# Armen Dzhigarkhanian

Armen Borisovitx Dzhigarkhanian (errusieraz: Армен Борисович Джигарханян; armenieraz: Արմեն Բորիսի Ջիգարխանյան, translit.: Armen Borisi Jigarkhanyan; ahoskera [dʒiɡɑrχɑnjɑn]; 1935eko urriaren 3a - 2020ko azaroaren 14a) aktore sobietarra, armeniarra eta errusiarra izan zen.
Erevanen jaio eta hazi zen, eta hiriko antzoki akademiko eta errusiarretan hasi zen antzezten, Moskura joan aurretik antzezten jarraitzeko. 1960az geroztik, film armeniar batzuetan agertu zen. 1970eko hamarkadan, film sobietarretan jokatutako hainbat rolekin ezaguna egin zen: The New Adventures of the Elusive Avengers (1968), bere segidako The Crown of the Russian Empire edo Once Again the Elusive Avengers (1971) eta The Meeting Place Cannot Be Changed (1979). Ia 30 urte Maiakovski Antzokiko eszenatokian egon ondoren, Dzhigarkhanianek VGIK-n irakatsi zuen, eta, 1996an, bere antzerki propioa sortu zuen Moskun.
250 agerraldi baino gehiagorekin, Dzhigarkhanian, zinema eta eszenako aktore armeniar eta errusiar ospetsuenetako bat, beste edozein aktore errusiar baino film gehiagotan agertu zen.

## Hastapenak

Armen Dzhigarkhanian Erevanen jaio zen, (Armeniako SSR) (Sobietar Batasuna), 1935eko urriaren 3an. Bere aitaren aitona, «tamada profesionala» zen, Georgiako hiriburuko Tbilisiko familia armeniar batekoa. Anton Txekhov izeneko Errusiako institutuan graduatu zen. 1953 eta 1954 artean, kamera-operadorearen laguntzaile gisa egin zuen lan, estatuko Hayfilm estudiotan.

## Ibilbidea
### Antzerkia
#### Aktorea

1955ean, Dzhigarkhanian Sundukian estatuko antzoki akademikoan onartu zuten. Armen Gulakian zuzendariaren klasean ikasi zuen 1958ra arte. Sundukian antzokiko lehen urtetik hasi zen Erevango Stanislavski Errusiako antzokian antzezten. Han, 10 urte baino gehiago egin zuen, 1967ra arte. Armeniako Errusiako antzoki bakarrean, 30 paper inguru jokatu zituen, batez ere, Vania Kudriax gisa Aleksandr Ostrovskiren The Storm filmean; Sergei gisa Aleksei Arbuzov-en An Irkutsk Story-n, eta aktore gisa Maksim Gorkiren The Lower Depths-en. Bere ibilbide eszenikoaren hasieratik, Dzhigarkhanianek aldakortasun ikaragarria erakutsi du, errepertorio klasiko eta garaikideko hainbat rol lortuz: Shakespeare, Tennessee Williams eta egile errusiar modernoak barne.
1967an, Dzhigarkhanian Moskura joan zen Lenkom antzokian karrera egitera. Anatoli Efros-en zuzendaritzapean jarduten hasi zen; hala ere, elkarrekin lan egin zuten aldi labur batez. Dzhigarkhanianek Molièren papera jokatu zuen Mikhail Bulgakoven Hipokriten kabala lanean. Efros joan ostean, paper gehiago eman zizkioten, baina berak ez zuen jarraitu nahi izan antzoki hartara ekarri zuen zuzendaririk gabe.
1969an, Dzhigarkhanian Moskuko Maiakovski antzokian sartu zen Andrei Gontxarov-en gomendioarekin. 1996ra arte lan egin zuen bertan, eta, ia 30 urtez, «bere aktore nagusia» izan zen. Aleksander Fadeiev-en The Rout filmean, Levinsonen paperean agertu zen lehen aldiz. Bere azken paperen artean, Stanlei Kowalskirena da Tennessee Williamsen Desio izeneko tranbia filmean. Bere rol gehienak protagonistarenak zirenez, hainbat rol antagoniko egitera pasa zen.
Edvard Radzinski-ren Socratesekin elkarrizketak lanean, Dzhigarkhanianek 1975ean jokatutako Sokratesen papera txalotu zuten kritikariek, eta hark «eszenako garaiko aktorerik interesgarri eta indartsuenetako batean» bihurtu zuen. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, Dzhigarkhanian gutxiago agertu zen oholtza gainean, eta maizago filmetan, eta, publiko sobietar zabalarentzat, ezaguna egin zen. Oholtza gaineko agerraldi kopurua gutxitu bazuen ere, Dzhigarkhanianen rol guztiak eztabaida-gai bihurtu ziren. Garai horretako paperik onenetakoak dira: Daddy handiarena Tennessee Williamsen Cat on a Hot Tin Roof filmean; Lord Bothwell-ena Robert Bolt-en Vivat! Vivat Regina!; Neron-ena Edvard Radzinskiren Antzerkia Neron eta Senekaren garaian, eta beste batzuk.

#### Zuzendaria

1989 eta 1997 artean, Dzhigarkhanianek Gerasimov Zinematografia Institutuan (VGIK) irakatsi zuen, Errusiako estatu-zinema eskolan.
1990eko hamarkadaren erdialdean, Dzhigarkhanianek, Gerasimov Zinematografia Institutuan (VGIK), bere ikasleak bilduko zituen antzerki bat sortzea erabaki zuen. 1996ko martxoan, Dzhigarkhanianek bere antzerki propioa sortu zuen, "D" izenekoa, eta, gaur egun, Moskuko antzokia, Armen Dzhigarkhanianek zuzendua (Московский драматический театр пода руковод Московский театр пода руковод) du izena. Bere antzokiak hainbat antzezlan famatu taularatu ditu, besteak beste, Samuel Beckett-en Krapp's Last Tape eta Harold Pinter-en The Homecoming.
Dzhigarkhanianek konbinazio konpainiak ere zuzendu izan ditu, eta, Fiodor Dostoievskiren jokalarian, jeneralaren papera eta Eduardo De Filipporen Filumena Marturano pertsonaia nagusiarena jokatu izan ditu Lenkom antzokian.

### Zinema

Dzhigarkhanianek 1960 egin zuen bere debuta zineman, Landslide (Obval) filmean, Akop-en paperean. Ikusleak txundituta utzi zituen fisikariaren erretratu inspiratuarekin, Frunze Dovlatianen Kaixo, hori ni naiz! filmean (Barev Yes Em, 1966) Artem Manvelian gisa. Ospe nazionala eman zion, eta pantailako oso karrera emankorrari ekin zion. Usta Mukutx errementari zahar baten paperak, Henrik Malian zuzendari armeniar ospetsuak zuzendutako Triangelu (Yerankyuni, 1967) filmean sortutakoa, dozenaka pelikularen bidea ireki zion ondorengo hamarkadetan.
Beranduago, hainbat film ikonikotan agertu zen, besteak beste, Ovetxkin kapitain gisa Edmond Keosaian-en The New Adventures of the Elusive Avengers-en (1968), The Crown of the Russian Empire-n edo Once Again the Elusive Avengers-en (1971). 1973ko Gizona komedia, Edmond Keosaianek zuzendutakoa, sobietar amaieraren garaiko film armeniar enblematikoenetako bat bihurtu zen, eta, gaur egun, bere pertsonaia nagusienen estatua bat dago Erevan erdialdean. 1970eko hamarkadaren hasieran, Dzhigarkhanian zinema-aktore sobietar ezagunenetako bat bihurtu zen 200 paper baino gehiagotan agertuz; genero guztiak jokatu zituen egoera-komediatik hasi eta abentura historikora, drama psikologikora, thriller eta kalitatezko literatur egokitzapenera eta esfortzurik gabe entretenimendu hutsaletik arte sofistikatura igaroz. The Meeting Place Cannot Be Changed (1979) bost ataleko telebistako miniseriean, Vladimir Visotski garai guztietako aktorerik gogokoenak jokatua, Dzhigarkhanianek lege-lapur bat antzeztu zuen, eta horrek ezagunago egin zuen publiko sobietar orokorrarentzat. Gainera, Teheran 43 (1981) sobiet-frantziar produkzioan, paper nagusian agertu zen, Claude Jade bere andre gazte misteriotsu gisa eta Curd Jürgens bere abokatu gisa lagun zituelarik.

## Bizitza pertsonala

Dzhigarkhanian hiru aldiz ezkondu zen. 1960ko hamarkadaren hasieran, ezkutuan ezkondu zen Alla Vanovskaiarekin, Erevango Stanislavski Errusiako antzokiko aktorearekin. Haien alaba, Jelena, 1964an jaio zen, eta, 1987an, 23 urte zituela hil zen lo zegoela, itota autoaren motorra martxan utzi zuelako. Bere bigarren bikotea ere, Tatiana Vlasova, Erevango Stanislavski antzokiko aktorea zen. Inoiz ez ziren ofizialki ezkondu, baina elkarrekin bizitzen hasi ziren, 1967an Moskura joan zirenean elkarrekin. Tatiana Dallasen (Texas) bizi da, eta errusiar hizkuntzako irakasle gisa lan egiten du unibertsitate batean. Dzhigarkhanian askotan bisitatu zuen hura. Hirugarren emaztea bera baino 43 urte gazteagoa zen.

## Gaixotasuna eta heriotza

Bere bizitzako azken urteetan, Dzhigarkhanianek osasun txarra izan zuen. 2016ko martxoan eta 2018ko urtarrilean, ospitaleratu egin zuten. 2018ko apirilean, berriro ospitaleratu zuten bihotzekoak jo ostean, eta koman sartu zen. Dzhigarkhanian Moskun hil zen 2020ko azaroaren 14an. Heriotzaren arrazoia giltzurrun-gutxiegitasuna eta beste gaixotasun kroniko batzuen ondoriozko bihotz geldialdia izan zuen. Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Armen Sarkissian Armeniakoak, Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak eta Sergei Sobianin Moskuko alkateak dolumin mezuak eman zituzten.

## Errekonozimendua

Dzhigarkhanian bere belaunaldiko errusiar aktore ezagunenetariko eta entzutetsuenetako bat izan zen, bai zineman, baita antzerkian ere. Novaia Gazetak, Errusiako astekari handienetako batek, Dzhigarkhanian, Errusiako antzerki eta zineman, «marka bereizi» gisa eta bere ahotsa «bizi marka bereizi» gisa deskribatu zituen. Peter Rollberg-en arabera, Elliott International Affairs-en hizkuntza eslaviarren eta zinema ikasketetako katedraduna, Dzhigarkhanianen pertsonaiak, normalean, estoizismoagatik, ironiagatik eta barne-indar lasaiagatik bereizten dira, adinarekin hazi baino ez den xarma zakar bat irradiatzen duena.
Frunzik Mkrttxian (1993), Khoren Abrahamian (2004) eta Sos Sargsian-en (2013) heriotzarekin, Dzhigarkhanian sobietar garaiko azken aktore armeniar nagusia izaten jarraitu zuen.
2005ean, bere urtebetetzearen zorion-agurrean, Armeniako bigarren presidenteak, Robert Kotxarianek, Dzhigarkhanianen «ospe handia» bere talentuari eta lanari esker zela adierazi zuen. Kotxarianek gaineratu zuen: «Bere artea armeniar eta errusiar kulturen elkar aberasteko estandar berezi bat bihurtu da». 2010ean, Serge Sargsian Armeniako egungo presidenteak artista «zinema modernoaren pertsonaia nabarmenetako bat» bezala deskribatu zuen, «mugarik gabeko talentua eta xarma» duena. Sargsianek adierazi zuen: «Nazio armeniarra harro dago zutaz». 2010ean, Dmitri Medvedev Errusiako presidenteak «Aberriari Merezimenduagatik» agindua eman zion Dzhigarkhaniani, eta honakoa adierazi zuen:
| « | Hamarkadetan zehar, ikusleari zure talentua eman diozu, eta ikusle eskertuak maitasun zintzoz erantzuten dizu. Hainbat rol gogoangarri jokatu dituzu, eta horietako bakoitza lanbidea menperatzeko adibide bat da. Gaur egun, sormen energia agortezina, talentu handiko pertsonak integratzeko gaitasuna zure lanean laguntzeko Moskuko antzoki ezagunenetako baten konpainiarekin etxeko aktoreen belaunaldi gazteenen hezkuntzan". | » |
2012an, Moskuko alkate Sergei Sobianinek Dzhigarkhanian zoriondu zuen bere urtebetetzean, eta «aktore bikaina eta zuzendari trebea» dela deskribatu zuen; «eszenatokian eta pantailan urte askotan zehar ekarpen handia egin zuen Errusiako kulturaren garapenean».

### Errekorra

Hainbat iturrik diote Dzhigarkhanian Guinness World Records-en sartuta dagoela zineman agerraldi gehien izan dituen errusiar aktore gisa (2013tik aurrera), 250 film baino gehiagotan jokatu duela iradokiz (300 RIA Novostiren arabera). Hala ere, Guinness World Records webguneak ez du datu horiek herrialdeka ematen. Agertu den pelikula ugariri erreferentzia eginez, Aram Khatxaturian sobiet-armeniar konpositore entzutetsuak behin esan zuen: «Lisaburdina pizten duzun bakoitzean, han dago Dzhigarkhanian!». Valentin Gaft aktoreak epigrama bat idatzi du bere agerpen kopuru handiari umorezko erreferentzia batean: «Munduan armeniar gutxiago dago Dzhigarkhanian agertu den filmak baino» (Гораздо меньше на земле армян, / Чем фильмов, где сыграл Джигарханян).

### Sariak
#### Sobietar Batasuna

* SESBeko Herriaren Artista (1985)

#### Errusia

* RSFSRko Herriaren Artista (1973)
* "Aberriari Merezimenduagatik" Agindua, III. klasea (1995)
* "Aberriari Merezimenduagatik" Agindua, IV. klasea (2005)
* Alexander Nevskiren Ordena (2006)
* Cristal Turandot (Хрустальная Турандот), Moskuko Antzerki Sari Gorena (2010)
* "For Merit to the Fatherland" Agindua, II klasea (2010)

#### Armenia

* Armeniako SSRko Herri Artista (1977)
* San Mesrop Maxtotsen ordena (1996)
* Erevango ohorezko herritarra (2001)
* Armeniako Ohorezko Ordena (2010)

## Filmografia hautatua

| Urtea | Zinema | Rola |
| 1966 | Kaixo, Hori Ni naiz! (Здравствуй, это я!) | Artyom Manvelian |
| 1967 | Triangelua (Треугольник) | Usta Mukutx |
| 1968 | Mendekatzaile iheskorren abentura berriak (Новые приключения Неуловимых) | Ovetxkin kapitaina |
| 1971 | Errusiar Inperioaren koroa edo berriro ere mendekatzaile iheskorrak (Корона Российской Империи, или Снова Неуловимые) | Ovetxkin kapitaina |
| 1972 | Kaioa (Чайка) | Ilia Afanasievitx Xamraev |
| 1973 | Gizonak (Мужчины) | Ghazarian |
| 1975 | Kaixo, zure izeba naiz! (Здравствуйте, я ваша тётя!) | Criggs epailea |
| 1976 | Iraila iristen denean (Когда наступает сентябрь) | Levon Pogosian |
| 1978 | The Dog in the Manger (Собака на сене) | Tristan |
| 1979 | Elkargunea ezin da aldatu (Место встречи изменить нельзя) | Konkorra |
| 1980 | Rafferty (Рафферти) | Tommy Farichetti |
| 1981 | Teheran 43 (Тегеран 43) | Max Richars |
| 1982 | Gikor (Гикор) | Bazaz Artem |
| 1986 | Izurdearen oihua | arduraduna |
| 1988 | 13. apostolua | David |
| 1989 | Bi gezi. Harri Aroko detektibea (Ez da ezer. Детектив каменного века) | Tribuaren burua |
| 1990 | Pasaportea (Паспорт) | Semion Klein |
| 1992 | Eguraldia ona da Deribasovskayan, euria egiten du berriro Brighton hondartzan (На Дерибасовской хорошая погода, или На Брайтон-Бич опять идут дож) | Katz |
| 1992 | Errege Zuria, Erregina Gorria (Белый король, красная королева) | Makeev |
| 1993 | Ametsak (Сны) | Medikua |
| 1995 | Zer nahaspila! (Ширли-мырли) | Koziulski |
| 2008 | Film onena (Самый лучший фильм) | Jainkoaren idazkaria |
| 2008 | Jainkoaren irribarrea edo Odessako istorioa (Улыбка Бога, или Чисто одесская история) | Filipp Olxanski |
| 2009 | O Zortezko Gizona! (О, счастливчик! ) | Aitona Ramiz |
| 2009 | Hamlet. XXI (Гамлет. XXI.) | ehorzlea |

### Ahotsa

* Han txakur bat bizi zen (Жил-был пёс, 1982) - Otsoa
* Maitasun formula (Формула любви, 1984) - Cagliostro kondea (Nodar Mgaloblixvilik antzeztua)
* Altxorraren uhartea (Остров сокровищ, 1988) - John Silver
* Cars (Тачки, 2006) — Doc Hudson (errusierazko bikoizpena)
* Up (2009) — Carl Fredricksen (errusierazko bikoizpena)
* Alicek badaki zer egin! (Алиса знает, что делать!, 2013–2016)

## Erreferentziak

* ↑ Chorekchyan, Khachatur (2005). Армену Джигарханяну 70 лет. Russkaya Amerika (in Russian). Archived from the original on 7 April 2014. Retrieved 2 April 2014. Армен Джигарханян имеет сейчас гражданство России и США.
* 1 2 3 Shalaeva, G.P., ed. (2003). "Джигарханян Армен Борисович". Кто есть кто в мире [Who's Who in the World] (in Russian). Moscow: Olma-Press. pp. 463–4. ISBN 9785812300883.
* 1 2 3 Ջիգարխանյան Արմեն (in Armenian). Yerevan State University Institute for Armenian Studies. Archived from the original on June 22, 2014. Retrieved 22 June 2014
* 1 2 3 4 5 Արմեն Ջիգարխանյան (in Armenian). AV Production. Archived from the original on June 22, 2014. Retrieved 22 June 2014.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 (Ingelesez) Rowman & Littlefield. 2021-05-31 (Noiz kontsultatua: 2022-07-10).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 Джигарханян, Армен Борисович (in Russian). Krugosvet. Archived from the original on June 22, 2014. Retrieved 22 June 2014
* ↑ Yerevan: "Men" Statue. armenianmonuments.org.
* ↑ (Errusieraz) Alekseyev, Ivan. (4 October 2010). Express Gazeta Online.
* ↑ (Errusieraz) mignews.com 4 February 2013.
* ↑ (Errusieraz) Актер Армен Джигарханян госпитализирован в НИИ им. Н.В. Склифосовского. 5 March 2016.
* ↑ (Errusieraz) Источник: Армен Джигарханян попал в больницу. 18 January 2018.
* ↑ (Errusieraz) «Скончался Армен Джигарханян [Armen Dzhigarkhanyan has passed away»] Moskovsky Komsomolets 14 November 2020.
* ↑ (Errusieraz) Друзья Джигарханяна рассказали о причине смерти актера. 14 November 2020.
* ↑ (Errusieraz) «Умер Армен Джигарханян [Armen Dzhigarkhanyan has died»] ria.ru 14 November 2020.
* ↑ «Condolences on death of Armen Dzhigarkhanyan» kremlin.ru.
* ↑ (Ingelesez) «President Armen Sargsyan expressed condolences on the death of Armen Jigarkhanyan» president.am 14 November 2020.
* ↑ «Condolence Message by Prime Minister Nikol Pashinyan on Passing of Armen Jigarkhanyan» primeminister.am 14 November 2020.
* ↑ (Errusieraz) «Сергей Собянин выразил соболезнования в связи с кончиной Армена Джигарханяна» mos.ru (Official website of the Mayor of Moscow) 14 November 2020.
* ↑ (Errusieraz) Argumenty i Fakty 5 March 2009.
* ↑ (Errusieraz) Pravda.ru 13 November 2008.
* ↑ (Errusieraz) Novaya Gazeta 8 October 2010.
* ↑ Армен Джигарханян: "Общество порой не принимает элиту". Pravda.ru (in Russian). 13 November 2008. Retrieved 13 January 2014. Он один из самых любимых артистов России, уважаемый старейшина российского театра и кино.
* ↑ Армен Джигарханян: Я понял, почему идут в депутаты. Novaya Gazeta (in Russian). 8 October 2010. Retrieved 13 January 2014. Армен Джигарханян – это уже своеобразный бренд в нашем театре и кино, даже если не учитывать, что он занесён в книгу рекордов Гиннеса. А голос Джигарханяна является отдельно живущим брендом...
* ↑ Mkrtchyan, Abrahamyan, Sargsyan, and Dzhigarkhanyan are widely considered the greatest Armenian actors of the Soviet period; for instance, this article lists the four actors and director Frunze Dovlatyan as stars of the Soviet era Armenian film industry. Davtyan, Robert (20 October 2007). Վաստակի արժանի գնահատում. Hayastani Hanrapetutyun (in Armenian). Retrieved 14 January 2014. Թատրոնում եւ կինոյում նա հանդես է եկել մեծ դերասանների եւ ռեժիսորների աստղաբույլի հետ՝ Մհեր Մկրտչյան, Սոս Սարգսյան, Խորեն Աբրահամյան, Արմեն Ջիգարխանյան, Ֆրունզե Դովլաթյան եւ ուրիշներ։
* ↑ Robert Kocharyan congratulated Armen Jigarkhanyan. 3 October 2005.
* ↑ «Armen Jigarkhanyan awarded Order of Honor» Republic of Armenia 3 October 2010.
* ↑ (Errusieraz) «Дмитрий Медведев вручил Армену Джигарханяну орден "За заслуги перед Отечеством" II степени» Rossiyskaya Gazeta 3 October 2010.
* ↑ Moscow Mayor congratulates People's Artist of the USSR Armen Dzhigarkhanyan on his birthday. 3 October 2012.
* ↑ «Armen Jigarkhanyan marks 76th birthday anniversary» Tert.am 3 October 2011.
* ↑ (Errusieraz) Argumenty i Fakty.
* ↑ (Errusieraz) 300 лиц Армена Джигарханяна. Channel One Russia.
* ↑ (Errusieraz) TV Tsentr 23 September 2013.
* 1 2 3 (Errusieraz) RIA Novosti 3 October 2010.
* ↑ Most screen credits for a living actor. Guinness World Records.
* ↑ (Errusieraz) Melkyants, Georgiy. (30 September 2005). Izvestia.
* ↑ (Errusieraz) kinosozvezdie.ru 22 May 2011.
* 1 2 (Errusieraz) kinosozvezdie.ru 22 May 2011.Джигарханян Армен Борисович (in Russian). kinosozvezdie.ru. 22 May 2011.
* ↑ (Errusieraz) "О награждении орденом "За заслуги перед Отечеством"" III степени Джигарханяна А. Б.. Kremlin.ru 3 October 1995.
* ↑ (Errusieraz) Указ Президента Российской Федерации от 1 декабря 2005 года № 1380 "О награждении орденом "За заслуги перед Отечеством" IV степени Джигарханяна А. Б".. Kremlin.ru 1 December 2005.
* ↑ (Errusieraz) novgorod.ru 2 November 2005.
* ↑ «Veteran Armenian Actor Wins Top Theater Prize in Moscow» ArmeniaNow 9 July 2010.
* ↑ (Errusieraz) Указ Президента Российской Федерации от 3 октября 2010 года № 1203 "О награждении орденом "За заслуги перед Отечеством"" II степени Джигарханяна А. Б.. Kremlin.ru 3 October 2010.
* ↑ Honorary citizens of Yerevan. Yerevan Municipality Official Website.
* ↑ «Armenian President confers Order of Honor on Armen Jigarkhanyan» PanARMENIAN.Net 18 November 2010.
* ↑ Алиса знает, что делать!. VokrugTV.

## Kanpo estekak

* Armen Dzhigarkhanian IMDb-n
* Armenians of the World - Armen Dzhigarkhanyan YouTuben Shant TV-tik
* Photo gallery of Dzhigarkhanian RIA Novosti media library-tik
* Datuak: Q471740
* Multimedia: Armen Djigarkhanian / Q471740