OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Eskoziako ingelesa

Eskoziako ingelesa, eskoziar ingelesa edota ingelesaren eskoziar ahoskera Eskozian ingelesa mintzatzerakoan dauden ahoskera multzo ezberdinak dira. Eskozian mintzatzeko garaian ingelesaren ahokera ezberdinak dauden arren, nagusiki Eskoziako Lur Garaiak eta Eskoziako Behe Lurren arteko banaketa eta Eskoziako gaelera, eskoziera eta antzinako eskandinavieraren eraginez sortuak, zinema eta folklorean islatutako eskoziar ahoskera estandar edo orokor bat badago, natzutan benetazko eguneroko ahoskeraren islada da, bain maiz eta batez ere filmetan benetazko ahoskeratik oso urrundua edota jatorrizko ahoskeraren parodia hutsa.
Eskoziako ingelesaren ahoskera mundu anglosaxoian nabarmenenen eta ezagutzeko errazenen artean dago, baita ingeles maila baxua duten atzerritar edota ikasleeek ere, oso ahoskera nabaria baita. Maiz, Ipar Irlandako ahoskeraren hainbat ahoskera eta esaldien doinuarekin antzekotasunak ditu, nagusiki hurbiltasun geografikoa, eskoziera eta Ulsterko eskoziera bera, eta batez ere XVI. mendetik aurrera Ulsterko kolonizazioan ezarritako eskoziar kolono eta Ipar Irlandan gaur egun bizi diren haien ondorengoei esker ere bai.

## Ezaugarriak
### Errotizazioa

Ziurrenik, Eskoziako ingeles ahoskeraren ezaugarri nagusi eta entzutean nabarmena dena, ahoskera errotikoa da, hots, ingeles ahoskera arrunteko -r hizkia -rr gisa ahoskatzea: adibidez, "never" eta "every" hitzak "neverr" edota "everry" ahoskatuz. Ezaugarri hau batipat Eskoziako gaelera hiztunen artean ematen da, mendebaldean eta ipar-mendebaldean, baina baita gainontzeko Eskozia osoan ere. Eskoziatik kanpo ere ematen den ezaugarria ere bada, adibidez, Irlandako mendebaldeko irlandera hiztunen eremuetan eta Galesko ipar eta ipar-mendebaldeko gales hiztunen eremuetan ere bai, haien ama hizkuntzetako ahoskera ingelesez nabarmen gelditzen baita.

### Doinua

Beste ezaugarri nabarmen bat, esaldiaren tonalitate berezia da, esaldiaren amaierari goranzko doinu emanez, Eskozia osoan ematen den fenomenoa, Glasgow hirian eta inguruetan aski nabarmena, ahoskera honekin oso nabarmen mintzatzen diren pertsona ezagunen artean Billy Connolly umorista eta Sean Connery aktorea daude, biak ere glasgowtar kalekume peto-petoak. Ipar Irlandan ere esaldiak antzeko doinuaz ahoskatzen dira, gainontzeko Irlandako ingeles ahoskeratik ezberdintzen duen ezaugarria da, Ipar Irlandako hiztunak gainontzeko herrialde osoan nondik datozen nabarmentzen duen "Iparraldekoen" ezaugarria, horren adibide jaiotzez Belfast hirikoa den Gerry Adams politikaria da.

## Kanpo estekak

* Billy Connolly eskoziar aktoreari AEBtako telebistan egindako elkarrizketa, bertan Eskoziako ahoskera eta estatubatuar ahoskeraren arteko ezberdintasunak oso nabarmen entzun daitezke (Ingelesez)
* Datuak: Q1553250
# Eskoziar Lur Garaietako xirolarrua

Eskoziako Lur Garaietako xirolarrua (Eskoziako gaeleraz a' phìob mhòr, hots, "xirolarru handia", eta ingelesez Great Highland Bagpipe, "Lur Garaietako Xirolarru Handia") Eskoziako Lur Garaietan jatorria duen xirolarru mota bat da. Ziurrenik, xirolarru mota guztietan ezagunena da, Britainiar Indar Armatuek mundu osoan barna hedatu baitzuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2164192
* Multimedia: Great Highland Bagpipe / Q2164192
# Eskoziako zaindariak

Eskoziako zaindariak Eskoziako monarkak adin txikikoak ziren bitartean Erresuma de facto agintzen zutenak izan ziren. Baina garrantzia berezia izan zuten erregerik gabe egon ziren bi aldietan, lehen interregnumean (1290-1292) eta bigarren interregnumean (1296-1306).

## Lehen interregnuma

1290an Margarita Eskoziakoa hil zenean bi urtez egon ziren agintean, harik eta Joanes Eskoziakoa errege bihurtu zen arte. Honako hauek izan ziren zaindariak:
* William Fraser (St Andrewsko apezpikua)
* Robert Wishart (Glasgowko apezpikua)
* John II Comyn (Badenocheko Lorda)
* James Stewart (Eskoziako Zerbitzari gorena)
* Alexander Comyn (Buchango Earla)
* Donnchadh III.a (Fifeko Earla)

## Bigarren interregnuma

1296an Joanes Eskoziakoak abdikatu zuenean hamar urtez egon ziren agintean, harik eta Robert the Bruce errege bihurtu zen arte.
* Sir Andrew Moray (1297)
* Sir William Wallace (1297–1298)
* Robert the Bruce (1298–1300)
* John Comyn, Badenocheko Lorda (1298–1300, 1302–1304)
* William Lamberton, St Andrewsko apezpikua (1299–1301)
* Sir Ingram de Umfraville (1300–1301)
* John de Soules (1301–1304)
* John of Brittany, Richmondeko Lorda (1305–1307) and (1307–?)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1552880
# Eskoziar

Eskoziarrak (ingelesez Scottish/Scots eta Eskoziako gaeleraz Albannaich) Eskozia osatzen duen etnia edo nazioa dira. Historikoki, pikto eta gaeldarren arteko nahasketan jatorria dute, haiei hegoaldean britoi eta germaniar jatorriko anglosaxoiak eta iparraldean eskandinaviar elementuak eta jendea gehitu zitzaizkielarik. Beranduago normandiarren nolabaiteko eragina ere jasan zuten.
Eskoziar nahiz Eskozia izenak eskotoengandik eratorria dago, hauek V. mendean Irlandatik itsasoz atera eta Eskoziako mendebaldeko kostaldea erasotu ondoren, bertan Dál Riata erresuma sortu zutelarik.

## Ikus, gainera

* Eskoziako klanak
* Eskotoak
* Piktoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q181634
* Multimedia: People of Scotland / Q181634
# Eskoziar mokoker

Eskoziar mokokerra (Loxia scotica) Loxia generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Loxia
* Fringillidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q1143180
* Multimedia: Loxia scotica / Q1143180
* Espezieak: Loxia scotica
# Federico Ugalde

Federico Ugalde Etxebarria (Bilbo, 1873ko uztailaren 18a - ib., 1968ko urtarrilaren 22a) bizkaitar arkitektoa izan zen.

## Biografia

Euskal Herriko eraikuntzan hormigoi armatua erabili zuen arkitekto aitzindaria izan zen. Batez ere Bilbon eta inguruetan aritu bazen ere, Leon, Zaragoza eta Santanderreraino iritsi ziren Ugalderen lanak.
Udalak eta Sociedad Bilbaina elkarteak Bilboko zabalgunea garatzeko antolaturiko lehiaketara aurkeztu zuen bere proiektua eta epaimahaiak lana saritu ez ezik, proiektua onartu ere egin zuen Udalak.
Sute batean erre zen Arriaga antzokia berritu zuen 1914-1917 urteetan, eta Bilboko Larrinaga jauregia eraiki zuen, besteak beste.
Bilboko La Ceres irin-lantegiaren eraikuntzan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Gaztelaniaz) Federico de Ugalde Bilbaopedian.
* Datuak: Q12257795
# Federico Pereyra

Federico Hernán "Fede" Pereyra, (San Juan (Argentina), 1988ko ekainaren 19a), boleibolean lehiatzen den kirolari argentinarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen boleibolean Argentinako taldearekin, Frantziaren eta ROC taldearen atzetik.
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Facundo Conte, Santiago Danani, Luciano De Cecco, Agustín Loser, Bruno Lima, Nicolás Méndez, Ezequiel Palacios, Federico Pereyra, Cristian Poglajen, Martín Ramos, Matías Sánchez eta Sebastián Solé-k.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Gizonezkoak, estalia |

## Erreferentziak

* ↑ «Federico Pereyra» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ Federico Pereyra WorldofVolley-en (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1400535
* Multimedia: Federico Pereyra (volleyball player) / Q1400535
# Federico Ponce Vaides

Juan Federico Ponce Vaides (1889ko abuztuaren 26a - 1956ko azaroaren 16a) Guatemalako politikari eta militarra izan zen, Guatemalako presidentea 1944ko uztailaren 4tik 1944ko urriaren 20ra. Bere gobernuaren aurka sortu zen 1944ko urriko Iraultza.
* Datuak: Q885542
* Multimedia: Federico Ponce Vaides / Q885542
# Federico Trillo

Federico Trillo (Cartagena, Espainia, 1952ko maiatzaren 23a) espainiar militar eta politikaria da.

## Bizitza

Tradizio militarreko familia batean jaio zen. Zuzenbide-ikasketak egin zituen, Salamancako Unibertsitatean. Armadako Legelari Taldeko kide izan zen lehenik, eta Mediterraneoko Itsasaldeko Fiskal Taldeko kide gero. 1983an, Alianza Popularreko kide zelarik, lege-aholkularitzako buruzagitza onartu zuen. 1989an, Partido Popularreko diputatu hautatu zuten Alacanteko probintziaren ordezkari gisa. 1990eko martxoaren bukaeran, Partido Popularraren X. Biltzarrean, idazkariorde laguntzaile izendatu zuten. Lege-arazoez arduratu zen alderdiaren barruan, eta alderdiaren bozeramaile izan zen Legebiltzarrean zenbait lege eztabaidatzeko orduan (Hiri Segurtasunerako Legea; Corcuera Legea; Espainiako Kode Penalerako lege proiektua). 1993ko hauteskunde orokorretan, Alacanteko Partido Popularreko hautagaien buru izan zen. Espainiako Kongresuko presidente izan zen (1996-2000) eta, gero, Espainiako Defentsa ministro izendatu zuen José María Aznarrek (2000).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2878013
* Multimedia: Federico Trillo / Q2878013
# Federico Victoria de Lezea

Federico Victoria de Lezea Mazarredo (Markina, 1809ko ekainaren 3a – Bilbo, 1864ko irailaren 13a) bizkaitar politikari liberala izan zen. 1821 eta 1826 artean Bergarako Errege Mintegian ikasi zuen. Bizkaiko Ahaldun Nagusiaren karguan jardun ostean (1839-41), 1845ean Bilboko alkate kargua hartu zuen. Senatari eta diputatu ere hautatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Bilbaopedia. Federico Victoria de Lecea Mazarredo. .
* Datuak: Q29346000
# Federico Zabala

Federico Zabala Altzibar-Jauregi (Tolosa, Gipuzkoa, 1916ko urtarrilaren 13a - Villabona-Amasa, 1993ko urriaren 1a) gipuzkoar historialaria eta politikaria izan zen.

## Biografia

Zuzenbideko, eta filosofia eta letretako ikasketak egin zituen Zaragozako unibertsitatean.
Euskalerriaren Adiskideak elkarteko aldizkarian, La Voz de España eta El Diario Vasco egunkarietan, eta Zeruko Argia aldizkarian eman zituen argitara lan aipagarrienak.
Obra nagusiak: Caminos bajo la lluvia eleberria (1962), Monografía histórica de la Villa de Tolosa (1969, J. Garmendiarekin batera) eta Historia del Pueblo Vasco (1971-1973).
Gipuzkoako senatari izan zen 1977. urtean eta EUTGko Euskal Historiako irakaslea izan zen. 1984an Eusko Legerbiltzarkidea aukeratua izan zen EAJ alderdiaren barnean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12257796
# Federico da Montefeltro

Federico da Montefeltro (Gubbio, 1422ko ekainaren 7a - Ferrara, 1482ko irailaren 10a), Federico III.a da Montefeltro bezala ere ezaguna, Italiako Pizkundeko kondotierorik arrakastatsuenetako bat eta Urbinoko dukea izan zen 1444tik hil zen arte. Urbinon liburutegi handi bat eraikitzea enkargatu zuen, beharbada Italiako handiena Vatikanokoaren ondoren, bere idazle talde propioarekin, eta bere inguruan gorte humanistiko bat antolatu zuen Pizkunde goiztiarreko bitxi arkitektonikorik handienetako bat zen Urbinoko Dukeen Jauregian, Francesco di Giorgio Martini teoriko eta arkitektoak diseinatu zuena.

## Biografia

Federico Gubbion jaio zen, Urbino, Gubbio eta Castelduranteko jauna eta Spoletoko dukea zen Guidantonio da Montefeltroren seme ez legitimoa.
Gaztea zenean Venezian eta Mantuan bizi izan zen apopilo. Denbora batez Vittorino Ramboldonik hezi zuen. 1437an Sigismundo Germaniako Erromatar Inperio Santukoa enperadoreak zaldun izendatu zuen, eta urte berean Gentile Brancaleonirekin ezkondu zen bere jaioterrian.
16 urterekin hasi zuen bere karrera kondotiero bezala Niccolò Piccininoren agindupean. 1444an, bere anaiordea zen Oddantonio da Montefeltro, berriki Urbinoko duke izendatua izan zena, erahila izan zen. Berehala, Federikok hiriko boterea hartu zuen.
1450eko hamarkadan Napoliko erregearentzat eta honen aliatua zen Pio III.a aita santuarentzat borrokatu zuen. Battista Sforzari ere lagundu zion, beste kondotiero familia arrakastatsu bateko kidea zena, Milango gobernariak zirenak. Ordain bezala, Francescok sekula ez baitzuen dohainik borrokatzen, Sforzatarrengandik Pesaro eta Fossombroneren kontrola jaso zuen, hala, ondorioz, etsai gogor bat lortuz, Riminiko jauna zen Sigismundo Pandolfo Malatesta.
1459an Malatestaren aurka borrokatu zuen Romañan Pio III.arentzat, erabateko garaipena lortuz 1462an Cesano ibaian, Senigalliatik gertu. Aita Santuak konkistatutako lurraldeen bikario izendatu zuen, baina Pio III.a Riminin Malatestaren karguaren kontrol pertsonala hartzen saiatu zenean, Federikok alderdiz aldatu zuen eta aita santuaren aurka borrokatu zuen hiri-estatu batzuek osatutako aliantza baten buru.
Urbino dukerri mailara igo zuen Sixto IV.a aita santuak, bere ilobarik gogokoena zen Giovanni Della Rovere Federikoren alaba zen Giovannarekin ezkondu zuena. Orduan, Federikok, bere antzinako florentziar patroien aurka borrokatu zuen, Sixtoren armadaren buru, Pazzitarren konspirazioak huts egin ondoren, non erabat murgilduta egon zen.
Federico da Montefeltro Ferraran hil zen 1482an, Veneziaren aurka borrokan ari zenean.
Federicoren seme bat, Guido I.a da Montefeltro, Elizabetta Gonzagarekin ezkondu zen, Mantuako jaunaren alaba bikain eta ondo hezia. Guidobaldo 1508an hil ondoren, Urbinoko dukerria, Giovannaren bidez Della Rovere aita santu familiara pasa zen, Sixto IV.ak sortua.

## Erretratuak

Federicoren erretratu guztiek bere ezkerraldeko profiletik erakusten dute. Bere lehen kanpainetako batean eskuineko begia galdu zuen, eta, gainera, orban handia geratu zitzaion. Honegatik, soilik bere "alde ona" erretratatzen uzten zuen.
* Datuak: Q435501
* Multimedia: Federico da Montefeltro / Q435501
# Eskuernaga Bizirik

Eskuernaga Bizirik Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Eskuernagan sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 41 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %16,47.

## Ikus, gainera

* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257227
# Eskuin Autonomoen Espainiako Konfederazioa

Confederación Española de Derechas Autónomas edo laburtuta CEDA, euskaraz Eskuin Autonomoen Espainiar Konfederakundea espainiar eskuineko alderdi katolikoen koalizioa izan zen.
Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian, 1933ko otsaileko Biltzarrean sortua, Acción Católica mugimenduaren barnean jaio zen. El Debate egunkariaren zuzendaria zen Ángel Herrera Oria kardinalak bultzatu zuen eskuinaldeko zenbait alderdi txiki uztartuz.
Muina "erlijioa, jabegoa eta familia" babesteko 1931n sortutako Acción Popular ("Acción Nacionalista" 1932ra arte) delako alderdia izan zen. Horri Espainiako estatuko probintzietan sorturiko hautagai zerrenda eskuindarrak batu zitzaizkion.
Gil-Robles buru, CEDAk 1933ko azaroaren 19ko hauteskundeak irabazi zituen, tradizionalistek eta, zenbait tokitan, Lerrouxen jarraitzaile erradikalek lagunduta. Gobernu atzerakoia izan zen; langileriaren aurkako neurriak hartu eta diktadura garaiko agintarientzat amnistia eman zuen, eta militarrei eskua libre uzten zien. 1934an, gobernu eskuindarrak eta militarrek Asturiasko iraultza-saioa zapaldu eta aurre egin behar izan zioten Kataluniako Generalitateari. Errepublikaren aurkako asmoak gero eta ageriago uzten ari zelarik CEDA, eskuineko eta ezkerreko errepublikazaleak aurka jarri zitzaizkion.
Errepublikaren azken bi urteetan, eskuin muturreko jarrerak nagusituz joan ziren alderdian arian-arian; Frente Popularrak 1936ko otsaileko hauteskundeak irabazi ondoren, zerikusi handia izan zuen CEDAk Franco jeneralaren matxinadaren prestakuntzan. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, matxinoekin bat egin eta 1937an CEDA alderdia desegin, eta buruzagi asko Falange Españolaren (F.E.T. y de las J.O.N.S.) sailetara igaro ziren. CEDAk ez zuen indar handirik izan Euskal Herrian.

## CEDAren programa

Horra pasarte esanguratsu bat:
| « | Marxismoaren kontrako koalizioko hautagaiek argi eta garbi defendatuko dute (1931-12-9ko) Konstituzioko eta legezko aginduak berehala indargabetu behar direla, kasuan-kasuan dagozkion bideetatik, sozializazio-helburu laikoetan oinarritzen baitira eta, egiaz, Espainiako gizartearen ondare moral neurrigabea eta aberastasun material jada ahitua suntsitzea baitute xede. | » |
| —CEDAren programa, 1933ko urrikoa. |||

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1124888
* Multimedia: Confederación Española de Derechas Autónomas / Q1124888
# Eskuin alternatibo

Eskuin alternatiboa (ingelesez: alt-right) eskuineko eta eskuin muturreko ideologiak uztartzen dituen talde heterogeneoari deritzo. Jatorriz Ameriketako Estatu Batuetan sortua, ideal aurrerakoi zein neokontserbadoreak bere egin dituzten politikari kontserbadoreak baztertzen ditu. Horrez gain zuzentasun politikoaren, kultura aniztasunaren, immigrazioaren, feminismoaren eta sexu aniztasunaren aurka agertu ohi da. Mugimendu honek Interneten jarduera handia duenez, honen kideei Interneteko trollarena egitea egozten zaie sarritan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23018230
* Multimedia: Alt-right / Q23018230
# Eskuila (elektrizitatea)

Elektrizitatean, Eskuila azal finko eta higigarri baten arteko kontaktu elektrikoa ezartzen duten pieza eroaleetako bakoitza da.

## Erreferentziak

* ↑ Eskuila zthiztegia.elhuyar.org

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1713927
* Multimedia: Commutator brushes / Q1713927
# Eskuilarik gabeko motorra

Eskuilarik gabeko motorra edo brushless motorra, errotorearen polaritatea aldatzeko eskuilarik erabiltzen ez duen motor elektrikoa da.
Motor elektrikoek delga-dun kolektore bat edo pare bat urratze eraztun izan ohi zituzten. Sistema hauek marruskadura eragiten zuten, errendimendua gutxituz, beroa askatuz eta zarata gehiago eginez. Gainera, mantentze-lan handiago eskatzen zuten, eta ikatz partikulak aska zitzaketen, motorra, eroale izan daitekeen hauts batez zikinduz.
Eskuilarik gabeko lehen motorrak, korronte alternoko motor asinkronoak izan ziren. Gaur egun, elektronikari esker, brushless motorrak oso onuragarriak gerta dakizkiguke, fabrikatzeko merkeagoak direlako, gutxiago pisatzen dutelako eta mantenu-lan gutxiago eskatzen dutelako, baino beraien kontrola askoz konplexuagoa da. Konplexutasun hori kontrol elektronikoei esker ia erabat ezabatu da.
Alderantzikagailuak korronte alternoa korronte zuzen bihurtu behar du, eta berriro, beste frekuentzia bateko alterno. Beste kasu batzuetan, korronte zuzenarekin zuzenean elikatu daiteke, lehen urratsa ezabatuz. Hau dela eta, korronte alternoko motor hauek korronte zuzeneko beste aplikazio batzuetan erabili daitezke, korronte zuzeneko eskuiladun motor baten baino askoz errendimendu hobeagoa lortuz. Erabilera batzuk, adibidez, pilak erabiltzen dituzten auto eta hegazkin telegidatuak izango lirateke.
Eskuilarik gabeko beste motor batzuk, korronte zuzenarekin soilik funtzionatzen dutenak, potentzia baxuko aparatu elektrikoetan erabiltzen direnak dira, hala nola, CD-ROM irakurgailuak, konputagailuetako haizagailuak, kaseteak, eta abar. Hauen mekanismoa kommutazio (polaritate aldaketa) mekanikoa, kontaktu gabeko elektroniko batekin ordezkatzean datza. Kasu honetan, espira, poloa zuzena denean bakarrik bultzatzen da, eta ez denean, sistema elektronikoak korrontea mozten du. Errotoreko espiraren posizioa igartzeko eremu magnetikoaren hautematea erabiltzen da. Sistema elektroniko honek, gainera, biratze abiadura jakin dezake, ea geldirik dagoen, edo gelditzen bada korrontea moztu dezake ez dadin motorra erre. Polaritatea aldatzean (+ eta -) alderantziz biratzen ez duten desabantaila dute. Biraketa norantza aldatzeko sistema elektronikoaren bi eroale gurutzatu beharko lirateke.
Eraztunetan marruskadura saihesteko antzeko sistema bat alternadoreetan erabili ohi da. Kasu honetan ez da urratze eraztunen erabilera saihesten, sendoago bat erabiltzea saihesten da, motorra asko frenatuko lukeelako.

## Ikus, gainera

* Shunt motorra
* Serie motorra
* Compound motorra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q521013
* Multimedia: Brushless DC electric motors / Q521013
# Eskuin (argipena)

Eskubi hitzak artikulu honetara dakar, norabidearen eta aldearen adieran. Izen propio moduan dituen adieretarako, ikus: Eskubi (argipena).
Eskuin eta eskubi hitzek ezkerraren aurkako norabidea eta aldea da. Erabilera zenbait ditu:
* eskuina, norabide erlatibo bat;
* eskuina, eskuineko eskua eta hanka erabiltzeko ohitura eta erraztasuna dituen pertsona (ikus lateralitatea);
* eskuin politikoa, jarrera eta praktika politiko mota bat;
* eskuineko ibaiertza, ibai batek daraman uraren norabidean, eskuinaldera geratzen den aldea,
** Eskuinaldea, Bizkaiko eskualdea.

### Ikus, gainera

* Ezkerra (argipena)
# Eskuila

    Artikulu hau esku-tresnari buruzkoa da; kontaktu elektrikoa ezartzen duen pieza gaitzat duena beste hau da: «Eskuila (elektrizitatea)»
Eskuila objektuak garbitu, moldatu, ikuzi, ilea orraztu, zorua garbitu edo beste hainbat lan egiteko erabiltzen den tresna bat da. Kirten bat eta oinarri bat ditu, eta oinarrian txertatuta zurda izeneko harizpi zaluak ditu.
Mota askotako eskuilak daude: tamainaren, erabilera motaren, eginda dauden materialen edo haien fabrikazio prozesuaren arabera sailka daitezke.
Materialak zabaltzeko erabiltzen diren eskuilei brotxa deritze.
Eskuila normalean aintzinan erabiltzen zen.

## Motak

Erabileraren arabera egindako sailkapenaren arabera eskuila mota asko daude, normalean zein azaleraren gainean erabiltzen diren aipatuz izendatzen direnak. Hona hemen erabileraren araberako mota batzuk:
* Hortzetako eskuila
* Arropa-eskuila
* Orrazteko eskuila edo ile-eskuila
* Azazkal-eskuila
* Oinetako-eskuila
* Biberoi-eskuila
* Plater-eskuila
* Zoru-eskuila
* Erratza

## Ikus, gainera

* Brotxa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12052384
* Multimedia: Brushes / Q12052384
# Erriolita

| Erriolita | Erriolita | Erriolita | Mineral infotaula irakurtzeko era |
| Arroka igneoa ||||
| Mineral garrantzitsuak | kuartzo feldespato | kuartzo feldespato |
Erriolita arroka igneo bolkaniko bat da.

## Aurkikuntza

Aintzinarotik Ipar-Ameriketan ustiatua izan bazen ere, Ferdinand Paul Wilhelm Richthofen esploratzaile alemaniarrak 1860 hamarkadan Estatu Batuetako Mendi Harritsuetan aurkitu eta deskribatu zuen eta bere omenez Rhyolite izena eman zitzaion.

## Ezaugarriak

Kolore argia dauka, grisa edo arrosa. Ehundura trinko eta gogorra kuartzo fenokristal handien ondorioa da, naiz eta beiraren gisako ehundura ere ukan dezakeen.
Granitoaren osagai berak ditu (kuartzoa, feldespatoa- normalean > %69 SiO$_2$- eta mika).

## Eraketa

Labazko lasterretan azaltzen da batez ere, basaltoarekin eta andesitekin nahastuta. Munduan osoan zehar aurkitzen bada ere ez da ohikoa izaten. XX mendean esate baterako hiru erupziotan baino ez da agertu, Papua Ginea Berriko St. Andrew Strait sumendian, Alaskako Novaruptan eta Txileko Chaiténen.

## Iruditegia

* Erriolita arroxa.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190727
* Multimedia: Rhyolite / Q190727