OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# McCurtain konderria (Oklahoma)

McCurtain konderria (ingelesez: McCurtain County) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Madill da. 2010eko zentsuaren arabera 33.151 biztanle zituen, McCurtain kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

McCurtain konderriak 4.927,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 135,64 ura dira. Beste 4.791,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,73 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 33.151 pertsonetatik 23.381 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1.552 dira. 2.872 beltzak edo afroamerikarrak. 4.868 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 112 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.900 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q495851
* Multimedia: McCurtain County, Oklahoma / Q495851
# McDonald (Ohio)

McDonald Ohioko herri bat da. Trumbull konderrian kokatua dago. 2010ean 3.263 biztanle zituen, 4,37 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Trumbull konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q648630
* Multimedia: McDonald, Ohio / Q648630
# McCune (Kansas)

McCune Kansasko hiri bat da. Crawford konderrian kokatua dago. 2010ean 405 biztanle zituen, 0,80 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Crawford konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2490934
# McCurtain (Oklahoma)

McCurtain Oklahomako herri bat da. Haskell konderrian kokatua dago. 2010ean 516 biztanle zituen, 2,85 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Haskell konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2779864
* Multimedia: McCurtain, Oklahoma / Q2779864
# McDonald (Ipar Carolina)

McDonald Ipar Carolinako herri bat da. Robeson konderrian kokatua dago. 2010ean 113 biztanle zituen, 0,66 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Robeson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1858162
# McDonald (Kansas)

McDonald Kansasko hiri bat da. Rawlins konderrian kokatua dago. 2010ean 160 biztanle zituen, 0,57 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Rawlins konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2053542
# McDermottarren gaztelua

McDermottarren gaztelua, irlanderaz: Carraig Mhic Dhiarmada eta ingelesez: McDermott's Castle, Irlandako Roscommon konderrian dagoen gaztelu bat da, Key aintzirako gazteluaren uhartean.
XII. mendetik uhartean bazen gaztelua, 1235ean anglonormandarrek Connacht erresuma bereganatzean, Cormac MacDermott irlandar jauntxoa amore ematera derrigortua izan eta Richard Mór de Burgh jauntxoaz gazteluaz jabetu zen.
* Datuak: Q28132378
* Multimedia: Castle Island, Lough Key / Q28132378
# McDiarmid Park

McDiarmid Park, Eskoziako Perth hirian dagoen futbol estadio bat da, Perth eta Kinross konderrian. St. Johnstone FC futbol taldearen jokalekua da.
1989an inauguratu zen eta 10.696 ikusleentzako edukiera du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1848848
* Multimedia: McDiarmid Park / Q1848848
# Mikrometro

Mikrometro izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzake:
* Mikrometro (unitatea) - Luzera unitate bat da.
* Mikrometro (tresna) - Doitasun edo zehaztasun handiko neurketak egiteko tresna da.
# Mikrometro (unitatea)

    Artikulu hau luzerako unitatea buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mikrometro».
Mikrometroa (Nazioarteko Unitate Sistemako ikurra: µm edo µ) metro baten milioiren bat da. Era berean, mikroi eta mikra izenez ere ezaguna da.

## Erreferentziak

* 1 2 Laburtzapenen hiztegia. Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 31 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q175821
# Mikrometro (tresna)

Mikrometroa (grekeratik eratorria, mikros, txiki, eta metron, neurketan), baita Palmer torlojua deitua, bere funtzionamendua torloju mikrometriko batean oinarritzen den neurketa tresna bat da eta objetuen dimentsioak doitasun handiz neurtzeko balio du, bere neurriak milimetroaren zentesimak (0,01 mm) eta milimetroen milarenetara (0,001 mm) (mikra) ere irits daitezke.
Horretarako hari fineko torloju baten bidez euren artean hurbiltzen diren bi gako ditu, hari honek bere inguruan zehar eskala bat grabatuta duelarik. Eskalak noniusa izan dezake. Normalki, kanpotarako mikrometro baten gehienezko luzera 25 mm da, halere 0tik 30erakoak ere badaude, hortaz neurtu nahi diren neurketa esparru bakoitzerako mikrometro bana edukitzea komeni da (0-25 mm), (25-50 mm), (50-75 mm), etab.
Sarritan mikrometroak torlojuaren gehienezko tortsio mugatzeko modu bat ere izan ohi du, hari finak tresnaren doitasunaren galera sortu ditzaketen indarrak nabarmentzea zailtzen baidu.

## Kanpo estekak

* Kanpotarako mikrometroari buruzko bideoa ikusgai
* Datuak: Q12458
* Multimedia: Micrometers / Q12458
# Mikronazio

Mikronazio bat herrialde proiektu berri bat da, normalean tamaina txikia duen herrialdea eta gainerako gobernu edo erakundeetatik ez du nazioarteko onarpenik. Hau da, praktikan bakarrik paperean, interneten edo sortzailearen buruan existitzen da.
Mikronazioak jende talde txiki batzuk sortuak dira, batzutan familia batek. Ehun pertsona baino gehiago duen mikronazio bat egotea oso ezohikoa da, gehienak pertsona bat edo birekin osatuta daude. Herrialde imaginarioetatik desberdintzen dira bere onarpen ofiziala lortzeko duten borrokarekin. Batzutan onarpen hori partzialki lortzen dute, ez beste estatu batzuk beraiekin harremanetan ipintzen direlako, baizik eta bere lur-eremuetan euren jabetza dutelako.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188443
* Multimedia: Micronations / Q188443
# Mikropaleontologia

Mikropaleontologia Paleontologiatik bereizten da mikroskopioa edo lupa bezalako tresneriaren erabilpena derrigorrezkoa egiten delako mikrofosilak aztertzeko.
Mikropaleontologia tresna praktikoa da Geologiarentzat, eta batez ere honen adarra den Sedimentologiarentzat. Mikrofosilek informazio azkarra ematen dute arroka bat datatzeko, ingurune itsastarra edo kontinentala mugatzeko, paleogazitasuna edo paleobatimetria finkatzeko...
Paleontologiarekin ezer gutxi jakin daiteke Lurraren historiaren lehenengo 3/4etatik. Baina Mikropaleontologiak aukera eskaintzen du Aurrekanbriar garaiaren inguruko zehetasunak jasotzeko.
Zientzia berria da Mikropaleontologia, baina petrolioaren ikerketak direla eta aurrerapausu handiak izan ditu azkeneko urteetan. Hala ere mikropaleontologiarekin zerikusia duten lehenengo idatziak Herodotok egin zituen k.a. V. mendean eta Pliniok eta Estrabonek I. mendean. Ez zen izan van Leeuwenhoekek mikroskopioa asmatu arte zientzia honek garapena izan zuela. Hookek lehenengo mikroforaminiferoa deskribatu zuen (Ammonia beccarii) XVII. mendean. Ondoren hainbat izen garrantzitsu egon dira, adibidez, Alcide d'Orbigny, Haeckel eta Grzibowski kasu.

## Ikus, gainera

* Dinoflagelatu
* Silikoflagelatu
* Diatomea
* Erradiolario
* Ostrakodo
* Mikrofosil

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1142548
* Multimedia: Microfossils / Q1142548
# Mikroonddo

Mikroonddoak edo mikromizetoak onddoak dira (organismo eukariotoak, hala nola lizunak eta legamiak), eta egitura mikroskopiko espora ekoizleak sortzen dituzte. Hodiaren puntan hazten dira, eta kitinaz (N-azetilglukosaminazko polimero bat) osatutako pareta zelularrak dituzte. Mikroonddoak talde parafiletikoa dira, eta makroonddoetatik gorputz fruktifero zelulaniztunik ez izateagatik bereizten dira. Lehorreko, ur gezako eta itsasoko ingurumen guztietan daude, eta landare, lurzoru, ur, intsektu, azienda errumen, ile eta larruz hazten dira. Onddoaren gorputz gehiena hifa izeneko hari mikroskopikoz osatuta dago, eta hifak hazten den substratuan zehar zabaltzen dira. Mikroonddoen mizelioak aireak garraiatutako esporak sortzen ditu eta onddoa hedatzen dute.
# Mikropsia

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Mikropsia ikusmenari eragiten dion gaixotasun bat da, objektuak diren baino txikiagoak ikustarazten duena. Hala ere, ez du zuzenean ikusteko gaitasunean eragiten, baizik eta ikusten ari garen horretan burmuinak egiten duen interpretazioan.
Alice Lurralde Miresgarrian sindromearen ezaugarrietako bat da. Lewis Carrollek sindrome hori pairatzen zuela esaten da eta ondorioz, liburuan bere gaixotasunaren ondorioak kontatzen dituela.

## Ezaugarriak

Gaixotasun honen ondorio nagusia gauzak txikiagoak eta urrunagoak ikusten dituzula da; adibidez, txakur bat sagu bat bezala edo auto bat jostailu baten moduko tamainan. “Lilliputiar Ikusmen” izenez ere ezagutzen da, Jonathan Swiftek asmatutako Lilliput herrialdeari erreferentzia eginez.

## Sintomak

Mikropsiak hainbat sintomak ditu, baina garrantzitsuenak migraina eta epilepsia dira. Migraina buruko min gogorra eta goragalearekin lotzen da. Gehienetan, gaixotasun hau ume txikietan aurkitu da. Beste sintoma ezagun bat soinuaren distortsioa da, hau da, mugimendu txikiak zarata ikaragarriak bezala hautematen dira. Honen ondorioz, paranoia edota mugimenduei beldurra hartu ahal zaie.

## Tratamendua

Sendatu ahal den gaixotasuna da eta ez da kutsakorra. Gainera, arazoak gehienetan gauean azaltzen dira eta medikuen ustez, zentzumenekin zerikusia duen gaixotasuna da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Oftalmologia Hiztegia] [2018]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2354624
# Michael Dacher

Michael Dacher (Peiting, 1933ko abuztuaren 21a – 1994ko abenduaren 3a) alpinista eta muturreko eskalatzaile alemaniarra izan zen. 1979an bera eta Reinhold Messner K2ra igo ziren denbora errekor batean eta oxigeno ekipamendurik gabe.
Nepalgo Khadambas herriko eskola batek, Katmandutik 80 kilometro ekialdera, bere izena darama.

## Igoerak
### Europa

* 1950 Geiselstein Ammer mendietan
* 1951 Geiselstein hego aurpegia, hego ebakia, ekialdeko ebakia, bost eguneko lehen bira
* 1952 Fleischbank, hego-ekialdeko aurpegia, Bauernpredigtstuhl-Alte Westwand
* 1953 Fleischbank -Südostverschneidung, Mauk, mendebaldeko aurpegia (Buhlroute), Schüsselkarspitze, hego-ekialdeko aurpegia, Große Zinne-Norwand (Comici)
* 1954 Predigtstuhl - mendebaldeko aurpegi zuzena (4. igoera) Große Zinne, north face (Comici), bakarkako 4. igoera
* 1955eko Torre di Valgrande, ipar-mendebaldeko aurpegia (Carlessoführe), bakarkako bira ugari bertako Ammer mendietan
* 1956/57 Mendebaldeko Alpeetako lehenengo bidaia, Westliche Zinne, ipar aurpegia (Cassin)
* 1959 Piz Badile, ipar-ekialdeko aurpegia
* 1960 Rotwand, hego-mendebaldeko aurpegia (Brandler-Hasse)
* 1961 Große Zinne, ipar aurpegi zuzena
* 1962 Grandes Jorasses -Walkerpfeiler, lehen izotz bira
* 1963 Ortler, North Face (Schmid)
* 1964 Cervino, ipar aurpegia
* 1965/68 Oberreintaldom-Gondaverschneidung und Schießlerführe, Berggeisttum-Cukrowskiführe, Montblanc -Brenvaflanke, Blatière, west face (Brown), Sass- Maor, east face (Solleder), Piz de Ciavàzes -south face (Schubert)
* 1969 Eiger, ipar aurpegia (Heckmair), Mont Maudit hego-ekialdeko arête
* 1971/72 Trollryggen, ipar-ekialdeko aurpegia (Norvegia)
* 1974 Cengalo, ipar-mendebaldeko zutabea
* 1976an Rotwand, hego-mendebaldeko aurpegia (Eisenstecken)
* 1978 Triolet, north face, Grubenkarspitze, west face (Klaus Werner Führe) Karwendel

### Asia

* 1973 Hindu Kush espedizioak porrot egin zuen ekipamendu galeren ondorioz
* 1975 Yalung Kang (8.438 m) (Kangchenjunga West Peak), bigarren igoera
* 1977 Lhotse (8.516 m) im Khumbu Himalaia, oxigeno osagarririk gabe
* 1979ko K2 (8.611 m) im Karakorum Reinhold Messnerrekin ; Dacher K2 igotzen lehen alemaniarra izan zen
* 1980ko Shishapangma (8.046 m) Tibeten
* 1981 Nanga Parbat (8.125.) m) Pakistanen
* 1982 Ezkutuko gailurra (8.080 m), ipar aurpegian aldakuntza baten lehen igoera
* 1983 Cho Oyu (8.188 m) hego-mendebaldetik estilo alpinoan
* 1984 Manaslu (8.163.) m)
* 1985 Dhaulagiri (8.167 m), huts egin zuen, lagun baten gaixotasuna zela eta
* 1986 Broad Peak (8.047 m)
* 1987ko Everest (8.848 m), huts egin zuen ekaitzen ondorioz
* 1987 Gasherbrum II (8.035 m)
* 1988 Makalu (8.485 m) huts egin zuen haizeak eraginda
* 1990 Dhaulagiri (8.167 m) nazioarteko espedizioa, huts egin zuen
* 1991ko Everest (8.848 m) saiakera
* 1993ko Mustagh Ata (7.546.) m) eskiekin igo zen
* 1993 Everest (8.848 m), espedizio saiakera

### Hego Amerika

* 1992ko Aconcagua (6.962 m), Dacher espedizioko burua da

### Groenlandia

* 1970. Groenlandia, zeharkaldia mendebaldetik ekialdera ( Nansen ibilbidea) Franz Martinekin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q91622
# Michael Davitt

Michael Davitt —irlanderaz: Mícheál Mac Dáibhéid— (Straide, Mayoko konderria, Irlanda, 1846ko martxoaren 25a - Dublin, Irlanda, 1906ko maiatzaren 30a) politikaria izan zen.

## Biografia

Ingalaterrako Lancashireko ehungintzako lantegietara jo behar izan zuen, eta 1857an beso bat galdu zuen lanean. 1870 eta 1877 urte-bitartean preso egon zen arma-trafikoa egin zuenaren akusaziopean. Kartzelatik irten ondoren, Estatu Batuetara jo zuen errepublikanoen aldeko dirua lortzearren eta, berriz ere Irlandara itzulirik, mugimendu abertzalearen aldeko politika eta nekazarien aldekoa uztartu nahi izan zituen.
1879an, Irish Land League ("Laborarien Liga") alderdia sortu zuen. Berriz ere kartzelan sartu zuten, Liga legez kanpo utzi zutenean (1881-1882). Sozialista zen, eta Parnellen aurkako jarrerekin bat egin zuen askotan. Parnell irlandar abertzaleen buruzagia zen. Boerren Gerraren aurka azaldu zen eta Labour Party alderdiarekiko harremanak estutu zituen.

## Lanak

* The Prison Life of Michael Davitt (1878)
* Leaves from a Prison Diary (2 liburuki) (1885)
* Defence of the Land League (1891)
* Life and Progress in Australia (1895)
* Within the Pale, The True Story of Anti-Semitic Persecutions in Russia (1903)
* Boer fight for freedom (1904)
* The Fall of Feudalism in Ireland (1904) ISBN 1-59107-031-7
* Collected Writings, 1868-1906 Carla King (2001) ISBN 1-85506-648-3
* The "Times"-Parnell Commission: Speech delivered by Michael Davitt in defence of the Land League (1890)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q1387994
* Multimedia: Michael Davitt / Q1387994
# Michael Drayton

Michael Drayton (Hartshill, Warwickshire, Ingalaterra, 1563 – Londres, Ingalaterra, 1631ko abenduaren 23a) ingeles poeta izan zen.

## Biografia

Bere lehen obra (The harmonie of the Church, 1591) debekatu bazuten ere, gainerakoek oso harrera ona izan zuten, besteak beste, hauek: The shepherd´s garland (1593) eta Idea´s mirror (1594). Polyolbion izeneko obran, Ingalaterrako konderri guztiak deskribatu zituen. Historia-olerkiak ere eman zituen argitara: Matilda (1594) eta Robert, duke of Normandie (1596).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q138540
* Multimedia: Michael Drayton / Q138540
# Michael Cusack

Michael Cusack, irlanderaz: Mícheál Ó Cíosóig, (Carran, Clare konderria, 1847ko irailaren 20a - Dublin, 1906ko azaroaren 27a) irlandar irakasle eta kultur-kirol ekintzaile bat izan zen, irlandera irakasten zuen. Elkarte Atletiko Gaelikoaren sortzailea izen zen, alegia, gaur egun Joko gaelikoak arautu eta kirol txapelketak antolatzen dituen erakunde nagusia.
* Datuak: Q1927217
* Multimedia: Michael Cusack / Q1927217
# Michael D. Higgins

Michael Daniel Higgins edo Michael D. Higgins, irlanderaz Micheál D. Ó hUigínn (1941eko apirilaren 18a, Limerick) irlandar politikari, olerkari eta idazle bat da. Irlandera hiztuna da. 2011ko urriaren 27an ospatutako Irlandako Errepublikako Presidentziarako Hauteskundeetan irabazle suertatu eta herrialde honetako 9. Presidentea bilakatu zen.

## Kanpo estekak

* Michael D. Higgin politikariaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q57276
* Multimedia: Michael D. Higgins / Q57276
# Michael Devine

Michael James "Mickey" Devine, irlanderaz Miceál Ó Duibhinn (1954ko maiatzaren 26a, Derry – 1981eko abuztuaren 20a, Maze espetxea) INLAko kide sortzaileetako bat izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat ere izan zen.
Bere ilegorria zela eta "Red Mickey" ("Mickey Gorria") ezizena ere bazuen. Derry hiriko Springtown Camp auzoan jaio zen. 1960an Michaelek sei urte zituela, Devine familia osoa, amona, Margaret arreba eta Patrick eta Elizabeth gurasoak barne, Derry hiriaren erdigunetik iparraldera dagoen Creggan auzora lekualdatu ziren.
1971ko uzteilaren, britainiarrek hirian Dessie Beattie eta Raymond Cusack zibil armagabeak tiroz hil ondoren, Devine gaztea James Connolly Erepublikar Elkarteko kide egin zen. 1972an Derry hirian jazotako Igande Odoltsuko gertakariek Devinengan eragin handia izan zuten. 1970eko hamarkadaren lehenbiziko urteetan Irlandako Alderdi Labortista eta Sozialista Gazteak erakundeko kide egin zen.
1975ean INLAko kide sortzailea izan zen. 1976an Irlandako Errepublikako Donegal konderritik muga armekin igarotzean Ipar Irlandan atxilotua izan zen. Ondorioz, 12 urteko espetxealdi zigorra ezarri zitzaion. Espetxean zegoela burusien protestan parte hartu zuen. 1980ko gose greban ere laburki parte hartu zuen, osasunerako kalterik ez izatea lortuz.
1981eko Irlandako gose grebara batu eta hartan parte hartu zuen errepublikar presoetako bat izan zen. 1981eko ekainaren 22an gose grebari ekin zion. Abuztuaren 20an eta Maze espetxean, 27 urte zituela zendu zen, 60 egunez gose-greban egon ondoren. Gose greba honetan zendu zen hamargarren eta azken errepublikar presoa izan zen.

## Ikus gainera

* 1981eko Irlandako gose greba
* Datuak: Q328003
# Michael Doohan

Michael "Mick" Sydney Doohan (Gold Coast, Queensland, 1965eko ekainaren 4a) australiar motoziklismo pilotu ohi bat da. 5 aldiz 500 cc kategoriako munduko txapelketa irabazi zuen (1994, 1995, 1996, 1997, 1998), Honda etxearekin.
* Datuak: Q436025
* Multimedia: Michael Doohan / Q436025
# Meneltarma

Meneltarma, elfoen hizkuntzan "Zeruaren Zutabea" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den mendi bat da. Numenorren zegoen mendi garai eta malkartsu bat da, mendi honen tontor lauan, Eru Iluvatarri eskainitako santutegia zegoelarik. Uhartearen bihotzean zegoen, eta hango tenplu edo santutegi bakarra zen. Mendiaren oinean, Numenorreko erregeen hilobiak aurkitzen ziren, eta handik gertu zegoen beste muino batean, Armenelos altxatzen zen, Dunedainen herrialdeko hiririk ederrena.
Tar-Ankalimonen erregealdiaren ondoren, Numenorreko erregeak ez ziren askotan joaten Meneltarmako tenplura, eta, ondorioz, Eruren mesedea murrizten joan zen. Beranduago, tronura igo ondoren, Tar Palantirrek bakea eman zion herrialdearen egoera gatazkatsuari, Ar-Gimilzôrren erregealdian lehenik eta, ondoren, honen seme Gimilkhâdenean eragindakoa, eta Eruren gurtza arautu zuen.
Hil zenean, Tar Palantirrek ez zuen semerik, alaba bat baino ez, Miriel izenekoa, Ar-Pharazônekin ezkondu zena (Tar-Kalion elfoeraz) bere borondatearen aurka.

## Erorketa eragin zuen desobedientzia

Tar-Kalionek, Erdialdeko Lurraldean Sauronen eraginaren berri izan zuenean, botere nahi bat etorri zitzaion eta laster ontziratu zen etsai berri honekin topo egitera, Valarren autoritateari aholkurik eskatu gabe. Unbarreko portuetan lehorreratu eta Harad hurbilean barneratu zen, muino baten tontorrera iritsi arte, bere gudaloste handiarekin kanpamendu bat sortuz. Andik, heraldoak bidali zituen Barad-Dûrreko gotorlekura, Sauronen egoitza zena, eta bere aurrean aurkeztu eta zin egitera behartu zuen. Sauron joan egin zen, Numenorreko erregearen aurrean umilduz, gizakien armadak garaitezina baitzirudien. Baina Sauronek laster usteldu zuen Tar-Calionen burua, eta Numenorrera itzuli zen Sauron bahitu bezala zuela. Sauronek, laster eragin zion Iluvatarren gurtza alde batera utzi eta Melkorrenarekin hasteko, lehen Jaun Iluna eta Munduaren Etsaia.
Sauronen borondatea, Numenor osoan sentitu zen, eta Eruk, gizakiak, hauen uharte preziatuaren galerarekin zigortu zituen, betirako hondoratua izan zena, Akallabêthen kontatzen den bezala.
# Menen Asfaw

Menen Asfaw, Walatta Giyorgis jaioa (1891ko apirilaren 3a/1881eko Magabit 26, – 1962ko otsailaren 15a) Etiopiako Inperioko enperatriz ezkontidea zen, Haile Selassie enperadorearekin ezkondurik zegoelako.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q913749
* Multimedia: Empress Menen Asfaw / Q913749
# Menecratistis

Menecratistis Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Menecratistis sciaula da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Menecratistis sciaula | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6816780
# Menelik II.a

Menelik II.a (ge'ezez ምኒልክ), Sahle Maryam bataiatua (Ankober, 1844ko abuztuaren 17a - Addis Abeba, 1913ko abenduaren 12a), Shewako negusa izan zen 1866–1889 bitartean, eta Etiopiako enperadorea 1889tik 1913an hil zen arte.

## Bizitza

Shevako negusaren oinordekoa zen. 12 urte zituela, gatibu hartu eta Magdalako gotorlekura eraman zuten. Hori dela-eta, Teodoro II.a enperadorearen gortean hazi zen. 1865ean, 21 urterekin, ihes egitea lortu zuen; ondoko urtean negus koroatu zuten. Europarren laguntzarekin, bere mendeko lurraldea handituz joan zen handik aurrera.
Tigray eta Amhara eskualdeak bereganatu ondoren, Etiopiako enperadore izendatu zuten 1889an. Berehala neurri berritzaileak hartu zituen: esklabotza galarazi, derrigorrezko hezkuntza ezarri, burdinbidea eraikitzen hasi... Eta ez zuen ahaztu konkistetan Italiako Erresumaren laguntza izan zuela. Italiarrei Itsaso Gorriko kostaldea eman zien eta, hala, Eritrea izan zen Afrikako lehen kolonia italiarra. Gainera, 1889ko maiatzaren 2an enperadoreak eta Pietro Antonelli kondeak, Hunberto I.a erregea ordezkatuz, adiskidetasun eta merkataritza libreko ituna sinatu zuten Wuchale hirian.
Itunaren lehen artikuluaren arabera, “Italiako erregearen eta Etiopiako erregearen artean bakea eta adiskidetasuna egongo da, baita bien oinordeko, ondorengo eta mendeko guztien artean ere”. 17. artikuluak, aldiz, honela zioen amhareraz idatzitako testuan: “Etiopiako erregeak Italiako erregearen gobernua erabil dezake beste botere eta gobernuekiko harremanetan”. Baina, italierazko itzulpenean, “dezake” hura “behar du” bihurtu zuten eta horrek praktikan Etiopia italiarren protektoratu izatea zekarren.
Menelikek “hutsegitea” salatu zuen, baina Hunberto I.ak, entzungor egiteaz gain, tropak mobilizatu zituen Etiopiako mugan. Eta bake itun hark, azkenean, gerra ekarri zuen. Gatazka 1894an piztu zen eta 1896an amaitu, etiopiarrek Aduako Gudua irabazi zutenean.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Irazustabarrena, Nagore, Baketik gerrara, itzulpena medio, Argia, 2016ko abenduak 18, CC-BY-SA lizentzia, argia.eus
* Datuak: Q244748
* Multimedia: Menelik II of Ethiopia / Q244748
# Menen

Menen (nederlanderaz ahoskatua: [ˈmeːnə(n)]; frantsesez: Menin; Ekialdeko Flandriako hizkeran ahoskatua: Mêenn [ˈmeːnən] edo Mêende [ˈmeːndə]), Belgikako mendebaldean dagoen udalerria da, Mendebaldeko Flandria probintzian dagoena. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Veurne bera eta auzo hauek: Lauwe, Rekkem eta Menen bera. 2013ko urtarrilaren 1ean 32,683 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q213224
* Multimedia: Menen / Q213224
# Meneghinita

Meneghinita mineral bat da eta meneghinita homologous series taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Meneghinita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Pb13CuSb7S24}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Meneghinite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).