# Imogen Holst

Imogen Clare Holst, jaiotzaz Imogen Holst (Richmond, Erresuma Batua, 1907ko apirilaren 12a -Aldeburgh, Erresuma Batua, 1984ko martxoaren 9a) britainiar konpositorea, moldatzailea, orkestra-zuzendaria, irakaslea, musikologoa eta jaialdi-administratzailea izan zen. Gustav Holst konpositorearen alaba bakarra zen, eta bereziki ezaguna da 1940ko hamarkadan Dartington Hallen egindako heziketa-lanarengatik eta Aldeburgheko Zinemaldiko zuzendarikide artistiko gisa hogei urte egin zituelako. Musika konposatzeaz gain, konpositoreen biografiak, hezkuntza-material asko eta aitaren bizitzari eta lanari buruzko liburuak idatzi zituen.
Oso gaztetatik, Holstek konposizioan eta interpretazioan talentu goiztiarra erakutsi zuen. Eothen School eta St Paul's Girls' Schoolera joan ondoren, Royal College of Music-en sartu zen. Han zuzendari gisa zituen abileziak garatu zituen eta hainbat konposizio-sari irabazi zituen. Osasun arrazoiengatik pianista edo dantzaria izateko hasierako asmoei jarraitzeko gai ez zela, 1930eko hamarkadako zatirik handiena English Folk Dance and Song Society irakasten eta antolatzen eman zuen. Betebehar horiek beren konposizio-jarduerak murriztu zituzten, baina herri-kanten moldaketa asko egin zituen. Bigarren Mundu Gerraren hasieran Arts Council of Great Britain antolatzeaz arduratu ondoren, 1942an Dartingtonen hasi zen lanean. Han eman zituen bederatzi urteetan, Dartington musika-heziketarako eta -jarduerarako zentro garrantzitsua bihurtu zuen.
1950eko hamarkadaren hasieran, Benjamin Brittenen musika-laguntzailea bihurtu zen, Aldeburghera joan zen eta urteroko jaialdia antolatzen laguntzen hasi zen. 1956an zinemaldiko arte-zuzendarikide bihurtu zen eta hurrengo 20 urteetan britainiar musika-bizitzan nagusitasuna lortzen lagundu zion. 1964an, Brittenen laguntzaile izateari utzi zion, bere konposizio-ibilbideari berriro ekiteko eta aitaren musika-ondarea zaintzen kontzentratzeko. Bere musika ez da oso ezaguna eta kritikaren arreta txikia jaso du; lanen zati handi bat argitaratu gabe eta interpretatu gabe dago. Bere lanei eskainitako lehen grabazioak, 2009an eta 2012an argitaratuak, oso kritika onak izan zituen. 1975ean Britainiar Inperioaren Ordenaren (CBE) komendadore izendatu zuten, eta ohore akademiko ugari jaso zituen. Aldeburghen hil zen eta hiriko hilerrian lurperatuta dago.

## Biografia
### Haurrak eta familia

Imogen Holst 1907ko apirilaren 12an jaio zen Grena kaleko 31 zenbakian, Richmonden, Londresko mendebaldean, ibaiaren ondoan dagoen hiria. Haren gurasoak Gustav Holst, musikagile izan nahi zuen eta gero musika irakasle jardun zuena, eta Isobel, ezkongabetan Harrison, izan ziren. Holst familiak, suediar, alemaniar eta letoniar jatorra zuen, 1802tik zegoen Ingalaterran, eta zenbait belaunalditan hainbat musikari zeuden familia horretan. Gustavek familia-tradizio horri jarraitu zion. Royal College of Music (RCM) ikasten ari zela, Isobel Harrison ezagutu zuen, zuzentzen zuen zaleen koroetako batean kantatzen zuena. Berehala sentitu zuen harenganako erakarpena eta 1901eko uztailaren 22an ezkondu ziren.
Konpositore izan nahi zuen bitartean, Gustav Holstek lehenengo orkestrako tronboi jole lan egin zuen eta gero maisu. 1907an, irakaskuntza-karguak izan zituen James Allen's Girls' School-en (Dulwich), eta St Paul's Girls' School-en (SPGS), Hammersmithen. Hantxe izan zen musika-zuzendaria. 1907az geroztik, Morley Collegen aritu zen musika-zuzendari, Londresko Waterloo barrutiko helduentzako hezkuntza-zentro batean. Imogen oso txikia zela, familia Richmondetik Barnes inguruko etxe txiki batera joan zen, ibaiaren ondoan, senide bati alokatua. Etxe horretako Imogenen oroitzapen nagusiak aitarenak izan ziren, azken pisuko konposizio-aretoan lan egiten zuena, eta bisitatzea debekatuta zeukan. Herri-kantak erakusteko egindako ahalegina ere gogoratzen zuen.

### Eskolatzea

Imogen txikitan honelaxe deskribatzen zen: begi urdinak zituen neskatoa, ile horia, aitarengandik jaso zuen aurpegi obalatua eta amarengandik jasotako sudur handi samarra. 1912an, bost urte zituela, Froebel Institutuko haurtzaindegian hasi zen eta bost urtez egon zen eskola horretan. Udak sarritan Holstarren landa-etxean ematen zituen, Thaxteden (Essex), non Gustav Holstek 1916an hasi zuen Pentekostesen urteko jaialdia.
1917an Imogen Eothen-en hasi zen ikasten, Caterhamen neskentzako eskola pribatu txiki batean. Han, Jane Joseph SPGSko Gustaven ikasle izarrak musika irakasten zuen. Etxerako gutun batek, 1917ko uztailaren 17an datatua, «gaitasunak eta sariak, eta marrubi-krema terako» aipatzen ditu. Eskolan, Imogenek pianoa ikasi zuen Eleanor Shuttleworthekin, biolina André Mangeotekin («topping» deitzen zion) eta teoria Jane Josephekin («ripping» deitzen zion). Josephen irakaskuntzapean, Imogenek bere lehen konposizioak, bi pieza instrumental eta Gabonetako gabon-kanten lau melodia egin zituen, eta opus 1, 2 eta 3 gisa zenbakitu zituen.1920ko udan, «Ninfen eta artzainen dantza» konposatu eta koreografiatu zuen, eskolan uztailaren 9ko ekitaldian eman zen bere zuzendaritzapean.
Imogenek 1920ko abenduan utzi zituen Eothen, Ginner-Mawer Dantza eta Drama Eskolan Ruby Ginner-ekin ikasteko itxaropenarekin, baina osasun arrazoiengatik baztertu zuten, nahiz eta ez zirudien arazo mediko esanguratsurik zuenik. Gero, etxe-irakasle batekin ikasi zuen etxean, udazkenean St Paul's Girls School-en hastea espero zuen bitartean. 1921eko Pentekoste Jaialdian, St Paul's Schoolen egin zen Masque of Dioclesian 1690eko Henry Purcellen erdioperaren aitaren ekoizpenean parte hartu zuen dantzari gisa. Aste bat geroago, Hyde Parken errepikatu zen.
1921eko irailean, Imogen St Paul's Girls School-en hasi zen ikasten, eta 1922ko udaberriaz geroztik ikasle egoiliarra bihurtu zen. 1922ko uztailean, Johann Sebastian Bachen preludio bat eta ihes bat interpretatu zituen pianoan, eta, haren bidez, Josephek goraipatu egin zuen, eta honelaxe idatzi zuen: «Uste dut denek gozatu zutela Bachen lanaren intterpretazioa hasieratik bukaerara, guztiek bukatu zuzen zoriontsu eta pozik». Imogenek SPGSn eman zituen urteak zoriontsu eta arrakastatsuak izan ziren. 1923ko uztailean, piano jotzaileentzako Alice Lupton saria irabazi zuen, baina bere ezkerreko besoan flebitisa garatzen hasi zenean, piano-jotzaile izateko aukerak zapuztu egin ziren. Beste jarduera batzuen artean, musika eta dantza folklorikoaz arduratu zen, eta 1923an English Folk Dance Societyko (EFDS) kide bihurtu zen. 1924tik 1925era, SPGSko azken urtean, Imogenek dantza folklorikoko elkarte bat sortu zuen eskolan. Ikasturte amaierako eskola-kontzertu batean, 1925eko uztailaren amaieran, Frédéric Chopinen Étude mi maiorrean jo zuen eta Gustav Holst-en Toccata obraren lehen interpretazioa egin zuen.

#### Royal College of Music

Bere aita bezala RCMra zuzenduta zegoen arren, Holstek erabaki zuen urtebetean konposizioa ikastea Herbert Howellsekin, Adine O'Neillekin pianoa eta Adolph Borsdorfekin tronpa, udak EFDS eskolako udako eskoletan ematen zituen bitartean, eta beste musika-jarduera batzuk egiten. 1926ko uztailean, EFDS lehiaketa baterako musika moldatu eta zuzendu zuen. Lehiaketa Thaxteden egin zen, Regent's Parken sozietatearen egoitza berria eraikitzeko diru-bilketa gisa. 1926ko irailean hasi zen ikasten RCMn. Bertan pianoa ikasi zuen Kathleen Longekin, George Dysonekin konposatu zuen eta William Henry Reeden irakaskuntzapean zuzendu zuen. Zuzendari gaitasuna argi ikusi zen unibertsitateko Hirugarren Orkestrarekin 1926ko abenduan, Wolfgang Amadeus Mozarten Praga Sinfonia lanaren obertura zuzendu zuenean. Podiumean egindako emanaldi horien eta beste batzuen ondorioz, The Daily Telegraph ohartu zen Holst izan zitekeela, azkenean, «musikari-zuzendari egonaldi segurua ezar zezakeen» lehen emakumea.
Bigarren urtean, RCMn, konposizioan kontzentratu zen Holst, eta hainbat ganbera-lan egin zituen: biolinerako sonata bat, oboe boskotea eta haize instrumentuetarako suitea. Independentzia pertsonalerako lehen urratsak egin zituen, familia etxea utzi eta Kensingtongo lorategietatik hurbil zegoen estudio batera bizitzera joan zenean. 1928an Belgikara joan zen EFDSrekin, Italian oporrak hartu zituen eta Alemaniara bidaia luze bat egin zuen «The Traveling Morrice» izeneko talde batekin, musikaren eta dantzaren bidez nazioarteko batasuna sustatzen zuena. 1928ko urrian, RCMren Cobbett saria irabazi zuen, Phantasy harirako kuartetoa sortu zuen ganbera original batekin. Handik gutxira, Morley beka jaso zuen, «ikasle osoenari» emana. Laukotea BBCk transmititu zuen 1929ko martxoaren 20an, baina, harentzat, lorpen hori garraztu zuen Jane Joseph irakasle izan zuenaren heriotza goiztiarrak (34 urte).
1929ko neguan, lehen bisita egin zuen Kanadara eta Ameriketako Estatu Batuetara, EFDS jaiaren parte gisa. Etxean, RCMren azken konposizioa landu zuen, The Unfortunate Traveller izeneko metal-banda baterako suitea. Hala eta guztiz ere, piezak aztertzaileen gainbegirada pasatu eta unibertsitateko urte amaierako kontzertuan jo zen 1930eko uztailean. Lehenago, ekainean, Octavia Travelling beka jaso zuela jakin zuen, 100 librako balioarekin, eta horrek atzerriko konposizioa aztertzeko aukera eman zion.

### Bidaiak Europan zehar (1930-1931)

Holstek 1930eko irailaren eta 1931ko maiatzaren artean bidaiatu zuen. Irailean, Musika Garaikidearen Nazioarteko Elkartearen Kongresurako, Liejara egindako bisita baten ondoren, hiru hilabeteko bidaia egin zen Eskandinavian, Alemanian, Austrian eta Hungarian, eta Ingalaterrara itzuli zen Praga, Dresden, Leipzig, Berlin eta Amsterdametik. Bere musika esperientzietan gehitu zituen Mozarten erromesaldia Salzburgon, El caballero de la rosa eta El rapto en el serrallo ekitaldien emanaldiak Vienako Estatuko Operan, Bachen lanak Berlinen eta Gustav Mahlerren Zazpigarren Sinfonia Amsterdamen. 1932ko otsailaren 1ean Ingalaterra utzi zuen berriro, ordukoan Italiarantz. Bi hilabeteko biraren ondoren, Italiako musika-sorkuntzari buruzko iritzi nahasiekin iritsi zen etxera. Hauxe ondorioztatu zuen: «Italiarrak abeslarien nazio bat dira... Baina musika hizkuntza desberdina da munduaren alde horretan». Londresera itzulita, erabaki zuen, esperientziak gorabehera, «norberak nahi duena musika bada, ez zegoela Londres bezalako beste lekurik».

### Irakaskuntza (1931-1938)

Bekaren dirua agortuta, Holstek lan bat behar zuen, eta 1931ko ekainean Batheko Citizen House arte eta hezkuntza zentroan hartu zuen musika. Ez zitzaion gustatzen nagusi zorrotz batek ezarritako diziplina, baina urtearen amaierara arte geratu zen, Citizen House Hampsteadera aldatu zenean. Labur lan egin zuen zuzendari eta laguntzaile independente gisa, 1932aren hasieran GEFeko langileekin elkartu aurretik. Erakundea zabaldu egin zen English Folk Dance and Song Society (EFDSS) bihurtzeko, eta Cecil Sharp Houseren egoitza berrian ezarri zen. Bere betebeharrak, irakaskuntza batez ere, ez ziren lanaldi osokoak, eta lanaldi partzialeko irakaskuntzan aritu ahal izan zen bere eskola zaharrean, Eothenen, eta Roedean Eskolan. Urte haietan musika original gutxi konposatu bazuen ere, herri-doinu tradizionalen moldaketa instrumental eta bokal asko egin zituen.
Gustav Holst-en osasuna delikatua izan zen urteetan zehar; 1933ko neguan osasuna hondatu eta 1934ko maiatzaren 25ean hil zen. Imogen Holst-ek pribatuan zehaztu zuen aitaren ondare musikala ezarri eta babestuko zuela. 1935eko martxoaren 24an, Gustav Holst-en oroitzapenezko kontzertu batean parte hartu zuen, eta bere aitaren musika-bandaren suiteetako baten moldaketa zuzendu zuen. Bitartean, bere musikak atentzioa ematen hasi zen. «Nowell and Nowell» gabon-kantaren moldaketa 1934ko Gabonetako kontzertu batean aurkeztu zen Chichesterreko katedralean, eta hurrengo urtean Biolin eta harirako kontzertua estreinatu zen, Elsie Avril bakarlari zela. 1936an Hollywoodera joan zen, Ernest Cossart osaba aktorearekin (Gustav-en anaia) eta bertan geratu zen. Ingalaterrara itzuli zenean, XVI. mendeko Pelham Humphrey konpositore ahaztuaren musika-moldaketen grabazioetan lan egin zuen. 1936an argitaratu ziren, kritika positiboarekin.
1938an, Holstek aitaren biografia argitaratu zuen. Lagun eta kritikarien iruzkin positibo askoren artean, Edmund Rubbra konpositoreak goraipatu egin zuen, «sentimenduaz betetako liburu bat ez ekoizteagatik... bere biografia intimoa eta objektiboa da».

### Gerra: bidaiak CEMArekin

1938an, Holstek musika-sorkuntza eta amateurren irakaskuntza uztea erabaki zuen, bere garapen profesionalean kontzentratzeko. EFDSSko lanpostuari uko egin zion, erakundearekin zituen konpromisoak betetzen zituen bitartean. 1936an Roedeango lanari uko egin zion; 1939ko Pazkoan, berriz, Eothego lanari uko egin zion. 1939ko ekainean, bira bat hasi zuen Suitzan zehar, Luzernako Zinemaldia barne. Abuztuaren amaieran, gerra gero eta seguruagoa bihurtu zenean, bidaia eten eta etxera itzuli zen
1939ko irailaren 3an Bigarren Munduko gerra piztu ondoren, Holstek Bloomsburyko Etxeko Errefuxiatu Batzordearentzat lan egin zuen, eta Alemaniako eta Austriako musikari errefuxiatuei lagundu zien, larrialdi-barnealdiekin. 1940ko urtarrilean, lanpostu bat onartu zuen Pilgrim Trust-ek antolatutako eskema baten arabera, sei «musikako bidaiari»etako bat izateko. Helburua morala aindartzea zen, landa-komunitateetan musika-jarduerak sustatuz. Holst Ingalaterrako mendebaldea estaltzeko izendatu zuten, Oxfordshiretik Kornualleseraino. Gobernuak Arts Council of Great Britain (CEMA) ezarri zuenean, musikaren bidaiarien erantzukizuna erakunde horretara pasatu zen
CEMAren laguntza praktiko gutxirekin, Holst-en antolaketa-talentuak, Ursula Vaughan Williams lagunaren arabera, «bikain garatu ziren». Holstek berak esan zuen bere eginbeharretan Women's Instituteko tokiko musika-bandak eta koro-bandak zuzentzea («hamalau emakume oso zahar, txapel eta guzti, txabola ilun eta eztainu huts beldurgarri baten ertzean eserita) eta ebakuatutako haurrentzako abestiak antolatzea zen. Talde profesionalen emanaldiak antolatu zituen, baita «iritsi eta kantatzeko» jaialdiak ere, non edonork parte har zezakeen. Te-katiluekin igaro zituen «egun idilikoei» buruz idatzi zuen, musika-konpositore izateko hautagaien itxaropenak eta ametsak eztabaidatzen zituela. Urte horietan, denbora eta lan-presioak mugatu egin ziren, baina, hala ere, bi hirukote moko-txirularako sortu ahal izan zituen —Offley eta Deddington suiteak—, eta emakumeen ahotsen moldaketa ugari egin zituen gabon-kantetarako eta kanta tradizionaletarako.

### Dartington

1938an, Holstek Dartington Hall, eskola- eta artisau-komunitate aurrerakoia bisitatu zuen, Totnestik hurbil (Devon), eta 1925ean sortu zuten Leonard eta Dorothy Elmhirstek (Dorothy Payne Whitney). 1941etik 1942ra, CEMAra Devon eta Kornuallesetik zihoala, Elmhirstarrek Dartingtonen gelditzera gonbidatu zuten. 1942ko udan, Christopher Martinek, ikastetxeko administratzaileak, CEMAko lanpostuari uko egin eta Dartingtonen lan egiteko konbentzitu zuen. Martinek musika-ikastaro bat zuen buruan, «garai batean Imogenen aitak Morley Collegen egin zuenaren antzekoa ». 1943tik aurrera, urtebeteko ikastaroa hasi zuen Holstek. Hasieran, emakume gazteei zaleen orkestrak eta musika-ekitaldiak antolatzen irakasteko diseinatu zen ikastaroa, landa-komunitateetarako. Pixkanaka, musika-hezkuntza orokorragoa bihurtu zen eta ikasle gehiagorentzat. Holst-en gidaritzapean, ikastaroa zaleen orkestra bat sortzea barne hartzen zuen musika-jarduera batzuen erdigune bihurtu zen: «Ia gutako inork ezin zuen jo... txarrak izanda ere, aurrera egin genuen». Holst-en irakaskuntza-metodoek, batez ere «eginez ikastean oinarritzen zen» eta azterketa formalik gabe, hasieran ikasleak harritu eta harridura eragin zieten eskola-ikuskatzaileei, baina azkenean onartu eta errespetatu egin zen. Rosamond Strode Dartingtongo ikasleak Holstekin lan egin zuen gero Aldeburghen, eta ikuspegi horri buruz esan zuen: «Banekien, zehatz-mehatz, nola eta noiz bultzatu biktimak hondora, eta bazekien, hasieran hondoratu eta zipriztindu baziren ere, denbora gutxian... erraz igeri egiten egongo zirela, eta berak onetsiko zuela bankutik».
Dartingtonen giro egokian, Holstek modu serio batean ekin zion konposizioari, CEMAn emandako urte luzeetan bertan behera utzitako lanari. 1943an, flauta, biola eta fagoterako serenata, hari-orkestrarako suitea eta Three Psalms abesbatza-lana osatu zituen. Lan horiek guztiak Wigmore Hallen 1943ko ekainaren 14an emandako kontzertu batean eman ziren. Kontzertu hori bere musikari buruzkoa izan zen. Dartingtonen egindako beste konposizio batzuk hauexek izan ziren: Theme and Variations violinerako, soka hirukotea 1 zk. (1944ko uztailaren 17an National Galleryn Dartington Hallen hiru sokek estreinatua), Tottel's Miscellanyren abestiak, XVI. mendeko antologia, oboe-kontzertua eta hari-laukotea. 1943ko urrian, Benjamin Britten konpositoreak eta Peter Pears tenoreak eman zuten lehen emanaldia Dartingtonen. Britten eta Holst-en artean errespetua eta adiskidetasuna garatu ziren, eta Errenazimentu eta Barroko aroko ahaztutako musikarekin zuten maitasunarekin indartu egin zen. Holst ziur zegoen Britten zela aitaren lanak jarraitu eta osatuko zituen konpositorea, musika ingelesaren izaera birdefinitzean.
1945etik aurrera, Dartingtonekiko konpromisoari eutsiz, Holst musika-jarduerak zabaltzen hasi zen. Brittenentzat partiturak editatzeaz eta prestatzeaz gain, Dartington sustatu zuen Brittenen English Opera Group berrirako oinarri gisa, nahiz eta azkenean Glyndebourne nahiago izan zuen. 1947an, Norbert Brainin biolin-jotzaile errefuxiatua bere hari-laukotea osatzera bultzatu zuen, eta 1947ko uztailaren 13an Dartingtonen antolatu zuen debuta, Brainin laukotea izenaz. Sei hilabete geroago, Amadeus laukotea izena hartu zuen, taldea Wigmore Hall-en agertu zen eta mundu mailako onarpena lortu zuen. 1948an aitaren musikaren azterketa kritikoan hasi zen lanean. Bolumen hori Gustav Holst-en 1938ko biografiarekin batera dator. 1951n argitaratu zenean, kritikari gehienek beren objektibotasuna goraipatu zuten, eta kritikari bat ausartu zen esatera «ez-halabeharrez gogorra» izan zela iritzietan.
Dartingtonen gero eta errendimendu-estandar handiagoari esker, obra zorrotzagoen irudikapenak antolatu zituen, hala nola Bachen Meza si menorrean, 1950eko uztailean, konpositorearen heriotzaren 200. urteurrena ospatzeko. Hiru urtez prestatu ondoren, erronka horrek entzule baten goraipua jaso zuen: «Ez dakit, eta ezin dut imajinatu zeruko musika nolakoa den. Baina guztiok hara iristen garenean, Jainkoak nahi badu, norabideren bat oraindik beharrezkoa bada, espero dut bere zerbitzuak behar izatea eta ni koruan egotea».
1950. urtearen erdialdean, Holst-en ikuspegi profesionala aldatzen ari zen. Aldeburgheko lehen bi jaialdietara joan zen 1948an eta 1949an, eta 1950ean enkargu bat onartu zuen 1951ko jaialdiaren aurkezpenerako koru-lan bat eskaintzeko; lana ahots femeninoetarako eta harparako abesti-ziklo bat izan zen, Welcome Joy and Welcome Sorrow. Dartingtondik alde egiteko garaia zelakoan, urtebete lehenago eman zuen partidaren abisua. Urte horren zati bat atsedenerako eta musika indiarra ikasteko erabili zuen Visva -Bharati Unibertsitatean, Rabindranath Tagorek Santiniketan (Mendebaldeko Bengala) sortua. Bisita horren emaitzetako bat Moko-txirularako Ten Indian Folk Tunes izan zen. 1951ko uztailaren 21ean, bere ekitaldi bateko opera, Benedick and Beatrice, Dartingtonen aurkeztu zen agurra markatzeko.

### Aldeburgh

Dartingtonen ondoren etorkizunerako plan zehatzik gabe, Holstek Europan zehar ibili zen, ondoren interpretaziorako argitaratu zuen musika bilduz, Carlo Gesualdoren madrigalak barne, zeinak berarentzat «oso hunkigarriak» izan zituen. Etxean, Brittenek formalki kontratatu ez bazuen ere, hainbat proiektutan egin zuen lan harekin, besteak beste, Purcellen Dido eta Eneas lanaren interpretazio-bertsio berri batean eta Brittenen Billy Budd operaren ahots- eta osotasun-partituren prestaketan. Pearsek, Holstek Dartingtonen musika-bizitzari egindako ekarpen orokorrak ikusi zituenak, uste zuen lagundu ziezaiokeela Britteni eta Aldeburgheko Jaialdiari modu formalagoan, eta, 1952ko jaialdiaren ondoren, Brittenek berarekin lan egitera gonbidatu zuen. Bera ados egon zen eta Aldeburghera joan zen bizitzera.

#### Britten-en laguntzailea

Holst Brittenekin elkartu zenean, finantza-akordioa zalantzazkoa zen; Brittenek zatika ordaintzen zion soldata erregularraren ordez, eta ez zekien aitaren ondasunen gaineko eskubideak amari laga zizkiola eta bere diru gutxi zuela. Ondorioz, Aldeburghen oso hotz bizi izan zen, baina Brittenekin zuen konpromisoak bere erosotasun fisikoak baino lehentasun handiagoa zuen. Hurrengo hamabi urteetan, bere bizitza Britteni laguntzera eta Aldeburgheko Jaialdia garatzera mugatu zuen. Lan horrekin batera, koru- eta ahots-moldaketa asko egin zituen, aitaren musika sustatu zuen eta liburuak, artikuluak eta programa-oharrak idatzi zituen.
Brittenekin zuen elkartearen lehen hemezortzi hilabeteetan, Holstek egunkari bat idatzi zuen, eta, Grogan-en iritziz, «Brittenen lorpenetan eta egoeran zuen sineste hutsaren eta bere lanerako dedikazio osoaren» erregistroa da. Brittenen lehen obrari ekarpen nabarmena egin zion: Gloriana opera, 1953ko Elizabeth II.aren Koroatzearen ospakizunetan parte hartzeko programatua. Opera idazteko epe laburrak eragin nabarmena izan zuen konpositorearengan eta haren laguntzaile berriarengan. Tentsio horiek hirurogei urte geroago dramatizatu ziren Imo eta Ben irrati-lan batean. Holst-ek Gloriana lanean egin zuen lan nagusia izan zen bozetoak Brittenen arkatzezko zirriborroak kopiatzea eta abeslariek 1953ko otsailean entseguetarako behar zituzten ahots- eta piano-partiturak prestatzea. Gero, berak orkestra osoaren partitura idazten lagundu zion eta antzeko lana egin zuen hurrengo operarekin, The Turn of the Screw (1954). The Prince of the Pagodas (1956) baletaren konposizioan Britten presiopean egon zenean, Holstek Suitzara lagundu zion, bere lana osatzen zuen bitartean bere ondoan egoteko. Britainia Handiko haurrentzako operan, Noye's Fludde/ Noeren euri-jasa (1957), emandako laguntzari esker, asko poztu zen Brittenen: nola lortu euri-tantaren efektu berezia portzelanazko katilu bat zurezko koilara batekin kolpatuz. Elkarrekin lan egin zuten moko-txirularako musika bildu eta argitaratzeko, Boosey and Hawkes-ek (1954-1959) argitaratutako serie batean, eta The Story of Music (1958) sarrera-liburu ezaguna idatzi zuten elkarrekin.
Holstek konposizio nagusi guztiekin lagundu zion Britteni 1964ra arte, eta orduan erabaki zuen lehentasuna ematea, azkenean, aitaren ondare musikala ziurtatzeari, konpositore karrera berrezartzeari eta bide independenteago bati jarraitzeari. Brittenen laguntzaile gisa zuen lanpostuari uko egin zion, baina hurbiletik egon zen arlo pertsonalean. Ez zuen Aldeburghetik alde egin eta urteko jaialdiarekin jarraitu zuen lanean.

#### Arte-zuzendaria

1956an, Holstek Aldeburgheko Jaialdian izan zuen papera formalizatu egin zen, Britten eta Pears jaialdiko zuzendari artistiko gisa batu zirenean, programen eta artisten erantzukizuna bere gain hartuta. 1956ko jaialdirako, Gustav Holst-en Savitri operaren antzezpena programatu zuen, hurrengo urteetan jaialdian sartu zuen Gustav Holst-en zenbait obretako lehena Savitri lege-proiektu bikoitz baten parte gisa eskaini zen, Imogen XVII. mendeko operaren moldaketa, John Blowen Venus eta Adonis barne. 1957an gaueko kontzertuak antolatu zituen, eta 1962an flamenkoari buruzko ziklo bat antolatu zuen. Eliza-musikako ohiko programak ere egin zituen, Aldeburgheko parrokia-elizako emanaldietarako. 1952an Aldeburghera bizitzera joan zenetik, Holst ostatu eta etxebizitza alokatu batzuetan bizi izan zen. 1962an, bungalo garaikide txiki batera joan zen bizitzera. Church Walk-entzat eraiki zuten bungaloa, eta hantxe bizi izan zituen gainerako urteak. Etxea orubearen ertzean eraiki zen, non jaialdietarako antzoki bat eraikitzeko asmoa zuten. Plan hori Snape Maltingsera eramatea pentsatu zuten arren, Henry Thomas Cadbury-Brown arkitektoak bungaloa eraiki zuen, eta Holst hantxe bizi izan zen alokairurik ordaindu gabe.
1964an, berriz hasi zen konposatzen, eta 1965ean eskala handiko bi obratarako enkarguak onartu zituen: The Sun's Journey, ahots femeninoetarako kantata, eta Trianon Suite, Trianon Youth Orchestra of Ipswich-erako konposatua. 1965ean eta 1966an bi liburu argitaratu zituen, Bach eta Britten-en estudioak. Azken lanak nahasmena eta ustekabea eragin zituen, Brittenen arrakastei egindako ekarpenak ez baitziren aipatu konpositorearen aurreko ibilbidean funtsezkoak izan ziren zenbait musikagile; besteak beste, Eric Crozier eta Ronald Duncan libretista ohiak. 1966 eta 1970 bitartean, aitaren zenbait obra grabatu zituen Purcell Singers-ekin eta Ingalaterrako Ganbera Orkestrarekin, Argo eta Lyrita zigiluekin. Grabazio horien artean zegoen Biolin bikoitzerako kontzertua, Emanuel Hurwitzekin bakarlari gisa zuzendu zuena. Berrogei urte lehenago piano-jole gisa aritu zen, obraren lehen interpretazioaren aurretik.
1952ko urrian Holstek Purcell Singers abesbatza erdiprofesionala sortu zuen, hein handi batean Pearsen eskariz. 1954tik aurrera, abesbatza ohiko interprete bihurtu zen Aldeburgheko Jaialdian, Erdi Aroko musika entzutetsuetatik hasi eta XX. mendeko obretaraino. Geroago bakarkako bereizketa egin zuten kideen artean hauexek zeuden: John Shirley-Quirk baxu-baritonoa, Robert Tear eta Philip Langridge tenoreak eta Roger Norrington, Heinrich Schütz Choirren fundatzaile eta zuzendaria. Langridge-k bereziki plazer handiz gogoratu zuen Orfordeko elizan Thomas Tallisen Spem in alium berrogei zatiko motetearen emanaldia, 1963ko uztailaren 2an. 1967an abesbatzaren zuzendaritzari uko egin zionean, beste talde batzuek beren musika-misioaren zati handi bat hartu zuten beren gain, bereziki antzinako musikarekiko konpromisoa, besteak beste, Norringtongo Schütz Choir eta Purcell Consort, Purcell Singers Grayston Burgesseko korista ohiak osatua.
1967ko ekainaren 2an, Holstek podiuma partekatu zuen Brittenekin, Snape Maltingseko Aldeburgheko jaialdiaren inaugurazio-kontzertuan. 1972tik aurrera, Holstek hezkuntza-klaseen garapenean parte hartu zuen Maltingsen; asteburuetan hasi zen kantu-klaseekin, eta Britten-Pears School for Advanced Musical Studies bihurtu zen, bere prestakuntza-orkestrarekin. Une hartan, gero eta bakanagoak bihurtu ziren Imogenen emanaldiak jaialdian, baina 1975ean Gustav Holst-en musika-bandaren kontzertu bat zuzendu zuen, aire zabalean Framlinghameko gazteluan. Gertaerari buruzko txosten batek gau bat deskribatu zuen: «zirimiria, gelditu barik... harik eta pertsona batek, soineko eskarlata berezi batekin, zuzendariaren batuta hartu zuen arte. Banda eraldatu egin zen eta Holst-en suitea, sekula ez zen hala jo».
Brittenek osasun txarra zuen 1973an bihotzeko kirurgia egin zuenetik eta 1976ko abenduaren 4an hil zen. Holst ez zegoen ziur Pearsekin bakarrik lan-harremana manten zezakeenik, eta 1977an 70 urtebetetzean, zuzendari artistiko gisa erretiratzea erabaki zuen, urte hartako jaialdiaren ondoren. Azken agerraldia egin zuen jaialdi batean, interprete gisa, André Previn zuzendari ezezagunaren ordez Snape Maltings Training Orchestraren hasierako kontzertuan. Erretiratzean, zuzendari artistiko emerituaren ohorezko titulua onartu zuen.

### Azken urteak

Gustav Holst-en mendeurrena 1974an egin zen, Imogenek aitaren musikaren katalogo tematikoa argitaratu zuenean eta Cheltenhamen Holst Birthplace Museum delakoa sortu zuenean. Mendeurrena izan zen Gustav Holst-en eskuizkribuen faksimile-edizio baten lehen alea argitaratzeko aukera, zeinetan Imogenek Colin Matthews konpositorearen laguntzarekin lan egin baitzuen. 1983ra arte, beste hiru faksimile-bolumenek jarraitu zuten; orduan, Imogenen kostu gero eta handiagoarengatik eta osasun eskasarengatik proiektua bertan behera utzi behar izan zuen. 1974ko mendeurrenaren zati gisa, Savitri eta The Wandering Scholar lanaren emanaldiak negoziatu zituen Aldeburghen eta Sadler's Wellsen, eta Gustav Holst-en bizitzari eta lanari buruzko erakusketak antolatzen lagundu zuen Aldeburghen eta Royal Festival Hall-en.
Bere aitaren bizitzari eta lanari buruzko liburuez gain, Holstek musikaren beste alderdi batzuei buruz idazten jarraitu zuen. Hainbat artikuluz gain, William Byrd konpositore errenazentistaren azterketa labur bat (1972) eta abesbatzen zuzendari amateurrentzako eskuliburu bat (1973) argitaratu zituen. Oro har, pieza laburrak sortzen jarraitu zuen, baina noizean behin eskala handiagoko orkestra-lanak egin zituen, hala nola Woodbridge Suite (1970) eta Deben Calendar (1977). Azken hori Suffolken Deben ibaia irudikatzen duten hamabi 'zirriborro' dira, urteko hainbat fasetan. Azken konposizio handia harirako kintetoa izan zen, 1982an idatzia eta urte hartako urrian Endellion Quartetek interpretatua, Steven Isserlis biolontxelo-jotzaileak handitua.
1979ko apirilean, Holst han izan zen Isabel Bowes-Lyon erregina amak Britten-Pears School eraikin berria inauguratu zuenean, Snapen. Eraikinak beste liburutegi bat ere bazuen, Gustav Holst Library, eta Imogenek material ugari eman zion, aitak bere irakaskuntza-ibilbidean erabilitako liburuak barne. 1977aren ondoren Aldeburgheko Jaialditik erabat erretiratzeko asmoa zuen, baina salbuespen bat egin zuen 1980an, Pearsen 70. urtebetetzea ospatzeko kontzertua antolatu zuenean.

### Heriotza

1977ko Aldeburgheko Jaialdiaren ondoren, Holst larri gaixotu zen «angina koronario» gisa deskribatu zen gaixotasunarengatik. Handik aurrera, bularreko angina arazo errepikaria izan zuen, baina lanean eta konpromisoak betetzen jarraitu zuen. Hala ere, 1984aren hasieran, lagunek bere osasuna hondatu egin zela sumatu zuten. 1984ko martxoaren 9an, etxean hil zen bihotz gutxiegitasunaren ondorioz eta Aldeburgheko hilerrian lurperatu zuten bost egun geroago, Brittenen hilobitik metro gutxira zegoen lursail batean. Early Music aldizkarian egindako omenaldi nekrologiko batean, Aldeburgheko elizan musikarekin zuen lotura luzea nabarmendu zen. Bertan, «tradizio horretako alderdi iridiszenteak ekarri zituen, bere bizitza eskaini zion eta indar iturri jarraitu eta miresgarri gisa aurkeztu baitzuen». Ursula Vaughan Williamsek hauxe idatzi zuen:
   «Imogenek Erdi Aroko eruditoetako zerbait zuen beregan... erosotasun gutxirekin pozik biiz zen, musika asko bazegoen, lan nahikoa, bere egunak betetzeko liburu nahikoa bazegoen. Izan ere, egunak beti betetzen zituen, hogeita lau orduren barruan gutako gehienok denbora horren bikoitza beharko genukeena».
2007an, Holst-en mendeurrena hainbat ekitaldi berezirekin aintzatetsi zuten Aldeburghen, besteak beste, Quartet Nafarroako parrokia-elizan, non Purcell eta Franz Schubert-en lanak eta The Fall of the Leaf biolontxelorako eta Imogen-eko harirako kintetoa nahastu ziren. Andrew Clementsek azken lan hori deskribatu zuen The Guardian lanean, eta honelaxe deskribatu zuen: «Erabat oroigarria da... Kintetoa amaitzen duten aldaketen multzoa lerro bakarlari biluzietan disolbatzen da, Holst-en musika eta haren aitarena lotzen dituztenak».
Holst ez zen inoiz ezkondu, baina zenbait lagun erromantiko izan zituen, batez ere Miles Tomalin, geroago poeta izan zena, St. Paul 1929ra arte harreman hurbila izan zuten eta poesia trukatu zuten; Tomalin 1931n ezkondu zen. Harremana amaitu eta urte askotara, Holstek Britteni onartu zion, eskatu izan balio, Tomalinekin ezkonduko zela.

## Obra

Imogen Holst lanaldi partzialeko konpositorea izan zen, tarteka emankorra, musika-jardueren sorta zabalaren barruan. Lehen urteetan, konpositore gazte britainiarren talde bateko kide izan zen —Elizabeth Maconchy eta Elisabeth Lutyens tartean—, eta haien musika erregulartasunez interpretatzen eta zabaltzen zen.
Geroagoko kritikari baten arabera, 1927ko Meza la minorrean «ahotsen estratifikazio seguru eta irudimentsua, Agnus Dei egoki batera iristen zena» erakusten zuen. Hala ere, ondorengo sasoi batzuetan ez zuen konposatu. RCMren ondoren, konpositore gisa eman zituen urte aktiboenak Dartingtonen izan ziren 1940ko hamarkadan, eta «post-Britten» aldia 1964an. Konposizio, moldaketa eta musika ugari egin zituen, baina arreta kritiko mugatua besterik ez zuen jaso. Haren obra zati handi bat argitaratu gabea da, eta, oro har, baztertu egin da hasierako interpretazioaren ondoren.
   Tippett goiztiarra eta Gerald Finzi dira, beharbada, Holstenen lanera gehien hurbiltzen direnak ikuspegi estilistikotik, baina harirako kintetoa da benetan bere independentzia erakusten duena, bere lehen bi mugimenduetako landa-irudikapenekin eta amaierarako gogo-aldartearen aldaketa osoarekin. Azken hori aitaren koadernoan idatzitako azken gaiari buruzko aldaketen multzoa da. The Guardian, 2009ko urtarrilaren 30a
Musika instrumentala, ahozkoa, orkestrakoa eta korala biltzen ditu. Gustav Holst-en alaba zenez, Christopher Tinker analistak «Ingeles establishment musikalarekin duen harreman natural eta saihestezina» deitu zion, aitarekin zuen harreman pertsonal estuarengatik eta kanta herrikoiekiko maitasunarengatik. Bere lehen konposizioetako batzuek Ralph Vaughan Williamsen pastoralismoa islatzen dute, RCMn irakatsi zion. Irakaskuntzan eta EFDSSn, 1930eko hamarkadan, herri kanten moldaketengatik ezagutarazi zen, baina berak musika gutxi konposatu zuen. 1940ko hamarkadan sortu zen estilo pertsonalak herri-kantekin eta dantzarekin zuen afinitatea, XVI. eta XVII. mendeetako musika ingelesarekiko zuen interes bizia eta berrikuntzarekiko zaletasuna gehitzen zituen. 1930eko biola bakarrerako suitean, eskala-patroiekin esperimentatzen hasi zen; 1940an, sei eta zortzi notako eskala propioak sartu zituen ganbera-musikan, eta, batzuetan, Five Songs (1944) bezalako koru-lanetan. Esperimentazio hori ondorengo obretan agertzen da berriro; Hallo My Fancy-n (1972) eskala berri bat sartzen da bertso bakoitzerako, eta koruak harmonizazio librea ematen dio ahots bakarlari bati. Homage to William Morris (1984), bere azken lanetako batean, Tinkerrek disonantziaren erabilera aipatzen du, «testuaren artikulazio musikalari indarra eransteko». Aldiz, 1982ko harirako kintetoak, Holst-ek berak «benetako konpositore» bihurtu zuela uste zuen lanak, bere harmonien berotasuna du ezaugarri.
Abesbatzen musika gehiena zaleek jotzeko idatzi zuten. Kritikariek argi eta garbi ikusi dute alde handia dagoela pieza horien eta koru profesionaletarako idatzitako koru-lanen artean, bereziki ahots femeninoetarako direnak. Konpainia diskografikoek denbora asko behar izan zuten beren ahalmen komertziala onartzeko, eta 2009ra arte ez zen argitaratu CD bat, bere musikari buruzkoa, harirako egindako lanen hautaketa bat. The Guardian egunariaren kritikariak atseginez hartu zuen grabazioa: 2012an, Harmonia Mundik bere musika koralaren hautaketa bat grabatu zuen, Clare College-ko koruak kantatua. Grabazio horren aipamen bat Welcome Joy and Welcome Sorrow da, emakumezko ahotsentzat harpa lagun duela idatzia, «bere ahotsaren erakusgarri bat, leunki ñabartua eta aitzindaria». Beste batek «Hiru salmoen» konfigurazioa aipatzen du, non «barne-erritmoak azpian nabaritzen diren hari ostinato sotilek azpimarratzen dituzten».

## Argitaratutako testuak

Erresuma Batuko liburuaren lehen argitalpenari dagozkio argitalpenaren xehetasunak.
* Gustav Holst: A biography. Londres: Oxford University Press. 1938. OCLC 852118145. (berrikusitako edizioa 1969)
* The Music of Gustav Holst. Londres: Oxford University Press. 1951. OCLC 881989. (berrikusitako edizioak 1968 y 1985, azkenak Holst's Music Reconsidered lana gehitua)
* The Book of the Dolmetsch Descant Recorder. Londres: Boosey & Hawkes. 1957. OCLC 221221906.
* The Story of Music. The Wonderful World. Londres: Rathbone. OCLC 2182017. (egilekidea Benjamin Brittenekin)
* Heirs and Rebels: Letters Written to Each Other, and Occasional Writings on Music, by Ralph Vaughan Williams and Gustav Holst. Londres: Oxford University Press. 1959. OCLC 337514. (egilekidea Ursula Vaughan Williamsekin)
* Henry Purcell, 1659-1695: Essays on his Music. Londres: Oxford University Press. 1959. OCLC 602569. (editorea)
* Henry Purcell: the Story of his Life and obra. Londres: Boosey & Hawkes. 1961. OCLC 1200203.
* Tune. Londres: Faber & Faber. 1962. OCLC 843455729.
* An ABC of Music: a Short Practical Guide to the Basic Essentials of Rudiments, Harmony, and Form. Oxford: Oxford University Press. 1963. ISBN 0-19-317103-1.
* Your Book of Music. Londres: Faber & Faber. 1964. OCLC 170598.
* Bach. Great Composers. Londres: Faber & Faber. 1965. OCLC 748710834.
* Britten. Great Composers. Londres: Faber & Faber. 1966. OCLC 243904447.
* Byrd. Great Composers. Londres: Faber & Faber. 1972. ISBN 0-571-09813-4.
* Conducting a Choir: a Guide for Amateurs. Londres: Oxford University Press. 1973. ISBN 0-19-313407-1.
* Holst. Great Composers (2. edizioa, 1981). Londres: Faber & Faber. 1974. ISBN 0-571-09967-X.
* A Thematic Catalogue of Gustav Holst's Music. Londres: Faber Music, in conjunction with G & I Holst Ltd. 1974. ISBN 0-571-10004-X.
Imogen Holstek ere hainbat artikulu, liburuxka, saiakera, hitzaurre eta programa-ohar idatzi zituen 1935-1984 aldian

## Sariak eta aintzatespenak

* 1966an Imogen Holst Royal College of Music-eko kide izendatu zuten.
* 1968an Ohorezko doktoregoa jaso zuen Essex Unibertsitatean.
* 1969an Ohorezko doktoregoa jaso zuen Exeter Unibertsitatean.
* 1983an Ohorezko doktoregoa jaso zuen Leeds Unibertsitatean.
* 1970ean Royal Academy of Music-en ohorezko oroimena eman zitzaion.
* 1975eko Urte Berriko Ohoreetan, Britainiar Inperioaren Ordenaren (CBE) komandante izendatu zuten, musikarako zerbitzuengatik.

## Erreferentziak

* ↑ «Index entry» FreeBMD (ONS).
* ↑ Matthews, Colin. «Holst, Gustav(us Theodore von)» Grove Music Online (Oxford Music Online).
* ↑ Warrack, John. «Holst, Gustav Theodore (1874-1934)» Oxford Dictionary of National Biography (Oxford University Press).
* ↑ Our History. Morley College.
* ↑ Gibbs, Alan. «Joseph, Jane Marian» Grove Music Online (Oxford University Press).
* ↑ Grogan, Christopher. (17 de octubre de 2007). Daughter of the renaissance. .
* ↑ Tinker, Christopher. «Imogen Holst's Music 1962-64» Tempo (New Series) (166): 22-27. doi:10.1017/S004029820002427X..
* ↑ Edmund Rubbra en Monthly Musical Record, noviembre de 1938, citado en Grogan eta Strode, 2010b.
* ↑ Rosamond Strode, en un texto mecanografiado no publicado, citado en Grogan eta Strode, 2010b.
* ↑ Potter, Tully. «Amadeus Quartet» Grove Music Online (Oxford Music Online).
* ↑ Strode, Rosamund. «Holst, Imogen Clare» Oxford Dictionary of National Biography (Oxford University Press).
* ↑ Stuart, Philip. (Junio de 2009). Decca Classical 1929-2009. AHRC Research Centre for the History and Analysis of Recorded Music. (Items 1383, 1395, 1419, 1518 y 1688)
* ↑ Imogen Holst: Choral Works. Presto Classical.
* ↑ Strode, Rosamund. «Holst, Imogen Clare» Oxford Dictionary of National Biography (Oxford University Press).
* ↑ Tinker, Christopher. «Holst, Imogen Clare» Grove Music Online (Oxford Music Online).
* ↑ Pratt, George. «Norrington, Sir Roger Arthur Carver» Grove Music Online (Oxford Music online).
* ↑ Grogan 2010d, 406-407 orr. .
* ↑ Conducting a Choir: a guide for amateurs. WorldCat.
* ↑ Grogan 2010d, 422 orr. .
* ↑ Thomson, John. (Noviembre de 1984). «Imogen Holst» Early Music 12 (4): 583-584. doi:10.1093/earlyj/12.4.583..
* ↑ Clements, Andrew. (23 de octubre de 2007). A Celebration of Imogen Holst. .
* ↑ «Entretenimiento» Independent Español.
* ↑ Tinker, Christopher. «Imogen Holst's Music 1962-64» Tempo (New Series) (166): 22-27. doi:10.1017/S004029820002427X..
* ↑ «Imogen Holst: Choral Works - review» the Guardian 2012-08-25.
* ↑ (Ingelesez) Clements, Andrew. (2009-01-30). «Imogen Holst: String Chamber Music: Court Lane Music» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2024-03-20).
* 1 2 3 Tinker, Christopher. «Imogen Holst's Music 1962-64» Tempo (New Series) (166): 22-27. doi:10.1017/S004029820002427X..
* ↑ Imogen Holst: Choral Works. Presto Classical.
* ↑ «Imogen Holst: Choral Works - review» the Guardian 2012-08-25.
* ↑ «Entretenimiento» Independent Español.
* ↑ «Page 9 | Supplement 46444, 31 December 1974 | London Gazette | The Gazette» www.thegazette.co.uk.

## Bibliografia

* Bridcut, John (2010). The Faber Pocket Guide to Britten (en inglés). Londres: Faber & Faber. ISBN 978-0-571-23776-0.
* Carpenter, Humphrey (1992). Benjamin Britten: A biography. Londres: Faber and Faber. ISBN 0-571-14324-5.
* Gibbs, Alan (2000). «Chapter II: Jane Joseph». Holst Among Friends. Londres: Thames Publishing. <ISBN 978-0-905210-59-9.
* Grogan, Christopher; Strode, Rosamund (2010a). «Part I: 1907-31». En Christopher Grogan; Rosamund Strode, eds. Imogen Holst: A Life in Music (revisada edición). Woodbridge, Suffolk: The Boydell Press. ISBN 978-1-84383-599-8.
* Grogan, Christopher; Strode, Rosamund (2010b). «Part II: 1931-52». En Christopher Grogan; Rosamund Strode, eds. Imogen Holst: A Life in Music (revisada edición). Woodbridge, Suffolk: The Boydell Press. ISBN 978-1-84383-599-8.
* Grogan, Christopher (2010c). «Part III: 1952-54». En Christopher Grogan; Rosamund Strode, eds. Imogen Holst: A Life in Music (revisada edición). Woodbridge, Suffolk: The Boydell Press. ISBN 978-1-84383-599-8.
* Grogan, Christopher (2010d). «Part IV: 1955-84». En Christopher Grogan; Rosamund Strode, eds. Imogen Holst: A Life in Music (revisada edición). Woodbridge, Suffolk: The Boydell Press. ISBN 978-1-84383-599-8.
* Holst, Imogen (1969). Gustav Holst (2ª edición). Londres y Nueva York: Oxford University Press. ISBN 0-19-315417-X.
* Tinker, Christopher (2010). «Part V: The Music of Imogen Holst». En Christopher Grogan; Rosamund Strode, eds. Imogen Holst: A Life in Music (revisada edición). Woodbridge, Suffolk: The Boydell Press. ISBN 978-1-84383-599-8.
* Tinker, Christopher; Strode, Rosamund (2010). «Chronological list of works». En Christopher Grogan; Rosamund Strode, eds. Imogen Holst: A Life in Music (revisada edición). Woodbridge, Suffolk: The Boydell Press. ISBN 978-1-84383-599-8.
* Wake-Walker, Jenni (compiler) (1997). Time and Concord: Aldeburgh Festival Recollections. Saxmundham, Suffolk: Autograph Books. ISBN 978-0-9523265-1-9>.
* White, Eric Walter (1983). Benjamin Britten, His Life and Operas (en inglés). Berkeley y Los Angeles: University of California Press. ISBN 0-520-04893-8.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q444380