OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Annie Vivanti

Annie Vivanti Chartres (Londres, 1866ko apirilaren 7a - Turin, 1942ko otsailaren 20a), Anita Vivanti edo Anita Vivanti Chartres izenarekin ere ezaguna, Britainia Handian jaiotako italiar idazlea izan zen.

## Biografia

Annie Vivanti Anselmo Vivanti, judu jatorriko italiar erbesteratuaren eta Anna Lindau, Londresen jaiotako idazle alemaniarraren alaba zen. Osabak Paul eta Rudolf Lindau izan ziren, idazle ospetsuak biak. Bere aitak, Mazziniren jarraitzaile handiak, asilo politikoa aurkitu zuen Britainia Handiko hiriburuan Mantuan 1851an izandako matxinaden ondoren. Zeta merkatari garrantzitsua zen eta Società Reduci dalle Patrie Battaglie eta New Yorkeko Italiako Merkataritza Ganberako presidentea.
Annie Italian, Ingalaterran, Suitzan eta Estatu Batuetan hazi zen. 1890ean, Lírica poesia bilduma argitaratu zuen, Giosuè Carducciren hitzaurrearekin. Hurrengo urtean, Marion artist di caffè concerto eleberria argitaratu zuen.
1892an John Chartres kazetari eta abokatu anglo-irlandarrarekin ezkondu zen. Hurrengo urteetan Ingalaterran eta Estatu Batuetan bizi izan zen, non ingelesez bakarrik idatzi zuen. Garai hartako bere lanik ospetsuena 1910ean argitaratutako The Eaters da, bere alaba Vivianek, bibolin jole prodigioak, inspiratua. Liburua italieraz berridatzi zuen I divoratori izenarekin 1911n.
Sinn Féin-eko kidea izan zen senarra bezala, Vivantik Irlandako independentziaren alde egin zuen hainbat egunkari eta aldizkaritan artikuluak idatziz. Annie Vivantek Italiako kausa ere defendatu zuen ingeles egunkarietan I. Mundu Gerran. Gerra ondoren, Mussoliniren alde egin zuen eta Italiako egunkari nazionalistetan lagundu zuen, hala nola Il Popolo d'Italia eta L'Idea Nazionale
1941ean, Italian bizi zela, etxean atxilotu zuten Ingalaterrarekiko lotura zela-eta, denbora batez, bere liburuak Italian debekatu egin zituzten judu jatorriagatik. Zenbait iturriren arabera, Vivienek Londresen bere buruaz beste egin zuen urte berean, nahiz eta itxuraz Vivien 1941ean Londresen izandako erasoaldi batean hil zen. Turinen hil baino lehenago, Annie Vivanti Chartres katolizismora bihurtu zen.

## Bibliografia
### Ingelesez

* Circe, eleberria (1912).
* Marie Tarnowska, eleberria (1915).

### Italieraz

* L'Invasore, lana (1916).
* Joan victis!, eleberria (1917).
* Le bocche inutili, lana (1918).
* Zingaresca, ipuinak (1918).
* Naja tripudians (1920).
* Fosca, sorella di Messalina (1922).

### Euskarari ekarriak

* Lau poema. itzul.: Koldo Izagirre (Armiarma, 2016).

## Erreferentziak

* ↑ «Biography: Vivanti, Annie» www.lib.uchicago.edu (Noiz kontsultatua: 2021-04-07).
* ↑ Annie (Anna Emilia) Vivanti | enciclopedia delle donne. (Noiz kontsultatua: 2021-04-07).
* ↑ «Vivanti Chartres, Annie» www.jewishvirtuallibrary.org (Noiz kontsultatua: 2021-04-07).
* ↑ «euskarari ekarriak» ekarriak.armiarma.eus (Noiz kontsultatua: 2021-04-07).

## Kanpo estekak

* Annie Vivanti Internet Movie datu basean .
* Annie Vivantiren lanak Gutenberg proiektuan .
* Datuak: Q641367
* Multimedia: Annie Vivanti / Q641367
# Annie Lennox

Annie Lennox (Aberdeen, 1954ko abenduaren 25a) eskoziar kantautorea eta ekintzaile politikoa da. 1980an Eurythmics taldea eratu zuen David A. Stewartekin batera; bikotearen abesti arrakastatsuenetako batzuk «Sweet Dreams (Are Made of This)», «Here Comes the Rain Again» eta «Who’s That Girl?» izan ziren. 1992an Diva atera zuen, bakarkako lehen albuma; horren ostean, besteak beste, Medusa, Bare eta Songs of Mass Destruction diskoak kaleratu zituen. 2004an Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabazi zuen, The Lord of the Rings: The Return of the King fimeko «Into the West» kantarekin.

## Diskografia

Eurythmics taldearekin
* In the Garden (1981)
* Sweet Dreams (Are Made of This) (1983)
* Touch (1983)
* 1984 (For the Love of Big Brother) (1984)
* Be Yourself Tonight (1985)
* Revenge (1986). Talde edo bikote baten rock interpretaziorik onenaren Grammy Saria «Missionary Man» abestiarekin.
* Savage (1987)
* We Too Are One (1989)
* Peace (1999)
Bakarka
* Diva (1992). Bideo musikal luze onenaren Grammy Saria.
* Medusa (1995). Emakumezko pop interpretaziorik onenaren Grammy Saria «No More I Love You's» abestiarekin.
* Bare (2003)
* Songs of Mass Destruction (2007)
* Christmas Cornucopia (2010)
* Nostalgia (2014)

## Erreferentziak

* ↑ Annie Lennox The Biography.com webgunea. 2014ko urriaren 28ean kontsultatua

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Webgune ofiziala Nostalgia.annielennox.com
* Datuak: Q151231
* Multimedia: Annie Lennox / Q151231
# Annie Wallace

Annie Wallace (Aberdeen, Eskozia, 1965eko maiatzaren 6a) eskoziar aktorea da. Channel 4 telebista kateko Hollyoaks telesailean Sally St. Claire izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.
# Angliers (Quebec)

Angliers Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Abitibi-Témiscamingue eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Témiscamingue konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 298 biztanle zituen 297.32 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2849669
* Multimedia: Angliers, Quebec / Q2849669
# Angleton (Texas)

Angleton Texasko hiri bat da. Brazoria konderrian kokatua dago. 2010ean 18.862 biztanle zituen, 29,19 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Brazoria konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q162489
* Multimedia: Angleton, Texas / Q162489
# Anglish

Anglish, ingelesesezko hizkuntz purismo bat da, honetan latin, antzinako greziera eta hizkuntza erromantzeetatik hartutako hitzak germaniar hizkuntzetatik eratorritako hitzekin trukatzen dira. Kasu batzutan helburu hori sinonimo eta neologismoak erabiliz lotzen da. Lehenengo kasuan anglisha ingeles ofizialaren antzekoa da.

## Kanpo estekak

* https://anglish.org
* Datuak: Q1191063
# Angling

Angling edo Kanaberazko arrantza, arrantza metodo bat da. Izena, teknika honetan erabiltzen den amutik dator, ingelesez "angle" deitua.

## Amuak

Amuaren erabilera, historikoki atzera eginda antzinako herriek erabiltzen zituzten tresnetatik eratorri da. Haiek fokak, mortsak edo txoriak ehizatzen zituzten. Erabiltzen zituzten piezak luze eta finak ziren, hezurrez edo harriz eginak, erdiko puntutik marra bati lotuta. Animaliak tresna irensten zuenean, ehiztariak tira egiten zuen eta biktimaren esofagoan harrapatuta geratzen zen. Tresna horrek eboluzionatu egin du gaur egungo amuraino iritsi arte, punta zorrotz bat eta lazo formako beste bat dituen J formako alambre bat dena. Amu gehienek arrainak ihes ez egiteko formadun punta dauka (irudian "barb" gisa agertzen dena), baina lege eta araudi batzuek ez dute pieza hori duen amua erabiltzen. Arau hau espezie jakin batzuk babesteko jarri ohi da, pieza hau duen amu batek arraina hil baitezake bere brankietara iristen bada.

## Beita

Harrapatu nahi den espeziearen eta bere habitataren arabera, arrantzaleak teknika desberdina hauta dezake. Kanaberazko arrantzan bi beita mota erabiltzen dira normalean: lurreko beita eta amuko beita. Lehenengo hau aparte botatzen da uretara arrainak erakartzeko; bigarren motakoa, aldiz, amuan bertan jartzen da arrainak amua irentsi dezan. Jendartean "beita" esaten denean, bigarren motaren inguruan aritzen da normalean. Hauek bi motatakoak izan daitezke, gainera, naturalak zein artifizialak.

## Teknikak

Kanabera arrantzako teknika nagusiak flotagailu arrantza, hondoko arrantza eta seinuelo arrantza dira.

## Legeak eta araudiak

Lege eta araudiak asko aldatzen dira zonalde batetik bestera, herrialde baten barruan ere bai. Hauek normalean lizentziak, arrantza-denboraldiak, arrantza daitezkeen espezieak mugatzea, teknikak mugatzea edo kuotak barne hartzen dituzte. Normalean, legeek ahoak sartzen ez diren amuekin eta sareekin arrantzatzea debekatzen dute, sarea soilik arrantzatutako arrain bat barkura igotzen laguntzeko erabil daiteke. Hala ere, badaude espezie jakin batzuk sarea erabiliz ehizatu daitezkeenak. Kasu batzuetan, arrain batzuk "balio gutxiagokoak" kontsideratzen dira eta beste teknika batzuekin harrapa daitezke, hala nola, sarea, lanza edo gezia. Teknika hauetako bat ere ez dator kanabera arrantzarekin batera, ez baitira kanabera eta amuaren erabileran oinarritzen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Walton, Izaak. «The Compleat Angler» https://www.gutenberg.org/files/683/683-8.txt (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).
* ↑ «No. 19: The Fish Hook - Forbes.com» archive.ph 2012-06-30 (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).
* ↑ Gilbey, Henry. (2021). The complete fishing manual. (American edition. argitaraldia) ISBN 978-0-7440-3416-5. PMC 1187224101. (Noiz kontsultatua: 2022-05-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1194492
* Multimedia: Angling / Q1194492
# Angliru

Angliru (asturieraz: l'Angliru) Espainiako Asturias autonomia erkidegoan dagoen mendate bat da. Larre eta abere askeen kokalekua da, berez bertan kokatuta dagoen Angliru aintziraren izen berbera darama. Aramo mendilerroaren bihotzean dago, Riosa udalerriaren lursailen barnean. Itsas mailatik 1.570 metrotara dago.

## Txirrindularitza

1999an Espainiako Vueltako etapa bat bertan amaitu zenetik mundu mailan ospea bereganatu izan du, batez ere igoera latza duelako, gune batzuetan gehienezko %23,5-eko maldak dituelarik, honek mundu osoko mendate zailenen artean sailkatzen du (aurretik 1997an helburu honetarako Riosako Udalak mendi errepide hau konpondu eta asfaltatu egin zuen).

## Espainiako Vueltako Angliru etapako garaileak

| Urtea | Txapelduna | Herrialdea |
| 1999ko Espainiako Vuelta | José María Jiménez | Espainia |
| 2000ko Espainiako Vuelta | Gilberto Simoni | Italia |
| 2002ko Espainiako Vuelta | Roberto Heras | Espainia |
| 2008ko Espainiako Vuelta | Alberto Contador | Espainia |

## Angliru zenbakitan

* Garaiera: 1.570 metro
* Luzera: 13,1 km
* Desnibela: 1.255 metro
* Batez besteko malda: %10,13
* Gehienezko malda: %23,6 (Mortirolo mitikoak %18a du)
* Esfortzu maila: 328
* Denbora gutxi gorabehera: 122 minutu

## Maldak

* Hasiera (6. km-a):
* Les Cabanes (7. km-a): %20
* Llagos (8,5 km-a): %12,5
* Los Picones (km 9,5): 18%
* Cobayos (10,2 km-a): %17
* La Cueña Les Cabres (10,8 km-a): %23,6
* El Aviru (11,5 km-a): %20

## Kanpo estekak

* Datuak: Q443610
* Multimedia: Angliru / Q443610
# Anglizismo

Anglizismoa ingelesa oinarri duen estranjerismoa da; beste hizkuntza batzuetan erabiltzen diren hitzak edo perpausak, jatorria ingelesa izanik. Ohikoak dira, esate baterako, teknologia arloan, ingelesez hitz egiten duten herrialdeek gai honetan duten eragina dela eta.
Anglizismoen adibideak:
* Futbol
* Stop
* Bluetooth
* CD-ROM
* Socialite

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161273
# Angleurko geltokia

Angleur Belgikako tren geltoki bat da, Lieja udalerrian kokatuta dagoena.
Liejako aldiriak sarearen S41 linean dago.

## Zerbitzuak

Liejako aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
S41HasseltDiepenbeek • Bilzen • Tongeren • Glons • Liers • Milmort • Herstal • Lieja–Saint-Lambert • Lieja–Carré • Lieja–Guillemins • Angleur • Chênée • Chaudfontaine • Fraipont • Nessonvaux • Pepinster • Verviers–Erdialdea • Verviers–Jauregia • Dolhain-Gileppe • Welkenraedt • HergenrathAkisgran :

## Ikus, gainera

* Liejako aldiriak
* Infrabel
* SNCB-NMBS

## Kanpo estekak

* Datuak: Q601108
* Multimedia: Angleur train station / Q601108
iea Liejako aldiriak :
# Amaxac de Guerrero (udalerria)

Amaxac de Guerrero Mexikoko udalerri bat da. Tlaxcala estatuan kokatua dago. 2010ean 9.875 biztanle zituen 11,5 km²ko azaleran. Herriburua [[Amaxac de Guerrero (Amaxac de Guerrero)|Amaxac de Guerrero]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4740701
* Multimedia: Amaxac de Guerrero Municipality / Q4740701
# Amaxofobia

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Amaxofobia, edozein ibilgailu mota gidatzeari beldur izatea da. Gaixotasun honen jatorria desberdina da pertsonaren arabera, esaterako, norberaren segurtasun faltak edo ezagun edo familiar baten istripu batek eragindakoa izan daiteke. Etimologikoki, “amaxofobia” hitza grekotik dator αμαχος (gurdi) eta φοβία (beldur). Sarritan itzelezko ikara-krisiak izaten dituzte, eta amaxofobia gaixo asko kexatzen dira antsietate eta astindu arazoak izaten baitituzte ibilgailu bat gidatzerako orduan.
Maila desberdinak aurkitu daitezke, punturik gorenean gaixoaren eguneroko bizitzan eragin dezake; adibidez, bidaiatzea saihestuz ez badago beste aukerarik. Arazo honek eragina izan dezake ekintza profesionaletan, bidaiatzeko gaitasuna ez izatearen ondorioz. Espainian 15.000 pertsona pertsona jasaten dutela (horietatik %87,5 neska eta %12,5 mutil) estima dezakegu.
Medikuntza ikuspuntutik fobiatzat hartzen da, hau da, objektu eta egoera zehatzen aurrean jasandako beldur irrazionala.
Ezin da nahastatu duela gutxi gidatzen ikasi duen pertsona baten beldurrarekin, beldur hori praktikarekin galtzen baita.
Amaxofobia gainditu daiteke zenbait terapia psikologiko eginez eta honako etapa hauek betez:
* Kontzienteki lan egitea, non ezarrita dagoen eta nola mantentzen den jakiteko.
* Aurre egiteko teknikak garatzea: beldurra ekiditzeko erlaxazio metodoak bilatzea.
* Aurrez aurre jarri: Pixkanaka-pixkanaka beldurrari aurre egiten hastea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1131359
# Amaya (filma)

Amaya 1952. urtean Luis Marquinak eginiko filma da.
Francisco Navarro Villosladaren Amaya o los vascos en el siglo VIII eleberrian oinarrituriko filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Amaya Ranimiro printze godoaren alaba eta Aitor euskaldunen lehen gurasoaren ondorengoa. Euskaldunak eta godoen artean etengabeko istiluak daude.

## Aktoreak

* José Bódalo: Teodosio
* Rafael Luis Calvo: Eudonio
* Susana Canales: Amaya
* Ramón Elías: Anaia Paconio
* Armando Moreno: Munio kapitaina
* Julio Peña: Iñigo García
* Pedro Porcel: Vladimiro
* Porfiria Sanchiz: Amagoya

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Aguilar, Carlos. (1986). Guía del Video - Cine. Madril: Ediciones Cátedra ISBN 84-376-0615-2..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5671971
# Amaury Sport Organisation

Amaury Sport Organisation (ASO) frantziar kirol-enpresa da. Frantziako Tourra eta beste hainbat txirrindulari lasterketaren antolatzailea da, besteak beste Paris-Niza edo Paris-Roubaix klasikoa. Paris-Dakar eta Frantziako Golf Irekia ere antolatzen ditu. Amaury taldea du jabea, L'Équipe edo Le Parisien egunkarietako jabea ere badena.
2008an Espainiako Vuelta antolatzen duen Unipublicen akzioen %49a erosi zuen, eta 2014an %100era ailegatu zen. Asian eta Afrikan ere lasterketak antolatzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «El Tour ya es dueño del 100% de la Vuelta» Diario Vasco 2014-3-23.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)(Ingelesez)ASOren webgunea
* Datuak: Q372681
* Multimedia: Amaury Sport Organisation / Q372681
# Amay

Amay, Belgikako hegoaldeko udalerria da, Valoniako Lieja probintzian dagoena. 2011ko erroldaren arabera, 13.727 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Direction générale Statistique et Information économique. 2011ko errolda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q455969
* Multimedia: Amay / Q455969
# Amavida

Amavida Ávilako udalerria da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 183 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Ávilako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1606115
* Multimedia: Amavida / Q1606115
# Amaya (argipena)

Amaya izenak adiera hauek ditu:
* Amaya, Amaia emakume izena gaztelaniazko grafian;
* Amaya, Amaia Uranga abeslari bizkaitarraren izen artistikoa.
* Amaya Jesus Guridiren hiru ekitaldiko opera;
* Amaya o los vascos en el siglo VIII Francisco Navarro Villosladak idatzitako eleberria;
* Amaya, W3Ck garatutako web nabigatzaile bat;
* Amaya, Sotresgudoko (Burgos) udalerria osatzen duten herrietako bat;
* Amaya haitza, Burgosko mendizerra;
* Amaya, antzinako kantabriar hiria.
* Amaya, fikziozko enpresa-izena Devs zientzia-fikzioko telesailean.

## Ikus, gainera

* Amaia
# Ahaidetasun

Ahaidetasuna edo senidetasuna ahaideen arteko lotura da. Zentzu hertsian, elkarren ondorengoak diren edo aurreko ahaide komuna duten pertsonak batzen dituen lotura da, hau da, odol-komunitate batek elkartuta daudenak. Zentzu zabalean, ahaidetasuna naturaren edo legearen bertutez hainbat pertsonak duten harremana edo elkarketa da. Bereziki, senidetasuna ohikoa dela munduko familia guztietan esan daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ahaidetasun. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..

## Ikus, gainera

Ahaidetasun-terminoak euskaraz
* Datuak: Q171318
* Multimedia: Kinship / Q171318
# Ahaide (argipena)

Ahaide hitzak adiera zenbait ditu:
* ahaidea, familia bateko kideek duten elkarrekiko harremana;
** zehar-ahaideak edo ezkontza-ahaideak (ikus, ezkontza-ahaidetasuna);
* Ahaide nagusiak, Erdi Aroko Euskal Herriko jauntxoak;
* Ahaideak, Ipar Euskal Herriko presoen ahaide eta lagunen elkartea.
# Ahaide nagusiak

Ahaide nagusiak Erdi Aroko handiki edo jauntxoak ziren, Euskal Herriko aitoren semeen maila goreneko leinuak.
XIII. mende amaieratik XV. erdira arte, leinu handien arteko gizarte-liskar bortitzak izan ziren, oinaztarren eta ganboatarren arteko borrokak eta agaramontar eta beaumontarren artekoak. Dorretxe eta jauregietako etxeko jaun edo etxekoandreen arteko borrokei bando gerrak edo alderdi gerrak deritze. Bereziki, Gipuzkoa, Nafarroa eta Araban izan ziren gerra horiek.

## Gerraren izaera taktikoa

Ahaide nagusiak bi bando handitan banatuta zeuden: oinaztarrak batetik, ganboatarrak bestetik. Oinaztarrek Gaztelako Erresumaren babesa zuten; ganboatarrak, ostera, Nafarroako Erresumaren aldekoak ziren.
Gaur egun egindako ikerketetan argi geratu da kultura, ekonomia eta bestelako arrazoiak zeudela bi bandoen sorreraren atzean. Nafarra zen Gipuzkoako herrialdeari dagokionez, ganboatarrak normalean ekonomia berriarekin lotu izan dira, hiribildu eta merkataritzarekin. Oinaztarrak, berriz, nekazaritza eta abeltzaintzarekin, eta beraz lur lauarekin. Era berean, gipuzkoar nekazariak ere oinaztarren bandora batu ziren, ganboatarrek Debabarren eta Debagoienean eraikitako hiribilduen aurka. Bailaraz bailara, bataren zein bestearen alde lerrokatu ziren.
Duela ez aspaldi hainbat historialariren artean onartzen zen baina gaur egun baztertua den bertsio baten arabera, prozesio batean gertatutako liskarren ondorioz sortu ziren bi bandoak. Antza, alde batekoek kandelak lepoan (ganboan) eraman nahi zituzten, eta besteek behean (oinean). Lehenengoaren defendatzaileak Ulibarrikoak ziren eta bigarrenak Muruakoak.

## Erreferentziak

* 1 2 https://web.archive.org/web/20070310173241/http://www.banderizoak.net/bibando.html

## Kanpo estekak

* Gazteluak.net, Erdi Aroko Euskal Herriko gazteluak.
* Banderizoak.net.
* «Ahaide nagusiak», Puntubi.com.
* (Gaztelaniaz) «Oñacinos y Gamboínos, guerra de bandos en el País Vasco», Heraldistas.blogspot.com.
* Datuak: Q12252878
# Ahaide txiki

Ahaide txikiak basailutza-sisteman oinarritzen zirenez, Ahaide txikiak ikurrak eta armarri bereziak erabiltzeko baimena ematen zieten, ondorioz, haiek behartuta jarraitu eta lagundu behar zioten Ahaide nagusiari borroka garaian.
Ahaideen arteko ezkontzen eta harreman interesatuen bidez, leinu batzuk beste batzuekin elkartu ziren, elkarri laguntzeko.Horrela sortu ziren bandoak. Horiek ez ziren finkoak: partaideak aldatu egiten ziren garai batetik bestera. Ezagunenak oinaztarren eta ganboaren bandoak ziren.
# Arakosia

Arakosia (persieraz Harauvatiš, "ondo ureztatua"), Asia erdialdeko antzinako eskualde baten izena da. Egungo Afganistango hegoaldeko gune menditsuan zegoen, iparralderago zegoen Baktriana eskualdetik Hindu Kush mendilerroak banandua, eta Helmand ibaiaren haranean zehar hedatzen zen. Ibai hau Sistango Hamun-e Helmand aintzirara isurtzen da, antzinako Drangiana eskualdean. Arakosiako jatorrizko biztanleak pactyan deituak izan ziren, eta, ziur aski, egungo pashtoen arbasoak izango ziren.
Eskualde hau, lehen akemenidar errege Ziro II.a Handiak menderatu zuen. Arakosia, ordutik, Persiar Inperioaren zati izan zen, inperioko satrapiarik ekialdekoenetako bat zelarik, mendebaldean, Drangianarekin muga eginez, hegoaldean, Gedrosiarekin, ekialdean Gandhararekin eta, iparraldean, Baktrianarekin. Hiriburua, Kapisa zen (Kapisakaniš), Ziro II.ak eraikia ziur aski, eta handik pasatzen zen Indus ibaiaren harana eta Persiako mendebaldeko eskualdeak lotzen zituen ibilbidea. Mazedoniarren konkistaren ondoren Alexandro Handiak, Arakosiako Alexandria izena eman zion. Antzinako hiri hau egungo Kandahar da, Afganistango hegoaldeko hiri nagusia.
Mazedoniarren konkistaren ondoren, bata bestearen ondoren, seleuzidarrek, partiarrek eta persiar sasanidarrek kontrolatu zuten, Persiaren musulmandar konkista eta zibilizazio Islamiarrean sartu arte.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q624638
* Multimedia: Arachosia / Q624638
# Arakosiako Alexandria

Arakosiako Alexandria (antzinako grezieraz: Ἀλεξάνδρεια Ἀραχωσίας) edo Alexandropolis (Ἀλεξανδρόπολις) gaur egun Kandahar dagoen lekuan egon zen antzinaroko hiri bat izan zen, Afganistanen. Alexandro Handiak sortu eta bere izena jarri zien hogei hirietako bat izan zen. K.a. 330 inguruan sortu zen, lehenagoko Akemenestar Inperioaren gotorleku baten gainean. Akemenestar, Seleukotar eta Partiar inperioetako probintzia baten izena izan zen ere Arakosia. Probintzia hori Arganbad bailaran zentratuta zegoen, Kandaharren. Ez zen iristen Hindu Kusheraino, baina baliteke Indus ibairaino hedatzea.

## Erreferentziak

* ↑ «The Princeton Encyclopedia of Classical Sites, ALEXANDRIAN FOUNDATIONS Iraq, Iran, Afghanistan, Soviet Central Asia, India.» www.perseus.tufts.edu (Noiz kontsultatua: 2023-12-26).
* ↑ (Ingelesez) Adkins, Lesley. (2004-12-13). Empires of the Plain: Henry Rawlinson and the Lost Languages of Babylon. Macmillan ISBN 978-0-312-33002-6. (Noiz kontsultatua: 2023-12-26).
* ↑ (Ingelesez) Foundation, Encyclopaedia Iranica. «Welcome to Encyclopaedia Iranica» iranicaonline.org (Noiz kontsultatua: 2023-12-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1092639
* Multimedia: Alexandria Arachosia / Q1092639
# Arako ibarra

Arako ibarra, baita Zerbillonar ibarra ere deitua, Pirinioetako hegoaldeko isuriko haran bat da, Huescako probintziako Sobrarbe eskualdean.
Los Mulos eta Cauterets mendateen artean dagoen Arako zirkutik Bujaruelo ibarreraino hedatzen da. Ibarrak Ara ibaiaren ibilbidea jarraitzen du, bere jaiolekutik Arazas ibaiarekin elkartu arte, jada Broto ibarran barneratuz.
Batzuetan Arazas ibaiaren ibar osoari Arako ibarra ere deitzen zaio, Aínsa udalerrira iristen den arteraino, hortaz, Broto ibarra ere barne hartuz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2728146