OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Partikula (fisika)

Zientzia fisikoetan, partikula bat (edo korpuskulua antzinako testuetan) objektu txiki bat da, zenbait propietate fisiko eta kimiko dituena, hala nola bolumen edo masa bat. Propietateak asko aldatzen dira, bai tamainari dagokionez, bai kantitateari dagokionez, izan daitezkeelako partikula azpiatomikoetatik, hala nola elektroiak, partikula mikroskopikoak atomoak edo molekulak, bai partikula makroskopikoak, hala nola bolbora edo beste material granulatu batzuk. Partikulak erabil daitezke, halaber, objektu handiagoen eredu zientifikoak sortzeko, dentsitatearen arabera, hala nola gizakiak mugimenduan dabiltzan jendetza edo zeruko gorputz batean mugitzen.
'Partikula' terminoak esanahi orokorra du, eta zientziaren adar espezifiko bakoitzaren beharren arabera zehazten da.

## Propietate kontzeptualak

Partikulen kontzeptua bereziki erabilgarria da modelo zientifikoen konplexutasunak dituenean edo konputazio zaila ekar dezakeenean. Parte hartzen duten prozesuak sinplifikatzeko erabil daiteke.

### Tamaina

Partikula terminoa, askotan, hiru tamaina motatan erabiltzen da. Partikula makroskopiko terminoa atomoak edo molekulak baino askoz partikula handiagoei dagokie maiz. Horiek, normalean, puntu material gisa abstraktuak dira, nahiz eta bolumenak, formak, egiturak eta abar izan. Partikula makroskopikoen adibideak izan daitezke bolbora, hautsa, harea, zirkulazio-istripu bateko hondar-zatiak edo galaxia bateko izarrak bezain handiak diren objektuak.
Beste mota bateko partikulak, partikula mikroskopikoak, tamaina ezberdinetako partikulak dira, hala nola karbono dioxidoa, nanopartikulak edo koloideak. Partikula horiek kimikan aztertzen dira, bai eta fisika atomikoan eta molekularrean ere. Partikula txikienak partikula azpiatomikoak dira, atomoak baino partikula txikiagoei dagozkienak. Partikulek beren partikulak izango lituzkete, atomoen osagaiak —protoiak, neutroiak eta elektroiak—, bai eta partikula-azeleragailuek edo izpi kosmikoek bakarrik sor ditzaketen beste partikula batzuk ere. Partikula horiek partikulen fisikan aztertzen dira.
Oso txikiak direnez, partikula mikroskopikoen eta azpiatomikoen azterketa mekanika kuantikoaren eremuan erortzen da. Kutxa batean dagoen partikula-ereduan frogatutako fenomenoak erakutsiko dituzte, uhin-partikula dualtasuna barne, baita partikulak desberdinak edo berdinak diren ere.

## Erreferentziak

* ↑ Lambe, T. William. (1969). Soil mechanics. Wiley ISBN 0-471-51192-7. PMC 2073. (Noiz kontsultatua: 2022-10-14).
* 1 2 Reif, Frederick. (1965). Fundamentals of statistical and thermal physics. McGraw-Hill ISBN 0-07-051800-9. PMC 534906. (Noiz kontsultatua: 2022-10-14).
* ↑ «Sérsic galaxy with Sérsic halo models of early-type galaxies: A tool for N-body simulations» Publications of the Astronomical Society of the Pacific 121 (879): 437. doi:10.1086/599288. Bibcode: 2009PASP..121..437C..
* 1 2 Eisberg, Robert Martin. (1985). Quantum physics of atoms, molecules, solids, nuclei, and particles. (2nd ed. argitaraldia) Wiley ISBN 0-471-87373-X. PMC 10779839. (Noiz kontsultatua: 2022-10-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1621273
# Partikula kargatu

Fisikan, partikula kargatua karga elektrikoa duen partikula bat da . Ioi bat izan daiteke, hala nola protoi kopuruarekiko elektroi kopuru handiago edo txikiago duen molekula edo atomoa . Elektroi bat edo protoi bat edo beste oinarrizko partikula bat ere izan daiteke, denek karga bera dutela uste baita (antimateria izan ezik). Kargatutako beste partikula bat elektroirik gabeko nukleo atomiko bat izan daiteke, hala nola alfa partikula bat .
Plasma partikula kargatuen, nukleo atomikoen eta askatutako elektroien multzo bat da, baina partikula kargatuen proportzio esanguratsua duen gasa ere izan daiteke.
Kargak modu arbitrarioan positibo (+) edo negatibo (-) gisa markatzen dira. Bi "mota" kargaren existentzia baino ez da ezagutzen, ez dago karga positiboetan positibo bihurtzen dituen berezko ezer, eta gauza bera gertatzen da karga negatiboarekin.

## Adibideak
### Positiboki kargatutako partikulak

* protoiak eta nukleo atomikoak
* positroiak (antielektroiak)
* alfa partikulak
* positiboki kargaturiko pioiak
* katioiak

### Negatiboki kargatutako partikulak

* elektroiak
* antiprotoiak
* muoiak
* tauoiak
* negatiboki kargaturiko pioiak
* anioiak

### Karga elektrikorik gabeko partikulak

* neutroiak
* fotoiak
* neutrinoak
* pioi neutroak
* z bosoia
* higgs bosoia
* atomoak

## Erreferentziak

* ↑ Frisch, David H.; Thorndike, Alan M. (1964). Elementary Particles. Princeton, New Jersey: David Van Nostrand. p. 54. .

## Kanpo estekak

* Partikula kargatuen mugimendua E/B eremuan
* Datuak: Q587553
# Partinello

Partinello, (korsikeraz: Partinellu) Korsikako hegoaldeko udalerria da, Hego Korsika departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 103 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Populations légales 2013 | Insee» www.insee.fr (Noiz kontsultatua: 2016-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q274159
* Multimedia: Partinello / Q274159
# Pardosella

Pardosella Lycosidae familiaren Araneomorphae generoko armiarmak dira. Ekialdeko Afrikan aurkitzen dira.

## Espezieak

The World Spider Catalog 12.0ren arabera:
* Pardosella delesserti Caporiacco, 1939
* Pardosella maculata Caporiacco, 1941
* Pardosella massaiensis Roewer, 1959
* Pardosella tabora Roewer, 1959
* Pardosella zavattarii Caporiacco, 1939

## Erreferentziak

* ↑ Platnick, 2011: The world spider catalog (American Museum of Natural History).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):ION webgunean.
* (Ingelesez):Nomenclator Zoologicus
* Datuak: Q2400666
# Pardubice eskualdea

Pardubice eskualdea (txekieraz: Pardubický kraj; alemanez: Pardubitzer Region) Txekiar Errepublikako ipar-ekialdean dagoen eskualde administratiboa (txekieraz: kraj) da. 4.519 km²ko azalera du eta 2012an 516.411 biztanle zituen. Zentro administratiboa Pardubice hiria da.

## Geografia

Pardubice eskualdeak Bohemiaren ekialdea eta Moraviaren ipar-mendebaldeko zati txiki bat hartzen ditu. Hegoaldea ordoki eta muinoz osaturik dago eta gehiena laborantza lurra da. Iparraldean, Poloniako mugaren ondoan, Králický Sněžník mendigunea dago.

### Klima

Datu klimatikoak (Pardubice eskualdea (1961–1990)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | −3.1 | −1.4 | 2.2 | 7.1 | 12.2 | 15.3 | 16.6 | 16.3 | 12.7 | 8.0 | 2.5 | -1.3 | 7.2 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 47 | 40 | 42 | 46 | 77 | 87 | 82 | 84 | 56 | 45 | 52 | 54 | 711 |
| Iturria: Czech Hydrometeorological Institute ||||||||||||||

## Ekonomia

Txekiako nekazal eskualde garrantzitsuenetako bat izateaz gain, industria ere ongi garaturik dago. Hiriburua garrantzi handiko garraiogunea da. Erakarpen turistikoei dagokienez, Litomyšlgo pizkunde estiloko jauregia UNESCOren gizateriaren ondare izendaturik dago.

## Erreferentziak

* ↑ Txekiar Errepublikako eskualdeak Bizkaia.net
* ↑ Počet obyvatel v oblastech, krajích a okresech České republiky k 1.1.2012, Český statistický úřad
* 1 2 Pardubice Region Europe-cities.com
* ↑ Historická data - meteorologie a klimatologie. Czech Hydrometeorological Institute (Noiz kontsultatua: 8 September 2013).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Pardubice Region Pardubice-region.com
* Datuak: Q193317
* Multimedia: Pardubice Region / Q193317
# Pare zinematiko

Ingeniaritza mekanikoan, pare zinematiko deritzo mekanismo bateko bi kide elkartzeari. Adibide bat berno batek elkartutako bi barra dira (biraketa-lotura deritzona, 2. irudia) piezak haren inguruan biratzeko aukera ematen du.
Pare zinematikoak hainbat motatan sailkatzen dira, ahalbidetzen duten mugimenduaren arabera, eta mekanismo bat eraikitzeko funtsezko elementua dira, elkartutako piezen arteko mugimendu mota definitzen baitu.
Franz Reuleaux ingeniari alemanak pare zinematikoa elementu berri gisa definitu zuen makina bakunen elementu zinematikoekiko aurrerapena adierazten zuen makinen azterketan.

## Pare zinematiko motak
### Bi dimentsiotan

Mekanismo lauetarako, hau da, planoan mugimendu bat egiteko, pare zinematikoen adibide batzuk hauek dira:
* Artikulazioa: bi solidoren translazio erlatiboaren desplazamendua ezabatzen du, eta etengabe behartzen du bi solidoen bi puntu geometrikok posizio bera hartzera. Hala ere, artikulazioak ez du galarazten solido batek bestearekiko biraketa edo biraketa erlatiboa.
* Gida lerragarria, translazio-askatasun maila bat eta solido bat beste solido batetik birbideratzeko aukera kentzen dituena.

### Hiru dimentsiotan

Oro har, hau dugu:
* Artikulazio zilindrikoak askatasun-gradu guztiak kentzen ditu, solido bat biraketa-ardatz jakin baten inguruan biratzeko aukera izan ezik. Bost askatasun-gradu ezabatzen ditu.
* Errotula esferikoak solido baten eta bestearen arteko edozein biraketa edo orientazio aldaketa ahalbidetzen du, baina translazio erlatiboa eragozten du; beraz, bi solidoen puntu geometriko bat komuna da beti, hiru askatasun-gradu ezabatzen ditu.
* Gida lerrakor zilindrikoa; ardatz baten inguruan translazio erlatiboa eta biraketa egiteko aukera ematen du, eta, beraz, lau askatasun-gradu ezabatzen ditu.
* Gida lerragarri ez-zilindrikoa; ardatz baten arabera translazio erlatiboa ahalbidetzen du, baina ez ardatzaren inguruko biraketak, eta, beraz, bost askatasun-gradu ezabatzen ditu.
* Soldadurak solido baten eta bestearen askatasun-maila guztiak ezabatzen ditu, eta, beraz, bi solido soldatu zinematikoki solido bakartzat har daitezke, hau da, sei askatasun-gradu ezabatzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Reuleaux, F., 1876 The Kinematics of Machinery, (trans. and annotated by A. B. W. Kennedy), reprinted by Dover, New York (1963)
* ↑ A. P. Usher, 1929, A History of Mechanical Inventions, Harvard University Press, (reprinted by Dover Publications 1968).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q526016
* Multimedia: Kinematic pairs / Q526016
# Pardubice

Pardubice (alemanez: Pardubitz) Txekiar Errepublikako ipar-erdialdean, Bohemia eskualde historikoan, kokatutako hiria da. Pragatik 96 km ekialdera dago, Elba (txekieraz: Labe) eta Chrudimka ibaien elkargunean. Pardubice eskualdeko zentro administratiboa da. 2012an 89.467 biztanle zituen.

## Hiri senidetuak

* Doetinchem, Herbehereak
* East Lothian, Eskozia
* Golegã, Portugal
* Jerez de la Frontera, Espainia
* Merano, Italia
* Pernik, Bulgaria
* Rosignano Marittimo, Italia
* Schönebeck, Alemania
* Selb, Alemania
* Sežana, Eslovenia
* Skellefteå, Suedia
* Vysoké Tatry, Eslovakia
* Waregem, Belgika

## Erreferentziak

* ↑ Hradec Králové Encyclopedia Britannica. Global.britannica.com.
* ↑ Statutární město Pardubice: Statistická data Český informační server. Statnisprava.cz

## Kanpo estekak

* Web ofiziala
* Informazio orrialdeak hiriak
* Datuak: Q36989
* Multimedia: Pardubice / Q36989
# Pare

Pare izan daiteke:

## Biografiak

* Ambroise Paré (1509-1590), frantziar kirurgilaria.
* Emmett Pare (1907-1973), tenislaria.
* Pare Lorentz (1905-1992), estatubatuar zinema zuzendaria.
* Richard Pare (1948), ingeles argazkilaria.

## Lekuak

* Goregaon (lehen Pare), Mumbaiko auzoa.
* Parè, Italiako udalerria.
* Pare (Kediri), Ekialdeko Javako herria
* Pare mendiak, Tanzaniako mendilerroa

## Besteak

* Pare (matematika): batera doazen bi izaki edo gauza kidekoen multzoa.
* Pare (titulua): Antzinako goi mailako titulua.
* Indar pare: aurkako norantza, paraleloak eta magnitude berdina duten bi indarrez osaturiko sistema.
* Partikula pare: partikula bat eta haren antipartikulaz osaturiko multzoa, elektroia eta positroia esate baterako.
* Pare termoelektriko: metal desberdineko bi eroalez osaturiko sistema.
* Pare hizkuntza: Tanzaniako hizkuntza.
* Pare txirikordatu: kable pare mota.
# Pare (titulua)

    Artikulu hau tituluari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pare».
Pare antzinako goi mailako titulua da. Frantziako erregearen gortean, XVII. mendeaz geroztik, pareak 12 ziren (6 elizakoak eta 6 elizaz kanpokoak). Frantziako Iraultzak debekatu zuen pareen erakundea, baina Luis XVIII.ak berriro onartu zuen eta pareek Lehen Ganbera osatu zuten. Ingalaterran pareak Lorden Ganberako kide (740) ziren; gaur egun Lord gehienak pareak dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-1-10 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7160407
* Multimedia: Peers / Q7160407
# Pardoși

Pardoși Errumaniako udalerri bat da, Buzau konderrian. 315 biztanle ditu, 2.265 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Pardoși $^{(en)}$ Chiperu $^{(en)}$ Costomiru $^{(en)}$ Valea lui Lalu $^{(en)}$ Valea Șchiopului $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12699584
# Pardulas

Pardulak edo casadinak, Sardiniaren zonaldeen arabera, Pazkoako gozoki tipikoa da.
Torta txiki batzuk dira, gaztaz edo gaztanberaz beteak. Zonaldeen arabera gozoak edo gatzatiak aurkitzen dira, baita ere zapore desberdinetakoak: laranjazkoak, limoizkoak, batzutan mahaspasez... Erabilitako gazteen arabera zapore gozoago edo fuerteago dute.

## Kanpo estekak

* Pardule di ricotta (Pardulas de arrescottu)
* Pardulak egiteko errezeta.
* Datuak: Q3895789
# Pare minimo

Pare minimoa, fonologian, hizkuntza bateko bi hitz dira, unitate fonologiko bat bakarrik (fonema, tonema edo kronema) desberdina dutenak. Esate baterako, euskaraz: katu / patu; frantsesez: cal / mal / pal; gaztelaniaz: pero / perro; ingelesez: big / pig.

## Erreferentziak

* ↑ Pare minimo. Euskalterm, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-24).
* ↑ Elizondo Echeconanea, Irune. Arlo fonetiko-fonologikoaren azterketa gelan. academica-e.unavarra.es (Noiz kontsultatua: 2019-10-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q815955
* Multimedia: Minimal pairs / Q815955
# Pedralba

Pedralba Valentziako Erkidegoko udalerria da, Serranos/Serrans eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua.
2011ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.011 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Valentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q23071
* Multimedia: Pedralba / Q23071
# Pedrarias Dávila

Pedrarias Dávila —jaiotza-izena: Pedro Arias Davila— (Segovia, Espainia, 1444 inguruan - León, Nikaragua, 1531ko martxoaren 6a) konkistatzailea izan zen.
Granadako Gerran (1481-1492) eta Afrikako kanpainetan (1508-1511) parte hartu zuen. 1513an Santa María la Antigua del Darien hiriko gobernari izendatu zuten. Lurralde berriak kolonizatzeko asmoz Espainiak antolatu zuen lehenengo espedizioa izan zen Pedrariasena. Sanlúcar de Barramedatik irten zen 1514ko apirilaren 11n, eta uztailaren 30ean iritsi zen Santa María la Antiguako portura. Vasco Nuñez de Balboak sortu zuen Santa María la Antiguako hiria, eta hango aldi bateko gobernari zen Pedrarias, iritsi zenean. Handik, gaur egungo Nikaraguara eta Costa Ricara espedizioak antolatu zituen. Kolonizatzaile anker eta doilorra izan zen; Vasco Nuñez de Balboa hilarazi zuen. Karlos V.a Espainiakoak gobernari-kargua kendu zion.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q378235
* Multimedia: Pedro Arias Dávila / Q378235
# Pedralba de la Pradería

Pedralba de la Pradería Zamorako probintziako udalerria da, Sanabria eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 311 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1649608
* Multimedia: Pedralba de la Pradería / Q1649608
# Pedralbes monasterioa

Santa Maria Pedrabelsko Errege Monasterioa (katalanez Reial monestir de Santa Maria de Pedralbes) Kataluniako Bartzelona hiriburuko Pedralbes auzoan dagoen monasterio bat da. Monasterio hau klaratar ordenakoa da. 1326an eraikitzen hasi eta 1327an sagaratu zen.

## Iruditegia

* Elizaren ataria.
* Pedralbes monasterioa eta gurutzea.
* Collserola mendilerroaren ikuspegia.

## Kanpo estekak

* Pedralbes monasterioari buruzko informazioa (Katalanez)
* Datuak: Q1321526
* Multimedia: Monestir de Pedralbes / Q1321526
# Pedralva

Pedralva Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 10.760 biztanle ditu 217,989 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q612995
* Multimedia: Pedralva (Minas Gerais) / Q612995
# Pedranópolis

Pedranópolis Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 2.570 biztanle ditu 260,101 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q952230
* Multimedia: Pedranópolis / Q952230
# Pedralba de la Praderíako geltokia

Pedralba de la Pradería Espainiako Zamorako probintziako tren geltoki bat da, Pedralba de la Pradería udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Zamora — Coruña

## Zerbitzuak

Renfe Operadora
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
2Ourense ElkarguneaOurense–San Francisco • Taboadela • Paderne–Cantoña • Ponteambia • Baños de Molgas • Vilar do Barrio • A Alberguería–Prado • Laza–Cerdedelo • Castrelo do Val–Verin–Campobecerros • Vilariño de Conso–A Capela • A Gudiña • A Mezquita–A Vilavella • Lubian • Pedralba de la PraderíaPuebla de Senabria :

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8841433
# Pedralbes

Pedralbes, Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen auzo bat da,Les Corts barrutian. Bertako biztanleria orokorrean oso maila ekonomiko handiko jendea da, horregatik auzo honek hirian aberatsen bizilekua izateko ospea du. Bestalde, bertan unibertsitateak ere kokatzen dira.

## Eraikinak

* Pedralbesko monasterioa
* Pedralbes Errege Jauregia
* Pedralbesgo gurutzea
* Predralbesgo zirkuitua
* Bartzelonako Unibertsitate Publikoa

## Iruditegia

* Pedralbes etorbidea.
* Bartzelonako Tenis Errege Kluba, Reial Club de Tenis de Barcelona.
* Bartzelonako Unibertsitate Publikoa, iparraldeko kampusa.
* Pedralbes Errege Jauregia.

## Ikus gainera

* Neguri
* La Moraleja
* Somosaguas
* Cervantes parkea
* Bel Air
* Beverly Hills

## Kanpo estekak

* Pedralbes auzoa Bartzelonako Udal webgunean (Katalanez) (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q2562684
* Multimedia: Pedralbes / Q2562684
# Pedralbes Errege Jauregia

Pedralbes Errege Jauregia (katalanez Palau Reial de Pedralbes) Kataluniako hiriburua den Bartzelona hiriko Les Corts barrutian dagoen Pedralbes auzoko jauregi bat da.

## Historia

1919 eta 1931 urteen artean Espainiako Errege Familiaren Bartzelonako bisitaldietako egoitza izan zen.
1937-1938 artean Eusko Jaurlaritzaren egoitza ere izan zen.

## Iruditegia

* Sarbide esparruko xehetasuna
* Herkulesen iturria, Antoni Gaudiren lana
* Espainiako Isabel II.a erregina bere seme Alfonso XII.a erakusten

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1815135
* Multimedia: Palau Reial de Pedralbes / Q1815135
# Pedras Altas

Pedras Altas Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 2.061 biztanle ditu 1.375,758 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1785825
* Multimedia: Pedras Altas (Rio Grande do Sul) / Q1785825
# Pedro J. Ramírez

Pedro José Ramírez Codina (Logroño, 1952ko martxoaren 26a) —Pedro J. Ramírez izenaz ezaguna— espainiar kazetari eta idazlea da.
Nafarroako Unibertsitatean kazetaritza ikasi zuen eta 1975ean ABC egunkarian hasi zen lanean. 1980an, 28 urte besterik ez zituela, Diario 16ko zuzendari bilakatu zen. 1989an bota zuten eta El Mundo sortu zuen. 25 urtez bere zuzendaria izan zen.
Ágatha Ruiz de la Prada diseinatzailea bere bikotekidea da.

## Lanak

* Así se ganaron las elecciones. (1979) ISBN 978-84-320-0288-5 eta ISBN 978-84-287-0488-5
* Prensa y libertad. (1980) ISBN 978-84-7209-104-7
* Todo un rey. (1981) (Pilar Cernuda, José Oneto eta Ramón Pirekin batera) ISBN 978-84-85861-01-9, ISBN 978-84-226-1300-8 eta ISBN 978-84-226-1804-1
* El año que murió Franco. (1985) ISBN 978-84-01-33285-2
* La rosa y el capullo: cara y cruz del felipismo. (1989) ISBN 978-84-320-7542-1
* El mundo en mis manos. (1991) ISBN 978-84-253-2248-8
* España sin proyecto: la década felipista. (1993) ISBN 978-84-460-0205-5
* David contra Goliat: jaque mate al felipismo. (1995) ISBN 978-84-7880-539-6
* Amarga victoria: la crónica oculta del histórico triunfo de Aznar sobre González. (2000) ISBN 978-84-08-03653-1 eta ISBN 978-84-9734-427-2
* El desquite: los años de Aznar (1996-2000). ISBN 978-84-9734-181-3
* Mis 100 mejores cartas del director: 25 años en la vida de España (1980-2005). ISBN 978-84-9734-329-9
* El primer naufragio. (2011) ISBN 978-84-9970-080-9
* La desventura de la libertad. (2014) ISBN 978-84-9060-123-5

## Erreferentziak

* ↑ «Casimiro García-Abadillo sustituye a Pedro J. Ramírez como director de EL MUNDO» El Confidencial 2014-1-30.
* Datuak: Q3121614
* Multimedia: Pedro J. Ramírez / Q3121614
# Pedro Jose Zarandia Endara

Pedro Jose Zarandia Endara (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1783ko martxoaren 25a - Huesca, Aragoi, 1861eko martxoaren 21a) Nafar legegizon eta elizgizona, Ourense eta Huescako gotzaina izan zen.
Lesakako herrigunean kokatutako Joanamenea dorretxean jaioa, Madrilen jaso zuen formakuntza humanistikoa eta Iruñeako Apaiztegian eman zien jarraipena. Huescako Unibertsitatean Filosofiako eta Zuzenbideko tituluak atera zituen, beranduago Alcalá eta Zaragozan Zuzenbide Kanonikoa ikasi eta bertan doktore titulua ateratzeko. 1808an apaiztu zen.
Bere iritzi eta ekintzengatik gogor jazartu zuten frantsesek bere sortetxea harpilatu eta erreaz, bai eta frantzian espetxeratuz. Wellington dukeak Joanamenea kuartel moduan erabili zuen beranduago.
Ingelesei esker espetxetik irten ondotik, 1815ean Jacako katedraleko kanonigo postua lortu zuen bertan hainbat kargu eskuratuz. Garai hartan sona dezenteko argitalpen bat egin zuen 1829an Pio IX.ren erakutsiak latinetik gaztelerara itzuliz.
1833an Calahorrako-Galtzadako elizbarrutira aldatu zen, bertan ere kargu garrantzitsuak eskuratuz. Bertako Apezpikua arrazoi politikoengatik deserrira kondenatuta zegoela eta berak hartu zuen elizbarrutiaren kudeaketaren ardura Bikario nagusi moduan. 1842a biarte aritu zen lan hauetan Esparteroren gobernuari kritika gogorrak egiteagatik espetxeratua eta erbesteratua izan arte. Ez zen 1844.urterarte itzuli.
1847an, eta pasatakoaren ordain moduan seguruenik, Ourenseko gotzain izendatu zuen zuen PioIX. Aita Santuak. 1848ko martxoaren 19an, Iruñeko Katedralean, sagaratu zuen gotzain Severo Adriani Iruñako apezpikuak Zaragoza eta Valentziako Artzapezpikuak laguntzaile zituela. Azken hau Zarandiak ordezkatu zuen Calahorra-Galtzadako gotzain deserriratua zen.
Ouresen denbora gutxi eman bazuen ere elizbarrutia eguneratzen saiatu zen neurri berritzaileen bidez, inprenta eta Elizbarrutiko Buletina esaterako. Elizbarrutian zehar bisita pastorala ere egin zuen eta bere kleroarekin oso harreman ona eduki zuen.
Ourenseko klimak onik egiten ez ziola argudiatuz, Huescako gotzaintza eskatu zuen eta bertako katedra hartu zuen 1851.urtean. Bertan, kolera izurriteetan modu eredugarrian jokatu zuen jendearen miresmena lortuz, eta apaiztegia liburutegi aberatsez eta hainbat aurrerapen pedagogikoz hornitu zuen. Maisu-maistren Eskola Normalaren sorrera izan zen bere lanaren gauzarik nabarmenena. Huescako hirian hil zen birikaminez 1861eko martxoaren 21ean, eta katedraleko presbiterioan lurperatu zuten.
Kale bat dauka bere izenean Huescan, katedraletik gertu, bai eta Lesakan ere.

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Los obispos de Orense en el siglo XIX (II, 3): Pedro José de Zarandía y Endara (1847-1851)» Infovaticana Blogs 2019-12-15 (Noiz kontsultatua: 2022-07-16).
* ↑ «Bishop Pedro José Zarandia y Endara [Catholic-Hierarchy»] www.catholic-hierarchy.org (Noiz kontsultatua: 2022-07-16).
* ↑ «ZARANDIA ENDARA, Pedro José de - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-07-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64738319