OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Île de la Cité

Île de la Cité izeneko uhartetxoa, Sena ibaian dago, ibai hau, Frantziako hiriburu den Parisen bihotzetik igarotzen denean.

## Historia

K. a. 52an, Julio Zesar eta Vercingetorixen arteko gerran, parisiarren tribu zeltiar txikia, uharte honen inguruan bizi zen. Denbora luzez pentsatu zen parisiarrak Île de la Citén ezarri zirela. Gaur egun, historialariek, beste hipotesi batzuk balizkoago jotzen dituzte. Hain zuzen ere, parisiarrak, ondo ezarri izango ziren urrutiago, Senaren ibaiadarra den Bièvre ibaiaren itsasoratzean, edo baita gaur egun, desagertuta dagoen uharte batean ere, baita Bièvre ibaiaren itsasoratzeak eratutako penintsulan ere, ibaiaren ezkerreko ibarrean (Rive Droite).
Parisko gune guzti hau, uholdegarria edo zingiratsua zen, beranduago Le Marais (Padura) deituriko gunea bezala, eta uhartea bera, 1197an erabat hondoratu zen.

## Monumentuak

Erdi Aroko hiru monumentu mantentzen dira oraindik Île de la Citén:
* Parisko Notre-Dame katedrala
* Sainte-Chapelle (1245)
* Conciergerie presondegia.
Bertan, beste honako hauek ere daude.
* Pont Neuf, XVII. mendean inauguratutako zubia.
* Parisko polizia prefektura
* Parisko Justizia Jauregia
* Hôtel Dieu, hiriko ospitalerik antzinakoena
* Parisko merkataritza auzitegia
Île de la Citék, zenbait interesgune ditu: Vert-Galant (mendebaldeko muturrean dagoena), Joan XXIII (Notre-Dame inguruan) eta Dauphine (Justizia Jauregiaren atzean) plazak, eta hiriko lore azoka.

## Ikus, gainera

* Île Saint-Louis
* Cité (Parisko metroa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190063
* Multimedia: Île de la Cité / Q190063
# Întregalde

Întregalde Errumaniako udalerri bat da, Alba konderrian. 459 biztanle ditu, 82,86 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Întregalde $^{(en)}$ Dealu Geoagiului $^{(en)}$ Ghioncani $^{(en)}$ Iliești $^{(en)}$ Ivăniș $^{(en)}$ Mărinești $^{(en)}$ Modolești $^{(en)}$ Necrilești $^{(en)}$ Popești Sfârcea $^{(en)}$ Tecșești $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16425283
* Multimedia: Întregalde, Alba / Q16425283
# Ð

Eth (larriz Ð, xehez ð; baita edh edo eð letraka) antzinako ingelesez, Erdi Aroko ingelesez, islandieraz, faroeraz (non edd du izena) eta dalekardieraz erabiltzen duten latindar hizki ezohikoa da. Erdi Aroan Eskandinavian erabiltzen zuten baina laster dh eta gero d bilakatu zen. Egun Islandian eta Faroetan baino ez dute erabiltzen. Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan, letra xehea frikari horzkari ahostuna adierazteko.
Islandierazko ð frikari hobikari ahostuna da: ahoskatzen dena, ingelesezko th-ren antzekoa. Ez da inoiz agertzen hitzaren aurrean.
Faroerazko ð ez du fonema berezirik eta arrazoi etimologikoak direla eta mantentzen dute.
Galesez ð batzutan 'dd' ordezkatzeko erabiltzen dute.

## Informatikan

Unicoden duen eskema hau da:
* Ð larria: U+00D0
* ð xehea: U+00F0
QWERTY teklatuan, berriz, Alt+0208 (Ð , larria) eta Alt+0240 (ð , xehea) dira.

## Erreferentziak

* ↑ Pétursson, Magnus. (1971). «Étude de la réalisation des consonnes islandaises þ, ð, s, dans la prononciation d'un sujet islandais à partir de la radiocinématographie» Phonetica 33: 203–216. doi:10.1159/000259344..
* ↑ CAM. Example of Welsh text interchanging eth with dd. ..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9993
* Multimedia: Ð/ð (letter) / Q9993
# Île aux Vainqueurs

Île aux Vainqueurs (euskaraz: «konkistatzaileen uhartea») Saint-Pierre eta Mikelune osatzen duten uharte txikienetakoa da. Uharte huts hau, itsas hegaztientzako babesleku bat da, Saint Pierre uhartearen parean dago.
Uharteak 16,5 hektareako (0,165 km²) azalera du. 660 metro luze eta 230 eta 610 metro zabal da. Île-aux-Marins, Île aux Pigeons eta Grand Colombierrekin batera, Île-aux-Vainqueur Saint-Pierretik gertu dagoen artxipelago txiki baten zati da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2558167
# Île d'Oléron kantonamendua

Île d'Oléron kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Itsas Charente departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Guztira 8 udalerri ditu eta Saint-Pierre-d'Oléron da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16802166
# Île de Ré kantonamendua

Île de Ré kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Itsas Charente departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Guztira 10 udalerri ditu eta Saint-Martin-de-Ré da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16802162
# Île de la Passe

Île de la Passe Maurizio uhartean dagoen Grand Port badiako uharte harritsua da.

## Historia

1810eko abuztuaren 20 eta 25 artean, frantsesek uhartea (orduan Ile de France deitzen zena) hartzeko britainiar kanpainan zehar, Grand Port-eko guduaren eszenatokia izan zen. Fragata frantsesen eta britainiarren indar gutxi-asko berdinen arteko ekintza luzea eta lehia handikoa izan zen eta, azkenean, britainiarren porrota izan zen, lau fragata galdu baitzituzten, nahiz eta horietako bat geroago berreskuratu zuten, nahiz eta geroago Frantziako eskuadrak ez zuen bizirik iraungo Maurizioko britainiarren inbasioaren aurrean.

## Erreferentziak

* ↑ History of Mauritius - The Naval Battle of Grand Port, 1810. .

## Kanpo estekak

* Uharteko kokapen mapa
* Datuak: Q292422
* Multimedia: Île de la Passe / Q292422
# Întorsura

Întorsura Errumaniako udalerri bat da, Dolj konderrian. 1.291 biztanle ditu, 31,33 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Întorsura $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12725288
# Ñ

Ñ edo eñe euskal alfabetoko hamabosgarren hizkia da. Ez dago oinarrizko latindar alfabetoan; bai, ordea, latindar alfabeto hedatuan.
Euskarak [ɲ] hotsa idazteko erabiltzen du, batez ere Iparraldeko tradizioko hitzetan (ad: andereño, irriño eta abar). Eskualde gehienetan, [ɲ] hotsa [n] hotsa bustitzetik dator, i aurrean duenean. Horrela, baina euskalki batzuetan [baina] eta beste batzuetan [baɲa] ahoskatzen da. Hitz horiek in idazten dira, nork bere erara ahoska ditzan.
Ñ beste hainbat hizkuntzatan erabiltzen da: aragoieraz, asturieraz, aimaraz, bretainieraz, galizieraz, gaztelaniaz, guaranieraz, kitxuaz, tagaloz eta tatarrez. Hizkuntza horietako batzuek gaztelaniaren eragin handia izan dute, ortografia finkatzean.

## Sorrera

Ñ hizkiaren sorrera nn letra bikoitza sinplifikazioan datza. Erdi Aroko monasterioetako kopistek, lana aurrezteko, n txiki bat ipintzen zuten n arruntaren gainean. Gaineko n txiki hori tilet (~) bihurtu zen. Portugesez gauza bera gertatu zen bokal sudurkariekin, jatorrian n baitzuten ondoan. Horrela, pan hitza pão bihurtu zen.
Gaztelaniaz, nn hori bustiz joan zen [ɲ] hotsa bilakatu arte. Horrela, latineko annus gaztelaniako año bihurtu zen. Mendeak joan, mendeak etorri, ñ hizkia beste hainbat hizkuntzatara zabaldu da.

## Polemika

Lokalizazioak egiterakoan, eta frantses klabierrak erabiltzean sortzen diren zenbait deserosotasun, Ñ grafia hizkia bikoteekin-eta ordezkatzeko proposamenak ekarri izan ditu. -IN-, -NN-, -NH- diagramak izan dira aipatuenak. Iparraldean, baina, Ñ grafiaren aldekoak ere egon dira.
Frantzian, oro har, letra horren aurkako jarrera aktiboa dago. Hizkuntza gutxituak direla eta, letra horrek Frantziaren batasuna politikoaren aurka eragiten duela esan izan da.

## Ikus, gainera

* QWERTY teklatua

## Erreferentziak

* ↑ «Ñ zaharkitua | Babazorro» www.argia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).
* ↑ Lafitte, Jakes. «�Ñ | Iritzia» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).
* ↑ "Dicen que los nombres con n van contra la unidad de Francia"

## Kanpo estekak

* Datuak: Q476
* Multimedia: Ñ / Q476
# Île de Batz

Île-de-Batz (bretainieraz Enez-Vaz) Bretainiako Finistere departamentuko iparraldeko kostaldean dagoen uhartea eta udalerria da. Bro Leon eskualde historikoan kokatzen da. Hona ailegatzeko uharte hau eta Roscoff udalerriaren arteko itsasartea ontziz iragatea derrigorrezkoa da.

## Administrazioa

Auzapezen zerrenda :
| Agintealdia | Auzapeza | Alderdia |
| 2001- | Guy Cabioch | |

## Iruditegia

* Herrigunea itsasotik ikusita
* Herrigunea
* Eliza
* Landa

## Kanpo estekak

* Île-de-Batzeko Udal webgunea (Frantsesez) (Ingelesez)
* Datuak: Q421927
* Multimedia: Île-de-Batz / Q421927
# Carlo Oriani

Carlo Oriani (Cinisello Balsamo, 1888ko azaroaren 5a - Caserta, 1917ko abenduaren 3a), italiar txirrindulari bat izan zen. Profesionala izan zen 1905tik 1915ra. Bere lehen urtean profesionaletan bosgarren amaitu zuen Italiako Giroa. Hurrengo urteetan, ez zuen emaitza onak izan, 1912ra arte. Urte hartan, Lombardiako Giroa irabazi zuen eta 1913an Italiako Giroa.
1917ko abenduan hil egin zen, Casertako ospitale batean. Ofizialki, pneumoniagatik hil zen, baina 1918ko gripe pandemiaren hasierako momentuetan hil zenez, baliteke honegatik hiltzea.

## Taldeak

* Stuchi 1909
* Bianchi 1911
* Stuchi 1912
* Maino1913
* BIanchi 1914-15

## Palmaresa

1909
* 5. Italiako Giroan
1912
* Lombardiako Giroa
1913
* Italiako Giroa
* 7. Milan-Turinen

## Kanpo estekak

* Carlo Oriani - ProCyclingStats
* Datuak: Q721346
* Multimedia: Carlo Oriani / Q721346
# 1813ko Donostiako setioa (margolana)

1813ko Donostiako setioa margolana Donostiako San Telmo museoan dago. XIX. mendeko egile ezezagun batena da eta 1813an gertatu zen Donostiako setioa deskribatzen du.
Iberiar Penintsulako Gerra garaian gertatu zen Donostiako setioa, bukaeran armada frantsesa erretiratan atzera etortzen zenean, 1813ko uztailaren 7 eta Irailaren 8 artean hain zuzen ere. Setioa hiriaren arpilatzeaz eta errausteaz amaitu zen. Ingeles-portugaldar armadak, tartean ofizialek ere, astebete eman zuten hiria arpilatzen eta erretzen. Hilketa, bortxaketa, lapurreta eta kalte ugari egin zituzten. Hiriak zituen 600 etxeetatik 36 bakarrik geratu ziren zutik (udaletxeari eta kontsulatuei ere su eman zieten); 1.000tik gora donostiar tiroz edo baionetaz erail zituzten; tropek eta beren ofizialek emakumeak —zahar nahiz neskatoak ere— sistematikoki bortxatu zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) 13. Asedio, incendio y reconstrucción de San Sebastián. .
* ↑ (Ingelesez) Chandler, David. (1979). Dictionary of Napoleonic Wars. Londres: Macmillan.
* ↑ (Gaztelaniaz) Barrena Osoro, Elena; Miranda de Lage, Paloma; Valverde Lamsfus, Lola; Barruso Barés, Pedro. «Donostia/San Sebastián (historia: Edad Contemporánea. Siglo XIX. Penoso arranque)» Auñamendi Eusko Entziklopedia. http://www.euskomedia.org/aunamendi/45908/144169.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25710801
# 1812 obertura

1812 obertura Piotr Ilitx Txaikovski musikari eta konposatzaile klasiko errusiarraren obertura da, 1880ko iraila eta urria bitartean idatzia. Haren programak Napoleondar Gerretan Errusiak lorturiko garaipena deskribatzen du. Moskuko Kristo Salbatzailearen elizan estreinatu zen, 1882ko abuztuaren 20an. 1881ean, eliza hori errusiar garaipena ospatzeko sagaratua izan zen, eta 1812 obertura ospakizun hura omentzeko idatzi zen. Musika lan honen tenpoak Lento, Andante, Allegro giusto, Largo eta Allegro Vivace dira.
Lana, errusiar eliza ortodoxoko doinu erlijioso batekin hasten da, Salbatzaileari Eskaria izenekoa. Honek, Errusiako zerbitzu erlijioso guztietan herriari, Frantziaren aurkako gerra adierazpena nola ezagutzera emana izan zen gogorarazten du. Adierazpen hauek eta herriaren erreakzioa Leo Tolstoi idazlearen Guda eta Bakea eleberrian adierazita agertzen dira. Eleberri horretan bertan, Borodinoko Gudua, obertura honen gaia dena (1812ko irailaren 7an gertatua), deskribatzen da, non Napoleon Bonaparte enperadore frantziarrak errusiar armada garaitu eta Mosku inbaditzen duen.
Musikalanak kornoek aurkezturiko martxa batekin jarraitzen du. Armadak prestatzen entzuten dira. Frantziako ereserki nazionalak, Marseillesa izenekoak, inbaditzailearen jatorri frantziarra eta Napoleonen errusiarrekiko garaipena adierazteko balio du. Errusiar folkloreko gai batek, moskutarrek Napoleonen aurka lortu zuten garaipena gogorarazten du. Moskuko erretreta (1812ko urriaren amaieran musikaren diminuendo batekin adierazita dago.
Kanoien suak, errusiarrek, Frantziar inperioaren mugetaraino egin zuten aurrerapena azaltzen du. Gatazkaren amaieran, kanpai hotsak eta su artifizialak entzuten dira, Errusiaren garaipen eta askapenaren seinale bezala. Kanoien eta kornoen azpitik, Errusiako ereserki nazionala entzuten da: "Jainkoak salba dezala tsarra". Ereserki errusiar hau, lehen entzun den ereserki frantziarraren kontrapuntua da.
Musika lan honek badu anakronismo bitxi bat. Izan ere, lana girotua dagoen garaian, 1812an, Marseillesa ez zen Frantziako ereserki nazionala, ez eta Jainkoak salba dezala tsarra Errusiakoa ere, baina bai Txaikovskik lana amaitu zuen garaian, 1880an.
Musika programatiko bezala kontsideratua izan denez, askotan, benetako kanoiekin joa izan da, tinbalak eta perkusiozko beste musika tresna batzuen ordez, azken hauentzat pentsatu baitzuen Txaikovskik lan hau.

## Erabilpenak

* Moskuko Dinamo futbol taldeak, bere garaipenak ospatzeko erabiltzen du obertura honetan ageri den errusiar armadaren prestatzea.
* V for Vendetta izeneko pelikularen soinu bandan erabilia izan zen.
* Risk gerrari buruzko mahai jokoaren iragarkian ere, erabili zen.

## Agerpenak

Marrazki bizidunetan ere agertu da obertura hau. Simpsondarrak marrazki bizidunen atal batean, Homer, gidatzen ari dela, obertura honen zatirik ezagunena kantatzen ari da.

## Kanpo estekak

* 1812 oberturaren amaiera, YouTube.
* Datuak: Q212776
* Multimedia: 1812 Overture / Q212776
# 1812ko Konstituzioaren zubia

1812ko Konstituzioaren zubia, Espainiako Cádiz hiria eta Puerto Real udalerria zeharkatzen duen zubi bat da, Andaluziako Cádizko probintzian. Cádizko badia zeharkatzen du, bertatik CA-25 errepidea doalarik.
2015eko irailaren 24ean inauguratu zen eta 3.092 metroko luzera du. Javier Manterola iruindar ingeniariak diseinatu zuen.
* Datuak: Q6464357
* Multimedia: Puente de la Constitución de 1812 / Q6464357
# 1813ko abuztuaren 31ren Oroitza

1813ko abuztuaren 31ren Oroitza Donostian urtero abuztuaren 31an ospatzen den jaia eta oroitza-ekitaldia da, egun hartan Donostiaren erreketa gogoratzen duena. Oroitza ekitaldien artean danborrada eta Abuztuaren 31a kalean, 1813an guztiz suntsitu erre ez zen kale bakarrean hain zuzen, iluntzean kaleko argi guztiak itzali eta jendeak kandelak pizten ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16515713
# 1814 Bach

1814 Bach asteroide gerrikoan aurkitutako 1814. asteroidearen izena da. 1931ko urriak 9an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1931 TW1 zen. Bere izena Johann Sebastian Bach musikari ospetsuagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q144189
# 1813 Imhotep

1813 Imhotep asteroide gerrikoan aurkitutako 1813. asteroidearen izena da. 1960ko urriak 17an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 7589 P-L zen. Bere izena Antzinako Egiptoko arkitekto bat izan zen Imhotepgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q487893
# 110eko hamarkada

110eko hamarkadak 110etik 119. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
| Hamarkadak: | 100koa - 110koa - 120koa |
| Urteak: | 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q170369
* Multimedia: 110s / Q170369
# 1108
## Heriotzak

* Uztailaren 29a – Filipe I.a Frantziakoa, Kapeto leinuko Frantziako laugarren erregea (j. 1052).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19514
* Multimedia: 1108 / Q19514
# 1108 Demeter

1108 Demeter asteroide gerrikoan aurkitutako 1108. asteroidearen izena da. 1929ko maiatzak 31n aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1929 KA zen. Bere izena greziar mitologiako Demeter jainkosagatik jasotzen du.

## Ikus, gainera

* Asteroideen zerrenda (1001-2000)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q136011
# 1109
## Jaiotzak

* Uztailaren 25a – Alfontso I.a Portugalgoa, Portugalgo lehen erregea (h. 1185).

## Heriotzak

* Apirilaren 21 a – Anselmo Canterburykoa, italiar teologo eta beneditar fraidea (j. 1033/34).
* Apirilaren 28a – Hugo Clunykoa, Clunyko abadea (j. 1024).
* Maiatzaren 12a – Domingo de la Calzada, espainiar eremutarra (j. 1019).
* Uztailaren 1a – Alfontso VI.a Gaztelakoa, Gaztela, Galizia eta Leongo erregea.
* Uztailaren 10a – Eupraxia Kievekoa, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore ezkontidea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19515
* Multimedia: 1109 / Q19515
# 1109 Tata

1109 Tata asteroide gerrikoan aurkitutako 1109. asteroidearen izena da. 1929ko otsailak 5ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1929 CU. Bere izenaren jatorria ez da ezagutzen.

## Ikus, gainera

* Asteroideen zerrenda (1001-2000)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q136036
# 111

    Artikulu hau 111. urteari buruzkoa da, zenbakiari buruzkoaren bila bazabiltza, ikus Ehun eta hamaika.

## Gertaerak

* Trajanok Plinio Gaztea Bitiniako gobernadore (legatus Augusti) izendatu zuen.
* Cenguttuvanek Kanishka eta Vijaya bere anaia Quilaluvamen (Mathurātik gertu) menderatu ondoren Kusan Inperioa inbaditu zuen.

## Jaiotzak

* Antinoo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30640
* Multimedia: 111 / Q30640
# 1110
## Jaiotzak

* Inozentzio III.a, antipapa (h. 1183).
* Robert of Ketton, ingeles teologo, astronomo, itzultzaile eta arabista (h. 1160).

## Heriotzak

* Gartxot, Itzaltzuko bardoa (j. XI. mendean).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19519
* Multimedia: 1110 / Q19519
# 1107 Lictoria

1107 Lictoria asteroide gerrikoan aurkitutako 1107. asteroidearen izena da. 1929 martxoak 30ean aurkitu zuen L. Voltak Italiako Pino Torinese herritik eta ondoren modu independentean Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1929 FB zen. Bere izena italiako faxisten ikurragatik jasotzen du, italieraz Fasci Littori deitua, latineko Fasces Lictoresetik datorrena.

## Ikus, gainera

* Asteroideen zerrenda (1001-2000)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q136010
* Multimedia: 1107 Lictoria / Q136010
# 110 Lidia

(110) Lidia, asteroide zerrendako 110. asteroidea da. 1870eko apirilak 19an aurkitu zuen Alphonse Louis Nicolas Borrellyk Marsellako behatokitik. Ia Nikel eta burdina hutsezko konposaketa bat du, eta Lidiako Asteroide Familiako kiderik garrantzitsuena da.
Horrela deitua, Lidiagatik, gaur egungo Turkiaren mendebaldeko zatian antzina existitu zen erresuma bategatik, bertako biztanleak, Prigiano deituak izan zirenak. Troiako Gerraren garaian, bertan, Heraklidarrak errege ziren.
1999ko irailak 18an, Lidia asteroideak, oso dizdiratsua ez zen izar bat ezkutatu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q135916
* Multimedia: 110 Lydia / Q135916
# 110 metroko hesi-lasterketa

110 metroko hesi-lasterketa edo 110 m hesiak egungo atletismoaren lasterketa bat da, gizonezkoen modalitatean bakarrik lehiatzen dena, emakumezkoak 100 metroko hesi-lasterketan lehiatzen baitira.

## Historia

Lasterketa honen jatorria 1830ean dago, Oxfordeko Unibertsitateko ikasleek 140 yardako lasterketa bat antolatu zutenean, non 10 hesi gainditu behar zituzten. Geroago, 1864an, egin beharreko distantzia 120 yarda (109,72 metro) eta hesien altuera 3,5 oinetan (1,0667 metro) finkatu zen, lehenengoa irteeratik 15 yardara (13,72 metro) eta gainerako bederatziak 10 yardako (9,14 metro) tarteetan kokatuz.
1888an, Frantziak distantzia egokitu zuen azken hesia eta helmugaren artean 28 zentimetro gehituz, eta horrela, behin betiko, lasterketaren funtsezko ezaugarriak ezarri ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q170004
* Multimedia: 110 m hurdles / Q170004
# 140

    Artikulu hau 140. urteari buruzkoa da, zenbakiari buruzkoaren bila bazabiltza, ikus Ehun eta berrogei.

## Heriotzak

* Faustina Zaharra, erromatar enperatriza (j. c. 100).
* Menelao Alexandriakoa, greziar matematikaria eta astronomoa (j. c. 70).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30664
* Multimedia: 140 / Q30664
# 1401
## Jaiotzak

* Uztailaren 23a – Francesco I.a Sforza, italiar condottieroa (h. 1466).
* Urriaren 27a – Katalina Valoiskoa, Ingalaterrako erregina ezkontidea (h. 1437).
* Abenduaren 21a – Masaccio, Quattrocentoko margolari italiarra (h. 1428).
* Nikolas Kusakoa, Berpizkundeko jakintsu eta filosofoa (h. 1464).

## Heriotzak

* Abenduaren 30a – Elisabet Tellez Gaztelakoa, jatorri nobleko emakumea, Gebaratarren dorretxearen anderea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6110
* Multimedia: 1401 / Q6110
# 1403
## Jaiotzak

* Urtarrilaren 2a – Basilios Bessarion, bizantziar filosofoa eta erlijiosoa eta Iruñeko apezpikua (h. 1472).
* Otsailaren 22a – Karlos VII.a Frantziakoa, Frantziako erregea (h. 1461).

## Heriotzak

* Martxoa – Bayezid I.a, otomandar sultana.
* Urriaren 18a – Martin Zalba, nafar elizgizona, Iruñeko apezpikua eta kardinala.
* Azaroaren 20a – Joana Nafarroakoa, Nafarroako infanta eta Rohango bizkondesa ezkontidea (j. 1339).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6117
* Multimedia: 1403 / Q6117
# 1403 Idelsonia

1403 Idelsonia asteroide gerrikoa aurkitutako 1403. asteroidearen izena da. 1936ko abuztuak 13an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1936 QA zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138797
* Multimedia: 1403 Idelsonia / Q138797
# 1402 Eri

1402 Eri asteroide gerrikoan aurkitutako 1402. asteroidearen izena da. 1936ko uztailaren 16an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1936 OC zen.

## Ikus, gainera

* Asteroideen zerrenda (1001-2000)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138790
# 1400
## Jaiotzak

* Androniko V.a Paleologo, Bizantziar Inperioaren enperadorea (h. 1407).
* ? – Johannes Gutenberg, karaktere higikorretako inprimaketaren asmatzailea (h. 1468).

## Heriotzak

* Otsailaren 14a – Rikardo II.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea (j. 1367).
* Urriaren 25a – Geoffrey Chaucer, ingeles poeta eta idazlea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6108
* Multimedia: 1400 / Q6108
# 1400 Tirela

1400 Tirela asteroide gerrikoan aurkitutako 1400. asteroidearen izena da. 1936ko azaroak 17an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1936 WA zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138770
# 1400eko hamarkada

1400ko hamarkadak 1400etik 1409. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
| Hamarkadak: | 1390koa - 1400koa - 1410koa |
| Urteak: | 1400 1401 1402 1403 1404 1405 1406 1407 1408 1409 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188234
* Multimedia: 1400s / Q188234
# 1401 Lavonne

1401 Lavonne asteroide gerrikoan aurkitutako 1401. asteroidearen izena da. 1935eko urriak 22an aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1935 UD zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q138779
# 1402
## Gertaerak

* Uztailaren 20a – Ankarako guduan Tamerlanek otomandarrak mendean hartu eta Bayezid sultana preso hartu zuen.

## Jaiotzak

* Apirilaren 28a – Nezahualcóyotl, Texcocoko erregea (h. 1472).
* Apirila – Luis Nafarroakoa, Nafarroako infantea (h. 1402).

## Heriotzak

* Abuztuaren 1a – Edmundo Langleykoa, York etxearen sortzailea (j. 1341).
* Abuztuaren 12a – Karlos Nafarroakoa, Nafarroako infantea (j. 1397).
* Irailaren 3 – Gian Galeazzo Visconti, italiar aristokrata (j. 1351).
* Urriaren 14a – Luis Nafarroakoa, Nafarroako infantea (j. 1402).
* Petri San Superano, gaskoi militarra, Nafarroako konpainiaren kapitaina.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6113
* Multimedia: 1402 / Q6113
# 2677 Joan

2677 Joan asteroide baten izena da. 1935eko martxoaren 25an aurkitu zuen M. Laugier-ek Niza Behatokitik.

## Izendapena

Hasiera batean asteroideak 1935 FF izena zeraman.

## Orbitaren ezaugarriak

2677 Joan asteroidearen orbitak batez beste 2,993 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,842 distantziara egiten du eta urruntze maximoa 3,144 distantziara. Eszentrikotasuna 0,05 da, eta makurdura orbitala 10,1ºkoa da.

## Ezaugarri fisikoak

Magnitude absolutua 11.5 da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q149935