OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arraunketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak lemazain gabeko laukotea

Gizonezkoen lemazain gabeko laukotea 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan uztailaren 27tik uztailaren 31ra bitarte jokatu zen Vaires-sur-Marneko estadio nautikoan. Ameriketako Estatu Batuetako taldeak irabazi zuen urrea, Zeelanda Berriak zilarra eta Erresuma Batuak brontzea.

## Arraunlariak taldearen arabera

| Number | Rowers | Nation |
| 1 | Fergus Hamilton Alexander Hill Timothy Masters James Daniel Robertson | Australia |
| 2 | Benoit Brunet Teo Rayet Guillaume Turlan Thibaud Turlan | Frantzia |
| 3 | Matt Aldridge David Ambler Freddie Davidson Oliver Wilkes | Britainia Handia |
| 4 | Giovanni Abagnale Nicholas Kohl Matteo Lodo Giuseppe Vicino | Italia |
| 5 | Eli Brouwer Guus Mollee Nelson Ritsema Rik Rienks | Herbehereak |
| 6 | Bogdan-Sabin Baitoc Alexandru-Laurențiu Danciu Andrei Mândrilă Ciprian Tudosă | Errumania |
| 7 | Matt Macdonald Oliver Maclean Tom Murray Logan Ullrich | Zeelanda Berria |
| 8 | Patrick Brunner Tim Roth Kai Schätzle Joel Schürch | Suitza |
| 9 | Justin Best Liam Corrigan Michael Grady Nick Mead | Ameriketako Estatu Batuak |

## Emaitzak
### Sailkapena
#### 1. txanda

| Pos. | Bidea | Herrialdea | Denbora | Oharrak |
| 1 | 1 | Zeelanda Berria | 6:03.08 | FA |
| 2 | 5 | Britainia Handia | 6:05.63 | FA |
| 3 | 3 | Errumania | 6:06.60 | R |
| 4 | 2 | Herbehereak | 6:08.75 | R |
| 5 | 4 | Italia | 6:14.65 | R |

#### 2. txanda

| Pos. | Bidea | Herrialdea | Denbora | Oharrak |
| 1 | 1 | Ameriketako Estatu Batuak | 6:04.95 | FA |
| 2 | 5 | Australia | 6:06.84 | FA |
| 3 | 3 | Frantzia | 6:07.52 | R |
| 4 | 2 | Suitza | 6:10.86 | R |

### Bigarren aukera

| Pos. | Herrialdea | Denbora | Oharrak |
| 1 | Italia | 5:52.65 | FA |
| 2 | Errumania | 5:53.52 | FA |
| 3 | Frantzia | 5:53.59 | FB |
| 4 | Herbehereak | 5:56.86 | FB |
| 5 | Suitza | 6:00.29 | FB |

### Finala
#### B finala

| Pos. | Bidea | Herrialdea | Denbora |
| 7 | 1 | Herbehereak | 5:56.35 |
| 8 | 2 | Frantzia | 5:57.78 |
| 9 | 3 | Suitza | 6:02.61 |

#### A finala

| Pos. | Bidea | Herrialdea | Denbora |
| 01 ! | 3 | Ameriketako Estatu Batuak | 5:49.03 |
| 02 ! | 4 | Zeelanda Berria | 5:49.88 |
| 03 ! | 2 | Britainia Handia | 5:52.42 |
| 4 | 1 | Italia | 5:55.07 |
| 5 | 6 | Errumania | 5:56.85 |
| 6 | 5 | Australia | 6:00.35 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116820673
* Multimedia: Rowing at the 2024 Summer Olympics – Men's coxless four / Q116820673
# Arrautza-entsalada

Arrautza-entsalada anglo-amerikar tradizioaren zati da, non proteina edo karbohidrato ugariko elikagaiak nahasten dituzten entsaladak egiteko, guztia espeziez, belarrez, eta bestelako elikagaiez, eta olioez edo olioetan oinarritutako saltsez maneatuak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q558625
* Multimedia: Egg salad / Q558625
# Arraunlari

Arraunlaria arraunketan aritzen den kirolaria da. Aspaldian lanbidea zen traineruak itsasontziek ekartzen zuten arrainaren bila portutik ateratzen zirenean, baina gaur egun kirol mailan bakarrik aritzen dira.

## Arraunlari ospetsuak

Euskal Herrian hainbat elkarte eta arraunlari ospetsu oso ezagunak dira. Besteak beste arraunlari hauek:
| José Luis Agirre Xabier Agote Agustín Alarcón Bartolomé Alarcón Ignacio Alkorta José Antonio Almandoz José Luis Almandoz Juan Maria Altuna Pierre Alvarez Faustino Amiano Josu Andueza Jose Mari Aristegi Jean Arné Mario Arranz Maialen Arrazola Manuel Arrillaga Garikoitz Azkue André Behotegi | Santiago Beitia Joseph Campot Javier Cano Sergio de Lis Ignacio Egibar François Elitxagarai Jean Elitxagarai Benito Elizalde Felix Erdozia Eustakio Iraola "Famao" Ibon Gaztañazpi Eulogio Genova José Ibarburu Manuel Ibarburu Iker Cortes Jose Mari Iturriza Juan Kruz Karril Luis Karril | Frantzisko Zubiaurre "Kiriko" Antton Korta Jose Luis Korta Louis Lafitte Luis Maria Lasurtegi Jesús María Leizeaga Étienne Lesbats Juan Lizarralde "Altxerri" Manu Maritxalar Eva Mirones Domingo Mitxelena José Ramón Oiarzabal Manuel Olaizola Lertxundi Antonio Oliden Batista Oliden Gabriel Saint Laurent Inazio Sarasua Joxe Mari Segurola | Frantzisko Silva Soterotxo Beñat Urain Ibon Urbieta Joxe Jabier Uresberueta Ángel Urrutia Teodoro Irazusta Noël Vandernotte Trinido Vaqueriza Javier Velar Melquiades Verduras Ander Zabala |

## Arraun taldeak

Sakontzeko, irakurri: «Euskal Herriko arraun taldeak»

## Erreferentziak

* ↑ «Eusko Label Liga de traineras» www.euskolabelliga.com (Noiz kontsultatua: 2018-08-16).

## Ikus gainera

* Oxford-Cambridge estropada

## Kanpo estekak

* Arraunketako Euskal Federakuntza
* Emakumeak arraunean
* TKE (San Miguel) Ligaren webgune ofiziala
* KAE Ligaren webgune ofiziala
* Gipuzkoako Arraun Federazioa
* (Gaztelaniaz) Federación Española de Remo
* (Frantsesez) Fédération Française des Sociétés d'Aviron

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13382576
* Multimedia: Rowers / Q13382576
# Asturias de Oviedo

Asturias de Oviedo Erdi Aroko Asturiasen zegoen eskualde historikoa da, Eo eta Deva ibaien artean zegoena. Hiriburua Oviedo zuen. Ekialdean Asturias de Santillana eskualdea zuen.
Fernando III.a Gaztelakoak 1230ean bere erresuma berrantolatu zuenean, merindadea sortu zen. 1833ko Espainiaren banaketa administratiboarekin batera desagertu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3323403
# Asturiasko Garraio Partzuergoa

Asturiasko Garraio Partzuergoa (asturieraz: Consorciu de Tresportes d'Asturies; gaztelaniaz: Consorcio de Transportes de Asturias; sigletan: CTA) Asturiasko Printzerriko Gobernu Kontseiluak eta Asturiasko beste udalerri batzuetako 14 udalek osatutako partzuergo bat da, garraioak koordinatu eta kudeatzeko eta Asturiasko Printzerriko bidaiarien garraioa antolatzeko politika hitzartuak garatzeko. 2007ko maiatzaren 25ean, erdialdeko 43 udalerrietan sartu zen, Asturiasko 78 udalerrietan sartu baitzen indarrean.

## Kanpo estekak

* Asturiasko Garraio Partzuergoaren webgune ofiziala
* Datuak: Q5784322
# Asturias, patria querida

Asturias, patria querida (euskaraz Asturias, aberri maitea) 1984ko apirilaren 27an onartutako 1984/1 Legeari jarraikiz Espainiako Asturias erkidego edo printzerriaren ereserkia da. Berez asturiarren artean oso sustraitua zegoen abesti herrikoi bat zen, eta horregatik hautatu zuten hango ereserki.

## Historia

Fernando de la Puente Hevia ikertzaileak buruturiko azken ikerketen arabera, abesti honen jatorria Kuban legoke. Ignacio Piñeiro kubatar musikariak abesti honekin bere asturiar aita omenduko nahiko luke, hau hil aurretik bere jaioterrira itzulia zelarik. XX. mendearen hasieran Mehatz ibarretan dauden Caudal ibaia eta Mieres udalerrietako mehatzetan lan egiten zuten silesiar meatzariek abestutako doinuen moldaketa bat izango litzatekeela uste da.
ereserkia Asturiasko Gobernuaren ekitaldietan nahiz kultur, musika, jai, eta abarren inguruko ospakizunetan ere erabiltzen da. Urtero legez Asturiar Letren Egunean jo ohi da. Nahiz eta onarpen legearen ondoren oso hedatua egon, asturiarzale mugimenduen barnean dauden pertsonek «festa izaera gehiegi eta borroka konpromiso gutxi» duela diote, hortaz, teorikoki, ereserkia nazional bat proposatu beharko litzateke.

## Hitzak

Ereserki edo abesti honek bi aldaera ditu, bata gaztelaniaz (hedatuena) eta bestea asturieraz:
| Gaztelaniaz Asturias, Patria querida, Asturias de mis amores; ¡quién estuviera en Asturias en todas las ocasiones! Tengo que subir al árbol, tengo que coger la flor, y dársela a mi morena, que la ponga en el balcón. Que la ponga en el balcón, que la deje de poner, tengo que subir al árbol y la flor he de coger. | Asturieraz Asturies, Patria querida, Asturies de mios amores; ¡Ai!, ¡quién tuviera n'Asturies en toes les ocasiones! Tengo de subir al árbol, tengo de coyer la flor, y dá-yla a la mio morena que la ponga nel balcón, Que la ponga nel balcón, que la dexe de poner, tengo de subir al árbol y la flor tengo coyer. | Euskaraz Asturias, Aberri maitea, Asturias nire laztana; Nor legoke Asturiasen aukera duen guztietan! Zuhaitzera igo beharra dut, lorea hartu beharra dut, eta nire beltzaranari eman, balkoian jar dezan. Balkoian jar dezan, jartzeaz utzi dezan, zuhaitzera igo beharra dut eta lorea hartu. |

## Kanpo estekak

* "Asturias, patria querida" ereserkiari buruzko orrialdea (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q1076449
# Asturiasko Jurasikoaren Museoa

Asturiasko Jurasikoaren Museoa Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Colunga udalerria eta Lastres kontzejuaren artean dagoen paleontologia-museo bat da. Bertan duela 150 milioi urte inguruko Jurasiko garaiaren amaierako dinosaurioen aztarnak topatu dira.
2004ko martxoaren 31an inauguratu zen.

## Kanpo estekak

* Asturiasko Jurasikoaren Museoaren webgunea (eleanitza)
* Datuak: Q1431343
* Multimedia: Jurassic Museum of Asturias / Q1431343
# Asturias de Laredo

Asturias de Laredo egungo Kantabria eta Burgos artean zegoen eskualde historikoa da, mendebaldean Asturias de Trasmiera eta ekialdean eta hegoaldean Bizkaia zituena. Gartzia III.a Santxitz Naiarakoaren agintaldian, Asturias de Laredo zazpi merindadetan banaturik zegoen eta Cuetoko gaztelua zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Prieto Bances, Ramón. (1976). Obra escrita. 1 Oviedoko Unibertsitatea, 334 or. ISBN 8460006220..
* ↑ Cuesta, José. (1853). Las glorias nacionales. Grande historia universal de todos los reinos, provincias, islas y colonias de la monarquía española, desde los tiempos primitivos hasta el año de 1852. 3, 538 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5710096
# Asturiasko Printzearen futbol kopa

Asturiasko Printzearen futbol kopa 1915 eta 1926 artean jokatu zen Espainiako eskualdeen arteko futbol txapelketa izan zen. Katalunia izan zen txapelketa gehien irabazi zituen selekioa.
Euskaldunek lehenengo edizioa Selección Norte izenarekin jokatu zuten, kantabriarrak ere bai baitziren selekzio hartan. Hiru partehartzaileren arteko ligaxka izan zen eta iparraldekoak nagusitu ziren, Kataluniari 1-0 irabaziz eta Gaztelaren (Madril) aurka 1-1 berdinduz.

## Palmaresa

| Urtea | Txapelduna | Emaitza | Finalista |
| 1915 | Selección Norte | ligaxka | Katalunia, Gaztela |
| 1916 | Katalunia | 2-2, 6-3 | Gaztela |
| 1917 | Gaztela | 2-0 | Katalunia |
| 1918 | Gaztela | 3-2, 3-1 | Kantabria |
| 1922 | Katalunia | 1-1, 4-4, 3-2 | Asturias |
| 1923 | Asturias | 3-1 | Galizia |
| 1924 | Katalunia | 4-4, 3-2 | Gaztela |
| 1926 | Katalunia | 2-0, 4-3 | Asturias |

## Garaipenak

| Selekzioa | Garaipenak | Urteak |
| Katalunia | 4 | 1916, 1922, 1924, 1926 |
| Gaztela | 2 | 1917, 1918 |
| Selección Norte | 1 | 1915 |
| Asturias | 1 | 1923 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2352728
# Asturias Foroa

Asturias Foroa edota Hiritarren Foroa (gaztelaniaz Foro Asturias edo Foro de Ciudadanos siglak FAC), Asturiasko Printzerriko zentro-eskuineko alderdi politikoa da. Alderdi Popularrari estuki lotuta dago.
Alderdia 2011n sortu zen Francisco Álvarez-Cascos ministro ohiak desadostasunengatik Espainiako Alderdi Popularra alderdi utzi zuenean. Madrilgo zuzendaritza nazionalaren eta Asturiasko lurralde zuzendaritzaren artean gatazkak egon ondoren, Cascosek alderdia eratu zuen.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q1437906
* Multimedia: Foro Asturias / Q1437906
# Asturias de Santillana

Asturias de Santillana egungo Kantabria eta Asturias artean zegoen eskualde historikoa da, Santander eta Llanes artean zegoena. Jada XIII. mendean merindade moduan ezaguna, ia mendebaldeko Kantabria osoa (Liébana izan ezik) eta Saja eta Nansa ibaien haranak barnean hartzen zituen. Merioa Santillana del Marren bizi zen, 1209tik aurrera eskualdeko hiriburua zena.
Asturias de Santillanaz gain, beste Asturias ere bazegoen Asturias de Oviedo izenekoa. Bigarrenak Oviedo zuen hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3330011
# Antonio Márquez Salas

Antonio Márquez Salas (Mérida, Venezuela, 1919ko uztailaren 6a - Caracas, Venezuela, 2002ko otsailaren 12a) venezuelar ipuingilea izan zen. Bere literatura-ekoizpena kopuruz txikia den arren, Venezuelako XX. mendeko ipuingintzaren maisu handitzat hartua da, eta eragin handia izan du, Venezuelan ez ezik, baita Hego Amerika guztian ere. Márquez Salasek Venezuelako ipuinaren generoa eraberritu du, prosako generoetako gaien eta tekniken berrikuntza bilatu nahi zuen venezuelar kontalarien belaunaldi baten joerari jarraituz. Belaunaldi hura Contrapunto (1946-1949) aldizkariaren inguruan bildu zen, eta Venezuelako literaturak Europako eta Ipar Amerikako idazle modernoen joerak (Thomas Mann, Aldous Huxley eta John Dos Passos; Martin Heideggerren existentzialismoa) bereganatu zituen, baina beren sorterriko "moderno berrien" (Pocaterra, Meneses eta Uslar Pietri) proposamen estetikoak bilduz aldi berean. Horrela, Venezuelaren kontzientzia historikora hurbildu ziren, eta kanpoko joeren berrikuntzak bereganatu zituzten (batez ere existentzialismoa eta psikoanalisia). Márquez Salasek kontakizun laburrez osaturiko hiru ipuin-liburu eman ditu argitara, El hombre y su verde caballo (1947), Las hormigas viajan de noche (1956) eta Cuentos (1965). Kontakizun horietan irudi berriak erabili zituen, alde batera utzirik criollismoaren eta aurreko belaunaldien abangoardiaren eragina, eta prosa liriko hunkigarria agertzen dute. Hiru liburu haien ondoren bi antologia argitaratu zituen, Márquez Salas, El día implacable (1970) eta Sólo, en campo descubierto (1964), argitara emandako ipuin hautatuez osatuak biak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q8201526
# Antonio Mourelos

Antonio Mourelos (Lugo, Galizia, 1959ko uztailaren 12a) aktorea da, El secreto de Puente Viejo telesailean León Catro pertsonaia antzezteagatik ezaguna.

## Filmografia

* Galáctea: A conquista da via láctea (Cora Peña, 2001; film labur)
* Entre bateas (Jorge Coira, 2002; TV)
* O alquimista impaciente (Patricia Ferreira, 2002)
* Los lunes al sol (Fernando León de Aranoa, 2002)
* Autopsia, (Milagros Bará, 2003)
* O lapis do carpinteiro (Antón Reixa, 2003)
* Secuestrados en Xeorxia (Gustavo Balza, 2003; TV)
* 1939, un berro no silencio (Alicia Conchas, 2004)
* Pepe Carvalho - A rosa de Alexandría (Rafael Moleón, 2004)
* O ano da carracha (Jorge Coira, 2004)
* 1939. Un berro no silencio (Alicia Conchas, 2005; film labur)
* Para que non me esquezas (Patricia Ferreira, 2005)
* Diario de un skin (Jacobo Rispa, 2005; TV)
* Latidos (Carles Pastor, 2006; TV)
* O Hospital (Iván Seoane, 2007; film labur)
* Pradolongo (Ignacio Vilar, 2007)
* O elixido (Chema Gagino, 2009; film labur)
* Os mortos van á présa (Ángel de la Cruz, 2009)
* 18 Comidas (Jorge Coira, 2010)

## Kanpo estekak

* «Antonio Mourelos», IMDb.
* Datuak: Q8201523
* Multimedia: Antonio Mourelos / Q8201523
# Antonio Napolioni

Antonio Napolioni (Camerino, Markak, Italia, 1957ko abenduaren 11) Cremonako elizbarrutiko apezpikua da.

## Bizitza

Hasieran zuzenbidea ikasi zuen Camerinoko Unibertsitatean eta teologia ikasketak Fanoko elizbarrutiko apaiztegian amaitu zituen; 1983ko ekainaren 25ean Bruno Frattegiani Fanoko apezpikuak apaiz ordenatu zuen.
2005eko urtarrilaren 5ean, Joan Paulo II.ak Aita Santua kapilau ohorezko titulua eman zion. 2015eko azaroaren 16an, Frantzisko; aita santuak Cremonako elizbarrutiko apezpiku izendatu zuen, Dante Lafranconi apezpikua ordezkatuz.

## Goiburua

Servite il Signore nella gioia («Jaungoikoari alaitasunez zerbitzatu»)

## Erreferentziak

* ↑ (Italieraz) Rinunce e nomine. Rinuncia del vescovo di Cremona (Italia) e nomina del successore
* ↑ (Italieraz) Mons. Antonio Napolioni, prete di Camerino, nuovo vescovo di Cremona
* ↑ (Italieraz) Antonio Napolioni è il nuovo vescovo

## Kanpo loturak

* (Italieraz) Cremonako elizbarrutiaren webgunea
* Datuak: Q21495154
* Multimedia: Antonio Napolioni / Q21495154
# Antonio Odriozola

Antonio Odriozola Pietas (Gasteiz, 1911ko ekainaren 1a - Pontevedra, 1987ko abenduaren 7a) arabar bibliografoa izan zen.

## Lanak

* Algunos problemas bibliográficos que plantean las obras de Nebrija (1945).
* Camelias en Pontevedra (1974).
* Ediciones incunables de Diego de Muros (1975).
* Bibliografía de Luis Seoane (1979).
* La imprenta en Vigo (1980).
* Vigo en su historia (1980)
* Alegrías y tristezas de la investigación sobre impresiones españolas de los siglos XV y XVI (1986).
* Las imprentas de Pontevedra en el siglo XIX (1989).
* Historia de la imprenta en Galicia (1992).
* Datuak: Q17413417
# Antonio Negrini

Antonio Giuseppe Negrini (Molare, 1903ko urtarrilaren 28a-ib., 1994ko irailaren 25a), txirrindulari italiarra izan zen. Hiru aldiz izan zen lehenengo hamarren artean, Italiako Giroan. Errepidean eta pistan aritu zen.

## Taldeak

* Pirelli (1926-1927).
* Maino (1928-1930).
* Legnano-Hutchinson (1931).
* Maino-Clement (1932).
* Frejus (1933-1934).
* Lygie-Settebello (1937).
* Negrini (1938).

## Palmaresa
### Errepidea

1927
* 3. Italiako Giroan.
1928
* Romagnako Giroa.
* Erroma-Napoli-Erroma.
* 2. Venetoko Giroan.
1929
* Piemonteko Giroa
1932
* Lombardiako Giroa
1933
* Midiko Zirkuituko etapa bat.
1935
* Midiko Zirkuitua eta etapa bat.
* 8. Euskal Herriko Itzulian.

### Pista

* Lipsiako sei egunak.

## Kanpo estekak

Antonio Negrini - ProCyclingStats
* Datuak: Q977645
* Multimedia: Antonio Negrini / Q977645
# Antonio Nabarro Larreategi

Antonio Nabarro Larreategi (Beasain, Gipuzkoa, 1554 – Trapani, Italia, 1624ko uztailaren 31) Filipe III.a Espainiakoaren idazkaria zen, eta zeregin garrantzitsuak egin zituen gortean.
Uste da Antonio Nabarroren eraginez gertatu zirela Beasaingo herrian 1615. urteko bi gertaera garrantzitsu:
* 1615ek otsailaren 4ean lortu zuen Beasainek herri titulua, Filipe III.ak errege-agiriaren bidez Goierriko zenbait herriri emana.
* Felipe III.ak, Frantziara zihoala, Igartza jauregia eta burdinola bisitatu zituen, 1615eko azaroaren 2an.
Kale bat ere badu bere omenez Beasainen.

## Bizitza

1586-1590 urteetan, erregeren kontulari gisa, Txilera bidali zuten.
1594ean Aitoren semeen Anaidiko alkate izendatu zuten. Handik gutxira, Valladolidera joan zen Filipe III.aren idazkari gisa.
1602. urtean, Magdalenarekin —Adan Igartzakoaren alabarekin— ezkondu eta haren deiturak hartu zituen, horrela Zubieta eta Igartzako oinetxeen jaun bilakatuz. Orduan, gortea utzi eta Lekeition kokatu zen. Garai hartan, Bizkaiko Busturia merindadeko probestu eta alkate karguak izan zituen.
1614ean Simancasko Errege Artxiboen idazkari izendatu zuten. Gero, erregeren hainbat mandatu egin zituen, haietako batzuk oso garrantzitsuak.
Italian, Napoliko erregeorde zen Filiberto Savoiakoa printzearen aholkulari eta idazkari izan zen. Italiako Trapani herrian hil zen, 70 urte zituela, 1624ko uztailaren 31an.

## Idazlanak

Bizkaiko Jaunen Laburpen baten egilea dugu. Italiara joan zenean argitaratu zuen, Turinen, 1620an.
Era berean, Espainiako nobleziaren oinarritzat gotikotasunaren tesia aldarrikatzen zutenen aurrean, euskaldunen aitonen semetasuna defendatu zuen, gizona gizonaren nagusi bilakatzen duen edozein sistemaren aurrekoa zelako. Lan honen bigarren argitalpen bat ere egin zen Madrilen, 1702an.
* Datuak: Q12253663
# Antonio Nariño

Antonio de la Santísima Concepción Nariño y Álvarez (Santa Fé de Bogota, 1765eko apirilaren 9a - Villa de Leyva, 1823ko abenduaren 13a) Granada Berriko militarra eta politikaria izan zen. 1793. urte bukaeran “Giza Eskubideen Aitorpena” itzuli eta argitaratu zuen. 1797an, erbestean egon ondoren, atxilotu eta kartzelan sartu zuten. 1812an, Bogotako Kongresu zentralistak aginpidea eman zion, federalisten aurka borrokatzeko. Urte hartan Cundinamarca probintziako gobernari egin zuten. Sarritan egon zen kartzelan bere ideiengatik. 1821ean Bolívarrek Kolonbiako lehendakariorde izendatu zuen, eta Cúcutako biltzarrera joateko gonbitea egin zion; han konstituzio federala proposatu zuen Kolonbiarentzat. Baina ez zuen lortu eta kargua utzita, erretiratu egin zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013-7-12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q603820
* Multimedia: Antonio Nariño / Q603820
# Antonio Okendo

Antonio Okendo Zandategi (Donostia, Gipuzkoa, 1577ko urria - Coruña, Espainia, 1640ko ekainaren 7a) itsasgizona eta militarra zen. Miguel Okendo almirantearen semea zen. Espainiako Errege Armadako almirante jenerala izan zen.
Donostian jaio zen 1577an eta 16 urte zituela Napoliko galeretan zerbitzatzera joan zen, Pedro de Toledo jeneralaren agintepean. Bere karrera gorabeheratsuan hainbat gudutan hartu zuen parte, bere ardurapeko ontzia inoiz galdu gabe, baina bereziki aipagarriak dira Brasilgo Pernambuco eta Todos Santos hiriak babestekoa (1631ko irailaren 12a), herbeheretarrak garaitu zituenekoa (1639ko irailaren 18a) eta Ingalaterraren kostaldeko The Downsekoa. Azken horretan, herbeheretarren ontzidiaren aurka, haiek baino baliabide gutxiagorekin borrokatu ostean, ontzi nagusia bakarrik geratu zen, egun osoan zehar etsaiaren ontzien eraso guztiz bortitzei jarki zitzaien eta atxilotu gabe ihes egitea lortu zuen. The Downseko gudaren ondoren Espainiara itzuli zen ontzi nagusiarekin eta salbatzea lortu zuten eta elkartu zitzaizkion ontzi gutxi batzuekin. Gaixorik eta akituta iritsi zen Coruñara (Espainia), eta hantxe hil zen 1640ko Gorpuzti egunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q606051
* Multimedia: Antonio de Oquendo / Q606051
# Astronomoen kalea (Gasteiz)

Gasteizko Astronomoen kalea Santa Luzia auzoan dago.

## Kokapena

Santa Luzia auzoan dago, Salburua auzoarekin muga-mugan. Done Jakue kalean hasten da eta Florida kaleraino luzatzen da.

## Luzera

700 metro inguruko luzera du.

## Historia

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, aurretik Astronomoen muinoa deitzen zitzaion inguruari, 1977an kalea hiritartu zen eta izena eman zitzaion kaleari.

### Izenaren zergatia

1860ko uztailaren 18an izandako eguzki eklipse osoa ikusteko astronomo asko elkartu ziren bertan. Monolito bat jarri zuten honako testuarekin: "En este terreno se situaron las misiones científicas enviadas por diferentes naciones para estudiar el eclipse total de sol que tuvo lugar el día 18 de julio de 1860".

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55841426
* Multimedia: Calle de los Astrónomos, Vitoria-Gasteiz / Q55841426
# Astronomia kioskoa (Donostia)

Astronomia eta meteorologia kioskoa Donostiako Gipuzkoa plazaren erdian dago, Gipuzkoako Foru Aldundiaren jauregiaren aurrean. Jose Otamendi astronomoa eta geografoak 1879an eraiki zuen. Neogotiko estilokoa da.

## Eraikinaren elementuak

Kioskoan informazio desberdinak ikus daitezke.
* Zeruko mapa sabaian
* Termometroa
* Barometroa
* Higrometroa
Horiekin batera, zutabean, munduko datu eta informazio desberdinak irakur daitezke. Kioskotik oso gertu, bestetik, geografia-mahai bat kontsultatu daiteke, hau ere, Jose Otamendiren lana. Teknologia digitalaren ondorioz, gaur egun elementu horiek ez dira asko erabiltzen, eta zutabea informazio gune baten ordez, monumentu historikotzat har daiteke. Kioskoaren teilatuaren gainean dragoi forma duen haize orratz bat dago.

## Kanpo loturak

* Sara Ibargurenen artikulua Irutxuloko Hitzan, 2319. zenbakian, 2022ko uztailaren 8an.
* (Gaztelaniaz):Penintsulako barometro desberdinen historia, tartean Gipuzkoa plazakoa.
* Datuak: Q61364712