OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Unibertsalismo kristau

Unibertsalismoa erlijioan kristauen artean, gizaki guztien azkeneko berrerospena eta salbazioa aldarrikatzen duen sinestea da.
Dotrina baikor hau garai desberdinetan agertu da eta kristautasunean ohikoa den kondenazioari eta askatasunari buruzko negatibotasunari kontrajartzen zaio. III. mendeko Alexandriako Origenesen lanetan jadanik azaldu zen, baina dotrina eta mugimendu gisa XVIII. mendean eratu zen, John Murray 1779an Eliza Unibertsalistaren lehen artzain egin zelarik. Unibertsalisten arabera, maitasunaren Jainkoak ezin dezake gizateriaren zati bat besterik hauta salbatua izateko, gainerako guztiak betiko zigorrera kondenatzen dituela.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-12-29 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3360416
# Unibertsitate

Unibertsitatea goi hezkuntzan eta ikerkuntzan diharduen ikastegi eta erakundeen multzo bat da. Alor humanistiko, zientifiko guztietan jakinduria gorde, ezaguera berriak sortu eta horiek transmititzeaz gainera, unibertsitateek funtsezko zeregina bete izan dute gizartean, kultura eta politikaren oinarriak zabalduz eta finkatuz. Antzinatik zibilizazio guztietan euren gobernu, ekonomia, armada eta bestelako goi-jakintzetarako ikastegiak eta irakasleak izan badira ere, egun mundu osoan nagusi den unibertsitate eredua Erdi Aroko Europan abiarazitakoa da; orduan sortutako Paris, Salamanca, Oxford, Cambridge eta beste zenbait hirietako unibertsitateetan irakasleak eta euren autonomia ziren nagusi.

## Historia

Al-Azhar izeneko meskita (Kairo) munduko unibertsitaterik zaharrena da, X. mendean eraikitzen hasia.

## Munduko Unibertsitate ezagunak
### Europa

* Erresuma Batua:
** Cambridgeko Unibertsitatea
** Oxfordeko Unibertsitatea
* Espainia:
** Salamancako Unibertsitatea
** UNED
* Frantzia:
** Parisko Unibertsitatea
* Italia:
** Bolognako Unibertsitatea
* Portugal:
** Coimbrako Unibertsitatea

### Amerika

* AEB:
** Harvard Unibertsitatea
** Yale Unibertsitatea

### Asia

* Japonia:
** Toho Unibertsitatea

## Euskal Herriko Unibertsitateak
### Publikoak

* Baionako Institutu Unibertsitario Teknologikoa
* Euskal Herriko Unibertsitatea
* Nafarroako Unibertsitate Publikoa
* UNEDi lotutako Hego Euskal Herriko zentroak

### Pribatuak

* Deustuko Unibertsitatea
* Mondragon Unibertsitatea
* Nafarroako Unibertsitatea
* Udako Euskal Unibertsitatea

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) "Webometrics" Munduko unibertsitate guztien estatistikak
* "Unibertsitatea.net" Unibertsitate munduaren ataria
* Datuak: Q3918
* Multimedia: Universities and colleges / Q3918
# UniDibertsitatea

UniDibertsitatea film laburren lehiaketa EHU-ko Berdintasun Zuzendaritzak bultzatzen duen film laburren lehiaketa da, LGTB+ ikuspegia zabaltzeko asmoarekin sortu dena. I. edizioa 2020-2021 kurtsokoa izan zen.

## Sarituak

Hau da sarituen zerrenda:
| EDIZIOA | FILM LABURRARREN IZENBURUA | EGILEA |
| I. EDIZIOA (2020-2021) | No deberías | Maider García Merino |
| I. EDIZIOA (2020-2021) | Ni ere bai (Accesit) | Asier Fuentes Ajuriaguerra |
| I. EDIZIOA (2020-2021) | Maverique (Accesit) | Ane Zugaza Goienetxea eta Ane Martínez Juez |

## Erreferentziak

* ↑ «UniDibertsitatea film laburren lehiaketa - Berdintasunerako Zuzendaritza - UPV/EHU» Berdintasunerako Zuzendaritza (Noiz kontsultatua: 2022-04-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El ‘UniDibertsitatea Eguna’ homenajea a Empar Pineda, histórica activista de los movimientos antifranquista, feminista y LGTB» UPV/EHU (Noiz kontsultatua: 2022-04-11).

## Ikus, gainera

* Empar Pineda Saria
* María Goyri Saria
* Francisca de Aculoudi Sariak
* Micaela Portilla Saria

## Kanpo estekak

* UniDibertsitatea - Sarien weborri ofiziala
* Datuak: Q111582996
# UniKo

UniKo ikus-entzunezko arloan lan egiten duen bilbotar enpresa da.
2009. urtean Iñigo Gómezek eta Iván Miñambresek sortua, animazioko filmak, iragarkiak eta komunikazioarekin erlazioa duten proiektuak ekoiztu ditu:
* Birdboy (2011)
* Sangre de unicornio (2013)
* Psikonautak, ume ahaztuak (2016)

## Erreferentziak

* ↑ IMDB webgunea

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q6156028
# Unibail-Rodamco-Westfield

Unibail-Rodamco-Westfield higiezinen sektoreko Europako lehen talde kotizatua da. Europar Batasuneko 12 herrialdetan dago, eta 39,3 miliar euroko aktibo-zorroa zuen 2016ko ekainaren 30ean. Taldea 1968an sortu zen eta 1.500 langile ditu. Europako hiri garrantzitsuenetan kokatutako merkataritza-gune handiak, bulego-eraikin handiak eta Paris eskualdeko kongresu eta erakusketa-zentroak kudeatzen, sustatzen eta inbertitzen espezializatuta dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q608518
* Multimedia: Unibail-Rodamco / Q608518
# Uni-Center

Uni-Center, Alemaniako Kolonia hirian dagoen etxebizitza etxe orratz bat da. Guztira 133 metro eta 45 solairu dauzka eta 1973an amaitu zuten.
Werner Ingendaay arkitektoak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera

* Alemaniako eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Eraikinaren fitxa emporis.com webgunean.
* Datuak: Q920485
* Multimedia: Uni-Center (Köln) / Q920485
# Toshirō Mifune

Toshiro Mifune (japonieraz: 三船 敏郎, Mifune Toshirō, Qingdao, Txina, 1920ko apirilaren 1a - Tokio, Japonia, 1997ko abenduaren 24a) Txinan jaiotako japoniar zinema-antzezlea izan zen.

## Biografia

Txinan jaio eta hazi zen. Hogeita sei urte zituela, gurasoen herrira itzuli zen eta zineman aritzeko berehala kontratatu zuten. Kurosawaren film handi frankotako protagonista izan zen: Rashomon (1950) filmean Tajonaru gaizkilearen irudia nola moldatu zuen gogoangarria da. Zuzendari beraren Odolezko Tronua (1957) filma ere antzeztu zuen.
1979ko Steven Spielbergek zuzendutako 1941 umorezko filmean ere antzeztu zuen.
Hauek ditu azken lan aipagarrienak: Ohorezko bidaia eta Otsoaren itzala (1992); Fukai kawa eta Konpromisoaren argazkia (1995); Shogun (1980ko seriea).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q37001
* Multimedia: Toshirō Mifune / Q37001
# Toshiya Miura

Toshiya Miura (japonieraz: 三浦 俊也, Miura Toshiya, 1963ko uztailaren 16a -) Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Entrenatzaile gisa Brummell Sendai, Mito HollyHock, Omiya Ardija, Consadole Sapporo, Vissel Kobe eta Ventforet Kofu taldeak zuzendu zituen.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q2757102
* Multimedia: Toshiya Miura / Q2757102
# Toshiya Motozuka

Toshiya Motozuka (japonieraz: 本塚 聖也, Motozuka Toshiya, 1997ko maiatzaren 20a -) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Zweigen Kanazawa.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q86514357
# Toshio Miyaji

Toshio Miyaji (japonieraz: 宮地 利雄) Japoniako futbolaria izan zen.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1925 | 2 | 0 |
| Guztira | 2 | 0 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* Datuak: Q2314057
# Toshitaka Tsurumi

Toshitaka Tsurumi (japonieraz: 鶴見 聡貴, 1986ko abenduaren 22a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare eta Gainare Tottori.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3245239
# Toshiya Fujita

Toshiya Fujita (japonieraz: 藤田 俊哉, 1971ko urriaren 4a - ) Japoniako futbolari ohia da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1995 | 6 | 2 |
| 1996 | 0 | 0 |
| 1997 | 0 | 0 |
| 1998 | 0 | 0 |
| 1999 | 4 | 0 |
| 2000 | 0 | 0 |
| 2001 | 0 | 0 |
| 2002 | 0 | 0 |
| 2003 | 3 | 0 |
| 2004 | 10 | 1 |
| 2005 | 1 | 0 |
| Guztira | 24 | 3 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q733462
# Toshio Takabayashi

Toshio Takabayashi (japonieraz: 高林 敏夫, 1953ko azaroaren 15a - ) Japoniako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1974 | 4 | 1 |
| 1975 | 0 | 0 |
| 1976 | 8 | 1 |
| Guztira | 12 | 2 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* Datuak: Q2382192
# Toshiro Tomochika

Toshiro Tomochika (japonieraz: 友近 聡朗, 1975eko apirilaren 24a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ehime FC.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3246391
# Toshio Shimakawa

Toshio Shimakawa (japonieraz: 島川 俊郎, 1990eko maiatzaren 28a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Blaublitz Akita eta Ventforet Kofu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11476328
* Multimedia: Toshio Shimakawa / Q11476328
# Toshiya Ishii

Toshiya Ishii (japonieraz: 石井 俊也, 1978ko urtarrilaren 19a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Urawa Reds, Vegalta Sendai eta Kyoto Sanga FC.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3078906
# Unión Deportiva Salamanca

Unión Deportiva Salamanca Gaztela-Leongo futbol talde bat izan zen, 1923an Salamanca hirian sortua, eta 2013an Espainiako futbol ligako bigarren B mailan ziharduela desegina. Bitarte horretan, 12 denboralditan jokatu zuen Espainiako futbol ligako lehen mailan.

## Historia
### Hasierako urteak

Salamancako plaza nagusiko Novelty kafetegian sortu zen 1923ko otsailaren 9an Unión Deportiva Española izenarekin. 1931 urtean Club Deportivo Salamanca izenahartu zuen eta 1932an Unión Deportiva Salamanca bihurtu zen.
1936an bigarren mailara igo zen baina 1939 arte ez zuen debutik egin Gerra Zibilaren erruz ez baitzen futbol txapelketarik izan. Hurrengo urteetan hirugarren eta bigarren mailen artean aritu zen.

### Urrezko aroa

1972an hirugarren mailan ari zela José Luis García Trad entrenatzailea fitxatu zuen eta bi igoera jarraian lortuz 1974an lehen mailara igo zen. Taldearen "urrezko aroa" izan zen, zazpi urte egin baitzituen maila gorenean, posturik onena 1975eko 7. postua izanik. Honetaz gain 1977ko Kopan finalerdietara iritsi zen. Athletic-ek utzi zuen finaletik kanpo, San Mamesen 6-0 galdu ondoren Salamancan 2-1 baino irabazi ez zuelako. 1981ean maila galdu zuen baina hurrengo urtean berriz igotzea lortu zuen, oraingoan bi urtetarako.
1990 hamarkadan beste hiru urte egin zituen lehen mailan, 1995-96, 1997-98 eta 1998-1999 denboraldietan.

### Desagerpena eta ondorengo taldeak

Hurrengo urteetan bigarren mailan aritu zen eta 2013an bigarren B mailan zebilela desegin zen taldea.
Desegin bezain laister Salamanca CF UDS taldea eratu zen, haren zelaia eta koloreak jaso zituena eta harrobiko taldea zen CD Salmantino-ren lizentzia baliatuz hasi zen jokatzen.
Zaleytu multzo batek ordea ez zuten talde berria onartu eta Unión Deportiva Salamanca omentzeko talde berria sortu zuten, Unionistas de Salamanca CF. Talde biek antzeko ibilbidea izan dute.

## Datuak

2013 arte:
* Denboraldiak 1. mailan: 12
* Denboraldiak 2. mailan: 34
* Denboraldiak 2. B mailan: 9
* Denboraldiak 3. mailan: 19
* Ligako posturik onena: 7.a Lehen mailan (1974-75)

## Palmaresa

* Lehen Maila (0): zazpigarrena 1975ean.
* Bigarren Maila (0): bigarren 1942, 1982 eta 1997an.
* Bigarren B Maila (3): 1988, 1994, 2006

## Ikus, gainera

* Salamanca CF UDS
* Unionistas de Salamanca CF

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Salamancaren webgune ofiziala
* Datuak: Q697353
* Multimedia: UD Salamanca / Q697353
# Unión Fenosa

Unión Fenosa Espainiako argindar konpainia da. Gaur egun Kataluniako Gas Natural enpresaren jabetzakoa da eta 1982an sortu arren jatorria XX. mendearen hasieran dauka.

## Ikus, gainera

* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Union Fenosaren webgunea
* Datuak: Q2095439
* Multimedia: Unión Fenosa / Q2095439
# Unión Deportiva Ourense

Unión Deportiva Ourense futbol talde galiziarra da, 1942an Ourense hirian sortutakoa. Gaur egugo taldea 2014. urtean sortu zen.

## Historia

Hiriko aurreneko taldea 1942. urtean sortu zen, Unión Deportiva Orensana. 1943an hirugarren mailara igo zen eta 1949an bigarren mailara. Hiru denboraldi egin zituen bertan taldea desegin zen arte.
1952. urtean Club Deportivo Ourense sortu zen eta bigarren mailan jokatzera iritsi zen. 1959an igo zen aurreneko aldiz eta sei denboraldi egin zituen bertan. Urterik onenak aurrenekoak izan zituen, 1960an hirugarren egin baitzuen, hurrengoan laugarren eta 1962an berriz ere hirugarren. 1970.urtean berriz igo zen urtebeterako eta 1973-75 artean ere berriz izan zen eta azkenengo sasoia 1990. hamarkadan izan zuen. 1999. urtean azken postuan gelditu eta jeitsi egin zen.
2014an diru arazoak medio taldea desegin zen eta berria sortu behar izan zuen, Unión Deportiva Ourense.

## Uniformea

* UD Orensana ||
* CD Ourense ||
* UD Ourense ||

## Datuak

UD Orensana + CD Ourense + UD Ourense, 2024-25 barne:
* Denboraldiak 1. mailan: 0
* Denboraldiak 2. mailan: 16
* Denboraldiak 2. B mailan: 30
* Denboraldiak 3. mailan: 27
* Denboraldiak 3. maila RFEFn: 3
* Ligako posturik onena: 3.a Bigarren mailan (1959-60 eta 1960-61 denboraldietan)

### Azken urteetako ibilbidea

Club Deportivo Ourense :
| Urtea | Maila | Postua | Errege Kopa |
| 2004-05 | Bigarren B maila | 19.a | - |
| 2005-06 | Bigarren B maila | 14.a | - |
| 2006-07 | Bigarren B maila | 15.a | |
| 2007-08 | Bigarren B maila | 17.a | |
| 2008-09 | Hirugarren Maila | 3.a | |
| 2009-10 | Hirugarren Maila | 3.a | |
| 2010-11 | Hirugarren Maila | 3.a | |
| 2011-12 | Hirugarren Maila | 1.a | |
| 2012-13 | Bigarren maila | 12.a | |
| 2013-14 | Bigarren maila | 8.a | |
Unión Deportiva Ourense :
| Urtea | # | Maila | Postua | Errege Kopa |
| 2014-15 | 8 | Hirugarren autonomikoa | 1.a | |
| 2015-16 | 7 | Bigarren autonomikoa | 1.a | |
| 2016-17 | 6 | Lehen autonomikoa | 2.a | |
| 2017-18 | 5 | Galiziako Preferentea | 1.a | |
| 2018-19 | 4 | Hirugarren Maila | 8.a | |
| 2019-20 | 4 | Hirugarren Maila | 8.a | |
| 2020-21 | 4 | Hirugarren Maila | 10.a/5.a | 2. itzulia |
| 2021-22 | 6 | Galiziako Preferentea | 1.a (igo) | |
| 2022-23 | 5 | 3. maila RFEF | 5.a | |
| 2023-24 | 5 | 3. maila RFEF | 5.a | |
| 2024-25 | 5 | 3. maila RFEF | | |

## Irabazitako txapelketak

* Hirugarren maila: 8
1956, 1957, 1959, 1967, 1968, 1969, 1973, 2012

## Kanpo estekak

* (Galizieraz)(Gaztelaniaz) Ourenseren webgune ofiziala
* Datuak: Q20543549
* Multimedia: UD Ourense / Q20543549
# Unión Deportiva Mutilvera

Unión Deportiva Mutilvera Nafarroako Mutiloabeiti kontzejuan aritzen den futbol taldea da. Hirugarren Mailan aritzen da.
Lehen taldeaz gain, beheragoko mailetan aritzen diren taldeak ere baditu.

## Historia

1968an sortu bazen ere futbol talde gisa 1993an eman zuen izena. 1997an abiatu zen nagusien mailako taldearen ibilbidea eta 2001ean Hirugarren Mailara igotzea lortu zuen. Ordutik bertan aritu da eta zazpi aldiz jokatu ditu eta 2016an azken kanporaketan Conquense garaitu eta lehenengo aldiz Bigarren B mailara igotzea lortu zuen baina urtebete egin zuen bertan. 2020an berriz igo da.

## Datuak

2023-24 denboraldia barne.
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 2
* Denboraldiak Lehen Federazioan: 0
* Denboraldiak Bigarren Federazioan: 3
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 16
* Denboraldiak Hirugarren Federazioan: 1
* Emaitzarik onena: 17.a (Bigarren B Maila 2016-17)

### Azken denboraldiak
## Palmaresa

* Hirugarren Maila (2): 2018, 2020

## Lehen taldea

Mutilvera 2020-2021

## Emakumezkoak

2021-22 denboraldian Lehen Nazionalean jokatu zuen Mutilveraren emakumezkoen taldeak.

### Azken urteetako ibilbidea
## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala.
* (Gaztelaniaz) Zaleek sortutako webgunea.
* Datuak: Q7864287
# Unión Española de Explosivos

Unión Española de Explosivos (UEE) hasieran Bilbon eta gero Madrilen egoitza zuen enpresa izan zen. 1896an, Sociedad Anónima Española de la Pólvora Dinamíticak (SED), beste zortzi enpresekin batera, enpresa sortu zuen eta SED filial bat bilakatu zen. UEE Espainian dinamitaren ekoizpenaren monopolioa zuen. Lehen Mundu Gerran nitramita eta 1928an trilita eta tetralita (militarrentzat]] ekoiztu zituen. Gero, antzeko produktuak- kartutxoak, ongarriak...- ekoizteari ekin zion. 1948an UEEk SED likidatu eta bere aktiboez jabetu zen.
1970ean Compañía Española de Minas de Río Tinto meatze enpresa erosi eta Unión Explosivos Río Tinto sortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ mumi.es
* ↑ (Gaztelaniaz) Auñamendi Eusko Entziklopedia. Sociedad Anónima Española de la Pólvora Dinamítica. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28539269
* Multimedia: Unión Española de Explosivos / Q28539269
# Turrun

Turrun, Turrune edo Sirena hots Ondarroan (Bizkaian) eta, lehen, baita beste herrietan ere itsasontziek portura arrantza zekartela abisua ematen zuen soinua zen. Bat bazen, atunarekin datoz arrantzaleak. Bitan jotzen badute, txitxarroa edo berdela dator, eta hiru turrun hotsekin, antxoa sartuko da. Gehiago joz gero, sua edo ezbeharren bat gertatu da. Ondarroa da Euskal Herrian sirena jotzeko ohiturari eusten dion kostaldeko herri bakarra da.
Sakelako telefonorik gabeko garaiak ziren. Neskatilak ibiltzen ziren arraina saltzen, eta turruna zen modu bakarra jakiteko arraina noiz sartua zen portura. Ondarroan lehen Kofradia Zaharrean gordetzen zen, egurrezko kutxa batean. Gaur egun elizaren sabaian, kanpandorrean dago jarrita.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/argia-astekaria/2132/ondarroa-bizkaia
* ↑ https://www.berria.eus/bizigiro/ondarroako-turruna_2126553_102.html

## Kanpo estekak

* Kristina Berasain Tristan: "Ondarroako ‘turruuuuna’", Berria, 2024/06/19a.
# Tursi

Tursi Italiako udalerri bat da. Materako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. 4.705 biztanle ditu, 159,93 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Tursik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Colobraro Montalbano Jonico Policoro Rotondella Scanzano Jonico Sant'Arcangelo Stigliano

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52337
* Multimedia: Tursi / Q52337
# Tursiops australis

Burrunan izurdea (Tursiops australis) Tursiops genereko izurde espezie bat da, berriki deskribatua Victoria estatuko zenbait lekutan, Australian.
Burrunan izurdea Tursiops generoko bi izurde-espezieetako baten barruan zegoela uste zen, baina garezurren azterketak, kanpoko ezaugarriek eta lagin zahar eta berrietan DNAren azterketak erakusten dute espezie desberdina dela. Azken 100 urteetan aurkitu eta deskribatu den hirugarren izurde-mota da.
Hasieran, espezie hori Tursiops australis izendatu zuen Monash Unibertsitateko Kate Charlton-Robb aurkikuntzaren egile den ikertzaileak. Burrunan izen arruntaren jatorria inguruko hizkuntza aborigenetan dago, eta mazopa motako itsasoko arrain handia esan nahi du.
Orain arte bi populazio bakarrik identifikatu dira, bata Port Phllipen eta bestea Gippslandeko aintziretan, 100 eta 50 ale, hurrenez hurren.

## Deskribapena

Burrunan izurdea gris-urdinxka da bizkarraldean, bizkar-hegatsetik gertu, eta ezaugarri hori gorputzaren buruan eta albo batean zabaltzen da. Erdiko lerroan zehar kolorea gris argia da eta alboetara zabaltzen da bizkar-hegatsaren erdian. Sabela krema-kolorekoa da, eta batzuetan begiaren eta bular-hegatsen gainetik iristen da. Izurde handia baino txikiagoa da, baina Indo-Pazifikokoa baino handiagoa, 2,2 metro ingururekin.

## Erreferentziak

* ↑ Descubren nueva especie de delfín en Australia, ABC, 15 de septiembre de 2011
* ↑ EMOL: Científicos descubren una nueva especie de delfín en Australia
* ↑ Descripción de la especie (en inglés)
* ↑ Charlton-Robb, K.; Gershwin, L.; Thompson, R.; Austin, J.; Owen, K.; McKechnie, Stephen. (2011). «A New Dolphin Species, the Burrunan Dolphin Tursiops australis sp. nov., Endemic to Southern Australian Coastal Waters» PLoS ONE (Public Library of Science) 6 (9): e24047. doi:10.1371/journal.pone.0024047..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1016955
* Multimedia: Tursiops australis / Q1016955
* Espezieak: Tursiops australis
# Turroi

Turroia almendrak eta beste zenbait fruitu lehor eztiarekin eta azukrearekin nahastuz eta egosiz egindako gozokia da, adreilu-forma ematen zaiona eta batez ere eguberrietan jaten dena. Egun, tradiziozkoak gain, hainbat mota eta zaporetakoak daude: txokolatea, gorringoa, etab.
Seguru aski jatorri arabiarrekoa da, baina, batez ere, Herrialde Katalanetan dira tipikoak.

## Aldaera batzuk

* Xixona turroia: (edo biguna) almendra xehatua, arrautza zuringoa, azukrea eta eztia ditu osagai.
* Alacant turroia: (edo gogorra) almendra txigortua, arrautza zuringoa, azukrea eta eztia ditu osagai.
* Xerta turroia: Hurra,azukrea, eztia eta arrautza zuringoa ditu osagai. Forma zirkularra du.
* Agramunt turroia: almendra edo hurra, azukrea, eztia eta arrautzaren zuringoa editu osagai. Gogorra eta ere oso arina da.
* Perpinyà turroia: hurra, azukrea, eztia eta arrautzaren zuringoa ditu osagai.
* Gorringo-turroi txigortua: almendra, azukrea, arrautza gorringoa eta limoiaren azala ditu osagai. Kondaira gastronomikoak kontatzen duenez, gainerako turroiak egiteko erabiltzen ziren gorringoei probetxu ateratzeko asmatu zuten.

## Historia

Antzinako Grezian, Olinpiar jokoetan parte hartu behar zuten atletei fruitu lehor ( almendra nagusiki) eta eztiz egindako jaki energetikoa ematen zitzaien.
Al-Andalus garaian, almendra eta eztia oinarri zuten hainbat gozo egiten ziren.
Jakitun gehienek turroiaren jatorria Arabiar penintsulan kokatzen dute. Iritzi horren oinarrian, XI. gizaldian arabiar mediku batek idatzitako De medicinis et cibis semplicibus lanean turum zeritzona aipatzea. Teoria honen arabera, arabiarrek Mediterraneoko kostaldean zabaldu zuten postre hori. Egungo Espainia eta Italian errotu zen batez ere. Postrea egokitu egin zen bertako bertsioak sortuz.
XV. gizaldian Karlos V. garaian ezaguna zen Alacant-ekoa.
XVI. gizaldian Sexona-n (egungo Xixona) ezaguna zen.
Beste teoria batek dio leihaketa baten emaitzak dela. Dirudienez, luze eta hondatu gabe iraun zezan jakin baten bila zebiltzan, eta irabazle Turrons izeneko gozogile batek irabazi zuen, eta hortik bere izena. Felipe IV, edo Felipe V. errege aldian kokatzen dute. Batzuen ustez Felipe IV. erregealdian izan zen, 1651ko Bartzelonako setioan. Beste batzuen ustez, ordea, Felipe V. erregealdian izurrite garaian.

## Erreferentziak

* ↑ http://www1.euskadi.net/harluxet/indice_e.htm
* ↑ CONSUMER (HTTP://WWW.CONSUMER.ES/),+EROSKI. (2013-12-01). «Turroia: Eguberrietako gozoa | Aldizkaria» EROSKI CONSUMER (Noiz kontsultatua: 2019-01-05).
* ↑ (Gaztelaniaz) Viveur, Bon. «El turrón: origen e historia» www.bonviveur.es (Noiz kontsultatua: 2019-01-05).

## Ikus, gainera

* Nogat

## Kanpo estekak

* Erregulatzaile kontseilua (Xixona eta Alacant) (Gaztelaniaz)
* Historia jatorria eta turroien aldaerak (Katalanez)
* Datuak: Q159304
* Multimedia: Turrón / Q159304
# Turruncún

Turruncún Errioxako herria hustua da, 1975ean Arnedo udalerriarekin bat egin zuen. Préjano inguruko mendizerran dago, Arnedo eta Cornago artean.
XX. mendearen hasieran 300 biztanle zituen baina egun etorkinak baino ez daude. 1929an 5,1 graduko indarreko lurrikara jasan zuen.

## Demografia

* Turruncúngo biztanleria

## Galeria

* 1993ko ikuspegia.
* 2005eko ikuspegia.
* 2015eko ikuspegia.
* Las Vírgenes baseliza eta, atzealdean, Isasa mendia.
* Herriko parrokiaren erorkinak.

## Erreferentziak

* ↑ Antonio Aretxabala http://antonioaretxabala.blogspot.com.es/2012/05/sismicidad-en-la-rioja-el-paraiso-de-la.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9090622
* Multimedia: Turruncún / Q9090622
# Tursiops

Tursiops Delphinidae familiako generoetako bat da. Orain-berriki arte, uste zen espezie bakarra zela, Tursiops truncatus; egindako analisi genetikoek, ordea, bi espezie identifikatu dituzte, eta Tursiops aduncus gehitu zaio espezieen zerrendari. Mundu osoko itsaso epeletan bizi dira. 2 eta 4 metro arteko luzera izan dezakete, eta 150 eta 650 kilogramo arteko pisua.
* Datuak: Q149069
* Multimedia: Tursiops / Q149069
* Espezieak: Tursiops