# Gaztelako Itun Federala

Gaztelako Itun Federala edo Valladolideko Ituna da 1869ko Alderdi Errepublikano Federalaren barne manifestuari urte horretako ekainaren 15ean, asteartea, Valladolid hirian landutako barne manifestuari. Agiri hori 17 probintzietako alderdikideek sinatu zuten: Albacete, Ávila, Burgos, Ciudad Real, Cuenca, Guadalajara, León, Logroño (egungo Errioxa), Madril, Palentzia, Santander (egungo Kantabria), Salamanca, Segovia, Soria, Toledo, Valladolid eta Zamora.
Itun honen aurretik aurreko hilabeteko Tortosako Ituna (Aragoiko Koroa izandako lurraldeak biltzen zituena) eta Kordobako Ituna, ekainaren 12an Andaluzia, Extremadura eta Murtziako probintzietako ordezkari federalek osatu zuten. Ondoren, Eibarko ituna, Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroarako, eta La Coruñako ituna, Galizia eta Asturias batu zituena. Uztailaren amaieran, Madrilen Itun Nazionala ezarri zen eta bertatik «bost Itunetako batzarrekin» ulertuko zen Kontseilu Nazionala sortu zen.

## Edukia

Hitzarmen honek oinarrizko bi helburu zituen:
* Erregimen aldaketaren beharra berretsi (Isabel II.a erregina erori berria zen eta denbora gutxira Lehen Errepublika aldarrikatuko zen).
* Instituzionalki eratzen den sistema politiko berriak Gaztelari herri ezberdin gisa duen nortasuna aitortzen duela bermatzea, hau da, bere artikulazio politikorako eskubidea duela. Hala ere, forma errepublikano federalak "batasun nazionalaren haustura zehaztetik urrun, estuago eskatzen eta estutu egiten duela" azpimarratu zuten.
Agiri horren arabera, "Gaztela Zaharra" estatua Ávila, Burgos, Leon, Logroño, Palentzia, Santander, Salamanca, Segovia, Soria, Valladolid eta Zamora probintziek osatuko lukete, eta "Gaztela Estatua". Nueva" Albacete, Ciudad Real, Cuenca, Guadalajara, Madril eta Toledo probintziek osatuko lukete.
Probintzia horiek Gaztela Zaharra, Gaztela Berria eta Leongo eskualde historikoak osatzen zituzten, eta 1981eko autonomia-itunetatik aurrera Kantabria, Errioxa, Gaztela eta Leon, Madril eta Gaztela-Mantxako autonomia erkidegoak osatzen dituzte.
Estatu bakoitzak bere hiriburua izango luke, Valladolid hiria lehen kasuan, Madril bigarrenean. Gaztelako Itun Federalean, Gaztelako lurraldetasuna El valor de Castilla (1926) eta Las Castillas y León. Teoría de una nación (1982) liburuetakoa zen edo Gaztelako Idazle Erregionalisten Elkarteak defendatutakoa (1936). Zentzu berean, Pedro González García filosofoak (zamorakoa), 1906an, jatorrizko Gaztela eta Leonen arteko mugak «muga historikoaren istripu hutsak» zirela baieztatu zuen. Gaztelako Futbol Federazioaren (1932-1987) sorrerako taldeen jatorriak agerian utzi zuen, hein handi batean, klubek aipaturiko egile eta lanen Gaztelako maparen aitortza.
Gaztelako Itun Federala Toroko Konstituzio Federalaren (1883) aurrekaria da.
El Confederal egunkaria argitaratu zen, Gaztelako Itun Federalaren azpititulu organoa zuela.
1931n, Itunak Narciso Alonso Cortésen arreta merezi zuen jada (Gaztelako Txango Elkartearen eta Revista Castellana aldizkariaren sortzailea) "Política regionalista: la federación castellana" artikuluan (El Norte de Castilla, 1931ko maiatzaren 14an).

## Ordezkariak

Hauek izan ziren probintzia bakoitzerako sinatu zuten ordezkariak:
* Ávilan: Mariano de Marcoartú, Nicolás Hernández, Juan José Paz .
* Albaceten: Francisco Valero, Ramón López de Haro, Mariano García, Antonio Ochando, Tomás Pérez, Ramón Moreno eta Ignacio Villarino
* Burgosen : Martín Barrera, Lucio Brogeras, Felipe Corral eta Francisco Aparicio
* Ciudad Realen: Dámaso de Barrenengoa eta Ignacio Cortés
* Cuencan: Ramón Castellano eta Pablo Correa
* Madrilen: José María Orense (Lehendakaria), Antonio Merino, Ricardo Lupiani eta Andrés Balló
* Guadalajaran: Inocente Fernández-Abás
* Leonen: Juan Téllez Vicén eta Leocadio Cacho
* Logroñon: Alberto Ruiz y Royo, José Sáenz de Santamaría eta Tirso Crespo
* Palentzian: Antonio Domingo, Ciriaco Tejedor, Casimiro Junco eta Lorenzo González
* Salamancan: Tomás Roldán, Pedro Martín-Benitas, Anastasio Redondo eta Aniano Gómez
* Santanderren: Prudencio Sañudo eta José María Herrán
* Segovian: Nicomedes Perier, Eloy Palacios eta Pedro Ochoa
* Sorian: Miguel Morayta
* Toledon: Mariano Villanueva (Lehendakariordea), Luis Villaseñor y de Oliva, Norberto García-Roco eta José Beltrán
* Valladoliden : Manuel Pérez-Terán (presidenteordea), Lucas Guerra eta Pedro Romero
* Zamoran: Dionisio Guerra, Tirso Sainz de Baranda, Lázaro Somoza, Hermenegildo García, Juan Fernández-Cuevas eta Cipriano Camerón

## Erreferentziak

* ↑ Dialnet «El federalismo castellano durante el Sexenio Revolucionario.» Consultado el 20 de septiembre de 2020
* ↑ González Clavero 2004, 258 orr. .
* ↑ Investigaciones históricas. Valladolid: Secretariado de Publicaciones, Universidad de Valladolid, 1979
* ↑ El Alma castellana. Salamanca: Andrés Iglesias, 1906, p. 15
* ↑ Laita, José María. Libro de oro de la Federación Castellana de Fútbol. Madrid: [Federación Castellana de Fútbol]: Omnia, 1963
* ↑ La prensa vallisoletana durante el siglo XIX. Valladolid, Servicio de Publicaciones de la Diputación Provincial, Institución Cultural Simancas, 1977, p. 45
* ↑ El Norte de Castilla, 14 de mayo de 1931
* ↑ Serrano García 1985, 265 orr. .

## Bibliografia

* González Clavero, Mariano. (2004). «La compleja articulación de Castilla y León como comunidad autónoma» Anales de Historia Contemporánea (20): 257-284. ISSN 0212-6559..
* Serrano García, Rafael. (1985). «El federalismo castellano durante el sexenio revolucionario» Investigaciones históricas: Época moderna y contemporánea (5): 253-266. ISSN 0210-9425..
* Castilla y su cultura, desde el siglo IX al XXI Espainiako Kronika Ofizialen Errege Elkartea Juan Pablo Mañuecoren hainbat libururen inguruan, 2014an, Gaztelako nortasun historiko, politiko eta kulturalaren eraketari eta garapenari buruz.

## Kanpo estekak

* Espainiako Itun Federalaren testua
* Gaztelako Itun Federalaren azalpena + testua
* Datuak: Q9054175