OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Isaac van Ostade

Isaac van Ostade (Haarlem, 1621eko ekainaren 2a bataiatua - ibidem, 1649ko urriaren 16a lurperatua) herbeheretar margolaria izan zen.
Bere anaia Adriaen van Ostaderekin ikasi zuen margotzen 1741. urtera arte, bere kontura ezarri zen arte. Bere lehen lanetan, Rembrandten eta bere anaia Adriaenen eragina nabaritzen da. Genero-margolaritzan eta paisaietan espezializatu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q217648
* Multimedia: Isaac van Ostade / Q217648
# Ilya Prigogine

Ilya Romanovitx Prigogine (errusieraz: Илья́ Рома́нович Приго́жин, Ilia Romanovitx Prigozhin; Mosku, 1917ko urtarrilaren 25a - Brusela, 2003ko maiatzaren 28a) Errusiar jatorriko belgikar kimikaria izan zen. 1947. urtean Bruselako Unibertsitate Libreko katedra eskuratu zuen. 1967. urtean Texasko Unibertsitateko Mekanika Estatistikako eta Termodinamikako Saileko zuzendari izendatu zuten. Oreka termodinamikotik pixkana aldentzen diren sistema materialen azterketa egin ondoren, gai biziduna antolatzen den egituren agerpenari buruzko azalpen fisikoak eman zituen, eta egitura hauei disipatibo izena eman zien. Azterketa horiei esker, 1977. urteko Kimikako Nobel Saria eman zioten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q183509
* Multimedia: Ilya Prigogine / Q183509
# Iluvatar

Iluvatar (quenyazko ilúve hitzetik, "guztia", eta atar hitzetik, "aita"), Tolkienen legendariumeko izaki bat da, Eäko sortzaile eta jainko bakar bezala. Eru ere deitua da, "Bakarra". Ainulindälen, Silmarillion lanaren lehen zatia dena, Eruk, Ainurrak, Sakratuak, nola sortu zituen eta hauek, Iluvatarrek mundu fisikoa sortzeko erabili zuen musika nola egin zuten kontatzen da.

## Historia

Denboraren hasieran, Iluvatarrek Ainurrak sortu zituen, bere pentsamendutik sortutako izpirituzko izakiak. Musika irakatsi zien, eta, ondoren, kanta handi bat kantatzeko eskatu zien; hau izan zen Ainulindälea edo Ainurren musika. Ainurren Musika amaitu ondoren, Iluvatarrek, ikusgai egin zuen. Ainurrek hain txundituta ikusi zuten ikuskari hura, itzali zenean, benetako bihurtu nahi izan zutela. Ondorioz, Eruk, izatea eman zien ikuskariaren zati izan ziren gauzei, eta hala sortu zuen Eä, Den Mundua, Gar Itzalezinaren boterearen bidez.
Hala erabaki zuten Ainurrek (ondoren, Valar eta Maiarren taldeak osatu zituztenak), Eän sartu ziren, bertako toki zabalei forma eman zieten, eta, ondoren, Arda sortu zuten. Iluvatarren esanaren arabera, hau izango zen etorkizunean, bere semeen, elfo eta gizakien bizilekua, hauen sorkuntzan, Ainurretako bakar batek ere parte hartu ez zuelarik, baizik eta soilik Eruk. Modu berean nanoei, materialki Aulë valarrak sortu zituen arren, Eru izan zen arima eta bizitza independentea eman ziena, eta seme propiotzat hartu zituen.
Eären sortzea eta bere semeen esnatzeaz gain, munduan Iluvatarren partehartze zuzenak ez ziren asko izan, Valarrek gehiago administratzen zutena, bereziki Manwëk, berarekin komunikazio zuzen bat izan zezakeena.
Eguzkiaren Lehen Aroan, Iluvatarrek parte hartzen du, Bereni berpizten uzteko, baita Luthienen elfotar patua, gizakien patuagatik aldatzeko ere. Athrabeth Finrod ah Andrethen, Finrodek, Andrethi, soilik Eruk bete ahal izango duela gizaki jakintsu batzuk diotenez, berak bere semeentzako duen salbazio plana.
Eguzkiaren Bigarren Aroan, Numenortarrek, Eru Iluvatar gurtzen zuten Meneltarma mendian urteko hiru data garrantzitsutan; hau, Gizakien Patua zen heriotzaren ondorioz sortutako desesperazioaren itzalak, gizakiengan eragina izan aurretik eta Sauronen engainupean erori aurretik, Melkor eta iluntasuna gurtzeko konbentzitu zituena. Akallabêth lanean, Iluvatarrek, Valarren alde parte hartzen du Aman konkistatzeko asmoz doan Ar-Pharazôn numenortar erregearen flota suntsitu eta Numenor uhartea hondoratzeko eta Ardari forma borobila emateko, Aman munduko zirkuluetatik kanpo ateraz.
Ezagutzen denaren arabera, munduaren amaiera, azkeneko gudua izango den Dagor Dagoratharen eta Epaiketaren Egunaren ondoren etorriko da, Iluvatarrek, beste Musika Handi bat jo behar dela erabakitzen duenean, non, Ainurrez gain, gizakiek ere parte hartuko duten. Musika honetan ez da desadostasunik egongo -aurrekoan bai egon zen bezala, Melkor Ainu gaiztoa eta bere jarraitzaileen ondorioz- eta, horrela sortuko da Sendatutako Arda, inongo orbanik gabe.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208363
# Ilva Mică

Ilva Mică Errumaniako udalerri bat da, Bistrița-Năsăud konderrian. 3.164 biztanle ditu, 52,5 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Ilva Mică $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16467093
* Multimedia: Ilva Mică, Bistrița-Năsăud / Q16467093
# Ilvaita

Ilvaita silikato motako minerala da eta lawsonite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Ilvaita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CaFe^{3+}Fe^{2+}2(Si2O7)O(OH)}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Ilvaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Ilvesheim

Ilvesheim Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, [[Rhein-Neckar barrutia|Rhein-Neckar]] barrutian. 2014an 8.874 biztanle zituen 5,89 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q22958
* Multimedia: Ilvesheim / Q22958
# Ilwaco (Washington)

Ilwaco Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Pacific konderrian dago, Washington estatuan. 1.087 biztanle ditu, 5,509066 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Pacific konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1207455
* Multimedia: Ilwaco, Washington / Q1207455
# Ilva Mare

Ilva Mare Errumaniako udalerri bat da, Bistrița-Năsăud konderrian. 2.338 biztanle ditu, 35,14 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Ilva Mare $^{(en)}$ Ivăneasa $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5070439
* Multimedia: Ilva Mare, Bistrița-Năsăud / Q5070439
# Ilustrazioa Euskal Herrian

Ilustrazioa Euskal Herrian XVIII. mendeko fenomeno kultural eta politiko bat da, Frantzian hasiriko mugimendu eta pentsamolde hori euskal lurraldeetara ekarri zuena. Euskal Herrian, indar handiz sartu zen kostaldean barrena mendearen bigarren erdialdean, itsas nabigazioari loturik.
Caracasko Gipuzkoar Errege Konpainiaren oparotasunaren epelean, 1765ean Euskalerriaren Adiskideen Elkartea sortu zen Gipuzkoa erdigunean zuela, Frantzisko Xabier Munibek sustatua. Harekin batera, hainbat jauntxo biltzen ziren askotariko zientzia, kultura eta ekonomia gaiak aztertzeko, Azkoitiko Zalduntxoak deituak, eta haiek jarri zuten Elkarterako oinarria. Elkarteak Bergarako Mintegia eratu zuen, goi heziketaren erdigune bihurtua. Elkartearen asmoetako bat dibulgazioa zen eta, beraz, bilkuretako edukien berri emateko aldizkari bat argitaratzen zuten, Gasteizen inprimatua.
Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen mugarri ezagunenetako bat, Bergarako Mintegiaren bitartez, Elhuyar anaiek, Faustok eta Joan Josek, wolfram elementu kimikoa lehen aldiz isolatzea izan zen. Logroñon jaioagatik, gurasoak Hazparnekoak zituzten. Bada, Lapurdin, Ilustrazioak Uztaritzeko Garat anaiak (Dominique eta Dominique Joseph) izan zituen bultzatzaile nagusi, Bordelen heziak eta hiri nagusi horretan lan egiten zutenak. Euskalerriaren Adiskideen Elkartea erakunde ilustratu nagusia izanik ere, haren eraginpean, Nafarroa hegoaldean, Jose Maria Magallon San Adriango markesak ekimen ilustratuak egin zituen. Bereziki bideratzen ziren ekonomiaren garapenera.
Ilustrazioaren etorrerak lotura estua du Jesusen Konpainiaren debekuarekin eta absolutismoaren goraldiarekin. Monarkia frantsesak eta espainiarrak kontrolpeko lurraldea berdintzeko eta arrazionalizatzeko oinarriak ikusi zituzten pentsamolde horretan eta, alde horretatik, euskal nortasunaren bereizgarrien kontra jotzeko baliatu zen, hala nola hizkuntzaren arloan eta foruen gaian. Ondorioz, Jesusen Konpainia kanporatzearekin batera, Karlos III.a Gaztelako errege ilustratuaren kabineteak debekatu egin zuen euskaraz inprimatzea 1766an. Horrek zuzeneko eragina izan zuen hurrengo hamarkadetan, nabarmen urritu baitziren euskarazko edizio lanak. Euskal Herrian, Ilustrazioa Konbentzioaren Gerran amaitu zen eraginkorki, 1793-1795ean, eta ideia berritzaile horien kontrako erreakzio bat ekarri zuen.

## Ikus, gainera

* Antzinako Erregimenaren krisia Hego Euskal Herrian
* Edizioaren historia Euskal Herrian
* Elhuyar anaiak
# Ilychytis

Ilychytis Yponomeutidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Ilychytis anaemopa da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Ilychytis anaemopa | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6001642
# Ipar Hwanghae

Ipar Hwanghae (koreeraz: 황해북도, Hwanghaebuk-to) Ipar Koreako hegoaldeko probintzia da. 8.154 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2.113.672 biztanle zituen 2008an. Hiriburua Sariwon da.

## Erreferentziak

* ↑ Democratic People's Republic of Korea: Provinces. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2018-4-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109342
* Multimedia: Hwanghaebuk-to / Q109342
# Ipar Glaris

Ipar Glaris edo Glarus Nord Suitzako udalerria da. Glarus kantonamenduan dago. 2014an 18,247 biztanle zituen 147 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Glaris Schänis Schübelbach Amden Reichenburg Quarten Innerthal Benken (SG) Weesen

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiak Glaris izena ematen du bertako Glarus izenaren gainetik. Berezko izena Glarus Nord da

## Kanpo estekak

* Datuak: Q70635
* Multimedia: Glarus Nord / Q70635
# Ipar Gyeongsang

Ipar Gyeongsang (koreeraz: 경상북도, Gyeongsangbuk-do) Hego Korea ekialdeko probintzia da. 19.030 kilometro koadroko eremua du, eta 2017an 2.745.070 biztanle zituen. Hiriburua Andong da.

## Erreferentziak

* ↑ South Korea: Administrative Division. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2018-4-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41154
* Multimedia: Gyeongsangbuk-do / Q41154
# Ipar Gazako Gobernazioa

Ipar Gazako Gobernazioa (arabieraz: محافظة شمال غزة‎) Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz Muhafazah). Gazako Zerrendaren iparraldean dago, eta mugakide ditu Israel ekialdean eta iparraldean, Gazako Gobernazioa hegoaldean eta Mediterraneo itsasoa mendebaldean. Gazako Zerrendako gainerako lurraldeek bezala, haren administrazioak ez du aire-eremurik, ezta itsas eremurik ere, Israelgo agintariek kontrolatzen baitituzte.

## Ezaugarriak

61 km² ditu. Estatistiken Palestinako Bulego Nagusiaren arabera, barrutiko biztanleria 2007an 270.246 biztanlekoa zen (palestinarren % 7,2). Bost eserleku ditu Palestinar Kontseilu Legegilean, eta 2006an Hamaseko kideek irabazi zituzten denak.

## Herriak

Hiru udalerri, bi landa-barruti eta errefuxiatu-eremu bat hartzen ditu.
* al-Beddawiya
* Beit Hanoun
* Beit Lahia
* Izbat Beit Hanoun
* Jabalia

## Erreferentziak

* ↑ https://hmong.es/wiki/Districts_of_the_West_Bank_and_Gaza_Strip
* ↑ https://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/census2007_e.pdf

## Ikus, gainera

* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q181636
# Ipar Haizea

Ipar Haizea Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Lemoizen sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 134 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %22,04.

## Ikus, gainera

* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259674
# Ipar Hamgyong

Ipar Hamgyong (koreeraz: 함경북도, Hamgyŏngbuk-to) Ipar Koreako ipar-ekialdeko probintzia da. 20.345 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2.327.362 biztanle zituen 2008an. Hiriburua Chongjin da.

## Erreferentziak

* ↑ Democratic People's Republic of Korea: Provinces. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2018-4-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109361
* Multimedia: Hamgyongbuk-to / Q109361
# Iomerê

Iomerê Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. 2.877 biztanle ditu 113,754 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Santa Catarina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1784584
* Multimedia: Iomerê / Q1784584
# Iolaphilus

Iolaphilus Lycaenidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Iolaphilus menas da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Iolaphilus aelianus | daturik gabe |
| Iolaphilus aequatorialis | daturik gabe |
| Iolaphilus bicaudatus | daturik gabe |
| Iolaphilus cottrelli | daturik gabe |
| Iolaphilus dianae | daturik gabe |
| Iolaphilus entebbeae | daturik gabe |
| Iolaphilus henryi | daturik gabe |
| Iolaphilus ismenias | daturik gabe |
| Iolaphilus iturensis | daturik gabe |
| Iolaphilus iulus | daturik gabe |
| Iolaphilus jamesoni | daturik gabe |
| Iolaphilus kayonza | daturik gabe |
| Iolaphilus lukabas | daturik gabe |
| Iolaphilus maritimus | daturik gabe |
| Iolaphilus menas | daturik gabe |
| Iolaphilus montana | daturik gabe |
| Iolaphilus ndolae | daturik gabe |
| Iolaphilus pamelae | daturik gabe |
| Iolaphilus piaggiae | daturik gabe |
| Iolaphilus trimeni | daturik gabe |
| Iolaphilus ugandae | daturik gabe |
| Iolaphilus usambara | daturik gabe |
| Iolaphilus vansomereni | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6062450
* Espezieak: Iolaphilus
# Iolko

Iolko edo Iolkos (grezieraz Ιωλκός), Tesaliako antzinako hiri bat zen (Magnesia bezala ere ezaguna) Greziako erdialde-ekialdean (egungo Volos hiritik gertu). Hau da Jason eta Peliasen aberria. Gaur egun, Iolko herri txiki bat da, ikastetxe bat eta enparantza txiki bat (plateia) dituena. Iolko, Voloseko probintziako udalerri bat deskribatzeko izen bezala ere erabiltzen da.
2011n Grezian eginiko berregituratze administratiboa dela eta Iolko Volosi anexionatu zitzaion.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q662613
# Iolanda Balaş

Iolanda Balaş, gero Iolanda Söter deitua (Timişoara, Errumania, 1936ko abenduaren 12 - Bukarest, 2016ko martxoaren 11), atleta errumaniarra izan zen, bi domina olinpiko irabazi zituen, eta historiako altuera-jauzilari onenetako bat da.

## Biografia

Timişoaran jaio zen 1936ko abenduaren 12an, Errumaniako Erresuman ,gaur egun Errumanian dagoen herrian. Ian Söterrekin, bere entrenatzaile pertsonalarekin, ezkondu zen.

## Kirol-ibilbidea

19 urterekin, Melbournen (Australia) egindako 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Han, aukera handienak zituen atleta gisa ikusten bazuten ere, bosgarren postua lortu zuen, eta diploma olinpikoa irabazi zuen. Erroman (Italia) 1960an egindako Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen. 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan ere urrea lortu zuen, Tokion (Japonia), eta errekor olinpiko bana ezarri zuen lehiaketa olinpikoan.
1957 eta 1966 bitartean, elkarren segidan 150 atletismo-proba irabazi zituen, eta munduko 13 errekor berri egin zituen diziplinan, 1,75 metrotik 1,91 metrora.
Bere karreran zehar hiru domina irabazi zituen Europako Atletismo Txapelketan, horietako bi urrezkoak, eta bi urrezko domina Unibertsiadatan.
1988 eta 2005 artean Errumaniako Atletismo Federazioko lehendakaria izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ EFE. (11 març 2016). «Muere Iolanda Balas, la atleta más dominante de la historia» el Mundo.
* ↑ Mazdon, S.J.: "Iolanda Balas - 150 Wins In a Row", Track Stats, Vol 29 No 4, desembre 1991

## Kanpo estekak

* Datuak: Q229710
* Multimedia: Iolanda Balaș / Q229710
# Ischnobathra

Ischnobathra Cosmopterigidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Ischnobathra balanobola da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Ischnobathra balanobola | | daturik gabe |
| Ischnobathra dormiens | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6079305
* Espezieak: Ischnobathra
# Ipar-txenada

Ipar-txenada (Sterna paradisaea) sternidae familiako hegazti zangaluzea da. Bizkaieraz Gabaia ere baderitzo.
Europa, Asia eta Ipar Amerikako eskualde artiko eta azpiartikoetan ugaltzen den hegazti honek urtero Antartikarako bidaia egiten du neguan, honela hotz garaiak ekidin eta urtean bi uda izateko. Guztira urtean 70.900 km-ko bidaia egiten du joan etorrian, baina bizitokiaren arabera 90.000 km-ko bidaiak ere egiten dituzte zenbait alek.
Ipar-txenadak tamaina ertaineko hegaztiak dira, 28-39 zentimetro arteko luzera eta 65-75 zentimetroko hego-hedadura dute. 15 eta 30 urte artean bizi dira eta itsas ornogabeez elikatzen dira, batez ere.

## Banaketa eta migrazioa

Ipar-txenada hegazti migratzaileak dira, Artikoan habia egin eta negua hego hemisferioan igarotzen dutenak. Hegazti horien migrazioa fenomeno ikusgarria da, mendeetan zehar hegaztien zientzialariak eta behatzaileak liluratu dituena.
Hegazti horien migrazioa udazken borealean hasten da, hegaztiek Artikoa utzi eta hegoalderantz jotzen dutenean, elikagai eta babesleku bila. Hegazti hauek milaka kilometro egiten dituzte beren negupasako lekuetara iristeko, Hego Amerikan, Afrikan, Australian edo Zeelanda Berrian.
Migrazioan, arrainez, krustazeoz eta bidean aurkitzen dituzten beste itsas animalia batzuez elikatzen dira. Uretan ere denbora luzez atseden har dezakete, bidaiatzen jarraitu aurretik indarrak berreskuratzeko.
Negua igarotzeko tokira iristen direnean, hilabete batzuk igarotzen dituzte elikatzen eta atsedenean, hurrengo umatze-denboraldirako Artikora itzultzeko bidaiari ekin aurretik. Itzulera-migrazioa udaberri borealean hasten da, eta zenbait aste iraun dezake.

## Filatelia

Ipar-txenadak 1930ean agertu ziren lehen aldiz filatelian, Norvegiako herrialdeak hegazti mota horren irudia erakusten zuen posta-zigilua eman zuenean. Harrezkero, mundu osoan agertu dira postalak, Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Australia eta Zeelanda Berria barne.
Kasu askotan, ipar-txenadak erakusten dituzten posta-zigiluek lumaje zuri eta gris ederra eta hego puntazorrotzak nabarmentzen dituzte. Zenbait zigiluk hegaldi betean irudikatzen dituzte hegazti horiek, bai itsasoaren gainean, bai mendi elurtuen paisaia batean.
Bere edertasunaz gain, garrantzi ekologikoagatik eta hegaztien urteroko migrazioan duten zereginagatik. Hegazti horiek erakusten dituzten posta-zigiluak jaulkitzeak balio dezake hegazti migratzaileak eta haien habitat naturala babesteko beharraz kontzientziatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Peter Harrison (1983). Seabirds. ISBN 0-7136-4626-8
* ↑ Gabai «».
* ↑ Reuters. Arctic terns' flying feat. .
* Datuak: Q26800
* Multimedia: Sterna paradisaea / Q26800
* Espezieak: Sterna paradisaea
# Ipar Afrikako uro

Ipar Afrikako uroa ( Bos primigenius mauretanicus, baina baita ere Bos primigenius africanus eta Bos primigenius opisthonomous) garai batean Ipar Afrikan hedatu zen uroaren azpiespeziea da. Gainerako uroak bezala, desagertu zen. Hala ere, uste da egungo Afrikako zenbait behi azienden arbasoa dela.
Zenbait ikerleren iritziz, uroaren azpiespezie hau, etxekotu eta gero, Gibraltarko itsasartean barrena Iberiar penintsulan sartu zuten gizakiek, eta penintsulako hainbat behi arraza eman zituen, besteak beste zezenketarako zezenak.
Orobat, uste da Ipar Afrikako uroa Indiako uroen ondorengoa dela, eta Ekialde Hurbilean barrena heldu zela Ipar Afrikara.

## Habitata

Ipar Afrikako uroa, garai batean han zabaltzen ziren baso eta sastrakadietan bizi zen, Saharan izandako Klima aldaketak basamortu bihurtu zuen arte.

## Hedapena

Ipar Afrikako uroa Mediterraneoko Afrikako kostaldean bizi zen, eta kontinentean gehixeago barneratzen zen Nilo ibaiaren ibarrean.

## Etxerakotzea eta iraungitzea

Esan bezala, klima aldatzeak eta basamortua handitzeak ekarri zuen uro azpiespezie honen galera, baina lehenago egiptoarrek bertako uroa etxekotu zuten; espeziearen populazio basatiak galdu ziren, beraz. Hain zuzen ere egiptoarrek etxekotutako uro basati haiek izan ziren Mediterraneo aldeko etxeko behiaren lehendabiziko arraza, Indiako zebuak sartu arte. Zebuek ordezkatu zituzten uro etxekotuak.
Egiptoko uroak ez ziren Europako iparraldeko uroetatik oso ezberdin, eta ezaguna da Nilo ibaiako paduretan uroak bazirela K.a. 4000. urtean.

## Ikus, gainera

* Uroa
* Indiako uroa
* Bos primigenius primigenius
* Datuak: Q3758190
# Ipar Al Batinah

Ipar Al Batinah (arabieraz: محافظة شمال الباطنة‎, Muḥāfaẓat Šamāl al-Bāṭinah) Omango 11 gobernoratoetako (muhafazah) bat da. 2011n eratu zen, Al Batinah eskualdea bitan banatu zutelarik. 483.582 biztanle zituen 2010ean. Hiririk garrantzitsuena Sohar da.

## Barrutiak

Eskualde honen barnean 6 barruti (wilayat) daude:
* Sohar
* Shinas
* Liwa
* Saham
* Al Khaboura
* Suwayq

## Erreferentzia

* ↑ Governorates of Sultanate Of Oman. Ministry of Information, omanet.om (Noiz kontsultatua: 2018-8-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4703564
# Ipar Amerikako kirol-poni

Ameriketako kirol ponia, (ingelesez: North American Sportpony), Ameriketako Estatu Batuetako bertako zaldi arraza modernoa da. Tamaina zein ezaugarriengatik zaldi arraza hau ponien sailkapenean kokatzen da.

## Arrazaren historia

Ameriketako Estatu Batuetan poni eta zaldi arraza zein mota berri asko sortuak izan dira azken mendetan. 1981 North American Sport Pony delako elkarteak erregistro berri bat ireki zuen American Warmblood Registry-an azpi banaketa bat bezala arraza berri honi ezagupena emateko.

## Arrazaren ezaugarriak

Poni hauen ezaugarrirenetako bat zera da; poniak izan arren zaldi txikiak bezala mugitzen direla, eta beraien izaera ere gehiago hurbiltzen da zaldi bezala sailkatutako abereei poniei baino.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.theequinest.com/breeds/american-s/

## Kanpo estekak
### Bideoak

* Arrazari buruzko bideoa
* Datuak: Q7053593
# Ipar-txio

Ipar-txioa (Phylloscopus borealis) Phylloscopus generoko animalia da. Hegaztien barruko Phylloscopidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Phylloscopus
* Phylloscopidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q720497
* Multimedia: Phylloscopus borealis / Q720497
* Espezieak: Phylloscopus borealis