# Linea elektrikoen kalkuluak konputagailuz egiteko programa

Linea elektrikoen funtzionamendua zehaztasun handiagoz aztertzeko gaur egun programa informatikoak erabiltzen dira. Hemen, eredu gisa, hogeigarren mendeko bederatzigarren hamarkadako hasieran linea elektrikoen funtzionamendu elektrikoa aztertzeko garatutako programa bat aurkezten dugu.
Programa zaharkituta badago ere, sistema elektriko osoa aztertzerakoan linea ordezkatzeko parametroak, lineak sortutako eremu elektriko eta magnetikoak eta garraio egoeren arabera tentsioetan eta korronteetan sortutako desorekak kalkulatu ahal dira. Gainera, erreaktantziez konpentsatuta dagoen bi zirkuituko linea bateko zirkuitu bat konektatuta ez dagoenean ferroerresonantziaz sor daitezkeen gaintentsioak aztertzeko ere erabili ahal da; sortzen diren gaintentsioak ez du zehaztasunez kalkulatzen baina erreaktantzien zein balioekin sortzen diren bai.
Programa, garai haietan kalkulu tekniko gehienak egiteko erabiltzen zen FORTRAN mintzairan idatzita dago eta, ordenagailu berriagotan eta konpilatzaile berriagorekin erabili ahal izateko aldaketa txiki batzuk egin bazaizkio ere, garai haietako FORTRANez dago idatzita. Bestalde, berez, hasieran programa baten ordez bi programa ezberdin izan ziren. Geroago programa bakar batean batu ziren; sarrerako datuak sartzeko zituzten moduak gehiegi aldatu barik, ordura arte erabilitako fitxategien datuak larregi aldatu behar ez izateko. Jatorri hori nabaria da iturri-kodean.
Luzetxoa bada ere, programa osoa aurkezten da, nahi izanez gero, gura duenak programa kopiatu eta, doako FORTRANerako konpilatzaile baten laguntzaz, erabili ahal dezan.
Silverfrosten web orritik jaitsi ahal den eta partikularrentzat doakoa den FTN95 Personal Edition konpilatzailea erabiliz gero, programa inolako aldaketa barik erabili ahal da.
Creative Commons-en Attribution-ShareAlike 3.0 lizentziapean partekatzen den programaren iturri-kodea hurrengoa da:

## Programa erabiltzeko datuak

Programa hobeto dokumentatzeko aldaketa txikitxo batzuk egin bazaizkio ere, ez dago guztiz ondo dokumentatua eta ez daude bera erabiltzeko argibiderik. Horren ordez, aurrean esandako zioengatik datuak sartzeko modua guztiz argi ez egoteagatik, programarekin saioren bat egin nahi duenari laguntzearren atal honetan programarekin saioak egiteko erabili izan diren datuak ematen dira. Saioak egin ahal izateko kopiatu datu horiek fitxategi batean.
Datuak, garai haietako fitxetan bezala, gehienez 80 karaktereko zabalera duten lerrotan sartzen dira,
Emaitzak ere, garai haietan bezala aurkezten ditu programak; garaiko konputagailuen inprimagailuetan erabilgarri zeuden ikurrez bakarrik testu alfanumerikoak osatuz. Ferroerresonantzia aztertzerakoan lortutako emaitzak baino ez dira ematen grafikoen bidez, inprimagailuen ikurrez sortutako grafikoen bidez. Emaitzak ”LIPARE.RES” eta “LIPARE.RPU” fitxategietan ematen dira gaur egun; ez zuzenean inprimagailura bidaliz lehen bezala. Lehenengo fitxategian lineak aztertzeko baliagarriak diren emaitzak ematen dira, eta bigarrenean sistema elektriko oso bateko zama-ikerketak egiteko lineen ordez erabili behar diren parametroak.
Datu batzuek bitxiak dirudite, baina datuak nola sartzen diren hobeto ikusteko aukeratu dira ez kasu “errealak” aztertzeko. Saiotarako erabil ahal diren datuak hurrengoak dira:

## Datu horiekin lortutako emaitzak

Hurrengo lerrotan goian jarritako datuak erabiliz programak aurkezten dituen emaitzak agertzen dira. Emaitzak bere garaian ordenagailuen emaitza gehienak aurkezten ziren moduan agertzen dira, karaktere alfanumerikoak erabiliz, inolako irudirik gabe.
Emaitzak hiru fitxategi ezberdinetan ateratzen dira:
Lehenengoan kalkulatutako eremu elektriko eta magnetikoak eta lineek sortutako soinuaren perfil akustikoak.
Bigarrenean sare elektrikoak aztertzeko beharrezkoak diren lineen parametro orokor batzuk (erakutsitako oinarri batzuei buruzko bateko baliotan); linea bakoitzari dagozkien kalkuluak hirugarren fitxategiren zein orrialdetan aurkezten diren esanez.
Hirugarrenean lineen parametro esanguratsu batzuk eta eskatutako funtzionatzeko moduetan tentsio, intentsitate eta garraiatutako potentzietan sortzen diren desorekak.
Paraleloan konektatuta dauden bi lineetan erresonantziaz sortzen diren gaintentsioak ere, kalkula daitezke programaz, esate baterako bi lineetako bat lanean dagoenean eta bestea deskonektatuta baina energia erreaktiboaren mugimendua kontrolatzeko erreaktore induktibo batez lurrera konektatuta. Gaintentsio horiei dagozkien kalkuluen emaitzak ere, hirugarren fitxategian aurkezten dira.
Honelako kasuetan, erreaktorearen erreaktantziaren arabera, deskonektatuta dagoen linean gaintentsio handiak sor daitezke. Adibidez, bere garaian Espainiako zentral nuklear bat sare elektrikora lotzen zuen linea bikoitzean arazoak sortu ziren honelako gaintentsioengatik; eta programaren emaitzak kasu hartan Italiako CESI laborategien ikerketaren emaitzekin kontrastatuta dago.

### Sare elektrikoen kalkuluetan erabili beharreko lineen parametro orokorrak

Ematen diren inpedantzien eta admitantzien balioak linea bakoitzeko erakusten diren oinarriei dagozkien bateko balioak dira

### Lineen parametro batzuk eta intentsitateen eta tentsioen balioak eskatutako funtzionatzeko moduetan

Lineetan sor daitezkeen tentsioen eta intentsitateen arteko desorekak, beste batzuen artean, 25. eta 55. orrialdetan ikus daitezke; erresonantziaz sor daitezkeen gaintentsioak 14. eta 18. orrialdeetan (kontuan izan programaren emaitzak paper jarrai batean sortzeko prestatuta daudela eta FORTRANez idatzitako programen emaitzak aurkezteko modua errenkada bakoitzeko lehenengo karaktereaz adierazten zela; karaktere hori 1 izateak orrialde jauzia egin behar zela adierazten zuen eta 0 izateak errenkada jauzia; lehenengo tokiko karakterea zuria izanez gero errenkada guztiak bata bestearen atzean jarraian idazten ziren).
Azken emaitza hauetan ikus daiteke garai haietan balioak era grafikoan aurkezteko erabiltzen zen era bat; balio batzuk zenbakiz aurkeztu ostean era grafikoan ere aurkezten dira eta.
Kontuan izan linea batzuen emaitza batzuk zuzenak ez direla, sarrerako datuak txarto sartu direlako nahita; sarrerako akatsen (datuen lerrokatze okerrak eta antzekoak) ondorioak ikusteko. Begira sarrerako datuen ostean (81. zutabetik atzerantz jarritako oharrak).