OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Morne Diablotin

Morne Diablotin edo Mòn Djabloten (1.447 m) Karibeko Dominika uharteko mendirik garaiena da. Antilla Txikietako bigarren garaiena da pittin bat altuagoa (1.467 m) den Guadalupeko Soufrièreren atzetik eta sumendia da.

## Izenak

Ez da gorde karibearrek erabilitako bere balizko izena. Egungo izena frantsesean du jatorria eta ingelesez ere erabiltzen da. Morne Diablotins aldaera ere topatzen da eta uharteko herri-hizkuntza den kwéyòl edo frantses oinarriko Dominikako kreoleraz Mòn Djabloten idazten da.
Morne edo mòn (muino mota bat edo "mendi" esateko era bat) generikoa da, bere esanahia "deabruaren mendia" da. Pterodroma hasitata txoriak uhartean eta Antilletan oro har hartzen duen izena Diablotin/Djabloten da, "deabru itxura" duelakoan.

## Datu nagusiak

Mendia uharteko barnealdean dago, iparraldean. Dominikako bigarren hiria den Portsmouthetik 9 bat kmko distantzia dago. Izen bereko parke nazional baten barruan dago. Tontorrean edo bere ingurumarian Dominikako hamar parrokietatik (parish) lauren lurrek bat egiten dute: Saint Andrew, Saint John, Saint Peter eta Saint Joseph.
Sumendia da; azken erupzio orain dela 30.000 bat urte gertatu zen eta historian ezagutzen den heinean ez da bat ere egon.

## Igoera

Lehen igoera erregistratua John Imray mediku eta botaniko eskoziarrak burutu zuen 1868ko apirilaren 21ean.
Ibilbiderik erabiliena mendebaldeko kostaldeko Dublanc herrian hasten da, Portsmouthetik hegoaldera. Syndicate Estatera doan bidea (Syndicate Trail) segitu behar da. Hiru ordu eta erdi kalkulatu behar dira igotzeko; landareek bidea gogor bihurtzen dute, uharteak dituen bost landaredi motak zeharkatzen dira eta azken zatian igoera teknikoki zailago bihurtzen da. Hori dela eta Mòn Djabloten ez da mendizale asko erakartzen duen tontorra.

## Erreferentziak

* ↑ Dominikari buruzko webgune bat.
* ↑ Mendebaldeko kostaldeko herri bat da.
* ↑ Atlas de los techos de estados e islas del mundo, Ricardo Hernani eta Andoni Gorostiaga, Pyrenaica, Bilbo, 2008. Ikus 34.or.
* ↑ Djabloten hitza kreolerazko hiztegi batean.
* ↑ Bright, Michael: Wild Caribbean: The Hidden Wonders of the World's Most Famous Islands. New Haven, Connecticut, AEB: Yale University Press, 2006. 91. or. ISBN 978-0-300-12549-8.
* ↑ Carey, Steven N.; Sigurdsson, Haraldur. The Roseau Ash: Deep-sea Tephra Deposits from a Major Eruption on Dominica, Lesser Antilles Arc. 1980, Journal of Volcanology and Geothermal Research 7 zkia. (1-2): 67–86.or.

## Ikus, gainera

* Dominika
* Morne-Mòn

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Mendia Peakbagger webgunean.
* (Ingelesez) Mendia Global Volcanism Program webgunean.
* (Ingelesez) Igoera interneteko liburu honetan.
* Datuak: Q1638549
* Multimedia: Morne Diablotins / Q1638549
# Mornese

Mornese Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 694 biztanle ditu, 13,22 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Mornesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bosio Casaleggio Boiro Parodi Ligure Montaldeo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17408
* Multimedia: Mornese / Q17408
# Morne

Morne edo Mòn orografia arloko hitz generiko bat da, "muino" edo "mendi" esateko era.
Frantses jatorriko kreoleretan, bereziki Antilletakoetan garatutako hitz hau 1640tik dago dokumentatuta eta espainierazko morro ("mendixka" esanahiarekin) hitzetik eratorria izan liteke. "Mendi txiki isolatua" edo "itxura borobila duena" esanahia ematen zaio.
Frantsesez morne idazten da eta ingelesak bere horretan hartu du maileguan; kreolera gehienetan mòn idazten da.
Frantziaren presentzia izan duten lurralde batzuetan hainbeste leku-izenek hitz hori daramate:

## Karibea
### Dominika

* Morne Diablotin/Mòn Djabloten (1.447 m) uharteko mendirik garaiena da.
* Beste mendi askok ere generiko hori daramate: Morne Trois Pitons (mendia -1,387 m- eta Parke Nazionala), Morne aux Diables (861 m), Morne Plat Pays (940 m), Morne Watt (1.224 m), Morne Bruce eta beste.

### Grenada

* Morne Jaloux, Morne Docteur eta Morne Rouge herriak Saint George parrokian.
* Morne Tranquille Saint David parrokian.
* Morne Longue Saint Andrew parrokian.
* Morne Fendue Saint Patrick parrokian.

### Guadalupe

* Morne-à-l'Eau udalerria.

### Haiti

* Gros-Morne edo Gwo Mòn Artibonite edo Latibonit departamenduko udalerri eta barrutia da.
* Morne à Chandelle Sud-Est/Sidès departamenduko herria da.
* Mendiak: Morne Baptiste (1.575 m), Morne du Cibao (2.280 m, Haitiko hirugarrena), Morne Jean (718 m), Morne Bois-Pins...
* Pic la Selle/Pik Lasèl (2.674 m, estatuko garaiena) Haitiko kreoleraz deitzeko beste modu bat Mòn Lasèl da.

### Martinika

* udalerriak: Le Morne Rouge, Gros-Morne (kantonamendua ere bai), Le Morne Vert.
* mendiak: Morne Macouba (1.282 m), Morne Piquet (1.159 m)...

### Saint Barts

* Morne du Vitet (280 m) uharteko garaiena da.

### Santa Luzia

* Morne Fortune: Castriesgo auzoa.
* Morne Ciseaux hiria.
* Mòn Djimi deitzen da kreoleraz uharteko mendirik altuena (950 m); kasu honetan ingelesezko baliokidea Mount da, Mount Gimie hain zuzen.

## Ipar Amerika
### Quebec

* Gros-Morne: Gaspésie eskualdeko herria.

### Saint-Pierre eta Mikelune

* Morne de la Grande Montagne (240 m) lurraldeko garaiena da.
* Mendi hau dagoen muino-multzoak Les Mornes izena hartzen du; beste tontor batzuk: Grande Morne à Sylvain (222 m), Morne du Noroit de l'Étang aux Outardes (215 m), Morne de Suroit (222 m) eta Morne de la Presqu'Ile (219 m).

### Ternua

* Gros Morne mendia (807 m) eta parke nazionala.

## Hego Indikoa
### Maurizio

* Morne Brabant: penintsula eta mendia.
* Le Morne: mendia eta lurmuturra.

### Réunion

* Mendiak: Gros Morne (3.019 m), Morne Langevin (2.380 m), Morne de Fourche (2.267 m)...

### Seychelleak

* Morne Seychellois/Mòn Seselwa (905 m), estatuko garaiena.

## Erreferentziak

* ↑ Iturria: Le Petit Robert hiztegia, Paris, 2002.

## Ikus, gainera

* Mendi
* Muino

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3324190
# Morne-à-l'Eau kantonamendua

Morne-à-l'Eau kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Guadalupe departamenduan dago, Guadalupe eskualdean. Guztira 1 udalerri ditu eta Morne-à-l'Eau da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20706445
# Mornick

Mornick, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6912757
* Multimedia: Mornick / Q6912757
# Muki-sare orriurdin

Muki-sare orriurdina (Cortinarius delibutus) Cortinariaceae familiako onddo bat da. Ez du sukaldaritzarako balio.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, lehenengo ganbila eta gero lau-ganbila eta ertz meheekin. Azal leuna eta likatsua du eguraldi hezean, hori-urre kolorekoa, erdian tonu ilunagoak hartzen ditu.
Orriak: Itsatsiak, zabal samar, gaztetan kolore lila-urdinxka dute eta gero kanela kolorekoak.
Hanka: Zilindrikoa, baina oinarrian lodituta. Ez oso likatsua eta zurixkatik gris zurbil kolorera doana, goialdean urdinez tindatuak eta gortina zuri-horixka edo pixka bat more koloreko anuliforme batekin.
Haragia: Itxia, zurixka eta gero horixka, ez du usain nabarmenik.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Delibutus epitetoa latinetik dator, koipeztatua, hezea, esan nahi duen "delibutus" hitzetik. Onddo osoaren azalaren itxuragatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Cortinarius lewisii, antzeko espeziea da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, hostozabalen eta koniferoen baso hezeetan eta lurzoru zingiratsuetan. Batez ere urkien eta pagoen azpian.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 125 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 125 or. ISBN 84-282-0540-X (T.2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 202 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2511465
* Multimedia: Cortinarius delibutus / Q2511465
# Mukdengo istilua

Mukdengo istilua (1931ko irailak 18), Mantxuriako istilua bezala ere ezaguna, Mantxuriako hegoaldean gertatu zen, Mukden (gaur egun Shenyang) hiritik gertu, noiz Mantxuriako hegoaldeko trenbidearen zati bat, japoniar jabetzako konpainia batek kudeatua, dinamitatua izan zen. Japoniako ofizial ultranazionalistek trenbidearen gutxieneko sekzio bat lehertu zuten hiriaren ondoan. Eraso faltsuak Kwantungeko armadak Mantxuriaren okupazioa justifikatzeko balio izan zuen, eta horrek nazioarteko krisi larria eragin zuen.
Txinatar eta japoniar gobernuen aurrez aurre zeuden bi nazioen arteko akordioen baliozkotasunean eta haien interpretazioan. Japoniar Estatu Nagusiak, Zhang Xueliangekin negoziatuz, desadostasunak ebaztea posible zela uste zuen arren, Kwantungeko armadako agintariek indarra eta okupazio militarra erabiltzea eskatu zuten. 1931ko udan, txinatarren eta japoniarren arteko talka kopuruak gora egin zuen Mantxurian. Uda amaieran, Txinaren eta Japoniaren arteko alde biko harremanak era arriskugarrian okertu ziren.
1931ko irailak 18ko gauean, ustezko txinatar soldaduek egindako bide-zatiaren leherketak, eta, ondorioz, irailaren gau hartan hasi ziren tropa txinatarren eta japoniarren arteko talkek, hurrengo egunean Mukdengo okupazioa eragin zuten. Bidezko defentsa argudiatuz, Kwantungeko armadako unitate japoniarrak berehala hasi ziren trenbidean zehar hainbat herri okupatzen, eta laster Mantxuria osora hedatu ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q242099
* Multimedia: Mukden Incident / Q242099
# Muki-sare marroi

Muki-sare marroia (Cortinarius mucosus) Cortinariaceae familiako onddo bat da. Oso kalitate kaskarreko jangarria. Ez da gomendatzen kontsumitzea.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero zabaldu egiten da eta ertzak ez ditu ildaskatuta. Azala leuna eta likatsua du, denbora lehorrean distiratsua, eta horixka edo arre-kaoba kolorekoa, argiagoa ertzetan.
Orriak: Itsatsi-eskotatuak, hasieran krema antzeko kolorekoak eta gero okre-kanela kolorekoak.
Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa, pixka at mehetuaz oinarrian eta zuria, gortina zuri batean bilduta dago, eta gero eraztun bat osatzen du, azpian besokorik utzi gabe. Oso likatsua da.
Haragia: Zurbila, usain nabarmenik gabea, hasieran zapore gozoa du eta gero zerbait mina.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Mucosus epitetoa latinetik dator, muki, esan nahi duen "mucosus" hitzetik.

## Jangarritasuna

Kalitate kaskarreko jangarria da.

### Nahasketa arriskua

Beste Cortinarius likatsu batzuekin nahas daiteke; adibidez: Cortinarius trivialis eta Cortinarius collinitus espezieekin.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean aurkitzen da koniferoen azpian, batez ere pinuen azpian.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya,, 215 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 407 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 209 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 202 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1593907
* Multimedia: Cortinarius mucosus / Q1593907
# Muki

    Artikulu hau jariakin biologikoari buruzkoa da; sua egiteko soka gaitzat duena beste hau da: «Muki (soka)»
Mukia jatorri biologikoa duen substantzia likatsuari deritzo. Izaki bizidunek sortzen dute gainazalen babesle moduan deshidratazioaren (birikan), eraso kimikoen (urdaileko mukosan), bakteriologikoen (arnas mukositatea) edo marruskaduraren aurka (hestegorri, kolon). Mukia edo mukositatea zelula berezi batzuek sortzen dute, zelula kalitziformeak muki globuluak jariatzen dituztenak.
Glikoproteina eta proteoglikano nahasketa batez osaturik daude erretikulu endoplasmatiko eta Golgi aparatuan sintetizatzen direnak. Mukosa mintzek jariatua antigorputz kontzentrazio altuak dituzte. Zelula kalitziformeak sortu ostean hodixkaren argira jariatzen da exozitosiz eta uran diluitzen da epitelioa gaineztatzeko digestio eta arnas hodiko eragile kaltegarrietatik babesteko. Bere funtzio nagusia epitelioa heze mantentzea da, lehortzea ekiditeko (bereziki arnas bideetakoak).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3649349
* Multimedia: Mucus / Q3649349
# Muki-pilaketa

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Muki-pilaketa edo sudur-ixtea sudurreko arnasketa ixtea da, eskuarki, sudurreko muki-mintzeko odol-hodiak handiturik daudelako. Kasuen % 85etan, muki-pilaketak arnasketa ahora eramaten du, ez sudur-zulora. Era askotariko gaixotasunek sortzen dute: alergiek, hotzeriek edo gripeek, errinitis medikamentosoek, sinusitisek...

## Erreferentziak

* ↑ «Zehazki - UPV/EHU» www.ehu.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q3245488
* Multimedia: Nasal congestion / Q3245488
# Muki-sare hankanabar

Muki-sare hankanabarra (Cortinarius trivialis) onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Ohikoa Euskal Herrian. Mixacium azpigenerokoa da, kapela eta oina likatsuak dituelako.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 9 cm arteko diametrokoa da, ia globo formakoa, ganbila, titi gutxikoa, gero laua eta muzilago askorekin. Hori-lehoi kolorea, arre-buztin kolorea isla olibekin edo arre-gaztaina erdian ilunagoa den koloreak ditu. Ertza leuna du eta, oinari, zuri lila koloreko gortina likatsu batez lotuta dago.
Orriak: Itsatsiak, hasieran zurbilak, gero herdoil kolorekoak, nahiko lodiak, ez oso estu, eta tarteka orritxoekin.
Hanka: Altua eta sendoa, oinarrian mehetua, muzilagodun gortina batekin, eta azal likatsu batez estalita, zurixka, hondo horiaren gainean ezkatetan zatikatzen dena.
Haragia: Trinkoa, sendoa, zurixka edo apur bat okrea.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Trivialis epitetoa latinetik dator, ohikoa esan nahi duen "trivial" hitzetik. Bere ugaritasunagatik.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Cortinarius mucifluus delakoarekin, honek kapela meheagoa, kanpai formakoa eta ertza ildaskatua du. Baita Cortinarius mucosus espeziarekin ere, hau ere oso likatsua da eta kaoba koloreko kapelarekin eta ertz laranjarekin.
Bere likatasunagatik ezagutzen da, bai kapelan, bai oinean, ildaskatu gabeko kapelaren ertza eta oinaren koloregabetze bereizgarriagatik.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, nahiko ohikoa hostoerorkorren basoetan ; erretxinadunen basoetako goroldioetan ere aurki daiteke.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Iran, Mongolia, Kazakhstan, Japonia eta Himalaiako eremua.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 461 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala. (1992). Euskal Herriko perretxikoak. Litografía Danona s. coop.ltda, 436 or. ISBN 84-7173-211-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 374 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 202 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2566605
* Multimedia: Cortinarius trivialis / Q2566605
# Mukhinita

Mukhinita mineral bat da eta epidote taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Mukhinita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {{Ca2}{Al2V3+}(Si2O7)(SiO4)O(OH)}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 8 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Mukhinite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Muki-sare ezpainzimur

Muki-sare ezpainzimurra (Cortinarius elatior) Cortinariaceae familiako onddo bat da. Jateko ona den arren (hornigai gisa edo nahasita), arriskutsua da, beste Cortinarius toxiko batzuekin nahas daitekeelako.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hasieran koniko-kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da titi batekin. Gaztaina-hori kolorekoa, hori-okre kolorekoa edo okre-oliba kolorekoa, batzuetan tonu moreekin ertzean. Ertza ildaskatua. Eguraldi hezean azal likatsua.
Orriak: Ez oso estu eta nahiko lodiak, itsatsiak. Hasieran, okre kolorekoak erreflexu bioletekin, ondoren marroi-herdoil kolorekoak ertz zurbilarekin. Zeharka marratutako gainazala du.
Hanka: 10 eta 15 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, oinarrirantz lodituta, baina puntan amaitzen da. Kolore zurixkakoa, tonu moreekin eta gainazal likatsuarekin. Beti humusean oso lurperatuta egoten da. Mintzezko gortina zeta-antzekoa du eta oinean gerriko zabal bat uzten du, sigi-sagako marrazkiekin.
Haragia: Zurixka, usain eta zapore berezirik gabea.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna

Jangarri oso kaskarra.

### Nahasketa arriskua

Cortinarius mucifluus espeziearekin, koniferoetako espeziea, ia bakarrik pinu gorrietan hazten da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, gehienetan hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Japonia.

## Galeria

* Muki-sare ezpainzimurrak goitik.
* Muki-sare ezpainzimurra azpitik.
* Muki-sare ezpainzimurrak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 482 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 214 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 282 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1805407
* Multimedia: Cortinarius elatior / Q1805407
# Moshe Safdie

Moshe Safdie (Haifa, Palestina, 1938ko uztailaren 14a) kanadar arkitektoa da. Etxe aurrefabrikatuen eraikuntzan espezializatua da.

## Biografia

McGill Unibertsitatean egin zituen ikasketak, Montrealen. Lanean hasi zen gero, Filadelfian, eta estudioak zabaldu zituen Montrealen, Jerusalemen eta Bostonen.
Puerto Rico, Israel, Kanada, Estatu Batuak, Senegal, Iran, Boli Kosta, Mexiko eta Australian egin ditu arkitektura-proiektuak. Gainera, eskolak eman ditu McGill, Yale eta Ben Gurion unibertsitateetan. 1978an, Harvard Unibertsitateko hiri-diseinuko irakasle hartu zuten. 1990eko hamarkadatik aurrera, arkitektura-praktikari heldu dio, irakaskuntza bigarren mailan utzita.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q220944
* Multimedia: Moshe Safdie / Q220944
# Mosheim (Tennessee)

Mosheim Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Greene konderrian dago, Tennessee estatuan. 2.479 biztanle ditu, 15,847488 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Greene konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3292367
* Multimedia: Mosheim, Tennessee / Q3292367
# Moshe Dayan

Moshe Dayan (hebreeraz: משה דיין‎; Degania, Otomandar Inperioa, 1915eko maiatzaren 20a– Tel Aviv, Israel, 1981eko urriaren 16a) israeldar jenerala eta politikaria izan zen. Israelek konkistatu zituen lurralde arabiarrak Israelgo estatuak anexionatzearen aldekoa zen.

## Biografia

II. Mundu Gerraren garaian Haganah erakundeko kidea zen, eta Vichyko gobernuko armada frantsesaren aurka borrokatu zen Sirian, 1941ean.
Israelen independentziaren unean eta estatu arabiarrekin piztutako gerran koronel izendatu zuten (1948) eta Siriako borrokan jardun zuen. Jerusalemgo eskualdean ere borrokatu zen arabiarren eta israeldarren arteko lehenengo liskarretan. 1953an jeneral eta estatuburu hautatu zuten. Israelgo oste militarrak berriz eratu ondoren, Sinaiko kanpainari ekin zion Egiptoren aurka (1956). 1965ean Ben Gurionek sorturiko Rafi alderdiari lotu zitzaion eta Nekazaritzako ministro izendatu zuten.
Levi Eshkolek osaturiko gobernuak Defentsa ministroa izendatu zuen sei eguneko gerraren bezperan (1967). Dayan izan zen, Rabin jeneralarekin batera, israeldarren garaipenaren zuzendaria. Gerra haren ondorioz besteak beste Gazako zerrenda okupatu zuen Israelek, eta han urte hartan bertan aurkitu zituzten Deir al-Balahko sarkofagoen altxorra, zeina arpilaketaren ondoren, Dayanen jabetza izatera igaro zen. Pieza horiek eta bilduma pertsonal handi bateko beste hainbat objektu Israelgo Museora iritsi ziren dohaintzan Dayan hil ondoren.
Menahem Begin lehen ministro Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuen (1977-1979).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Ingelesez) Beit-Arieh, Itzhaq. (1985-03). «Further Burials from the Deir el-Balah Cemetery» Tel Aviv 12 (1): 43–53. doi:10.1179/tav.1985.1985.1.43. ISSN 0334-4355. (Noiz kontsultatua: 2024-06-11).
* ↑ (Ingelesez) The Israel Museum, Jerusalem. «Anthropoid sarcophagi - Cemetery at Deir el-Balah» www.imj.org.il (IMJ) (Noiz kontsultatua: 2024-06-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188783
* Multimedia: Moshe Dayan / Q188783
# Moshe Sharett

Moshe Sharett (hebreeraz: משה שרת‎‎‎), jaiotzez Moshe Shertok (hebreeraz: משה שרתוק‎‎‎) (Kherson, 1894ko urriaren 16a - Jerusalem, 1965eko uztailaren 7a) israeldar politikaria izan zen, 1954 eta 1955 artean bertoko Lehen Ministroa izan zena.

## Biografia

1906. urtean familiarekin batera Palestinara jo zuen bertan nekazari-koloniak sortzeko eta zuzentzeko. Istanbulen ikasi eta Turkiako armadan izan zen Lehen Mundu Gerran. Mapai alderdiko kidea eta Ben-Gurionen gobernuko partaide izan zen: Kanpo Harremanetarako ministroa 1948-1956 urteetan. Ben-Gurionek dimisioa aurkeztu zuenean, Lehen Ministro bilakatu zen.
* Datuak: Q208477
* Multimedia: Moshe Sharett / Q208477