OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# StreetComplete

StreetComplete aplikazioa OpenStreetMap (OSM) kartografia zerbitzu eta proiektu librean modu erraz batean ekarpenak egiteko tresna bat da.
StreetComplete erabiltzea oso erraza da, umeek ere erabiltzeko pentsatuta dago. StreetComplete aplikazioak asko errazten du OpenStreetMap proiektuan, OpenStreetMap kartografia zerbitzuan, ekarpenak egitea, euskaraz dago gainera.

## Nola erabili

Aplikazioa ireki eta OSMeko kontuarekin saioa hasi ondoren, mapa bat erakutsiko zaigu eta mapa horretako elementuetan klikatuz aplikazioak galderak egingo dizkigu. Adibidez:
   * Zenbat solairu ditu etxe horrek?
   * Zein da arrandegi honen ordutegia?
   * Zein motatako zola du kale honek?
   * Zein da etxe honen kale zenbakia?
   * Jolasleku hau irisgarria da publikoari begira?
   * Zein motatako bidegurutzea da hau? (semaforoak, zebrabidea ala markarik gabekoa?)
Aplikazioak gamifikazio estrategiak ere erabiltzen ditu, hainbat ekarpen edo erronka eginez gero, sari sinbolikoak ematen-eta.
Joko bat balitz bezala, jolastuz informazio oso interesgarria partekatu dezakegu, OpenStreetMapeko erabiltzaile guztientzat eskuragarri, geroago beste zerbitzuetan erabili ahal izango dena. Wikipedian bertan, esate baterako. Adibidez Wheelmap toki irisgarrien mapa edo eraikinak 3 dimentsiotan marrazten dituen OSM Buildings.

## Erabiltzeko

StreetComplete instalatzeko Android sistema eragilearekin bakarrik ibil gaitezke, oraingoz. Doan deskargatu daiteke ohiko plataformetatik.

## Erreferentziak

* 1 2 «AndroidEuskaraz - Librezale.eus» librezale.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-08).
* ↑ «StreetComplete, euskarazko aplikazioa zure inguruko kartografia librea egiteko» sustatu.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-08).
* ↑ «AndroidEuskaraz - Librezale.eus» librezale.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).
* ↑ https://play.google.com/ StreetComplete Androiderako.
* ↑ https://f-droid.org/ StreetComplete Androiderako.

## Ikus, gainera

* OpenStreetMap (OSM)
* Hezkuntza Ataria. Lehen Hezkuntzarako proposamen didaktiko bat.

## Kanpo estekak

* https://play.google.com/ Instalatu StreetComplete Androiderako.
* https://f-droid.org/ Instalatu StreetComplete Androiderako.
* Datuak: Q56221667
* Multimedia: StreetComplete / Q56221667
# Streator (Illinois)

Streator Illinoiseko hiri bat da. LaSalle konderrian kokatua dago. 2010ean 13.710 biztanle zituen, 15,71 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* LaSalle konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q577816
* Multimedia: Streator, Illinois / Q577816
# Streda nad Bodrogom

Streda nad Bodrogom Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 22,63 km²ko azalera du eta 2268 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1273. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q833132
* Multimedia: Streda nad Bodrogom / Q833132
# Streams of Whiskey

Streams of Whiskey 1987an The Pogues musika taldeak If I Should Fall from Grace with God diskoaren barnean argitaratu zuen abesti bat da. Abestia bera Brendan Behan irlandar idazlearen testu batean oinarritzen da.

## Kanpo estekak

* The Pogues taldearen Streams of Whiskey abestiaren bideoklipa (Ingelesez)
* Datuak: Q12267701
# Streamstown

Streamstown, historikoki Ballintruhan (irlanderaz: Baile an tSrutháin) Irlandako udalerri bat da, Westmeath konderrian dagoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4444018
* Multimedia: Streamstown / Q4444018
# Tanque Verde (Arizona)

Tanque Verde Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pima konderrian dago, Arizona estatuan. 16.250 biztanle ditu, 85,278243 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Pima konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1862070
# Tanquary fiordoa

Tanquary fiordoa, Kanadako Nunavut probintzian dagoen fiordo bat da. Ellesmere uhartean dago.
* Datuak: Q7683746
* Multimedia: Tanquary Fiord / Q7683746
# Tano (argipena)

Tano izenak hainbat adiera du:
Hizkuntzalaritzan:
* Tano hizkuntza, Mexiko Berriko Tewa hizkuntzaren beste izen bat. Eta honekin lotuta, hizkuntza amerindiarretan:
** Tanoar hizkuntzak edo Tano hizkuntzak esaten zaie baita ere Kiowa-Tano hizkuntza familiari.
* Afrikako Kwa hizkuntzen artean, hurbilpen geografikoagatik, Tano ibaiaren izenarekin lotzen dira zenbait hizkuntza azpimultzo:
** Potou-Tano hizkuntzak:
*** Potou hizkuntzak
*** Tano hizkuntzak
**** Tano Erdiko hizkuntzak
**** Tano Ekialdeko hizkuntzak
# Tanpoi kimiko

Tanpoi kimiko edo sistema indargetzailea disoluzio baten pHa egonkor mantentzen duen substantzia edo disoluzioa da, hots, pHaren aldaketak neutralizatzen dituena. Eskuarki, sistema indargetzaileak azido ahul batek eta bere base konjugatuak osatzen dute, edota base ahulak bere azido konjugatuarekin.
Sistema indargetzaileak zeregin oso garrantzitsua burutzen dute izaki bizidunengan, zelulen eta barne-inguruaren pHaren aldaketak ekiditen dituztelako, ondorio oso larriak izan litezkenak organismoarentzat.

## Tanpoi kimikoen jarduera-mekanismoa

Gure organismoan jarduten duten tanpoi garrantzitsuena azido karbonikoak (H$_2$CO$_3$) -azido ahula- eta bere base konjugatua bikarbonatoak (HCO$_3$-) osatzen dutena da. Odolean dago.
Sistema oreka honetan dago:
          CO$_2$ + H$_2$O $\rightleftharpoons \,\!$ H$_2$CO$_3$ $\rightleftharpoons \,\!$ HCO$_3$- + H+
Inguruan azidotasuna sortzen bada (H+ gehiago), gehiegizko H+-ari elkartzen zaio HCO$_3$-; horrek H$_2$CO$_3$ sortzen du, segituan CO$_2$-tan eta H$_2$O-tan deskonposatzen dena (erreakzioa ezkerreruntz zuzentzen da) (CO$_2$ eta H$_2$O arnasketaren bidez kanporatzen dira).
Beraz, zelularen pHa egonkor mantentzeko (7,4) azidosi dagoenean goiko oreka kimikoa ezkerrerantz mugitzen da (CO$_2$ eta H$_2$O sortzeko). Alderantzizko kasuan, aldiz, erreakzioa eskuinerantz doa (ingurugiroa alkalinoa bihurtzen denean).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208465
* Multimedia: Buffers (chemical) / Q208465
# Tanohataita

Tanohataita mineral bat da eta wollastonita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Tanohataita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {LiMn2(HSi3O9)}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tanohataite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Tanque Novo

Tanque Novo Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 17.158 biztanle ditu 729,515 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1793296
* Multimedia: Tanque Novo / Q1793296
# Tanque d'Arca

Tanque d'Arca Brasilgo udalerri bat da, Alagoas estatuan kokatua. 5.796 biztanle ditu 124,761 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Alagoas

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1772722
* Multimedia: Tanque d'Arca / Q1772722
# Tanque do Piauí

Tanque do Piauí Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. 2.316 biztanle ditu 398,723 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Piauí

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2065348
* Multimedia: Tanque do Piauí / Q2065348
# Tano (ibaia)

Tano edo Tanoé ibaia Ghanako ibaia da. Ghanako Techiman ingurutik 400 kilometro egiten ditu, Ehy aintzira eta Tendo aintzira igaroz Ghanan, eta azkenik Boli Kostako Aby aintziratik Ozeano Atlantikoan sartzen den tokira. Ibaiak Ghana eta Boli Kostaren arteko nazioarteko lur mugaren azken kilometroak osatzen ditu.
Ibaiak izena ematen die Ghanako barruti administratibo batzuei (Ipar Tano eta Hego Tano), eta hizkuntzalaritzan, Afrikako Kwa hizkuntzen azpimultzo batzuei:

## Erreferentziak

* ↑ https://core.ac.uk/download/pdf/81847678.pdf
* ↑ https://foreignpolicy.com/2020/01/28/china-investment-bauxite-mining-ghana-infrastructure/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q472715
# Tazito

Tazito izenak pertsonaia ezberdinak biltzen ditu:
* Publio Kornelio Tazito, historialaria;
* Marko Klaudio Tazito, erromatar enperadorea.
# Tazlău

Tazlău Errumaniako udalerri bat da, Neamț konderrian. 2.381 biztanle ditu, 177,56 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Tazlău $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16830247
# Taça Brasil

Taça Brasil (edo Brasildar garaikurra) Brasilgo Futbol Txapelketa ospatzen hasi aurretik ospatu zen futbol txapelketa nazional bat izan zen, eta, bere garrantziagatik, egungo Brasilgo Futbol Txapelketarekin aldera daiteke, bere kopa formatua egungo Brasilgo Koparen antzekoa den arren.
1959an sortua izan zen hurrengo urteko Libertadores Kopako brasildar ordezkariak erabakitzeko. 1968an, txapelketa honek garrantzia galdu zuen, Brasilek ez baitzuen hurrengo urteko kopa jokatuko eta Roberto Gomes Pedrosa Txapelketak herrialdeko futbol talderik garrantzitsuenak baitzituen, azkenean Taça Brasil txapelketa desagertu egin zelarik.
Nabarmendu beharra dago Brasilgo Futbol Konfederazioaren erabakiz, Taça Brasilek emandako tituluak ofizialak direla, egungo A Seriekoak bezala.

## Txapeldunak

| Urtea | Finala | Finala | Finala | Hurrengo urtean nazioarteko kopetan | Hurrengo urtean nazioarteko kopetan |
| Urtea | Txapelduna | Emaitza | Txapeldunordea | Libertadores Kopa | Kontinente arteko Kopa |
| 1959 Xehetasunak | Bahia | 3 - 2 0 - 2 3 - 1 | Santos | Lehen errondan kanporatua | Ez zen sailkatu |
| 1960 Xehetasunak | Palmeiras | 3 - 1 8 - 2 | Fortaleza | Bigarren | Ez zen sailkatu |
| 1961 Xehetasunak | Santos | 1 - 1 5 - 1 | Bahia | Txapelduna | Txapelduna |
| 1962 Xehetasunak | Santos | 4 - 3 1 - 3 5 - 0 | Botafogo | Txapelduna | Txapelduna |
| 1963 Xehetasunak | Santos | 6 - 0 2 - 0 | Bahia | Finalerdietan kanporatua | Ez zen sailkatu |
| 1964 Xehetasunak | Santos | 4 - 1 0 - 0 | Flamengo | Finalerdietan kanporatua | Ez zen sailkatu |
| 1965 Xehetasunak | Santos | 5 - 1 1 - 0 | Vasco da Gama | Brasilek ez zuen ordezkaririk bidali biolentzia gehiegikeria argudiatuz beste hegoamerikar talde batzuen partetik. | Brasilek ez zuen ordezkaririk bidali biolentzia gehiegikeria argudiatuz beste hegoamerikar talde batzuen partetik. |
| 1966 Xehetasunak | Cruzeiro | 6 - 2 3 - 2 | Santos | Finalerdietan kanporatua | Ez zen sailkatu |
| 1967 Xehetasunak | Palmeiras | 3 - 1 1 - 2 2 - 0 | Náutico | Bigarren | Ez zen sailkatu |
| 1968 Xehetasunak | Botafogo | 2 - 2 4 - 0 | Fortaleza | Brasilek ez zuen ordezkaririk bidali | Brasilek ez zuen ordezkaririk bidali |

## Tituluak taldeka

* 5: Santos FC
* 2: SE Palmeiras
* 1: EC Bahia, Botafogo eta Cruzeiro EC

## Goleatzaileak

* 1959: Léo (Bahia) 8 gol
* 1960: Bececê (Fortaleza) 7 gol
* 1961: Pelé (Santos) 9 gol
* 1962: Coutinho (Santos) 7 gol
* 1963: Pelé (Santos) 12 gol
* 1964: Pelé (Santos) 7 gol
* 1965: Bitá (Náutico) 9 gol
* 1966: Bitá (Náutico) eta Toninho Guerreiro (Santos) 10 gol
* 1967: Chiclete (Treze) 6 gol
* 1968: Ferreti (Botafogo) 7 gol

## Bitxikeriak

Bahia eta Cruzeiro izan ziren Taça Brasil txapelketa irabazi zutenetatik fase guztiak jokatu zituzten talde bakarrak, Rio de Janeiro eta Sao Pauloko taldeak zuzenean finalerdietarako sailkatzen baitziren. Biek, Bahiak eta Cruzeirok, Pelé, Coutinho eta Peperen Santos ospetsua garaitu zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1263295
# Tazones

Tazones, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Villaviciosa udalerrian dagoen parrokia eta arrantza portu bat da, Gijóngo eskualdean. 2016ko erroldaren arabera 254 biztanle zituen.
* Datuak: Q5195477
* Multimedia: Tazones / Q5195477
# Tazzoliita

Tazzoliita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Tazzoliita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ba4-xNaxTi2Nb3SiO17[PO2(OH)2]x(OH)(1-2x)}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tazzoliite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Taïna Barioz

Taïna Barioz (Papeete, Tahiti, 1988ko ekainaren 2) frantziar alpetar eskiatzailea da.
Didier Barioz frantziar izotz gaineko hockey jokalariaren alaba da, 1970eko hamarkadan Club des Patineurs Lyonnais taldean aritu zena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q258531
* Multimedia: Taina Barioz / Q258531
# Taüll

Taüll :
| Taüll herriaren ikuspegia. ||
| Herrialdea | Katalunia |
| Probintzia | Lleidako probintzia |
| Udalerria | La Vall de Boí, Alta Ribagorça 42°31′10″N 0°50′55″E﻿ / ﻿42.51944°N 0.84861°E﻿ / 42.51944; 0.84861 |
| Garaiera | 1.540 m |
| Biztanleria | 262 |
| Posta kodea | 25528 |
Taüll, Kataluniako La Vall de Boí udalerrian dagoen herri bat da, Alta Ribagorça eskualdean.
Herri honetan UNESCOko Gizateriaren Ondare izendatrutako La Vall de Boíko eliza erromanikoak daude.

## Iruditegia

* Taüll eta Pla de l'Ermita herrien ikuspegia urrutira.
* Fallen jaitsiera kaleetan barna.
* Taüll.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3781620
* Multimedia: Taüll / Q3781620
# Tazonesko Multzo Historiko Artistikoa

Tazonesko Multzo Historiko Artistikoa izen bereko herrian dago, Villaviciosa udalean, Asturiasko Printzerrian. San Miguel eta San Roque auzoek Multzo Historiko Artistikoaren izendapena dute 1991ko ekainaren 17tik.

## Ondare nagusia

Paisaiaren balioekin batera badira balore bereziko eraikin batzuk:
* Tazonesko eliza, San Miguel auzoan kokatuta.
* Maskorren Etxea, San Roque auzoan dago. Eraikinaren fatxada osoa kolore eta forma desberdinen maskorrez estalita dago.
* Itsasargia, Villar herrixkan dago. 1864tik dago martxan Asturiasko hobeto gordetzen direnetako bat da.
* Dinosauro aztarnak, hondartzatik gertu ikus daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.vivirasturias.com/patrimonio-civil/c/0/i/54646638/conjunto-historico-de-tazones
* ↑ Dekretuaren aldaketan Astuariasko Boletin Ofizialean.
* ↑ https://web.archive.org/web/20220812235111/https://www.rurismo.com/pueblo/asturias/tazones--17607/

## Ikus, gainera

* Tazones

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5783252
# Symphony Hall

Symphony Hall (euskaraz Areto Sinfonikoa), askoz ere ezagunagoa Musikverein izenez soilik, AEBtako Massachusetts estatuko Boston hirian kontzertu-areto bat da. Sonoritate onena duten mundu osoko hiru kontzertu-areto edo antzokietako bat da, beste biak Vienako Musikverein eta Amsterdamgo Concertgebouw kontzertu-aretoak direlarik.
1900eko urriaren 15an inauguratu zen. Bigarren Mundu Gerrako bonbardaketak suntsitu eta zaharberritua izan zen Alemaniako Leipzig hiriko Gewandhaus kontzertu-aretoan oinarritua eraiki zen. McKim, Mead & White arkitektur estudioak diseinatu zuen. Gaur egun Bostongo Orkestra Sinfonikoaren egoitza da.

## Iruditegia

* Barnealdea hutsik.
* Barnealdea kontzertu batean eta jendez lepo.

## Kanpo estekak

* Symphony Hall eraikinaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q3045309
* Multimedia: Symphony Hall (Boston) / Q3045309
# Symphony of Destruction

Symphony of Destruction (euskaraz Suntsiketaren Sinfonia) Megadeth estatubatuar heavy musika taldearen abesti bat da. 1992an Countdown to Extinction ("Desagerpenerako Atzerazenbatzea") diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak

* Symphony of Destruction abestiaren bideoklipa ikusgai (Ingelesez)
* Datuak: Q2277543
# Tar-Telemmaitë

Tar-Telemmaitë, "Zilarrezko Eskua" esan nahi duena quenya hizkuntzan, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da. Bere istoria, soilik Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak lanean kontatzen da, oso laburki. Numenorreko Dunadan bat da, Tar-Ankalimonen semea eta Eguzkiaren Bigarren Aroko 2136an jaioa.
Numenorreko hamabosgarren errege izan zen bere aita 2386an hil zenean, eta, Telemmaitë titulua hartu zuen, mithrila oso gogokoa zuelako, zilar kolorekoa dena. Eguzkiaren Bigarren Aroko 2526an hil zen arte gobernatu zuen, eta, bere oinordekoa, bere alaba Tar-Vanimeldë izan zen, baina honek ez zuen arreta askorik jarri erresumaren gobernuan, eta bere senarra, Herukalmo, izan zen benetan gobernatu zuena.
# Tar-Vabriga

Tar-Vabriga Kroaziako udalerri bat da, Istria eskualdean. Azken zentsuaren arabera 2.148 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1277256
* Multimedia: Tar-Vabriga / Q1277256
# Tar-Ziriatan

Tar-Ziriatan Tolkienen legendariumean eta Silmarillion eleberrian, Numenorreko hamabigarren erregea izan zen. Eguzkiaren Bigarren Aroko 1634an jaio zen eta aurreko errege izan zen Tar-Minastirren semea zen, eta honen oinordeko bihurtu zen Eguzkiaren Bigarren Aroko 1869an.
Itsasontzi eraikitzaile handi bat izan zen, Erdialdeko Lurraldeko altxor ugari bereganatu eta berriz Numenorrera eraman zituena. Tronua, 2029. urtean utzi zuen, 6 urte beranduago hiltzeko, 2035ean. Bere oinordekoa Tar-Atanamir izan zen.
# Tar-Vanimeldë

Tar-Vanimeldë, "Elfo ederra" esan nahi duena quenya hizkuntzan, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da. Bere istorioa, laburki kontatzen da soilik Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak lanean. Numenorreko Dunadan bat da, Tar-Telemmaitëren alaba eta Eguzkiaren Bigarren Aroko 2277an jaioa.
Numenorreko hirugarren erregina, eta, orotara, hamaseigarrena bihurtu zen, bere aita 2526an hil ondoren. Hala ere, bere senar Herukalmo izan zen benetan gobernatu zuena, berak, erregetzari ez baitzion arreta askorik jarri, eta gehiago aritu zen bere zaletasunetan, hauen artean, musika eta dantza zeudelarik.
Bera hil ondoren, 2637. urtean, Herukalmo Tar-Andukal izenarekin koroatu zen errege, eta hogei urtez gobernatu zuen, hil zen arte, honela, bere seme Alkarini gobernatzea eragotziz, benetako oinordekoa zena. Hala eta guztiz ere, Tar-Andukal ez da Numenorreko hamazazpigarren erregetzat hartzen, bai hala bere semea.
# Tar Heel (Ipar Carolina)

Tar Heel Ipar Carolinako herri bat da. Bladen konderrian kokatua dago. 2010ean 117 biztanle zituen, 0,45 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Bladen konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2022369
# Tar-Miriel

Tar Miriel, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Eguzkiaren Bigarren Aroko 3117. urtean jaiotako Dunadan bat da, Tar-Palantir erregearen alaba bakarra, honen oinordekoa izan beharko zuena eskubide propioz eta herrialdeko legeengatik. Bere borondatearen aurka, bere lehengusu Ar-Pharazônekin ezkondu zen, eta erregina bezala boterea hartzean, Ar-Zimraphel deitzera pasa zen.
Ez da askorik ezagutzen berari buruz, Akallabêth edo Numenorren Hondoratzean itota hil zela izan ezik, itsaso zurrunbilotsura eraman zuen olatu batek harrapatu ondoren.

## Legendariumeko beste bertsio batzuk

Erdialdeko Lurraldeko herriak lanean, Christopher Tolkienek, bere aitaren antzinako testu batzuk sartu zituen, Tar-Miriel eta Numendilen seme zen Elentirren arteko maitasun istorio bati buruz hitzegiten dutenak.
Istorio guztietan, Elentir Mirielez maiteminduta zegoen, baina, puntu honetan, istorioa bi bertsiotan banatzen da: batean, Mirielek ezezkoa eman zion Elentirri, bere lehengusu Ar-Pharazôn maite baitzuen, eta Erdialdeko Lurraldean gertaturiko Numenortar gerretatik itzuli ondoren elkar adostuta, ezkontzen amaitu zuten. Bestean, Miriel eta Elentir, ia ezkon hitza emanda zeuden, baina Miriel Ar-Pharazônekin ezkontzera behartua izan zen eta honek tronua usurpatu zuen, Silmarillion lanean agertzen den bertsioan bezala.
Azkenean, Tolkienek, Elentirren agerpena arbuiatu zen azken bertsiorako.
# Tar-Surion

Tar-Surion, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko pertsonaia bat da. Dunadan bat da, Tar-Anarionen semea. Eguzkiaren Bigarren Aroko 1257. urtean jaio zen, Numenor uhartean.
Zetrua, 1394. urtean jaso zuen, bere aitaren eskutik, honela, Numenorreko bederatzigarren errege bihurtu zelarik. Tronua, bere alaba nagusia zen Tar-Telperiëni eman zion 1556an eta 1573an hil zen.

## Etimologia

Numenorreko erregeek, euren quenya hizkuntzako tituluak, sorreratik hartzen zituzten, handik urte askotara, Ar-Adûnakhôrrek, hogeigarren erregea izan zenak, erresuman elfoen hizkuntzak erabiltzea debekatu zuen arte, eta bere titulua adunaikoz hartu zuen, Numenorreko hizkuntzan. Surion izena, modu ezberdinetan interpreta daiteke, izena osatzen duten hitzen esanahiaren arabera.
* Sur- "surinen" bezala agertzen da "Namarië olerkian, eta haizea esan nahi du.
* "Haizea", vaiwa hitzarekin ere izenda daiteke, eta, beraz, Tar-Vaivarion emango luke.
Beraz, izenak, "Haizearen Semea" edo "Jatorri ezezagunekoa" esan nahiko du.
# Tar-Palantir

Tar Palantir, quenya hizkuntzez "Urrutitik ikusten duena" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den pertsonaia bat da. Dunadan bat da, Ar-Gimilzôr eta Inzilbêthen semea eta Gimilkhâden anaia. Eguzkiaren Bigarren Aroko 3035. urtean jaio zen, Inziladûn izenarekin, adunaikoz "Mendebaldeko Lorea" esan nahi duena.
Inziladûn, bere amaren oso antzekoa zen, Anduniëko Jaunen etxekoa zena, eta, beraz, Leialen artekoa. Bere aita Eguzkiaren Bigarren Aroko 3177. urtean hil ondoren tronua hartzean, Numenorreko hogeitalaugarren erregea bihurtu zen, eta Tar-Palantir titulua hartu zuen, quenya hizkuntzan idatzia, Ar-Gimilzôrrek eta aurreko erregeek jarraitu zuten gobernatzeko eragatik damutua.
Honela, Tar-Palantirren erregealdian, Leialak ez ziren jazarriak izan, Iluvatar Meneltarma mendian gurtzeko ohitura berreskuratu zen eta Nimloth berriz zaintzen hasi zen, Numenorreko zuhaitz zuria. Baina Gimilzhâd bere aita bezalakoa zen, eta argi aurre egiten zion Tar-Palantirri, Erregeen Gizonak deritzenen buruzagi bihurtu arte.
Tar-Palantir, oso edadetua zenean ezkondu zen, bere emaztearen izena ezagutzen ez den arren. Alaba bakarra baino ez zuten izan, Miriel izenekoa. Eguzkiaren Bigarren Aroko 3255. urtean, Tar-Palantir hil egin zen, eta bere iloba Ar-Pharazôn, Mirielekin ezkondu zen, Miriel beraren borondatearen eta Numenorreko legeen aurka, hurbileko senideen artean ezkontzerik uzten ez zutena. Orduan, zetrua hartu zuen, eta hondamendia iritsi zen Numenorrera, erregea boteretsua zen arren, Sauronek bultzatua, Melkor gurtu eta Aman konkistatzen saiatzera ausartu baitzen, Numenorren Erorketa eragin zuena.
Tar-Palantir izan zen Nimloth zuhaitza ihartzean, Numenorreko errege leinua berarekin amaituko zela iragarri zuena
# Tar-Telperiën

Tar-Telperiën, Tolkienen legendariumeko fikziozko pertsonaia bat da. Dunadan bat da, Tar-Surionen lehen alaba eta Isilmoren arreba. Eguzkiaren Bigarren Aroko 1320an jaio zen, Numenor uhartean.
Bere aitak, zetrua eman zion 1556an, Numenorreko bigarren erregina erregeordea eta orotara hamargarrena bihurtuz. Urte asko bizi izan zen, eta ez zuen ezkontzerik nahi izan, eta, beraz, hil zenean, 1731n gertatu zena, zetrua, bere iloba Tar-Minastirrentzat izan zen.
Bere erregealdian, Sauronek, Eregioneko elfoak engainatu zituen botere eraztunak egin zitzaten, berak, sekretupean, gainontzeko guztiak kontrolatuko zituen eraztun bakarra egiten zuen bitartean. Minastir printzeak, flota handi bat bidali zuen Lindonera Gil-galad elfoari laguntzeko.

## Etimologia

Numenorreko erregeek, euren quenya hizkuntzako tituluak, sorreratik hartu zituzten, handik denbora batetara, Numenorreko hogeigarren erregea izan zen Ar-Adûnakhôrrek, erresuman hizkuntza elfikoak debekatu zituen arte. Berak, bere titulua, Numenorreko hizkuntza zen adunaikoz hartu zuen. Telperiën, modu ezberdinetara itzul daiteke, osatzen duten hitzen esanahiaren arabera.
* Telpe, telerinezko hitza, telep hitzetik datorrena eta "zilarra" esan nahi duena.
* R sartzea, Telpienen ordez, ezin da interpretatu.
* -ien: femeninozko atzizkia.
Izenak, beraz, "zilarrezkoa" esan nahiko luke.
# Tara

Tara bilgarri edo ibilgailu baten barruan dagoen material baten pisu zehatza ezagutzeko, salgai edo kargaren eta bilgarri edo ibilgailuaren pisu osoari kendu behar zaion bilgarriaren edo ibilgailuaren pisua da. Laborategiko lanetan, balantza baten platertxoan dagoen gorputz bat orekatzeko beste platertxoan jartzen den pisua da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1638155