OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lucia Bosè

Lucia Bosè (Milan, 1931ko urtarrilaren 28a - Segovia, 2020ko martxoaren 23a) italiar zinema antzezlea izan zen. Miguel Boséren ama, Miss Italia hautatu zuten 1947an, eta horren ostean hainbat filmetan lan egin izan zuen: De Santisen Odolezko Pazkoak (1950), Antonioniren Maitasun baten kronika (1950), Bardemen Ziklista baten heriotza (1955), Buñuelen Egunsentia du honek izena (1956), Schmiden Violanta (1977) eta Rosiren Heriotza iragarritako baten kronika (1987).

## Filmografia hautatua

* Non c'è pace tra gli ulivi (1950)
* Cronaca di un amore (1950)
* Roma ora 11 (1951)
* Parigi è sempre Parigi
* La signora senza camelie (1953)
* Tradita (1954)
* Sinfonia d'amore (1954)
* Muerte de un ciclista (1955)
* Cela s’appelle l’aurore (1955)
* Le testament d’Orphée (1960)
* Nocturno 29 (1968)
* Metello (1969)
* Fellini Satyricon (1969)
* Del amor y otras soledades (1969)
* Jurtzenka, un invierno en Mallorca, (1970)
* La casa de las palomas (1972)
* Ceremonia sangrienta (1973)
* Vera, un cuento cruel (1973)
* Nathalie Granger (1974)
* Los viajes escolares (1974)
* Manchas de sangre en un coche nuevo (1975)
* Lumière (1976)
* Violanta (1977)
* Cronaca di una morte annunciata (1987)
* Brumal (1988)
* El niño de la luna (1988)
* Harem Suare (1999)
* A propósito de Buñuel (2000)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-3-21 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q267724
* Multimedia: Lucia Bosè / Q267724
# Malew

Malew, Erresuma Batuko Man uhartean dagoen parrokia bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3281889
* Multimedia: Malew / Q3281889
# Malfa

Malfa Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. 994 biztanle ditu, 8,74 kilometro koadroko azaleran banatuta.
Eoliar uhartediko Salina uhartean dago.

## Mugakideak

Malfak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Santa Marina Salina Leni

## Kanpo estekak

* Datuak: Q490408
* Multimedia: Malfa / Q490408
# Maletto

Maletto Italiako udalerri bat da. Cataniako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. 3.599 biztanle ditu, 40,96 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Malettok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Belpasso Biancavilla Bronte Randazzo Sant'Alfio Adrano Castiglione di Sicilia Zafferana Etnea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q478357
* Multimedia: Maletto / Q478357
# Malformazio

"Malformazio" bat enbrioi-garapenean organo, ehun edo gorputzeko zati baten egituran edo forman dagoen anormaltasun bati dagokio. Malformazio horiek gorputzeko edozein atali eragin diezaiokete, eta larritasunez alda daitezke, arinetatik hasi eta larrietaraino. Malformazioak sortzetikoak izan daitezke, eta horrek esan nahi du jaiotzatik daudela presente.
Malformazioak hainbat faktoreren ondorio izan daitezke, faktore genetikoak, haurdunaldian substantzia teratogenikoekiko esposizioa (fetuan malformazioak eragin ditzaketen substantziak), enbrioi-garapenean arazoak, besteak beste. Malformazio batzuk agerikoak izan daitezke jaiotzean, eta beste batzuk, berriz, baliteke gerora ere agerikoak ez izatea.
Garrantzitsua da adieraztea malformazio guztiak ez direla nahitaez kaltegarriak organismoaren osasunerako edo funtzionamendurako. Batzuk arinak izan daitezke eta pertsona baten bizi-kalitatean eragin txikia izan dezakete; beste batzuek, berriz, esku-hartze medikoa eska dezakete egiturazko anomaliak zuzentzeko edo tratatzeko.
Malformazioen diagnostikoa eta tratamendua osasun-profesionalek egiten dituzte, hala nola genetikan espezializatutako medikuek, kirurgialari pediatrikoek edo eragindako arlo espezifikoko espezialistek.
# Lewis konderria (Mendebaldeko Virginia)

Lewis konderria (ingelesez: Lewis County) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Weston da. 2010eko zentsuaren arabera 16.372 biztanle zituen, Lewis kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Lewis konderriak 1.009,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,31 ura dira. Beste 996,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,22 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 16.372 pertsonetatik 16.068 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 104 dira. 65 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 51 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 148 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q495147
* Multimedia: Lewis County, West Virginia / Q495147
# Lewis konderria (Missouri)

Lewis konderria (ingelesez: Lewis County) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Monticello da. 2010eko zentsuaren arabera 10.211 biztanle zituen, Lewis kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Lewis konderriak 1.322,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,9 ura dira. Beste 1.308,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,72 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 10.211 pertsonetatik 9.705 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 159 dira. 321 beltzak edo afroamerikarrak. 25 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 128 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q490095
* Multimedia: Lewis County, Missouri / Q490095
# Lewis konderria (New York)

Lewis konderria (ingelesez: Lewis County) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lowville da. 2010eko zentsuaren arabera 27.087 biztanle zituen, Lewis kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Lewis konderriak 3.340,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 39,58 ura dira. Beste 3.301,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,11 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 27.087 pertsonetatik 26.582 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 357 dira. 170 beltzak edo afroamerikarrak. 44 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 72 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 199 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q115081
* Multimedia: Lewis County, New York / Q115081
# Lewis udalerria, Pottawattamie konderria (Iowa)

Lewis udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Pottawattamie konderrian. Azken zentsuaren arabera 12.766 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Lewis udalerriak 5000 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 33.899 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9041298
# Lewis uharteko xake piezak

Lewis uharteko xake piezak (ingelesez Lewis chessmen edo Uig Chessmen, Eskoziako gaeleraz Fir-thàileisg Leòdhais eta norvegieraz Lewisbrikkene) XII. mendeko xake piza batzuk dira. 1831an Eskoziako mendebaldean dauden Kanpoko Hebridak uhartediko Lewis uhartean topatu zituzten, hortik euren izena. Osorik topatutako Erdi Aroko xake pieza multzo bakanetako bat da. Gaur egun, Edinburgh hiriko Eskoziako Museoa eta Londres hiriko Britainiar Museoan erakusgai daude.

## Historia eta deskribapena

Ustez, XIII. mendea Norvegiako Trondheim hiriko artisauek landu omen zituzten (bertan garai hartako antzeko piezak topatu izan baitira). Garai hartan Norvegiak Hebrida Uharteak mendean zituen, eta historialarien arabera Norvegia eta Irlandako mendebaldeko kostaldeko norvegiar kokaleku oparoen arteko bidaialdian galduak edota ezkutatuak izan omen ziren.
Denera 8 errege, 8 erregina, 16 alfil, 15 zaldi, 12 dorre eta 19 peoi dira. Pieza guztiak pertsona irudia dute, peoiak ez ezik, zeinek hilarri itxura duten. Zaldiak txikiak dira, eta haien gainean lantza eta ezkutua duten zaldunak doaz. Pertsona irudi guztiek neke itxura dute, dorreetako hiruk izan ezik, hauek begi handiak eta euren ezkutuak amorru biziz hozkatzen dituzten bersekerrak baitira. Piezetako batzuk margo gorriaren arrastoa dute, honek piezen bi alderdien koloreak zuria eta gorria zirela adierazten du, eta ez gaur egungo ohiko xake piezen zuri eta beltza.

## Iruditegia

* Hainbat xake pieza:aurrealdean alfilen lerroa, eta ondoren zaldien lerroa.
* Erregeen erretxinezko kopiaak.
* Lewisko xake piezak Eskoziako Museoan.
* Lewisko xake piezak Britainiar Museoan.
* Bersekerra bere ezkutua hozkatuz.

## Kanpo estekak

* Lewisko xake piezak Eskoziako Museoan ikusgai (Ingelesez)
* Lewisko xake piezak Britaniar Museoaren webgunean ikusgai (Ingelesez)
* Datuak: Q217796
* Multimedia: Lewis chessmen / Q217796
# Lewis udalerria, Clay konderria (Indiana)

Lewis udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Clay konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.373 biztanle zituen, 44.22 milia karratu (114.5 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Lewis udalerriak 474 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 36.827 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7995729
# Lewis konderria (Tennessee)

Lewis konderria (ingelesez: Lewis County) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hohenwald da. 2010eko zentsuaren arabera 12.161 biztanle zituen, Lewis kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Lewis konderriak 731,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,03 ura dira. Beste 730,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,62 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 12.161 pertsonetatik 11.728 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 221 dira. 198 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 150 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q502077
* Multimedia: Lewis County, Tennessee / Q502077
# Lewisberry (Pennsylvania)

Lewisberry Pennsylvaniako borough bat da. York konderrian kokatua dago. 2010ean 362 biztanle zituen, 0,36 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* York konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1183471
* Multimedia: Lewisberry, Pennsylvania / Q1183471
# Lewis konderria (Washington)

Lewis konderria (ingelesez: Lewis County) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Chehalis da. 2010eko zentsuaren arabera 75.455 biztanle zituen, Lewis kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Lewis konderriak 6.309,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 86,64 ura dira. Beste 6.223,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,96 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 75.455 pertsonetatik 71.408 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 6.527 dira. 370 beltzak edo afroamerikarrak. 952 amerikar natiboak ziren eta 103 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 643 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 73 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.906 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q483950
* Multimedia: Lewis County, Washington / Q483950
# Lewis udalerria, Brown konderria (Ohio)

Lewis udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Brown konderrian. Azken zentsuaren arabera 2.393 biztanle zituen, 111.9 milia karratu (290 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Lewis udalerriak 973 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 24.936 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q601412
* Multimedia: Lewis Township, Brown County, Ohio / Q601412
# Lurrikara (antzezlana)

Lurrikara Antonio Maria Labaien idazle tolosarraren antzezlana da. Guatemalan, 1955ean, Euzko Gogoa aldizkarian argitaratu zen, "Ibarbia"ren izengoitiaz. Bertan Espainiako Gerra Zibilaren gaia jaso zuen. Gertaerak Gipuzkoan, moja-konbentu batean, 1936ko matxinada eta guda hasieran ematen dira. Idoia Gereñuk historia-antzezlana bezala definitu du.

## Pertsonaiak

* Aitzindari Ama: Konbentuko buru eta agintari nagusia.
* Zuzendari ama: Nagusi ordekoa.
* Gurutze ahizpa: Moja gazte, sartu berria.
* Atezai Ahizpa: Moja adiñez aurreratua.
* D. Martin: Kapellau jauna. Apaiz gaztea.
* Paxkual: Konbentuko sakristau ta morroi zaharra.
* Gotzon: Langillea, giza seme gaztea, etxe barruko antolamenak egiten dituena.
* Izaskun: Gurutzeren ahizpa.
* Gudari: Burutakoa.
* Gorri: Burutakoa.
* Rekete: Izarduna.
* Palanje: Izarduna.
* Moja, gudari-mutil, gorri eta mairu soldaduak.

## Argumentua

Gerra Zibila izan da gizarteari eragin dion lurrikara. Antzezlana lau ekitaldietan antolatuta dago. Herrian gorriak sartu dira eta komentuan mojak oso urduri daude zeren eta Espainian egindako astakeriak entzun baitituzte. Egun batzuetan komentutik alde egitea erabakitzen dute horretarako abertzaleen laguntza izanik. Gorriek komentu hartzen dute baina ez da ezer gertatzen. Geroago, falangitek eta karlistek herria hartzen dute eta mojak komentzura itzultzen dira; komentuan poza eta lasaitasuna nabariak dira. Herriko abertzaleek ihes egin behar izan dute, bestetik. Gotzon eta Izaskun, baina, komentuan ezkutatu dira. Biak, Don Martinekin batera, frankistek atxilotuko dituzte. Gizonak fusilatuak izango dira baina, aurretik, Don Martinek Gotzon eta Izaskun ezkontzen ditu.
Idazlea idazteko garaian hark bizi izandako gertaerez oinarritu zen. Antzezlanean aipatzen diren datu asko errealitatetik hartutakoak izan ziren.

## Bibliografia

* Jose Angel Ascunce:Escena y literatura dramática del exilio republicano de 1939 en Centroamérica. Sevilla: Renacimiento, 2015, 113-114 or.
* Idoia Gereñu: "Gure antzerki idatzia 1936ko erbestealdian", 1936ko euskal erbestealdiko antzerkia. Donostia:Hamaika Bide Elkartea, 2012, 414-417 or.

## Kanpo estekak

* Testu osoa Armiarma sarean.
* Datuak: Q61070306
# Lurrun

Lurruna tenperatura konstantez kondentsa daitekeen gasa da, presioa igotzean.
Baporetsu ez den gasa likido bihurtzeko, berriz, ez da presiorik igo behar, baizik eta tenperatura.
Eskuarki horrela esaten zaio 100 °C-tan sortzen den ur-lurrunari.

### Etimologia

Aitzineuskaraz: *lurruin Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Ikus, gainera

* Lurrunezko tren-makina

## Erreferentziak

* ↑ Koldo Mitxelena (1976). Fonética histórica vasca. Donostia: Gipuzkoako Aldundia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q255722
* Multimedia: Steam (pure water vapor) / Q255722
# Lurrun-erloju

lurrun-erlojua lurrun-makina batek guztiz edo partzialki mugitutako erlojua da. Gutxi batzuk dira funtzionamenduan, gehienak Raymond Saunders erlojugile kanadarrak diseinatu eta eraikitakoak espazio publikoetan erakusteko. Saunders-ek eraikitako lurrun-erlojuak Otaru (Japonia); Indianapolis (AEB); eta Kanadako Vancouver, eta Port Coquitlam (biak Columbia Britainiarrean) hirietan daude. Beste sortzaile batzuek egindako lurrun-erlojuak Saint Helier-en, Jersey-n eta Chelseako Farmers Market-en, Londresen, Ingalaterran, daude ikusgai.
XIX. mendeko antzinako itxura izan arren, lurrun-erlojuak Saunders-ek Gastown-en (Vancouver) 1977an eraikitakoak inspiratuak izan dira. Salbuespen bat XIX. mendean John Inshaw ingeniari britainiarrak lurrunaren indarraren aldakortasuna frogatzeko Birminghamen eraikitako lurrun-erlojua da.

## Lurrun-erlojuaren taberna

1859an, John Inshaw ingeniari eta negozio gizonak Morville Street eta Sherborne Street kaleen arteko izkinan hartu zuen pubaren jabetza, Ladywooden, Birminghamen. Inguruan establezimenduaz hitz egiteko apustu batean, zenbait erloju modelorekin apaintzeaz gain, Inshawk lurrun-makinean zuen interesa erloju bat eraikitzeko aplikatu zuen. Galdara txiki batek lurruna sortzen zuen; lurruna plater baten gainera tarte erregularretan erortzen ziren ur-tantatan kondentsatzen zen, eta plater horren pisua zen mekanismoa mugitzen zuena. Erlojua ate gainean jarri zuten, eta puba lurrun-erlojuaren taberna bezala ezagutu zen. Establezimenduak hainbesteko arrakasta izan zuen, non music hall bat bihurtu zen 1880. urtean.

## Gastowneko lurrun-erlojua

Raymond Saunders-en lehen lurrun-erlojua 1977an eraiki zen Vancouver-eko Gastown auzo berritua. Erlojua Vancouver hirikoa izan arren, proiektuaren dirua tokiko merkatariek eta jabeek eta emaile pribatuek eskuratu zuten. Lurrunak eta hainbat motor elektrikok bultzatuta, erlojuak ordua lau esferatan erakusten du eta laudernak iragartzeko txistu batez Westminsterreko laurdenak jotzen ditu.
* Datuak: Q477663
* Multimedia: Steam clocks / Q477663
# Lurrikara argi

Lurrikara argia edo EQL (ingelesez, earthquake light) lurrikara bat gertatzen ari den bitartean edo lurrikara gertatu baino minutu batzuk lehenago ortzian agertzen diren argi batzuk dira. Kasu batzuetan, lurrikararen ondoren eta baita sumendien aktibitatearekin batera ikusi dira ere (2011an, Japoniako Sakurajima sumendian esaterako).

## Ezaugarriak

Haien itxura aurora borealen antzekoa da eta kolorea gehienetan zuria edo urdinxka, baina batzuetan kolore gehiagodunen lekukotza badaukagu ere. Argi hauen iraupena segundo batzuetatik hamar bat minuturainokoa izan daiteke eta lurrikararen epizentrotik distantzia handietara ikusgai izaten dira: 100 Km eta 400 Km-ko distantzietara ere, adibidez.
Zer diren eta zergatik gertatzen diren inork ez daki oso ziur, zalantzarik gabe. Teoria anitz daude, baina haietako bat ere ez da guztiz ziurra.

## Lekukotzak

Haiei buruzko lekukotza K. a. IV. mendetik daukagu, eta XIX. mendeko nahiz XX. mendearen hasierako lurrikara esanguratsu askotan ikusi izan zirela heldu bazaigu ere, 1.965-67 artean Japonian gertatutako lurrikaretan argazkiak atera zizkioten arte, zientzia gizonek ez zuten fenomenoa aintzat hartu.
Ordutik sarritan ikusiak izan dira eta argazki nahiz bideoan grabatuak izan dira, hala nola, 2007an Peruko lurrikaran, 2009an L'Aquilan edo 2010ean Txilen.
Hortaz, zientzia gizonek badakite (ondo jakin ere) fenomenoa existitzen dela, baina ez dakite zerk edota nola eragiten duen. Teoria anitz daude honen inguruan, baina haietako bat ere ez da erabat ziurra.
Hauetako teoria batek dioenez lurzoruak kuartzo ugari daukanean, estres sismikoak piezoelektrizitatea eragiten du, alegia, harkaitzak elektrikoki kargatzen ditu eta honek eremu magnetikoak eragiten ditu argiak sorrarazten dituena.
Beste batek dio, estres sismikoak lurraren eremu magnetikoa edota ionosfera puskatzen dituela eta honek aurora borealaren antzeko distirak eragiten dituela.
Beste batzuen ustez, lurzoruak lurrikararekin gasak erauzten ditu atmosferara eta gas hauek erreakzio elektrikoak sorrarazten dituzte atmosferan.
Azkenik beste teoria batek zera dio, lurzoruak kuartzo asko daukanean eta lurrikarak astintzen duenean distira egiten duela eta distira ortzian islatzen dela.
Teoria hauetako bat ere ez da esperimentalki frogatua izan oraindik eta, hortaz, ez da erabat ziurra. Gainera, fenomeno hau lurrikara batzuetan soilik gertatzeak ikerketa eta azalpena zailago bihurtzen ditu, eta zalantza gehiago sortzen ere.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 IBON LARRAZABAL, «Lurrikara argiak», Argia, 2014-12-14, CC-BY-SA lizentzia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1348952
# Lurrinontzi

Lurrinontzi edo Keren-happuch (hebreeraz: קֶרֶן הַפּוּךְ‎, Qeren Hapūḵ) Biblian ageri den pertsonaia da, Joben liburuko pertsonaietako bat, Joben alaba eta Usoaren eta Kanela Lorearen ahizpa. Horrez gain, zazpi neba izan zituen, zeinen izenak Biblian aipatzen ez diren.
Ahizpekin batera, lurraldeko emakumerik ederrenak bezala deskribatu zen. Gainera, ezohikoa da Lurrinontziri eta bere ahizpei aitak eman ziela herentzia eta ez semeei. Joben liburuaren amaierako erreferentzia labur horiez gain, ez da Biblian beste inon aipatzen.
Keren-happuch izenaren esanahia ez da seguru eta Elizen Arteko Biblian Lurrinontzi bezala itzulita dago.

## Erreferentziak

* 1 2 Jb 42:13-14
* ↑ Jb 42:15
* ↑ «Job lehengoratua» Elizen Arteko Biblia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3201131
# Lurrun-presio

Lurrun-presioa lurrun-fasean dagoen substantzia baten eta lurrun-fasean ez dagoen substantzia beraren arteko oreka termodinamikoa gertatzen denean existitzen den presioa da. Likidoek eta zenbait solidok gas egoerara igarotzeko joera daukate, eta gas guztiek daukate likidora edo solidora kondentsatzeko joera. Lurrun-presioaren orekak likido edo solido baten lurruntze-tasa adierazten du. Molekulek eta atomoek likidotik edo solidotik ihes egiteko duten joera erakusten du. Substantzia batek tenperatura normalean lurrun-presio altua badauka, lurrunkorra dela esan ohi da. Kelvin-en ekuazioak erakusten duenez, lurrun-presioa tantaren tamainaren araberakoa da.
Kontzeptu hau ulertzeko adibide on bat ur-lurruna da. Airea ur-lurrunez aserik dagoenean, uraren kondentsazio-tasa eta bere lurruntze-tasa orekan daude. Puntu honetan, airearen hezetasun erlatiboa %100ekoa da eta ur-lurruna gehitzen bada, edo tenperatura jaisten bada, kondentsazioa gertatuko da. Oro har, tenperatura altuagoetan lurrun-presioa altuagoa da.

## Likidoen lurrun-presioen eta lurruntze-puntuen arteko erlazioa

Likido batek lurrun-presio altuagoa badauka, bere lurruntze-puntu normala (alegia, presio atmosferikoan daukana) baxuagoa izango da. Esaterako, tenperatura jakin batean propanoak butanoak baino lurrun-presio altuagoa dauka, eta honek fluorobentzenoa baino altuagoa. Lurruntze-puntu normalei dagokienez, hiru substantzia horietatik fluorobentzenoak dauka baliorik altuena eta propanoak baxuena.

## Lurrun-presioaren unitateak

SIk onartutako unitatea pascala (Pa) da. Pascal bat newton bat metro koadroko (N·m$^{-2}$ edo kg·m$^{-1}$·s$^{-2}$) da.

## Lurrun-presioen adibideak

| Gasa | Lurrun-presioa (SI unitateak) | Lurrun-presioa (bar) | Lurrun-presioa (mmHg) | Tenperatura |
| Helioa | 100 kPa | 1 | 750 | -269,15 °C |
| Propanoa | 2,2 MPa | 22 | 16.500 | 55 °C |
| Butanoa | 220 kPa | 2,2 | 1.650 | 20 °C |
| karbonil sulfuroa | 1,255 MPa | 12,55 | 9.412 | 25 °C |
| Azetaldehidoa | 98,7 kPa | 0.987 | 740 | 20 °C |
| Freona | 37,9 kPa | 0,379 | 284 | 20 °C |
| Metil isobutil zetona | 26,48 kPa | 0,02648 | 19,86 | 25 °C |
| Wolframa | 100 Pa | 0.001 | 0,75 | 3.203 °C |
| Dioxigenoa | 54.2 MPa | 542 | 407.936 | 20 °C |
| Dinitrogenoa | 63,2 MPa | 632 | 475.106 | 20 °C |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2661322
# Liberty City (Texas)

Liberty City Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Gregg konderrian dago, Texas estatuan. 2.721 biztanle ditu, 15,795687 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Gregg konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2483393
# Liberty Hall

Liberty Hall (irlanderaz Halla na Saoirse) Irlandako Errepublikako Dublin hirian dagoen eraikin bat da. Liffey ibaiaren ertzean dago, hain zuzen ere, Beresford Place eta Eden Quay artean. SIPTU irlandar sinsikatuaren egoitza da. 59,4 metroko garaiera du. Antzina eta denbora luzez hiri honetako nahiz herrialde osoko eraikinik garaiena zen (Cork hiriko County Hall eraikina eraiki arte), gaur egun hiri honetako hirugarren eraikin garaiena delarik, Montevetro eta Millennium Tower eraikinen atzetik. XX. mendearen hasierako eraikina Irish Transport and General Workers Union sindikatuaren egoitza izan zen, bai eta James Connollyren Irlandako Armada Hiritarra irlandar erakunde errepublikar, sozialista eta nazionalistarena ere (Irish Citizen Army).
1988an Pierce Brosnan aktoreak antzeztutako Taffin irlandar filman eszena labur batean agertzen da.

## Iruditegia

* Liberty Hall eraikinaren ikuspegia Ha'penny Bridge zubitik ikusita.
* 1914ko jatorrizko eraikina, bertan Irish Citizen Army erakundeko kideak eta "We serve neither King nor Kaiser but Ireland" ("Ez gaude ez Erregea ez eta Kaiserraren zerbitzupean, Irlandarenean baizik") pankarta zintzilik dutela.

## Erreferentziak

* ↑ Height reference

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1823025
* Multimedia: Liberty Hall, Dublin / Q1823025
# Liberty Hill (Texas)

Liberty Hill Texasko hiri bat da. Williamson konderrian kokatua dago. 2010ean 967 biztanle zituen, 5,80 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Williamson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q977911
* Multimedia: Liberty Hill, Texas / Q977911