# Susana Malón

Susana Malón Giménez (Gallur, Zaragoza, 1975eko ekainaren 10a) espainiar fisikari, astronomo eta dibulgatzaile zientifikoa da, argiaren kutsaduraren arloan espezializatua.

## Biografia

Zientzia Fisikoetan lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean 1999an, 2001ean Ingurumen Ingeniaritzako Masterra eskuratu zuen Zaragozako Ingeniarien Goi Zentro Politeknikoan eta 2014an amaitu zuen Valencia International Universityko Astronomia eta Astrofisika Masterra.

### Ibilbide profesionala

2001.urteaz geroztik argiteria publikoaren, energia eraginkortasunaren, argiaren kutsaduraren eta ingurumenaren eta gaueko zeruaren babesaren arloan lan egiten du. Lehenik eta behin, bere karrera profesionala hasi zuen enpresan argiaren kutsadurarekin lotutako proiektua garatu zuen; eta 2012an, bere enpresa, Lumínica Ambiental, sortu zuen, bere dimentsio guztietan argi-kutsaduraren arazoari berariaz eskainitako nazioarteko lehen enpresa: Teknikoa, zientifikoa, legegilea, hezkuntzakoa eta dibulgaziokoa.
Argi-kutsadurari buruzko proiektuak garatzen ditu, hala nola zeruaren hondoko distira neurtzea, lurraldeetako eta udalerrietako ekipo espezifikoekin, bai eta hura arintzeko ekintza-planak ere egiten ditu. Kanpoko argiztapenari eta argi-kutsadurari buruzko dokumentu tekniko desberdinak idazten eta gaueko zerua babesteko araudien idazketan parte hartu du, baita argi kutsaduraren prebentzioari buruzko udalerriei zuzendutako hainbat dokumentu informatibotan ere.
Kanpoko argiztapen energetikoen eta argiaren 75 auditoria baino gehiago egin ditu eta argi mapak, ingurune mota desberdinetako argiztapen maila eta uniformetasuna egiaztatzeko. Halaber, ekintza-planak eta proiektuak idaztea, udalerrietan eta argi-kutsaduraren aurkako babes handieneko eremuetan kanpo-argiteriako instalazioak egokitzeko. Starlight ziurtagiriak egin ditu nazio mailan eta nazioartean, Starlight Erreserbak eta Helmuga Turistikoak.
Espainiako Argiztapen Batzordeko kide da, Starlight Fundazioko (Kanarietako Astrofisika Institutukoa da, eta UNESCOrekin, Turismoaren Mundu Erakundearekin eta Nazioarteko Astronomia Batasunarekin elkartuta dago) kolaboratzaile eta auditorea da, eta Cel Fosc argi-kutsaduraren aurkako elkarteko kide ere bada.

### Dibulgazio ibilbidea

'Cosmium, viajeros de las estrellas' izeneko proiektua garatzen du diziplina anitzeko hezkuntza ekimena. Helburua da astronomia 360º planetario digital mugikorra duten ikasleengana hurbiltzea, argi kutsaduraz kontzientziatze bidean. Araban, Vital Fundazioarekin lankidetzan aritzen da jarduerak doakoak izan daitezen herrialdeko ikastetxeetan.
Zabalkunde zientifikoko foro, hitzaldi eta ekitaldietan parte hartzen du. Erakundeekin eta elkarteekin lankidetzan aritzen da modu altruistan, iluntasun faltak pertsonen osasunean eta biodibertsitatean izan ditzakeen eraginaz kontzientziatzeko. Gainera, zientzietan eta STEMen emakumearen papera ikusgai jartzeko ekitaldietan ere parte hartzen du.

## Sariak eta aitorpenak

* 2012 Lehen Saria Nekazaritza, Elikadura eta Ingurumen Ministerioaren Biodibertsitate Fundazioak enpresa-ekimen berriaren kategorian deitutako lehiaketa ekintzailearen Ingurumeneko Lumínicarekin.
* Bikaintasunaren Fisika, Fisikarien Elkargo Ofizialak emandako aintzatespena, Zientzia eta Teknologia Fisikoetako Berrikuntza eta Bikaintasun Profesionalaren Sare hautatuan parte hartuz.
* 2012 Arabako Errebelazio-enpresaria, Arabako Enpresari Gazteen Elkarteak emana (AJEBASK)
* 2013 Emakume Enpresari Gazte Saria, Arabako Emakume Profesional eta Enpresarien Elkarteak (AMPEA) emana.
* 2021 "Starlight Aitorpena" argiztapen adimendunari eta berrikuntza Lumínica Ambientalerako.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Aragón, Heraldo de. «Las luces y sombras de la primera zona 'Starlight' de Aragón» heraldo.es (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «"En Euskadi, con la contaminación lumínica no hay mucha sensibilidad y no se hace nada"» Crónica Vasca 2021-07-05 (Noiz kontsultatua: 2021-07-05).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Susana Malón» exilum (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Equipo» Asesoría energética, alumbrado exterior contaminación lumínica (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Los astrónomos vuelven al cole» El Correo 2016-01-29 (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ «“Más luz no es sinónimo de mejor”. Noticias de Alava» web.archive.org 2019-11-13 (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) SA, Baigorri Argitaletxea. (2018-02-25). «PASIÓN Y CONOCIMIENTO AL SERVICIO DE LA ILUMINACIÓN» GARA (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ (Katalanez) «El Consell Insular de Menorca ha aprovat el Reglament de Protecció del Cel Nocturn amb l’objectiu de reduir la contaminació lumínica de l’illa» Consell Insular de Menorca (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ ISBN http://www.mirafloresdelasierra.es/images/pdf/contaminacionluminica2017N.pdf..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Planteamiento multidisciplinar para reducir la contaminación lumínica» Interempresas (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ciencia, Noticias de la. «Auditorias energéticas del alumbrado exterior» Noticias de la Ciencia y la Tecnología (Amazings® / NCYT®) (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ «Mapas de contaminación lumínica en smart cities y municipios como herramienta energética y medioambiental para la gestión inteligente del alumbrado exterior. CEISP» www.ceisp.com (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ «Alumbrado exterior y calidad del cielo nocturno como mejora de la eficiencia energética y desarrollo económico basado en turismo sostenible. CEISP» www.ceisp.com (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Cuenca, Las Noticias de. (2017-01-20). «La próxima semana comienzan las mediciones para la declaración de la Serranía como DestinoTurístico Starlight ...» Las Noticias de Cuenca (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La última publicación del CEI nos habla de los posibles riesgos de la iluminación LED» www.ceisp.com (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ www.farodevigo.es (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ «Cel Fosc - Biblioteca - General» www.celfosc.org (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ ISBN https://www.youtube.com/watch?v=tv34PuUopqY..
* ↑ (Gaztelaniaz) «COSMIUMPLANETARIO MÓVIL 360º» Asesoría energética, alumbrado exterior contaminación lumínica (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) anirene. “Objetos de la vida cotidiana como la vitrocerámica o los pañales existen gracias a la carrera espacial” | Gasteiz Kultura. (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El universo sobre mí» El Correo 2019-04-17 (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Un Planetario móvil llevará a los colegios de Álava hasta las estrellas» Gasteiz Hoy 2016-01-28 (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* 1 2 ISBN https://www.youtube.com/watch?v=nsbNoWkr1w4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Hoy, Gasteiz. (2013-11-06). «Susana Malón y Esther Sáez de Arganoña premiadas como empresarias del año» Gasteiz Hoy (Noiz kontsultatua: 2020-05-12).
* ↑ Txantiloi:Cita web

## Kanpo estekak

* Susana Malón-en bloga - Argiztapen Smart
* Nola piztu izar argia: Susana Malon TEDxPasseigDesBorn-en, 2013ko urriaren 25ean
* Susana Malón: Argiak ez du soilik argitzen, kutsatzen eta kutsatzen du! El Mirador - EITB, 2017ko otsailaren 7a
* Datuak: Q75837365