OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Megalochelys

Megalochelys Testudinidae familiako dortoka genero desagertu bat da, zeinaren fosilak Indiatik datozen. Inoiz izan den lurreko dortokarik handiena da; 2,5 metroko luzera zuen (gaur egungo dortoka erraldoien luzera halako bi baino gehiago) eta 4 tonako pisua. Bere hankak, elefante baten antzera, gorputzaren alboetan proiektatzen ziren eta atzealdeko oskol astunari eusten zioten. Bere hanka trinkoen oinplanoko kuxinek hanka bakoitzaren bost behatzen artean banatzen zuten pisu handia, azazkal sendoak izanda. Egungo ahaideak bezala, litekeena da belarjalea izan izana. Arrisku baten aurrean, burua eta hankak bere hezur-oskol astunean sar ditzake babesteko.
Pleistozenoko dortoka bat da, duela 2 milioi urteko. Indiako mendebaldetik eta Pakistandik (segur aski mendebalderago ekialdeko eta hegoaldeko Europaraino) Sulawesi eta Timorreraino zihoan banaketa-eremu bat zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Paul, G.S., and Leahy, G.D. (1994). Terramegathermy in the time of the titans: Restoring the metabolics of colossal dinosaurs. Paleontol. Soc. Spec. Publ. 7, 177-198
* ↑ Bakker, Robert. The Dinosaur Heresies. 1. New York: Zebra, 1996

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19848678
* Multimedia: Megalochelys / Q19848678
* Espezieak: Megalochelys
# Megalodon

Megalodona edo megalodontea (hortz handia, antzinako grezieraz: μέγας handia + ὀδόν hortz) desagertuta dagoen marrazo erraldoi espezie bat da, duela 28 eta 1.5 milioi urte bizi izan zena (Zenozoikoan). Bere sailkapena eztabaidan dago, aditu batzuentzat Carcharodon generoaren barruan sailkatuko litzateke, Lamnidae familiaren baitan; beste batzuentzat Carcharocles genero desagertuan sailkatuko litzateke Otodontidae desagertutako familiaren baitan. Kasu guztietan Lamniformes ordenaren barruan sailkatuko litzateke.
Megalodon ornodunen artean egon den harrapari handiena eta boteretsuena izan da.

## Aurkikuntza

Berrezarkuntzan, hiruki formako hortz fosil erraldoiak askotak aurkitzen zirenak arroka formazioetan, herensuge eta sugeen mingain petrifikatuak bezala kotsideratu ziren. 1667 urtean iritzi hau gezurtatua izan zen Nikolas Steno daniar naturalistagatik, aintzinako marrazoenak zirenak esan zuen, marrazo moderno baten buruaren disekzioa egin eta gero aurkitutako ondorioetara erreparatuz.

### Identifikazioa

Suitzar naturalista batek, Louis Agassiz eman zion izen zientifikoa 1835ean C.charodon megalodon, Recherches sur les poissons fossiles bere ikerketa lanean 1843an bukatu zuena. C.Megalodonen morfologikoki antzekoak dira marrazo txuriarenekin. Hau ikusaita Agassiz megalodon espezieari Carcharodon generoa atxikitu zion. Nahiz eta izen zientifikoa C. Megalodon izan askotan agertzen da marrazo megahortz edota marrazo txuri erraldoia , edo marrazo munstroa.

## Fosilak

C.Megalodonaren fosil komunenak bere hortzak dira, hiruki formakoa dira,ertz zerradunak dituzte eta oso tamaina eta gogortasun handikoak dira. Hortzaren goiko partea V forma du.
Megalodonaren eskeletoa, marrazo gehienetan bezala, hezurrez baino, kartilagoz dago osatuta.

## Anatomia

Existitzen diren espezieen artean, marrazo zuria C.Megalodonaren antzekoena kontsideratzen da. Eskeletoen falta dela eta zientzialariak marrazo txuriaren morfologia hartu behar izan dute C.Megalodonaren itxura eta tamaina ezagutzeko.

### Tamainaren estimazioa

C.Megalodonaren tamaina jakitea erronka batean bihurtu da zientzialarientzat. Halaber Komunitate Zientifikoa esan bezala C. Megalodona bale-marrazoa baino handiagoa zen.
30 metrotara hurbilduko zela estimatzen da hainbat eta hainbat hipotesi egin eta gero.

### Elikatzeko estrategiak

Harrapakin handiak hartzeko hainbat teknika erabiltzen dituzte baleak harrapatzeko aukera zuen ere. Pliocenoan hasi zen baleak harrapatzeko teknikak hobetzen, hortarako hortz oso handienetatik aparte oso barail handia behar zuen.

## Desagerpena

C.Megalodonaren desagerpena ikertzen ari dira hainbat zientzialariek. Duela 3.1 milioi urte, gertakera geologiko garrantzitsu bat egon zen-- Zentro Amerikako itsas-bidearen itxiera hain zuzen-- gertakari honek hainbat klima aldaketa ekarri zituen eta munduko faunan ere aldaketan gertatu ziren. Aldaketa hauengatik desagertu zen C.Megalodona

## Kanpo estekak

* Datuak: Q163873
* Multimedia: Megalodon / Q163873
# Megalomania

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Megalomania aberastasun, botere, jeinutasun eta ahalguztiduntasun eldarniozko fantasiak izatea ezaugarri duen egoera psikopatologikoa da, normalki handitasun eroaldiak bezala ezagunak.
Izendapena antzinako grezierazko bi hitzen elkarketatik sortua da: μεγαλο -megalo- "handi" eta μανία -mania- "zoramena, eroaldia edo eldarnioa".

## Ikus, gainera

* Dunning-Kruger efektua
* Hantuste
* Nartzisismo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q987664
# Megaloceros giganteus

Irlandar oreina (Megaloceros giganteus) Eurasian Pleistozenon bizi eta duela 7.700 urte inguru iraungitako orein-espeziea izan zen
2,1 metroko bere altuera eta 3,65 metroko luzerako bere adarrei esker, alces alces gigas espeziearekin batera, inoizko oreinik handiena da.

## Erreferentziak

* ↑ Stuart, A.J.; Kosintsev, P.A.; Higham, T.F.G. & Lister, A.M.. (2004). PDF «Pleistocene to Holocene extinction dynamics in giant deer and woolly mammoth.» Nature 431 (7009): 684-689. doi:10.1038/nature02890. PMID 15470427..
* ↑ Agirre, P.. (2009-01-29). «Desagertutako animaliak berpizten» Berria.
* ↑ www.motherearthnews.com
* Datuak: Q312054
* Multimedia: Megaloceros giganteus / Q312054
* Espezieak: Megaloceros giganteus
# Megalomacha

Megalomacha Tortricidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Megalomacha tigripes da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Megalomacha tigripes | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10792289
* Espezieak: Megalomacha
# Matola

Matola Mozambikeko Maputo Probintziako hiriburua da. 440.927 biztanle zituen 1997an. Maputorekin batera metropolia osatzen du eta hiriburutik 10 km.ra baino ez dago.

## Hiri senidetuak

* Loures (Portugal)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109949
* Multimedia: Matola / Q109949
# Mato Queimado

Mato Queimado Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 1.795 biztanle ditu 113,994 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1785815
* Multimedia: Mato Queimado / Q1785815
# Mato Rico

Mato Rico Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 3.267 biztanle ditu 394,533 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1803881
* Multimedia: Mato Rico / Q1803881
# Matos Costa

Matos Costa Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. 2.761 biztanle ditu 433,073 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Santa Catarina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1784736
* Multimedia: Matos Costa / Q1784736
# Mato Verde

Mato Verde Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 12.038 biztanle ditu 472,245 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1790065
* Multimedia: Mato Verde / Q1790065
# Matoaca (Virginia)

Matoaca Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Chesterfield konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. 2.655 biztanle ditu, 7,02949 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Chesterfield konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1374842
* Multimedia: Matoaca, Virginia / Q1374842
# Matoaka (Mendebaldeko Virginia)

Matoaka Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Mercer konderrian kokatuta dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. 173 biztanle ditu, 0,682611 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Mercer konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3313327
* Multimedia: Matoaka, West Virginia / Q3313327
# Matoatoa

Matoatoa Gekkonidae familiako narrasti genero bat da. Madagaskarren bizi dira.

## Espezieak

* Matoatoa brevipes (Mocquard, 1900)
* Matoatoa spannringi Nussbaum, Raxworthy & Pronk, 1998

## Kanpo estekak

* Datuak: Q947464
* Multimedia: Matoatoa / Q947464
* Espezieak: Matoatoa
# Melbeck

Melbeck Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Lüneburg barrutia|Lüneburg]] barrutian. 2014an 3.361 biztanle zituen 16,17 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q665881
* Multimedia: Melbeck / Q665881
# Melbourne

Melbourne Australia hego-ekialdeko hiria da. Herrialdeko hiri jendetsuenetan bigarrena da.

## Klima

Datu klimatikoak (Melbourne) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 45.6 | 46.4 | 41.7 | 34.9 | 28.7 | 22.4 | 23.1 | 26.5 | 31.4 | 36.9 | 40.9 | 43.7 | 46.4 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 25.9 | 25.8 | 23.9 | 20.3 | 16.7 | 14.1 | 13.5 | 15.0 | 17.2 | 19.7 | 22.0 | 24.2 | 19.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 14.3 | 14.6 | 13.2 | 10.8 | 8.6 | 6.9 | 6.0 | 6.7 | 8.0 | 9.5 | 11.2 | 12.9 | 10.2 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | 5.5 | 4.5 | 2.8 | 1.5 | −1.1 | −2.2 | −2.8 | −2.1 | −0.5 | 0.1 | 2.5 | 4.4 | −2.8 |
| Euria (mm) | 47.6 | 48.0 | 50.3 | 57.4 | 55.8 | 49.0 | 47.5 | 50.0 | 58.1 | 66.4 | 60.4 | 59.5 | 650.0 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 8.4 | 7.5 | 9.4 | 11.8 | 14.6 | 15.4 | 16.1 | 16.1 | 14.9 | 14.2 | 11.8 | 10.4 | 150.6 |
| Eguzki orduak | 279.0 | 234.9 | 210.8 | 168.0 | 120.9 | 108.0 | 114.7 | 145.7 | 171.0 | 195.3 | 210.0 | 232.5 | 2190.8 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Kirolak

1905etik Australiako Irekia tenis txapelketa Melbournen burutzen dute urtero.
Halaber, 1956an Olinpiar Jokoak antolatu zituen hiriak.

## Iruditegia

* Erdigunea.
* Ikuspegia.
* Udaletxea.
* San Patrizio katedrala.

## Hiritar ezagunak

* Rupert Murdoch (1931-), enpresaburua.
* Kylie Minogue (1968-), abeslaria, aktorea eta diseinatzailea.
* Eric Bana (1968-), aktorea.
* Cate Blanchett (1969-), aktorea
* Anna Torv (1978-), aktorea.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-03-30). 168. araua: Ozeaniako toponimia. .
* ↑ Bureau of Meteorology

## Kanpo estekak

* Melbourne hiriko udal webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q3141
* Multimedia: Melbourne / Q3141
# Melazzo

Melazzo Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 1.219 biztanle ditu, 19,74 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Melazzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Acqui Terme Bistagno Cartosio Castelletto d'Erro Cavatore Terzo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17380
* Multimedia: Melazzo / Q17380
# Melbourn

Melbourn, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Cambridgeshire konderrian.
2011n 4.689 biztanle zituen.
* Datuak: Q1926446
* Multimedia: Melbourn / Q1926446
# Melbost

Melbost, Eskoziako gaeleraz: Mealabost, Eskoziako Lewis uhartean dagoen udalerri bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6811687
* Multimedia: Melbost / Q6811687
ieaHebridak :
ieaBarruko HebridakieaColl
Acha
Arinagour
ieaColonsay
Scalasaig
ieaEigg
Cleadale
Galmisdale
ieaIslay
Ardtalla
Ballygrant
Bowmore
Bridgend
Lagavulin
Nerabus
Port Askaig
Port Charlotte
Port Ellen
Portnahaven
ieaMull
Ardtun
Bunessan
Calgary
Craignure
Croggan
Dervaig
Fionnphort
Kintra
Knockan
Lochbuei
Pennyghael
Salen
Tiroran
Tobermory
Uisken
Ulva Ferry
ieaJura
Ardmenish
Craighouse
Feolin
ieaSeil
Balvicar
Clachan-Seil
Ellenabeich
ieaSkye
Achachork
Aird of Sleat
Ardvasar
Armadale
Ashaig
Bernisdale
Bornesketaig
Borreraig
Borrodale
Borve
Bracadale
Broadford
Brogaig
Bualintur
Camastianavaig
Camuscross
Carbost (Loch Harport)
Carbost (Portree)
Claigan
Colbost
Drumfearn
Drynoch
Dunan
Dunvegan
Duntulm
Edinbane
Elgol
Ellishadder
Eynort
Eyre
Fasach
Feorlig
Ferindonald
Fiskavaig
Flashader
Flodigarry
Galltrigill
Garafad
Geary
Gedintailor
Gillen
Glendale
Halistra
Harlosh
Heaste
Isleornsay
Kensaleyre
Kilbride
Kilmaluag
Kilmarie
Kilmore
Kilmuir
Kilvaxter
Kingsburgh
Kyleakin
Kylerhea
Lealt
Lower Breakish
Luib
Milovaig
Mugeary
Ollach
Ose
Peinachorran
Peinlich
Portnalong
Portree
Ramasaig
Roag
Sconser
Skeabost
Sligachan
Staffin
Stein
Struan
Suladale
Talisker
Tarskavaig
Teangue
Torrin
Totaig
Tote
Treaslane
Trumpan
Uig
Uigshader
Ullinish
Upper Breakish
ieaTiree
Mannal
Scarinish :
ieaKanpoko HebridakieaBarra
Allasdale
Ardmore
Ardveenish
Bogach
Borve
Brevig
Castlebay
Caolas
Northbay
ieaBenbecula
Bail' Iochdrach
Balivanich
Nunton
Uachdar
ieaHarris
Amhuinnsuidhe
Ardhasaig
Borsham
Borve
Bun Abhainn Eadarra
Hushinish
Leverburgh
Luskentyre
Rèinigeadal
Rodel
Tarbert
ieaHegoaldeko Uist
Askernish
Auratote
Balgarva
Bornish
Daliburgh
Howmore
Iochdar
Kilaulay
Lochboisdale
Stoneybridge
ieaIparraldeko Uist
Ardheisker
Baile Glas
Carinish
Lochmaddy
Newtonferry
Sollas
Tigharry
ieaLewis
Achmore
Adabroc
Aignish
Aird Uig
Aird
Airidh a' Bhruaich
Ardroil
Arnol
Back
Baile an Truiseil
Balallan
Barvas
Bayble
Borrowston
Borve
Bragar
Branahuie
Breaclete
Breivig
Brenish
Broker
Brue
Cabharstadh
Calbost
Callanish
Carloway
Cliff
Coll
Cromore
Cross
Crossbost
Eorodale
Eoropie
Fivepenny
Flesherin
Garenin
Garrabost
Garynahine
Gravir
Gress
Habost
Holm
Kneep
Knock
Knockaird
Laxdale
Leurbost
Lionel
Marybank
Mealista
Melbost
New Tolsta
Newmarket
Newvalley
North Dell
North Tolsta
Parkend
Plasterfield
Port of Ness
Portnaguran
Portvoller
Sandwick
Shawbost
Shulishader
Skigersta
South Dell
Steinish
Stornoway
Swainbost
Timsgarry
Tolsta Chaolais
Tong
Uig :
# Melbeta (Nebraska)

Melbeta Nebraskako herri bat da. Scotts Bluff konderrian kokatua dago. 2010ean 112 biztanle zituen, 0,22 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Scotts Bluff konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2661809
* Multimedia: Melbeta, Nebraska / Q2661809
# Melba

Melba (Auxis thazard) Scombridae familiako ur gaziko arraina da.

## Ezaugarriak

Berdelaren familiako arraina da, gorputz itxuraz eta kolorez haren oso antzekoa, 60 cm inguru luzea. Bizkarraldea urdin iluna du eta sabelaldea berriz zurixka. Oso iparraldeko eta hegoaldeko itsasoetan izan ezik beste guztietan bizi da. Jateko ona da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
* Datuak: Q1145632
* Multimedia: Auxis thazard / Q1145632
# Melba (Idaho)

Melba Idahoko hiri bat da. Canyon konderrian kokatua dago. 2010ean 513 biztanle zituen, 10,16 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Canyon konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q522047
* Multimedia: Melba, Idaho / Q522047
# Micropostega

Micropostega Lyonetiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Micropostega aeneofasciata da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Micropostega aeneofasciata | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6839949
* Multimedia: Micropostega / Q6839949
# Melanonus

Melanonus arrain gadiformeen generoa da, Ozeano Atlantikoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena. Melanonidae familia osatzen duen bakarra da.

## Espezieak

* Melanonus gracilis Günther, 1878
* Melanonus zugmayeri Norman, 1930

## Erreferentziak

* ↑ Froese, R.; D. Pauly.. Family Melanonidae - Melanonids. FishBase.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1243220
* Multimedia: Melanonus / Q1243220
* Espezieak: Melanonus
# Minute Maid Park

Minute Maid Park AEBtako Texas estatuko Houston hirian dagoen beisbol estadio bat da. MLB ligako Houston Astros taldearen jokalekua da. 2000an inauguratu zen.

## Iruditegia

* Kanpoaldea.
* Barnealdearen ikuspegi panoramikoa.
* Barnealdearen ikuspegi panoramikoa.
* Barnealdea.

## Kanpo estekak

* Minute Maid Park. Houston Astros taldearen webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q1193671
* Multimedia: Minute Maid Park / Q1193671
# Minutuko isilune

Minutuko isilunea dolu eta doluminen adierazpena da, denbora jakin batean isiltasun, otoitz, gogoeta edo meditazioa eginez burutzen duguna. Minutuko isilunea duela gutxi hildako pertsona baten omenezko errespetuzko keinu gisa edo gertaera tragiko baten oroigarri gisa hartzen da, bandera bat haga erdira altxatzen den bezala.
Lehendabizikoz 1912ko otsailaren 13an egin zuten Portugalen. Bertoko senatuak 10 minutuko isulune bat egin zuen José Maria da Silva Paranhos Júnior brasildarraren omenez. Urte berean, Estatu Batuetan antzeko ekitaldia egin zuten Maine eta Titanic itsasontzietan hildakoen omenez. Lehen Mundu Gerran britainiar armadaren alde borrokatu zuen eta Londresen bizi zen Edward George Honey soldadu australiarrak, 1919ko maiatzaren 8an, britainiarrek azaroaren 11ko 11:00etan bi minutuko isilunea egitea proposatu zuen, urtebete lehenago sinatutako armistizio itunaren lehen urteurrena ospatzeko. Horrela, gatazkan zehar hildakoei errespetuzko omenaldia egiten zitzaiela iritzi zion. Ideia, Jurgi V.a erregearenganaino iritsi eta honek neurria babestu zuen. Israelen urtero, Yom HaShoah egunean, minutuko isiluneak egiten dituzte Holokaustoan eta Yom HaZikaron edo independentzia eguneko aurreko egunean eroritako soldadu eta biktimen omenez.
Keinu horren ohiko iraupena minutu batekoa bada ere, laburtu edo handitu dezake. Jendea isilik egoten da, eta, batzuetan, beste keinu batzuk egiten ditu: zutik jarri, burua jaitsi, kapelak kendu eta/edo otoitz egin. Pertsona bat arduratuko da dolu denborari hasiera eta amaiera emateaz, eta askotan jendeak txalo zaparrada batekin amaitzen du momentua. Ohikoena isilik egotea besterik ez bada ere, beste ekintza sinboliko batzuk ere egon daitezke, hala nola musikarekin laguntzea.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2003]
* ↑ (Portugesez) debates.parlamento.pt. Debates Parlamentares - Diário 039, p. 2 (1912-02-13). .
* ↑ Maitland, Sara. A book of silence. Berkeley,Ca: Counterpoint ISBN 9781619021426..
* ↑ Silence Australiako Armada

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1068056
* Multimedia: Moment of silence / Q1068056
# Minusio

Minusio Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, Subdistrict Navegna $^{(en)}$ barrutian. 2014an 7,303 biztanle zituen 5,85 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q69065
* Multimedia: Minusio / Q69065
Avegno Gordevio Brione sopra Minusio Locarno Gambarogno Muralto Tenero-Contra Orselina
# Minutu

Minutua 60 segundoko unitatea da. Nazioarteko Unitate Sisteman, min da minutuaren ikurra. Izan ere, nahiz eta sistema horretan denboraren oinarrizko unitatea segundoa den, minutua onartua dago Nazioarteko Unitate Sisteman erabil daitezkeen unitateen artean.

## Izena eta ikurra

"Minutu" hitza latinezko pars minuta prima esamoldetik dator, hau da, ordu banatzen den "lehen zati nimiñoa". Bigarrena, segundoa izendatzeko, pars minuta secunda erabiltzen zen, hau da, "bigarren zati nimiñoa".
Denbora minutuaren ikurra min da (punturik gabea). Nazioarteko Unitate Sistemak ez ditu onartzen ez m ikurra (metroan erabilia) ez eta mn.

## Historia

K. a. II. milurtekoaren hasieratik, mesopotamiarrek oinarri hirurogeitarra zuen zenbaki-sistema erabiltzen zuten, sumertarren oinarri misto eta gehigarriko zenbaki-sistematik eratorritakoa. Sistema hau, oro har, babiloniar zibilizazioarekin lotzen da, Mesopotamiako hegoaldea hartzen duena -1800etik gure aroaren hasiera. Oinarri horrek mendeak zeharkatu ditu, eta gaur egun ere erabiltzen da: angeluak neurtzeko (gradu hirurogeitarrak, 360° = 6 × 60°) edo denbora banatzeko (1 ordu = 60 minutu = 60$^2$ segundo).
Minutu hitza latinetik dator. "Pars minuta prima " esaldiaren hitzulpena honako hau da: Lehenengo zati txikia. Bigarren zatia segunduak dira. Hirugarren zatiketa batean, hizkuntza batzuetan segunduak 60 zatitan banatzen dira, hala nola, turkiera ( Saludé) edo polakera (tercja). Baina hizkuntza gehienentan segunduak hamar zatitan banatzen dira.
1000. urtean, Al-Biruni-k ordua minutu, segundu, eta laurdenetan, erdibitu zituen. Thomas Tompion, erlojulari ingelesak, erlojuetan minutuak ezartzeko sistema pentsatu zuen, 1675. urtean.

## Baliokideak

Beste denbora-unitateen baliokidetza:
* 1 minutu = 60 segundo
* 1 ordu = 60 minutu
* 1 egun = 24 ordu = 1440 minutu
* 1 aste = 7 egun = 10 080 minutu
* 1 hil = 4 aste 3 egun (31 egun) edo 4 aste 2 egun (30 egun) edo 4 aste (28 egun) edo 4 aste 1 egun (29 egun) = 44 640 minutu
* 1 urte = 12 hil = 525 600 minutu
* 1 bisurte = 12 hil = 527 040 minutu
* 1 hamarkada = 10 años
* 1 mende = 100 urte = 52 594 560 minutu
* 1 milurteko = 10 mende = 1000 urte = 525 948 480 minutu

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoa: «Non-SI units accepted for use with the SI, and units based on fundamental constants», Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoaren webgunetik hartua, 2010-06-18an.
* ↑ Eukalterm (Eusko Jaurlaritza). (2010). (pdf) Laburtzapenen hiztegia. .
* ↑ (Frantsesez) (pdf) Le Système international d'unités (SI). Sèvres: BIPM, 33, 35, 36 or. SI_Brochure ISBN 978-92-822-2272-0..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7727
* Multimedia: Minute / Q7727
# Minutu sexagesimal

Minutu sexagesinal, arku-minutu (arcmin) edo minutu arkua angeluak neurtzeko erabiltzen den unitatea da. Gradu sexagesimal baten 1/60 da. Gradu sexagesimal bat bira oso baten 1/360 denez, minutu sexagesimal bat bira baten 1/21.600 da, edo, erradianetan adierazia $\pi$/10.800.
Minutu sexagesimal baten 1/60 segundu sexagesimal edo arku-segundu bat da.
Unitate hauek Babiloniar astronomian sortu ziren, sistema sexagesimala erabiltzen baitzen graduak neurtzeko. Astronomian, optometrian, oftalmologian, optikan, nabigazioan edo topografian erabiltzen dira gaur egun.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q209426
Esfera oso batean dauden minutu sexagesimalak $4\pi \left({\frac {10\,800}{\pi }}\right)^{2}={\frac {466\,560\,000}{\pi }}\approx$ 148510660 dira.
# Meoqui (udalerria)

Meoqui Mexikoko udalerri bat da. Chihuahua estatuan kokatua dago. 2010ean 43.833 biztanle zituen 429,12 km²ko azaleran. Herriburua [[Pedro Meoqui (Meoqui)|Pedro Meoqui]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2991345
* Multimedia: Meoqui Municipality / Q2991345