# Managua

Managua (nahuatl: Manawak), ofizialki Leal Villa de Santiago de Managua, Managuako departamenduaren buru den Nikaraguako Errepublikako udalerria eta hiriburua da. Nikaraguako gobernuaren egoitza eta Estatuaren botereak ere bertan daude. Nikaraguako mendebaldean dago, Xolotlan edo Managua lakuaren hego-mendebaldeko kostaldean, eta herrialdeko hiririk handiena da populazioari eta hedadura geografikoari dagokienez, baita Erdialdeko Amerikako hiririk handienetako bat ere. Hiria kolonaurreko herrixka historiko batean dago finkatuta. 1819an hiribildu bihurtu zuten, 1846an hiri, 1852an Nazioaren Hiriburu izendatu zuten eta 2009an barrutia sortu zuten.
Managuak 1.380.000 biztanle inguruko biztanleria du bere udal-mugen barruan, Managuako metropoli-eremuak (Tipitapa eta Sandino Hiria bezalako hiri jendetsu eta hurbilenak hartzen dituena) bi milioi biztanle ditu, eta, ondorioz, Erdialdeko Amerikako hiririk jendetsuenetako bat da. Managua herrialdeko biztanle-gunerik handiena da, biztanleriaren % 24 biltzen baitu.
Managua Nikaraguako hiriburu bihurtzeko ahaleginak 1824an hasi ziren, Erdialdeko Amerikako nazioek Espainiarekiko independentzia formalki lortu ondoren. Managua Leonen eta Granadaren artean kokatzeak leku logiko eta ezin hobea egin zuen Koloniaren garaietatik titulu hori lehiatzen zuten bi hiri horien arteko lehiari behin betiko irtenbidea emateko.
Managuaren itxurak aldaketa erradikalak izan ditu bere historian zehar, hondamendi natural kontaezinen ondorioz, hala nola lubiziak, uholdeak, baina batez ere lurrikarak, hiria behin baino gehiagotan erabat edo partzialki suntsitu dutenak, aurrerapen-hamarkadak atzeratuz azpiegitura gehienak ezabatzean, garrantzitsuenak eta berrienak 1931n eta 1972an gertatu ziren.
Azken horren ondoren, Managua metropoli desordenatu bat bihurtu zen, obra-hondakinen erdigune batekin, eraikin alturik gabe, pobretua, eta inbertsiorako erakargarritasun gutxikoa. 1970eko eta 1980ko hamarkadetako gerra zibileko gertakari suntsitzaileek egoera hori larriagotu zuten. Lau hamarkadaren ondoren, Nikaraguako hiriburua hegaldia altxatzen hasi da, Ameriketako Etorkizuneko Hirien kategoriako Atzerriko Inbertsio Zuzeneko Estrategiaren (IED) hemisferioko hirugarren hiria izan arte (Financial Timesek argitaratua).

## Historia

* 1855ean Nikaraguako hiriburu bihurtu zen Leon eta Granadaren lekukoak hartuta.
* 1931ko martxoaren 31n lurrikara batek hiria astindu zuen.
* 1972ko abenduaren 23an beste lurrikara batek hiria suntsitu zuen, 10.000 hildako baino gehiago utziz.

## Klima

Datu klimatikoak (Managua) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 31.0 | 32.1 | 33.6 | 34.3 | 34.0 | 31.4 | 30.9 | 31.4 | 30.3 | 30.8 | 30.6 | 30.8 | 31.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 20.4 | 20.6 | 21.7 | 22.6 | 23.4 | 23.0 | 22.6 | 22.4 | 22.2 | 22.1 | 20.9 | 20.0 | 21.8 |
| Euria (mm) | 9 | 5 | 3 | 8 | 130 | 224 | 144 | 136 | 215 | 280 | 42 | 8 | 1204 |
| Euri egunak (≥ 1.0 mm) | 1 | 0 | 0 | 0 | 11 | 13 | 15 | 15 | 15 | 15 | 5 | 0 | 90 |
| Eguzki orduak | 263.5 | 254.2 | 291.4 | 276.0 | 229.4 | 186.0 | 151.9 | 195.3 | 210.0 | 223.2 | 231.0 | 248.0 | 2759.9 |
| Hezetasuna (%) | 69 | 64 | 62 | 61 | 70 | 80 | 79 | 81 | 82 | 83 | 78 | 73 | 73.5 |
| Iturria: Wetter Spiegel online ||||||||||||||

## Managuar ezagunak

* Gioconda Belli (1948-), idazlea.

## Herri eta hiri senidetuak

Managua ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
| Amsterdam (Herbehereak) Beijing (Txina) L´Hospitalet de Llobregat (Katalunia) | Los Angeles (Kalifornia) (Ameriketako Estatu Batuak) Madison (Wisconsin) (Ameriketako Estatu Batuak) Miami (Florida) (Ameriketako Estatu Batuak) | Montélimar (Frantzia) Montreal (Kanada) Ottawa (Kanada) | Taipei (Taiwan) (1992) Tokio (Japonia) | Trujillo (Peru) Valentzia (Espainia) |
Managua Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI) (portugesez: União de Cidades Capitais Ibero-americanas) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz:
| Andorra la Vella (Andorra) Asuncion (Paraguai) Bogota (Kolonbia) Brasilia (Brasil) Buenos Aires (Argentina) Caracas (Venezuela) | Davao Hiria (Filipinak) Guatemala Hiria (Guatemala) Habana (Kuba) La Paz (Bolivia) Lima (Peru) Lisboa (Portugal) | Madril (Espainia) Manila (Filipinak) Mexiko Hiria (Mexiko) Montevideo (Uruguai) Panama Hiria (Panama) Quito (Ekuador) | Rio de Janeiro (Brasil) San Jose (Costa Rica) San Juan de Puerto Rico (Puerto Rico) San Salvador (El Salvador) Santiago (Txile) Santo Domingo (Dominicar Errepublika) | Sucre (Bolivia) Tegucigalpa (Honduras) |

## Erreferentziak

* ↑ «Población por sexo, grupos de edades y edades simples – Observatorio sobre los derechos humanos de la niñez y la adolescencia Nicaragüense» web.archive.org 2016-04-24 (Noiz kontsultatua: 2022-03-08).
* ↑ (Ingelesez) Wetter im Detail: Klimadaten. (Noiz kontsultatua: July 19, 2012).
* ↑ (Ingelesez) Taipei City Council. (Noiz kontsultatua: 2018-07-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas. (Noiz kontsultatua: 2018-07-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) Portal web del Ayuntamiento de Madrid. (Noiz kontsultatua: 2018-07-19).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Hiriko webgune ofiziala
* Datuak: Q3274
* Multimedia: Managua / Q3274