OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kataluniako Futbol Txapelketa

Kataluniako Futbol Txapelketa (katalanez Campionat de Catalunya de futbol) urtero XX mendearen hasieran Kataluniako taldeen artean jokatu zen txapelketa da. Bartzelona Futbol Kluba da garaipen gehien lortu zituen taldea.

## Historia
### Copa Macaya

1900 urtean Copa Macaya jokatu zen. Iberiar penintsulan ligaxka eran antolaturiko lehen futbol txapelketa izan zen. Honako hauek izan ziren irabazleak:
* 1900-01: Hispania CF
* 1901-02: FC Barcelona
* 1902-03: RCD Espanyol
Hainbat istilu izan ziren azkenengo txapelketan eta Bartzelonak bere aldetik txapelketa paralelo bat antolatu zuen, Copa Barcelona izenekoa, eta berak irabazi zuen.

### Kataluniako txapelketa

1903an Bartzelonako Taldeen Elkarteak txapelketa berria abiarazi zuen, gerora penintsulako garrantzitsuenetakoa izango zena eta Katalunian sona eta tradizio handia lortu zuena. Garaileak Espainiako Errege Koparako txartela lortzen zuen gainera. 1912-13 denboraldian berriz ere ezadostasunak azaldu ziren eta bi txapelketa antolatu ziren, bata FC Espanyak irabazi zuen eta bestea FC Bartzelonak.
1917-18 denboraldian aldaketa batzuk egin ziren egituraketan, txapelketa serio eta profesionalagoa egin nahian. Bi maila ezarri ziren. A mailan 6 talde eta B mailan beste 6. 1924an A maila 8 taldetara zabaldu zen.
Gerra Zibilaren ondoren txapelketa debekatu egin zen. 1940koa izan zen beraz azken ekitaldia.

## Palmaresa

| Urtea | Txapelduna |
| 1903-04 | RCD Espanyol |
| 1904-05 | FC Barcelona |
| 1905-06 | X Sporting |
| 1906-07 | X Sporting |
| 1907-08 | X Sporting |
| 1908-09 | FC Barcelona |
| 1909-10 | FC Barcelona |
| 1910-11 | FC Barcelona |
| 1911-12 | RCD Espanyol |
| 1912-13* | FC Espanya |
| 1912-13* | FC Barcelona |
| 1913-14 | FC Espanya |
| 1914-15 | RCD Espanyol |
| Urtea | Txapelduna |
| 1915-16 | FC Barcelona |
| 1916-17 | FC Espanya |
| 1917-18 | RCD Espanyol |
| 1918-19 | FC Barcelona |
| 1919-20 | FC Barcelona |
| 1920-21 | FC Barcelona |
| 1921-22 | FC Barcelona |
| 1922-23 | CE Europa |
| 1923-24 | FC Barcelona |
| 1924-25 | FC Barcelona |
| 1925-26 | FC Barcelona |
| 1926-27 | FC Barcelona |
| 1927-28 | FC Barcelona |
| Urtea | Txapelduna |
| 1928-29 | RCD Espanyol |
| 1929-30 | FC Barcelona |
| 1930-31 | FC Barcelona |
| 1931-32 | FC Barcelona |
| 1932-33 | RCD Espanyol |
| 1933-34 | Gelatxo testua |
| 1934-35 | FC Barcelona |
| 1935-36 | FC Barcelona |
| 1936-37 | RCD Espanyol |
| 1937-38 | FC Barcelona |
| 1938-39 | ez jokatua |
| 1939-40 | RCD Espanyol |

## Garaipenak

| Taldea | Garaipenak | Urteak |
| FC Barcelona | 21 | 1905, 1909, 1910, 1911, 1913, 1916, 1919, 1920, 1921, 1922, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1930, 1931, 1932, 1935, 1936, 1938 |
| RCD Espanyol | 8 | 1904, 1912, 1915, 1918, 1929, 1933, 1937, 1940 |
| X Sporting | 3 | 1906, 1907, 1908 |
| FC Espanya | 3 | 1913, 1914, 1917 |
| CE Europa | 1 | 1923 |
| CE Sabadell | 1 | 1934 |

## Ikus, gainera

* Kataluniako Kopa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1031297
# Katxo

Katxo izan daiteke

## Zoologia

* Katxo, zenbait ziprinidoen izen arrunta.

## Toponimia

Lapurdiko bi bertsolariren ezizena da:
* Manez Etxeto Katxo (1789 - 1872): hazpandarra.
* Manez Saint-Jean Katxo (1844 - 1909): uztariztarra.
# Katxi

    Artikulu hau ontziari buruzkoa da; Oion jaietako pertsonaia gaitzat duena beste hau da: «Katxi (Oiongo pertsonaia)»
Katxi deritzo normalean 750 ml-ko edukiera duen plastikozko edalontziari. Bere izenaren jatorria gaztelaniazko casi un litro adierazpenean oinarritzen da, izan ere edalontzi hauek ia litro bateko edukiera izaten baitute. Euskal Herriaz gain, Espainiako iparraldeko hainbat gunetan ere erabiltzen da izen hau.

## Ikus gainera

* Zurito
* Kalimotxo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8254631
# Katxin (estatua)

Katxin (katxineraz: Jingphaw Mungdaw; birmanieraz: ကချင်ပြည်နယ်) Myanmarko 7 estatuetako bat da. Bertan bizi den etnia nagusia Katxin herria da. 89.042 kilometro koadroko eremua dauka, eta 1.881.362 biztanle zituen 2019an. Hiriburua Myitkyina da.

## Erreferentziak

* ↑ Myanmar: Regions, States, Major Cities & Towns - Population. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2019-12-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q140646
* Multimedia: Kachin State / Q140646
# Katxo (arraina)

    Artikulu hau arrainari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Katxo».
Katxo (Leuciscus) Cyprinidae familiako genero baten izen arrunta da, Europa osoan Siberiaraino bizi dena.
Euskal Herrian bizi den Leuciscus cephalus egun Squalius generoan (Squalius cephalus izenpean) dago. Leuciscus eta Squalius generoen arteko bereizketa egiteke dago eta, azken urteotan, zenabit espezie generoz aldatu dituzte. Petroleuciscus eta Telestes generoak ere genero honetatik sortu dituzte.
Hona hemen FishBasek onartzen dituen hamazazpi espezieak:
* Leuciscus baicalensis (Dybowski, 1874)
* Leuciscus bearnensis (Blanchard, 1866)
* Leuciscus bergi Kashkarov, 1925
* Leuciscus burdigalensis Valenciennes, 1844
* Leuciscus chuanchicus (Kessler, 1876)
* Leuciscus danilewskii (Kessler, 1877)
* Leuciscus dzungaricus Paepke & F. Koch, 1998
* Leuciscus gaderanus Günther, 1899
* Leuciscus idus (Linnaeus, 1758)
* Leuciscus latus (Keyserling, 1861)
* Leuciscus lehmanni J. F. Brandt, 1852
* Leuciscus leuciscus (Linnaeus, 1758) (Common dace)
* Leuciscus lindbergi Zanin & Eremejev, 1934
* Leuciscus merzbacheri (Zugmayer, 1912)
* Leuciscus oxyrrhis (La Blanchère, 1873)
* Leuciscus schmidti (Herzenstein, 1896)
* Leuciscus waleckii (Dybowski, 1869)

## Erreferentziak

* ↑ www.fishbase.org

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312225
* Multimedia: Leuciscus / Q312225
* Espezieak: Leuciscus
# Katxola baserria

Katxola Donostiako Aiete auzoan dagoen baserria da, Miramoneko parkean. Geratzen diren baserri-sagardotegi barroko gutxietako bat da Katxola Berri. Baserri mota hau sagardoa egiteko instalazio familiarra da eta diseinu berezia du, bere ekoizpen-espezialitate bereziari egokitua. Beraz, bitxia da oso, tipologiari dagokionez.
1996ko uztailaren 23an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, monumentu sailkapenarekin.

## Historia

Baserria XVII. mendearen bigarren erdian eraiki zuten, eta baserri-lanetan aritzeaz gain, sagardoa ere ekoizten zuten etxekoek. Katxola zen, Igartubeiti baserri museoarekin batera, Gipuzkoan osorik irauten zuen dolare-baserri bakarrenetako bat.
1917. urtera arte, Katxolak baserri gisa funtzionatzen jarraitu zuen, baina orduan sagardotegi bilakatu zuen, Aieteko auzoko Munto eta Oriamendi sagardotegiak bezala. 1940an itxi zen sagardotegia.
Ondare izendapena jaso ondoren, 1999ko azaroaren eta 2000ko abenduaren artean, baserriaren eraikina harriz harri desmontatu eta lekualdatu egin zuten, Oriamendi pasealekuan zeukan posiziotik 200 bat metrora, Paradisu kalera.

## Ezaugarriak

Eraikinaren oinplanoa laukizuzena da. Altuerari dagokionez, bi solairu eta estalki azpia ditu eta teilatua bi isurkikoa da, gailurra fatxada nagusiarekiko perpendikular duelarik.
Alboko eta atzeko fatxadak eta fatxada nagusiaren beheko solairua zarpeatutako harri-horman apareilatzen dira. Azkenari dagokionez, goiko aldea agiriko egurrez eta adreiluz egindako bilbadura batez osatzen da eta eskantzuetan, baoetan eta kontrahormetan silarria du.
Fatxada nagusiak, zeinen markoa kontrahormek osatzen duten, lau bao-ardatz ditu. Beheko solairuan ataburudun sarrera dago, fatxadaren ardatzarekiko dezentratua, eta hiru bao lehioburudun, denak silarriz eginak. Lehenengo solairuan, erdiko ardatzetan, balkoi kareldunak ditu, eta ertzetan zurezko barlasaidun bao lehioburudunak. Goiko aldean aireztatzeko bi bao karratu daude.
Egituraren aldetik, eraikinaren banaketa ohikoa da, hau da, aurrealdea etxebizitzarako eta atzealdea nekazaritza eta abeltzaintzako jarduerarekin lotutako instalazioetarako. Hain zuzen ere, eraikina definitzen duen oinarrizko elementua lehenengo solairuko atzealdean dagoen dolarea da. Presa laukizuzena da, zoruan sartua eta habe lodiz egindako solairua duena.

## Ikus gainera

* Miramoneko parkea

## Erreferentziak

* 1 2 «Aiete ez da lo-auzo bat» Irutxuloko Hitza 2019-10-10 (Noiz kontsultatua: 2019-10-11).
* ↑ «Hogei urte bete dira Katxola baserria lekualdatu zutenetik» Irutxuloko Hitza 2019-07-02 (Noiz kontsultatua: 2019-10-11).
* Edukiaren zati bat monumentu hau sailkatutako kultura-ondasun izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

## Kanpo estekak

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
* Datuak: Q5495587
* Multimedia: Katxola baserria / Q5495587
# Katuzil jolasa

Katuzil taldeko mutilen haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Burgin, Nafarroa Beherean, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak

Jolas honetan mutilak bakarrik aritzen ziren eta katuzil izeneko hogei bat zentimetroko zurezko pieza punta bikoa erabiltzen zuten. Metro-erdi inguruko beste makila bat ere behar izaten zen.
Jokoari hasiera emateko lurrean marra egiten zen, makilaren luzera berekoa, hau da, metro-erdikoa. Mutil bat arrastoaren ondoan jartzen zen esku batean makila eta bestean “katuzil”a zuela, eta aurrenekoarekin txikia joz, ahalik eta urrunen bidali behar zuen. Ondoren makila marra gainean utzi, eta aurkakoak “katuzil”a jaso behar zuen lurretik eta makila jotzera bota behar zuen. Asmatuz gero, postuak trukatzen zituzten. Aurkakoak “katuzil”a lurrera erori baino lehen jasotzen bazuen, bi aukera izaten zituen makila jotzeko. “Katuzil”ak ez bazuen makila jotzen, aurreneko mutilak makila lurretik hartu eta hiru bider jotzen zuen muturrean ”katuzil” hori, urrunera bidaltzen ahaleginduz; baina ez zuen kolpe huts egin behar, bestela pieza ez urruneratzeaz gain, bestelako ordaindu beharren bat izaten baitzuen. Bigarren mutilak aukera izaten zuen “katuzil”a oin gainean jarri eta makila aldera botatzeko, aurrenekoak huts egin zuen adina aldiz. Hartara hurbildu egiten zuen eta errazago gertatzen zitzaion ondoren eskuaz botatakoan makila jotzea. Baina azkeneko jaurtiketa horiek egin aurretik makila eta hiru bider jotako “katuzil”aren arteko distantzia begiz kalkulatzen zuten. Makila astintzen zuenak esan egin behar izaten zuen distantzia horretan makila hori zenbat aldiz sartzen zen. Aurkakoak uste zuen egindako kalkulua okerra zela eta egiaztatzeko eskatzen zuen. Aurrez esandako zenbakia gehiegizkoa bazen, ordu arte makilaren erabiltzailea izana gertatzen zen galtzaile. Ontzat emandako makila-kopurua ehun tantotara zenbatzen zen eskuarki.

## Erreferentziak

* ↑ Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 116.or.
* ↑ https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/fr/katuzil/ar-151029/

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Katuzil jolasa Juan Garmendia Larrañagaren Ume jolasak liburuan, 31.or.
# Katxapo

Katxapo izenez Gipuzkoako Getaria udalerriko San Anton mendian dagoen talai sistema izendatzen da. Bi talaiez osatua dago, bata San Anton mendiaren gailurrean dagoena, eta bestea iparreko tontorrean dagoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25473943
# Katxina

Katxina, Ipar Ameriketako zenbait herri indiarren erlijioan, gizakien eta Jainkoaren artean bitartekari egiten duen espiritua da. 500 katxina baino gehiago dira guztira. Indiarrek sinesten dutenez, katxinak urtearen erdia leinuarekin batera bizi ohi dira. Gizonek, katxinen maskarez mozorroturik, erritu jakin bat era egokian antzezten badute, katxinak begiarentzat ikusgarri bihurtzen dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261385
# Katwijk

Katwijk (entzun) Herbehereetako Hego Holanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 61.831 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Hego Holanda

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q208764
* Multimedia: Katwijk, South Holland / Q208764
# Kirchensittenbach

Kirchensittenbach Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, [[Nurenberg Land (barrutia)|Nurenberg Land]] barrutian. 2014an 2.035 biztanle zituen 43,18 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q373332
* Multimedia: Kirchensittenbach / Q373332
# Kirchenthurnen

Kirchenthurnen Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, Thurnen $^{(en)}$ barrutian. 2014an 293 biztanle zituen 1,23 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65912
* Multimedia: Kirchenthurnen / Q65912
# Kirchgellersen

Kirchgellersen Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Lüneburg barrutia|Lüneburg]] barrutian. 2014an 2.340 biztanle zituen 19,99 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q476856
* Multimedia: Kirchgellersen / Q476856
# Kirchendemenreuth

Kirchendemenreuth Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Neustadt an der Waldnaab (barrutia)|Neustadt an der Waldnaab]] barrutian. 2014an 866 biztanle zituen 39,31 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q503801
* Multimedia: Kirchendemenreuth / Q503801
# Kirchenthumbach

Kirchenthumbach Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Neustadt an der Waldnaab (barrutia)|Neustadt an der Waldnaab]] barrutian. 2014an 3.264 biztanle zituen 67,43 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q503393
* Multimedia: Kirchenthumbach / Q503393
# Kircherita

Kircherita silikato motako minerala da eta cancrinita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Kircherita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na5Ca2K(Al6Si6O24)(SO4)2 * 0.33H2O}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kircherite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kirchgandern

Kirchgandern Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, [[Eichsfeld (barrutia)|Eichsfeld]] barrutian. 2014an 575 biztanle zituen 4,38 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q606833
* Multimedia: Kirchgandern / Q606833
# Kirchenlamitz

Kirchenlamitz Alemaniako hiri-udalerri bat da, Bavaria estatuan. Azken zentsuaren arabera 3.153 biztanle zituen, 48,48 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q507741
* Multimedia: Kirchenlamitz / Q507741
# Kirchenpingarten

Kirchenpingarten Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, [[Bayreuth (barrutia)|Bayreuth]] barrutian. 2014an 1.264 biztanle zituen 33,54 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q503884
* Multimedia: Kirchenpingarten / Q503884
# Kirchentellinsfurt

Kirchentellinsfurt Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, [[Tübingen (barrutia)|Tübingen]] barrutian. 2014an 5.529 biztanle zituen 11 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q521318
* Multimedia: Kirchentellinsfurt / Q521318
# Jose Maria Kerexeta

Jose Maria Kerexeta Alberro (Donostia, 1919ko maiatzaren 17a - 1989ko ekainaren 20a) gipuzkoar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena.

## Ibilbidea

| Kluba | Urtea(k) |
| Donostiako Baskonia | ? |
| Real Sociedad | 1937 – 1942 |
| Real Madrid | 1942 – 1947 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5943392
# Jose Maria Juaristi

Jose Maria Juaristi Mendizabal, pilota arloan Atano VII.a deituraz ezaguna (Azkoitia, Gipuzkoa, 1912ko maiatzaren 7a - ?, 1996) esku huskako pilotaria izan zen.
Aurrelari jokatzen zuen. Atano anaietan laugarrena izan zen. Juaristitarrak pilotari saiatuak ziren, horietatik sei profesionalak eta beste bat pilotagilea. Famatuena Atano III.a izan zen.
Bitan buruz buruko txapelketa nagusian txapeldunordea izan zen: 1942an eta 1944an. Bietan Atano III.a anaia nagusiak irabazi zuen. Lehendabizikoan, inoiz anaia biren artean jokaturiko final bakarrean, biek iruzurrik egingo ez zutela zioen agiria sinatu behar izan zuten. Bigarrenean, berriz, bi partidatara jokatu zen finala: Jose Aramendi «Felipe» lehenengo Atano VII.aren aurka eta gero Atano III.aren aurka aritu zen, eta bi partidak galdu zituen.
1945ean, Atano IV.a anaiarekin batera binakako txapelketa nagusia irabazi zuen.

## Buruz buruko finalak

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Emaitza | Pilotalekua |
| 1942 | Atano III.a | Atano VII.a | 22-05 | Gros |
| 1944 | Atano III.a | Felipe | 22-08 | Deportivo |

## Binakako finalak

| Urtea | Txapeldunak | Txapeldunordeak | Emaitza | Pilotalekua |
| 1945 | Txikito Iraetakoa$^{(1)}$ - Lazkano | Atano VII.a - Atano IV.a | 22-17 | Gros |
$^{(1)}$ Txikito Iraetakoak finalean Onaindia ordezkatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «José María Juaristi Mendizabal» Auñamendi Eusko Entziklopedia. .
* Datuak: Q9014430
# Jose Maria Larrauri

Jose Maria Larrauri Lafuente (Gasteiz, Araba, 1918ko martxoaren 4a - Gasteiz, Araba, 2008ko abenduaren 9a) Gasteizko gotzain emeritua zen. 1979tik 1995era arte Gasteizko gotzain izan zen.

## Biografia

Gasteizko Florida kaleko eskola nazionaletan eta San Viator ikastetxean burutu zituen lehenengo ikasketak. Betidanik izan zuen harreman estua Eliza Katolikoarekin, gaztetan San Migel Parrokiako Gazte Elkartearen sortzaileetako bat izan baitzen. Ondoren Zuzenbide Zibila ikasten hasi zen eta banketxe batean egin zuen lan hainbat urtez.
1942an apaizgaitegian sartu eta 1948an apaiztu zen. Arabako zenbait herrietan parroko izan ondoren, 1950ean, Albacetera joan zen Tabera gotzainaren laguntzaile bezala. 1970ean, Iruñeko elizbarrutira joan zen Tabera kardinalari laguntzera.
1974an Espainiako Misio Lanen buru izendatu zuten, eta kargu horretan egon zen 1979ko martxoaren 30era arte, Gasteizko gotzain kargua hartu zuen arte. 1995eko irailaren 8an laga zion Gasteizko gotzain izateari.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) www.catholic-hierarchy.org
* Datuak: Q1597083
# Jose Maria Knörr

Jose Maria Knörr Elorza (1916ko abenduaren 14a, Gasteiz, Araba – 2012ko maiatzaren 28a, Gasteiz, Araba) euskal enpresaburu bat izan zen. Kas freskagarri enpresaren sortzailea izan zen.

## Biografia

Isabel Elorza Uzkudun eta Roman Knörr Ortiz de Urbinaren semea izan zen. Familiaren negozioa zen Gasteizko La Sucursal freskagarri enpresaren nagusi bilakatu eta bere aitonarengandik zetorren freskagarri sortzaileen usadioari jarraipena eman zion.
1920an Roman Knorr aitak Gasteiz hirian La Esperanza garagardo lantegia ireki eta 1927an As gaseosa ekoizteari ekin zion. Haren heriotzaren ondoren, seme-alabek hartu zuten negozioa, eta 1954an, Jose Maria Knorren gidaritzapean, laranja zuku kontzentratua ur karbonatuarekin nahasten hasi ziren. Kas sortu zen orduan, Coca-Colari eta AEBetik etortzen ziren edari freskagarri berriei lehia egingo zien Arabako freskagarria.
Arrakastak bultzatuta, familiak negozioa zabaldu zuen. Hedapen horretan 1971an Banco Industrial de Bilbaori akzioen %5 saldu izateak lagundu zion, eta hurrengo urteetan banketxe haren ondorengoak izan ziren Banco de Bilbaok eta BBVk freskagarri enpresaren parte hartze handiagoak hartu zituzten. 1992an BBVek freskagarri enpresa Pepsicori estatubatuar enpresari saldu zion. Pepsicok Kas freskagarria Mexikon nolabaiteko arrakastaz hedatzea lortu du, ez aldiz Argentina edo Brasilen.
Bera eta Maria Blanca de las Heras Sánchez, eta zortzi seme-alaba izan zituzten: José Maria, Blanca, Ignacio, Isabel, Javier, Cristina, Juan Manuel eta Alfredo.

## Ikus gainera

* Kas

## Erreferentziak

* ↑ Jose Maria Knörr hil da, KAS freskagarrien sortzailea. 2012ko maiatzaren 29a. Eitb.com
* ↑ KAS freskagarrien sortzailea. 2012ko maiatzaren 30a. Berria.info
* Datuak: Q11315209
# Jose Maria Lakoizketa

Jose Maria Lakoizketa Santesteban (Narbarte, 1831ko otsailaren 2a - Elbete, 1889ko abenduaren 25a) nafar botanikaria izan zen.

## Biografia

Gurasoak, Migel Mª Lakoizketa eta Ana Francisca Santesteban Meoki ziren. Jose Maria etxeko premua zen, eta Iruñeko Institutura bidali zuten batxilergoa egitera. Institututik apaizgaitegira pasa zen.
Lakoizketa Bertizaranako oinetxea da, Oteiza auzoan. XIX. mendean, Narbarte herriaren auzoa zen, baina mende horren erdi aldera, Doneztebeko auzoa izatera igaro zen.
Lakoizketaren sortetxean, 1924. urtean, oroitarri bat paratu zuten "LAKOIZKETA'R JOSE Mª APEZ ZENARI 1831KO II-2'AN 1889KO xii-25'EAN ETXE ONTAKO SEME ZEN LAKOIZKETA JAUNA LANDARE JAKINTZAN EUSKALDUN NAGUSIENA EUSKALDUNAK ZOR DIOGUN AIPAMENAZ JASOTAKO ORITARRIAN 1924'N URTEAN".
1855ean, apaiz egin, eta Elgorriagako erretore izan zen, harik eta jaioterrira itzuli, eta hango erretore izendatu zuten arte (1857). Bi liburu eman zituen argitara landareei buruz: Catálogo de las plantas que espontáneamente crecen en el valle de Bertizarana (1884-1885) eta Diccionario de los nombres eúskaros de las plantas en correspondencia con los vulgares, castellanos, franceses y científicamente latinos (1888).

## Garrantzia

"Etorkizuna, hain aldakorra den izaki hori, ez da justiziaz portatu Jose Maria Lakoizketa, Narbarteko botanikariarekin. Botanikariek hura eduki beharko lukete aitzindari eta bide-erakusle; bada, bere burua heziz gain, bidea ireki zuen taxonomia eta kriptografia alorrean. Hizkuntzalariak, berriz, beren aldetik, euskal lexikografiari ekarpen itzela egin zion gizonari. Eta, orokorrean, esan behar da gure kulturan ez daudela ez hainbeste eta ez hain distiratsuak diren izarrak hura bezalako gizon bat ez egoteko izartegi horretan. Haren Hiztegiaren berrargitaraldiari egiten dion sarrera honek bere bizitza eta inguruaren berri eman nahi du, eta, bide batez, oroimena berreskuratu".

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. José María de Lacoizqueta Santesteban. .
* ↑ Lakoizketa, Jose Maria. (1888). Diccionario de los nombres euskaros de las plantas en correspondencia con los vulgares, castellanos y franceses y cientificos latinos.. Nafarroako Gobernua.- Faksimile edizioa, 297 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) Gil Bera, Eduardo. (1994). Sarrera - Diccionario de los nombres euskaros de las plantas. Nafarroako Gobernua, 297 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9014530
# Jose Maria Lertxundi

    Artikulu hau frantziskotar misiolariari buruzkoa da; aiar idazlea gaitzat duena beste hau da: «Jose Mari Lertxundi Zuloaga»
Jose Maria Lertxundi (Orio, 1836ko otsailaren 24a - Tanger, 1896ko martxoaren 8a) frantziskotar misiolaria eta arabista izan zen, Marokoko iparraldean karitate eta benefizentzia lana egin zuena. Ezaguna da, orobat, Marokoko arabiera arruntaren gramatika eta hiztegien idazlea izateagatik, XXI. mendearen hasieran ere erreferentzia izaten jarraitzen zutenak. Moroak gara behelaino artean? liburuan haren bizitza-ibilbidearen kontakizun zabala egiten da.
* Datuak: Q982766
* Multimedia: José María Lerchundi / Q982766