OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# The Medusa Touch (filma)

The Medusa Touch (euskaraz Medusaren Ukitua), 1978ko Jack Gold britainiar zuzendariaren naturaz gaindiko thriller film bat da. Peter Van Greenaway idazlearen 1973ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Richard Burton, Lino Ventura, Lee Remick eta Harry Andrews aktoreek antzeztu zuten, gainera Alan Badel, Derek Jacobi, Gordon Jackson, Jeremy Brett eta Michael Hordern aktoreek kameoak burutu zituzten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
John Morlar (Richard Burton) ingeles idazle ospetsua igarpen baten ondorioz atsekabetua bizi den gizasemea da, haren arabera munduko hondamendi guztien erruduna omen da, eta modu basatian erailda agertuko da. Londres hirira bidalia izan den eta kasuaren ardura jaso duen Brunel (Lino Ventura) frantziar detektibea biktimaren apartamentura iristean, Morlarren garuna bizirik dirauela dirudi. Kasuaren ikerketak Morlar zauritzen duen oro modu bitxian hiltzen dela azaleraziko du. Morlarrek jendea hil edo hondamendi izugarriak gauzatzea ahalbideratzen dioten telekinesi ahalmenak ditu, eta bere psikiatra den Zonfeld (Lee Remick) doktoreak poliziari kasu enigmatiko hau argitzen lagunduko dio.

## Aktoreak

* Richard Burton: John Morlar
* Lino Ventura: Brunel
* Lee Remick: Zonfeld doktorea
* Harry Andrews: Komisionatuaren laguntzailea
* Alan Badel: Abokatua
* Marie-Christine Barrault: Patricia
* Jeremy Brett: Edward Parrish
* Michael Hordern: Atropos, zoriaren igarlea
* Gordon Jackson: Johnson doktorea
* Michael Byrne: Duff
* Derek Jacobi: Townley iragarkigilea
* Robert Lang: Pennington
* Avril Elgar: Pennington andrea
* John Normington: Eskolako zuzendaria
* Robert Flemyng: McKinley epailea
* Philip Stone: Deana
* Malcolm Tierney: Diakonoa
* Norman Bird: Aita
* Jennifer Jayne: Ama
* James Hazeldine: Lovelass
* Gordon Honeycombe: Bere burua antzeztuz (albiste irakurlea)

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q938727
# The Meg

The Meg, 2018ko Jon Turteltaub estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Izenburua Historiaurrean ustez itsasoa bizileku izan zuen Megalodon marrazo erraldoiaren izenaren laburdura da.
1997ko Steve Alten idazlearen Meg: A Novel of Deep Terror (Meg: Izuikara Sakoneko Eleberria) eleberrian oinarritua dago. Jason Statham, Li Bing Bing, Rainn Wilson, Ruby Rose, Winston Chao eta Cliff Curtis aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Ustez desagertua zela zirudien itsas izaki beldurgarri batek itsaspeko bat erasotu ondoren, Jonas Taylor (Jason Statham) itsaspeko erreskatatzeaileak eta Suyin Zhang (Li Bingbing) ozeanografoak ez gaitua gelditu den itsaspeko eskifaia salbatzeko azkar ekin beharko dute.

## Aktoreak

* Jason Statham: Jonas Taylor
* Li Bingbing: Suyin Zhang
* Rainn Wilson: Jack Morris
* Ruby Rose: Jaxx Herd
* Winston Chao: Minway Zhang doktorea
* Cliff Curtis: James "Mac" Mackreides
* Shuya Sophia Cai: Meiying
* Page Kennedy: DJ
* Robert Taylor: Heller doktorea
* Ólafur Darri Ólafsson: Horma
* Jessica McNamee: Lori
* Masi Oka: Toshi

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q27957869
# The Men Behind the Wire

The Men Behind the Wire (euskaraz "Txarrantxa atzeko gizonak"), Barleycorn irlandar folk taldeko Paddy McGuigan musikariak Demetrius operazioa jazo ondoren idatzitako irlandar abesti matxino bat da. 1971an Belfast hirian argitaratua izan zen eta 1972ko urtarrilaren 22rako Irlandako abestien sailkapeneko lehen postura iritsi zen, ordurarte salmenta gehien izan zituen irlandar singlea bilakatuz.
1971ko abuztuan, Ipar Irlandako gatazkaren hasieran, Britainiar Armadak Demetrius operazioa burutu zuen, honetan Irlandako Errepublikar Armadako kideak izatea susmagarri ziren 342 lagun atxilotu eta inongo epaiketarik gabe barneratze-esparruetan preso sartu zituzten. Abestia operazio horren ondorioz Long Kesh espetxean, Magilligan espetxean eta Maidstone itsasontzi espetxean preso sartu zituzten irlandarraren omenez konposatua dago, "txarrantxa atzeko gizonak" izenburuak argi uzten du, barneratze-esparruko txarrantxaren atzean dauden presoei buruz ari baita. Handik gutxira McGuigan bera espetxeratu zuten, haren iritziz abestia konposatu izanaren Britainiar estatuaren mendekuz.
The Wolfe Tones eta Flying Column taldeek eta Liam Clancy musikariak abesti honen bertsioak moldatu izan dituzte.

## Hitzak

| Armoured cars and tanks and guns Came to take away our sons But every man must stand behind The men behind the wire Through the little streets of Belfast In the dark of early morn British soldiers came marauding Wrecking little homes with scorn | Heedless of the crying children Cragging fathers from their beds Beating sons while helpless mothers Watched the blood poor from their heads Not for them a judge and jury Nor indeed a trial at all But being Irish means you're guilty So we're guilty one and all | Round the world the truth will echo Cromwell's men are here again England's name again is sullied In the eyes of honest men Proud we march behind our banner Firm we'll stand behind our men We will have them free to help us Build a nation once again | On the people step together Proudly march on their way Never fear never falter Till the boys are home to stay |

## Kanpo estekak

* The Men Behind the Wire abestia entzungai, Paddy McGuigan eta Barleycorn taldearen bertsioa, Youtube.com (Ingelesez)
* The Men Behind the Wire abestia entzungai, Wolfe Tones taldearen bertsioa, Youtube.com (Ingelesez)
* Datuak: Q7750990
# The Mechanic (1972ko filma)

The Mechanic (euskaraz: Mekanikaria) ekintza-filma da, Michael Winner ingeles zinemagileak 1972an zuzendutakoa. Charles Bronson, Keenan Wynn, Jill Ireland eta Jan-Michael Vincent izan ziren aktore nagusiak.
Filmak sekulako arrakasta izan eta, 10 miloi dolarreko aurrekontuarekin, 86.000 milioi dolarreko diru irabaziak bereganatu zituen mundu osoan.
2011n izen berdineko berregokitzapen bat izan zuen, Jason Statham eta Ben Foster aktoreek antzeztua.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Arthur Bishop (Charles Bronson), soldatapeko hiltzaileak, beti bakarka lan egin izan du, baina urteak pasa ahala gaitasunak galduz Joan da, hortaz laguntzaile bat topatzea erabaki du, Steve McKenna (Jan-Michael Vincent), honi dakien guztia irakatsi eta gizon eraginkor baina gupidagabea dela ohartuko da. Talde perfektua osatzen dute, baina bere laguntzailearen ankerkeriak bien arteko lehia saiestezina eragingo du.

## Aktoreak

* Charles Bronson: Arthur Bishop
* Jan-Michael Vincent: Steve McKenna
* Keenan Wynn: "Big" Harry McKenna
* Jill Ireland: Neska
* Linda Ridgeway: Louise
* Frank Dekova: Gizona
* James Davidson: Intern
* Lindsey Crosby: Polizoa
* Steve Vinovich: Festako gonbodatua
* Takayuki Kubota: Yamoto

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai {{en}
* Datuak: Q598558
# The Mero

The Mero (euskaraz Meroa) Irlandako folk abesti herrikoi bat da. Pete St. John irlandar kantautoreak konposatu eta The Dubliners musika taldeak ezagutzera eman zuen.

## Kanpo estekak

* The Mero abestia entzungai. Youtube.com (Ingelesez)
* The Mero abestiaren hitzak irakurgai. (Ingelesez)
* Datuak: Q16519023
# The Meadows (parkea)

The Meadows, Eskoziako Edinburgh hiriburuaren hegoaldean dagoen parke publiko bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7750795
* Multimedia: The Meadows, Edinburgh / Q7750795
# The Meas

The Meas euskal punk taldea izan zen.

## Historia

Taldea 2004an Evaristo (La Polla Records), Jon Zubiaga (Kañeria 13) Jul (RIP) eta Txerra (RIP) sortu zuten, urte bi lehenago The Kagas egin zuten bezala.
Asmoa, berriro, proiektu zehatz bat eratzea zuten eta baita diskoa ateratzea ere.

## Taldekideak

* Evaristo (Paulino Ortiz de Zarate): ahotsa.
* Jon (Juan Mari Martínez de Luzuriaga): baxua eta ahotsa
* Jul (Alfonso López de Munain Gudari): gitarra eta ahotsa
* Txerra (José Ramón Ruiz de Gauna): bateria eta ahotsa

## Diskografia

* Buscándose La Vida - 2004

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Biografía de The Kagas - La Fonoteca» lafonoteca.net (Noiz kontsultatua: 2018-03-23).
* ↑ (Gaztelaniaz) «The Meas - Buscandose La Vida» Discogs (Noiz kontsultatua: 2018-03-23).

## Ikus, gainera

* The Kagas

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5643012
# The Mechanic (2011ko filma)

The Mechanic (euskaraz Mekanikaria) 2012ko Simon West estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Jason Statham eta Ben Foster aktoreek antzeztu zuten.
Charles Bronson aktoreak antzeztutako 1972ko izenburu berdineko filmaren berregokitzapena da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Arthur Bishop (Jason Statham) kode zorrotza eta bere biktimak modu garbian hiltzeko talentu bikaina duen eliteko hiltzaile profesionala da. Bere adiskide eta irakasle Harryren (Donald Sutherland) hilketak bere metodoak berrikustera derrigortuko dute, batez ere Harryren semeak, Steve (Ben Foster), aita mendekatzeko asmoz laguntza eskatzen dionean. Bishopek Harry entrenatzen hasi eta bere teknika hilkorrak irakatsiko dizkio, baina gezurrek eta engainuek bien arteko aliantza Bishopek burutu duen inoizko hanka-sartze handienetako batean bilakatuko dute.

## Aktoreak

* Jason Statham: Arthur Bishop
* Ben Foster: Steve McKenna
* Tony Goldwyn: Dean Sanderson
* Donald Sutherland: Harry McKenna
* Jeff Chase: Burke
* John McConnell: Andrew Vaughn
* Mini Andén: Sarah
* Stuart Greer: Ralph
* Christa Campbell: Kelly
* James Logan: Jorge Lara
* Eddie J. Fernandez: Lararen bizkarzaina
* Joshua Bridgewater: Auto gidaria

## Ikus gainera

* The Mechanic (1972ko filma)

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q388476
# Tom Wesselmann

Thomas K. Wesselmann (Cincinnati, 1931ko otsailaren 23a - New York, 2004ko abenduaren 17a) estatubatuar pop art margolari eta eskultorea izan zen.
Psikologia ikasi zuen eta soldadutzan komikiak marrazten hasi zen. New Yorkera joan ondoren collage abstraktuak egiten hasi zen, baina gero arte figuratibora aldatu zen. 1961ean lehen erakusketa egin zuen eta "Great American Nudes" ("Amerikar Biluzi Handiak") margolaritza-zikloa hasi zuen. Ondoren, erretzaileei buruzko serieak eta eguneroko objektuekin egindako bodegoi erraldoiak egin zituen. Xafla ebakidun eskulturarekin ere esperimentatu zuen.
* Datuak: Q703660
* Multimedia: Tom Wesselmann / Q703660
# Tom Wickham

Thomas Joseph Wickham,, (Morgan, Hego Australia, Australia, 1990eko maiatzaren 26a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik.
Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Gizonezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Tom Wickham» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Tom Wickham» FIH (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42820100
# Tom Wlaschiha

Thomas Wlaschiha (1973ko martxoaren 16a, Dohna, Ekialdeko Alemania) alemaniar aktore bat da. Game of Thrones telesailean Jaqen H'ghar pertsonaia antzeztu du.
* Datuak: Q22675
* Multimedia: Tom Wlaschiha / Q22675
# Tom Weiskopf

Thomas Daniel Weiskopf (Massillon, Ohio, 1942ko azaroaren 9a - Big Sky, Montana, 2022ko abuztuaren 20a) estatubatuar golf jokalaria izan zen.
Ohioko Estatu Unibertsitatean ikasi zuen eta golf taldeko kide izan zen. 1964an hasi zuen bere kirol ibilbide profesionala, eta 1970eko hamarkadan lortu zituen arrakastarik handienak. Lehen txapelketa irabazi zuen 1968an eta guztira hamasei.
1973an Erresuma Batuko Golf Irekia irabazi zuen Royal Troon zelaian. Grand slameko bere txapelketa bakarra izan zen. 1973an eta 1975ean Ryder Cup txapelketa irabazi zuen Estatu Batuetako taldearekin.
Kirol profesionala erretiratu ondoren, golf zelaiak diseinatzen aritu zen.
# Tom eta Jerry

Tom eta Jerry William Hanna eta Joseph Barberak sortutako marrazki bizidun batzuk dira, Tom (katua) eta Jerry (sagua). Marrazki bizidun telesaila lehenbizikoz 1940ko hamarkadaren amaieratik 1958. urterarte aireratu zen eta Metro-Goldwyn-Mayer ekoiztetxeak ekoiztu zuen.
Disney ekoiztetxearen marrazki bizidunetako protagonista zintzo edo onberak ez bezala, Tom eta Jerry pertsonaia bihurriak eta maiz gaizto edo zitalak ziren, ekar min egiteko adinekoak.

## Pertsonaia nagusiak

Tom ile grisa eta begi horixkak dituen gizaki itxurako etxeko katua da, aldiz Jerry kafe koloreko sagutxoa eta Tomen etxe berdinean bizi da. Biak bata besteari jarraika dabiltz, nagusiki katua saguari, baina orokorrean atal bakoitzean Tom zitala galtzaile ateratzen da, eta Jerry buruargia berriz irabazle. Atalen batean Tom garaile atera izan da, beste batzutan aldiz, bi pertsonaiak ironikoki galtzaile suertatzen dira.
Ez daude guztiz argi Tomek Jerry jarraitzeko dituen arrazoiak:
* Katuaren berezko gosea.
* Bere betebeharra etxeko nagusiaren arabera (maiz Tomen lana, etxeko katua denez, saguak harrapatzea da).
* Saguari jazarpena egitearen gozamen hutsa.
* Mendekua.
* Jerryk Tomek egin duen gaiztakeria bat salatu salatu ez dezan ekiditea.
* Gaizki ulertua (bereziki (bi animaliak elkarren artean lagunkiro dabiltzan laburmetraietan).
* Tomek Jerryrekin elkarbanatu nahi ez duen jarduera edota une berezi batetik alboratzea.
* Biek zeozer nahi dutenean sortutako gaztazka (nagusiki jana).
* Tomek Jerry urruti mantentzeko duen beharra.
* Biek gozatzen duen jolasa.

## Kanpo estekak

* Tom And Jerry Cartoon
* Tom eta Jerryren laburmetraiei buruzko informazioa (Ingelesez)
* 1975eko telesailari buruzko webgunea
* Tom & Jerry Online (Ingelesez)
* Cartoon Network: Tom y Jerry
* Tom and Jerry: The Movie filmaren webgunea
* Tom eta Jerry marrazki bizidun telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
# Tom Wolfe

Thomas Kennerly Tom Wolfe (Richmond, Virginia, 1930eko martxoaren 2a - 2018ko maiatzaren 14a, Manhattan, New York) estatubatuar kazetari eta idazlea izan zen. Bere ibilbidearen hasieran The Washington Post eta New York Herald egunkarietan, eta Enquirer aldizkarian lan egin zuen.
Kazetaritza berriaren sortzaileetako bat zen Tom Wolfe kazetari eta idazlea, adituen esanetan. Errealitatea literatur baliabidez hornitu eta aberasteko korrontearen baitakoa zen Wolfen idazkera; fikziotik gertuko teknikak erabiltzen zituen, beti ere errealitateari fidel agertuz.

## Idazlanak
### Saiakerak

* The Kandy-Kolored Tangerine-Flake Streamline Baby (1965)
* The Electric Kool-Aid Acid Test (1968)
* The Pump House Gang (1968)
* Radical Chic & Mau-Mauing the Flak Catchers (1970)
* The New Journalism (1975)
* The Painted Word (1975)
* Mauve Gloves & Madmen, Clutter & Vine (1976)
* The Right Stuff (1979)
* In Our Time (1980)
* From Bauhaus to Our House (1981)
* The Purple Decades (1982)
* Hooking Up (2000)

### Eleberriak

* The Bonfire of the Vanities (1987)
* A Man in Full
* I Am Charlotte Simmons (2004)
* Back to Blood (2012)

## Erreferentziak

* ↑ «Tom Wolfe idazle eta kazetaria hil da, 87 urterekin» Berria 2018-5-15 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo loturak

* Tom Wolfe idazle eta kazetariaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q216195
* Multimedia: Tom Wolfe / Q216195
# Tom ibaia

Tom (errusieraz: Томь) hego-mendebaldeko Siberiako ibaia da, Errusiako Khakasia eta Kemerovo zein Tomsk oblastak zeharkatzen dituena. Ob ibaiaren eskuinaldeko adarra da.

## Geografia

Tom ibaiak 827 kmko luzera eta 62.030 km²ko arroa ditu. Khakasian du iturria, Abakan mendigunean (Altai mendien iparraldeko adarra), eta Kuznetsk arroa zeharkatzen du. Tomsk hiritik 50 km ipar-mendebaldera Obera isurtzen da.
Ibai ertzeko hiri nagusiak Mezhduretxensk, Novokuznetsk, Kemerovo, Jurga, Tomsk eta Seversk dira.

## Hidrometria

Tom ibaiaren emaria 1936-1990 bitartean neurtua izan da Tomsken (ahoa baino 75 km lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 57.000 km² ditu, arro osoaren % 91,9. Emari handiena maiatzean du (4.522 m³/s), elurra urtzen delarik, eta txikiena martxoan (135 m³/s).
Tom ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Tomsken neurtuak Datuak: 1936 eta 1990 artean

## Erreferentziak

* ↑ Tom ibaia Tomsken Webworld.unesco.org

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216188
* Multimedia: Tom River / Q216188
# Toma (gazta)

Toma, Italiako ipar-ekialdeko Aostako Haranan eta Piemonte eskualdean ekoitzitzen den gazta mota bat da. Behi esnez egiten da eta egitura biguina eta erdi-gogorra ditu.

## Aldaerak

Izendapen honen pean eta eskualdearen arabera toma gazta aldarea ezberdinak daude:
* Balmeko toma
* Gressoneyko toma
* Mottarone toma
* Piemonteko toma
* Lucanako toma
* Lait brusc toma
* Datuak: Q30899794
* Multimedia: Toma (cheese) / Q30899794
# Toma Murata

Toma Murata (japonieraz: 村田 透馬, 2000ko uztailaren 22a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Gifu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q56349782
# Tapirus kabomani

Tapirus kabomani Tapirus generoko animalia da. Brasilen, Kolonbian, Costa Rican, Ekuadorren, Perun eta, beharbada, Bolivian bizi dira. Tapir nano edo tapir pigmeo bezala ezagutu da, eta gaur egun tapir beltz bezala ezagunagoa da. Amazoniako oihanean belardiak eta baso-eremuak tartekatzen dituzten sektoreetan bizi da. Bere aurkikuntza 2013an iragarri zen, mende bat baino gehiago iraun zuen perisodaktilo bizidun espezie berririk deskribatu gabe egon ondoren. Zientziarentzat espezie ezezaguna izan zen arren, berarekin bizi ziren etnia aborigenek ondo ezagutzen zuten, bere elikaduraren zati baitzen. Brasilen kokatutakoek portugesez Anta pretinho deitzen zuten, hau da, 'Tapir beltza', bereizten duten ezaugarrien arabera: amazoniar tapir arrunta baino txikiagoa eta ilunagoa izatea, berarekin bizi den espezie kongenerikoa.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Cozzuol, Mario A.; Clozato, Camila L.; Holanda, Elizete C.; Rodrigues, Flávio H. G.; Nienow, Samuel; de Thoisy, Benoit; Redondo, Rodrigo A. F.; Santos, Fabrício R.. (2013-12-16). «A new species of tapir from the Amazon» Journal of Mammalogy 94 (6): 1331–1345. doi:10.1644/12-MAMM-A-169.1. ISSN 0022-2372. (Noiz kontsultatua: 2020-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15327636
* Multimedia: Tapirus kabomani / Q15327636
* Espezieak: Tapirus kabomani
# Tapizgintza

Tapizgintza tapizak egiteko artea da, batez ere horman zintzilik jartzen diren ehunezko dekorazio-lana. Hitza antzinako frantsesezko tapisser aditzetik dator, ehunez edo alfonbrez estaltzea esan nahi zuena.
Antzinako Grezian jadanik erabiliak izan arren, XIV. mendetik aurrera hedatu ziren Mendebaldeko Europan zehar. Arraseko lanak oso ospetsu bilakatu ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Tapiz. .
* ↑ Russell, Carol K.. (2007). Tapestry Handbook. The Next Generation. Atglen, PA.: Schiffer Publ. Ltd. ISBN 978-0-7643-2756-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q184296
* Multimedia: Tapestry / Q184296
# Tapiz

Tapiza $^{Iparr.}$ edo alfonbra$^{Heg.}$ zola edo hormak estaltzeko erabiltzen den ehunezko atal berezia da, gehienetan ehunezko dekorazio-lana. Tapizak egiteko arteari tapizgintza deritzo.
Materialaren arabera, hainbat tapiz mota daude: artilezkoak, nylonezkoak, poliesterezkoak, akrilikoak eta abar. Korapiloaren arabera ere sailkatzen dira.
Lehendabiziko tapizak K.a. III. eta K.a. II. milurtekoetan agertu ziren, Kaspiar itsaso inguruan edo Armeniako goi-ordokian. Handik mundu osora zabaldu zen, egun Afganistangoak, Pertsiakoak, Txinakoak edo Indiakoak ospetsuak izanik.

## Tapiz ezagunak

* Bayeuxko tapiza, XI. mendeko brodatutako oihal handia, irudi bidez normandiarren Ingalaterrako konkista azaltzen duena.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Alfonbra. .
* ↑ Barber, E.J.W.. (1992). Prehistoric Textiles: The Development of Cloth in the Neolithic and Bronze Ages with Special Reference to the Aegean. , 171 or. ISBN 0-691-00224-X..
* ↑ Gantzhorn, Volkmar. (1998). Oriental Carpets. ISBN 3-8228-0545-9..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q163446
* Multimedia: Rugs and carpets / Q163446
# Tapiz gorri

Tapiz gorria edo alfonbra gorria estatuburuek ekitaldi formal eta zeremonialetan egiten duten bidea markatzeko erabili ohi dute, eta azken hamarkadetan pertsona garrantzitsuak edo ospetsuak joaten diren ekitaldietan ezarri dute. Ikur kultural bilakatu eta euskaraz erraztasunak ematen dizkiogu esateko "alfonbra gorria jarri" esaera erabiltzen dugu. Munduko tapiz gorririk luzeenak 6.358,60 metro neurtzen du, eta Almería hiriko kaleetan erakutsi eta erabili zuten.
Tapiz gorri baten lehen aipamen ezaguna Eskilok k.a. 458an idatzitako Agamemnon antzerkian agertu zen. Protagonista Troiatik itzultzen denean, Klitemnestra bere emazte mendekariak harrera egiten dio, eta bidezidor gorri bat eskaintzen dio bidea egin dezan.

## Erreferentziak

* ↑ «tapis | dictionnaire électronique français-basque | Nola Erran» nolaerran.org (Noiz kontsultatua: 2022-01-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Almería recibe el “GUINNESS WORLD RECORDS™” a la alfombra roja más larga del mundo» Noticias de Almería 2018-10-25.
* ↑ Berez, gorria baino purpura (πορφυρόστρωτος) zen. Reinhold, Meyer. (1970). History of Purple as a Status Symbol in Antiquity. in: Collection Latomus. 116, 24 or..

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q288862
* Multimedia: Red carpets / Q288862
# Tapiz hegalari

Tapiz hegalari, tapiz magiko ere deitua, pertsonak garraiatzeko erabil daitekeen tapiz edo alfonbra mitikoa da, berehala bere helmugara eraman ditzakeena.

## Literatura

Tapiz hegalariak ia Bibliaren garaitik gaurdaino agertu dira literaturan. Batez ere arabiar edo indiar gaiak jorratzen dituen arren, Mila gau eta bat gehiago lanaren ospeak sartaldeko ikusleen arreta erakarri zuen. Beste kultura batzuetako literatura-tradizioetan ere tapiz hegalariak daude. Mila gau eta bat gehiagokoa, Tanguko tapiz magikoa edo Hussein printzearen tapiza deitua, Tangutik (Persia) zetorren tapiz bat zen, inolako baliorik gabea, tapiz hegalari gisa zebilena.
Kebra Nagast etiopiar kronikan Salomonen tapiza deskribatzen dute, zeta orlegiz egina, eta haren gainean Salomonen jargoia jartzen zuten bidaiatzen ari zenean. Sabako erreginaren opari hau bere segizio osoa hartzeko bezain handia zen: pertsonak bere eskuinean, eta izpirituak bere ezkerrean. Haizeak Salomonen aginduak betetzen zituen, eta tapizak eta bere edukiak norabide egokian aurrera egingo zutela ziurtatzen zuen. Txoriz eramandako errezel batek tapiza eguzkitik babesten zuen.
Errusiako herri-ipuinetan, Baba Jagak Ivan Tontoari tapiz hegalari bat edo beste opari magikoren bat oparitzen dio (adibidez, heroiari bidea adierazten dion bola bat edo zubi bihur daitekeen eskuoihal bat). Opari hauek bere abenturetan bere bidea aurkitzen laguntzen diote heroiari. Viktor Vasnetsov margolari errusiarrak tapiz hegalari bat irudikatuz irudikatu zituen istorio horiek.
Mark Twainen 1909ko Captain Stormfield's Visit to Heaven eleberrian, irrikak betetzen dituzten tapizak erabiltzen dira, ostaldean zehar berehala bidaiatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ «tapis | dictionnaire électronique français-basque | Nola Erran» nolaerran.org (Noiz kontsultatua: 2022-01-20).

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q740881
* Multimedia: Flying carpets / Q740881
# Tapizeria

Tapizeria altzariak, bereziki eserlekuak, oihalez apaintzeko jarduera da. Altzari horiek erosoago egiteko behar diren malgukiak eta biguntzeko materiala jarri ere egiten ditu tapizeroak. Tapizerian jarduten duen langilea tapizatzailea da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1123578
* Multimedia: Upholstery / Q1123578
# The Untouchables

The Untouchables (euskaraz: «ukiezinak») izan daiteke:
* The Untouchables, 1987ko filma
* The Untouchables, Eliot Nessen autobiografia
* The Untouchables, estatubatuar ska eta soul taldea
* The Untouchables, 1959ko telesaila
* The Untouchables, 1993ko telesaila