OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Oiartzun (ibaia)

Oiartzun ibaia Gipuzkoan jarioan dabilen ibairik motzena da. Haren arroak 82,27 km²-ko eremua hartzen du: Oiartzun, Errenteria, Lezo eta Pasaiako herria zeharkatuz eginiko ibilbideak 16 km eskasean, lau herri horietan bizi diren 80.000 bat biztanleren eta Gipuzkoako industrigune esanguratsuenen eta merkataritza portu nagusiaren eragina du.

## Geografia

Txikia baina garrantzi handikoa da. Oiartzun ibaiaren bailara Paleozoikoan (orain 380 milioi bat urte) hasi zen eratzen; hortaz, Euskal Herriko bailara zaharrenetarikoa dela esan daiteke. Prezipitazioen aldetik, bere iturburua euririk gehien egiten duen euskal zonaldean dago (2300 mm). Ur kopuru hori dela eta, ibaiaren iturburuaren inguruan San Anton, Añarbe eta Domiko urtegiak daude. IV. mendean Chronographus anni 354 idazlanak azaltzen duenez, Oiartzun Errenteria pareraino zen nabigagarria, bi kilometro inguru.
Ibaia 16,6 km luze da, eta % 4,5eko malda du batez beste. Oso malda pikoa da; izan ere, urek tarte handia jaisten dute luzera txikian. Arroak itxura luzexka du. Ugaldetxoko industrialdean batzen diren Aiako Harri eta Bianditz mendien magaletatik sorturiko Arditurri ibaiak eta Aldura mendiko magaletako urek bultzatzen duten Sarobe ubide nagusiek hornitzen dute urez ibai ttipi hori, gehienbat. Ezin ahaztu, halaber, Altzibar auzoan Arditurrira batzen den Karrika erreka.
Arroaren goialdean, Aiako Harrietan maldarik handienak ditu. Goialdeko haran estuak V itxura du. Erdialdeko ibilgua leunagoa da eta uholde ordokia eratzera iristen da. Behealdeko ibilguan, berriz, Pasaiako senaia dugu; garai batean padura handia zen, egun Pasaia eta Errenteriako herriek eta portuko instalazioek hartzen dutena.

## Ibaiaren kutsadura

Industria jarduera handiko eskualdea denez eta hondakin urak arazten ez zirenez, ibaia oso kutsaturik izan da urte askoan. XX. mendearen bukaeran eta XXI.aren hasieran, hala ere, egoerak hobera egin du, industria zikinenetako asko itxi direlako eta araztegiak jartzen hasi direlako.
Dena dela, Administrazio publikoek oraindik ere ez dituzte betetzen Europar Batasunaren 91/271 Zuzentaraua (1991. urtekoa) eta hura betearazteko Espainiako 11/1995 Errege Dekretua (1995. urtekoa). Hiriguneetako hondakin urak tratatzeari buruzko bi lege horietan zehaztuta dago hondakin ur guzti-guztiak bildu eta araztu egin behar zirela 2006ko urtarrilaren 1erako.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: 166. araua: Euskal Herriko ibaiak.
* ↑ (Gaztelaniaz) Urzainqui, Tomás. (1998). La Navarra marítima. Pamiela, 201 or. ISBN 84-7681-284-1..
* ↑ Ekologistak Martxan: «Informe Banderas Negras 2006: ni un ladrillo más».
* ↑ Ekologistak Martxan: «Informe Banderas Negras 2007: metástasis costera».
* ↑ Ekologistak Martxan: «Informe Banderas Negras 2008: hipoteca costera».

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak

* Oiartzun ibaia
* Datuak: Q3881306
* Multimedia: Oiartzun River / Q3881306

## Argazki bilduma

* Oiartzun ibaia eta Ugarritze auzoa Panierreko zubitik.
* Papresa eta Oiartzun ibaia Santa Klarako zubi parean.
* Gabierrotako Gabierrota saltoa, Oiartzun ibaian.
# Oiartzungo Bandera

Oiartzungo Bandera Oiartzungo Itsaslapurrak Arraun Elkarteak 2015eko KAE Ligarako Pasaiako uretan antolatu zuen estropada da.

## Palmaresa

| Urtea | Irabazlea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2015 | Hondarribia B | Castreña | San Pedro B |
| 2016 | Oiartzun | Arkote | Camargo |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25474119
# Opoczno udalerria

Opoczno Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Łódź Ekialdea barrutian kokatuta. 190,64 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 34666 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2606220
* Multimedia: Gmina Opoczno / Q2606220
ieaLodzeko voivoderriko udalerriak :
# Opluridae

Opluridae Iguania narrasti taldearen barruan sailkatzen den familia bat da. Madagaskar eta Komoretan bizi dira. Batzuetan Oplurinae subfamilia gisa agertzen da, Iguanidae familiaren barruan.

## Generoak

* Chalarodon Peters, 1854
* Oplurus Cuvier, 1829

## Kanpo estekak

* Datuak: Q386937
* Multimedia: Opluridae / Q386937
* Espezieak: Opluridae
# Oplurus

Oplurus Opluridae familiako narrasti genero bat da. Madagaskar eta Komoretan bizi dira.

## Espezieak

* Oplurus cuvieri (Gray, 1831)
* Oplurus cyclurus (Merrem, 1820)
* Oplurus fierinensis Grandidier, 1869
* Oplurus grandidieri (Mocquard, 1900)
* Oplurus quadrimaculatus Duméril & Bibron, 1851
* Oplurus saxicola Grandidier, 1869

## Kanpo estekak

* Datuak: Q150720
* Multimedia: Oplurus / Q150720
* Espezieak: Oplurus
# Opmeer

Opmeer (entzun) Herbehereetako Ipar Holanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 11.382 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Ipar Holanda

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q9952
* Multimedia: Opmeer / Q9952
# Old Deer

Old Deer, Eskoziako gaeleraz: Dèir eta eskozieraz: Auld Deer, Eskoziako parrokia eta herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1382485
* Multimedia: Old Deer / Q1382485
# Old Fig Garden (Kalifornia)

Old Fig Garden Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fresno konderrian dago, Kalifornia estatuan. 5.477 biztanle ditu, 4,278793 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Fresno konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5790906
# Old Firm

Old Firm edota Auld Firm (euskaraz Enpresa Zaharra) Eskoziako Glasgow hiriko Celtic FC eta Rangers FC taldeen arteko derbi edo norgehiagokak jasotzen duen izena da. Bi talde hauek Glasgow hiriko bi futbol talde nagusiak izateaz gain, Eskozian txapelketa gehien irabazi dituztenak dira.
Lehia historikoa izateaz gain kirolaz haratago doa, erlijioa eta politika ere nahasten baitira. Lehia honen jatorria Eskoziako katoliko eta protestanteen nahiz Ipar Irlandako errepublikar eta loialisten arteko lehia eta ezinikusian datza, XVII-XVIII. mendeetan Ipar Irlandan eskoziar kolono protestante ugari ezartzeaz gain, XIX-XX. mendeetan Eskozia nahiz Glasgowra irlandar etorkin ugari lan egitera joan baitziren, Celtic FC taldearen sortzailea bera Anai Kerins irlandar apaiza izan zen.
Lehenbiziko derbia, 1888ko maiatzaren 28an jokatu zen, Celtic 5 - Rangers 2 emaitzaz amaitu zelarik.
Bestalde, 1980ko hamarkadatik aurrera New Firm izendapenaz Aberdeen FC eta Dundee United FC taldeeen arteko lehia edo derbia ere izendatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q643817
* Multimedia: Old Firm rivalry / Q643817
# Old Forge (Pennsylvania)

Old Forge Pennsylvaniako borough bat da. Lackawanna konderrian kokatua dago. 2010ean 8.313 biztanle zituen, 8,84 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Lackawanna konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1184872
* Multimedia: Old Forge, Lackawanna County, Pennsylvania / Q1184872
# Old Fort (Ipar Carolina)

Old Fort Ipar Carolinako herri bat da. McDowell konderrian kokatua dago. 2010ean 908 biztanle zituen, 3,16 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* McDowell konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2024235
* Multimedia: Old Fort, North Carolina / Q2024235
# Old Cwmbrân

Old Cwmbrân edota Cwmbrân Village, galesez: Hen Gwmbrân, Galesko udalerri bat da, Torfaen lurraldean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15263766
* Multimedia: Old Cwmbran / Q15263766
# Old Dailly

Old Dailly, Eskoziako udalerri bat da, Hegoaldeko Ayrshire konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7083820
* Multimedia: Old Dailly / Q7083820
# Old Dogs

Old Dogs (euskaraz Zakur Zaharrak), 2009ko Walt Becker estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. John Travolta, Robin Williams, Kelly Preston, Seth Green, Ella Bleu Travolta, Lori Loughlin eta Matt Dillon aktoreek antzeztu zuten.
Brian Adams musikari eta abesleak filma honetarako You've Been a Friend to Me (Niretzako LAgun Bat Izan Zara) abestia konposatu zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Dan (Robin Williams) bere zazpi urteko seme bikietaz ardura duen dibortziatutako aita bat da. Charlie (John Travolta) adiskide ezkongabearen laguntzaz ahal duen bezala aurrera ateratzea lortuko du. Aldi berean, biek lan egiten duten enpresak japoniar enpresa boteretsu batekin itun garrantzitsu bat sinatu beharrean da, baina zorionez, Jimmy Lunchbox (Bernie Mac) adiskidearen laguntza izango dute, haurrak entretenitzeko amarru guztiak dakizkien tipoa.

## Aktoreak

* John Travolta: Charlie Reed
* Robin Williams: Daniel "Dan" Rayburn
* Kelly Preston: Vicki Greer
* Ella Bleu Travolta: Emily Greer
* Lori Loughlin: Amanda
* Seth Green: Craig White
* Rita Wilson: Jenna
* Bernie Mac: Jimmy Lunchbox
* Matt Dillon: Barry
* Justin Long: Adam (krediturik gabe)
* Dax Shepard: Gary (krediturik gabe)
* Luis Guzmán: Nick (krediturik gabe)
* Sab Shimono: Yoshiro Nishamura
* Kevin W. Yamada: Riku
* Ann-Margret: Martha
* Amy Sedaris: Condo emakumea
* Laura Allen: Kelly
* Bradley Steven Perry: Futbolaria
* Dylan Sprayberry: Futbolaria
* Paulo Costanzo: Zooko mantentze langilea(krediturik gabe)
* DeRay Davis: Zooko segurtasun zaindaria (krediturik gabe)
* Paul Thornton: Jatetxeko jabea (krediturik gabe)
* Residente: Tatularia
* Tom Woodruff Jr.: Kankailua

### Txontxogiloen arduradunak

* Bruce Connelly
* Josh Cohen
* Joe Kovacs
* John Kennedy
* Edward Noel MacNeal
* Matt Vogel

## Kanpo loturak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
# Old Drumchapel

Old Drumchapel, Eskoziako Glasgow hiriaren ipar-mendebaldean dagoen auzo bat da, Clyde ibaiaren iparraldean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15263772
# Old Field (New York)

Old Field New York estatuko herri bat da. Suffolk konderrian kokatua dago. 2010ean 918 biztanle zituen, 5,36 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Suffolk konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1016789
* Multimedia: Old Field, New York / Q1016789
# Ombrone

Ombrone (latinez: Umbro) erdialdeko Italiako ibaia da. Chiantiko mendietan, Castelnuovo Berardenga udalerrian, du iturburua, eta Arbia, Merse eta Orcia ibaiadarren urak hartu ondoren, Grossetotik gertu Tirreniar itsasoan itsasoratzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q736290
* Multimedia: Ombrone River / Q736290
# Ome

Ome Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 3.153 biztanle ditu, 9,85 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Omek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Brione Monticelli Brusati Rodengo Saiano Gussago Polaveno

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105376
* Multimedia: Ome / Q105376
# Omealca (udalerria)

Omealca Mexikoko udalerri bat da. Veracruz de Ignacio de la Llave estatuan kokatua dago. 2010ean 22.561 biztanle zituen 214,66 km²ko azaleran. Herriburua [[Omealca (Omealca)|Omealca]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3846876
* Multimedia: Omealca Municipality / Q3846876
# Ombersley

Ombersley, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Worcestershire konderrian.
2011n 2.360 biztanle zituen.
* Datuak: Q2792320
* Multimedia: Ombersley / Q2792320
# Ombre (Pontedeume)

Santa María de Ombre, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Pontedeume udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2013an 482 biztanle zituen.
* Datuak: Q11128519
* Multimedia: Ombre, Pontedeume / Q11128519
# Ombrocampa

Ombrocampa Campodeidae familiako generoetako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.

## Ikus, gainera

* Diplura
* Datuak: Q12265158
# Omdurman

Omdurman (arabieraz Umm Durmān أم درمان) Sudango hiri bat da. Nilo ibaiaren mendebaldeko ertzean dago, Khartum hiriburuaren aurrean.
2008an 2.395.159 biztanle zituen. Sudango hiri nagusia da, Khartum hiriburua baino handiagoa baita, nahiz eta, Khartumgo area metropolitarraren barnean dagoenez, batzuetan Khartumen auzotzat jo izan den. Sudango merkataritza-gune nagusia da, baita kulturaren eta industriaren gune nagusia ere.

## Historia

XIX. mendean, Muhammad Ahmad ibn Abd Allah buruzagi politiko eta erlijiosoak, «Mahdi» deituak, bere gotorlekua eraikiarazi zuen Omdurmanen. 1989an, britainiarrek, Lord Kitchener buru, Madhiren armada garaitu zuten Omdurmango guduan, eta, horren ondorioz, Sudan menderatzea lortu zuten.

## Klima

Datu klimatikoak (Omdurman) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 30.8 | 33.0 | 36.8 | 40.1 | 41.9 | 41.3 | 38.4 | 37.3 | 39.1 | 39.3 | 35.2 | 31.8 | 37.1 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 15.6 | 17.0 | 20.5 | 23.6 | 27.1 | 27.3 | 25.9 | 25.3 | 26.0 | 25.5 | 21.0 | 17.1 | 22.7 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 0 | 0 | 0 | 0 | .4 | 4.0 | 46.3 | 75.2 | 25.4 | 4.8 | .7 | 0 | 156.8 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 0 | 0 | .1 | .1 | .9 | 1.2 | 4.8 | 4.8 | 3.2 | 1.2 | 0 | 0 | 16.3 |
| Eguzki orduak | 341 | 311 | 310 | 330 | 300 | 300 | 279 | 279 | 300 | 310 | 330 | 341 | 3731 |
| Hezetasuna (%) | 27 | 22 | 17 | 16 | 19 | 28 | 43 | 49 | 40 | 28 | 27 | 30 | 28.8 |
| Iturria (1): World Meteorological Organisation (NBE) ||||||||||||||
| Iturria (2): BBC Weather ||||||||||||||

## Demografia

| Urtea | Biztanleria |
| 1909 (errolda) | 42.779 |
| 1941 | 116.196 |
| 1956 | 113.600 |
| 1973 | 299.399 |
| 1983 | 526.284 |
| 1993 | 1.271.403 |
| 2007 (Est.) | 3.127.802 |
| 2008 | 2.395.159 |
| 2010 | 2.577.780 |

## Herri eta hiri senidetuak

* Hargeisa (Somalilandia)

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .
* ↑ NBE. World Weather Information Service – Omdurman. .
* ↑ BBC Weather. Average Conditions Omdurman, Sudan. .
* ↑ http://bevoelkerungsstatistik.de
* ↑ Encyclopædia Britannica von 1911: Band 20, Seite 101

## Kanpo estekak

* Datuak: Q180921
* Multimedia: Omdurman / Q180921
# Ome (Bora Bora)

Ome, Bora Bora uhartediko uharte bat da, Polinesia Frantsesako Sozietate uharteetan.
# Oreana (Illinois)

Oreana Illinoiseko herri bat da. Macon konderrian kokatua dago. 2010ean 875 biztanle zituen, 1,29 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Macon konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1971347
# Orebić

Orebić Kroaziako udalerri txikia da. Dubrovnik-Neretva eskualdean kokatzen da, Pelješac penintsularen mendebaldean. 4.122 biztanle ditu (2011) eta kai garrantzitsua ere bai. Korčularekin elkartzen duen ferri bat ere badu. Dubrovniketik 112 kilometrotara dago.

## Historia

1.568an gaztelura bizitzera etorri zen familiak ematen dio izena. XIX mendean Austria-Hungariako Inperioak zituen 17 kai garrantzitsuenen artean zegoen.

## Turismoa

60. hamarkadan Jugoslaviako biztanleen udako oporlekua bihurtu zen, gaur egun hungariarrak, alemaniarrak eta italiarrak asko etortzen dira. Done Elias (kroazieraz Brdo Svetog Ilija) mendiaren azpian dago. Mendi hau da penintsula osoko handiena 961 metroko garaierarekin.

## Kanpo loturrak

* (Ingelesez) Orebić - Wikivoyage
* http://www.orebic.com.hr/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q994320
* Multimedia: Orebić / Q994320
# Orechová Potôň

Orechová Potôň Eslovakiako udalerri bat da, Dunajská Stredako barrutian kokatuta. 21,07 km²ko azalera du eta 1674 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1250. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q906751
* Multimedia: Orechová Potôň / Q906751
# Ortodoxo (argipena)

Ortodoxo terminoak esanahi zenbait ditu:
* Eliza ortodoxoa, kristau komunitate nagusietako bat.
* Ortodoxo izenondoa, ortodoxiari dagokiona adierazteko.
* Haredi edo ultraortodoxoa, judaismoaren legeak modu zorrotzenean jarraitzen dituen komunitate erlijiosoa.
# Ortografia-zuzentzaile

Bere helburua testuen akats ortografikoak detektatu eta zuzentzea da. Horretarako kontrolatzen du ea hitz bakoitza posible ote den, eta horrelakorik ez bada antzekoenak diren hitz posibleak proposatuko ditu, baina ez du errore sintaktiko edo semantikorik detektatzen. Gaur egun ehun bat hizkuntzatarako existitzen dira horrelakoak. Euskararako ere bai, noski, 1994an sortu zen Xuxen euskararako zuzentzaile ortografikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16518547
# Ortojoaquinita-(Ce)

Ortojoaquinita-(Ce) silikato motako minerala da eta joaquinita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Ortojoaquinita-(Ce) silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaBa2Ce2FeTi2[Si4O12]2O2(O,OH) * H2O}}$. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Ortojoaquinite-(Ce): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Ortoedro

Ortoedroa :
| Taldea | Prismak |
| Aurpegi kopurua | 6 |
| Ertz kopurua | 12 |
| Erpin kopurua | 8 |
| Aurpegiak | Laukizuzenak |
| Ertzak erpineko | 3 |
| Simetria-taldea | Diedrikoa (D$_{2h}$) |
| schläfli-sinboloa | { } × { } × { } |
| Garapena ||
Ortoedro edo paralelepipedo angeluzuzena paralelepipedo ortogonal bat da, bere ondoko aurpegiek angelu diedro zuzenak eratzen dituztenak. Aurpegiak karratuak edo laukizuzenak dira.
Kuboa ortoedroaren kasu berezi bat da non aurpegi guztiak karratu berdinak diren.
Ortoedroaren formulak :
| Ertzen luzerak | $a,b,c$ |
| Bolumena | $V=a\cdot b\cdot c$ |
| Azalera | $A_{O}=2\cdot (a\cdot b+a\cdot c+b\cdot c)$ |
| Diagonalaren luzera | $d={\sqrt {a^{2}+b^{2}+c^{2}}}$ |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q262959
* Multimedia: Rectangular cuboids / Q262959
# Ortografia

Ortografia (grekotik, ortho: zuzena; grafia: idazketa) hizkuntza baten idazteko ikur sorta da, baita horiek nola erabili eta zuzen idazteko arauak definitzen dituen jakintza alorra ere. Euskal alfabetoa, esate baterako, hogeita zazpi letrak osatzen dute, eta euskararen ortografia letra horiek erabiliz zuzen idazteko arauek osatzen dute.

## Euskararen ortografia

Gaur egungo euskara estandarrean edo euskara batuan erabiltzen diren ortografia arauen abiapuntu nagusitzat, Koldo Mitxelenak 1968an idatzitako txostena (Euskaltzaindiaren 0. arauan jasoa) aipatu ohi da. Urte hartan bertan, Euskaltzaindiak bere 50. urteurrenean Arantzazuko Batzarra egin zuen: hor, euskaltzainek euskara batzeko lehen arau-multzoa finkatu zuten, hizkuntza idatzian erabili beharreko ortografiaz, morfologiaz, deklinabideaz eta neologismoez eta Arantzazuko txostena izenarekin argitaratu zen. Halaxe, Mitxelenak aurkeztutako proiektua aurrera eraman zen.
Batzar hark eztabaida handia eragin zuen zenbait sektoretan, euskaraz h letra idaztearen auzia zela eta. Baina baziren erabakitzeko eta adosteko hainbat arazo: zein grafia erabili, soinu afrikatuekin (mendebaldean, eche; ekialdean, etche; zenbait egilek, etxe...), sabaikariak nola idatzi (pilla ala pila, miña ala mina...), nola egokitu maileguak...

## Ikus, gainera

* Hobelex.
* Kaligrafia.
* Euskaltzaindia.
* Ortotipografia.
* Xuxen, euskarazko zuzentzaile ortografiko automatikoa.

## Kanpo estekak

* Euskaltzaindiak euskara baturako emandako arauak.
* Datuak: Q43091

## Erreferentziak

* ↑ Luis Villasante Kortabitarte, La H en la ortografía vasca
# Ortodoxia edo heriotza!

Ortodoxia edo heriotza! (errusieraz: Православие или смерть!, translit.: Pravoslavie ili smert; grezieraz: Ὀρθοδοξία ἢ θάνατος!, Orthodoxía í thánatos!) errusiar nazionalistek eta fundamentalista ortodoxoek erabiltzen duten eslogan politikoa da. 2010ean, Material Estremisten Zerrenda Federalean sartu eta debekatu zuten Errusian.

## Historia

Ortodoxia edo heriotza! eslogan 1972an agertu zen Esfigmenu monasterioan, Eliza Ortodoxoarekin harremanak eten ondoren, Paulo VI.a aita santuarekin elkarrizketan hasi ziren elizaren lidergoaren aurkako protesta gisa. Gaur arte, Greziako gobernuak ez du kontuan hartzen.
Sobietar Batasuna desegin ondoren, eslogan hau Errusiako erlijio- eta politika-diskurtsoan sartu zen. Roman Lunkin teologo errusiarraren arabera, gero eta ezagunagoa zen Eliza Ortodoxoko kide kontserbadoreen artean, eta hainbat pertsona ospetsuk haren erabilera bultzatu zuten, hala nola Ivan Okhlobystinek eta Konstantin Kintxevek. 1997tik 1999ra, bazegoen izen hori zuen erlijio-almanake bat.
Errusiako zenbait erakunde politiko ortodoxok ere erabiltzen zuten, besteak beste, Pankarta-Eramaile Ortodoxoen Erakundeak. Zirilo I.a Moskukoa aitalehenak baztertu egin zuen haren erabilera, eta 2009an esan zuen ez zuela konfiantzarik hura erabiltzen duten pertsonengan. Hala ere, debekatu ondoren, Pankarta-Eramaile Ortodoxoen Erakundeko apaiz batzuek, bereziki Pitirim artzapezpikuak, erabiltzen jarraitu zuten.
2010eko abenduaren 21ean, Moskuko Txeriomuxki barrutiko auzitegiak Ortodoxia edo heriotza! eslogana Material Estremisten Zerrenda Federalean sartu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Errusieraz) «Признан экстремистским лозунг афонских монахов» Сова 2011-02-03 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
* ↑ (Ingelesez) Asproulis, Nikolaos. (2019). «"Orthodoxy or Death": Religious Fundamentalism during the Twentieth and Twenty- first Centuries» Fundamentalism or Tradition. Fordham University Press, 180 or. ISSN 9780823285808..
* ↑ (Errusieraz) «Лозунг "Православие или смерть!" признали экстремистским» Pravda.ru 2011-05-16 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
* ↑ (Errusieraz) «Русская христианская повременная печать в фондах Синодальной библиотеки» Ortho-rus.ru jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2014-08-19) (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
* ↑ (Errusieraz) «Глава РПЦ назвал волками в овечьих шкурах приверженцев лозунга "Православие или смерть!"» Newsru.com 2009-03-10 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
* ↑ (Errusieraz) «Сыктывкарский епископ вступился за лозунг "Православие или смерть!"» Newsru.com 2010-07-15 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4376191
# Ortodromika

Ortodromika lurrazaleko bi punturen arteko biderik laburrena da: elkartzen dituen zirkulu maximoaren arkua da, 180 gradu baino gutxiagokoa. Lurrazaleko bi punturen artean, hiru lerro ezberdin marraz daitezke: ortodromikoa, loxodromikoa eta isoazimutala.
Bi puntuak, 180 gradu bananduta baleude, kontrako puntuak lirateke, antipodak, alegia, eta, bien artean, luzera bereko 180 graduko infinito arku egin ahal izango lirateke.
Ortodromikak, meridiano bakoitzarekin angelu ezberdin bat aurkeztearen akatsa du, ortodromika hori, meridianoren batekin edo ekuatorearekin bat datorrenean izan ezik. Horregatik, zaila da ortodromika jarraitzen duen nabigazio ibilbide bat egitea, etengabe norabide aldaketak egitera behartuko bait luke. Distantziak luzeak direnean, eta biderik laburrena jarraitzeak aurrezpen esanguratsu bat suposatzen duenean, gutxi gora-beherako bat egiten da, tarteko puntu batzuk adieraziz, horietan norabidea aldatzen delarik, eta, horien artean, dagozkien loxodromikak jarraitzen direlarik.
Ortodromikak, hiru funtsezko puntu ditu:
* Irteera puntua (A)
* Helmuga puntua (B)
* Erpina: latituderik gehieneko puntua, kontuan hartutako arkuaren barnean edo kanpoan egon daitekeena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q912925
* Multimedia: Great circle / Q912925
# Ortzi (argipena)

Ortzi izenak adiera hauek ditu:
* Zeru hitzaren sinonimoa
* Urtzi edo Ortzi, euskal mitologiako pertsonaia.
* Francisco Letamendia, politikaria eta irakaslearen izengoitia.