OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bedford

Bedford Ingalaterraren erdialdean dagoen Bedfordshire konderriko hiri eta hiriburua da. 2001eko erroldaren arabera, hiriak 147.911 biztanle zituen.

## Historia

Uste denez, hiriaren toponimoa, Beda izeneko buruzagi saxoi baten eta Great Ouse ibaia zeharkatzen duen ibi baten izenetik dator. Bedford merkatu-hiria zen inguruko nekazal eskualdearentzat Erdi Aroaren hasieratik. Offa Merciakoa errege anglosaxoia 796an hirian lurperatua izan zuten. 886an Wessex eta Danelaw banatzen zituen mugako hiri bihurtu zen. Gero, Bedfordeko baroierriko hiriburu bilakatu zen. 919an, Eduardo Zaharrak hiriko lehen gotorleku ezaguna eraiki zuen, Great Ouse ibaiaren hegoaldean, eta han jaso zuen eskualdearen otzantasuna. Gotorleku hau daniarrek suntsitu zuten. Gilen II.ak Paine Beauchampekoari Bedfordeko baroigoa eman zion, honek gaztelu berri eta indartsu bat eraiki zuelarik.
Bedfordek, 1166an, Henrike II.ak bere hiri-gutuna eman zuen, eta bi kide aukeratu zituen erreformatu gabeko Komunen Ganberarako. Bedfordeko gaztelu berria 1224an suntsitu zuten, eta gaur muino bat baino ez da geratzen. XVI. mendetik aurrera, Bedford eta Bedfordshiren zati handi bat Ingalaterrako parpaila-industriaren gune nagusietako bat bihurtu ziren, eta parpailena, XX. mendearen hasiera arte, herriko industria garrantzitsu izaten jarraitu zuen. 1660an, John Bunyan hamabi urtez Bedford Gaolen espetxeratu zuten. Bertan The Pilgrim's Progress eleberria idatzi zuen. 1689an Great Ouse ibaia nabigagarri bihurtu zen Bedforderaino. Artilearen garrantzia gutxituz joan zen garagardoaren mesederako. XIX. mendean Bedford ingeniaritza zentro garrantzitsu bihurtu zen. 1832an gasaren argiztapena sartu zen, eta trenbidea 1846an iritsi zen Bedfordera. Lehen hustubideak eta estoldak 1864an zulatu ziren.

## Klima

Datu klimatikoak (Bedford (Thurleigh) 85m, 1971–2000, muturrekoak Woburn 1928-) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 15.0 | 19.2 | 22.8 | 27.4 | 29.4 | 33.3 | 37.5 | 35.0 | 30.9 | 27.5 | 19.4 | 16.1 | 37.5 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 6.4 | 6.9 | 9.7 | 12.0 | 15.7 | 18.6 | 21.5 | 21.5 | 18.2 | 14.0 | 9.5 | 7.2 | 13.5 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.8 | 0.6 | 2.3 | 3.6 | 6.2 | 9.3 | 11.5 | 11.6 | 9.7 | 6.6 | 3.3 | 1.8 | 5.6 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -20.0 | -15.6 | -15.0 | -7.3 | -5.6 | -0.6 | 1.2 | 1.7 | -2.2 | -7.8 | -9.4 | -16.3 | -20.0 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 48.4 | 36.6 | 43.5 | 47.2 | 45.3 | 56.9 | 44.7 | 48.6 | 53.6 | 56.8 | 49.0 | 53.8 | 584.4 |
| Eguzki orduak | 58.6 | 76.3 | 99.5 | 153.0 | 183.8 | 185.7 | 200.9 | 188.5 | 139.8 | 114.1 | 72.0 | 51.5 | 1523.6 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Hiri eta herri senidetuak

* Arezzo (Italia)
* Bamberg (Alemania)
* Rovigo (Italia)
* Włocławek (Polonia)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Met Office. (2011ko uztaila). Bedford 1971–2000 averages. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208257
* Multimedia: Bedford, Bedfordshire / Q208257
# Bedford-Stuyvesant (Brooklyn)

Bedford-Stuyvesant, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Brooklyn barrutian. 2010eko erroldaren arabera 157.530 biztanle zituen.
New York hiriko afroamerikar komunitate garrantzitsuenetako baten bizilekua da.
* Datuak: Q1156982
* Multimedia: Bedford-Stuyvesant, Brooklyn / Q1156982
# Bedezi (maskarada)

Bedezia (edo Medezia) eta laguntzaile duen Bedezi lagüna Zuberoako maskaradako beltzen taldeko pertsonaiak dira. Sendagileak dira eta beren lana emanaldiaren amaiera aldera erakusten dute, buhameek eta kauterek leherturik Pitxu hiltzen denean. Orduan, anbulantzia traste batekin zalapartaka agertuko dira eta, espantu handiko ebakuntza eginik, Pitxu berpiztuko dute.

## Erreferentziak

* ↑ Bedaxagar, Marcel, Lajoux, Jean Dominique, Truffaut, Thierry, Fourquet, François, Fernandez de Larrinoa, Kepa. Maskaradak: Xiberoko herri ihauteriak. carnivalkingofeurope.it (Noiz kontsultatua: 2023-2-12).
* ↑ Aurkenerena, Joseba. Euskal inauteria, udaberriko ekinozioa eta lurraren iratzartzea. eibz.educacion.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2023-2-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254902
# Bañares

Bañares Errioxako udalerria da, 2005ean 349 biztanle zituena.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Bañaresko Udalaren webgunea
* Datuak: Q1647575
* Multimedia: Bañares / Q1647575
# Bañez Artazubiaga jauregia

Bañez Artazubiaga jauregia Gipuzkoako Arrasate udalerriko jauregi bat da. Iturriotz kalean dago, Arrasateko Alde Zaharran.

## Historia

XVI. mendean Asensio Bañezek harlanduz egina, burdin landuzko eta eskulanezko molde eta erliebeak ditu.

## Eraikina

Balkoi nagusian zintzilik dagoen armarria nabarmena da oso, sugarretan dauden bi aizkora dituzten bi esku dorre bati su emanez agertzen baidira. Armarriko idazkia latinez dago: “pro nostri generis libertate combusta”, geure leinuaren askatasunaren alde errea, Juan Bañezen jokaerari aipamen eginez, Oñatiko Jaunaren nahiei men egin ez, eta Bedoñako bere Artazubiaga dorretxeari su eman baitzion. Ate nagusiko dintelean honako idazkia irakur daiteke: “Solus Labor Parit Virtutem; Sola Virtus Parit Honorem” (Lana bakarrik da Bertutearen iturburua; Bertuteak bakarrik sor dezake Ohorea)

## Kanpo estekak

* Bañez Artazubiaga jauregia
* Datuak: Q20492102
* Multimedia: Bañez Artazubiaga jauregia / Q20492102
# Bañeza

Bañeza (leonesez) edo La Bañeza (gaztelaniaz) Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. Bañezako eskualdea eskualdean dago, itsas mailatik 772 m metrora, eta km²-ko azalera hartzen du.
2007an 10.777 biztanle zituen eta 2023 urteko erroldaren arabera 10.047 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) La Bañezako udalaren webgunea
* Datuak: Q1442670
* Multimedia: La Bañeza / Q1442670
# Bañolet

Bañolet Paxkal Irigoyenek eta Maia Iribarnek idatzi eta zuzendutako filma da, Xofaldia Prodek eta Kanaldudek ekoiztua. Ikus-entzunezkoak Durangoko Azokaren Sormen Beka jaso zuen 2020 urtean. 2023ko martxoan estreinatu zen Euskal Herriko zinematan.

## Argumentua

Luixa eta bere lagunak, Bañoleten haunditzen dira, Frantziatik askatu den herrian. Herri berezi huntako haurrek 11 urte betetzen dituztelarik, zeremonia garrantzitsu bat prestatzen dute. Haurtzarotik heldutasunera pasatzeko egun haundia hurbiltzen ari da...

## Bañolet kantuz

Filmaren soinu-banda izateko bokazioz, diskoa ondu zuten Paxkal Irigoyen, Maia Iribarne, Nicolas Armendariz eta Allande Etxeberriak. Bloñ izena jarri zioten taldeari, eta Bañolet Kantuz diskoari. Laguntzaile izan zituzten ere Elena Haira, biola ("Kikerak", "Erbia"), Amaia Hiriart, biolontxeloa ("Kikerak", "Erbia"), Ximun Garat, tronpeta ("Kikerak"), Ane Garcia, ahotsa ("Han") eta Tara Huellou-Meyler, ahotsa ("Ar Rinier").

### Kantuak

* 50
* Kikerak
* Eihera
* Erbiak
* Ar Rinier
* Zauri
* Han
* Munduko hiritar
* Otsaila

## Erreferentziak

* ↑ «Umeen begiradatik sortutako "Bañolet" telesailak irabazi du Durangoko Azokako hirugarren sormen beka» durangokoazoka.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
* ↑ BAÑOLET filmaren estreinaldia. (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
* ↑ ‘Bañolet’ filma estreinatuko dute |. (Noiz kontsultatua: 2023-03-17).
* ↑ Berria. «Liburu eta disko berriak» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
* ↑ «Bañolet kantuz» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117075251
# Baños de Montemayor

Baños de Montemayor Cáceresko probintziako udalerria da. 2008ko erroldaren arabera 737 biztanle zituen 21,98 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera

* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1646296
* Multimedia: Baños de Montemayor / Q1646296
# Bañobárez

Bañobárez Salamancako udalerria da, El Abadengo eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 359 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
* Datuak: Q1640483
* Multimedia: Bañobárez / Q1640483
# Baños de Agua Santa

Baños de Agua Santa, normalean Baños izenez aipatua, Ekuadorreko Tungurahua probintziako ekialdeko hiria da. Baños Tungurahuako bigarren hiri jendetsuena da, Ambato hiriburuaren ondoren, eta turismo gune nagusia da. Baños " Amazoniarako atea" bezala ezagutzen da, oraindik mendiko eskualdean dagoen azken hiria baita Amazonas ibaiaren arroan dauden beste herri batzuetara iritsi aurretik.
Baños Tungurahua sumendiaren iparraldeko magalean 1.820 metroko altueran dago. Sumendiaren errauts eztanda indartsuak eta laba isuriak Bañosetik ikus daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ Tungurahua on volcanodiscovery.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q812717
* Multimedia: Baños / Q812717
# Baños de Molgasko geltokia

Baños de Molgas Galiziako Ourenseko probintziako tren geltoki bat da, Baños de Molgas udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Zamora — Coruña

## Zerbitzuak

Renfe Operadora
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
2Ourense ElkarguneaOurense–San Francisco • Taboadela • Paderne–Cantoña • Ponteambia • Baños de Molgas • Vilar do Barrio • A Alberguería–Prado • Laza–Cerdedelo • Castrelo do Val–Verin–Campobecerros • Vilariño de Conso–A Capela • A Gudiña • A Mezquita–A Vilavella • Lubian • Pedralba de la PraderíaPuebla de Senabria :

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8779363
# Baños de Molgas

Baños de Molgas Ourenseko udalerria da, Allariz - Maceda eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.902 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Ourenseko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Galizieraz) Galiziako estatistika institutoaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q1632922
* Multimedia: Baños de Molgas / Q1632922
# Avast Software

Avast Software s.r.o. Praga hirian egoitza duen zibersegurtasun enpresa multinazionala da. Avast 435 milioi erabiltzaile aktibo baino gehiago ditu eta 2020ko apirilean bere arloko bigarren enpresarik handiena zen mundu osoan. Konpainiak 1.700 langile ditu mundu osoko 25 bulegotan zehar.
1988an Pavel Baudiš eta Eduard Kučerak kooperatiba gisa sortu zuten. 2010etik enpresa pribatu bat izan zen eta 2018ko maiatzean IPO zuen. 2016ko uztailean, Avastek AVG Technologies lehiakidea eskuratu zuen 1,3 bilioi dolarren truke. Pragako eta Londresko burtsetako eta FTSE 100 indizetako kidea da.
Konpainiaren produktu nagusia Avast Antivirus da, Avast Secure Browser eta Avast SecureLine VPN bezalako tresnak dituena.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Avast. At a glance. .
* ↑ (Ingelesez) FTSE UK Index Series: Quarterly Review June 2020. 2020-6-3.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Webgune ofiziala
* Datuak: Q2247432
* Multimedia: Avast Software / Q2247432
# Avarerazko Wikipedia

Avarerazko Wikipedia Wikipediaren avarerazko edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 377 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 207.a zen.

## Kanpo estekak

* Avarerazko Wikipedia
* Datuak: Q5652665
* Multimedia: Avar Wikipedia / Q5652665
# Avaré

Avaré Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 91.232 biztanle ditu 1.213,055 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q782812
* Multimedia: Avaré / Q782812
# Avarera

Avarera (avareraz магӀарул мацӀ edo Авар МацӀ) Kaukasian bizi den avar herriaren berezko hizkuntza da. 600.000 hiztun inguru ditu, Dagestanen, Azerbaijanen, Kazakhstanen eta Turkian. 1938. urteaz geroztik alfabeto zirilikoz idazten da, baina XV. eta XVII. mendeetan georgiar alfabetoa erabiliz idatzi zen; ondoren, 1924. urteraino, arabiar alfabeto eraldatu batez; aipatutako urtetik aurrera, aldiz, latindar alfabetoa erabiltzen hasi ziren. Esan bezala, 1938. urtean alfabeto zirilikora aldatu zen avarera; gainera, palochka (I) letra gehitu zioten hizkuntzari.
Avarera ez da nahasi behar Balkanetan bizi diren abaroen hizkuntzarekin, turkiar jatorri izan dezakeen etnia horrek ez duelako inolako loturarik avarerarekin.

## Fonetika

Hona hemen avarerazko kontsonanteen taula:
| | Beti herskari | Beti herskari | Beti herskari | Herskari eiektibo | Herskari eiektibo | Beti afrikatu | Beti afrikatu | Afrikatu eiektibo | Afrikatu eiektibo | Frikari | Frikari | Frikari | Sudurkari | Hurbilkari |
| Ezpainetakoak | b | p | | (pʼ) | | | | | | | | | m | w |
| Hortzetakoak | d | t | | tʼ | | c | c | cʼ | cʼ | z | s | s | n | r |
| Sabaikoak | | | | | | č | č | čʼ | čʼ | ž | š | š | | y |
| Albokariak | | | | | | | tɬ | tɬʼ | tɬʼ | | | ɬ | | l |
| Belarekoak | g | k | k | kʼ | kʼ | | | | | | | x | | |
| Ubularrak | | | | qʼ | qʼ | | | | | ʁ | χ | χ | | |
| Faringekoak | | | | | | | | | | ʕ | ħ | | | |
| Glotalak | | ʔ | | | | | | | | | h | | | |

## Erreferentziak

* ↑ Helma van den Berg, 2005, 152. or
* ↑ Charachidzé, 1981
* ↑ Fonologiari buruzko informazioa: ''http://www.ehu.eus/seg/fon/1/1''
* ↑ Fonologia euskadi.eus-en.

## Ikus, gainera

* Nazioarteko Alfabeto Fonetikoa
* Avarerazko wikipedia
* Dagestan
* Avar herria

## Kanpo estekak

* Avarera-Euskara WIkiztegian.
* Datuak: Q29561
* Multimedia: Avar language / Q29561
* Avarera Amarauna webgunean.
* Avareraren corpusa (Ingelesez, Errusieraz, Polonieraz eta Bielorrusieraz)
* Alfabeto zirilikoan idatzitako avarerazko testuak latindar alfabetora itzultzeko gai den webgunea. (Ingelesez)
# Avatar: The Way of Water

Avatar: The Way of Water 2022ko James Cameron kanadar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma da. Avatar filmaren jarraipena da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Hamarkada bat baino gehiago igaro da Avatarreko gertaeretatik, eta Sully familia bakean bizi da Pandorako basoan, Jake Sullyk eta Neytirik hiru seme-alaba izan baitituzte. Horrez gain, beste bi kide ere onartu dituzte familian. Euren zoriontasuna eta bakea, baina, zeruko gizonak itzultzen direnean amaituko da. Orduan, herria salbu mantentzeko eta beraiek bizirik jarraitzeko sakrifizio handia egitea erabakiko du familiak.

## Aktoreak

* Sam Worthington: Jake Sully
* Zoe Saldana: Neytiri te Tskaha Mo'at'ite (Neytiri Sully)
* Sigourney Weaver: Kiri te Suli Kireysi'ite (Kiri Sully)
* Stephen Lang: Colonel Miles Quaritch
* Kate Winslet: Ronal
* Cliff Curtis: Tonowari
* Joel David Moore: Dr. Norm Spellman
* CCH Pounder: Mo'at
* Edie Falco: General Frances Ardmore
* Brendan Cowell: Captain Mick Scoresby
* Jemaine Clement: Dr. Ian Garvi
* Jamie Flatters: Neteyam te Suli Tsyeyk'itan (Neteyam Sully)
* Britain Dalton: Lo'ak te Suli Tsyeyk'itan (Lo'ak Sully)
* Trinity Jo-Li Bliss: Tuktirey "Tuk" te Suli Neytiri'ite (Tuktirey "Tuk" Sully)
* Jack Champion: Miles "Spider" Socorro
* Bailey Bass: Tsireya ("Reya")
* Filip Geljo: Aonung
* Duane Evans, Jr.: Rotxo
* Giovanni Ribisi: Parker Selfridge
* Dileep Rao: Dr. Max Patel
* Matt Gerald: Corporal Lyle Wainfleet

## Erreferentziak

* ↑ «'Avatar. The Way of Water' filma emango dute asteburuan Herriko Antzokian» barren.eus 2023-01-20 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3604746
* Multimedia: Avatar: The Way of Water / Q3604746
# Avarua

Avarua (maoriz, bi portu) Cook uharteetako hiriburua da, eta Rarotongaren iparraldean dago. Azken zentsuaren arabera 4.009 biztanle zituen. Batez ere turismoa, arrantza eta komertzioa dira ekonomiaren indar.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q170482
* Multimedia: Avarua / Q170482
# Beningo Herri Errepublika

Beningo Herri Errepublika (frantsesez: République populaire du Benin) Afrikan kokaturiko estatu sozialista bat izan zen. Beningo Herri Errepublika 1975eko azaroaren 30ean ezarri zen eta 1990eko martxoaren 1 arte iraun zuen, herrialde honetako gobernuak marxismo-leninismoa bertan behera utzi eta konstituzio berri bat onartu zuenean. Herrialdearen ereserkia L'Aube Nouvelle izan zen.

## Ikus, gainera

* Dahomeyko Errepublika
* Benin
* Estatu sozialista
* Afrikako historia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q862701
# Beningo golkoa

Beningo golkoa (ingelesez: Bight of Benin; frantsesez: golfe du Bénin) mendebaldeko Afrikako senadi zabala da, Gineako golkoaren mendebaldean dagoena. Ekialdeko muga Nigerko delta eta mendebaldekoa St. Paul lurmuturra ditu. Izena (eta baita egungo herrialdearena ere) Beningo Erresumatik datorkio.
Haren ertzetan Nigeria, Togo, Benin eta Ghana (iparraldeko kostaldea) daude. XVI. eta XIX. mendeetan, afrikar esklaboen merkatalgune nagusia izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ McKie, Robin. Bark for the bite. The Guardian, 2001-12-02, guardian.co.uk.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47530
* Multimedia: Bight of Biafra / Q47530
# Benissanet

Benissanet Kataluniako udalerria da, Ribera d'Ebre eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.250 biztanle zituen. 23,1 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 1.981 | 2.029 | 1.926 | 1.925 | 1.751 | 1.698 | 1.532 | 1.232 | 1.148 | 1.029 | 1.053 | 1.250 |

## Ikus, gainera

* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Benissaneteko udalaren webgunea.
* Datuak: Q607737
* Multimedia: Benissanet / Q607737
# Benirredrà

Benirredrà Valentziako Erkidegoko udalerria da, Safor eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.642 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Valentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q549036
* Multimedia: Benirredrà / Q549036
# Beningo bandera

Beningo bandera :
| Erabilera | |
| Proportzioa | 2:3 |
| Erabakia | 1990eko abuztuak 1a |
| Koloreak | Berdea Gorria Horia |
Beningo bandera jatorrian 1959an erabaki eta 1975ean aldatua izan zen. 1990eko abuztuaren 1ean bere egungo diseinua berrezarria izan zen, erregimen komunista erori ondoren. Diseinua panafrikar koloredun hiru errenkadaz osatua dago: bertikala, mastatik hurbilen dagoena, berde kolorekoa da, eta itxaropena irudikatzen du, goian dagoen hori kolorekoak ugaritasuna, eta beheko gorriak kemena.
1975 eta 1990 artean erabili zen bandera erabat berde kolorekoa zen, goiko eta ezkerreko ertzean gorri koloreko izar bat zuela, herri iraultzailearen ikur gisa.

## Bandera historikoak

* Dahomeyko Erresumako bandera, ziuraski 1889koa.
* Beningo Herri Errepublikaren bandera (1975-1990).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130442
* Multimedia: Flags of Benin / Q130442
# Beniparrell

Beniparrell Valentziako Erkidegoko udalerria da, Horta Sud eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.949 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Valentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q953308
* Multimedia: Beniparrell / Q953308
# Benissa

Benissa Valentziako Erkidegoko udalerria da, Marina Alta eskualdean eta Alacanteko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 13.221 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Alacanteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1649406
* Multimedia: Benissa / Q1649406
# Benissa (TRAM Alacant)

Benissa Alacantiko Burdinbide Metropolitarraren geltoki bat da, Benissa udalerrian dagoena.

## Kokapena

TRAM Alacant :

## Erreferentziak

* ↑ «TRAM - Lineak» www.tramalacant.es (Noiz kontsultatua: 2021-01-23).

## Ikus, gainera

* Alacantiko Burdinbide Metropolitarra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16564430
* Multimedia: Train station of Benissa / Q16564430
# Azti urdinak

Azti urdinak (sindarinez Ithryn Luin), Tolkienen legendarium ospetsuan, Istari ordenako bi partaidek jaso zuten izena da, Valarrek Erdialdeko Lurraldera bidali zituztenak Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1000. urtean, herri aske guztiei, Sauronen samalden aurkako euren borrokan laguntzeko. Honela, euren arropak, urdin ilun kolorekoak zirelako deituak izan ziren. Koloreek, Istariak identifikatzeko balio zuten (Gandalf Grisa, Saruman Zuria, Radagast Nabarra), eta, kasu honetan, dirudienez, bi Istariek kolore bereko arropak zituzten.
Eraztunen Jauna eleberrian, Sarumanek, "Bost aztien hagei" buruzko aipamen bat egiten du, zehazki izendatzen ez dituen arren. Tolkienen gainontzeko lanetan, euren izenak, behin baino ez dira aipatzen, Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko Amaitu gabeko ipuinak lanean: Euren izenak, Valinorren, Alatar eta Pallando ziren (Morinehtar eta Romestamo quenyaz), eta biak, Oromë valarraren maiar zerbitzariak ziren. Alatar, Valarrek, Erdialdeko Lurraldera bidaiatzeko jatorrian aukeratu zuten maiarretako bat izan zen, Pallando, Alatarrekin zuen adiskidetasunaren ondorioz eramana izan zen bitartean.
Erdialdeko Lurraldera iritsi ondoren, Azti urdinek, Sarumanekin bidaiatu zuten ekialdera, Rhûneko itsasotik haratago. Ez dira ezagutzen euren patua eta Eraztunaren Gerran jokatu zuten papera, ezta, Eguzkiaren Hirugarren Aroaren amaieran Valinorrera itzuli ote ziren ere. Tolkienek idatzitako gutun batean, Ekialdera bidaliak izan zirela eta euren misioan huts egin zutela aipatzen da, bere misioa bete zuen bakarra, Gandalf izan baitzen. Agian, Sauron beraren boterepean erori ziren ekialdeko lurraldeetan, edo kultura eta gurtza ilun berriak sortuko zituzten ekialdean, Elfoen eta gizakien zibilizazioen sorterriak ziren Kuivienen eta Hildorien aurkitzen ziren tokian.
# Aztia (Asterix)

Aztia (frantsesez: Le Devin) Asterixen komiki saileko 19. abentura da, Goscinny hil baino bost urte lehenago argitaratua, 1972an.

## Istorioa

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Ekaitz egun batean, galiar herrixka guztia bertako buruzagi den Abrarakurzixen etxean bilduta dago, zerua euren gainera eroriko denaren beldurrez. Une horretan, Asterixena eta Panoramix druidarena izan ezik herriko jende guztiaren konfiantza bereganatzen duen azti bat iristen da. Aztiak, erromatarrekin aliaturik, galiarrak, herrixka uzteko konbentzitzen ditu. Panoramixen edabe batek, herriko gainontzeko jendea, euren akatsaz konbentzituko du trikimailu baten ondoren, eta erromatarren bila itzuliko dira.
Liburu honi buruzko bitxikeria bezala, Rembrandten margolan bati buruzko aipamen argi eta garbi bat dagoela ohartu behar da. 10. orrialdeko azken bineta begiratu baino ez dago, aipaturiko margolari herbeheretarraren Nikolaes Tulp doktorearen anatomia lekzioa margolanari erreferentzia egiten zaiola ikusteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1196871
# Azti-linterna

Azti-linterna edo linterna magikoa gailu optikoa da, zinematografoaren aitzindaria. Kamera ilunaren diseinuan oinarritu zen, kanpoko irudiak jasotzen zituena barruan ikusteko, prozesu hori alderantzikatuz eta kanporantz irudiak proiektatuz. Garai batean Athanasius Kircher gailuaren asmatzailetzat hartu izan zen, 1646an Ars Magna Lucis et Umbrae ('Argi eta iluntasunaren zientzia handia') argitaratu zuena, baina badirudi 1671ko bigarren ediziora arte ez dagoela gailuaren deskribapenik. Irudiak proiektatzeko gai den gailuari buruzko lehen aipamena Christiaan Huygens-en 1659ko eskuizkribua izango litzateke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q654393
* Multimedia: Magic lanterns / Q654393
# Azti (argipena)

Azti hitzak esanahi eta erabilera zenbait ditu:
* aztia edo magoa;
* AZTI-Tecnalia, Euskal Herriko teknologia-zentro bat;
* azti urdinak, Tolkienen legendariumeko pertsonaia taldea.
# Aztio

Aztio, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Basoz inguratutako mendia (eta basoa ez bada, otadi eta sasia). Txartelontzia bera ote, txilar eta sasiz ingurutatuta dago, hautsitako erpin geodesiko baten oinean. Bista ederrak Aizkorri aldera. Lastima da hainbesteko mendiaren gailurra egoera tamalgarri horretan egotea.

## Kanpo estekak

Aztio, http://www.euskal-herria.org/.
# Aztiomendi

Aztiomendi mendia Oria Garaiko mendietan dagoen mendi gipuzkoarra da.

## Abiapuntuak

* Otzaurtetik: Ordu 1 eta 15 minutu
* Zegamatik: Ordu 1 eta 45 minutu

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254600
# Banana (argipena)

Banana terminoak hainbat adiera du:
* Banana, bananondoaren fruitua, platano izenez ere ezaguna.
* Banana errepublika, mespretxuzko definizio politikoa.
* Banana baten dosi baliokide, erradiazioa neurtzeko modu bat.
* Banana split, azkenburuko freskagarria.
Pertsonak:
* Banana Inc, musikari norvegiarra.
* Canaan Banana, Zimbabweko presidente izandakoa.
Filmak:
* Banana Joe (1982), komedia estatubatuarra.
* Bananas (1971), Woody Allenek zuzendutako filma.
Ikus halaber: