OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hizkuntza barrendegi

Hizkuntza barrendegia edo hizkuntza uhartea beste hizkuntzen inguratutako lurralde linguistikoak dira. Sarritan, lurralde horietan isolatuta dauden hizkuntzak beste lurraldetan edo estatuan ere badute presentzia. Horren adibidea Portugalgo Miranda do Douro hirian dugu: bertan, portugesaz inguratutako leonesen hizkuntza barrendegia dugu; leoniera Espainiako zenbait lurraldetan ere hitz egiten da.

## Kasu batzuk

Hemen adibide batzuk:
* Brusela, biztanleriaren %80ak frantsesez hitz egiten du.
* Monakon, monakoeraz hitz egiten da.
* L'Alguer, katalanez hitz egiten da.
* Frisan, frisieraz hitz egiten da.
* Lusazia, sorabieraz hitz egiten da.
* Treveris, Goi Erdi Aroan latinez hitz egiten zen.

## Iruditegia

* Bruselako frantsesaren barrendegia.
* Errumaniako hizkuntza uharteak.
* Sorabiera Alemanian.

## Erreferentziak

* ↑ Peter Auer, Frans Hinskens, Paul Kerswill. Dialect change: convergence and divergence in European languages. str. 221. "The term 'Sprachinsel' was used for the first time in 1847 to designate a Slavonic community surrounded by a German-speaking population close to Konigsberg, East Prussia cf. Mattheier 1996. 812"

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Italiako kasu bat: Dolomitak.
* Datuak: Q957314
# Hořící keř

Hořící keř Agnieszka Hollandek sortutako txekiar telesail dramatikoa da.

## Istorioa

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Jan Palach Pragako ikasleari buruzko istorioa da, eta benetako gertaeratan oinarrituta dago. Bere burua erre zuen, 1969an sobietarrek Txekoslovakia okupatu izanaren aurka protestatzeko. Dagmar Buresová abokatu gaztea izan zen Palach familiaren abokatua. Erresistentziaren ikono bilakatu da egun Palach.

## Pertsonaiak

* Táňa Pauhofová: Dagmar Buresová
* Jaroslava Pokorná: Libuse Palachova
* Petr Stach: Jirí Palach
* Igor Bareš: Docekal
* Vojtěch Kotek: Ondrej Trávnícek
* Adrian Jastraban: Vladimír Charouz
* Ivan Trojan: Jires

## Erreferentziak

* ↑ «Horici ker» Berria 2018-06-09 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4999826
# Igogailuzain

Igogailuzaina igogailuaren kudeaketa lanbidetzat duen pertsona da. Zereginak honakoak dira: igogailua kudeatzea eta igogailuaren funtzionamendua kontrolatzea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q195651
# Igoin

Igoin edo Igorin (459 m) Donostiako Landarbasoko barrendegian dagoen mendia da, Errenteriako Aizpitarteko leizeetatik eta Listorretako parketik hurbil eta Urdaburu mendiaren hegoaldean. Bere inguruetan Igoin-Akolako estazio megalitikoa dago. Arrixieta eta Akola gailurrekin ipar-ekialdetik hego-mendebaldera luzatzen den gailurreriako gailur nagusia da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21436514
* Multimedia: Igoin / Q21436514
# Igoa

Igoa Basaburuko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, kontzejuak 83 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Igoako biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 69 | 66 | 72 | 74 | 78 | 79 | 80 | 83 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q593083
* Multimedia: Igoa / Q593083
# Igoera zuzen

Igoera zuzena (laburdura IZ, normalean RA, ingelerazko right ascensionetik; sinboloa α) esfera zelesteko puntu batek koordenatu sistema ekuatorialean dituen bi norabide koordinatuetako bat da. Normalki deklinazioarekin konbinatzen da. Igoera zuzena puntu bat ekinokzio bernaletik ekialdera zeru-ekuatoretik neurtutako ordu zikloaren iraupena da.
Neurketa, beraz, Aries puntutik egiten da ordu (ordu batek 15º neurtzen ditu), minutu eta segunduka. Aries puntua Eguzkiak udaberriko ekinokzioan duen puntua da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13442
# Hans Fallada

Hans Fallada (jaiotza-izena: Rudolf Ditzen) alemaniar idazlea izan zen (Greifswald, 1893ko uztailaren 21a - Berlin, 1947ko otsailaren 5a). Lehen obretan espresionista izan zen, ondoren zenbait eleberri sozial idatzi zituen estilo naturalistan: Bauern, Bonzen und Bomben (1931, Nekazariak, jauntxoak eta bonbak, nekazariek 1928-1929 bitarteko urteetako krisialdian egin zituzten matxinadez), Kleiner Mensch, was nun? (1932, Gizontxo, orain zer? Berlingo jende xumearen bizitza). Nazien garaia eta gerra bukatu ondoren, nazien aurka oldartu zen familia baten historia argitaratu zuen Falladak: Jeder stirbt für sich selbst (1947, Bakarrik hil ohi da norbera).

## Lanak

* Der junge Goedeschal, 1920
* Anton und Gerda, 1923
* Bauern, Bonzen und Bomben, 1931
* Kleiner Mann – was nun?, 1932
* Wer einmal aus dem Blechnapf frißt, 1934
* Wir hatten mal ein Kind, 1934
* Märchen vom Stadtschreiber, der aufs Land flog, 1935
* Altes Herz geht auf die Reise, 1936
* Hoppelpoppel – wo bist du?, haurrentzako ipuinak, 1936
* Wolf unter Wölfen, 1937
* Geschichten aus der Murkelei, haurrentzako ipuinak, 1938
* Der eiserne Gustav, 1938
* Süßmilch spricht, 1938
* Kleiner Mann, Großer Mann – alles vertauscht oder Max Schreyvogels Last und Lust des Geldes, 1939
* Süßmilch spricht. Ein Abenteuer von Murr und Maxe, ipuina, 1939
* Der ungeliebte Mann, 1940
* Die Stunde, eh' du schlafen gehst, 1941
* Das Abenteuer des Werner Quabs, ipuina, 1941
* Damals bei uns daheim, memoriak, 1942
* Heute bei uns zu Haus, memoriak, 1943
* Fridolin, der freche Dachs, 1944
* Jeder stirbt für sich allein, 1947
* Der Alpdruck, 1947
* Zwei zarte Lämmchen weiß wie Schnee, Berlín 1948
* Der Trinker, 1950 (Eskuliburua de 1944)
* Ein Mann will nach oben, 1953
* Junger Herr – ganz groß, 1965
* Gesammelte Erzählungen, Braunschweig 1967
* Ausgewählte Werke in Einzelausgaben, hamar liburuki, 1962tik
* Heute bei uns Zuhaus, edizio berria, 1992
* Frühe Prosa in zwei Bänden, Berlin 1993
* Der Jungherr von Strammin, Berlin 1996
* Drei Jahre kein Mensch. Strafgefangener Zelle 32, Berlin 1998, Lehen edizioa
* Sachlicher Bericht über das Glück, ein Morphinist zu sein
* In meinem fremden Land: Gefängnistagebuch 1944, 2009

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76539
* Multimedia: Hans Fallada / Q76539
# Hans Burmann

Hans Burmann Sánchez (Bad Honnef, 1937ko abuztuaren 9a) alemaniar jatorria duen espainiar zinema argazkilaria da. Sigfrido eta Wolfgang Burmann eszenografoen seme eta anaia da, hurrenez hurren.

## Filmografia hautatua

| Todo es silencio (2012). El cuerno de la abundancia (2008). Los girasoles ciegos (2008). El prado de las estrellas (2007). Lola, la película (2007). La educación de las hadas (2006). Pasos (2005). Clara y Elena (2001). Visionarios (2001). Besos para todos (2000). Año mariano (2000). París-Tombuctú (1999). Abre los ojos (1997). El tiempo de la felicidad (1997). Tesis (1996). Las cosas del querer 2 (1995). Siete mil días juntos (1994). ¿Por qué lo llaman amor cuando quieren decir sexo? (1993). La marrana (1992). El rey pasmado (1991). Sandino (1991). Las cosas del querer (1989). | Werther (1986). La vieja música (1985). Los santos inocentes (1984). El pico (1983). Bearn o La sala de las muñecas (1983). La colmena (1982). Viva la clase media (1980). El crimen de Cuenca (1980). La invasión de los zombies atómicos (1980). Los bingueros (1979). Avisa a Curro Jiménez (1978). Los días del pasado (1978). La petición (1976). Un lujo a su alcance (1975). Los pájaros de Baden-Baden (1975). Guapo heredero busca esposa (1972) Los días de Cabirio (1971). No desearás al vecino del quinto (1970). |
* Datuak: Q1578900
# Hans Christian Ørsted

Hans Christian Ørsted (/ˈhanˀs ˈkʰʁæsd̥jan ˈɶɐ̯sd̥ɛð/ ahoskatua; batzutan Oersted idatzia; Rudkøbing, 1777ko abuztuaren 14a - Kopenhage, 1851ko martxoaren 9a) danimarkar fisikari eta kimikaria izan zen, Immanuel Kanten pentsamenduak eta Naturaren filosofiak eragindakoa.
1820an elektrizitatearen eta magnetismoaren arteko erlazioa aurkitu zuen ikasleen aurrean egindako esperimentu batean. Korrontedun hari batek iparrorratz bateko orratza mugi zezakeela frogatu zuen. Horren ondorioz, elkarrekintza zegoen indar elektrikoen eta magnetikoen artean, garai hartan aurkikuntza iraultzailea izan zena. Ampèrek Ørsteden esperimentuak ezagutu zituen, geroago elektromagnetismoaren teoriaren abiapuntua garatzen lagundu ziotenak.
* Datuak: Q44412
* Multimedia: Hans Christian Ørsted / Q44412
# Hans Carossa

Hans Carossa (Bad Tölz, Bavaria, 1878ko abenduaren 15a - Rittsteig, Passau, 1956ko irailaren 12a) alemaniar poeta eta eleberrigilea izan zen.
Sendagilea izan zen, eta lanbide hori izan zuen bere lanetako gai nagusia. Ikuspegi ezkorra nabari da haren obra guztietan: Dr. Bürger Ende (Bürger Doktorearen amaiera, 1913). Eine Kindheit (Haurtzaro bat, 1922), Verwandlungen einer Jugend (Gaztaro baten bilakaera, 1928), Rumanische Tagebuch (Errumaniako egutegia, 1924), Der Artz Gion (Gion medikua, 1931), Geheimnisse des reifen Lebens (Heldutasunaren sekretuak, 1936), Stern über der Lichtung (Izarra basamortuaren gainean, 1946) eta Ungleiche Welten (Mundu desberdinak, 1951).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q77491
* Multimedia: Hans Carossa / Q77491
# Hans Christian Gram

Hans Christian Joachim Gram (Kopenhage, 1853ko irailaren 13a- ibidem, 1938ko azaroaren 14a) Gram tindaketa asmatu zuen mikrobiologo daniarra izan zen.
Medikuntza ikasketak burutu zituen bere jaioterrian, eta gero Europan zehar bidaiatu zuen farmakologia eta mikrobiologian sakontzeko. Berlinen zela, pneumonia eragiten duen Klebsiella pneumoniae bakterioarekin lanean, bere izena daraman tindaketa (Gram tindaketa) asmatu zuen, 1884an. Tindaketa honen bidez bakterio gehienak erraz ikusten dira mikroskopioan, eta bi taldetan sailka daitezke: Gram positiboak eta Gram negatiboak. Gaur egun ere garrantzi handiko teknika da Gramek asmatutakoa, laborategietan usu erabiltzen baita bakterioak identifikatu ahal izateko.
1891ean Kopenhageko Unibertsitatearen irakaslea izendatu zuten, farmakologia arloan. Horretaz gain Kopenhageko Frederick ospitalean lan egin zuen barne-medikuntzaren departamenduan bere erretreta hartu arte.
* Datuak: Q310005
* Multimedia: Hans Christian Gram / Q310005
# Imphy kantonamendua

Imphy kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Nièvre departamenduan dago, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. Guztira 9 udalerri ditu eta Imphy da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1541051
# Impflingen

Impflingen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Südliche Weinstraße (barrutia)|Südliche Weinstraße]] barrutian. 2014an 847 biztanle zituen 5,18 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q569118
* Multimedia: Impflingen / Q569118
# Imphal West barrutia

Imphal West barrutia Indiako barruti bat da, Manipur estatuan. 517.992 biztanle ditu 558 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Senapati barrutia

## Ikus, gainera

* Manipur

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1822188
# Impluvium

Impluvium hitza latinez impluere, angeluzuzeneko hondo laua duen putzua da. Greziar, erromatar eta etruriarren etxeetako (domus) atarian kokatzen zen.
Impluviumera joaten zen ura, compluviumetik sartutakoa zen eta zorutik 30 cm azpitik zegoen. Sarritan ur biltegi batera konektatuta zegoen, beharra zegoenean ur hori erabil ahal izateko. Putzu honen beste funtzio bat, bero handia zenean, etxeko tenperatura moteltzea zen.
Erromatarren domuseko impluviumetan, gehienetan erromatar patrizioen familikoak, sarritan marmolez eraikiak, erdian estatua txiki batekin apainduak egoten ziren. Ponpeian, Fauno Etxearen indusketetan, antzinako hiriburuko etxe pribatu aberatsenetako batean, inpluvium bat aurkitu zuten, gaur egun Napoliko Arkeologia Museoan ikusgai.

## Ikus, gainera

* Domus.

## Kanpo estekak

* Erromatar domus bateko irudiak
* Datuak: Q1117244
* Multimedia: Impluvia / Q1117244
# Imperium (2016ko filma)

Imperium, 2016ko Daniel Ragussis estatubatuarrak zuzendutako thriller film bat da. Michael German FBIko agentearen bizipenetan oinarritua dago. Daniel Radcliffe, Toni Collette, Tracy Letts, Devin Druid, Pawel Szajda, Chris Sullivan, Nestor Carbonell eta Sam Trammell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Nate Foster (Daniel Radcliffe) FBIko ezkutuko agentea supremazista zuri neonazien talde bat atxilotzeko asmoz beren artean infiltratuko da.

## Aktoreak

* Daniel Radcliffe: Nate Foster
* Toni Collette: Angela Zamparo
* Tracy Letts: Dallas Wolf
* Sam Trammell: Gerry Conway
* Nestor Carbonell: Tom Hernandez
* Roger Yawson: Usman
* Devin Druid: Johnny
* Pawel Szajda: Vince Sargent
* Chris Sullivan: Andrew Blackwell
* Burn Gorman: Morgan
* Seth Numrich: Roy
* Cora Metzfield: Madeline
* Jasson Finney: Billy
* Maboud Ebrahimzadeh: Abdul
* David Aranovich: Ernest Walton
* Paul H. Chapman: Gary
* Rodney Roldan: Hispaniar gizona
* Bobby Parker Jr.: Biltzarreko gonbidatua
* Morgan Applegate: AFLko protestalaria
* Shawn Singletary: Tim, ardod-dendako jabea

## Kanpo loturak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
# Imperivm: Great Battles of Rome

Imperivm: Great Battles of Rome (euskaraz: «Imperivm III: Erromako bataila handiak») Imperivm sagaren hirugarren argitaratzea da. Bere aurrekariak bezala FX Interactivek garatutako denbora errealeko estrategia bideo-joko bat da. Europa eta iparraldeko Afrikan k.a. III mendetik k.o. II mendera bitarte gertatutako gertakari historikoetan inspiratuta dago. Esate baterako Marko Aurelioren kanpainak Germanian. Horretaz gain jokalariak zazpi zibilizazio ezberdin zuzendu ahal ditu: Erroma, Egipto, Germania, Britania, Hispania, Galia eta Kartago. Gainera zibilizazio bakoitzaren zenbait pertsonai famatu agertzen dira: Julio Zesar, Marko Aurelio, Kneo Julio Agrikola, Anibal...
Lau joko-modu ditu: bataila handiak, konkista, estrategia eta jokalarianitzarena. Joko hau miloi bat kopia baino gehiago saldu ditu.

## Bataila handiak
### Erromaren bataila handiak

* Lehorreratzea Afrikan (K.a. 204 ): Anibalen garaipen bakoitza Erroman irain bat da erromatarren harrotasunerako. Egoera hauekin bukatzeko Senatua Eszipion Afrikarra Kartago bere lurraldean erasotzera bidaltzen du , horrela erromatar jenerala Utika lehorreratzen da.
* Numantziaren hartzea (K.a. 134): 20 urteetan zehar erromatarrek saiatu dira Numantzia hartzen, baina ez dute lortu. Azken saiakera batean Erromako Senatua Eszipion Emiliano jenerala bidaltzen du Iberiar penintsulara Numantzia hartzeko.
* Alesiaren setioa (K.a. 52)
* Augusto Nilo errekan (K.a. 31)
* Britaniaren konkista (K.o. 77) Kneo Julio Agrikola: tribunoa Britaniako gobernadore izendatzen dute uhartea bateratzeko helburuarekin.
* Marco Aurelio Germanian (K.o. 177) k Germaniarrak Rhin ibaia zeharkatu eta Aquileia bezalako hiriak eraso eta gero Marko Aurelio enperadorea armada baten aurrean jarri zen germaniarrak behingoz kanporatzeko.

### Erromaren desafioak

* Anibal Erromako ateetan (K.a 216)
* Viriato menperatzen du Hispania (K.a. 146)
* Egipto armetan (K.a. 58 )
* Gergoviaren setioa (K.a. 52)
* Arminio, jeneral erreboltaria (K.o. 6)
* Budikaren errebolta (K.o 60)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1087235
# Imperio de mentiras

Imperio de mentiras 2020ko irailaren 14an Las Estrellas-en estreinatutako telenovela mexikarra da. Giselle González-ek ekoizten du telesaila Televisarako. Kara Para Aşk serie turkiarraren moldaketa da, eta Angelique Boyer du protagonista pertsonaia gisa, Andrés Palaciosekin batera. Seriearen ekoizpena 2020ko martxoaren 2an hasi zen Mexiko Hirian.

## Aktoreak

* Angelique Boyer: Elisa Cantú
* Andrés Palacios: Leonardo Velasco
* Alejandro Camacho: Eugenio Serrano
* Leticia Calderón: Victoria de Cantú
* Susana González: Renata Cantú
* Patricia Reyes Spindola: Sara Rodríguez
* Hernán Mendoza: José Luis Velasco
* Iván Arana: Darío Ramírez "La Cobra"
* Alejandra Robles Gil: María José "Majo" Cantú
* Javier Jattin: Fabricio Serrano
* Michelle González: Fernanda Navarro
* Juan Martín Jáuregui: Marcelo Arizmendi
* Luz Ramos: Adriana
* Ricardo Reynaud: Mario
* Cecilia Toussaint: Nieves
* Pilar Ixquic Mata: Teresa
* Carlos Aragón: Gilberto
* Verónica Langer: Piedad
* Cristina Michaus
* Adalberto Parra: Justino
* Alicia Jaziz: Clara
* Assira Abbate: Leslie
* Sandra Kai: Sonia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q96381994
# Imphal East barrutia

Imphal East barrutia Indiako barruti bat da, Manipur estatuan. 456.113 biztanle ditu 284,44 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Imphal West barrutia

## Ikus, gainera

* Manipur

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1916666
# Hostín u Vojkovic

Hostín u Vojkovic Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 311 biztanle ditu eta 4,78 kilometro koadroko azalera. Mělník barrutian dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q282602
* Multimedia: Hostín u Vojkovic / Q282602
# Hostozabalen baso misto epel

Hostozabalen baso misto epelak hezea eta epela den bioma mota bat izendatzeko erabiltzen den izena da. Baso hauen egitura tipikoak lau geruza ditu. Goiko geruza zuhaitz altu helduz osaturik dago. Azpian itzala jasaten duten hiru oihanpe daude: goragokoa zuhaitz txikiz eta gaztez osaturik dago, tartekoa sastrakaz eta behekoa landare belarkarez.

## Zuhaitz nagusiak

Bioma honetan nagusi diren zuhaitz espezieak haritzak (Quercus spp., arteak eta erkametzak barne), pagoak (Fagus spp.), astigarrak (Acer spp.) eta urkiak (Betula spp.) dira. Baso misto deitzen zaio tarteka zuhaitz koniferoak ere ager daitezkeelako, hala nola pinuak (Pinus spp.) eta izeiak (Abies spp.). Zenbait tokitan koniferoen kopurua hostozabalena baino handiagoa izan daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q622896
* Multimedia: Temperate broadleaf and mixed forests / Q622896
# Hostovice (Sninako barrutia)

Hostovice Eslovakiako udalerri bat da, Sninako barrutian kokatuta. 29,04 km²ko azalera du eta 289 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1567. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1094111
* Multimedia: Hostovice / Q1094111
# Hostozabal

Hostozabalak hosto zabalak eta lauak dituzten zuhaitzak edo zuhaixkak dira, hosto estuak, azidularrak edo ezkatatuak dituzten koniferoen aldean. Azpimarratu behar da "hostozabal" termino deskriptiboa dela, ez taxonomikoa; izan ere, gaur egun hostozabal gehienak landare angiospermoak diren arren, badira gimnosperma hostozabal batzuk ere, hala nola Ginkgo biloba, eta loredun landareak agertu aurreko iraganean gimnosperma hostozabal ugariak ziren.
Eremu hotz edo epeletan bizi diren zuhaitz hostozabalak hostoerorkorrak izaten dira, baina ez dira horrela izaten klima leunenetan, hala nola mediterraneoan, tropikaletan eta subtropikaletan. Zuhaitz hostozabalak nagusi diren landare-komunitateari hostozabalen basoa esaten diote.
Europan dauden zuhaitz hostozabalen generoak honako hauek dira:
* Acer
* Alnus
* Betula
* Carpinus
* Crataegus
* Fagus
* Fraxinus
* Ilex
* Laurus
* Malus
* Platanus
* Populus
* Prunus
* Pyrus
* Quercus
* Salix
* Sorbus
* Tilia
* Ulmus

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2010]
* ↑ Heinz Ellenberg: Vegetation Mitteleuropas mit den Alpen. 4. Auflage, Ulmer, Stuttgart 1986, S. 27, ISBN 3-8001-3430-6

## Kanpo estekak

* Datuak: Q148993
# Hartzaren Aintzira Handia

Hartzaren Aintzira Handia (Slavey-eraz: Sahtú, ingelesez: Great Bear Lake) Kanada barruan dagoen aintzirarik handiena da (Superiorrek eta Huronek zati bat Ameriketako Estatu Batuetan baitute), Ipar Amerikako hirugarrena, eta munduko zortzigarrena.
Aintzira Zirkulu Polar Artikoan dago: 65º - 67º ipar latitudean eta 118º - 123º mendebal longitudean, 186 metroko altueran.
Aintzira 31.153 km² area du eta 2.236 km³ bolumena. Lekurik sakonena 446 metrotara dagoen arren, batez besteko sakonera 71.7 metrokoa da. 2.719 kilometroko kosta du eta bere eskualdea 114,717 km² da.
Hustubidea Hartzaren Ibai Handia (Sahtúdé), Mackenzie ibaiaren ibaiadarra. Eskualdean dagoen herrixka bakarra hego-mendebaldeko partean dagoen Deline (Ipar-Mendebaldeko Lurraldeak) da.
1930 Gilbert LaBinek eskualdean uranioa aurkitu zuen.
Sahtú Dene herriak aintziratik hartu zuen bere izena.

## Tenperaturak

Hartzaren Aintzira Handia azarotik uztailera izoztua dago.
1950 eta 1974 arteko batez besteko datuak Ipar-Mendebaldeko Lurraldeetako Port Radiumen:
| Hilabetea | Tenperatura (°C) | Prezipitazioa (milimetroak) | Argitasuna (orduak) |
| Urtarrila | –27.0 | 11 | 0.19 |
| Otsaila | –27.0 | 8 | 1.82 |
| Martxoa | –19.1 | 14 | 7.57 |
| Apirila | –10.7 | 6 | 16.03 |
| Maiatza | +1.2 | 14 | 21.76 |
| Ekaina | +9.0 | 14 | 23.16 |
| Uztaila | +12.0 | 35 | 18.54 |
| Abuztua | +10.6 | 43 | 11.97 |
| Iraila | +5.3 | 25 | 6.20 |
| Urria | –3.2 | 27 | 2.85 |
| Azaroa | –14.8 | 25 | 0.39 |
| Abendua | –23.0 | 14 | 0.00 |
| Batez bestekoa | –7.2 | | 10 |
| Guztira | | 236 | |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .

## Ikus, gainera

* Esklaboen Aintzira Handia
* Munduko aintzira handienen zerrenda

## Kanpo Loturak

* (Ingelesez) Hartzaren Aintzira Handia ur-arroa
* (Ingelesez) Munduko aintziren Datu-Basea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5525
* Multimedia: Great Bear Lake / Q5525
# Hartzidura azido-misto

Hartzidura azido-mistoa hainbat bakteriok (enterobakteriok, bereziki) burutzen duten hartzidura da, zeinean glukosa hartzitzen baita azido organiko batzuk sortuz.
Azido laktikoa, azido azetikoa, sukzinatoa, azido formikoa eta etanola dira hartzidura honen ohiko produktuak, CO$_2$ eta H$_2$ gasez gain.
Hartzidura mota honetan glukosa oxidatu egiten da pirubatoraino, lehenengo fase batean. Gero, pirubato horretatik sortzen dira, entzima bereziei esker, goian aipatu diren azido organikoak.
Sortutako azido organiko horiek ingurunearen pHa jaisten dute. Hartzidura azido-mistoa egiten duten bakterioak identifikatzeko laborategian erabiltzen den proba batek, metilo gorriaren probak, pHaren jaitsiera hori antzematen du: bakterioek hartzidura azido-mistoa egiterakoan ingurunea azidotzen dute, eta metilo gorria koloratzaileak gorri kolorea hartuko du (koloratzailea gorria baita pHa 4,5 baino txikiagoa denean).
Enterobakterio batzuek hartzidura azido-mistoa jarraitzen dute: Escherichia, Salmonella, Shigella, Citrobacter, Proteus eta Yersinia, besteak beste.
Hartzidura mota honetan sortzen den etanolak aplikazio batzuk ditu, bioteknologiak ustiatzen dituenak: erregai bezala erabiltzen da, adibidez

## Erreferentziak

* ↑ Farrell, Alexander E.; et al. (2006). "Ethanol can contribute to energy and environmental goals". Science. 311 (5760): 506–508

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22275677
# Hartzen uhartea

Hartzen uhartea (norvegieraz Bjørnøya, ˈbjøːɳøja ahoskatua) Norvegiako Svalbard uhartediko uhartea da, Barents itsasoan dagoena. Uhartean 9 pertsona bizi dira, bertako meteorologia-estazioan lan egiten dutenak.

## Klima

Datu klimatikoak (Hartzen uhartea) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -7 | -7 | -7 | -4 | 0 | 2 | 4 | 4 | 3 | 0 | -3 | -6 | -1.8 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 30 | 33 | 28 | 21 | 18 | 23 | 30 | 36 | 44 | 44 | 33 | 31 | 371 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 9 | 9 | 9 | 6 | 5 | 6 | 7 | 7 | 10 | 10 | 9 | 9 | 96 |
| Eguzki orduak | 0 | 6 | 57 | 105 | 116 | 105 | 79 | 70 | 42 | 15 | 0 | 0 | 595 |
| Hezetasuna (%) | 87 | 88 | 88 | 87 | 88 | 90 | 92 | 91 | 89 | 86 | 87 | 88 | 88.4 |
| Iturria: theweathernetwork.com ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Exonimoen zerrenda. Euskaltzandia (Noiz kontsultatua: 2011-2-13).
* ↑ www.theweathernetwork.com

## Kanpo estekak

* Informazio orokorra
* Datuak: Q194364
* Multimedia: Bjørnøya / Q194364