OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Antonín Novotný

Antonín Novotný (Letňany, Austria-Hungariako Inperioa, 1904ko abenduaren 10a - Praga, Txekoslovakia, 1975eko urtarrilaren 28a) txekiar politikari komunista izan zen. 1948ko estatu-kolpe komunistan hartu zuen parte, eta 1953an Txekoslovakiako gobernuburu eta hango Alderdi Komunistako buru izan zen. Bere agintaritzaren garaian zapalkuntza handia izan zen, eta ekonomiak atzera egin zuen.
1957tik 1968ra Txekoslovakiako presidentea izan zen, 11 urtez. Azken urte hartan, gobernua liberalen esku gelditu zen, Dubček buru zela.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156494
* Multimedia: Antonín Novotný / Q156494
# Antony Hewish

Antony Hewish (Fowey, Cornwall, 1924ko maiatzaren 11 - 2021eko irailaren 13a) britainiar astronomoa izan zen. Cambridgeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Pulsarra aurkitu zuen (oso tarte labur eta erregularretan errepikatzen diren uhin elektromagnetikoak igortzen dituen neutroi-izarra), bere laguntzaile Jocelyn Bellekin. 1974an, Fisikako Nobel saria jaso zuen, Martin Rylerekin batera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189990
* Multimedia: Antony Hewish / Q189990
# Antony Tudor

Antony Tudor (Londres, Ingalaterra, 1908ko apirilaren 4a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1987ko apirilaren 19a) ballet dantzaria eta koreografoa izan zen.
1930. urtetik aurrera Marie Ramberten ballet klubean dantzatu zuen, eta geroago balleteko talde askotan lan egin zuen (Vic-Welles, Covent Garden, eta abar). 1938. urtean London Balleta sortu zuen. New Yorkeko Metropolitan Operako eskolako zuzendari izan zen. 1973. urtetik aurrera Kaliforniako Unibertsitateko irakasle izan zen, eta 1974. urtetik aurrera American Ballet Theatreko zuzendari laguntzaile. Espresionismoaren eta dantza berriaren eragina handia da Tudorren lanetan.
Koreografiarik aipagarrienak: Lili jardina (1938), Romeo eta Julieta (1942), Nekazaria soroetan (1979).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q608183
* Multimedia: Antony Tudor / Q608183
# Antony kantonamendua

Antony kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Senako Gainak departamenduan dago, Île-de-France eskualdean. Guztira 1 udalerri ditu eta Antony da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q285959
# Antonín Mrkos

Antonín Mrkos (txekieraz ˈantoɲiːn ˈmr̩kos ahoskatua; Střemchoví, 1918ko urtarrilak 27-Praga, 1996ko maiatzak 29) txekoslobakiar astronomo bat izan zen.
18 hilabete eman zituen Antartikan 1950eko hamarkadako sobietar espedizio bateko kide bezala, aurora australa eta beste fenomeno batzuk aztertzeko asmoz. Skalnaté Pleso Behatokian ere lan egin zuen.
18D/Perrine-Mrkos, 45P/Honda-Mrkos-Pajdusakova, 124P/Mrkos eta 143P/Kowal-Mrkos aldikako kometak aurkitu edo elkaraurkitu zituen C/1957 P1 ez aldikako kometa dizdiratsua ere aurkitu zuen (garaiko izendapenez 1957d Kometa).
Asteroide ugari ere aurkitu zituen, horien artean Amor familiako 5797 Bivoj eta 3451 Mentor troiar asteroidea. 1832 Mrkos asteroidea bere omenez izendatu zen.
* Datuak: Q58960
* Multimedia: Antonín Mrkos / Q58960
# Antonyko barrutia

Antonyko barrutia Senako Gainak departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 380.371 biztanle ditu 49 kilometro koadrotan. Guztira 12 udalerri ditu. Bere hiriburua Antony da.

## Udalerriak

| 1. Antony (92002) | 2. Bagneux (92007) | 3. Bourg-la-Reine (92014) | 4. Châtenay-Malabry (92019) |
| 5. Châtillon (92020) | 6. Clamart (92023) | 7. Fontenay-aux-Roses (92032) | 8. Le Plessis-Robinson (92060) |
| 9. Malakoff (92046) | 10. Montrouge (92049) | 11. Sceaux (92071) | 12. Vanves (92075) |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q700438
# Antony Gormley

Sir Antony Mark David Gormley (1950eko abuztuaren 30a) eskultore britainiarra da.
Besteak beste, Ipar Aingerua, Ingalaterrako iparraldean dagoen Gateshead eskultura publikoa, 1994an enkargatua eta 1998ko otsailean eraikia; Liverpooletik gertu dagoen Beach Crosby Beach-en Another Place; eta Event Horizon, 2007an Londresen estreinatu zen hainbat zatiko instalazioa, gero New Yorken Madison Square (2010).

## Eskulturen irudiak

* Ipar aingerua. 1998.
* Ipar aingerua. 1998.
* Iron: Man (1993), Victoria Square, Birmingham
* Exposure (eskultura) (2010), Lelystad, Herbehereetan.
* Land, Lowsonford, 2015.
* Untitled (for Francis) 1985 Tate Modern
* Clasp, Newcastle University, 2018.
* Pair of figures separated by plate glass, Regent's Place, Londres.
* Londreseko hegian, Londreseko skylinen, ezarritako 31 figuretako bat, Event Horizon-en
* Londreseko hegian, Londreseko skylinen, ezarritako 31 figuretako bat, Event Horizon-en
* Asian Field M+, 2021

## Kanpo estekak

* Datuak: Q360371
* Multimedia: Antony Gormley / Q360371
# Antony Passage

Antony Passage, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4777242
* Multimedia: Antony Passage / Q4777242
# Anamoose (Ipar Dakota)

Anamoose Ipar Dakotako hiri bat da. McHenry konderrian kokatua dago. 2010ean 227 biztanle zituen, 1,59 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* McHenry konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q957246
# Anamorós

Anamorós El Salvadorko La Unión departamenduko udalerri bat da. 108 km²ko azalera du eta 2007ko erroldaren arabera 14551 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística y Censos. (2007). (pdf) VI Censo de Población y V de Vivienda 2007. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3615033
* Multimedia: Anamorós / Q3615033
# Anamosa (Iowa)

Anamosa Iowako hiri bat da. Jones konderrian kokatua dago. 2010ean 5.533 biztanle zituen, 6,73 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jones konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1657547
* Multimedia: Anamosa, Iowa / Q1657547
# Anamnesi

Anamnesia honakoa izan daiteke:
* Anamnesi (medikuntza), edo historia medikoa.
* Anamnesi (kristautasuna), eukaristiarekin lotutako kontzeptua.
* Anamnesi (filosofia), Platonek garatutako teoria epistemologikoa.
# Anamnesi (filosofia)

Filosofian, anamnesia Platonek garatutako kontzeptua da, bere ideien teoriaren baitan, zeinaren arabera pertsonen ezagutza bizitzaren aurretik arimak gogoratu egiten dituen ideia eta kontzeptuetan oinarritzen den. Horrela, ezagutza ez da soilik esperientzian oinarritzen, ideien munduan arimak baitaratu zituen egian baizik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q260946
# Anamorphosis

Anamorphosis 2011. urtean eginiko film fantastikoa da.
New York City International Film Festivalean izan zen eta bi sari lortu zituen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Gau batean Sara esnatu eta mundua aldatu dela konturatzen den bakarra da: David bere senargaia beste emakume bategaz bizi da eta ez du Sara gogoratzen. Sara zerotik hasi behar izango da bere bizitza berrian.

## Pertsonaiak

* Iratxe García-Uriz (Sara)
* Ander Janín (Aitor)
* María Txokarro (Sara 2)
* David Elorz (David)
* Aintzane Alastruey (Lea)
* Imanol Reta (Saúl)
* Andrea Encinas (Luna)
* Joxepe Gil (Markus)
* Ana Caramés (Ira)
* Gorka Zubeldia (Nelson)
* Aranzazu Duque (Alba)
* Eva Rosino (Laura)
* Pablo del Mundillo (Santiago)

## Erreferentziak

* ↑ IMDB-ren fitxa
* ↑ «Karlos Alastruey estrena su filme "Anamorphosis" en Nueva York» Diario de Navarra 2011-5-18.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5674403
# Anamnesi (kristautasuna)

Kristautasunean, anamnesia (antzinako grezieraz: ἀνάμνησις, oroitzapena), liturgian erabiltzen den adierazpen bat da, non Eliza Kristauak Eukaristiaren, Nekaldiaren, Piztueraren edo Igokundearen oroitzapenari erreferentzia egiten zaion. Jesus Nazaretekoaren hitzetan du jatorria, Azken Afarian: «Hau nire gorputza da, zuentzat ematen dena. Egizue hau nire oroigarri» (Lk 22:19 eta 1 Ko 11:24-25).
Zentzu zabalean, anamnesia teologia liturgikoan oinarrizko kontzeptua da: mezan fededunak Jainkoaren salbamena oroitzen du. Prozesu honen bidez Kristaua misterio paskualean sartzen da.

## Oharrak

* ↑ "τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν"

## Erreferentziak

* ↑ Espín, Orlando O.; Nickoloff, James B.. (2007). An introductory dictionary of theology and religious studies. Liturgical press ISBN 978-0-8146-5856-7. (Noiz kontsultatua: 2023-08-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q485486
# Anamorfosi

Anamorfosia edo anamorfismoa, optika prozedura baten bidez burututako irudi baten desitxuraketa itzulgarria da (adibidez, ispilu okerra). Arte arloan ikuslea aurrezarritako ikuzpuntu zehatz batera behartzeko erabiltzen den efektua da, honetatik elementuak itxura proportzionatu eta argia bereganatzen du. Anamorfosia Piero della Francescak perspektibari buruzko bere ikerlanetan deskribatutako metodoetako bat da.
Zineman maiz erabili den teknika da, adibidez Cinemascope sistema, leiar anamorfiko batzuek konprimitutako irudiak erregistratu eta proiekzioan zehar deskonponprimituak izatean pantaila zabal bat sortzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q217422
* Multimedia: Anamorphosis / Q217422
# Anamorph (filma)

Anamorph, 2007ko Henry S. Miller estatubatuarrak zuzendutako thriller psikologiko bat da. Willem Dafoe, Scott Speedman, Peter Stormare, Clea DuVall, James Rebhorn eta Mick Foley aktoreek antzeztu zuten.
Anamorfosiaren kontzeptuan oinarritua dago.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bere hilketa izugarri bakoitza burutu ondoren, serieko hiltzaile batek ia ahaztezina den aztarna utzi ohi du: bere biktimen gorpuak artelan beldurgarrien kopiak bilakatzen ditu. Horretarako, anamorfosiaren kontzeptuan oinarritzen da, konposizio berdin baten bi ikuspuntu ezberdin sortzeko perspektiben legeak manipulatzean datzan teknika piktorikoa.

## Aktoreak

* Willem Dafoe: Stan
* Scott Speedman: Carl
* Yul Vazquez: Jorge "George" Ruiz
* Clea DuVall: Sandy
* James Rebhorn: Brainard
* Amy Carlson: Alexandra Fredericks
* Peter Stormare: Blair Collet
* Don Harvey: Hiltzailea
* Paul Lazar: Osasun aztertzailea
* Edward Hibbert: Galeria jabea
* Mick Foley: Zaharkin galeriaren jabea
* Debbie Harry: Auzolaguna
* Amir Arison: Profilegilea

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q2690780
# Andaluziar zaldi

Andaluziar zaldia, gaztelaniaz: caballo andaluz, edo caballo de pura raza española, Andaluziako bertako zaldi arraza bat da. Iberiar Penintsulako beste hainbat eskualdetara hedaturik zegoen aspaldidanik eta egun arraza mundu guztian barrena hazten da. Zaldi mota iberiar eta barrokoa da. Espainian arraza nazionaltzat dute zaldi mota hau, eta "espainiar zaldia" deitzen dute ere.
Bere tamaina zein ezaugarriengatik andaluziar zaldia zaldi tamainako arrazen sailkapen taldean sartzen da.
Oso hedaturik dagoan arraza izanik, hainbat arraza-lerro daude egun. Kartujako zaldia delakoa da ezagunetarikoa.

## Kanpoko loturak

* (Ingelesez) Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian

## Erreferentziak

* ↑ https://es.scribd.com/doc/54313088/Luis-Barona-libro-Guia-campo-razas-autoctonas-espanolas

## Kanpo estekak

* Datuak: Q489798
* Multimedia: Andalusian horse / Q489798
# Andaluziaren eguna

Andaluziaren eguna, otsailaren 28an ospatzen da, eta 1980ko erreferenduma ospatzen du, Andaluziari, erabateko autonomia eman ziona.

## Ohiturak

Hiri eta herri askotan, balkoiak apaintzen dira, non Andaluziako bandera esekitzen den balkoiko burdin hesietatik, eta, beste gauza batzuen artean, patio andaluziar lehiaketak ospatzen diren.
Eskoletan, otsailak 28ko astea jai astea den arren, Aste Kulturala edo Aste Zuria bezala ezaguna, aste honen aurreko asteko ostirala, ikasketa eguna izaten da eskolan, andaluziar gosaria hartzen dute, Andaluziako ikurrei, bere historia eta ohiturei buruzko marrazkiak margotzen dituzte, antzezlan kostunbristak antzezten dituzte eta Andaluziako ereserkia kantatzen dute.

## Historikoa
### 2007

Agendan, Andaluziako Parlamentuan osoko bilkura bat ospatzea agertzen da, eta Sevillako Maestranzako Antzokian, Andaluziako Seme Kuttun saria José Saramago idazleari eta Andaluziako domina Miguel Baez Espuny, El Litri bezala ezagutzen den toreadoreari, Real Betis Balompié futbol taldeari, Carlos Cabezas Jurado, Bernardo Rodriguez Arias eta Felipe Reyes Cabañas saskibaloi jokalariei, Juana Castrori, Ramón Contrerasi, María García Torrecillasi, Eva Garrido "La Yerbabuena"ri, Rafael Martos Sanchez (Raphael abeslariari eta Javier Ruibali ematea.

## Ikus, gainera

* Andaluzismo
* Andaluziako armarria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2329751
* Multimedia: Andalusia Day / Q2329751
# Andaluziera

Andaluziera (gaztelaniaz: andaluz, andaˈluθ, -ˈlus ahoskatua; andaluzieraz ãndaˈluʰ, -ˈlʊ ahoskatua) gaztelaniaren dialektoa da, Andaluziakoa. Fonetika mailakoak dira ezaugarri nagusiak, txistukarien ahoskatzea batez ere, hala, eta besteak beste, s eta z ez dituzte bereizten. Herrialde batzuetan biak s bezala ahoskatzen dira eta besteetan biak z bezala.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-06-24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q489811
* Multimedia: Andalusian Spanish / Q489811
# Andaman eta Nikobar uharteak

Andaman eta Nikobar uharteak (tamileraz: அந்தமான் நிகோபார் தீவுகள்; hindiz: अंडमान और निकोबार द्वीप; ingelesez: Andaman and Nicobar Islands) Indiako ozeanoan dagoen Indiako lurraldea da. Hiriburua Port Blair dute.

## Izena

Andaman Handuman hindizko Hanuman tximino-jainkotik dator. Nikobar, berriz, malaysieraz herriaren lurra esan nahi du.

## Historia

XIII. mendean Marco Polo esploratzaile veneziatarrak bisitatu zituen. XVII. mendean Maratha Inperioak hartu zituen eta Erresuma Batuak bitan: 1789-1796 eta azkenekoz 1858an.
1947an Indiak independentzia lortu zuenean, herrialdeko sei estatuen bat bihurtu ziren.
2004ko abenduaren 26an Ozeano Bareko kostaldeak suntsitu zituen 10 metroko tsunamiak uharteak eraso zituen. 7.000 biztnale hil ziren, gehienak kolonoak bertokoek bazekitelako lurrikarak daudenenan mendietara jo behar zela.

## Geografia

Lurraldeak 570 uharte baino gehiago ditu, horietatik 38 biztanleak dituztenak. Gehienak (550 inguru) Andaman uharteetakoak dira, horietatik 26 biztanleak dituztenak. Nikobar uharteak 22 dira (horietatik 10 biztanleak dituztenak). Uhartedi bien artean kanal bat dago: 150 km zabalera duen Ten Degree Channel edo Hamar Graduko Kanala.
Andaman uharteek 6.408 km² azalera dute; Nikobar uharteek 1.841 km².

## Ikus, gainera

* Andaman uharteak
* Nikobar uharteak

## Kanpo estekak

* Andaman & Nikobar Gobernuaren Webgunea
* Andaman Elkartea
* Andaman & Nikobar uharteen turismo webgune ofiziala
* Datuak: Q40888
* Multimedia: Andaman and Nicobar Islands / Q40888
# Andaluziar kopla

Andaluziar kopla, maiz soilik kopla deitua (gaztelaniaz copla andaluza) Espainiako Andaluzia autonomia erkidegoko abesti arin mota bat da. Nahiz eta usadio handia duen abestigintza mota bat izan, 1930eko hamarkada eta 1940ko hamarkadan sortu eta garatu zen, Antonio Quintero, Rafael de León eta Manuel Quiroga musikagileek estilo honetako abesti ugari konposatu zituzten.
Lehenbiziko andaluziar kopla abeslari nabarmenen artean Pastora Imperio dago, bestelako estilo honetako abeslari nabarmen artean honakoak daude: Estrellita Castro, Concha Piquer, Lola Flores, Imperio Argentina, Miguel de Molina, Carlos Cano, Rosa Morena, Gracia Montes, Marifé de Triana, Rocío Jurado, Juanita Reina, Manolo Escobar, Juanito Valderrama, Sara Montiel, Marujita Díaz, Paquita Rico, Carmen Sevilla edo Antonio Molina.
Gaur egungo, andaluziar kopla abeslari nabarmenen artean hauek daude: Bambino, María Jiménez, Isabel Pantoja, Martirio, Miguel Poveda, Carlos Cano, Pasión Vega, Clara Montes, Pastora Soler, Aurora Guirado, Nieves Hidalgo, Diana Navarro, Concha Buika, La Shica, Estrella Morente, La Canalla, Marta Quintero, Falete, India Martínez, Javier Ruibal, Javier Limón, Manuel Lombo, María José Santiago, Patricia Vela, Juan Antonio Valderrama, María Dolores Pradera eta Plácido Domingo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15042720
* Multimedia: Andalusian copla / Q15042720
# Andaman

Andaman hitzarekin honako lekuak ezagutzen dira:
* Andaman eta Nicobar uharteak, Indiako lurraldea.
* Andaman uharteak, Indiako ozeanoko uhartedia.
* Andaman itsasoa, Indiako ozeanoko itsasoa.

## Artea

* The Andaman Islanders liburua Alfred Radcliffe-Brownek antropologoak idatzia.
# Andaman uharteak

Andaman uharteak Bengalako golkoan dagoen uhartedia da. Uharteek Indiako Andaman eta Nicobar uharteak izeneko Lurraldearen zati bat dira, Port Blair hiriburua duena. Uhartediak 1991an 314.239 biztanle zituen.

## Geografia

Andaman uhartediak 204 uharte ditu. Asia kontinentalean dagoen Hooghly ibaiaren bokaletik 950 km eta Myanmarreko Negrais lurmuturretik 193 kilometrotara daude; Sumatrako iparraldeko muturretik 547 kilometrotara daude. Uharte kateak 352 km luzera eta 51 km zabalera. Guztira 6408 km² azalera dute.
Uhartediko bost uharte nagusiak Andaman Handia dute izena. Iparraldetik hegoaldera, honako hauek dira:
* Ipar Andaman,
* Erdialdeko Andaman,
* Hego Andaman,
* Baratang eta
* Rutland uhartea.
Bestetik iparraldeko muturrean Landfall uharteak daude, Cleugh pasabideak aldenduak; Interview uharteak, Interview pasabideak aldenduak; Labirinto uharteak, Elphinstone pasabideak aldenduak; Ritchie uhartedia, Diligent itsasarteak aldendua eta Kwangtung eta Tadma Juru itsasarteek zeharkatuta.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-05-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186233
* Multimedia: Andaman Islands / Q186233
# Andamango itsasoa

Andamango itsasoa (bengaleraz: আন্দামান সাগর; hindiz: अंडमान सागर; birmanieraz: မုတ္တမ; thailandieraz: ทะเลอันดามัน) Indiako ozeanoaren besoa da, Bengalako golkoaren hego-ekialdean, Myanmarko hegoaldean, Thailandiako mendebaldean eta Andaman uharteen ekialdean kokatua. Azken uharte hauetatik dator bere izena.
Iparraldetik hegoaldera ia 1.200 kilometro luze da, eta ekialdetik mendebaldera 645 kilometro zabal, hau da, 798.000 kilometro koadroko eremua du. Batez besteko sakonera 870 metrokoa da eta punturik sakonena 4.198 metrora dago. Hego-ekialdean Malakako itsasartea du, Sumatra eta Malaysiako penintsula banatzen dituena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).
* ↑ Andaman Sea. yachtchartermuller.ch (Noiz kontsultatua: 2016-08-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47632
* Multimedia: Andaman Sea / Q47632
# Amsterdamgo auzo gorria

Amsterdamgo auzo gorria (nederlanderaz: Rosse Buurt) Herbehereetako hiriburu administratiboa den Amsterdamgo erdialdean dagoen auzo bat da. Bere historia, arkitektura, bizitza kulturala eta prostituzioa, drogei eta dibertsitate sexualari buruz duen joeragatik munduko auzorik liberalizatuenetako bat izateagatik ezaguna.

## Kokapena

Zehazki, "auzo gorri" nagusia De Wallen auzoa da, Oudezijds Voorburgwal eta Oudezijds Achterburgwal kanalak eta inguruzko kaleak, hiriko erdigune historikoan, Dam plazak eta Damrak kaleak mugatzen dute mendebaldean eta Nieuwmarkt plazak ekialdean. Baina "auzo gorri" besteak ere existitzen dira: Singelgebied ("Singel auzoa") eta Ruysdaelkade (De Pijp barrutian).

## Prostituzioa

Hau da Amsterdameko auzorik pintoresko eta turistikoena. Mundu osoan ezaguna bere kaleak eta kalexka estuak apaintzen dituzten erakusleihoengatik, non prostitutek euren lana egiten duten duela mendeetatik. Prostituzioa erabat arautua dago Herbehereetan, eta honela prostituta bakoitza legez gizarte segurantza pribatu bat kontratatua izatera behartua dago (Herbehereetako gainontzeko langileak bezala), estatuari zergak ordaintzera, ogasun deklarazioak egitera eta langile batek edo enpresak bere legezkotasuna mantentzeko egin behar dituzten gainontzeko lege prozesu guztiak egitera.
Prostituzio lokalak egunez zein gauez daude irekita, baina publiko gehien aste bukaeratako gauetan egoten da. Une horietan milaka pertsonek, gehienak kuxkuxeroak, auzotik lasai paseatzen dute, auzo gorriko erakusleihoen artean. Kale hauetarako sarrera irekia da, eta beraz edonor sar daiteke bertan, adibidez Hanburgoko prostituzio kalean gertatzen ez dena, gizonezkoei eta adin nagusikoei mugatua dagoena.

### Esperimentua gizonekin

1990eko hamarkadaren azken urteetan esperimentu soziologiko bat egin zen auzo gorriko kaleetan. Emakumezko prostituten ordez, gizonezkoak egon ziren lan hori egiten zenbait hilabetez. Ikerketa honek, emaitza bezala, emakumeek zerbitzu honetan interesik ez zutela eman zuen, eta hilabete horietan, gainera, kexuak egon ziren emakumezko prostituten aldetik, gizon horiek laidogarritzat hartu zituztenak.

### Beste zerbitzu batzuk

Auzoak sex shop, jatetxe, hotel, kafetegi eta eta erakusketa lokal ugari ere baditu. Erakustoki hauek izaera sexual nabarmeneko edukiak eskaintzen dituzte, eta turistak asko joaten dira bertara.
Auzoko kalerik ospetsuena erdiko kalea da, Warmoestraat izenekoa, tabernaz, garagardoz, jendez eta zalapartaz betea.

## Ikus, gainera

* Auzo gorri

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Amsterdamgo Auzo Gorria
* Datuak: Q447664
* Multimedia: Red-light district (Amsterdam) / Q447664
# Amsterdam udalerria, Hancock konderria (Iowa)

Amsterdam udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Hancock konderrian. Azken zentsuaren arabera 795 biztanle zituen, 35.84 milia karratu (92.8 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Amsterdam udalerriak 462 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 28.055 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1892079