OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Petra Azpiroz

Petra Azpiroz Lazkano (Leitza, 1916 – Iruñea, 1995) nafar irakaslea eta euskazalea izan zen.

## Bizitza

Familia euskaldun batean jaioa, 14 urterekin Iruñera etorri zen irakasle-ikasketak egitera. 17 urterekin titulua lortuta, Gipuzkoako oposizioak prestatzen hasi zen –han euskal eskolen sorrera-mugimendua abiatua zen–. Espainiako Bigarren Errepublikaren hasiera zen, eta Iruñean abiatua zen, Euskararen Adiskideak elkarteak sustatuta, Escuela Vasca izenekoa sortzeko asmoa, Julia Fernandez Zabaleta, Catalina Alastuey eta Maritxu Viscarret horretan zebiltzala. Lizarran ere bazen euskal eskola bat sortzeko grina, eta Eusko Ikaskuntzak egin zion Petrari hura sortzeko eskaera: Petrak baiezkoa eman zuen. Lizarrakoa abiatu bitartean, Iruñeko Euskal Eskolan egon zen irakasle, eta horrek ikasteko balio izan zion. Azpiroz izan zen Gerra Zibilaren aurreko lehen euskal andereñoa.
Lizarran, adin ezberdinetako 10 haurrekin hasi hiru urtera 43 ikasle ziren. Neskek eta mutilek batera ikasten zuten, eta ohiko ikasgaiez gain euskal kantak eta dantzak ere erakusten zizkien Azpirozek. Helduen euskalduntze zereginetan ere ibili zen. 1936ko udan, faxistak Lizarrako eskolan sartu eta erre zuten. Eskola betiko itxi zen. Hurremgo ikasturtearen hasieran, Azpirozek Irakasle gisa aritzeko desgaikuntza gutuna jaso zuen, pertsona non grata zela adierazita. Geroztik ezin izan zen gehiago irakasle lanetan aritu.

## Errekonozimenduak

* 2019ko abenduan Iruñeko Kondestablearen jauregian Hemen baditun 14 erakusketan omendu zuten, XX. mendean zehar euskararen sustapen eta normalizazioaren alde arituriko emakumeak omentzeko erakusketa.

## Erreferentziak

* ↑ «Leitzako lau emakumeri XX. mendean euskararen alde egindako lana aitortu diete - Leitzaldea» Erran.eus (Noiz kontsultatua: 2019-12-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) Una exposición homenajea en Condestable a 14 mujeres que han trabajado a favor del euskera durante el siglo XX -. 2019-12-10 (Noiz kontsultatua: 2020-04-06).
* ↑ Las navarras que trabajaron por el euskera salen del anonimato. EITB, 2019.
* ↑ «Hemen baditun 14 – Aquí ya 14 erakusketak omenaldia eginen die XX. mendean euskararen alde aritu ziren 14 emakumeri, Kondestablen, abenduaren 10etik 20ra | Ayuntamiento de Pamplona» www.pamplona.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) Navarra, Diario de. (2019-12-10). «Una exposición en Condestable homenajea a 14 mujeres que trabajaron por el euskera durante el siglo XX» diariodenavarra.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79413956
# Philippe Pinel

Philippe Pinel (Saint-André d'Alayrac, Tarn, Frantzia, 1745eko apirilaren 20a - Paris, Frantzia, 1826ko urriaren 25a) sendagilea izan zen.

## Bizitza

Tolosa Okzitanian egin zituen medikuntzako ikasketak, eta Bicêtren eta Salpêtrièren izan zen sendagile. Parisa iritsirik, zientzia-lanen itzulpenak eginez eta matematika irakatsiz atera zuen bizibidea. 1792an Parisko Bicêtre eroetxeko mediku nagusi izendatu zuten, eta lehenengo aldaketa handiak egin zituen. Hala, gaixoei kateak kendu zizkien (zenbaitek 30 edo 40 urte zeramatzaten kateaturik). Berdin egin zuen 1794an Salpêtrièreko emakumeen eroetxeko zuzendari izendatu zutenean. Erotasuna eta deabruak hartua egotea gauza bera zirela zioen ustea alde batera utzirik, adimen gaixotasuna gehiegizko neke sozial eta psikologikoaren ondorio, eta neurri batean herentziaren ondorio zela aldeztu zuen.
Bere Nosographie philosophique (1798) lanean zenbait psikosi bereizi, eta haluzinazioak eta beste sintomak deskribatu zituen. Harena da orobat Traité médico-philosophique sur l´aliénation mentale ou la manie liburua (1801).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q311594
* Multimedia: Philippe Pinel / Q311594
* Espezieak: Philippe Pinel
# Philippe Quinault

Philippe Quinault (Paris, 1635eko ekainaren 3a - ib., 1688ko azaroaren 26a) frantses idazlea izan zen.

## Biografia

Antzerki-lanak idatzi zituen gehienbat. 1653an idatzi zuen lehenengo lana, Les Rivales (Aurkariak), arrakasta handia izan zuena. Calderón, Th. Corneille, Rotrou, Racine eta beste antzerkigile batzuen eragina nabarmena da Quinaulten antzerki-lanetan.
Hasieran komediak idatzi zituen: La Comédie sans comédie (Komediarik gabeko komedia), Le Fantôme amoureux (Mamu maitemindua), La Mère coquette (1665, Ama pinpirina). Gero tragediak idatzi zituen: Astrate (1665), Pausanias (1668), Bellérophon (1671). 1672az geroztik operako libretoak idatzi zituen Lully musikagilearentzat: Alceste (1674), Proserpine (1680), Amadis de Gaule (1684), Roland (1685).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q379947
* Multimedia: Philippe Quinault / Q379947
# Philippe Noiret

Philippe Noiret (Lille, Frantzia, 1931 – Paris, Frantzia, 2006) aktorea izan zen. Antzerkian egin zituen lehen urratsak. Zineman hasi zen gero, eta 1960an Zazie dans le métro filmean (Louis Malle) Gabrielen paperean egindako lanari esker egin zen ezaguna. 1970eko hamarkadako aktorerik garrantzitsuenetako bat izan zen Frantzian.
Film aipagarrienen artean ditu: Topaz (1969), Murphy's War (1971), L´horloger de Saint-Paul (1973, San Pauleko erlojugilea), La Grande Bouffe (1973, Tripakada handia), Le juge et l´assassin (1975, Epailea eta hiltzailea), La vie et rien d´autre (1989, Bizitza eta besterik ez), Cinema Paradiso (1987) eta Il postino (1995, Postaria). Zuzendari handi askorekin lan egin zuen: Hitchcock, Marco Ferreri, Bertrand Tavernier, Claude Chabrol, Giuseppe Tornatore eta abarrekin.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q106482
* Multimedia: Philippe Noiret / Q106482
# Philippe Rukamba

Philippe Rukamba (Kabarondo, 1948ko maiatzaren 26a) ruandar elizgizon katolikoa da, 1997tik aurrera Butareko apezpikua dena.

## Bizitza

Philippe Rukamba 1948an jaio zen Kabarondon (beste datuen arabera, Rwinkwavun), familia kristau batean. Jaio eta hiru egunera bataiatu zuten. Lehen mailako ikasketak Rwinkwavun, Rulindon, Rwamaganan eta Zazan egin zituen. 1961ean Kabgayiko apaizgaitegi txikian ikasten hasi zen, 1965ean San Paulo apaizgaitegian, eta 1968an Nyakibandako apaizgaitegi nagusian sartu zen.
1974ko uztailaren 25ean apaiztu zen (edo, beste datuen arabera, urte hartako ekainaren 2an). 1976an Erromara joan zen ikasketak jarraitzera, eta San Ziprianori buruzko tesia defendatu zuen.
Ruandara itzulita, bikario gisa aritu zen Kibungoko elizbarrutiko Rukomako parrokian. 1983tik 1991era Zazako apaizgaitegi txikiko zuzendaria izan zen, eta 1991etik 1992ra Kabgayiko apaizgaitegi nagusiko zuzendari espirituala. 1992an Kibungoko katedraleko parroko izendatu zuten. Aldi berean patristika irakatsi zuen Nyakibandako apaizgaitegian.
1997ko urtarrilaren 2an, Joan Paulo II.a aita santuak Butareko apezpiku izendatu zuen. Urte bereko apirilaren 12an Joseph Sibomanak apezpiku ordenatu zuen Butareko katedralean. Considerate Iesum leloa hautatu zuen. 2012ko maiatzaren 28tik 2014ko azaroaren 26ra, Gikongoroko administratzaile apostoliko ere izan zen.

## Ondorengotza apostolikoa

* Scipione Rebiba kardinala
* Giulio Antonio Santorio kardinala (1566)
* Girolamo Bernerio kardinala (1586)
* Galeazzo Sanvitale artzapezpikua (1604)
* Ludovico Ludovisi kardinala (1621)
* Luigi Caetani kardinala (1622)
* Ulderico Carpegna kardinala (1630)
* Paluzzo Paluzzi Altieri Degli Albertoni kardinala (1666)
* Benedikto XIII.a aita santua (1675)
* Benedikto XIV.a aita santua (1724)
* Klemente XIII.a aita santua (1743)
* Bernardino Giraud kardinala (1767)
* Alessandro Mattei kardinala (1777)
* Pietro Francesco Galleffi kardinala (1819)
* Filippo de Angelis kardinala (1826)
* Amilcare Malagola kardinala (1876)
* Giovanni Tacci Porcelli kardinala (1895)
* Joan XXIII.a aita santua (1925)
* Domenico Tardini kardinala (1958)
* Gastone Mojaisky-Perrelli artzapezpikua (1959)
* Joseph Sibomana apezpikua (1961)
* Philippe Rukamba apezpikua

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 (Ingelesez) «Bishop Philippe Rukamba» Catholic Hierarchy (Noiz kontsultatua: 2024-08-11).
* 1 2 3 4 5 6 7 (Frantsesez) «Mgr Philippe Rukamba» Conférence Episcopale du Rwanda (Noiz kontsultatua: 2024-08-11).
* ↑ (Italieraz) «Nomina dell'Amministratore Apostolico sede vacante et ad nutum Sanctae Sedis di Gikongoro (Rwanda)» Bollettino Sala Stampa della Santa Sede 2012-05-28 (Noiz kontsultatua: 2024-08-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2087727
# Philippe Sella

Philippe Sella (Tonneins, 1962ko otsailaren 14a) frantziar errugbilari ohia da, erdiko postuan aritzen zena. 1980tik aurrera SU Agenen ibili ostean, Saracens FCek kontratatu zuen 1996an; bi denboraldi egin zituen Ingalaterrako taldean. Frantziako selekzioarekin, berriz, 111 partida jokatu zituen 1982tik 1995era, horietako 50 Bost Nazioen Txapelketakoak, eta 1987ko, 1991ko eta 1995eko Munduko Errugbi Txapelketetan parte hartu zuen. Bere selekzioarekin ehun partidaren muga gainditu zuen lehen errugbilaria izan zen. 1980ko hamarkadako erdiko hoberentzat hartzen da.

## Palmaresa
### SU Agen

* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 1982 eta 1988
** bigarrena: 1984, 1986 eta 1990
* Yves du Manoir txapelketa
** irabazlea: 1983 eta 1992

### Saracens FC

* Ingalaterrako kopa
** irabazlea: 1998

### Frantziako selekzioa

* Bost Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 1983, 1986, 1987, 1988, 1989 eta 1993
** Slam Nagusia: 1987
* Munduko Errugbi Txapelketa
** bigarrena: 1987

## Oharrak

* ↑ Irlandarekin berdindua.
* ↑ Eskoziarekin berdindua.
* ↑ Galesekin berdindua.

## Erreferentziak

* ↑ Alduntzin, Koldo. Philippe Sella Ingalaterrara. Euskaldunon Egunkaria, 1996ko otsailak 29, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-9-17).
* ↑ Rugby’s Greatest: Philippe Sella. rugbyworld.com (Noiz kontsultatua: 2021-9-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q921039
* Multimedia: Philippe Sella / Q921039
# Philippe Petit

Philippe Petit (Nemours, 1949ko abuztuaren 13a) frantziar funanbulista da. Ospe handia erdietsi zuen 1974ko abuztuaren 7an, World Trade Centerko dorre bikien arteko tartea, 61 metro luze, lurretik 417 metroko altueran, altzairuzko kable baten gainean oinez egin zuelarik. 2008ko Man on Wire dokumentalak eta 2015eko The Walk film dramatikoak zinemaratu zuten Petiten balentria hori.

## Erreferentziak

* ↑ Fernandez, Jon, Ezinezko oreken funanbulista, berria.eus
* ↑ Man on Wire, filmotecanavarra.com
* ↑ 'The Walk - Rêver Plus Haut', berria.eus
* Datuak: Q705289
* Multimedia: Philippe Petit / Q705289
# Philippe Pétain

Philippe Pétain (Cauchy-a-la-Tour, Pas-de-Calais, 1856ko apirilaren 24a - Port-Joinville, L'Île-d'Yeu, Vendée, 1951ko uztailaren 23a) politikari eta Frantziako mariskal izan zen.
Lehen Mundu Gerran irabazi zuen Verdungo bataila (1916-17), komandante buru izan zen (1917) eta Frantziako mariskal izendatu zuten (1918). Rifeko altxamendua zapaldu ondoren (1925), armadarako ministro izan zen (1934). Madrilen enbaxadore izan zen.

## Bigarren Mundu Gerra eta ondoren

Bigarren Mundu Gerran, Gobernu-kontseiluko buru izendatu zuten (1940) eta Afrikan gerran ez segitzea erabaki zuen. Alemania eta Italiarekin armistizioa sinatu zuen. Vichyko gobernuan Frantziako estatuburu izendatu zuten eta Alemania naziarekin adiskidetasun-politika egin zuen. Alemaniarrek preso hartu eta lehenik Belfortera eta gero Sigmaringenera eraman zuten (1944). Suitzara ihes egitea lortu zuen eta Frantziara abiatu zen bere epailearen aurrera (1945). Heriotza-zigorra ezarri bazioten ere, gero aldatu eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5721
* Multimedia: Philippe Pétain / Q5721
# Philippe Nericault Destouches

Philippe Nericault Destouches (Tours, Frantzia, 1680ko apirilaren 9a - Fortoiseau, Frantzia, 1754ko uztailaren 4a) frantsesezko antzerkigilea eta diplomatikoa izan zen. Komedia klasikoa landu zuen. Bere maisulana Le Glorieux (1732, Harroa) komedia da. XVIII. mendeko Frantziako antzerkigilerik onenetakoa izan zen ezbairik gabe. Beste obra batzuk: L´Irrésolu (1713), Le Médisant (1715) eta Le Philosophe marié (1727, Filosofo ezkondua).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q177063
* Multimedia: Philippe Néricault Destouches / Q177063
# Philippe Ogouz

Philippe Ogouz (Donibane Lohizune, 1939ko azaroaren 20a - 2019ko uztailaren 25a) lapurtar aktore eta bikoiztailea izan zen.

## Filmografia

* 1961 : La Pendule à Salomon
* 1962 : Un clair de lune à Maubeuge
* 1962 : La Meule
* 1967 : Mise à sac
* 1970 : Les voisins n'aiment pas la musique
* 1970 : Céleste
* 1972 : Aimez-vous les uns les autres... mais pas trop
* 1974 : Trop c'est trop
* 1974 : Le Jeu avec le feu
* 1980 : Asphalte
* 1985 : Scout toujours...
* 1985 : Paulette, la pauvre petite milliardaire
* 1988 : Les cigognes n'en font qu'à leur tête
* 2007 : Contre-enquête
* 2012 : Ma première fois
* Datuak: Q3380467
# Paul Guillaume (psikologoa)

Paul Guillaume, (Chaumont, 1878ko ekainaren 26a - Rolampont, 1962ko urtarrilaren 4a) frantziar psikologoa, gestalt psikologiaren ordezkari nagusietariko bat izen zen. Sorbona Psikologia Orokorraren irakaslea izan zen. Bere 1937ko liburu batean (La psychologie de la forme) esaldi hau idatzi zuen:« Une forme est une autre chose ou quelque chose de plus que la somme de ses parties. Elle a des propriétés qui ne résultent pas de la simple addition de ses éléments… » ("Forma bat beste gauza bat da edo bere zati guztien batura baino zerbait gehiago da. Hura elementu guztiak gehitzeko ondorioa den baino gehiago da... ")

## Liburu nagusiak

* L’imitation chez l’enfant (Alcan, 1925)
* La formation des habitudes (Alcan, 1936)
* La psychologie de la forme (Flammarion, Bibliothèque de philosophie scientifique, 1937)
* La psychologie animale (Colin, 1940)
* La psychologie de l’enfant en 1938-1939 (Hermann, 1941)
* La psychologie des singes (Presses Universitaires, 1942)
* Introduction à la psychologie (Vrin, 1943).

## Erreferentziak

* ↑ http://www.treccani.it/enciclopedia/paul-guillaume/
* ↑ W. Köhler, Psychologie de la forme, 1937, Paris, Gallimard, 1964

## Kanpo loturak

* Datuak: Q3371403
# Paul Gouyon

Paul-Joseph-Marie Gouyon (Bordele, 1910eko urriaren 24a - 2000ko irailaren 26a) Frantziako kardinala izan zen, Baionako apezpikua izandakoa.

## Biografia

1937ko martxoaren 13an Bordelen ordenatu zen apaiz. 1957an Baionako apezpiku izendatua zen. 1964 eta 1985 artean, Rennesko artzapezpikua izan zen.
Paulo VI.ak 1969ko apirilaren 28an Natività di Nostro Signore Gesù Cristo a Via Galliako kardinal izendatu zuen. Hori zela eta, Aita Santua aukeratzeko konklabe bitan hartu zuen parte, 1978an.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) catholic-hierarchy.org
* Datuak: Q977957
* Multimedia: Paul Gouyon / Q977957
# Paul Greengrass

Paul Greengrass (Cheam, Surrey, 1955eko abuztuaren 13a) ingeles zinema zuzendaria, ekoizlea eta gidoilaria da. Gertakari historikoen dramatizazioetan landua, eskuko kameren erabilerak bereizten du.
Bloody Sunday (2002) 1972ko Ipar Irlandako Derryko Sarraskiari buruzko filmagatik Berlinaleko Urrezko Hartza irabazi zuen. Bourne ekintza/thriller sagako hiru film zuzendu ditu: The Bourne Supremacy (2004), The Bourne Ultimatum (2007) eta Jason Bourne (2016). United 93 (2006) filmagatik Zuzendari onenaren BAFTA Saria irabazi zuen eta Zuzendari onenaren Oscar Sarirako izendatu zuten. Zuzendu dituen beste film batzuk Green Zone (2010) edo Captain Phillips (2013) dira, besteak beste. 2004an Omagh filma idatzi eta elkar-ekoitzi zuen, British Academy Television Award irabaziz.

## Filmografia
### Zinema

| Urtea | Filma | Kreditua | Kreditua | Kreditua |
| Urtea | Filma | Zuzendaria | Gidoilaria | Ekoizlea |
| 1989 | Resurrected | Bai | | |
| 1998 | The Theory of Flight | Bai | | |
| 2002 | Bloody Sunday | Bai | Bai | |
| 2004 | The Bourne Supremacy | Bai | | |
| 2006 | United 93 | Bai | Bai | Bai |
| 2007 | The Bourne Ultimatum | Bai | | |
| 2010 | Green Zone | Bai | | Bai |
| 2013 | Captain Phillips | Bai | | |
| 2016 | Jason Bourne | Bai | Bai | Bai |
| 2018 | 22 July | Bai | Bai | Bai |
| 2020 | News of the World | Bai | Bai | |

### Telebista

| Urtea | Lana | Kreditua | Kreditua | Kreditua | Oharrak |
| Urtea | Lana | Zuzendaria | Gidoilaria | Ekoizlea | Oharrak |
| 1984-1987 | World in Action | Bai | | Bai | Telesail dokumentala (Zuzendaria 2 ataletan / Ekoizlea 10 ataletan) |
| 1992 | Cutting Edge | Bai | | Bai | Telesail dokumentala (Atala: "Coppers") |
| 1993 | Crime Story | Bai | Bai | | Telesaila (Atala: "When the Lies Run Out: The Ian Spiro Story") |
| 1994 | Open Fire | Bai | Bai | | Telefilma |
| 1995 | Kavanagh QC | Bai | | | Telesaila (Atala: "The Sweetest Thing") |
| 1995 | The Late Show | Bai | Bai | | Telesail dokumentala (Atala: "Sophie's World") |
| 1996 | The One That Got Away | Bai | Bai | | Telefilma |
| 1997 | The Fix | Bai | Bai | | Telefilma |
| 1999 | The Murder of Stephen Lawrence | Bai | Bai | | Telefilma |
| 2004 | Omagh | | Bai | Bai | Telefilma |
| 2017 | Five Came Back | | | | Telesail dokumentala; agerraldi nagusia |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q356275
* Multimedia: Paul Greengrass / Q356275
# Paul Gadenne

Paul Gadenne (Armentières, Frantses Flandria, 1907ko apirilaren 4 – Kanbo, Lapurdi, 1956ko maiatzaren 1) Euskal Herriarekin lotura izan zuen frantsesezko idazlea izan zen.

## Biografia

Lehen Mundu Gerragatik Armentières herritik alde egin beharrean, Gadenne familiak Boulogne-sur-Merrera jo zuen Parisen plantatu baino lehen. Paulek ikasketak Parisen egin zituen 1918tik aurrera; Louis-le-Grand lizeoan Thierry Maulnier, Robert Brasillach eta Maurice Bardècheren ikaskidea izan zen. Goi mailako ikasketak Parisko Unibertsitateko Letretako Fakultatean egin zituen; diploma Prousti buruzko lan batekin lortu zuen. Irakasle lanean 1932an estreinatu zen, Elbeufen (Normandia).
1933an tuberkulosiak bere irakasle-ibilbidea moztu zion; horregatik zenbait hilabete Praz-Coutant erietxean pasatu zituen, Savoiako Sallanches herrian.
Bere lehen eleberria, Siloé (1941), neurri batean autobiografikoa da, erietxeko egunez eta hausnarketez ari delako. La Rue profonde (1948) eta L'Avenue (1949) lanetan olerkaria den pertsonaia baten bidez sorkuntza artistikoaren misterioa jorratu zuen. Topaketa, banaketa eta errua Bigarren Mundu Gerraren eta naziekiko kolaborazioaren testuinguruan ere landu zituen gaiak izan ziren, La Plage de Scheveningen (1952) lanean adibidez.
Kanbon hil zen 49 urterekin, tuberkulosiaren eraginez.

## Lanak
### Eleberriak

* Siloé, Gallimard, 1941; berrargitalpena: Seuil, 1974
* Le Vent noir, Gallimard, 1947; berrar. Seuil, 1983
* La Rue profonde, Gallimard, 1948; berrar. Le Dilettante, 1995
* L'Avenue, Gallimard, 1949
* La Plage de Scheveningen, Gallimard, 1952; Fondation Del Duca Saria.
* L'Invitation chez les Stirl, Gallimard, 1955; berrar. 1982 eta 1995
* Les Hauts-Quartiers, Seuil, 1973

### Bestelakoa

* Baleine, Actes Sud, 1982
* Scènes dans le château, Actes Sud, 1986
* Poèmes, Actes Sud, 1983
* Michel Kohlaas (antzezlana)
* À propos du roman (saiakera), Actes Sud, 1983
* Carnets
* Une grandeur impossible (kronikak), Finitude, 2004

## Euskal Herriaz

Kanbon hil eta Lapurdin zenbait urtez bizi izateaz gain Gadennek bere lan garrantzitsuenetakoa den Gaineko kartielak edo Les Hauts-Quartiers (Seuil, 1973) eleberrian Baionako burgesiaren erretratua eskaintzen du, bereziki kulturarekiko zukeen ardurarik eza eta itxikeria azpimarratu zituelarik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindian sartze-mintzaldia: Baionan, Xarles Bidegain, Euskera 2010, 55, 3. 1.096.or.

## Ikus, gainera

* Tuberkulosi

## Kanpo loturak

* (Frantsesez) Jacques Doucet Liburutegi Literarioko Paul Gadenne Funtserako Calamesem bidezko sarbidea.
* Datuak: Q774678
# Paul Garabedian

Paul Roesel Garabedian (armenieraz: Փոլ Գարաբեդյան; Cincinnati, 1927ko abuztuaren 2a - Manhattan, 2010eko maiatzaren 13a) estatubatuar matematikaria eta zenbakizko analista izan zen. Garabedian New Yorkeko Unibertsitateko Fluidoen Dinamika Konputazional Sailaren Zuzendaria izan zen Courant Matematika Zientzietako Institutuan. Ezaguna da fluidoen dinamika konputazionalaren eta fisikako plasmaren alorretan egindako ekarpenengatik, Potentzialaren teoriako eta transformazio konformeko existentziazko frogapen dotoreetatik stellaratorrak diseinatzeraino eta optimizatzeraino doazenak. Garabedian Zientzien Akademia Nazionaleko kide hautatu zuten 1975ean.

## Hezkuntza eta karrera

Cincinnatin (Ohio) jaio zen, Garabedian Brown Unibertzitatean lizentziatu zen 1946an eta 1947an Harvard Unibertsitatean egin zuen master bat, biak matematikan. 1948an Harvard Unibertsitateko doktoretza lortu zuen, Lars Ahlfors zuzendaritzapean. Brown Unibertsitatean aurkitu zuen Frances Bauer, luzaroan bere lankidea eta laguntzailea izango zena.
1949an, Garabedian Kaliforniako Unibertsitatean irakasle laguntzaile gisa sartu zen eta 1952an irakasle titular bihurtu zen. 1956an, Stanford Unibertsitatera matematika irakasle gisa joan zen. 1959an, New Yorkeko Unibertsitateko orain Courant Institutua izenez ezagutzen den Matematika Zientzien Institutura joan zen. 1978an, fluidoen dinamika konputazionalaren zuzendari nagusia izendatu zuten New Yorkeko Unibertsitateko Courant Matematika Zientzietako Institutuan. Karrera akademiko luze eta emankor batean, Garabedian doktoreak 27 doktore-tesi zuzendu zituen. Lehenengoa 1953an izan zen (Edward McLeod) eta azkena 1997an iritsi zen (Connie Chen).

## Liburuak

* Partial Differential Equations, (1998).
* Magnetohydrodynamic Equilibrium and Stability of Stellarators, (1984).
* Supercritical Wing Sections II, (1975).
* Datuak: Q2059725