OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Irlandar Alderdi Sozialista Errepublikazalea

Irlandar Alderdi Sozialista Errepublikazalea (ingelesez Irish Socialist Republican Party edota ISRP) Irlandako ezkerreko alderdi politiko bat da. Bere sortzailea eta kiderik ospetsuena inongo zalantzarik gabe, James Connolly iraultzailea izan zen.

## Ideologia

Irlandar errepublikanismoaren usadiozko Irlandako Errepublika baten ezartzearen helburuaz gain, alderdi honetako helburu nagusia Irlandako Langileen Errepublika bat ezartzea zen, alegia, maila edo klase sozial ezberdinik egongo ez zen Errepublika Sozialista bat, hiritar guztiak langile mailakoak izanez, eta inongo ingeles edo irlandar ugazaba edo nagusirik gabekoa.
Bitxikeria bada ere, azken helburu hau ez zen eskuineko irlandar errepublikazaleen batere gogokoa, Irlandako Errepublika eta independentzia nahi izan arren, asko lurjabeak, oso elizkoiak eta eliza katolikoak bere jabetzak inorekin banatzearen aurkakoa baiziren, hots, ingelesen antzera Irlandako lursailak jende aberatsaren eskuetan jarraitzea nahi zuten, ezberditasun bakarra britainiarrek Irlandako lursailak britainiarren eta angloirlandar lurjabeen eskuetan egotea nahi zutela da, aldiz, eskuineko irlandar errepublikazaleek Irlandako estatu berriko lursailak irlandar lurjarbeen eta eliza katolikoaren eskuetan egotea nahi zuten. Irlandar Alderdi Sozialista Errepublikazaleak aldiz, lursailak irlandar nekazari, baserritar eta langileei banatzea nahi zuen, horrela, britainiarrek mende luzeetan zehar eta usadioz ezarritako klase sozialen eta lurjabeen sistema ezabatuz. Gaur egun eskuineko irlandar errepublikazale horien ondorengo historiko eta politiko nagusia Fine Gael alderdia da.

## Historia

1896an James Connolly irlandar iraultzaile sozialistak sortu zuen. Beti alderdi txikia izan zen, izan ere, Dublingo saila bakarrik izan zuen, Cork, Belfast, Limerick eta Naas udalerrietan, edota irlandar etorkin eta langile ugari bizi ziren Ingalaterrako iparraldera hedatzen ere saiatu zen, baina arrakastarik gabe. Alderdi honetako beste buruzagi nabarmenak William X. O'Brien, E. W. Stewart eta P. T. Daly izan ziren, bai eta Con Lehane, Robert Dorman eta Tom Lyng ere.
Halere, 1916ko Pazko Matxinadan berebiziko garrantzia izan zuen Irlandako Armada Hiritarra talde sozialista armatua eta alderdi honetako adar militarraren sortzailea izan zen. Talde armatu honen garrantzia matxinadan parte hartu zuten beste talde batzuk ez bezala Irlandako Armada Hiritarra oso ongi antolatua eta prestatua zegoelakoan zetzan, nagusiki aurrez grebetan eta kale istiluetan jasotako eskarmentuari esker. Aldiz, matxinadan parte hartu zuten beste taldeek borondate asko baina eskarmentu gabezia handia zuten. James Connolly matxinada hartako buruzagi nagusienetakoa izanik britainiarrek fusilatu egin zuten. Alderdia 1921an desegin zen.
Gaur egun 1974an Ipar Irlandan sortutako Irlandar Alderdi Errepublikazale Sozialistak bere burua alderdi historiko honen ondorengotzat jotzen du.

## Ikus gainera

* Irlandako Armada Hiritarra
* Irlandar Alderdi Errepublikazale Sozialista
* Golde izarduna

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q2576807
# Irlandar Errepublika

Irlandar Errepublika, irlanderaz: Poblacht na hÉireann edo Saorstát Éireann eta ingelesez: Irish Republic, 1919ko urtarrilaren 21ean Erresuma Batutik independentzia aldarrikatutako estatu iraultzaile bat izan zen. Aurrez, 1916ko Pazko Matxinadan Irlandako Errepublikaren Aldarrikapena burutu zen, baina 1919. urterarte ez zen ezarri.
Estatu honek Irlandako uharte osoaren eskumena beregan aldarrikatu zuen, baina 1920rako bere kontrol funtzionala 32 konderrietatik 21era mugatzen zen, eta Britainiar Armadak uhartearen ekialde eta iparraldean nahiz Dublin, Cork eta udalerri nagusienetan presentzia mantzentzen zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1140152
* Multimedia: Irish Republic / Q1140152
# Irlandar Anaitasun Errepublikarra

Irlandar Anaitasun Errepublikarra (ingelesez: Irish Republican Brotherhood edo IRB; irlanderaz: Bráithreachas na Poblachta) Irlandan errepublika demokrata independente bat ezarri nahi zuen irlandar erakunde errepublikar bat izan zen.
XIX. mendearen bigarren erdialdean eta XX. mendearen hasiera jardun zuen, hain zuzen ere 1858-1924 bitartean. Erakunde honek garai hartako irlandar nazionalismoan orokorrean eta irlandar errepublikanismoan bereziki berebiziko garrantzia izan zuen, bai eta pentsamolde politiko honen etorkizuneko jokamoldean ere.

## Buruzagiak (1858-1922)

| Postua | Izena | Aginte hasiera | Aginte amaiera |
| 1 | James Stephens (Chief Organiser of the Irish Republic) | March 17, 1858 | December 1866 |
| 2 | Thomas J. Kelly | 1866ko abuztua | 1867ko irailaren 11a |
| 3 | James Francis Xavier O'Brien | 1869 | 1872 |
| 4 | Charles Kickham | 1873ko urtarrilaren 15a | 1882ko abuztuaren 22a |
| 5 | John O'Connor | 1882 | 1891 |
| 6 | John O'Leary | 1885 | 1907ko martxoaren 16a |
| 7 | Neal O'Boyle | 1907 | 1910 |
| 8 | John Mulholland | 1910 | 1912 |
| 9 | Seamus Deakin | 1913 | 1914 |
| 10 | Denis McCullough | 1915 | 1916 |
| 11 | Thomas Ashe | 1916 | 1917 |
| 12 | Seán McGarry | 1917ko azaroa | 1919ko maiatza |
| 13 | Harry Boland | 1919 | 1920 |
| 14 | John Ryan | 1920ko iraila | 1920ko azaroa |
| 15 | Michael Collins | 1920 | 1922 |

## Kanpo estekak

* Irlandar Anaitasun Errepublikarrari buruzko argibidea BBC katearen historia atalean (Ingelesez)
* Datuak: Q1062580
* Multimedia: Irish Republican Brotherhood / Q1062580
# Jade (filma)

Jade, 1995eko William Friedkin estatubatuarrak zuzendutako thriller film erotiko bat da. David Caruso, Linda Fiorentino, Chazz Palminteri, Michael Biehn eta Richard Crenna aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
AEB, San Frantzisko, David Corelli (David Caruso) hiriko fiskal handigura bere lagunak diren Matt Gavin (Chazz Palminteri) abokatu ospetsua eta haren emazte Katrina (Linda Fiorentino) psikiatra erakargariak eskeinitako festa dotorera gonbidatu gisa doa. Bertan, Corellik telefono dei bat jasoko du: aberats ezagun bat bere etxean basatiki eraila izan da.

## Aktoreak

* David Caruso: David Corelli
* Linda Fiorentino: Katrina Gavin / Jade
* Chazz Palminteri: Matt Gavin
* Richard Crenna: Lew Edwards
* Michael Biehn: Bob Hargrove
* Angie Everhart: Patrice Jacinto
* Holt McCallany: Bill Barrett
* Ken King:Petey Vesko
* Donna Murphy: Karen Heller
* Kevin Tighe: Arnold Clifford
* Victor Wong: Wong jauna

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q889386
# Jadar

Jadar (serbieraz: Јадар, jǎːdar ahoskatua) Serbiako lurralde bat da. Osečina inguruan hasten da, lurralde malkartsuan. Bi azpilurraldetan banatuta dago: Jadar Garaia, Osečina inguratzen, hau Radevina lurralde handiagoko zati izaki, eta Jadar Beherea, Podrinje lurralde handiagoaren zati delarik. Jadar Beherearen hiriburua Loznica herria da. Herri hau, ez da Jadar ibaiaren inguruan aurkitzen, ibai honetatik 10 kilometro hegomendebalderantz baizik.
Lurralde hau, Jadar ibaiaren haranean dago, Vlašic, Cer, Gučevo eta Sokolska Planinako mendiek inguratua. Jadar Beherea, lurralde baxua da. Bertako ekonomia, batik bat, nekazaritzan oinarritzen da. Jadar Garaia, berriz, meatzaritzaren lurralde garrantzitsua da (Zavlaka eta Bela Crkvako antimonio mehatzeak daude).
1914ko abuztuan, Lehen mundu gerra hasi berria zela, serbiar armada eta Austriar-Hungariar inperioaren arteko gudurik garrantzitsuenak, Jadar ibaian gertatu zen. Serbiarrek lortu zuten garaipena. Gudu hau, Cerreko Gudua bezala ezagutua izan zen, eta indar aliatuen lehenengo garaipena izan zen, Lehen Mundu Gerraren barnean. Marš na drinu izeneko serbiar ereserki alternatiboak, gudu honetan izan zuen bere jatorria.

## Bitxikeriak

Supermanen komiki eta filmetako kryptonita mearen konposaketa kimiko zehatza duen minerala, jadarita, lurralde honetan aurkitua izan zen, bertako mehatze batean. Adierazitakoaren arabera, mineralak, aurkitua izan zen tokiaren izena hartu zuen, jadarita, alegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3112617
# Jadarita

Jadarita kolore zuriko mineral bat da, nahiko gogorra eta 5 mikra baino gutxiago neurtzen duten kristalez osatua. Sodio, litio, boro, silizio, hidrogeno eta oxigenoz osaturik dago. Bere formula kimikoa LiNaSiB3O7(OH) da. 2006. urtean identifikatua izan zen lehenengo aldiz. Mineral berri bat bezala berretsia, berriz, hilabete batzuk beranduago izan zen, 2007ko apirilean, Londoneko Natur Historia Museoko eta Kanadako Ikerketa Kontseilu Nazionaleko zientzialariek aztertu ondoren.

## Bitxikeriak

Mineral honi buruzko bitxikeria bezala, bere formula kimikoa kryptonita fikziozko mineralarentzat asmatu zen formularen oso antzekoa dela aipatu behar da. Kryptonitagandik, honek, fluorra eta kolore berdea duela ezberdintzen du Azken mineral hau, kryptonita, alegia, ezinbesteko osagaia da Superman superheroiaren abenturetan.

## Aurkikuntza tokia

Jadarita, Serbian aurkitua izan zen, Jadar izeneko lurraldean. Aurkitu zen tokiak eman dio mineralari bere izena.

## Kristalizazioa

Mineralentzat existitzen diren sei kristalizazio sistemetatik, monoklinikoan kristalizatzen da jadarita.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q182344
* Multimedia: Jadarite / Q182344
* ↑ (Ingelesez) «Jadarite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Jade Carey

Jade Ashtyn Carey (Phoenix, Arizona, AEB, 2000ko maiatzaren 27a) gimnastikan aritzen den kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen Zorua emakumezko kategorian, AEB ordezkatuz; Vanessa Ferrari italiarraren (zilarrezko domina), Mai Murakami japoniarraren eta Angelina Melnikova errusiarraren ( biak brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan (Paris) bi domina lortu zituen, taldeka urrezkoa eta zaldi jauzian brontzezkoa.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | Zorua |
| 2024 | Paris Frantzia | 01 ! | Taldeka |
| 2024 | Paris Frantzia | 03 ! | Zaldi jauzia |

## Erreferentziak

* ↑ «Jade Ashtyn Carey» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Jade Ashtyn Carey» olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34359073
* Multimedia: Jade Carey / Q34359073
# Jada Pinkett Smith

Jada Koren Pinkett Smith (ˈdʒeɪdə_ˈpɪŋkᵻt ahoskatua; Jada Koren Pinkett jaioa; Baltimore, 1971ko irailaren 18a - ) estatubatuar aktore eta telebista aurkezlea da. 2021ean Time aldizkariak eragin handien duten munduko 100 pertsonen zerrendan sartu zuen.

## Filmografia
### Zinema

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Oharra(k) |
| 1993 | Menace II Society | Ronnie | |
| 1994 | The Inkwell | Lauren Kelly | |
| 1994 | Jason's Lyric | Lyric | |
| 1994 | A Low Down Dirty Shame | Peaches | |
| 1995 | Demon Knight | Jeryline | |
| 1996 | The Nutty Professor | Carla Purty | |
| 1996 | If These Walls Could Talk | Patti | Telefilm |
| 1996 | Set It Off | Lida "Stony" Newsom | |
| 1997 | Scream 2 | Maureen Evans | Cameo |
| 1998 | Woo | Woo | |
| 1998 | Blossoms and Veils | Raven | Film labur |
| 1998 | Return to Paradise | M.J. Major | |
| 1998 | Welcome to Hollywood | Jada Pinkett Smith | Cameo |
| 1999 | Princess Mononoke | Toki | Ahotsa |
| 2000 | Bamboozled | Sloan Hopkins | |
| 2001 | Kingdom Come | Charisse Slocumb | |
| 2001 | Ali | Sonji Roi | |
| 2003 | Maniac Magee | Amanda Beale | Telefilm |
| 2003 | The Matrix Reloaded | Niobe | |
| 2003 | The Matrix Revolutions | Niobe | |
| 2004 | Collateral | Annie Farrell | |
| 2005 | Madagascar | Gloria | Ahotsa |
| 2005 | A Christmas Caper | Gloria | Ahotsa |
| 2007 | Reign Over Me | Janeane Johnson | |
| 2008 | The Women | Alex Fisher | |
| 2008 | The Human Contract | Rita | Zuzendaria ere |
| 2008 | Madagascar: Escape 2 Africa | Gloria | Ahotsa |
| 2009 | Merry Madagascar | Gloria | Ahotsa |
| 2012 | Men in Black 3 | Party Guest | |
| 2012 | Madagascar 3: Europe's Most Wanted | Gloria | Ahotsa |
| 2013 | Madly Madagascar | Gloria | Ahotsa |
| 2014 | Penguins of Madagascar | Gloria | Ahotsa |
| 2015 | Magic Mike XXL | Rome | |
| 2016 | Bad Moms | Stacy | |
| 2017 | Girls Trip | Lisa Cooper | |
| 2019 | Angel Has Fallen | FBI Agent Helen Thompson | |
| 2021 | The Matrix Resurrections | Niobe | |

### Telebista

| Urtea | Telesaila | Pertsonaia | Oharra(k) |
| 1990 | True Colors | Beverly | Atal 1 |
| 1990 | Moe's World | Natalie | Telefilm |
| 1991 | 21 Jump Street | Nicole | Atal 1 |
| 1991 | Doogie Howser, M.D. | Trish Andrews | Atal 1 |
| 1991–1993 | A Different World | Lena James | 46 atal |
| 2009–2011 | Hawthorne | Christina Hawthorne | |
| 2014–2017 | Gotham | Fish Mooney | |
| 2017 | Carpool Karaoke: The Series | Bera | Atal 1 |
| 2018–egun | Red Table Talk | Bera | Aurkezlea |
| 2019 | Today | Bera | |
| 2019 | Jimmy Kimmel Live | Bera | |
| 2019 | The Late Show with Stephen Colbert | Bera | |
| 2019 | CBS This Morning | Bera | |
| 2022 | The Equalizer | Jessie "The Worm" Cook | Atal 1 |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Haddish, Tiffany. «The 100 Most Influential People of 2021 – Adrienne Banfield Norris, Willow Smith and Jada Pinkett Smith» Time.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q228787
* Multimedia: Jada Pinkett Smith / Q228787
# Jadallah Azzuz at-Talhi

Jadallah Azzuz at-Talhi (1939 – Bengazi, 2024ko ekainaren 15a) libiar politikari eta diplomazialaria izan zen. Libiako lehen ministroa izan zen 1979tik 1984ra eta 1986tuk 1987ra.
Lovainako Unibertsitatean geologian graduatu zen eta 1972ko uztailetik 1977ko martxora Industria eta Baliabide Mineraletako ministro izan zen. Herri-batzordeko idazkari nagusia edo gobernuburua izan zen birritan. Lehenengoa 1979ko martxotik 1984ko otsailera eta bigarrena 1986ko irailetik 1987ra. Bigarren etapa honetan, Estatu Batuek Libia bonbardatu zuten. 1987tik 1990era Kanpo Arazoetako ministro izan zen eta Magreb Arabiarraren Batasunaren sorreran parte hartu zuen.
# Jadav Payeng

Jadav "Molai" Payeng (1963an jaioa Majulin) Majuliko naturazale, ekintzaile eta basozain bat da. Jendartean Indiako Basogizona izenez ezaguna da. India eta mundu mailan ezaguna eta miretsia bihurtu zen berak bakar-bakarrik urtetan zehar Brahmaputra ibaiaren inguruko hondar-barran zehar zuhaitzak landatu eta zaindu zituelako, hala, inguru mortua baso zabal bat bihurtuz. Basoari Molai basoa izena jarri zaio, bere omenez, eta Assam estatu indiarreko Jorhat hiritik hurbil kokatzen da. Basoak guztira 550 hektarea inguruko azalera du. 2015an Padma Shri saria jaso zuen, Indiako sari zibilen artean laugarren garrantzitsuena. Assamgo Miris tribu indigena batean jaio zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Kannadasan, Akila. (2019-03-21). «Meet Jadav Payeng, India's Forest Man, who created 550 hectares of forest single-handedly» The Hindu ISSN 0971-751X. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
* ↑ (Ingelesez) Jadav Molai Payeng – the ‘Forest Man of India’. Currentscience.
* ↑ «The man who made a forest - Times of India» The Times of India (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
* ↑ «Jadav “Molai” Payeng | Green Jacket Moments» archive.vn 2013-01-25 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
* ↑ (Ingelesez) «Indian Man Single-Handedly Grows An Entire Forest» HuffPost 2012-04-03 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
* ↑ «30-year journey from tribal boy to Forest Man - Times of India» The Times of India (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
* ↑ «Padma Bhushan for Jahnu Barua, Padma Shri for Dr LN Bora, Jadav Payeng» The Assam Tribune Online (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
* ↑ «Wildlife Magazine and Best Wildlife Photography Magazine , Nature Conservation Magazine | Sanctuary Asia - The Voice of Wild India» www.sanctuaryasia.com (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
* Datuak: Q3533635
* Multimedia: Jadav Payeng / Q3533635
# Jade

Jade deritzon minerala silikatoen familiakoa da. Sarri kolore berdexka hartzen du kromozko ezpurutasunen ondorioz.
Jade bi ezaugarri batzen dituen izen bat da. Ez da berez mineral baten izena. Ezaugarri hauek eduki minerala eta egitura dira. Jade izenak bi mineral izendatzen ditu: jadeita eta nefrita. Jade deitu ahal izateko biek egon behar dute bikortxo fin edo elkarloturiko zuntz bidez agregatu bezala. Jadeitak oso gutxitan eratzen ditu benetako kristalak.

## Erabilpena

Duela 5.000 urte baino gehiagotik erabiltzen da jadea Txinan eta Erdialdeko Amerikan tresnak eta apaingarriak egiteko material bezala. Denboran zehar jadearen benetako gurtza bat garatu zen. Jadezko objektuek zorte ona erakartzen duten kuttun ospea zuten (eta dute). Jatorrian jadea beste edozein material baino gogor eta erresistenteagoa zen. Horregatik tresnak egiteko ere erabiltzen zen.
Ia hasieratik beste mineral batzuk saltzen saiatzen ziren jadea bailiran. Hau modu hobean lortu zen serpentina izeneko mineralarekin ("Txinako jadea", "jade berria"). Serpentinak ez du soilik jadearen itxura bera, baizik eta jadeita eta nefritaren meatoki berberetan ere agertzen dela. Jadea baino mineral bigunagoa da, eta ez hain erresistentea. Jadea baino hobeto lantzen denez, jadearen ordezko gogokoena bezala ezarri da azken urteetan. Guatemalako Montagua ibaiaren haranean dago munduko meatokirik aberatsenetako bat, eta kolorerik berrien iturria da, Ostadar jadea, Jade beltza eta Urre galaktikoa' kasu, urre, zilar eta platinozko inkrustazio naturalak dituen jade beltz bat dena.
Txinatar mitologiaren arabera jadea herensugearen semen lehorra da. Maien arabera jadea sorrerako harria zen.
Berde jadea txinatar olerkaritzan erabili zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q175089
* Multimedia: Jade / Q175089
# Jeanloup Sieff

Jeanloup Sieff (Paris, 1933ko azaroaren 30a - 2000ko irailaren 20a) frantses argazkilaria izan zen.
Literatura, kazetaritza eta argazkilaritza ikasi zituen, Parisko Vaugirard eskolan eta Suitzako Veveyn. Argazkilari gisa bere kasa hasi zen lanean, baina 1955ean Elle aldizkariak kontratatu zuen. Handik hiru urtera, Magnum agentzian sartu zen, eta garrantzizko lanak egin zituen, Grezia, Turkia eta Polonian. Lan hura utzi ondoren, New Yorkera aldatu eta hainbat aldizkarirentzat lan egin zuen han eta Europan (Glamour, Harpeer´s Bazaar, Vogue, Queen). 1966an Parisa itzuli zen, eta bertan finkatu zen. Lan nagusiak modaren alorrean egin zituen, eta oro har, edertasunaren garrantzia azpimarratu zuen, emozioarekin batera. Jeanloup Sieffen helburua emozio jakin batzuk une jakinetan nola agertzen diren adieraztea zen; haren ustez, gehiegizko ezagutzak emozioak ezkutatzen ditu, eta analisi zorrotzak edertasuna suntsitzen. Erretratua, esaterako, gehien ikusten den gorputz-atalaren, aurpegiaren irudia izaki, egileak nahi dituen sentimenduak eta existitzen ez den edertasuna islatzeko maskara hipokrita zen, haren iritzian, eta horregatik zaletu zen pertsonen ipurdiekin, parterik ezkutuena, kutsurik gabea, soilena delakoan. Horrela, azpimarratzekoak dira Sieffen biluziak, Europako argazkilaritzan iraultza eragin zutenak. Paisaiaren gaia ere landu zuen, maisutasunez, arreta-gune nagusitzat harturik zuri-beltzean oinarrituriko iluminazioa, lurraren testura, erretenek osatzen duten amarauna edo hareazko dunak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q1686005
# Jeanne Bertrand

Jeanne J. Bertrand (Anhera de Devolui, Frantzia, 1880ko irailaren 26a – 1957ko urriaren 28a) frantziar argazkilaria eta eskultorea izan zen.

## Bizitza

Bere familiak New Yorkera emigratu zuen 1893an eta Torringtonera (Connecticut) joan zen bizitzera. Jeanne Bertrand jostorratz fabrika batean hasi zen lanean, gero argazkilari batentzat.
Jakina da Vivian Maier argazkilariarekin bizi izan zela, Bostonen, 1930 inguruan, eta beharbada, Bertranden eraginez izan zuen Maierrek argazkilaritzarekiko interesa.

## Lan ibilbidea
### Argazkilari

Jeanne Bertrandek Boston Globe-ren, Bostongo egunkari nagusiaren, edizioaren lehen orrialdeko ohoreak izan zituen, 1902ko abuztuaren 23ko ediziokoak, argazkilari gisa zuen talentu gaztea goraipatzen zuen artikulu luze batekin, bere argazkiarekin eta egin zituen bi erretraturekin batera.

### Eskultore

New Yorken ikasi zuen eskultura, Cartaino di Scarrino Pietrorekin (1885-1918).

## Aintzatespenak

* 1902an,Boston Globe-ren argazkilari gisa zuen talentu goraipatu zuen artikulu luze batean bere argazkiarekin eta egin zituen bi erretraturekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) www.funtsak.com, Funtsak-Diseño y Programación Web-. «Emakumeak teknologiaren historian - Gontzal Avila» www.txalaparta.eus (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).
* ↑ (Frantsesez) «La véritable histoire de Jeanne Barret – Dossier France Bleu» ici par France Bleu et France 3 (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los secretos de Vivian Maier» Descubrir el Arte, la revista líder de arte en español 2015-09-15 (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).
* ↑ (Ingelesez) MacDonald, Kerri. (2016-01-12). «Digging Deeper Into Vivian Maier's Past» Lens Blog (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).
* ↑ (Ingelesez) Lichter-Marck, Rose. (2014-05-09). «Vivian Maier and the Problem of Difficult Women» The New Yorker ISSN 0028-792X. (Noiz kontsultatua: 2024-07-14).

## Bibliografia

* Françoise Perron. Jeanne Bertrand. Les Autanes, 2014. ISBN 979-1-09-027208-8. OCLC 880253832.
* Gaëlle Josse, Une femme en contre-jour, Reditions Noir sur Blanco, cuello. «Notabilia», 2019, 156 or. ISBN 978-2-88250-568-2

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17350202
# Irrati-nobela

Irrati-nobela edo irrati-saila XX. mendearen hasieran uhinen bidez igortzen hasi zen irrati-antzerki mota baten izena da. Telenobelaren parekoa izango litzateke, baina irrati bidez..
Irrati-nobelaren eta irrati-antzerkiaren arteko desberdintasuna ezarri beharko balitz, esan daiteke lehena kapituluka emandako dramatizazioa den bitartean, irrati-antzerkiak mota guztietako irrati-muntaia eszenifikatua eta antzerki-jatorria edo antzerki-generoa biltzen dituela.

## Erreferentziak

* ↑ Los antecedentes de la radio. Portal Media-Radio del Ministerio de Educación (España)
* ↑ Guzmán Urrero, "Radionovelas y seriales radiofónicos" Consultado en noviembre de 2014

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3071014
# Irrati-kasete

Irrati-kasetea irratia eta grabaturiko kaseteak entzuteko erabiltzen den etxetresna elektronikoa da. Kaseteak entzuteko ere erabiltzen da. Bereziki 1980 eta 1990eko hamarkadetan merkaturatu ziren eta bere kasete-grabagailuaren bitartez, irratiko programak grabatzen ziren. 1980ko hamarkadan, bozgorailu parea zuten irrati-kasete handiak ekoiztu ziren, breakdance eta hip-hop musika eta dantza kulturen ikur bilakatu ziren, boombox edo jambox izenarekin, kalean dantza egin eta musika entzuteko tresna moduan erabili baitzituzten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1358666
* Multimedia: Boomboxes / Q1358666
# Irrati-telebista solaskide

Irrati-telebistako solaskidea edo tertuliakidea hedabideetako ohiko gonbidatua da. Normalean ez da komunikazioko profesionala, eta iritzia ematen du irratiko eta/edo telebistako solasaldietan.
Hasiera batean, tertuliakide edo solaskide horiek gonbidatuak ziren eztabaitzen ziren gaietan adituak edo profesionalak izateagatik, oro har, politikari edo gaurkotasuneko gizarte-gaiei eskainitako tarteetan. Hala ere, apurka-apurka, eta Italiako eta AEBetako telebisten ereduei jarraituz, irrati-telebistako solaskide askok solasaldietako protagonistak bihurtu dira, txutxu-mutxuetan eta bihotzeko prentsan. Ospetsuengandik hurbil omen daude edo lehen paparazziak izanak edota reality show-etako lehiakide ohiak izan dira eta hortik datozkie prestigioa.
Euskal hedabideetan ere badira horrelako pertsonaiak baina ez dute Espainian edo Frantzian duten ospea; orokorrean, maila intelektualagoa dute: Diana Urrea, Ainhoa Goikoetxea, Idoia Bilbao, Nagore Robles, Iñaki Anasagasti, Martxelo Otamendi, Iñigo Lamarka...

## Erreferentziak

* ↑ https://www.eldebate.com
* ↑ https://elpais.com/elpais/2015/11/23/eps/1448277149_117813.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24960425