua etxeko hautsez estali behar da".
* "Euskara bihotzean baina erdara ezpainean".
* "Ez da horixe atzo goizekoa".
* "Ez dauka horretxek mingainean herdoilik".
* "Ez duk larrosik arantza gaberik".
* "Ez eukitxa ere, maite zaitxunak emango dizu".
* "Ez gehiegi hitz egin, nahi ez bada huts egin".
* "Ez herriko ta ez mendiko".
* "Ezina nekez egina".
* "Ezkondu baino lehen, kontu zer egiten den".
* "Ezkongaietan bero, kontuak gero".

## F

* "Festak aurrea ederrago du atzealdea".

## G

* "Goizeko oskorri, gaueko iturri".
* "Gabiri: leku askotatik agiri".
* "Gaitza, lapur isila".
* "Gaitzarentzat ez da adinik".
* "Gaizki esanak barkatu eta ondo esanak gogoan hartu".
* "Ganorabakoen etxean goizeko salda arratsean".
* "Gauez hor, egunez han".
* "Gaur egin dezakezuna biharko ez utzi".
* "Gaur hitza eman, bihar haizeak eraman".
* "Gaurko lana, biharko ogia".
* "Gazteak baleki, zaharrak baleza".
* "Geroa, alferraren leloa".
* "Gezurra esan nuen Getarian eta ni baino lehenago zen atarian".
* "Gezurrak hankak motzak".
* "Gezurtiak zer duen merezi? Egia esatean ez sinetsi".
* "Gizona gizon, katua mixon".
* "Gizona lepotik gora neurtzen da".
* "Goien dagoenak jotzen du kukurruku".
* "Goizean porrusalda eta eguerdian azak, aise kabituko zaizkik ipurdian galtzak".
* "Goiz gorri arrats euri".
* "Goizeko laino gorri, gaueko iturri".
* "Goseak begiak argi".
* "Gu behartu orduko, itsasoa agortu".
* "Gu ta gu ta gu, azkenean gurugu: besteak irabazi eta guk galdu".
* "Gure katuak buztana luze, besteek hala dutela uste".
* "Gustuko lekuan aldaparik ez".
* "Gutxi ikasia, beti jakintsu".

## H

* "Haitzean jaioak haitzera nahi".
* "Hara bi: zu bat eta beste ni".
* "Haritz eroriari, zuzentzen zailago".
* "Harriak ez du begirik".
* "Hartzaile bizkor, emaile koxkor".
* "Hartzeko pronto, emateko tonto".
* "Haundia beti legez, txikia behin ere ez".
* "Hegaztia airerako, gizona lanerako".
* "Hi ere inbidia partitu zen mahaian izango hintzen".
* "Hitzek baino gehiago lortzen dute malkoek".
* "Hoa antzarrak perratzera!"
* "Hobe da bat eskuan, ez bi auzoan".
* "Hobe da oinez eta segurura, eta ez zaldiz eta zulora".
* "Hor konpon, Marianton!"
* "Hostoak erori, habiak ageri".

## I

* "Ibiltari gauean, logale goizean".
* "Idiazabal: zeruko ateak zabal".
* "Ilargi eta laino, sorginentzat giro".
* "Ilea zuritzea hobe da burua baino."
* "Iluntzean berandu eta goizean goiztarra, baserri txarreko maiztarra".
* "Inor ez da ikasia jaiotzen".
* "Isilik dagoenak ez dio gezurrik".
* "Isilik oiloak pixa egin arte!"
* "Itsasoan ura ta zerua ta konforme ez dana ondura".
* "Izena duena, da".
* "Izenetik izenera gogoa zubi".

## J

* "Jalgi hadi plazara".
* "Jan eta lo, potolo".
* "Jainkoa: bat eta bera nahikoa".
* "Jainkoa: gauza guztien gainekoa".
* "Jaten duten santuekin ez dago fidatzerik".
* "Jesus, Maria eta Jose; beti jan eta beti gose".

## K

* "Kalean uso, etxean otso".
* "Kanpaia nahi ez duenak aditu, ez dezala soka mugitu".
* "Katurik ez dagoen etxean saguak dantzan".

## L

* "Lana, osasuna".
* "Lanik errazena, agintzea".
* "Lan lasterra, lan alferra".
* "Lasai eta ondo, usoak hegan".
* "Laztan asko ta maite gitxi, asko gure eta bertan itxi".
* "Lehen hala, orain hola, gero ez jakin nola".
* "Lekunberri zakur herri".
* "Lurrak hazi eta lurrak jan".
* "Luzara egiak guziak argira".

## M

* "Maria: Orion trumoia eta Markinan euria".
* "Marinelaren emaztea, goizean senardun, arratsean alargun".
* "Martxoko ostotsak, berrogei eguneko negua".
* "Medikuak gorputza garbitu, apaizak arima, abokatuak poltsa".
* "Mitxeleta xurixek, barri onak".
* "Munduan hiru gauza galtzen dira alferrik: pobrearen arrazoia, mendiko egur igarra eta alferraren indarra".
* "Munduan nahi duenak luzaroan bizi, oiloekin ohera eta txoriekin jaiki".

## N

* "Nagusi askoren astoa goseak hil".
* "Nahi bada jan, egin behar da lan".
* "Naturak galdetzen zaionean bakarrik erantzuten du".
* "Neguko hegoa ez da beroa".
* "Neke gaberik, ez da bizitzerik".
* "Nirea nire, zurea gure".
* "Nola soinu, hala dantza".
* "Nolako zura, halako ezpala".
* "Non gogoa, han zangoa".

## O

* "Ogi beltzak txakur txikiak: beti gauzak ez direla ezpa txiki ezpa beltz".
* "Ogi gogorrari, hagin zorrotza".
* "Oiartzun: pareta zaharrak erantzun".
* "Oilo ibiltari azerien jana".
* "Oinezkorik nahi ez, zaldikorik etorri ez".
* "On egin deizuela janak eta kalterik ez edanak".
* "Ongi eginez gero loa, osasuna ongi doa".
* "Ongi egin eta ez beitu zeini".
* "Osasuna munduko ondasuna".
* "Otsoa artzain".
* "Otsoak ere ez du bere haragirik jaten".

## P

* "Pazientzia, zauri guzien gozagailu".

## S

* "Sagarrak axala eder, harra berdin aiher".
* "Saldu orduko, damutu".
* "Santa Luzi: gaua moztu eta eguna hazi".
* "Sasiak entzuna bitik bat gezurra".
* "Segura: asko hil eta gutxi zerura".
* "Sorginak sasien gainetik eta hodeien azpitik".
* "Su gaberik ez da kerik".
* "Sua eta ura belaunetik behera".
* "Sua! Gabonetan txapan eta San Juanetan plazan".

## T

* "Txantxangorriak baino buru behiago ez dik horrek".
* "Txapel batekin bi buru ezin estali".
* "Txapela buruan, ibili munduan".
* "Tximinoa arbolan gorago, haren ipurdia ageriago".
* "Tximist haundi eta euri gitxi".
* "Txoriak ere duen hainbat odol ematen du".
* "Txurrut bat, txurrut bi; konturatzeke zilipurdi".

## U

* "Urak eginen du bide".
* "Urdai ona eta ardoa, urtekoa; adiskidea, urteetakoa".
* "Urrea esan eta urria eman".
* "Urri, baina ongi".
* "Urrun joaiteko, goazen erreposki".
* "Urruneko eltzea urrez, gerturatu orduko lurrez".
* "Urrutiko intxaurrak hamalau, bertara joan eta lau".
* "Urtarril hotza, neguaren bihotza".
* "Urte askoan txapela kaskoan".
* "Urte zaharra bukatzean, saguzarra burduntzian".
* "Usteak erdia ustel".

## Z

* "Zahar hitzak, zuhur hitzak".
* "Zaharrari azkar joateko eta haurrari geldi egoteko esatea berdin da".
* "Zapata zuriak paperez, euria denean batere ez".
* "Zapatak zapata jagoten du, abarkak abarka ez".
* "Zakurrik onena etxekoa: emaztea auzokoa".
* "Zazpitan zuzen, behin oker, inork ez dizu emango esker".
* "Zein haginetan den mina, han da mihina".
* "Zenbat buru, hainbat aburu".
* "Zenbat eta ipurdia gorago, orduan eta burua beherago".
* "Zer egingo diagu ba? Hil arte bizi".
* "Zerua ta lurra aspertuak omen zauden eta itsasoa egin zuten".
* "Zetaz jantzita ere, tximua beti tximu".
* "Zikina hirietan, irina baserrietan".
* "Zozoak beleari ipurbeltz".
* "Zuhaitz ihartua, sutara".
* "Zuhur dabilena da abilena".

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 Refranes y Sentencias comunes en Bascuence, declaradas en Romance con numeros sobre cada palabra, para que se entiendan las dos lenguas. Impresso con licencia en Pamplona por Pedro Porralis de Amberes, 1596.

## Kanpo loturak

* Gotzon Garatek bildutako atsotitzak