OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dieu et l'État

Dieu et l'État (euskaraz: «Jainkoa eta Estatua») Mikhail Bakunin pentsalari anarkista errusiarraren lanik ezagunena da.

## Idazketa

Jainkoa eta Estatua 1871ko otsaila eta martxoa bitartean idatzi zen. Jatorriz Inperio Knouto-Germanikoa eta Iraultza Soziala (кнут edo knut, whip errusieraz) izeneko lan handiagoaren bigarren zatia zen. Lehen zatian gerra franco-prusiarraren aurrekariak eta inperialismoaren aurkako europar erresistentziaren historia orokorra jorratu ziren. Jainkoa eta Estatua, baita Bakuninen lanaren zati handi bat ere amaitu eta ordenatu gabe geratu ziren. Hori ez da arraroa, batez ere Bakuninen idatzizko lanetako bat ere ez baitago bukatuta. Bakunin kritikatu zutenean, erantzun zuen: "Nire bizitza zati bat da". Jainkoa eta Estatua, hain zuzen ere, zati bat da: liburuak paragrafo batzuk ditu, liburuaren amaiera osatzen duena barne, esaldi baten erdian bat-batean amaitzen direnak. Era berean, bost lerroko paragrafoz osatutako oharrak ere aurki daitezke.

## Aurkikuntza eta argitalpen historia

Carlo Cafiero eta Elisée Reclusek Jainkoa eta Estatua lana aurkitu zuten, garai hartako bi anarkista ezagunak eta Bakuninen bizitzako azken urteetako lagun minak. Biek nekaezin jardun zuten falta ziren liburuaren zatiak bilatuz, alferrik. Azkenean, liburua frantsesera itzuli eta liburuxka gisa argitaratu zuten Genevan 1882an. Cafierok eta Reclusek liburua "Dieu et l'état" izendatu zuten, nahiz eta Bakuninek jatorriz "Komunismoaren eskola doktrinaleko sofismo historikoak" izenburua jarri zioten. Jatorrizko izena ez zen Bakuninen egunerokoan aurkitu Cafiero eta Reclus hil ziren arte.
1883an Benjamin Tucker anarkista estatubatuarrak liburua ingelesera itzuli eta liburuxka gisa banatu zuen Bostonen. Prozesu horretan zehar, zailtasun dezente izan zituen, Cafierok eta Reclusek jatorrizko eskuizkribua frantsesera zuzenean itzuli zutenean, hitz batzuk aldatu behar izan baitzituzten hizkuntza horretan literatura-kalitate handiagoa izateko eta, maiz, Bakuninen idazkera gaizki interpretatu zuten. Frantsesezko itzulpen zehatzagoa ez zen 1908ra arte atera, eta ingelesezko edizio berria 1910 arte ez zen argitaratu Londonen. 1916an, Emma Goldman lituaniar anarkistak 1910eko Londreseko edizioaren berrargitalpena argitaratu zuen Mother Earth egunkari erradikalarentzat, Jainkoa eta Estatuaren lehen argitalpenetik Bakuninen lanik ezagunena izan dena. Hainbat hizkuntzatara itzuli da, besteak beste, ingelesera, alemanera, italiera, gaztelania, errusiera, poloniera, txekiera, errumaniera, nederlandera eta yiddisha .

## Ikus, gainera

* Ateismoa
* Anarkismoa
* Materialismoa

## Kanpo estekak

* Dios y el Estado testu osoa (2021/01/25an berrikusia)
* Datuak: Q1369908
* Multimedia: Dieu et l'état / Q1369908
# Dietzeita

Dietzeita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Dietzeita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca2(IO3)2(CrO4) * H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Dietzeite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3707332
# Dietzhölztal

Dietzhölztal Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, [[Lahn-Dill barrutia|Lahn-Dill]] barrutian. 2014an 5.838 biztanle zituen 37,45 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q633622
* Multimedia: Dietzhölztal / Q633622
# Dietrichita

Dietrichita sulfato motako minerala da eta halotrichite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Dietrichita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Zn,Fe^{2+},Mn2+)Al2(SO4)4 * 22H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Dietrichite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Dietzenrode-Vatterode

Dietzenrode-Vatterode Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, [[Eichsfeld (barrutia)|Eichsfeld]] barrutian. 2014an 119 biztanle zituen 5,77 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q627684
* Multimedia: Dietzenrode-Vatterode / Q627684
# Deneb

Deneb, Alfa Cygni (α Cyg / 50 Cyg) izarraren izen propioa da. Cygnus (Beltxarga) konstelazioko izarrik dizdiratsuena, eta gaueko zeruko dizdiratsuenetako bat da, B bandan (iragazki urdina) 1,34ko itxurazko magnitudearekin, eta, V bandan (iragazki berdea) 1,25eko magnitudearekin. Vega eta Altair izarrekin, udako hirukia deritzon asterismoa eratzen du Ipar Hemisferiko ikusleentzat.

## Izena

Deneb izena, arabierazko dhanebetik dator, "isatsa" esan nahi duena, "hegaztiaren isatsa" bezala ulertua (dhanab ad-dajājah), Beltxargaren irudia eratzen duten izar lerrokaketaren barnean duen posizioari erreferentzia argia eginez. Oso ohiko izena da beste izar batzuetan, konstelazio batzuen atzealdeko muturra adierazten duena, Denebola Leo konstelazioan edo Deneb Kaitos Cetus konstelazioan kasu. Deneb Adige edo Deneb el Adige, izen beraren bertsio luzeak dira.
Deneben beste izen tradizional batzuk, Arided (Alfontsotar tauletan agertzen dena), Aridif eta honen aldaera Arrioph, gaur egun ez dira erabiltzen. Gallina, Johann Bayerrek izar hau izendatzeko erabili zuen izen bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12179
* Multimedia: Deneb / Q12179
* 1 2 3 4 Schiller, F.; Przybilla, N.. (2008). «Quantitative spectroscopy of Deneb» Astronomy & Astrophysics 3 (479): 849–858. doi:10.1051/0004-6361:20078590. Bibcode: 2008A&A...479..849S..
# Denek Bat Baiona Urketa

Denek Bat Urketa-Baiona :
| Izen ofiziala | Denek Bat Bayonne Urcuit |
| Sorrera | 1952 |
| Jantzia | Urdina / Laranja |
| Presidentea | Yves Boutin |
| Entrenatzailea | Chris Singleton |
| Pabilioia | Lauga Kiroldegia (2.000 ikusle) |
| Egoitza | Salle Lauga 64100 Baiona |
| Webgunea | denekbat.nuxit.net |
Denek Bat Baiona Urketa euskal saskibaloi taldea da. Gizonezko taldea NM2 mailan dabil (Frantziako Saskibaloi Txapelketaren laugarren maila dena). Taldea Urketan sortua bada ere, orain Baionan dago.

## Historia

1952an, Urketako Bethi-Gaste elkarteak izena aldatu eta Denek-Bat bihurtu zen. Kirol eta Kultur elkarteak Denek-Bat Urcuit taldea sortu zuen 1961ean.
Frantziako Saskibaloi Txapelketan aurrera joateko, Baionako Lauga kiroldegira joan zen 1999an eta izena aldatu zuen Denek Bat Bayonne Urcuit izateko.

## Palmaresa

2007-08 : Frantziako Nazional B Mailako Txapelduna

## Entrenatzaileak

* 2007-08: Chris Singleton
* ?: Freddy Hufnagel

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3022433
# Denek dakite

Denek dakite 4 itzal musika taldearen 1. diskoa da, 2001. urtean Oihuka diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Taldeko gitarjolea zen Haritz Harreguyk grabatu eta ekoitzi zuen disko hau. 12 kanta ditu.

## Kantuen zerrenda

* Atea
* Jasotzeko
* Arren esaidazu
* Norabidea
* Boluetan
* Herria
* Zentzu gabe
* Pausorik eman gabe
* Ur biltzen
* Azal iluna
* Gorrotoa
* Itxi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256157
# Denens

Denens Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, Vaud kantonamendua barrutian. 2014an 747 biztanle zituen 3,27 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68489
* Multimedia: Denens / Q68489
# Denean Howard-Hill

Denean Elizabeth Howard-Hill (Sherman (Texas), Ameriketako Estatu Batuak, 1964ko urriaren 5a) estatubatuar atleta da, 4x400 metroko errelebo-proban espezializatua, eta 1984an txapeldun olinpikoa izatera iritsi zen.

## Kirol-lasterketa

Los Angeleseko 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 4x400 metroko errelebo proban, 3:18.29 segundoz, Kanada eta Mendebaldeko Alemania gaindituz. Taldekideak hauek izan ziren: Lillie Leatherwood, Valerie Brisko-Hooks, Chandra Cheeseborough, Diane Dixon eta Denean Howard bera.
1987ko Erromako Munduko Txapelketan, erreleboetako brontzezko domina irabazi zuen 4x400 metroko lasterketetan, 3:21.04 segundoz, Ekialdeko Alemaniaren eta Sobietar Batasunaren atzetik, eta taldekide hauek izan zituen: Diane Dixon, Valerie Brisko-Hokks eta Lillie Leatherwood.

## Palmaresa

| Data | Txapelketa | Lekua | Emaitza | Proba | Denbora |
| 1984 | Udako Olinpiar Jokoak | Los Angeles | 1.a | 4 × 400 metro erreleboetan | 3 min 18 s 29 |
| 1987 | Munduko Txapelketa | Rome | 3.a | 4 × 400 metro erreleboetan | 3 min 21 s 04 |
| 1988 | Udako Olinpiar Jokoak | Séoul | 2.a | 4 × 400 metro erreleboetan | 3 min 15 s 51 |
| 1988 | Udako Olinpiar Jokoak | Séoul | 6.a | 400 metrotan | 51 s 12 |
| 1992 | Udako Olinpiar Jokoak | Barcelone | 2.a | 4 × 400 metro erreleboetan | 3 min 20 s 92 |

### Errekor pertsonalak

| Proba | Denbora | Lekua | Data |
| 400 metro | 49 s 87 | Séoul | 1988ko irailaren 25a |

## Erreferentziak

* ↑ Denean Howard. .
* ↑ «Olympedia – Denean Howard-Hill» www.olympedia.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).
* ↑ (Ingelesez) «How old is Denean Howard» HowOld.co 1964 (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).
* ↑ (Ingelesez) «Denean Howard Biography - American sprinter» pantheon.world (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).
* ↑ «Denean HOWARD-HILL | Profile | World Athletics» worldathletics.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).
* ↑ «Howard, Denean (1964–) | Encyclopedia.com» www.encyclopedia.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).
* ↑ (Ingelesez) Roberts, Joel. (2004-02-18). «The Rise And Fall Of Howard Dean - CBS News» www.cbsnews.com (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q457464
* Multimedia: Denean Howard / Q457464
# Denethor I.a

Denethor I.a, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da.
Denethor I.a, Gondorreko hamargarren seneskal Erregeordea izan zen, gizaki bat. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2375ean jaio zen. Semerik izan ez zuen Dior Gondorrekoa seneskalaren iloba, seneskal honen arreba zen Rianen semea zen. Bere osabaren oinordeko bihurtu zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2435. urtean. Bere izena, sindarinezkoa da, eta "Arrano ikusmena" bezala itzul daiteke.
Bere gobernualdiaren zati handi batean, bakea nagusitu zen Gondorren, Kontzilio Zuriak lortutako Zaintzapeko Bakearen ondorioz, baina, azken urteetan, Uruk Hai orko arraza, Minas Morguletik irten eta Osgiliath hartu eta suntsitu zuen, Anorienekin lotzen zuten zubiak behera botaz.
Denethor I.ak, beranduago, bere seme bakarra zen Boromir Gondorrekoa bidali zuen, honek, garaipen handi bat lortuz, baina, Morguleko Sastakai batekin zauri bat jasoz.
Denethor I.a Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2477an hil zen.
# Dialektologia

Dialektologia hizkuntzaren aldaerak aztertzea helburu duen hizkuntzalaritzaren adarra da. Bertan hizkuntza aldaera geografiko eta soziolinguistikoak aztertzen dira. Hizkuntza eta dialekto terminoek eragiten duten anbiguotasuna saihesteko, aldaera linguistiko askotan erabiltzen den terminoa da. Aldaera linguistikoa esaten zaio komunitate linguistiko batek antzeko hizkuntza-ezaugarriak dituen komunikatzeko ahozko forma erabiltzen duenean. Dialektologiaren lana aldaera horiek aztertzea, nagusiki geolektoak, eta bata bestearekiko dituzten forma ezberdintasunak sistematikoki azaltzea da.

## Dialektoa, geolektoa eta soziolektoa

XIX. mendean hasitako hizkuntza-geografiaren azterketa sistematikoak eta XX. mendean hasitako soziolinguistikaren esparruak, aldaera linguistiko guztiek, nagusiki, lau motatako aldaerak dituztela erakutsi dute:
* Aldaera geografikoak deritze herri bateko hizkerak dituen ezberdintasunei bere inguruko herrietako hizkerekiko. Aldaera geografiko antzekoak ematen diren ingurune bateko hizkera geolekto bezala ezagutzen da.
* Aldaera sozialek erakusten digute gizartean estratifikazio soziala eta klase soziala ematen den heinean, talde etniko, talde sozio-ekonomiko edo erlijio-talde jakin bateko pertsonek harreman estuagoa izaten dutela talde bereko pertsonekin. Horren eraginez, talde batzuen hizkerak, batez ere talde sozio-ekonomikoetan ematen denak, antzekotasunak erakusten ditu eta beste taldeekiko bereizketak nabarmentzen dira. Esaterako, langile-klasearen hizkera. Klase sozial edo talde baten hizkera izendatzeko soziolekto terminoa erabiltzen da.
* Aldaera historiko edo tenporalak, testu zaharren azterketak erakusten digu hizkuntzaren elementu batzuk aldatu edo alde batera utzi egiten direla, eta beste batzuk sortu edo berriz erabili egiten direla.
* Aldaera estilistikoak, pertsona batek egoeraren arabera erabili dezakeen hizkerari dagozkio (ahozko edo idatzizko hizkera, jasoa edo arrunta, etab.).

## Kanpo estekak

* Euskaltzaindia

## Erreferentziak

* Datuak: Q146893
* Multimedia: Linguistic maps / Q146893
# Dial M for Murder

Dial M for Murder (euskaraz Hilketarako H Diala) 1954ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariak zuzendu eta ekoiztutako suspensezko thriller filma bat da. 1952ko Frederick Knott antzerkigilearen Dial M for Murder antzezlanean oinarritua dago. Ray Milland, Grace Kelly, Robert Cummings eta John Williams aktoreek antzeztu zuten.
Hitchcocken film ia gehienetan bezala honetan ere agerpen laburra burutu zuen, hain zuzen ere horma batean zintzilik dagoen ikasturte amaierako afari bateko argazkian agertzen da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Tony Wendicek (Ray Milland) fidela ez zaiolako bere emazte Margot (Grace Kelly) hil nahi du, baina baita haren dirutza bereganatzeko ere. Bere antzinako unibertsitate ikaskide bat txantaiatuz bere etxean sartu eta Margitek telefono dei bat jasotzen duen unean ito dezan konbentzituko du. Baina azken unean ezusteko xehetasun batek egitasmo osoa zapuztuko du.

## Aktoreak

* Ray Milland: Tony Wendice
* Grace Kelly: Margot Mary Wendice
* Robert Cummings: Mark Halliday
* John Williams: Hubbard inspektore burua
* Anthony Dawson: Lesgate kapitaina (Swann)
* Leo Britt: festako istorio kontalaria
* Patrick Allen: Pearson detektibea
* Robin Hughes: polizia sarjentua
* George Leigh: Williams detektibea
* George Alderson: lehen detektibea

## Kanpo estekak

* Dial M for Murder filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q496255
* Multimedia: Dial M for Murder / Q496255
# Dialektikê. Cahiers de typologie analytique

“Dialektikê. Cahiers de typologie analytique” aldizkaria, 1973 urtetik 1987 urtera argitaratua izan zen historiaurreko arkeologiaren inguruko aldizkari zientifikoa izan zen. “Centre de palethnographie stratigraphique”-k argitaratua eta Georges Laplace-k zuzendua. 1972an, “Cahiers de typologie analytique” (ISSN 1147-114X) egunkarian faszikulu bat argitaratu zen aldez aurretik.
Artikuluak «Tipologiaren nazioarteko mintegien» emaitzak dira, urtero Arudy-n burutu zirenak. Mintegi hauek, historiaurreko arkeologia, honen metodoak (bereziki metodo estadistikoen erabilera) eta honen teoría jorratzen zituzten gehienbat. Gainera, industria litikoei egindako analisiei begirada berezi bat emanten zitzaien. Beste artikulu batzuk, geologia, klimatologia, konputazio zientzia eta linguistikaren (semantika eta hizkuntza-istorikoa) gaiak lantzen zituzten.
Aldizkaria, eskatzen ziren ale kopuruaren arabera argitaratzen zena, 2019an digitalizatu egin zen eta online bidez, Zenodo eta Archive.org plataformetan erabilgarri daude orain.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q63058203
* ↑ Plutniak, Sébastien. (2019-07-11). «Quinze ans de théorie et de méthodologie archéologiques francophones: Retour sur les rapports entre science, politique et édition à l’occasion de la diffusion numérique de la revue Dialektikê. Cahiers de typologie analytique (1972-1987)» Les Nouvelles de l'archéologie (155): 36–41. doi:10.4000/nda.5861. ISSN 0242-7702. (Noiz kontsultatua: 2019-09-18).
* ↑ Sébastien, Plutniak. «An online edition of the Dialektikê journal of archaeology» Lithic Types (Noiz kontsultatua: 2019).
* ↑ «The Dialektikê Collection» Zenodo.org (Noiz kontsultatua: 2019).
* ↑ «Dialektikê full issues» Archive.org (Noiz kontsultatua: 2019).
# Diakronia

Hizkuntzalaritzan analisi diakroniko batek hizkuntzaren bilakaera historikoa aztertzen du. Edo hizkuntzaren atal baten bilakaera historikoa.
Une jakin bateko hizkuntzaren deskripzioak edo analisiak sinkroniaren ikuspegitik egiten dira, esate baterako: Euskaltzaindiaren Euskara Baturaren Eskuliburua. Gramatika horrek, bere garaiko hizkuntzari buruzko argibideak ematen dituen heinean, batez ere ikuspegi sinkronikoa erakusten du.
Analisi diakronikoak, ordea, hizkuntzaren bilakaera historikoren analisiak egiten ditu. Analisi diakroniko ezagun bat, esate baterako, Mitxelenaren Fonética histórica vasca doktore tesia da.
Analisi diakroniko batzuek historiatik harago joaten dira, hau da lehen dokumentuak baino lehenagora, eta hizkuntzaren atalen bat berreraikitzeraino iristen dira, hizkuntzaren historiaurreko garaietako atalen bat berreraikitzeraino. Berreraikitako hizkuntzei proto-hizkuntza edo aitzin-hizkuntza esaten zaie. Horrela, esate baterako, berreraiki egin dira proto-euskara, aitzineuskararen, atal batzuk.

## Ikus, gainera

* Sinkronia.
* Euskararen historia.

## Erreferentziak

* ↑ «Sarrera - Euskara Batuaren Eskuliburua» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-06-14).
* ↑ Lakarra, Joseba Andoni; Gorrotxategi, Joakin; Igartua, Iván. (2018). Euskararen historia. (1. goa. argitaraldia) Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco ISBN 9788445734339. PMC 1077574995. (Noiz kontsultatua: 2019-06-15).
* ↑ Igartua, Iván, Zabaltza, Xabier. ([2012]). Euskararen historia laburra = Breve historia de la lengua vasca = A brief history of the Basque language. Etxepare Euskal Institutua = Instituto Vasco Etxepare ISBN 9788461497522. PMC 857339597. (Noiz kontsultatua: 2019-06-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5270227
# Dialektoen continuum

Dialektoen continuuma edo dialektogunea, Leonard Bloomfield hizkuntzalariak deskribaturiko fenomenoa da. Hizkuntzalari hark defendatzen zuen dialekto multzoen azterketek aldaketa txikiak erakusten zituztela geografikoki hurbil bizi ziren hiztunen artean. Herri batetik bestera aldeak nabari dira, baina hurbileko herrien artean dialektoen arteko aldeak txikiak dira, batez ere kanpoko aztertzaileentzat. Hiztunen beren ikuspegitik diferentzia horiek nabarmenagoak izan litezke. Alboko herrietako hiztunekin, elkarrekiko ulergarritasuna ia beti ziurtaturik egoten da.
Mendeen joan-etorrian, continuum batzuk desagertu egiten dira. Hori gertatuko da aldaera dialektal batzuk galduz gero. Horrela gertatu omen zen, esate baterako, Arabako euskara galdu zenean: mendebaleko euskara eta Sakanako euskara batzen zituen dialektoen continuuma eten egin zen.
Hizkuntza estandar boteretsu batek ere aldaketa dialektalak leundu eta continuum bat desegin dezake.

## Ikus, gainera

* Dialekto.
* Dialektologia.
* Euskalki.
* Europako hizkuntza gutxituak.
* Idiolekto.
* Soziolekto.

## Erreferentziak

* ↑ Bloomfield, Leonard (1935). Language, George Allen & Unwin: London, 51. orrialdea. Liburua Itziar Lakak euskaratu zuen (Agustin García Calvoren hitzaurrea eta guzti): Hizkuntza, Klasikoak. 1994.
* ↑ Ikus Koldo Zuazo: Sakanako euskara. Burundako hizkera. Nafarroako Gobernua eta Euskaltzaindia, 2010.

## Kanpo estekak

* Urtzi Reguero Ugarte, Continuumak eta etenak euskararen dialektoetan.
* Datuak: Q215844
* Multimedia: Dialect continuum / Q215844
# Dialisi

Dialisia uretan disolbatutako bi substantzia banatzeko prozesua da, betiere bi substantzia horiek pisu molekular desberdina izanik. Horretarako, mitz erdi-iragazkor berezia erabiltzen da: mintzak pisu molekular txikiko molekulak uzten ditu pasatzen baina pisu molekular handikoak ezin dira beste aldera pasa.
Adibide batekin azal daiteke dialisia. Ontzi bete ur mintz erdi-iragazkor bereziaz erdibituta daukagu. Mintzaren alde batean bi sustantzia uretan disolbatuta daude; beste aldean, berriz, ur purua solik. Pisu molekular txikia duten molekulek mintzean zehar igarotuko dira ingurune hipertonikotik (hau da, kontzentrazio handia duen lekutik) ingurune hipotonikora (kontzentrazio txikia duen lekura) bi kontzentrazioak berdintzeko. Pisu molekular handia duten molekulek, aldiz, ezingo dute pasatu mintz erdi-iragazkorra eta dauden lekuan geratuko dira.
Prosezu biologiko hau hala nola nefronetan gertatzen da, hau da, giltzurrunetako unitate funtzionaletan. Dialisiak odola substantzia toxikoak (urea batez ere) garbitzeko balio du. Giltzurrunen dialisia ondo gertatzen ez denean, arazo larriak sor daitezke. Kasu hauetan, odola hemodialisi makina batetik pasarazi behar da. Tramankulu honek egiten duena gaixoaren nefronek ezabatu ezin dituen toxinak kentzea da. Prozesu hau, logela esterilizatu batean burutu behar da, prozesua egiten den bitartean odol infekzioen trasmisioa saihesteko. Historikoki, 1924an Georg Haas alemaniarrak teknika hau lehenengo aldiz erabili zuen.

## Ikus, gainera

* Giltzurrun-transplantea

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)(Gaztelaniaz)(Frantsesez)"Global Dyalisis"
* Datuak: Q202301
* Multimedia: Dialysis / Q202301
# Domenico Fetti

Domenico Fetti (Erroma, 1589 – Venezia, 1623ko apirilaren 16a) italiar margolaria izan zen.
1604 eta 1613 bitartean Erroman margotzen ikasi zuen, eta gero Paduara joan zen Fernando I.a Gonzagaren babesarekin. Dukearen jauregian Testamentu Berriaren eszenak margotu zituen. 1622an Veneziara joan zen, eta han sartu zituen barroko erromatarraren lehen eraginak. Estilo koloretsuago batera aldatu zen, eta genero-eszena txikiak margotzen hasi zen.

## Iruditegia

* Madalena hausnartzen
* Musika-orri bat duen gizon baten erretratua
* Aktore baten erretratua (c. 1621–1622)
* Gonzagaren erretratu ideala (c. 1620)
* Kristoa eta diruaren zerga (c. 1618–1620)
* San Petriren izara animaliekin irudipena (c. 1619)
* David Goliaten buruarekin (c. 1610–1620)
* Veronikaren beloa (1618 or 1622)
* David gaztea bere habailarako harriak biltzen
* Madalena damitua (c. 1617–1621)
* Neska lokartua (c. 1615)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q551695
* Multimedia: Domenico Fetti / Q551695
# Domenico Beccafumi

Domenico di Pace Beccafumi (Montaperti, 1486, Siena, 1551ko maiatzaren 18a) italiar margolaria izan zen, Sienako eskolakoa.
Giacomo di Paceren semea izan zen eta Lorenzo Beccafumik marrazketarako zuen talentua ezagutu zuenean adoptatu zuen. Sienan ikasi zuen eta 1509an Erromara joan zen, baina laster itzuli zen. Bere estiloak Sienarena izaten jarraitu zuen. Lan erlijiosoak margotu zituen elizetarako eta gai mitologikoak patroietarako. Sienako Duomoko zoladuraren obrak ere zuzendu zituen.

## Iruditegia

* The beheading of Spurius Cassius Vecellinus, fresco (1532–1535), Palazzo Pubblico, Siena
* Holy Family with St. John
* Frescoes at Palazzo Pubblico in Siena
* Allegory of Concord (1532-1535)
* Caritas (1532-1535)
* Penelope (1514)
* The Sacrifice of King Codrus of Athens (1529 - 1535)
* Tribune Publius Mucius Scaevola sends his allies to the stake (1532-1535)
* Birth of Christ (1523-1524)
* The Annunciation (1545)
* Catherine of Alexandria receives the stigmata (1545)
* Stigmatization of St Catherine of Siena (1515)
* Nativity of Jesus, Diocesan Museum (Cortona)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q455712
* Multimedia: Domenico Beccafumi / Q455712