OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Toribio Etxebarria

Toribio Etxebarria Ibarbia (Eibar, Gipuzkoa, 1887ko apirilaren 27a - Caracas, Venezuela, 1968ko apirilaren 18a) enpresari, politiko sozialista eta euskal idazlea.

## Biografia

Eibarko Txiriokaleko 6. zenbakian jaio zen Nicanor Etxebarria eibartarraren eta Isabel Ibarbia gasteiztarraren seme hau.
PSOEko eta UGTko kide izan zen. 1920an Alfa izeneko josteko-makinen enpresaren sortzaileetako bat izateaz gain, zuzendaria eta gerentea izan zen. Gainera CAMPSA enpresako zuzendaria izan zen.
Espainiako Gerra Zibila garaian Mexiko, Irlanda, Ingalaterran eta Venezuelan atzerriratu zen. Hainbat euskal aldizkaritan parte hartu zuen: "El Socialista", "Euskera", "Euzko-gogoa", "Egan", "Olerti", "Eibar". Eibarko euskarari buruz idazteagatik Euskaltzaindiak euskaltzain izendatu zuen.
1968ko apirilaren 18an hil zen Caracasen.

## Lanak
### Artikuluak

* Euskera. 1963-64; 1965-66 (1986, Euskaltzaindia)

### Itzulpenak

* Margarita, Nafarroako Erregiñan ipuin batzuk.

### Besteak

* La Liga de Naciones y el problema vasco. (1918).
* Flexiones verbales de Eibar. (1963-64).
* Lexicón del euskera dialectal de Eibar. (1965).
* Ibiltarixanak. Arrate'tikoen izketango alegiñak (1967, Itxaropena)
* Viaje por el país de los recuerdos. ((1968) 1949an idatzita)).
* Recordando la guerra / Diario de un viaje de un refugiado español.
* Triki-trilako koplak.
* La experiencia socialista en España, vista desde mi pueblo. (1966-67)

## Aitortzak

* 1980 urtetik Eibarko kale nagusiak, aurretik Dos de Mayo izandakoak bere omenezko izena darama.
* 1987ko apirilaren 27an Eibarko seme-kuttun izendatu zuten.
* Toribio Etxebarria sariak, Eibarko Udaleko Garapen Ekonomiko, Enplegu eta Berrikuntza Sailetik antolatzen dira urtero

## Erreferentziak

* ↑ Argitaratuak Egan aldizkarian1963 urtean, jasota Ibinagabeitia Proiektua, Literatur aldizkarien gordailuan[Kontsulta data 2021-07-13]
* ↑ «Bazenekien Toribio Etxeberria kaleak hainbat izen eduki dituela 100 urteetan zehar?» Eibarko Udala (Noiz kontsultatua: 2024-08-27).
* ↑ «Eibarko kale izenak — Eibarko Kultura Ondarea - Egoibarra.eus» egoibarra.eus (Noiz kontsultatua: 2024-08-27).
* ↑ Home « Toribio Echevarria Sariak. (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).

## Kanpo estekak

* Toribio Etxabarria literaturaren zubitegian
* Datuak: Q3078967
* Multimedia: Toribio Etxeberria / Q3078967
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Toribio Garate

Toribio Garate Zenarruzabeitia (Ermua, Bizkaia, 1895ko apirilaren 27a –?) esku-huskako eta palazko euskal pilotaria izan zen, atzelari gisa jokatutakoa eta Kantabria II. bezala ezagutua.

## Bizitza

Ermuko Artekalen jaio zen Jose Niceto eta Victoria Antonio senar-emazte ermuarren seme hau. Bera baino 11 urte zaharragoa zen anaia Bernardoren pausoak jarraituta, esku-huskako pilotan aritu zuen lehendabizi, palara pasatuz gerora.
Bilboko Euskalduna pilotalekuan egin zuen debuta: 1912ko maiatzaren 11an, Otxoa lagun, Orobio eta Oñateri irabazi zien. Ermuko pilota eskolatik irtendako pilotari atzelari hau, Bilbon urte batzuk egin ostean, Madrilgo Zentral frontoira abiatu zen, 1917 urtean berriro itzultzeko Bilbora.
Bartzelonako Principal Palace pilotalekuan jokatu zuen eta1922an Habanara joan zen, Palacio de las Luces frontoian arituz urte horretako otsailetik urrira. Handik bueltan Madrilera joan zen beste behin, bertako Jai-Alai pilotalekuan arituz aurrerantzean. Neguan frontoi madrildarreko pilotari koadroan jokatzen zuen eta udan Donostiako Modernoan. Honetan jokatu zuen hain juxtu bere azken partida, 1927ko apirilaren 23an Solozabalekin bikote, 46-50 galduz Gallarta III eta Pedro Agirreren kontra.

## Omenaldiak

* 1927an erretiratu eta handik egun batzuetara Donostiako Moderno frontoiko kide pilotarien omenaldia jaso zuen
* bere sendiak tailerra izandako Ermuko plaza ondoko kale txikiari, bertako Udalak Kantabria Zeharbidea izena jarri zion, bere eta Bernardo anaiaren omenez

## Erreferentziak

* ↑ «Búsquedas Sacramentales» dokuklik.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-01).
* ↑ «GARATE, Toribio - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-02).
* ↑ Estornes, Blog De Cesar. (2018-12-01). «BLOG DE CESAR ESTORNES de HISTORIA Y DEPORTES: LOS VIEJOS FRONTONES DE BILBAO Y SUS PROTAGONISTAS» BLOG DE CESAR ESTORNES de HISTORIA Y DEPORTES (Noiz kontsultatua: 2022-01-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «EL FRONTÓN EUSKALDUNA» Conoce Bilbao con Esme 2016-12-28 (Noiz kontsultatua: 2022-01-01).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Azurmendi Garramiola, Jesus Mª. (2008). La pala. La dificultad hecha juego.. Bilbo: Flash Composition, 406 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110373036
# Tsukuba (Ibaraki)

Tsukuba (japonieraz: つくば市, Tsukuba-shi) Japoniako erdialdean dagoen hiria da, Honshuko uhartean dagoena, Ibaraki prefeturako hiri industriala da. 2010eko erroldaren arabera 217.315 biztanle ditu.

## Geografia

Tsukuba mendiaren oinean dago, prefeturaren hego mendebaldean.

## Historia

Hiri oso berria da. XX mendeko 60. hamarkadan Ōho, Sakura, Toyosato eta Yatabe herriak batuz. Ordutik aurrera hiriak garapen handia izan zuen, beti ere Tsukuba Zientzia Hiriaren uberan eta 70. hamarkadan hasi ziren hiriaren erdigunea eraikitzen Brasilia, Novosibirsk edo Palo Alto-ren antzera.
Gaur egun zientzia eta ikerketarekin erlazionaturiko unibertsitate, konpainia eta museo ugari daude Tsukuban.

## Ondasun nabarmenak

* Tsukuba mendia
* Tsukuba santutegia

## Hiri senidetuak

* Shenzhen (Txina)
* Irvine (Kalifornia) (AEB)
* Milpitas (Kalifornia) (AEB)
* Cambridge (Massachusetts) (AEB)

## Iruditegia

* Tsukubako unibertsitatea.
* Tsukuba mendia.
* Tsukuba santutegia.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Tsukubako webgune ofiziala.
* Datuak: Q273863
* Multimedia: Tsukuba, Ibaraki / Q273863
# Tsukumogami

Japoniar mitologian tsukumogamiak (japonieraz 付喪神, Tsukumogami, Izpiritu Objektua) yōkai eta ōbake klase oso bat da, etxean dauden gauza arruntak hartzen dituena eta euren mendeurrenean bizidun bihurtu direnak.

## Jatorria

Izaki mitiko edo legendariotzat hartzen diren arren, izena duten tsukumogami ia guztiak Edo aroan sortutako ekoizpen artistiko bat dira. Artistarik ezagunena Toriyama Sekien da, baina beste artista batzuk euren izaki propioak gehitu dituzte tsukumogamien zerrendara. Tsukumogamiei buruzko kontakizun herrikoiak arraroak dira, baina existitzen dira ipuin herrikoi batzuetan (adibidez Bakemono-dera).

## Tsukumogamien zerrenda

Birtualki mugagabea den sailkapen honetan honako hauek daude:
* Bakezouri (lastozko sandaliak)
* Karakasa (aterki zaharrak)
* Kameosa (sake poto zaharrak)
* Biwa-bokuboku, batzuetan Biwa-yanagi bezala ezaguna: biwa deritzona musika tradizional japoniarreko tresna bat da.
* Furu-utsubo (poto zaharra)
* Jotai (mahai tresna pantaila tolesgarrien oihalarekin)
* Morinji-no-okama (teontzia)
* Ungaikyo (ispiluak)
* Kyourinrin (biribilkiak eta paperak)
* Zorigami (erlojuak)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q737776
* Multimedia: Tsukumogami / Q737776
# Tsukimi Namiki

Tsukimi Namiki, (Narita, Japonia, 1998ko irailaren 17a), Eulia kategorian aritzen den boxeolari japoniarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Huang Hsiao-wen taiwandarrarekin partekatua) Eulia kategorian, Japoniaren izenean; Tokion, Stoika Krasteva bulgariarraren (urrezko domina) eta Buse Naz Çakıroğlu turkiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Emakumezkoa, Eulia kategoria. |

## Erreferentziak

* ↑ «Tsukimi Namiki» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Tsukimi Namiki" olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q59155191
# Tsukuba mendia

Tsukuba mendia (japonieraz: 筑波山, Tsukuba-san) Japoniako Honshu uhartearen erdialdeko sumendia da, 877 metrotako garaiera duena. Ibaraki prefeturan dago, izena ematen dion herriaren ondoan.

## Mendia

Ezaguna da Japonian dituen bi tontorrek sortzen dioten profilagatik (Nyotai-san 877 m eta Nantai-san 871 m) eta urtero milaka mendizalek igotzen dute "mendi morearen" tontorrera Kantō lautadaren ikuspegiaz gozatzera.
Mendia bera bezain ikusgarria da tontorrean dagoen santutegi xintoista, Tsukuba-san-jinja (筑波山神社).
Igoera Miyukigahara bidetik egiten da eta goian denda eta jatetxeak daude. Funikularrean edo teleferikoan ere igo daiteke.

## Kondaira

Kondairak dioenez duela milaka urte jainko bat Lurrera jeitsi zen eta bi mendiri galdetu zien bertan bizitzerik izango ote zuen. Fuji mendiak ezetz erantzun zion, bere konoa perfektua izanik jainkoen laguntzerik behar ez zuela pentsatuta, Tsukubak aldiz baietz erantzun zion eta jatekoa eta ura eskaini. Ordutik Fuji mendia hotza eta soila da, Tsukuba aldiz bizitzaz betea eta landaretzak kolore desberdina du sasoiaren arabera.

## Iruditegia

* Tontorreko dendak.
* Tsukuba santutegia.
* Teleferikoa.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1754619
* Multimedia: Mount Tsukuba / Q1754619
# Tsukiji

Tsukiji (japonieraz: 築地) Tokion dagoen Chūō-ku auzoko barruti ezaguna da.

## Historia

Tsukiji izenak "lapurtutako lurra" esan nahi du, izan ere Sumida ibaiaren deltako paduratan Tokioko Badiari lapurtutako lurrek osatzen baitute auzoa. XVIII mendean gertatu zen hau eta auzo komertzial berria eratu zen horrela.
1869an Tsukiji "atzerritarrentzako erresidentzia gunea" bihurtu zen. 1923ko lurrikara handiaren ondorioz Chūō inguruko etxeak erabat erre ziren, hauen artean Nihonbashi eremuko arrain merkatua ere bai. Bertan berriztu beharrean Tsukijin ezartzea erabaki zen, hau da gaur egungo Tsukiji Arrain Merkatua.

## Ospitaleak

Badaude bi ospitale esanguratsu Tsukiji barrutian; St. Luke's Nazioarteko Ospitalea eta Minbiziaren Zentro Nazionala.

## Ondasun nabarmenak

* Tsukiji Arrain Merkatua.
* Tsukiji Hongan-ji tenplo budista.

## Iruditegia

* Tsukiji Arrain Merkatua.
* Tsukiji Hongan-ji tenplua.
* Minbiziaren Zentro Nazionala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1201337
* Multimedia: Tsukiji / Q1201337
# Tsukiji Arrain Merkatua

Tsukiji Arrain Merkatua (japonieraz: 築地市場, Tsukiji shijō) Tokioko handizkako arrain merkatua eta lonja izan zen, bere garaian munduko arrain saltoki handiena. Chūō-ku auzoko Tsukiji barrutian dago eta jomuga turistikoa ere bihurtu da.

## Historia

1923ko lurrikara handiaren ondorioz Chūō inguruko etxeak erabat erre ziren, hauen artean Nihonbashi eremuko arrain merkatua ere bai. Bertan berriztu beharrean Tsukijin ezartzea erabaki zen.
2018an itxi zen, eta merkataritza jarduera igaro zen Toyosura, Tokioko merkatu berria, uharte artifizial batean eratua.
Bi eremuk osatzen zuten merkatua:
* Barneko merkatua (jōnai-shijō), lizentziadun maioristen eremua zen. Arrainak prozesatzen ziren eta enkanteak izaten ziren.
* Kanpoko merkatua (jōgai-shijō), denda eta jatetxe txikiek osatzen zuten. Sushi dendek estimazio handia zuten baina gainontzeko itsaski eta barazki dendak ere bazeuden.

## Iruditegia

* Hegalaburrak erreskadan.
* Izozturiko hegalaburra mozten.
* Enkantea.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Tokyo’s famed fish market closes down after 83 years» Al Jazeera (Noiz kontsultatua: 2024-06-02).
* Datuak: Q859471
* Multimedia: Tsukiji fish market / Q859471
# Tsukiji Hongan-ji

Tsukiji Hongan-ji (japonieraz: 築地本願寺) Tokioko Tsukiji barrutian dagoen tenplu budista da, Chūō auzoan dago.

## Historia

1617an Edo-Asakusa Gobo (江戸浅草御坊) jaso zen, Asakusan, baina 1657an erre egin zen eta berri bertan jaso beharrean Sumida ibaiari lapurtutako lurretan egitea erabaki zen, izan ere tenpluaren jabeak ziren Jodo Shinshu eskolako budistak Tsukiji inguruan bizi baitziren. Tenplu berri honen izena Tsukiji Gobo (築地御坊) izena zuen eta 1923ko Kantōko lurrikara handiak suntsitu zuen. Gaur egungo eraikina 1931 eta 1934 artean egin zen eta Asia hegoaldeko tenploen antza dauka.

## Iruditegia

* Tsukiji Hongan-ji.
* Tenplua gauez.
* Tenpluaren barnealdea.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q943255
* Multimedia: Tsukiji Honganji / Q943255
# Tsukubai

Tsukubai (蹲踞) bat konketa edo uraska moduko bat da, Japoniako leku sakratu baten sarreran dagoena, bisitariek eskuak garbitzeko eta ahoa irakuzteko ipinia. Horrelako garbiketa erritualak ohikoak dira te-zeremonia batera joaten direnen edo tenplu budista bat bisitatzen dituztenen artean.
Izena tsukubau aditzetik dator, «makurtu» esan nahi duena, umiltasun zentzuarekin. Te-zeremonia batera joaten diren gonbidatuak makurtu eta eskuak garbitzen dituzte tsukubai batean. Tsukubai hori roji ihintza-bidean edo te-lorategian dago, eta chashitsu edo «te-etxe» batera sartu aurretik erabiltzen dira.
Tsukubaiak harrizkoak izaten dira eta, askotan, zali txiki bat izaten dute erabiltzeko prest. Konketa urez hornitzeko, banbuzko hodi bat izaten du, kakei izenekoa.

## Ryōan-ji tsukubai

Hemen erakusten den tsukubai ospetsua Kyotoko Ryōan-ji tenpluaren eremuan dago eta Tokugawa Mitsukuni jaun feudalak oparitu zuen. Harrian zizelkatu kanji-ek ez dute esanahirik bakarrik irakurtzen direnean. Baina bakoitza konbinatuta irakurtzen bada 口 (kuchi) irudiarekin, hau da, erdiko katiluaren formarekin, karaktereak 吾, 唯, 足, 知 bihurtzen dira, "soilik nahikoa dakit" esanahiarekin (吾 = ware = ni, 唯 = tada = soilik/bakarrik 足 = taru = nahikoa/aski, 知 = shiru = jakin).. Azpian datzan esanahiak, beste modu batean esanda "Daukazuna da behar duzun guztia" edo "Ikasi bakarrik pozik izaten" bezalako forma ezberdinetatik itzulita, budismoaren oinarrizko irakaspen antimaterialistak islatzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Must See in Kyoto. Travel Bureau, Inc, 107 or. ISBN 4-533-00528-4..
* ↑ (Ingelesez) Einarsen, John. (2004). Zen and Kyoto. Uniplan Co, Inc, 133 or. ISBN 4-89704-202-X..
* ↑ Einarsen, John. (2004). Zen and Kyoto. Uniplan Co, Inc, 90–91 or. ISBN 4-89704-202-X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2389237
* Multimedia: Tsukubai / Q2389237
# Tsukasa Yoshida

Tsukasa Yoshida (Kioto (Japonia), 1995eko urriaren 5a) judo borrokalari japoniarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen, Jessica Klimkait kanadarrarekin elkarbanatuz, ≤57 kg-ko emakumezkoen kategorian, Nora Giakova kosovotarraren (urrezkoa) eta Sarah-Léonie Cysique frantziarraren atzetik (zilarrezkoa). Japoniako taldearekin, berriz, zilarrezkoa lortu zuen talde mistoko kategorian, Frantziako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Alemania eta Israelgo taldeen (elkarbanatutako brontzezkoa) aurretik. Honako hauek osatzen zuten Japoniako taldea: Uta Abe, Shohei Ono, Chizuru Arai, Shoichiro Mukai, Akira Sone, Aaron Wolf, Tsukasa Yoshida , Miku Tashiro, Shori Hamada, Hifumi Abe, Hisayoshi Harasawa eta Takanori Nagase-k.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | ≤57 kg, emakumezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Mistoa taldeka, |

## Erreferentziak

* ↑ "Tsukasa Yoshida" JudoInside.com-en 2021-11-01ean begiratua (Ingelesez)
* ↑ «Tsukasa Yoshida» olympedia.org 2021-11-01ean begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Tsukasa Yoshida» Olympics.com 2021-11-01ean begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Judoa, ≤57 kg, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Judoa, mistoa taldeka, emaitzak 2020» olympedia.org (Ingelesez)
* Datuak: Q18545936
# Tsukimitsu Mizuta

Tsukimitsu Mizuta (japonieraz: 水田 月満, 1976ko irailaren 13a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11549012
# Tower Hill (Illinois)

Tower Hill Illinoiseko herri bat da. Shelby konderrian kokatua dago. 2010ean 611 biztanle zituen, 2,60 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Shelby konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q745844
# Tower Hill geltokia

Tower Hill geltokia, Londresko metroaren geltoki bat da, Erresuma Batuko Londres hiriburuan, East End barrutian.
* Datuak: Q1475207
* Multimedia: Tower Hill tube station / Q1475207
# Town Creek (Alabama)

Town Creek Alabamako herri bat da. Lawrence konderrian kokatua dago. 2010ean 1.100 biztanle zituen, 158,5 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Lawrence konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66198
* Multimedia: Town Creek, Alabama / Q66198
# Tower Lakes (Illinois)

Tower Lakes Illinoiseko herri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 1.283 biztanle zituen, 2,35 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Lake konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q579030
# Towie (Aberdeenshire)

Towie, Eskoziako gaeleraz: Tollaigh, Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7829854
* Multimedia: Towie / Q7829854
# Town 'n' Country (Florida)

Town 'n' Country Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hillsborough konderrian dago, Florida estatuan. 85.951 biztanle ditu, 62,517947 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Hillsborough konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3294005
# Tower Hill udalerria, Shelby konderria (Illinois)

Tower Hill udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Shelby konderrian. Azken zentsuaren arabera 955 biztanle zituen, 35.03 milia karratu (90.7 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Tower Hill udalerrian 527 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 30.689 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5651317
* Multimedia: Tower Hill Township, Shelby County, Illinois / Q5651317
# Tower of Terror (1997ko filma)

Tower of Terror, 1997ko D. J. MacHale estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Steve Guttenberg, Kirsten Dunst, Alastair Duncan, Melora Hardin, John Franklin, Wendy Worthington, Amzie Strickland, Lindsay Ridgeway, Nia Peeples eta Michael McShane aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Buzzy Crocker (Steve Guttenberg) kazetari beteranoak lan egiten duen "The National Inquisitor" egunkariaren azal nagusian agertuko den albiste txundigarri baten bila dabil, horretarako Anna Petterson (Kirsten Dunst) hiloba gaztetxoaren laguntza izango du. Abigail Gregory (Amzie Strickland) emakume adinduak 1930eko hamarkadan Hollywood Hotelean jazotako bost pertsonen desagerpenaren istorioa kontatuko diete, tartean neskato aktore batena- Mundu guztiak hotela sorgindua dagoela dio, baina osaba-hilobak bertaratu eta han gertatu zena ikertzea erabakiko dute.

## Aktoreak

* Steve Guttenberg – Buzzy Crocker
* Kirsten Dunst – Anna Petterson
* Nia Peeples – Jill Perry
* Michael McShane – Chris 'Q' Todd
* Amzie Strickland – Abigail "Abby" Gregory
* Melora Hardin – Carolyn Crosson / Claire Poulet
* Alastair Duncan – Gilbert London
* Lindsay Ridgeway – Sally "Sally Shine" Gregory
* John Franklin – Dewey Todd
* Wendy Worthington – Emeline Partridge
* Lela Ivey – Patricia Petterson
* Richard Minchenberg – Daniels doktorea
* Marcus Smythe – Zirujaua
* Don Perry – Birraitona
* Michael Waltman – Kazetaria
* Ben Kronen – Galvao jauna
* Bill Elliot – Taldeburua
* Shira Roth – Abigail gaztea
* Lynne Donahoe – Chloe
* Dean Marsico – Argazkilaria

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q255299
# Town Line (New York)

Town Line Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Erie konderrian dago, New York estatuan. 2.334 biztanle ditu, 11,98114 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Erie konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3460097
# Towerlands (Iparraldeko Ayrshire)

Towerlands, Eskoziako etxalde txiki bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian. 28-32 hektare inguruko lursailak ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19586374
* Multimedia: Towerlands, North Ayrshire / Q19586374
# Txipiroi arrunt

Txipiroi arrunta (Loligo vulgaris), handia denean begihandia deitua, Ipar Itsasotik Afrika mendebaldea arte bizi den txipiroi mota da, Euskal Herriko kostan ohikoena. Ur azaletik 500 metroko sakonera arte bizi da. Sukaldaritzan oso aintzat hartua da eta euskal sukaldaritzan oso erabilia, batez ere Txipiroiak tintan eta Txipiroiak Lohizuneko eran prestatzeko.

## Ezaugarriak

Mantua 40 cm luze izan daiteke.
Bentosaz estalitako hamar garro ditu, horietako bi luzeagoak. Arrosa garden kolorekoak dira, lerro edo zain arrosa ilun edo moreekin.

## Azpiespezieak

Taxoi honek bi azpi-espezie izan ditzake:
* Loligo vulgaris reynaudi
* Loligo vulgaris vulgaris

## Garapena

* Arrautzak
* Enbrioia
* Enbrioia

## Erreferentziak

* ↑ Barrutia, Eneko. (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) Zainak (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
* Datuak: Q1232698
* Multimedia: Loligo vulgaris / Q1232698
* Espezieak: Loligo vulgaris
# Txipiroi ogitarteko

Txipiroi ogitartekoa Espainiako, baina batez ere Madrilgo Erkidegoko, ogitarteko tipiko bat da. Oliba olioan frijitutako txibierroz egina dago, ogi artean jarrita. Bero jaten da, txibierroak frijitu berritan.

## Ikus, gainera

* Txibierroak
* Datuak: Q633615
* Multimedia: Bocadillo de calamares / Q633615
# Txipiroi tinta

Txipiroi tinta edo, agian zehatzago zefalopodo tinta, txipiroi, txibia, olagarro eta beste zefalopodo batzuek jariantzen duten isurkari beltza da, batez ere arriskuan daudenean ura belztu eta harrapariak nahastarazteko.
Tinta-poltsatik askatzen da (zakatz artean kokatu) eta zabalago hedatzen da sifoiak ur-zorrotada jaurtitzen badu. Kolore iluna bere osagai nagusiari zor zaio: melanina. Zefalopodo espezie bakoitzak kolore jakin bateko tinta sortzen du; normalean, olagarroek tinta beltza sortzen dute, txipiroiek beltz-urdinxka da eta txibiek marroia.

## Ezaugarriak

Zefalopodo-tintak hainbat substantzia kimiko ditu, espeziearen araberakoak. Hala ere, bere osagai nagusiak melanina eta mukia dira. Besteak beste, osagai hauek ere izan ditzake: tirosinasa, dopamina eta L-DOPA, baita aminoazido askeen kopuru txikiak ere, hala nola taurina, azido aspartikoa, azido glutamikoa, alanina eta lisina.

## Erabilera

Zefalopodo tinta, izenak dioen bezala, idatzi eta marrazteko tinta bezala erabili izan da iraganean. Txibiaren izen grekoa eta txibiaren generoaren izen taxonomikoa, Sepia, kolore marroi-gorrixka ilunarekin lotzen da gaur egun: sepia kolorea.
Sukaldaritzan ere erabiltzen da, janariari kolore beltza emateko. Euskal Herriko kostaldean oso ezagunak eta estimatuak dira txipiroiak bere tintan, non txipiroiak (osoak eta beteak, ala zatitan), barazki saltsa belztuan prestatzen diren. Plater hau Espainia osora hedatu da. Herrialde Katalanetan aski ezaguna da arròs negre delakoa, tintarekin prestatutako arroz platera, eta honen aldaera ziriolekin. Italian ere erabiltzen da, spaghetti al nero di sepia pasta platera prestatzeko, baita beste plater batzuk koloreztatzeko, hala nola Siziliko arancinu arroz-bola frijituak.
Edafologian, isurki-esperimentuak egin dira Sepia officinalis tinta erabiliz (eumelanina), birusen, bakterioen eta kutsatzaile partikulatuen ordezko gisa, substantzia horiek lurpeko uretarantz duten isuria nola sortzen den aztertzeko. Eumelanina mota hau aukeratu zen ezaugarri egokiak dituelako: partikula esferikoak, egonkorrak esekiduran eta birus askoren antzeko tamainarekin (80 eta 150μm artean). Gainera, tinta molekulak merkeak dira eta ingurumena errespetatzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Boyle, Peter; Rodhouse, Paul. (2004). doi:10.1002/9780470995310.ch2. ISBN 978-0-632-06048-1..
* 1 2 (Ingelesez) Derby, Charles D.. (2014). «Cephalopod ink: Production, chemistry, functions, and applications» Marine Drugs (5): 2700–2730. doi:10.3390/md12052700. PMID 24824020..
* ↑ (Ingelesez) Lucero, M.T.; Farrington, H.; Gilly, W.F.. (1994). «Quantification of L-DOPA and dopamine in squid ink: Implications for chemoreception» The Biological Bulletin (1) doi:10.2307/1542165. ISSN 0006-3185. PMID 29281314..

## Ikus, gainera

* Sepia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q927860
* Multimedia: Cephalopod ink as food / Q927860