OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fa maior

Fa maior (latinezko sisteman FaM laburtua eta, ingelesezkoan F), fa notaren eskala nagusian datzan tonalitatea da, eta fa, sol, la, si bemol, do, re, mi eta fa notak ditu. Bere klabe armadurak, bemol 1 du, si. Bere tonalitate erlatiboa, re minor da, eta bere tonalitate homonimoa, Fa minor.

## Erabilerak

Fa nagusia, korno ingelesa, klarinete tenorea, kornoa Fan, tronpeta Fan eta tuba wagnertarraren tonalitate naturala da. Honela, musika tresna hauentzako Fa nagusiko musika, Do nagusian idatzia dago. Hauetatik gehienek, idatzitakoa baino bosteko bat baxuagoko soinua ateratzen dute, tronpeta Fan izan ezik, lauko zehatz goiko bateko soinua ateratzen duena.
Francesco Maria Veracinik Dresdeko printzearentzat idatzi zituen sei oberturetatik, asko Fa nagusian edo Si bemol nagusian idatzita daude, printzearen orkestrako haizezko musika tresnak oso mugatuak baitziren. Fan, Fa bemol nagusiko (hiruko nagusi batekin, hiruko txiki batekin eta lauko zehatz batekin eratzen dena) arpegio bat ere badago.

## Tonalitate honetan idatzitako lan ospetsuak
### Musika klasikoan

* Eguberriko Oratorioaren artzai musika, Brandeburgoko Kontzertuak 1 eta 2, Inbentzioa eta Sinfonia 8, Johann Sebastian Bach
* 6. Sinfonia Pastorala, Ludwig van Beethoven
* Oktetoa, Franz Schubert
* 3. Sinfonia, Johannes Brahms
* 3. Sinfonia, Joachim Raff
* 3. Estudioa opus 25, Frederic Chopin
* Guridiren Hamar euskal melodia obraren lehen melodian, une batzuetan fa maior (nagusi) eta do minor akordioak gainjartzen dira.

### Beste musika motak

* Aita-semeak - Oskorri
* Maitia, non zira - euskal abesti herrikoia
* Olentzero - euskal abesti herrikoia
* Bretainia Handiko ereserkia (God Save the Queen) eta Peru-koa ere bai.
* Hey Jude - The Beatles
* Yesterday - The Beatles
* Sail Away - Randy Newman
* Bat out of Hell - Meat Loaf
* Kentucky Rain - Elvis Presley
* Space Oddity - David Bowie
* Scar Tissue - Red Hot Chili Peppers
* La Cucaracha - Abesti tradicional mexikarra
* Happy Birthday to You - Tradizionala
* Don't Stop Me Now - Queen
* Right Where It Belongs - Nine Inch Nails
* Wouldn't It Be Nice - The Beach Boys
* You Sexy Thing - Hot Chocolate
* Go Your Own Way - Fleetwood Mac
* Nobody Does It Better - Carly Simon

## Erreferentziak

* ↑ Nagore, María. (1998). La utilización del folklore en la obra de Jesús Guridi. Las Diez melodías vascas (The use of folklore in Jesús Guridi´s work. The Diez melodías vascas). Univ. de Valladolid. Fac. de Filosofía y Letras Plaza de la Universidad s/n, 73-86 or. ISSN 1138-8552..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q913790
* Multimedia: F major / Q913790
# Fa (Aude)

Fa (okzitanieraz Fan, frantsesez eta ofizialki: Fa) Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.

## Ikus, gainera

* Aude departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1149583
* Multimedia: Fa (Aude) / Q1149583
# Fa sostenitu minor

Fa sostenitu minor (Europako notazioan Fa#m ere, eta F# notazio amerikarrean) eskala minorrek fa sostenitu notatik abiatuta duen tonalitatea da. Hala, eskala osatzen duten notak hauek dira: fa#, sol#, la, si, do#, re eta mi. Armadurak hiru sostenitu ditu (fa, do, eta sol). Maiorren duen tonalitate erlatiboa la maior da. Tonalitate homonimoa, berriz, fa sostenitu maior da.
Oso sinfonia gutxi daude idatzita tonalitate honetan, eta Haydn-en Agurren Sinfonia adibide ezaguna da. George Frederick Bristow-k eta Dora Pejačević-ek ere sinfoniak konposatu dituzte tonalitate horretan.
Tonalitate horretan idatzitako kontzertu urrien artean hauek ere badira: Sergei Rakhmàninov-en Pianorako 1. kontzertua, Alexander Skriabinen lehena ere, Henryk Wieniawski-ren Biolinerako 1. kontzertua eta Henri Vieuxtemps-en biolinerako 2. kontzertua. Mozartek tonalitate horretan duen konposizio bakarra Pianorako la maiorreko 23. kontzertuko bigarren mugimendua da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q283910
* Multimedia: F-sharp minor / Q283910
# Fabales

Fabales Magnoliopsidan ordena bat da, adibidez: ilarrak

## Banaketa

Kosmopolita dira.

## Argazki galeria

* (Lathyrus tuberosus), Fabaceae
* (Quillaja saponaria), Quillajaceae
* (Polygala myrtifolia),Polygalaceae
* (Polygala elongata), Polygalaceae
* Bay Cedar (Suriana maritima ,Surianaceae

## Erreferentziak

* ↑ Stevens Angiosperm Phylogeny Website Missouri Botanical Garden 2006 http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/%7C%5B%5D accessdate = 2006-11-20

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21878
* Multimedia: Fabales / Q21878
* Espezieak: Fabales
# Fabara

Fabara (gaztelaniaz, aragoieraz eta katalanez ofizialki: Fabara; katalanez Favara de Matarranya) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 298 biztanle zituen 38 kilometro koadroko azaleran. Bajo Aragón-Caspe eskualdean dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q956450
* Multimedia: Fabara / Q956450
# Fa (musika nota)

Musika notak :
| Do | Re | Mi | Fa | Sol | La | Si | Do | Re | Mi | Fa | Sol | La | Si |
Fa notazio latinoan edo F notazio anglosaxoian, do maior eskalako laugarren musika-nota da.

## Historia

Solfeoaren aurretik alfabetoa erabiltzen zen notak izendatzeko. Sistema honetan fa notaren baliokidea «F» zen, eta oraindik ere mantentzen da letra hori hainbat hizkuntzatan.
Guido d'Arezzok notak izendatu zituenean Ut queant laxis ereserki erlijiosoa erabili zuenean "fa" izena eman zion notari.

## Ikus, gainera

* Musika nota

## Kanpo estekak

* Datuak: Q775617
# Faat Zakirov

Faat Zakirov (1974ko urtarrilaren 3a) errusiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa

1996
* 10. Nafarroako Itzulian
2000
* 10. Nafarroako Itzulian eta bigarren etapa batean
2001
* Esloveniako Itzulia eta bi etapa
* 5. Errusiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 7. Toscanako Giroan
2002
* 3. Apeninoetako Giroan
* 7. Trentinoko Giroan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q367923
# Fargo (1. denboraldia)

Fargoren lehen denboraldia, 1996ko filmean oinarritutako telesail hau estreinatu zenekoa, 2014ko apirilean eman zuen FX kateak eman zuen AEBetan. Filmaren anekdota batekin bazuen lotura argumentala (desagertutako dirutzaren aurkikuntza), eta doinu estetiko bera, "hau benetako historia bat da" ohar gezurrezkoa tarteko.
Gero etorriko ziren denboraldien estiloa ere markatu zuen produktuak: telesail beregain eta itxia, umore beltz krudeleko pasarte askorekin.

## Sinopsia

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
2006. urtean, Lorne Malvo Minnesotako Bemidji herritik igaro da, eta bere maltzurkeria, biolentziak eta faltsukeriak eragina du bertako biztanleengan; horien artean Lester Nygaard aseguru-saltzaile gizajoa dago. Bien bitartean, Molly Solverson komisaria eta Gus Grimly Dulutheko poliziakidea elkarlanean ari dira Malvo eta Nygaardekin zerikusia izan dezaketen hilketa batzuk argitzeko.

## Aktoreak

* Billy Bob Thornton: Lorne Malvo
* Allison Tolman: Molly Solverson komisaria
* Colin Hanks: Gus Grimly poliziakidea
* Martin Freeman: Lester Nygaard

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Fargo: Season 1 | Rotten Tomatoes» www.rottentomatoes.com (Noiz kontsultatua: 2024-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16552958
# Fargo (2. denboraldia)

Fargoren bigarren denboraldia, telesail beregain eta itxia izan zen, telesail honetako denboraldiak izan ohi diren bezala. 2015ean eman zuen AEBetan FX telebista kateak.

## Sinopsia

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1979. urtean Luvernen (Minnesota), Peggy Blumquist ileapaintzailea eta bere senarra, Ed Blumquist harakina, Rye Gerhardt auto-istripuz hil dutela ezkutatzen saiatzen ari dira: Rye Fargoko (Ipar Dakota) gaizkile-familia baten amalehenaren semea da. Bien bitartean, Lou Solverson estatu soldadua eta bere aita, Hank Larsson sheriffa, jatetxe batean gertatutako hilketa hirukoitz bat ikertzen ari dira, Ryekin lotura duena.

## Aktoreak

* Kirsten Dunst: Peggy Blumquist
* Patrick Wilson: Lou Solverson soldadua
* Jesse Plemons: Ed Blumquist
* Jean Smart: Floyd Gerhardt
* Ted Danson: Hank Larsson sheriffa

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Season 2» Fargo Wiki (Noiz kontsultatua: 2024-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21096926
# Fargo (3. denboraldia)

Fargoren hirugarren denboraldia, telesail beregain eta itxia izan zen, telesail honetako denboraldiak izan ohi diren bezala. 2017an eman zuen AEBetan FX telebista kateak.

## Sinopsia

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
2010. urtean, Ray Stussy, St.Cloudeko baldintzapeko askatasun ikuskatzailea, eta Nikki Swango bere neskalaguna, baldintzapean dagoena, bizitza hobe eta aberatsago bati buruz amesten ari dira. Hori lortzeko, zigilu-bilduma baliotsu bat lapurtzen saiatzen dira Rayren anai nagusi arrakastatsuari, Emmit, "Minnesotako Parkingen Errege" delakoa. Plana alabaina gaizki ateratzen zaie, eta bikoteak bi hilketa ezkutatu beharko ditu, horien artean Gloria Burgle Eden Valleyko poliziaburuaren aitaordearen hilketa. Bien bitartean, bi urte lehenago enpresa ilun batek emandako mailegua itzuli nahi du Emmitek, baina enpresa misteriotsuak eta bere langileek, V. M. Varga eta Yuri Gurkak zuzenduta, plan ezberdinak dituzte.

## Aktoreak

* Ewan McGregor: Emmit Stussy / Ray Stussy
* Carrie Coon: Gloria Burgle
* Mary Elizabeth Winstead: Nikki Swango
* Goran Bogdan: Yuri Gurka
* David Thewlis: V. M. Varga

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Fargo III (TV Miniseries) (2017). (Noiz kontsultatua: 2024-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28146414
# Fargau-Pratjau

Fargau-Pratjau Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Plön (barrutia)|Plön]] barrutian. 2014an 759 biztanle zituen 23,53 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q565775
* Multimedia: Fargau-Pratjau / Q565775
# Farges

Farges Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.

## Ikus, gainera

* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q457007
* Multimedia: Farges (Ain) / Q457007
# Fargo

    Artikulu hau Ipar Dakotako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Fargo (argipena)».
Fargo Ameriketako Estatu Batuetako Ipar Dakotako estatuko hiririk handiena da. 2010ean 100.000 biztanle inguru zituen.

## Klima

Datu klimatikoak (Fargoko aireportua, 1981-2010) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 12 | 19 | 27 | 38 | 40 | 40 | 46 | 41 | 39 | 34 | 23 | 18 | 46 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -8 | -5 | 2 | 13 | 21 | 25 | 28 | 27 | 21 | 13 | 3 | -6 | 11.2 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -18 | -15 | -7 | 0 | 7 | 13 | 15 | 14 | 9 | 2 | -7 | -15 | -0.2 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -44 | -44 | -37 | -25 | -10 | -2 | 2 | 0 | -8 | -20 | -33 | -38 | -44 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 19 | 15 | 33 | 35 | 71 | 99 | 71 | 65 | 65 | 56 | 25 | 21 | 576 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.01 in) | 8.4 | 7.2 | 8.3 | 7.4 | 11.0 | 11.7 | 9.5 | 9.1 | 8.7 | 8.3 | 7.1 | 9.2 | 105.9 |
| Elur egunak (≥ 0.1 in) | 9.4 | 6.7 | 5.6 | 1.9 | .1 | 0 | 0 | 0 | 0 | .8 | 5.4 | 9.5 | 39.4 |
| Eguzki orduak | 139.5 | 155.4 | 210.8 | 243.0 | 282.1 | 303.0 | 350.3 | 313.1 | 231.0 | 179.8 | 114.0 | 108.5 | 2630.5 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Hiri senidetuak

Fargo ondorengo hiriekin senidetuta dago:
* Hamar (Norvegia) (Norvegia)
* Vimmerby (Suedia)

## Erreferentziak

* ↑ http://www.nws.noaa.gov/climate/xmacis.php?wfo=fgf NOAA

#### Fargoko

* Fargo Theater
* Centre-ville de Fargo

## Kanpo estekak

* Fargoko Udalaren webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q34109
* Multimedia: Fargo, North Dakota / Q34109
# Euskal Herriko bertako ardi arrazak

Euskal Herriko bertako ardi arrazak Euskal Herriko lurraldean soilik zein alboko lurraldeekin batera, kontserbatzen diren bertako ardi arrazak dira. Eremu urriko arrazak izanik, jatorria esan bezala gure lurraldean zein ingurukoetan dutena.
Euskal Herriko bertako ardi arrazak ondorengoak dira:
* Ardi latx muturbeltza
* Ardi latx muturgorria
* Manex ardi burubeltza
* Manex ardi burugorria
* Erronkariko ardia (desagertua)
* Karrantzako ardi muturbeltza
* Karrantzako ardi muturgorria
* Sasi ardia
* Nafar ardi arraza
* Euskal-bearnotar ardia
* Txurra ardia

## Euskal Herriko ardi gaztak

Euskal Herriko ardi gazten ekoizpena bertako arrazen esnean oinarritzen da.
* Erronkari
* Idiazabal
* Ossau-Irati
* Abbaye de Belloc
* Kixkurre

## Ardiak euskal kulturan

Ardiek eta artzaintzak eragin handia izan dute euskal kulturan. Mitologian, irudigintzan, herri kiroletan...
* Artzaintza
* Ahari (mitologia)
* Martak
* Arardo
* Ahari-joko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257488
# Filolao

Filolao Krotonakoa (Krotona, K.a 470-K. a. 385) zientzia gizon eta filosofo pitagoriko bat izan zen. Eskola pitagorikoko kide nabarmenetakoa izan zen, Pitagoras bera baino ehun bat urte geroagokoa. Pitagorikoetan liburu bat idatzi zuen lehenengoa omen da, Naturaren gainean izenekoa hain zuzen, baina lan horretatik zati batzuk bakarrik gorde dira. Zientzia arloan, kosmologia, psikologia eta medikuntza landu zituen.

## Pentsaera

Filolaok kosmos osoa mugagabean mugatuak sartu eta doitzearen ondorioa dela dio. Bere hitzetan:
"Natura mugagabeak ziren gauzez eta mugatzaileak diren gauzez osatu zen kosmosean, kosmosa osotasun gisa zein bete baitako guztia gisa harturik". Lehenengo zatia.
Mugagabean mugatzaileak harmoniaz osatzen dira, musikan gertatzen den antzera.
Bere aburuz unibertsoak honako ezaugarriak zituen:
* Erregularra
* Aurresangarria
* Aritmetikoa
Planetak eta astroak biraka egongo lirateke, lurrak adibidez orbita zirkular batean. Joniarren unibertsoekin alderatuz ezberdintasun garrantzitsuak ziren aipaturikoak, gainera eguna eta gauaren efektua azaldu zuen. Honen ustez lur espazioan finko zegoen puntu baten inguruan zebilen biraka, ideia hau bere garaikide izan zen Calamatako Leuripides rapsodak jaso zuelarik.
Filolaosen ustez kosmosaren erdigunean Hestia izeneko su bat zegoen eta 9 gorputz zeuden bere inguruan:
* Antichon, eguzkiagandik lurra babesten zuen planeta ikusezina lurra, bere inguruan biratuz eta beti aurpegi bera emanez; Antiterra ere deitua.
* Lurra
* Ilargia
* Eguzkia, erdiguneko sua islatzen zuen kristalezko esfera.
* 5 planeta ikuskarriak: Merkurio, Artizarra, Marte, Jupiter eta Saturno
* Izar finkoen esfera, hau da, aurreko astroak biltzen zituen esfera.
# Filolitita

Filolitita karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Filolitita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Pb12Mn2+(Mg,Mn2+)2(Mn2+,Mg)4(CO3)4(SO4)O6(OH)12Cl4}}$. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Philolithite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Filomela

Filomela (antzinako grezieraz: Φιλομήλη, Philomēlē) Greziako mitologiako pertsonaia izan zen, halaber ikur literario eta artistikoa ere izan dena Mendebaldeko kulturan. Bortxaketa salatzeko ausardia duen emakumearen sinbolo da Filomela.
Ovidio poeta latindarraren Metamorfosiak lanean aurki daiteke Filomela, Prokne eta Tereoren istorioa. Euskaraz, Juan Mari Mendizabalek itzuli zuen Ipuin Ankerrak bilduman, Filomela eta Prokne izenburuarekin. Xerezaderen Artxiboa literatur podcast-ean grabatu zuen halaber Ana Morales itzultzaileak.
Istorioaren arabera, Filomela Atenasko printzesa zen, eta ahizpa bat zuen, Prokne, biak Pandion erregearen alabak. Prokne ezkondu egin zen Traziako erregearekin, Tereorekin, eta halako batean, Traziara bisitan joan zen Filomela Proknerengana. Traziako errege-jauregian, Filomela bahitu bortxatu egin zuen bere koinatuak, Tereo erregeak. Bortxaketaren ondoren, oihu egin zion Filomelak Tereoriː "Nik neronek aldarrikatuko dut zure krimena. Inoiz askatasuna berreskuratzen badut, lotsak ez dit galaraziko zure ankerkeriaren berri jakinaraztea." Tereok orduan mihia moztu zion eta dorre batean giltzapetu, biktimak ezin izan zezan haren krimena salatu. Baina Filomelak tapiz batean ehundu zuen bere narrazioa (Latinez, textus hitzak “ehuna” esan nahi du).
Tapizari esker, Proknek jakin zuen ahizparena. Handik denbora batera, Tereok bahitua askatu ondoren (uste zuen bere krimena salatzeko modurik ez zuela izango Filomelak), bi ahizpak elkartu ziren, eta mendekua pentsatu zuten. Proknek Teoreorekin zuen semea (Itys edo Itylos) hil egin zuten bi ahizpek, eta janaria prestatu zuten hilotzarekin. Semea eman zioten beraz jaten Tereori, eta oturuntza amaitzean, jakin zezan zer gertatu zen, semearen burua zerbitzatu zioten plater batean.
Tereok, amorruak erotuta, aizkora bat hartu eta ahizpak hil nahi izan zituen. Ihes egin zuten Filomelak eta Proknek basorantz, eta ihesi zihoazela laguntza eta barkamena eskatu zieten jainkoei, txori bihurtzeko, arren, ihes egiteko. "Filomela basoetako urretxindor bilakatu zen; Prokne, berriz, enara bihurtu eta bere jauregiko dorrean pausatu zen", dio Ovidiok. Jainkoek, gainera, Tereo bortxatzailea ere txori bihurtu zuten, minik gehiago egin ez zezanː argi-oilar bihurtu zuten.
Hain zuzen ere, urretxindorraren emea, Filomela mihirik gabea bezala, mutua da, arra baita bakarrik abeslaria espezie horretan. Argi-oilarrari dagokionez, bere gandor ikusgarria izan liteke, beharbada, greziar gerlariek kaskoan zerabilten gandorraren inspirazioa. Tereoren bortxaren adierazgarri, gerlariek etsaiari ikara eragiteko sinbolo bat izan daiteke.

## Erreferentziak

* 1 2 «Ipuin ankerrak, Herodoto - Ovidio» armiarma.eus (Noiz kontsultatua: 2018-03-02).
* 1 2 «FILOMELA ETA PROKNE, Ovidio» blogak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-03-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115449
* Multimedia: Philomela and Procne / Q115449
# Filogaso

Filogaso Italiako udalerri bat da. Vibo Valentiako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. 1.344 biztanle ditu, 23,9 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Filogasok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Capistrano San Nicola da Crissa Vallelonga Sant'Onofrio Maierato Vazzano

## Kanpo estekak

* Datuak: Q54709
* Multimedia: Filogaso / Q54709
# Filodoro

Filodoro emakumeentzako eta gizonentzako galtzeteria produktuak ekoizten dituen Italiako enpresa bat da.

## Historia

Filodoro Mantuako probintziako Casalmoro udalerrian sortu zen 1982an. 1993an Ameriketako Estatu Batuetako Sara Lee Corporation konpainia multinazionalak enpresa erosi zuen.
2003an Golden Lady Company enpresa-taldearen jabetzakoa izatera pasatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Buys it all: Sara Lee Corp....» Chicago Tribune 1993-05-29 (Noiz kontsultatua: 2021-04-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El grupo de lencería Sara Lee vende Filodoro a Gilfin» Cinco Días 2003-12-12 (Noiz kontsultatua: 2021-04-29).

## Kanpo estekak

* (Italieraz) (Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q3745487
# Filoktetes

Filoktetes, greziar mitologiako heroi ugarietako bat da. Tesaliako Melibea hiriko Peante erregearen eta honen emazte Metoneren semea zen. Filoktetes, bere arku eta geziengatik zen ospetsua, Heraklesek eman zizkionak. Filoktetes, Troiako Helenaren ezkongaietako bat izan zen hau Menelaorekin ezkondu aurretik. Greziar itsasontziekin abiatu zen arren Troiako Gerran parte hartzeko, suge baten horzkadak, misio hau betetzea eragotziko zion. Filoktetes hobetu eta gerrara joan zenean, bere arku mitologikoak, Troiako Paris hilko zuen gezia jaurti zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q212827
* Multimedia: Philoctetes / Q212827
# Filokinona

Filokinona edo K$_1$ bitamina K bitaminaren forma aktiboetako bat da. Besteak menakinona (K$_2$) eta menadiona (K$_3$) dira. K1 bitamina edo filokinona landareek sintetizatzen duten konposatu kimikoa da. Hostodun barazkietan ugaria da, kolore berde ilunekoa (espinakak, zerba, txikoria, brokolia eta letxuga) eta, neurri txikian, osoko zerealetan. Filokinona heste meharrean xurgatzen da, behazun-gatzek, pankreako zukuak eta dietatik datozen koipeek parte hartzen dutelako. Linfan zehar garraiatzen da eta gibelean uzten da gordailu gisa erabiltzen den organoa. Lehendabizikoz 1939an aislatu zuten eta horri esker, lau urte geroago, Edward Doisyk eta Henrik Damek Medikuntzako Nobel Saria lortu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ «K bitamina hezurretarako» Consumer 2008-1-7.
* ↑ (Ingelesez) Sneader, Walter. (2005). Drug Discovery: A History. John Wiley & Sons, 243 or. ISBN 9780471899792..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186093
* Multimedia: Phylloquinone / Q186093
# FC Carl Zeiss Jena

FC Carl Zeiss Jena (izen osoa Fußballclub Carl Zeiss Jena e.V.) Alemaniako futbol talde bat da, Jena hirikoa. Gaur egun laugarren mailan ari bada ere, Ekialdeko Alemaniako Liga gehien irabazi zituen taldea da.

## Historia

Jenako Carl Zeiss AG optika lantegiko langileek sortu zuten 1903an. Saxoniako talde indartsuena bihurtu zen Bigarren Mundu Gerraren aurretik, 1935, 1936, 1940 eta 1941eko txapelketa probintzialak irabazi zituelarik.
1960an Ekialdeko Alemaniako Kopa irabazi zuen eta bere historiako bolada onenari ekin zion, 1974 arte 3 Liga eta 3 Kopa lortu baitzituen. Garai ona biribiltzeko aukera izan zuen 1981eko Europako Errekopako finalean Dinamo Tbilisi nagusitu zitzaion 2-1.
Alemania biak batzean Carl Zeiss Jena 2. mailan sartu zuten. Lehenengo denboraldian bigarren egin zuen baina ez zen lehen mailara igo eta hurrengo urtean 17.a izan zen. Ordutik maila apaletan ibili da eta 2016-17 denboraldian laugarren maila irabazi du.

## Palmaresa
### Alemanian: 14

* Ekialdeko Alemaniako Liga (3): 1963, 1968, 1970
* Ekialdeko Alemaniako Kopa (4): 1960, 1972, 1974, 1980

### Nazio artean: 0

* Europako Errekopa (0):
** finalista 1981ean.

## Kanpo estekak

* (Alemanez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q155186
* Multimedia: FC Carl Zeiss Jena / Q155186
# FC Crotone

FC Crotone Italiako futbol taldea da, Calabrian dagoen Crotona hirian 1920an sortu zena. Historia luzea izan arren titulu bakarra irabazi du, 1970eko liga.
Etxeko partidak Stadio Ezio Scida berriztuan jokatzen ditu.

## Historia

1910an sortu arren beti aritu izan da maila apaletan. 2016-17 denboraldia izan zuen estrainekoa Serie A-n eta denboraldi guztia jeitsiera postuetan egon ondoren azken partida irabazi eta mantentzea lortu zuen. 2017-18an ordea maila galdu du.

## Kanpo estekak

* (Italieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q6690
* Multimedia: FC Crotone / Q6690
# FC Chikhura Sachkhere

Football Club Chikhura Sachkhere (georgieraz ჩიხურა საჩხერე) Georgiako taldea da, Sachkhere hirikoa. Kopa eta Superkopa irabazi ditu.

## Palmaresa
### Georgian: 2

* Georgiako Liga (0): 2016an bigarren.
* Georgiako Kopa (1): 2017.
* Georgiako Superkopa (1): 2013.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q970677
# FC DAC 1904 Dunajská Streda

FC DAC 1904 Dunajská Streda Eslovakiako futbol taldea da, Dunajská Streda hirikoa.

## Historia

1904an sortu zen eta 1920an Dunaszerdahelyi Atlétikai Club (DAC) izena hartu zuen. 1984-85 urtean lortu zuen Txekoslovakiako Lehen mailara igotzea eta 1987an Txekoslovakiako Kopa eta Eslovakiakoa irabazi zituen. 1988an ligan hirugarren egin zuen.
2018an Eslovakiako Ligan hirugarren egin zuen eta 2019an bigarren. 2020an ere hirugarrena izan zen.

## Palmaresa
### Txekoslovakian: 1

* Txekoslovakiako Liga (0): hirugarrena 1988an.
* Txekoslovakiako Kopa (1): 1987

### Eslovakian: 1

* Eslovakiako Liga (0): bigarrena 2019an, 2021ean eta 2023an.
* Eslovakiako Kopa (1): 1987.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)(Eslovakieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q841378
* Multimedia: FK DAC 1904 Dunajská Streda / Q841378