OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Erebia pronoe

Erebia pronoe Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europako mendi garaietan bizi da, Piriniotan, Alpeetan, Jura mendietan eta Karpatoetan esate baterako.

## Deskribapena

Tximeleta ertaina da, 36-46 mm arteko hegal-zabalera du. Arrak kolore marroi iluna du eta hegalen ertzetan kolore gorrixka duen lerro bana ageri zaio, ez oso markatua. Aurreko hegaletan bina ozelo txiki agertzen ditu. Azpialdean gris iluna da eta honek ere ozelo pareak erakusten ditu.
Emearen kolorea apalagoa da, marroi-grisa eta banda argia duena. Horregatik gehiago nabaritzen zaizkio aurreko hegaletako orban ilunak.
Beldarra gris marroixka da eta lerro ilun fin batek zeharkatzen du aurretik atzera. Krisalida marroixka da.

## Bizi zikloa

Belaunaldi bakarra sortzen du urtero eta uztailetik iraila erdialdera ikusten da hegan. Ondoren arrautzak jartzen ditu eta beldarra jaiotzen da. Udazkenean beldarra gutxi hazten da eta ondoren hibernatu egiten du. Beldarra ekainerako heltzen da. Ikertzaile batzuek diote bi negu igarotzen dituela beldarrak.

## Habitata

1.400-2.000 metro arteko altueratan aurkitzen da Piriniotan. Alpeetan 800 metrotaraino jeitsi daiteke.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 «European Lepidoptera and their ecology: Erebia pronoe» www.pyrgus.de (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Erebia oscura de Esper. Erebia pronoe» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q766042
* Multimedia: Erebia pronoe / Q766042
* Espezieak: Erebia pronoe
# Erebia lefebvrei

Erebia lefebvrei Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Piriniotaran aurkitzen da.

## Deskribapena

Tamaina handiko tximeleta da, 40-48 mm arteko hegal-zabalera du. Arrak kolore beltz bizia du. Aurreko hegaletan bi edo hiru ozelo zuri txiki ditu, atzeko hegaletan beste hiru. Hegalen azpialdea ere beltza da eta ez du ozelorik.
Emeak kolore desberdinak izan ditzake, beti ere iluna, baina arra baino argiagoa. Ez du ozelorik izaten.

## Bizi zikloa

Ekaina amaieratuk abuztura ikusten dira hegan tximeleta helduak. Arrautzak jartzerakoan emeak erortzen uzten ditu banan bana. Beldarra berde-marroia da eta alboetan lerro ilun eta argiak tartekaturik ditu. Gramineoetaz elikatzen da eta dirudienez bi urte egiten ditu beldar egoeran, bi hibernazio beraz.

## Habitata

1.900 metrotatik goragoko harkaitzetan ikusten da. Imagoek lurretik gertu egiten dute hegan eta harkaitz puntetan pausatzen dira.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Erebia lefebvrei (Boisduval, 1828)» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3319260
* Multimedia: Erebia lefebvrei / Q3319260
# Erebango

Erebango Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 3.054 biztanle ditu 153,122 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q776015
* Multimedia: Erebango / Q776015
# Erebia cassioides

Erebia cassioides (antzina Erebia dromus) Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europa hegoaldeko mendialdetan bizi da, Piriniotan, Alpeetan, Balkanetan eta Karpatoetan esate baterako.

## Deskribapena

Tamaina txikiko tximeleta da, 32-38 mm arteko hegal-zabalera duena. Kolore urdin-griseko hegalak ditu eta aurreko hegoetan orbain laranja zabalak eta diztira berde metalikoak ditu. Atzeko hegaletan puntu laranjen lerroak ditu. Aurreko hegaldetan bina ozelo beltz txiki ditu. Azpialdean aurreko hegalak marroiak dira eta atzekoak grisak.

## Bizi zikloa

Tximeletak uztaila eta iraila artean ikusten dira hegan, gehienak abuztuan. Tximeleta emeek arrautzak lur gainean jartzen dituzte eta handik beldarrak sortzen dira. Gramineoetaz elikatzen dira eta neguan hibernatu egiten dute. Udaberrian elikatzen jarraitzen dute eta ekainean pupa eratzen dute, ondoren tximeleta belaunaldi berria sortzeko.

## Habitata

Mendialdean bizi dira, 1.600 eta 2.600 metro arteko altueran. Malda handiko zelaietan aurkitzen dira, harri eta arroka asko dituzten eremuetan.

## Azpiespezieak

Sei azpiespezie ezagutzen dira:
* Erebia cassioides cassioides
* Erebia cassioides arvernensis
* Erebia cassioides carmenta
* Erebia cassioides macedonica
* Erebia cassioides illyrica
* Erebia cassioides tonalensis

## Iruditegia

* Hegalen gainaldea.
* Hegalen azpialdea.
* Lore gainean.
* Alboko ikuspegia.

## Erreferentziak

* ↑ «Erebia dromus» iNaturalist (Noiz kontsultatua: 2023-03-14).
* 1 2 «Common brassy ringlet - Erebia cassioides» web.archive.org 2019-07-22 (Noiz kontsultatua: 2023-03-14).
* ↑ «Erebia» ftp.funet.fi (Noiz kontsultatua: 2023-03-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2120601
* Multimedia: Erebia cassioides / Q2120601
# Erebidae

Erebidae lepidopteroen ordenako tximeleta-familia da. Guztira 18 subfamilia ditu eta Macrolepidoptera taldeko (tximeleta eta sits handiak) espezie kopuru handienetakoa duen familia da.

## Azpifamiliak

* Aganainae
* Anobinae
* Arctiinae
* Boletobiinae
* Calpinae
* Erebinae
* Eulepidotinae
* Herminiinae
* Hypeninae
* Hypenodinae
* Hypocalinae
* Lymantriinae
* Pangraptinae
* Rivulinae
* Scolecocampinae
* Scoliopteryginae
* Tinoliinae
* Toxocampinae

## Erreferentziak

* Datuak: Q2068481
* Multimedia: Erebidae / Q2068481
* Espezieak: Erebidae
# Erebo

Greziar mitologian, Erebo (antzinako grezieraz Ἔρεϐος Érebos, iluntasuna, itzalpea, latinez Erebus) jatorrizko jainko bat zen, iluntasuna eta itzalpearen pertsonifikazioa, munduko zoko eta zulo guztiak betetzen zituena. Skotos (Σκοτος) izean ere jasotzen zuen. Esaten zenez, bere iluntasunezko laino trinkoek, munduaren ertzak inguratzen zituzten eta lurrazpiko toki itzaltsuak betetzen zituzten. Kaosaren semea zen honen kabuz, Nixen neba, eta, honekin, Eter eta Hemeraren aita, Hesiodoren arabera (Teogonia, 124).
Tradizio orfikoak, Erebo, Kronos eta Anankeren semea zela dio. Egile latindarrek, Erebo eta Nixi seme-alaba ugari eman zizkioten. Moros, Karonte, Eros, Eleos, Ptono, Geras eta Kerrak zeuden horien artean.
Hitza, ziuraski, protoindoeuroparra da, *h$_1$reg$^w$os, antzinako eskandinavierazko rœkkretik kognatua, gotikoerazko riqisetik (iluntasuna), sanskritozko rajanitik (gaua), eta, tokarierazko orkämetik (iluntasuna). Beste proposamen bat, semiterazko utzitako hitz bat da, hebreerazko erebh hitzarekin eta akadikozko ereburekin (ilunabarra, gaua) (eta hortik iluntasuna). Ilunabarraren etimologia bera iradoki da Europarentzat.
Nixek, Ereboren laino ilunak barraieatzen zituen zerutik, mundua gauean murgilduz, Hemerak, sakabanatu egiten zituen bitartean, eguna ekarriz. Nixek, Eterraren argia oztopatzen zuen (gorengo airea, distiratsua eta argitsua), eta Hemerak iluntasuna kanporatzen zuen, Eterrak berriz lurra argitzea ahalbidetuz. (Kontutan izan antzinako kosmogonietan, egunaren iturria Eterra edo atmosfera distiratsua zela uste zela, Eguzkia beharrean).
Beranduagoko elezahar batzuen arabera, Erebo, Hadesaren zati zen, hildakoen mundua, are, sinonimo bezala ere erabiltzen zen. Bera zen hildakoek, hil berritan igaro behar zuten tokia. Ondoren, Karontek garraiatzen zituen, Akeronte ibaia zeharkatuz, eta Tartaroan sartzen ziren, benetako hildakoen mundua.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131122
# Ereagako Portua

Ereagako portua arrantzaleen txalupentzako ditxo bat eraikitzeko premiaren aurrean eraikitako lehenengo portua da. Eraikuntza honen ekimena arrantzaleen kofradiatik sortu zen eta Bizkaiko Jaurerriak emandako diru-laguntzari esker burutu ahal izan zen. Portu bitxi bat da eta Usategi mendi-hegalaren atzean dago kokatuta. Defentsa-kai bat da, eta kostaldearekin elkartzeko kaiaren amaierako zatian betegarri bat eta forma erdizirkularreko dike bat jarri dira. Biekin ahokadura estuko kai bat babestea lortzen da, eta kai horrek hego-ekialdean arrapala bat eta eustorma bat ditu. Eskaileraren bidezko hainbat sarrera ditu. Hormak silerian eta harri-horman landu dira.1626 urte inguruan eraiki zen, eta hainbat erreforma eta konponketa egin dira. Bilboko kanpoko portua eraiki ondoren, Bilboko babespetik at geratu zen eta Abrako portua sortu zenean, 20ko hamarkadan, "Portu Zaharra" izena jarri zitzaion. 50eko hamarkadan berreskuratzen saiatu ziren, eta hormaren eta kostaldearen arteko hutsunea bete zen; duela gutxi arte hortxe bertan zegoen "Las Piscinas" izeneko kirol elkartea.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.euskadi.eus/app/ondarea/eraikita-ondarea/ereagako-portua/portua/getxo/algorta/fichaconsulta/29798

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65559886
# Endredozko komedia

Endredozko komedia azpigenero dramatiko bat da, argumentu korapilatsu eta burutsua duena eta ustekabeko amaiera duena. Historian zehar, beste ikuskizun batzuetarantz eboluzionatu zuen, eta tipo berriak sortu zituen, hala nola "vaudevillea", eta zinematografian eta telebistan formatu esklusiboak sortu zituen.
Antzinako Erroman, Plautok eta Terentziok genero horretako lanak idatzi zituzten. Espainiako Urrezko Mendeko komediaren lau genero nagusietako bat zen: gainerakoak kapa eta ezpatako komedia, zeinekin batzuetan nahastu egiten dena, karaktere-komedia eta txingote-komedia direlarik. Shakespeareren Veneziako merkataria (c. 1596)eta Much Ado About Nothing, Thomas Heywooden The Wise Woman of Hoxton (c. 1604), Molièreren Les Fourberies de Scapin (1671) eta plays Aphra Behn eta Thomas D'Urfey antzezlanak genero honen maisu-lanak izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]
* ↑ Gómez García 1998, 189 orr. .
* ↑ Pavis 1996, 84–85 orr. .
* ↑ Law (2011, 120).
* ↑ Serralta 1988, 125-137 orr. .
* ↑ Cohn (1998, 234), Hochman (1984, 251), and Pavis (1998, 65).

## Bibliografia

* Cohn, Ruby. 1998. "Comedy" The Cambridge Guide to Theatre. Ed. Martin Banham. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-43437-8. 234–235.
* Hochman, Stanley, ed. 1984. McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama: An International Reference Work in 5 Volumes. Vol. 1. 2nd ed. VNR AG. ISBN 978-0-07-079169-5.
* Law, Jonathan, ed. 2011. The Methuen Drama Dictionary of the Theatre. London: Bloomsbury. ISBN 978-1-4081-3148-0.
* (Gaztelaniaz) Serralta, Frédéric. (1988). El enredo y la comedia: deslinde preliminar. in: Criticón nº 42 CVC..
* Pavis, Patrice. 1998. Dictionary of the Theatre: Terms, Concepts, and Analysis. Trans. Christine Shantz. Toronto and Buffalo: U of Toronto P. ISBN 0-8020-8163-0.
* Manuel Gómez García, Diccionario Akal de Teatro, Madrid: Akal, 1998, 188. orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2991535
# Endoskopia

Endoskopiak barneko organoak ikusteko proba osagarriak dira. Diagnostikoak lortzeko erabiltzen dira, baina baita tratamendu moduan ere.
Endoskopioak dira proba hauek egiteko aparatuak. Labur deskribatuta, mutur batean argia eta kamera dituen hodiak dira, beste muturrean medikuak ikusteko bisorea egonda.
Gorputzaren zulo batetik sartuta, endoskopioaren bidez azter daiteke bidean dauden organoak eta abar. Hodiaren bidez tresna txikiak pasa daitezke prozedura diagnostiko eta terapeutikoak egiteko: biopsiak, lesioen erresekzioak eta abar.
Neumologoak, digestio-aparatuko espezialistak, ORLko espezialistak, zirujauak eta traumatologoak dira batik bat teknika hauetaz baliatzen dira medikuak.

## Historia

* 1806an Philip Bozzini izan zen lehenengoa "Lichtleiter" (argi-eramalea) "giza gorputzaren kanalak eta barrunbeak aztertzeko" asmatzen. Hala ere, "Vienako Elkarte Medikoa"k ez zuen ontzat hartu "bitxikeria" hau.
* 1822 arte ez zuten erabili endoskopio bat lehen aldiz gizakiekin, William Beaumont zirujau militarrak eginda Michigan-en (AEB).
* 1897an Gustav Killian alemaniarrak egin zuen lehendabiziko bronkoskopia.
* 1908an lehen aldiz erabili zituzten bonbilla txikiak endoskopioaren barruan, histeroskopia batean.

## Endoskopia motak

* Digestio-aparatua:
** Gastroskopia: Ahoaren bidez sartuta, hestegorria, urdaila eta heste meharraren hasiera aztertzen ditu.
** Kolonoskopia: Uzkitik sarturik, heste lodia begiratzen du.
** Laparoskopia: Abdomenean zulo txikia eginda, barrunbe hau aztertzeko.
** ERCP (Endoscopic retrograde cholangiopancreatography): pankrea eta behazun-bideak ikusteko.
* Arnas aparatua:
** Errinoskopia: Sudurra ikusteko.
** Bronkoskopia: Sudurraren bidez, trakea eta birikak aztertzen du.
** Torakoskopia eta mediastinoskopia: Toraxean zuloa eginda, barrunbeak begiratzeko.
* Gernu- eta ugaltze-aparatuak:
** Zistoskopia: Uretraren bidez puxikaraino ailegatzen da.
** Kolposkopia: Baginaren bidez, zerbixa aztertzeko.
** Histeroskopia: Umetokia ikusteko.
* Lokomozio-aparatua:
** Artroskopia: Artikulazioetan ibiltzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q212809
* Multimedia: Endoscopy / Q212809
# Endovelico

Endovelico edo Enobolico Burdin Aroko jainko zelta da. Hainbat lurraldetara zabalduta egon arren, Lusitaniako panteoiaren jainko nagusia izan zen, baita, Vaelico izenarekin, haren homologo betoia ere. Infernuari lotutako ezaugarri ktonikoak ditu, baina baita osasuna, ametsak eta natura ere. Erromatarrek Asklepio edo Serapis bezala bereganatu zuten.

## Etimologia

Bere etimologia hitz zeltikoek osatzen dute: endo, jainkozko superlatiboa, eta vellicus, esanahi ilunekoa. Batzuek Bellinusekin lotu dute, Belenos jainkotasun zeltaren izenarekin, eta beste batzuek, berriz, vailo hitzarekin, otsoa izendatzeko hitz zelta.

## Ikonografia

Endovelicoren animalia sakratuak basurdea eta otsoa ziren, beste aldera igarotzearekin lotutako animaliak; palmarekin eta ereinotz-koroarekin zuten lotura botanikoa.
Otsoarekin eta gerlari fratriekin duen loturagatik, Sucellos jainko galoarekin duen erlazioarekin espekulatu da.

## Kultua

Endovelicok tenplu dedikatu garrantzitsu bat izan zuen Sao Miguel da Motan, Terenan, Alentejon, batzuek nemetontzat jotzen dutena. Bere garrantzia soilik zen Ataecinaren parekoa, Turobrigan (Aroche, Huelva) santutegia zuena.
Aurkikuntzek "inkubatioa" praktikatzea iradokitzen dute, hots, jainkozko manifestazioa debotoaren ametsaren bidez, Endovelicoren gurtzari dagokion erritu ezagunena bezala.

## Erreferentziak

* ↑ Miguel Pérez Pastor, Disertación sobre el Dios Endovélico y noticia de otras Deidades gentilicias de la España Antigua (Madrid: Joaquín Ibarra, 1760).
* ↑ Domínguez, Adolfo J.. (©2007-). Protohistoria y antigüedad de la Península Ibérica. Sílex ISBN 978-84-7737-181-6. PMC 182851664. (Noiz kontsultatua: 2022-08-23).
* ↑ Didáctica de la lengua y la literatura para una sociedad plurilingüe del siglo XXI. Universitat de Barcelona 1997 ISBN 84-475-1735-7. PMC 37757966. (Noiz kontsultatua: 2022-08-23).
* ↑ Pérez Vilatela, Luciano. (2000). Lusitania : historia y etnología. Real Academia de la Historia ISBN 84-89512-68-X. PMC 46884373. (Noiz kontsultatua: 2022-08-23).
* ↑ Lisbeth Bredholt Christensen, Olav Hammer, David Warburton, The Handbook of Religions in Ancient Europe

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2746488
* Multimedia: Endovelicus / Q2746488
# Endre Ady

Endre Ady (Érmindszent, 1877ko azaroaren 22a - Budapest, 1919ko urtarrilaren 27a) hungariar olerkari eta kazetaria izan zen. Askok XX. mendeko olerkari hungariarrik onena dela uste dute.
Eskola kalbinista batean ikasi zuen eta 1896an lehen poema argitaratu zuen. Ondoren, zuzenbide ikasketak utzi eta kazetari lanak egin zituen. Debrecen hiriaz nekatu zen eta bertako Oradea egunkarian lan egin zuen. 1904 eta 1911 artean hainbat aldiz bisitatu zuen Paris, eta bere azken bidaiatik bueltan Parisen lehorreratu zen.
Nyugat (Mendebaldea) literatur aldizkariko editorea izan zen. 1909tik tratamendu medikoa maiz jaso zuen sifiliaren ondorioz.
Gizarte-aurrerapenean zuen sinesmen sendoagatik eta bere garaiko Europako esperientziaren funtsezko gaiak poesian aztertzeagatik nabarmendu zen: maitasuna, denborazkotasuna, fedea, indibidualtasuna eta abertzaletasuna.

## Lanak

* Versek ("Olerkiak", 1899)
* Még egyszer ("Berriro", 1903)
* Új versek ("Olerki berriak", 1906)
* Vér és arany ("Odola eta urrea", 1907)
* Az Illés szekerén ("Eliasen gurdian", 1909)
* Szeretném, ha szeretnének ("Maitatua izan nahi nuke" 1910)
* A Minden-Titkok versei ("Sekretu guztien olerkiak", 1911)
* A menekülő Élet ("Badoan bizitza", 1912)
* Margita élni akar ("Margitak bizi nahi du", 1912)
* A magunk szerelme ("Gure maitasuna", 1913)
* Ki látott engem? ("Nork Ikusi hau?", 1914)
* A halottak élén ("Leading the Dead", 1918)
* Az utolsó hajók ("Azken itsasontziak", 1923)

### Euskaratuak

* Goxeko adikunea. 1935. Itzultzailea: Sabin Muniategi.
* Emakumeak ertzean. 1936. Itzultzailea: Sabin Muniategi.
* Etzun nadin. Oi oe. 1937. Itzultzailea: Sabin Muniategi.
* Maitatua izatea nai nuke. 1966. Itzultzailea: Sabin Muniategi.
* Gora jaurtitako arria. 1987. Itzultzailea: Sabin Muniategi.

## Erreferentziak

* ↑ «Ady, Endre» Bertso eta olerkien hemeroteka (Noiz kontsultatua: 2023-12-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q211392
* Multimedia: Endre Ady / Q211392
# Endor (Star Wars)

Endor izeneko planeta Star Wars film saga ospetsuan agertzen den fikziozko planeta bat da.
Endor Moddell sektorean dago. Gasezko erraldoi bat da, eta, beraz, bertan ezin da inor bizi. Bere inguruan bederatzi ilargi nagusi ari dira biraka, horien artean baso trinkoz, zingiraz eta lautadaz beteriko bat dagoelarik. Filmetako ekintzak Endor Ilargia izena duen ilargi honetan gertatzen dira, Palpatine enperadoreak Ilargi Santutegi deitua (bere kodezko izena Inperio Galaktikoarentzat) edo soilik Endor, planeta bezala. Ewoken jaiolekua, Endorren Gerra Zibil Galaktikoko gudurik handiena gertatu zen, bertan Heriotzaren Izarra suntsitua izan zelarik, Palpatine eta Darth Vader (hau orain damutua eta Anakin Skywalker bihurtua) hil ziren (Inperioko beste pertsona garrantzitsu batzuez gain, Nial Declann Almirante Handia edo Firmus Piett Almirantea kasu), honela Aliantza Errebeldeari Inperioa banatzea ahalbidetuz, bere azken erorketara eta Errepublika Berriak Koruskant hartzera lagunduko zuena, soldadu inperialak zuzenduko zituen agintaririk ez baitzegoen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q832100
# Endotoxina

Endotoxinak hainbat bakterio Gram negatibok zelula horman dituzten toxinak dira, bakterio hauen ostalariarentzat toxikoak direnak. Exotoxinen aldean, egitura somatikoak dira, bakterioari lotuak daudenak, beraz ez dira bakteriotik kanpo askatzen.
Endotoxinak lipopolisakaridoak dira. Hori dela eta, beroarekiko erresistenteak dira, ez dute desnaturalizazioa jasaten. Lipopolisakarido horien zati lipidikoa da toxizitatea eragiten duena.
Endotoxinek ez dute toxoiderik sortzen eta ez dira exotoxinak bezain toxikoak.
Beren jarduerari dagokionez, eragin biologiko hauek burutzen dituzte:
Endotoxinak askatzen dira bakterio eramailea hiltzen denean. Endotoxina askatuak toxikoagaoak dira endotoxina lotuak baino. Honenbestez, bakterioak hiltzen dituzten antibiotikoek, paradoxikoki, kalte handiak sor ditzakete endotoxinen askapen bortitza gertatzerakoan.
Endotoxina-dosi handiak arriskutsuak dira eta heriotza eragin dezakete, schock hemorragikoa eta ehunen nekrosiaren ondorioz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q319997
# Elasmotherium

Elasmotherium perisodaktiloen ordenako eta Rhinocerotidae familiako ugaztun genero iraungia da, Eurasian Pleistozenon lehorrean 2.6 milloi urte bizi izan den handiena. Gaur egungo errinozeroen nolabaiteko antza zuten.

## Espezieak

Hiru espezie ezagutzen dira:
* †E. caucasicum
* †E. chaprovicum
* †E. sibiricum (espezie tipoa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131678
* Multimedia: Elasmotherium / Q131678
* Espezieak: Elasmotherium
# Elasmokloita

Elasmokloita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Elasmokloita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na3Cu6BiO4(SO4)5}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Elasmochloite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Farr (Sutherland)

Farr, Eskoziako gaeleraz: Fàrr, Eskoziako Highland eskualdeko parrokia bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2660280
* Multimedia: Farr, Sutherland / Q2660280
# Farol (Paraná)

Farol Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 3.039 biztanle ditu 289,232 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1803557
* Multimedia: Farol (Paraná) / Q1803557
# Farr West (Utah)

Farr West Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Weber konderrian dago, Utah estatuan. 7.691 biztanle ditu, 15,326495 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Weber konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q482381
* Multimedia: Farr West, Utah / Q482381
# Farr (Strathnairn)

Farr, Eskoziako gaeleraz: Fàrr, Eskoziako eremu bat da, Highland eskualdeko Inverness barrutian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5436199
* Multimedia: Farr, Strathnairn / Q5436199
# Faros

Faros (antzinako grezieraz: φάρος Fáros; arabieraz: منارة) Antzinako Egiptoko uhartea zen, Alexandriatik hurbil zegoena. K. a. 285. urtean, Ptolomeo II.a Filadelfok 1.300 metroko kai luze batez lotu zituen uhartea eta Alexandriako hiria. Ondoren, Knidoko Sostratoren zuzendaritzapean, 135 metroko marmolezko dorre bat eraiki zen, hiru mailatan banatua, eta goialdean sua gauero piztu zedila agindu zuten, itsasontziek porturako bidea aurki zezaten. Antzinakoek Munduko Zazpi Mirarien artekotzat zuten dorre hura. Lurrikara batek amildu zuen 1302an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2696558
# Farolen Museoa

Farolen museoa 2000. urtean Gasteizko zapateria kalean ireki zen prozesio-farolen museo bat da. Bertan 100 urte luzez beirazko 267 pieza gorde izan dira eta hauek abuztuaren 4ean ateratzen dira kalera Andre Mari Zuriaren Egunaren ospakizunean. Nahiz eta farolak 100 urte baino gehiagoz egon diren eraikinean gordeta, museoa ez zen sortu 2000. urtera arte. Urte hartan prozesioko elementu guztiak eta gordetzen ziren eraikina zaharberritzen bukatu ziren eta Museo gisa ireki.

## Galeria

* Misterio Gozoso
* Misterios gloriosos
* Prezesioaren gurutze handia

## Erreferentziak

* ↑ «Vitoria-Gasteizko Udalaren web-orria - Farolen Museoa - Turismoa Vitoria-Gasteizen» www.vitoria-gasteiz.org (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61069946
* Multimedia: Museo de los Faroles, Vitoria / Q61069946
# Eskoziar liburu

Eskoziar liburua (Polonieraz: Księga Szkocka), eskoziar koadernoa ere deiturikoa, Lwoweko Matematika Eskolako (Lwowska Szkola Matematyczna) matematikariek erabilitako koaderno bat izan zen, non ebazteko zituzten problemak idazten zituzten. Koadernoak Eskoziar Kafetegitik (Kawiarnia Szkocka) haren izena jasotzen du. Kafetegi horretan biltzen ziren matematikaren gainean eztabaidatzeko modu informalean Poloniar Matematika Elkartearen toki ordezkaritzaren bileren ostean.

## Kanpo lotura

* "Eskoziar liburua"

## Kanpo estekak

* Datuak: Q600278
* Multimedia: Scottish Book / Q600278
# Eskoziar mitologia

Eskoziar mitologiak Eskoziako edozein mitologia aipa dezake. Mitoak Eskoziako historiako zenbait gertakarietatik agertu daitezke, batzuetan belaunaldiz-balaunaldi landutakoak eta bestetan beste kontakizun zabalago batez txertatu edo ordezkatuak.

## Bertako Mitologia Nazionala

Zenbait eskoziar jatorrizko kondairak aldi historiko batean sortuak dira helburu jakin batzuekin. Irlandarekin lotura estua mantenduz, orain dela mende asko bi herrialdeen zati batzuk Dál Riatako Erresuma osatu baitzuten. Eskoziar Koroiak independentzia aldarrikatzen zuen Ingeles Koroiaren zabalkundearen aurka Eskoziako Independentzia Gudetan eta hau jatorrizko kondairak sortzeko aukera paregabea zen.
Mundu gaeldarrak Piktoak bereganatu ostean, elementu folklorioek historiaren hutsuneak bete zituzten. Piktoen "bapateko desagerketa" Kenneth MacAlpin erregeak eskaini zien janaldiaren ondorengo sarraskiarekin azaldu nahi da (nazioarteko leif motif folkloriko amankomuna) eta maitagarri edo aztien antzera deskribatuak izan dira: edukin ontzi sekretuetatik edanaz eta lur azpiko leize zuloetan biziz. XIX. mendean garaiko jakintsuek Piktoak "germaniar" arrazakoak zirela uste zuten eta gerora ikerketa linguistikoen arabera Piktoen hizkuntza hizkuntza aurre-zeltiarra edo britoniar hizkuntza bat izan zela ikusi ahal izan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1829163