OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Xtube

Xtube.com interneten bidez bideo pornografikoak konpartitzeko aukera ematen duen webgunea da. Bideoak igo ahal izateko izena eman behar da, eta webgunera sartzerakoan erabiltzeak 18 urte baino gehiago izan behar dutela gogorarazten da.

## Ezaugarriak

2009an webguneak izena emandako bi milioi erabiltzaile zituen, eta Alexaren arabera, webguneak 4,5 milioi bisitari jasotzen zituen egunero.
2007tik 2008ra webguneak "XTube WebCam Models" izeneko atala jarri zuen, bertan diru kantitate jakin baten truke, zuzeneko bideoak ikusteko. Horrez gain, webguneak, erabiltzaile amateurrek dirua irabazteko aukera ematen du, bertan bideoak igo eta hauek ikustearen truke dirua eskatuz. Modu honen bidez, erabiltzaile batek 1.300 dolar irabazi zituen hilabete batean.

## Erreferentziak

* ↑ Xbiz webguneko albistea.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Xtube.com webgunea.
* Datuak: Q1139475
# Xu Fei

Xu Fei (txinera tradizionalez: 徐菲; 1994ko maiatzaren 17a) arraunketan lehiatzen duen Txinako emakume arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta brontzezko domina lortu zuen zortzikoan. Taldea hauek osatzen zuten: Xu Feik berak, Wang Zifengek, Guo Linlinek, Ju Ruik, Li Jingjingek, Miao Tianek, Wang Yuweik, Zhang Minek eta Zhang Dechangek.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Zortzikoa |

## Erreferentziak

* ↑ "Xu Fei" olympedia.org. (Ingelesez)
* ↑ "Xu Fei" FISAren datu-basea. (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107642090
# Xu Jiayu

Xu Jiayu txineraz 徐 嘉余, (Anji (Txina), 1995eko abuztuaren 19a) igeriketan lehiatzen den kirolari txinatarra da.

## Ibilbidea

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezko domina eskuratu zuen 100 m bizkar proban (52.31), Ryan Murphy-ren (urrezko domina, 51.97 (OE)) atzetik eta David Plummer-en (brontzezkoa, 52.40) aurretik, biak estatubatuarrak.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020 (Tokio), zilarrezko domna eskuratu zuen (3:38.86), Txinako taldearekin, 4x100 errelebo lau-estilo mistoetan Erresuma Batuko (urrezko domina, 3:37.58) taldearen atzetik eta Australiako (brontzezkoa, 3:38.95) taldea gaindituz. Hauek osatu zuten Txinako taldea: Xu Jiayu, Yan Zibei, Zhang Yufei eta Yang Junxuan.
2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan hiru domina eskuratu zituen, urrezkoa 4x100 m medleyan eta zilarrezkoak 100 m bizkarra eta 4x100 m medley mistoan.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 02 ! | 100 m bizkar, gizonezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | 4x100 m Errelebo lau-estiloak, mistoa |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 01 ! | 4x100 m medley |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 02 ! | 100 m bizkarra |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 02 ! | 4x100 m medley mistoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Xu Jiayu» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Xu Jiayu" olympics.com (Gaztelaniaz)
* ↑ Igeriketa, 100 m bizkar, emaitzak 2016 olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ Igeriketa, 4x100 m Errelebo lau-estilo mistoa, emaitzak 2020 olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8045104
* Multimedia: Xu Jiayu / Q8045104
# Xu Jing

Xu Jing (Yantai, 1990eko irailaren 6a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Xu Jing
* ↑ Jing XU

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1756123
* Multimedia: Xu Jing (archer) / Q1756123
# Xoán Mourón

Xoán Francisco Mourón Doldán (Betanzos, Coruña, Espainia, 1984ko otsailaren 6a-) txirrindularia da. 2007an txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Karpin Galicia taldearekin.

## Taldeak

| Urtea | Taldea |
| 2007 | Karpin Galicia |
* Datuak: Q3394237
# Xoán Manuel Pintos Villar

Xoán Manuel Pintos Villar (Pontevedra, 1811ko abenduaren 16a - 1876ko ekainaren 29a) galizierazko idazle nabarmena izan zen.
1840tik aurrera galizieraz idazteari ekin zion, "Gaiteiro do Burgo" ezizena hartuz. Denborarekin, Rexurdimento garaiko egilerik nabarmenetakoa izatera iritsi zen, Rosalia de Castro eta enparauekin batera.
Dia das Letras Galegas dedikatu zioten 1975ean.

## A Gaita Gallega

Haren lanik garrantzitsuena eta eleberri bakarra izan zena A Gaita Gallega (1853) da, bizitzan argitaratutako bakarra eta "galiziera modernoaz" idatzitako lehenengo eleberritzat hartzen dutena.

## Olerkiak

Halaber, hogei olerki soltetik gora idatzi zituen, tartean A Pontevedra, A Galicia, A Cuba, eta Contos da aldea que parecen historias da vila ou historias da vila que parecen contos da aldea.

## Ikus, gainera

* Galizierazko literatura

## Kanpo loturak

* (Galizieraz) "Obra poética dispersa de Xoán Manuel Pintos Villar" (pdf)
# Xu Guangqi

Xu Guangqi (txinera tradizionalez: 徐光啟; txinera sinplifikatuz: 徐光启); pinyinez: Xú Guāngqǐ; Wade-Giles: Hsu Kiang-ch'i, 1562-1633), helduko goitizena: Zixian (子 先), txinatar burokrata, nekazaritzaren ikaslea, astronomoa eta matematikaria izan zen, Ming dinastiaren garaian. Matteo Ricci italiar jesuitaren lankidea eta kolaboratzailea izan zen. Harekin hainbat mendebaldeko testu klasiko Txinerara itzuli zituen, Euclidesen elementuen zati batzuk barne. Nong Zheng Quan Shu idatzi zuen, nekazaritzari buruzko tratatuarik osoenetako bat.
* Datuak: Q420427
* Multimedia: Xu Guangqi / Q420427
# Xoxua (abesti tradizionala)

Xoxua edo Xoxuak galdu du burua euskal abesti herrikoia da.
Kantutegi herrikoian arrakasta lortu duten beste abesti tradizional batzuen egitura errepikazailea du, non ahapaldi edo estrofa bakoitza aurrekoarekin lotzen baita. Egitura tipikoa da euskal kantutegian, agertzen da Oi Pello Pello, Irungo Maio edo Aldapeko sagarraren adarraren puntan abesti ezagunetan, edo Alouette kantu frantsesean ere.

## Hitzak

Xoxuak galdu du mokoa (bis) mokoa, xoxua, gaixoak! Nola kanta, nola xirula, nola kanta xoxuak?
Xoxuak galdu du begia (bis) begia, mokoa, xoxua, gaixoak! Nola kanta...
Xoxuak galdu du burua (bis) Burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak! Nola kanta...
Xoxuak galdu du lepoa (bis) Lepoa, burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak! Nola kanta...
Xoxuak galdu du bizkarra (bis) Bizkarra, lepoa, burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak! Nola kanta...
Xoxuak galdu du hegoa (bis) Hegoa, bizkarra, lepoa, burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak! Nola kanta...
Xoxuak galdu du iztarra (bis) Iztarra, hegoa, bizkarra, lepoa, burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak! Nola kanta...
Xoxuak galdu du buztana (bis) Buztana, iztarra, hegoa, bizkarra, lepoa, burua, begia, mokoa,xoxua, gaixoak! Nola kanta...
Xoxuak galdu du isatsa (bis) Isatsa, buztana, iztarra, hegoa, bizkarra, lepoa, burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak! Nola kanta...

## Argitalpenak

Abesti-argitalpen hauetan azaldu da kantaren deskribapena:
* Gorka Knörr, «Nik nahi dudana» diskoan
* Korrontzi Getxo diskoan, 2008
* Fernando Unsain, Nire aitaren etxea defendituko dut diskoan

## Erreferentziak

* ↑ «ikasbil.eus: Kanten Fitxa: Xoxua» www.ikasbil.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).
* ↑ «xoxoak galdu du burua | euskal musika, música vasca» eu.musikazblai.com (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).
* ↑ (Frantsesez) «Xoxoak» Begiraleak 2011-03-26 (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).
* ↑ «Pello Pello, apuntes para una biografía imaginada» Martin Ttipia Kultur Elkartearen Bloga 2015-07-15 (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).
* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «O Pello Pello I - Doinutegia - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
* ↑ Knörr, Gorka. (1975). «Nik nahi dudana» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).
* ↑ Korrontzi. (2008). «Getxo» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).
* ↑ Unsain, Fernando. (1976). «Nire aitaren etxea defendituko dut» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).

## Ikus, gainera

* Zozoa txoria
* Agur jaunak abestia
* Iruten ari nuzu abestia
* Alouette abestia
* Oi Pello Pello abestia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q90327778
# Wi' My Dog And Gun

Wi' My Dog And Gun (euskaraz Nere txakurra eta eskopetarekin) Eskoziako abesti herrikoia da. Bere bertsiorik ezagunena Silly Wizard taldeak moldatutakoa da.

## Hitzak

Wi' my dog and gun, through the bloomin' heather, For game and pleasure I took my way. I met a maid, she was tall and slender, Her eyes enticed me some time to stay.
I said "Fair maid, do you know I love you? Tell me your name and your dwelling, oh so?" "Oh, excuse my name, but you'll find my dwelling By the mountain streams where the moorcocks crow."
I said "Fair maid, if you wed a farmer, You'll be tied for life tae one plot of land. I'm a rovin' Johnny, if you gone wi' me, You will have no ties, so gi' me your hand."
"Ah, but if my parents knew I loved a rover, It is that I'm sure would be my overthrow, So I'll stay at home for another season By the mountain streams where the moorcocks crow."
"So it's fare thee well, love, another season, We will meet again in yon woodland vale, And I'll set you down all upon my knee, love, And I'll listen to your lovesick tale.
"And it's arm in arm we will go together Through the lofty trees, in the valley below, Where the lenties sing their song so sweetly

## Kanpo estekak

* Silly Wizard taldearen Wi' My Dog And Gun abestiaren bertsioa entzungai (Ingelesez)
* Datuak: Q12268965
# Who's Harry Crumb?

Who's Harry Crumb? (euskaraz Zein Da Harry Crumb?), 1989ko Paul Flaherty estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia eta misteriozko film bat da. John Candy, Jeffrey Jones, Annie Potts, Tim Thomerson, Barry Corbin eta Shawnee Smith aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
AEB, Los Angeles. Harry (John Candy) detektibe prestigiotsuez osatutako Crumb abizenadunen belaunaldiaren azken kidea da. Zoritxarrez, Crumbdarren ezaugarria izan den talentua Harry gaixoaz ahaztu egin da, eta honek ondorengotzan abizena eta bulegoa bakarrik jaso ditu. Baldarra eta fundamentugabea, bere lanbiderako ezaugarri kaxkarrak dira. Dena den, kasu berri bat ikertzeko ardura jaso du: P.J. Downing (Barry Corbin) aberatsaren Jennifer (Renée Coleman) alaba eta modeloaren bahiketa kasua argitzea eta berau askatzea.

## Aktoreak

* John Candy: Harry Crumb
* Jeffrey Jones: Eliot Draisen
* Annie Potts: Helen Downing
* Tim Thomerson: Vince Barnes
* Barry Corbin: P.J. Downing
* Shawnee Smith: Nikki Downing
* Valri Bromfield: Casey detektibea
* Renée Coleman: Jennifer Downing
* Wesley Mann: Tim

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q186445
# Who Am I – Kein System ist sicher

Who Am I – Kein System ist sicher (euskaraz Zein Naiz? - Sistema Segururik Ez Dago), 2015eko Baran bo Odar alemaniarrak zuzendutako techno-thriller film bat da. Tom Schilling eta Elyas M'Barek aktoreek antzeztu zuten.
Batzutan Fight Club (1997, Borrokaren Kluba) eta Mr. Robot (2015-2019) telesailarekin parekatu ohi da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Alemania, Berlin, Benjamin Engel (Tom Schilling) konputagailuetako genio bat da, eta munduan beren burua nabarmendu nahi duten hacker iraultzailez osatutako talde batera elkartuko da.

## Aktoreak

* Tom Schilling: Benjamin Engel
* Elyas M'Barek: Max
* Hannah Herzsprung: Marie
* Wotan Wilke Möhring: Stephan
* Antoine Monot, Jr.: Paul
* Trine Dyrholm: Hanne Lindberg
* Stephan Kampwirth: Martin Bohmer
* Leonard Carow: MRX

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q17851365
# Who Are You (abestia)

Who Are You (Nor Haiz?) The Who britainiar rock taldearen abesti bat da. 1978ko izen berdineko Who Are You diskoaren barnean argitaratua izan zen.
Gaur egun, CSI: Crime Scene Investigation estatubatuar telesaila ospetsuaren sarrerako abestia izateagatik ospetsua da.

## Kanpo estekak

* Who Are You abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai. Youtube.com (Ingelesez)
* Datuak: Q2421169
# Whodunit

Whodunit-a (ingelesezko "Who [has] done it?" (nork egin du?) esamoldearen kontrakzioa) detektibe-fikzioaren atal bat da, helburu nagusia duena argitzea nork egin duen krimena. Irakurleari kasuaren jakingarriak ematen zaizkio, eta horietatik ondoriozta liteke nor den erruduna istorioak berak klimaxean azaldu baino lehen. Maiz, detektibea eszentrikoa, amateurra edo erdi-profesionala da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1494434
# Who Framed Roger Rabbit

Who Framed Roger Rabbit (euskaraz Nork xaxatu du Roger Rabbit) 1988ko Robert Zemeckis estatubatuar zinema zuzendariaren marrazki bizidun filma bat da. Gary K. Wolf idazlearen Who Censored Roger Rabbit? eleberrian oinarritua dago. Bertan, gizakiak eta marrazki bizidunak elkar nahasten dira. Filma honetan Bob Hoskins, Charles Fleischer, Kathleen Turner, Joanna Cassidy, eta Christopher Lloyd aktoreek antzeztu zuten.
Filma hau estatubatuar marrazki bizidunen aro modernoaren mugarri izan zen, aro hau 1980ko hamarkadaren erdialdea eta XXI. mendearen hasiera artean luzatu zelarik. Bestalde Disney etxearen berpizkundea ere suposatu zuen.
Filma honek hiru Oscar Sari irabazi zituen: Soinu edizio onenaren Oscar Saria, Efektu berezi onenen Oscar Saria, eta Muntatze onenaren Oscar Saria. Horrez gain Lorpen bereziaren Oscar Saria jaso zuen bere animazio zuzendaritzagatik. Bestalde hainbat sariren artean lau BAFTA sari eta Film onenaren Urrezko Globo Saria - Komedia edo musikala ere irabazi zituen.

## Argumentua

1947. urtea, Hollywood. Eddie Valiant (Bob Hoskins) erdipurdiko detektibe bat da. Marvin Acme (Stubby Kaye) txatxetako artikuluen negozioko aberatsa eta Toontown hiriaren jabea Marron Cartoon ekoiztetxeko izarra den Roger Rabbiten (Charles Fleischer) Jessica Rabbit (Kathleen Turner) femme fatale itxurako emakumeari gortea egiten ari zaion frogak topatzeko kontratatua izan da. Acme erailda agertzean, froga guztiek Roger uztezko erruduna dela adierazten dute, eta Doom epaile (Christopher Lloyd) gaizto eta handigurak nola edo hala untxia zigortzea erabaki du. Roger Valianti benetazko erruduna topatzen lagundu diezaion erregutzen dio, baina Eddiek eskandalu ezberdinak azalerazten dituen bitartean kasua gero eta gehiago katramilatuko da, Toontown hiria bera ere arriskuan jarriz.

## Aktoreak

* Bob Hoskins: Eddie Valiant
* Charles Fleischer: Roger Rabbiten (ahotsa)
* Kathleen Turner: Jessica Rabbiten (ahotsa)
* Joanna Cassidy: Dolores
* Christopher Lloyd: Doom epailea
* Alan Tilvern: R. K. Maroon
* Stubby Kaye: Marvin Acme
* Lou Hirsch: Baby Hermanen (ahotsa)

## Kanpo estekak

* Who Framed Roger Rabbit filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q379873
* Multimedia: Who Framed Roger Rabbit / Q379873
# Who Killed Malcolm X?

Who Killed Malcolm X? Rachel Dretzin eta Phil Bertelsenek sortutako estatubatuar telesail dokumentala da, Malcolm Xen heriotzan oinarrituta.
Sei ataleko dokumentalak aparteko balioa du, beltzen komunitatearen espiritua eta nortasun kulturala islatzen dituelako. Baita garaiko AEBetan arnasten zen giro soziopolitikoa ere. Eta, bereziki, erakusten duelako Malcolm Xk gizarteratu zituen postulatuek duela mende erdiko indar berbera dutela egun.

## Erreferentziak

* ↑ «Iraultzailea isilarazi zutenen ordaina» Berria 2020-03-07 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q85321437
# Volendam

Volendam Herbehereetako Ipar Holanda probintziako herria da, Edam-Volendam udalerrikoa. 22.000 biztanle inguru ditu eta turismo gune inportantea da. FC Volendam bertoko futbol taldea da.

## Galeria

* Dikea (1906).
* Hiria XX. mendearen hasieran
* Tokiko janzkera duten emakume gazteak, 1906.
* Tokiko janzkera duten haurrak, 1906.
* Tokiko janzkera duten haurrak, 1906.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q903595
* Multimedia: Volendam / Q903595
# Volda

Volda Norvegiako udalerria da. Møre og Romsdal konderrian kokatua dago. 547.30 km² ditu eta 8.406 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ørsta Hornindal Eid Vanylven Herøy Stranda Stryn Stad Municipality $^{(en)}$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q488445
* Multimedia: Volda / Q488445
# Volcán de Colima

Volcán de Colima, Volcán de Fuego ere deitua, Mexikoko sumendia da, gertuko Nevado de Colimarekin batera sumendi-taldea osatzen duena. Ipar Amerika osoko sumendirik aktiboenetariko bat da, 1576tik hona 40 aldiz izan baitu erupzio bat. Bere izena kontrakoa dioen arren, ez dago Colima estatuan soilik, gehiengo Jalisco estatuan dagoelako. Zeharkako Sumendi-ardatza sumendi-lerroan dago.

## Erreferentziak

* ↑ «The Colima Volcanic Complex, Mexico» Mineralogy and Petrology.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q825347
* Multimedia: Colima Volcano / Q825347
# Volcom

Volcom skate, surf eta snowboardeko arropa eta kirol-marka estatubatuarra da, hiru Kirol horietako bakoitzaren nazioarteko babesean parte hartu dauana. Konpainiak hiru fabrika daukaz kokapen ezberdinetan: lehenengoa Los Ángelesen izan zan eta beste biak San Diegon eta Santa Barbaran (2006an) irekiak. 2006ko urtarrilaren 16an, publiko egin zan Volcom, Inc.-k Electric Visual eguzkitako betaurrekoen enpresa erosiko ebala, 25,25miloi dolarren truke, 21 miloi dolar gehiagorekin batera, erosi ondoren kontratuaren puntu jakin batzuk betetzeko.

## Historia
### Hasierak

Volcom 1991an sortu eben Richard “Wooly” Woolcot eta Tucker “T-Dawg” Hall-ek, beraien konpainiaren izaera taula kirolekin egindako esperientzian oinarritu ebenak, Tahoe aintziran snowborda egin eta gero arropa negozio bat hastea erabaki eban. Chet Thomas Volcom-ek babestutako lehen patinatzaile profesionala izan zan 1995ean, Volcom kirol akzioen konpainia izan zan. Volcom Entertainment diskoetxe bat sortu eban lehena.

### Kering eta IPO bidezko erosketa (1995—2011)

2005eko apirilean, Volcom-ek gaur egungo izena hartu zuen, «Volcom, Inc.». Enpresa merkataritza-erakunde publiko bihurtu zen 2005eko ekainaren 29an, Wachovia Securities, D.A.n. Davidsonek eta Piper Jaffrayk NASDAQn hasierako eskaintza bat argitaratu zuten, balio bakoitzeko 4,69 milioi akzio US$19 prezioan erosteari buruzkoa. Guztira, US$89 milioi bildu ziren. 2008aren hasieran, Volcom-ek US$25.3 milioi 5 milioi erosi zituen Electric Visual Evolución LLCn.
2011ko maiatzaren 2an, Kering taldeak (lehen Pinault-Printemps-Redoute eta PPR deitzen zitzaien, 2013ko ekainaren 18ra arte) eskaintza bat egin zuen Volcom US$24.50 akzioko erosteko. Hala, enpresaren balioa handitu egin zen US$608 milioiraino. Erosketa egin zenetik, Kering hedatuz eta dibertsifikatuz joan da.

## Erreferentziak

* ↑ «Nuestra Historia» volcom.cl (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
* ↑ «Volcom | Youth Against Establishment | HISTORY» web.archive.org 2013-08-01 (Noiz kontsultatua: 2022-06-01).
* ↑ «sundancebeach.com» ww38.sundancebeach.com (Noiz kontsultatua: 2022-06-01).
* ↑ (Ingelesez) «PPR CEO Says Volcom Acquisition Shows Scope of Lifestyle Deals» Bloomberg.com 2011-05-02 (Noiz kontsultatua: 2022-06-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2021416
IPO aurretik inbertitzea Eskaintza publiko alternatiboa Eskaintza Publiko Zuzena Alderantzizko IPO
# Volcán de Fuego

Volcán de Fuego hegoaldeko Guatemalako sumendi aktiboa da. Sacatepéquez, Escuintla eta Chimaltenango departamenduen artean dago, Antigua Guatemala hiritik 16 km hego-mendebaldera. Erupzio bortitzak izaten ditu.
2018ko ekainaren 4an erupzio handia izan zuen Fuego sumendiak eta gutxienez 75 hil eragin zituen. Ia 2 000 000 pertsonari eragin zion, etxetik alde egitera behartuz edo zaurituz. Errautsak 10 000 metrora ere iritsi ziren eta lainoak hainbat egunez estali zuen lurraldea. Sumendia erupzioan sartzen zen urte bereko bigarren aldia zen.

## Erreferentziak

* ↑ Guatemala's Volcano of Fire erupts; 33,000 evacuated Usatoday30.usatoday.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q859376
* Multimedia: Volcán de Fuego / Q859376
# William McKinley

William McKinley (Niles, Ameriketako Estatu Batuak, 1843ko urtarrilaren 29a – Buffalo, Ameriketako Estatu Batuak, 1901eko irailaren 14a), Ameriketako Estatu Batuetako hogeita bosgarren lehendakaria.

## Biografia

Hainbatetan William Jennings Bryan aurkariarekin Alderdi Demokrataren buruzagitzagatik lehiatu ondoren, 1897an Estatu Batuetako lehendakari aukeratu zuten. 1900ean berriro irabazi zituen hauteskundeak. Bere agintaldian, Kubako auzian Espainiaren kontrako gerra hasi zuen; bake-negoziaketetan Filipinar uharteak Estatu Batuentzat eskatu zituen. Hawaiiko uharteak bereganatu zituen (1898). Estatu Batuetan, protekzionismoan oinarritutako politika ekonomikoa eraman zuen aurrera.

### Heriotza

1901eko irailaren 6an, AEBetako McKinley presidentea hil zuen tiroz Leon Czolgosz anarkistak. Zale bat zelakoan hurbildu zitzaion New Yorken hitzaldi baten hasieran, eta sabelera bi tiro egin zizkion. Leon Czolgosz urrian exekutatu zuten aulki elektrikoan, 28 urte zituen. Anarkisten aurkako jazarpena AEB osora zabaldu zen eta hainbat talde anarkistak bere ekintza gaitzetsi zuten, eta are, espioitzat ere jo zuten. Hala ere, bere ekintza anarkismoak XIX. mende hasieran erabili zuen estrategiarekin bat dator, mundu mailako pertsona esanguratsuen hilketa, anarkismoaren hedatzea eta eraldaketa soziala bilatu asmotan. Bere azken hitzak izan ziren: "Presidentea hil nuen jende onaren etsaia zelako, langile onen etsaia. Nire krimenaz ez naiz damutzen".
Theodore Roosevelt lehendakariordea izan zuen ondorengo.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/aebetako-mckinley-presidentea-hil-zuen-tiroz-czolgosz-anarkistak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35041
* Multimedia: William McKinley / Q35041
# William Osler

Sir William Osler (Bond Head, Ontario, Kanada, 1849ko uztailaren 12a - Oxford, Ingalaterra, 1919ko abenduaren 29a) kanadar medikua izan zen.

## Biografia

Torontoko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta ikasketak bukatuta, Medikuntza eskolak ematen hasi zen berehala. 1889an Johns Hopkins Unibertsitateko lehenengo Medikuntza irakaslea izan zen.
Bihotz, birika eta odoleko eritasunetan espezializatu zen. Medikuntza ikasketetan hogeita hamar urtez eredutzat erabili zen liburu bat idatzi zuen: The Principles and Practice of Medicine (1892, Medikuntzaren printzipioak eta praktika).
Beraren ekimenez sortu zen graduondoko ikasketa-sistema, eta eritasun askotan erabiltzen ziren tratamendu okerrez egin zuen deskribapenak bultzatu zuen, neurri handi batean, Medikuntza Ikerkuntzarako Rockefeller Institutua sortzera, New Yorken.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q369668
* Multimedia: William Osler / Q369668
# William Morris

William Morris (Walthamstow, Essex, 1834ko martxoaren 24a - Hammersmith, Londres, 1896ko urriaren 3a) margolari, idazle, marrazkilari eta sozialista libertario ingelesa izan zen. Arts and Crafts mugimenduaren sortzailea izan zen.
Prerrafaelismoaren baitan sailkatzen da, baina eragin handia izan zuen Art nouveau edo modernismoan, arkitekturaren eta teoria sozialisten harremanari buruzko idatzien bidez batez ere. Prerrafaelisten taldeko gainerako margolariek baino kezka handiagoa erakutsi zuen gizarte gaiekiko.
Urte batzuetan margolari gisa lan egin ondoren, elezaharretan oinarrituriko olerkiak idatzi zituen. Baina politika eta gizartea eraberritu beharra zegoela sinetsita, eta sozialismo utopikoaren bidetik, Erdi Aroko esku langintza berreskuratzea ikusi zuen lan molde kapitalistak gainditzeko bide bakar gisa. Horrela, 1861ean, Morris, Dante Gabriel Rossetti, Edward Burne-Jones, Ford Madox Brown eta Philip Webbek Morris, Marshall, Faulkner & Co. esku langintzako lantegia sortu zuten. 1875ean konpainiak Morris and Co. izena hartu zuen, jabe bakarra Morris zelako. Lantegi horretan beirateak, mosaikoak, tapizak eta oihalak egin ziren, eta Ingalaterrako dekorazioa eraberritu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2012/11/01 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Encyclopaedia Britannica
* Datuak: Q182589
* Multimedia: William Morris / Q182589