OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Nire aita ezin izan nuen salbatu

Liburu honetan bi ipuin dauzkazu: Nire aita ezin izan nuen salbatu. Garai batean, Euskal Herrian ere baziren bidelapurrak, mendiko izkutalekuetan edo baso hertsietan babesten ziren bandoleroak. Jendea urrezko edo zilarrezko txanponez hornituta baldin bazihoan, trebeak ziren horien potsikoak hustutzen eta bidaiariak zaurituta edo bide bazterrean hilda uzten. Lehenengo ipuina, historia hunkigarri bat kontatzera datorkigu, une batzuetan krudela eta mingotsa suertatzen bada ere Baina lapurren bizimodua eta bukaera ere ez ziren inbiria emateko modukoak izaten...Monika, mutil guztiok inoiz desiratu eta isilka maitatu dugun neska hori da, gero ametsen munduan galduta geratu zaiguna.
# Nire arreba Pilarren erretratua

Nire arreba Pilarren erretratua (gaztelaniaz: Retrato de mi hermana Pilar) 1911 inguruan Ramon Zubiaurrek egindako margolan ezaguna da. Bilboko Arte Ederren Museoan erakusten da. Lan hau Leopoldo Gutiérrez de Zubiaurrek, Pilar Zubiaurreren semeak, 2007an Bilboko museoari egindako emaitza da.

## Deskripzioa

Margolan honetan hiru emakume ikusten dira, elkarrekin hitz egiten egongo balira bezala eta gure presentziak haien intimitatea puskatuko balu bezala, baina hirurak margolariaren arreba da, Pilar Zubiaurre. Obrak esanahi sinbolikoa du. Hasiera batean konplexuagoa eta handiagoa zen: eskuinean mandolina jotzen beste emakume bat agertzen zen eta kamarera bat tea zebitzatzen. Zubiaurrek berak moztun zuen lana gaur egun ezagutzen dugun bezala utzirik.

## Azterketa

Esan dugun bezala, protagonista hiru aldiz agertzen da margotuta. Hiruretan soineko luzeak eta dotoreak daramatza. Ramon Zubiaurreren harremana haren arrebarekin handia izan zen; urtetan, Pilar Zubiaurrek bere bi anaien Valentinen eta Ramonen lanak, erakusketak eta salmentak gestionatu zituen eta, testuinguru horretan, margolan hau ez gaitu harritu behar. Halaber, Espainiako garaiko kultura munduan Pilar oso ezaguna izan zen eta, orokorrean, oso emakume esanguratsua izan zen.
Lan honetan gortina batzuk kenduta, ia ez da fondorik ikusten. Orokorrean, protagonismoa esan dezakegu emakumearen soinekoena dela. Simetria zaintzeko-edo, alboetako soinekoak zuriak diren bitartean, erdikoa, gehien ikusten dena, morea da eta kapela luzearen antza duen sonbreirua erakusten du. Sonbreiru horrek sinbolikoa da, bestetik: urte horietako margolan askotan Zubiaurrek herrixken agintariak eta intelektualak antzeko kapelekin margotzen zituen, haien autoritatea horrela adieraziz. Irudi horren begirada, bestetik, ikusleari zuzendua dago; gauza bera gertatzen da eskuinean dagoenarekin; ezkerrekoa, aldiz, ikusleari bizkarra emanez dago.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20200801153754/https://www.museobilbao.com/catalogo-online/retrato-de-mi-hermana-pilar-07393
* ↑ http://www.argia.eus/albistea/zubiaurre-eta-arrueren-lan-bana-eman-diote-dohaintzan-arte-eder-museoari

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Margolanaren donazioa El País egunkarian, 2007/09/27.
* Datuak: Q31188004
# Nire aitaren etxea defendituko dut

Nire aitaren etxea defendituko dut Gabriel Arestiren (1933-1975) poemarik ezagunena da. Harri eta Herri liburuan argitaratu zen lehen aldiz, 1963. urtean. Gabriel Arestik, aitaren etxearen bitartez, Euskal Herria defenditu nahi zuen poeman. Ziur aski, hizkuntza gehienetara itzuli den euskal poema da. Patxi Oroz Arizkuren nafar filologoak 740 hizkuntzatara egindako itzulpenak bildu ditu, guztira.
| « | Nire aitaren etxea defendituko dut. Otsoen kontra, sikatearen kontra, lukurreriaren kontra, justiziaren kontra, defenditu eginen dut nire aitaren etxea. Galduko ditut aziendak, soloak, pinudiak; galduko ditut korrituak, errenteak, interesak, baina nire aitaren etxea defendituko dut. Armak kenduko dizkidate, eta eskuarekin defendituko dut nire aitaren etxea; eskuak ebakiko dizkidate eta besoarekin defendituko dut nire aitaren etxea; besorik gabe, sorbald(ar)ik gabe, bularrik gabe utziko naute, eta arimarekin defendituko dut nire aitaren etxea. Ni hilen naiz, nire arima galduko da, nire askazia galduko da, baina nire aitaren etxeak iraunen du zutik. | » |
| —Gabriel Aresti |||

## Erreferentziak

* ↑ «Euskal Poesiaren ataria - NIRE AITAREN ETXEA - Gabriel Aresti» basquepoetry.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-30).
* ↑ «Patxi Oroz, filólogo, investigador y compositor: “El pueblo interpretaba este poema como signo de esperanza”», Ze Berri, 77. zenbakia, 2009ko ekaina. Ikus 10. orrialdea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Vigor, Iñaki. (2017-06-02). «Un beriaindarra recopila 740 traducciones de ‘Nire aitaren etxea’ a idiomas de todo el mundo» Naiz (Noiz kontsultatua: 2017-06-07).
* ↑ «Sikate - Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-30).
* ↑ «Lukurreria - Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-30).
* ↑ «Azienda - Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-30).
* ↑ «Soro - Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-30).
* ↑ «Korritu - Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-30).
* ↑ «Askazi - Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-30).

## Kanpo estekak

* "Gabriel Aresti. Biografia" Angel Zelaieta. Susa, 2000 (On-line)
* Gipuzkoa kultura
* Susa argitaletxea
* Gabriel Aresti euskaltegiaren webguneko biografia.
* Datuak: Q12264871
# Nire herrixkaren intelektualak

Nire herrixkaren intelektualak (gaztelaniaz: Intelectuales de mi aldea) 1912 - 1913 Ramon Zubiaurrek egindako margolan ezaguna da. Bilboko Arte Ederren Museoan erakusten da. Lan honen beste antzeko batzuk egin zituen Zubiaurrek, esaterako Nire herrixkaren agintariak.

## Deskripzioa

Margolan honetan bost pertsona ikusten dugu, inguru natural batean kokatuta. Bostek kapela luze daramate baina batek kenduta du, adar batetik zintzilik. Ezkerrean hiruren talde bat dago,libuuak eskuetan hitz egiten ari dira. Beste bi maila beherago batean daude, horiek ere hitz egiten; hauen gorputzak ez ditugu ikusten, bakarrik buruak eta eskuak. Bosten arropak nahiko anakronikoak dira: nahiko dotorez jantzita, kapela luzeak batetik, abarkak bestetik, kontraesankorrak gertatzen dira. Eskuinean, mahai bat ikusten dugu. Mahaia jateko dago prestatuta zeren eta mantel zurin baten gainean pitxerrak eta sagarrak ikusten baitira. Pertsonen inguruan ikusten den paisaia Urkiolakoa izan daiteke.

## Azterketa

1912an eta 1913an Ramon Zubiaurre Holandan bizi izan zen. Han margolaritzaren korronte garaikideak ezagutu zituen, batez ere alemanarrarena eta Roerich margolariarena, eta eragin hori nabaria da lan honetan. Garai honetan Zubiaurre estilo pertsonalagoa garatzen ari zen: naturalismoa baztertuz, kolorearen osotasuna nabaria da lan honetan. Zenbait elementu zehaztasun handiak daude eginak, adibidez, aurpegiak, pitxerrak... Baina orokorrean, ez da horrela. Batez ere zerua aztertzen badugu, honek zirriborro bat ematen du. Lan guztian naïf kutsua nagusia da. Pertsonaiak xamurtasunez jasotzen ditu margolariak, asmo kritikorik gabe. Modu batez, galtzen ari den garai baten nostalgia sumatu daiteke. Orokorrean, irudiak nahiko ilunak dira, ez da horrela atzean ikusten den zerua eta mendiak; nolabait, kontrastea eragiten dute haien artean.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20161222072019/https://www.museobilbao.com/catalogo-online/los-intelectuales-de-mi-aldea-8268
* ↑ http://www.euskomedia.org/aunamendi/148269

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31187999
# Nirekin

Nirekin Jon Maia bertsolariaren hitzak dituen euskal abesti famatu bat da. Ainhoa (Elkar, 1996) diskoan argitaratu zuen Orioko Gozategi taldeak 1995an.
Gozategiren unerik gorena, arrakastari dagokionez, Ainhoa bigarren disko honekin heldu zen. eta, zehazki, kantu honekin. 1996ko udako kantua izan zen, eta «emoixtaxux muxutxuek...» leloa ahoz aho ibili zen. Jon Maia bertsolariak bizkaieraz idatzitako hitzetan zetzan arrakastaren gakoetako bat.
Abestiaren maketarekin lortu zuten arrakasta, artean diskoa plazaratu gabe.
ETBko Tumatxak telebista-saioan Napoka Iriak abestiaren bertsio berri bat zabaldu zuen.
* Jon Maia bertsolaria, hitzen egilea.
* Gozategi (2018)
* Gozategi taldea 1983ko Nafarroa oinezen.

## Hitzak

Lau bertsok osatzen dute maitasunezko abestia. Bizkaieraz idatzitako lau bertsoek maitasunezko abesti bat osatzen dute
Abestiaren hitz guztiak webean lortu daitezke. Hona hemen abestiaren hitz batzuk:
    Emoiztaxux muxutxuek maitie
    hartuixu guruxun guztixe
    eroaixu bixotz tristie
    zure bixotzarekin.
    Emostazu porrutxue sorgiñe
    ahatetxu baten berdiñe
    begitxu gorrixen samiñe
    sendatuixu nirekin.

## Erreferentziak

* ↑ «Ainhoa» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2020-08-18).
* ↑ «Gozategi taldeak maketarekin jada lortu zuen ospea» www.eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2020-08-18).
* ↑ «Gozategiren 'Nirekin', Napoka Iriak abestuta» www.eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2020-08-18).
* ↑ «Nirekin» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2020-08-18).
* ↑ «KantuPoteo: Nirekin» KantuPoteo (Noiz kontsultatua: 2020-08-15).

## Ikus, gainera

* Kalanbreak

## Kanpo estekak

* GOZATEGI - NIREKIN - BIDEOKLIPA
* «Gozategi taldea» Tumatxa telebista saioa. (2013-09-23) www.eitb.eus
* Datuak: Q98450596
# Niquelândia

Niquelândia Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. 34.964 biztanle ditu 9.843,247 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Goiás

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1794378
* Multimedia: Niquelândia / Q1794378
# Nire poesia

Nire poesia Gabriel Arestiren izen bereko olerkian oinarritutako abestia da. Gaur egun Kanarietan bizi den Rogelio Botanz legazpiar abeslariak abestu honen moldaketa gauzatu zuen.

## Ikus, gainera

* Rogelio Botanz

## Kanpo estekak

* Rogelio Botanz abeslaroa "Nire poesia" abestia abestuz bideoklip honetan entzungai youtube.com webgunean (hitzekin batera).
* Datuak: Q12264872
# Nyonseko barrutia

Nyonseko barrutia Drôme departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 62.025 biztanle ditu 1.722 kilometro koadrotan. Guztira 101 udalerri ditu. Bere hiriburua Nyons da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q600345
# Nyoroera

Nyoroera (Orunyoro, oɾuɲôɾo ahoskatua) bantu hizkuntza bat da. Albert aintziraren hegoaldeko eta hego-ekialdeko ertzetan- mendebaldeko Ugandako Bunyoro eta Toro probintzietan eta Kongoko Errepublika Demokratikoaren ipar-ekialdeko zonaldeetan- bizi diren nyoroek egiten dute. Bi dialekto nagusi ditu: Runyoro eta Rutagwenda. Ortografia estandarra 1947an finkatu zuten.

## Adibideak

| Nyoroerazko jatorrizko testua | Euskarazko itzulpena |
| Buli atakakorahoga nsobi takagezahoga kintu kihyaka. | Inoiz huts egin ez duenak ez du ezer berririk probatu. |
| Ebyomumaiso biri byabo abaikiriza mu burungi bw'ebirooto byabu. | Etorkizuna beren ametsen edertasunean sinesten dutenena da. |
| Ngambira nyebwe. Nyegesa nyijuke. Ntekamu nyege. | Esan eta ahaztu egiten dut. Irakatsi eta gogoratzen naiz. Inplikatu eta ikasi egiten dut. |

## Erreferentziak

* ↑ Nyoro Language Page. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33794
# Nyoro

Nyoro (nyoroeraz: Abanyoro, aβaɳôɾo ahoskatua), bunyoro ere deitua, herri bantua da. Bere komunitateak Albert aintziraren hegoaldeko eta hego-ekialdeko ertzetan bizi dira, mendebaldeko Ugandako Bunyoro eta Toro probintzietan eta Kongoko Errepublika Demokratikoaren ipar-ekialdeko zonaldeetan. Nyoro biztanleria milioi bat pertsona ingurukoa da. Ehun bat nyoro klan daude sozialki estratifikatuta hema jatorrizko aristokraziarekin.
Nyoro herriaren ekonomia tradizionalak, biziraupeneko nekazaritza izateaz gain, tabako- eta kotoi-sailak ditu. Abeltzaintzak ustiategien zati handi bat hartzen du, eta arrantzak diru-sarrerak osatzen ditu

## Erreferentziak

* ↑ Uganda. Berria Estilo Liburua, berria.eus.
* ↑ (Ingelesez) «Uganda» World Directory of Minorities and Indigenous Peoples.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3346711
* Multimedia: Nyoro people / Q3346711
# Nyos aintzira

Nyos aintzira, dagoen sumendiari, 3011 metrokoa, izena ematen dion aintzira da. Sumendiaren krater osoa hartzen du, Okuko Eremu Bolkanikoa deritzona hartzen duten 29 maarretako bat, Kamerun ipar-mendebaldean dagoena. Hauskortasun kortikal gune baten zati da, Kamerungo lerro bolkanikoa deritzona, Kamerun mendia estratosumendia hartzen duena eta 1600 kilometro inguruz hedatzen dena, bere luzeraren erdia, Ozeano Atlantikoan urperaturik duelarik.
Nyos aintziraren kraterra, beharbada, erupzio freatiko eztandagarri baten ondorioz sortu zen, duela 500 urte. Bere erta, 1,8 kilometroko zabaleraraino iristen dena, granitozko hautsitako bloke handiak dituzten material basaltikozko txatalez osatua dago.
Lakuak, 200 metro baino gehiagoko sakonera du. Euri garaian, urak, ertzetik gainezka egiten du eta inguruko haranak urpean hartzen ditu.

## 1986ko katastrofea

1986an, Nyos lakutik ihes egin zuen karbono dioxidozko laino batek, 1800 pertsona eta 6000 abere hil zituen. Gas kilometro batek, 50 kilometro orduko abiadan zihoana, inguruko haranak jaitsi zituen, handik, norantza orotara 23 kilometrotan hedatuz.
Aurrerantz egiten zuen heinean, gas astuna, lurraldera estutzen zen, aireari tokia kendu eta gizaki eta animaliak itoz.
Katastrofearen arrazoiak: gas toxikozko laino handi baten jarioa, lakuko urak eragin zuen, lurrazpiko iturburuetatik iragazi zen karbono dioxidoz saturatu ostean. Uste denez, gasa, lakuaren hondotik erauzi zen, luizi edo lurrikara baten ondorioz. 1990etik, frantziar zientzialari talde batek, lakua desgasifikatzeko lan egin du, eta hodi batzuk jarri dira, karbono dioxido eraketak eragozteko.
Historiako erupzio limnikorik larriena da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q332628
* Multimedia: Lake Nyos / Q332628
# Nysa udalerria

Nysa ( (Audio·info)) Poloniako Opoleko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Nysa barrutian kokatuta. 217,67 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 57641 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2228704
* Multimedia: Gmina Nysa / Q2228704
ieaOpoleko voivoderriko udalerriak :
# Nyota Uhura

Nyota Upenda Uhura Star Trekeko pertsonaia bat da, Nichelle Nichols estatubatuar aktoreak interpretatua eta Zoe Saldañak gaztetako bertsioan.
Uhura 2239an jaio zen Afrikako Estatu Batuetan. Bere izenak swahiliz "askatasuna" esan nahi du.
Uhurak dohai ezkutuak ditu, horien artean kantua eta musika. Bere arrakastetako bat "Beyond Antares" da.
USS Enterpriseko komunikazioen ofiziala izan zen Star Trek: jatorrizko telesaila bost urteko misio ospetsuan eta Genesiseko krisiraino, Izarretako Flotaren Akademian irakasle bezala zegoenean. Bere karrera Izarretako Flotaren Lurreko Aginteko Komunikazio departamenduan jarraitu zuen, bere kabuz, Spock jaunaren erreskatean parte hartuz Star Trek III: Spocken bila misioan, misio honegatik Kontseilu Federalaren aurrera epaiketara eramana izan zelarik bere tripulazio kideak bezala. Beranduago, bere karrera USS Enterprise (NCC-1701) ontzian berabiarazi zuen, zerbitzuan 2293 arte egonez, une horretan Izarretako Flotako Akademiako irakasle lanera itzuliz. Praxiseko gertakariaren ondoren, Star Trek VI: Herrialde ezezagun hura, beranduago Klingon Inperioa eta Planeta Elkartuen Federakuntzaren arteko aliantzara eramango zuena, USS Enterprisera itzuli zen bere antzinako kideekin batera Khitomerreko konferentzian parte hartzeko.

## Garrantzi kulturala

* Telesailean paper protagonista bat duen emakume bakarra da. Espazioaren konkista emakumezkoen esku zegoela esan nahi zuen, oraindik garai hartan emakume astronauta bat egoteko aukera txikienik ere ez zegoenean.
* Afroamerikar arrazakoa da, izaera arrazanitz bat ematen diona espazioa esploratzeko enpresari. Afrikar jatorriko aktore gutxik zuten estereotipoetatik haratagoko pertsonaia garrantzitsuen paperak egiteko aukera.
* Kirk eta Uhuraren arteko musua historikoa da, Estatubatuar telebistak erakutsi zuen lehen arrazarteko musua izan baitzen. Lehen aldiz 1968ko azaroan eman zen.
* Uhura emakumea eta afroamerikarra zen, beharbada funtzio sekundario bat egiten zuen (komunikazioak), baina ahalmen profesional maila handikoa zen, 1960ko hamarkadako estatubatuar gizarteko gutxiengo etnikoentzat adibide positibo bat zena.
* Nicholsek Star Trek 1967an, lehen denboraldia amaitu ondoren uztea pentsatu zuen, baina Martin Luther King, Jr.ekin izandako elkarrizketa baten honek telesailean geratzeko konbentzitu zuen, bera afroamerikar komunitatearentzat jarraitu beharreko adibide bat zela ikusaraziz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q616755
* Multimedia: Uhura / Q616755
# Nyotaimori

Nyotaimori (japonieraz: 女体盛り, emakumen baten gorputzeko aurkezpena) , batzuetan ere gorputz sushia, sashimi edo sushi emakume baten gainean jatearen ekintza da. Emakumea, normalean, biluzik edo ia biluzik dago. Gizonezko bertsioa ere badago, nantaimori (男体盛り). Sitofiliarekin lotutako praktika hau jatorriz ohitura japoniarra da; Ishikawa Prefekturan hasi omen zen. Azken urteetan hedabideetan zabaltze handia izan du eta, ondorioz, ohitura mundu osoan zabaldu da. Horrela eskainitako sushiaren tenperatura gorputzarena da.

## Prozedura

Sushia aurkezteko azpila izan aurretik, pertsona denbora luze etzanda mugitu gabe egoteko ondo prestatuta egon behar du. Hori gutxi balitz, gainera, janari hotza larruaren gainean edukitzeko ohituta egon behar du. Gorputza, bestetik, prestatu behar da, ilea kenduta; depilazioa ezinbestekoa da. Japonian, bestetik, pubis-ilea erakustea ekintza sexualtzat hartzen da.
Janaria atera baino lehen gizona zein emakumea ondo garbitu behar da. Bainuan xaboi berezia erabili beharko du, usairik gabekoa. Bainuaren bukaera ur hotzez egin behar du, larruaren tenperatua zertxobait jaisteko. Estatu batzuetan, osasuna dela eta, janariaren azpian plastikoa jarri behar da.

## Ohitura munduan

Herrialde askotan aktibitatea legala da. Dena dela, badira salbuespenak, esaterako Txina. Herrialde oso kontserbadoreetan ez dago ondo ikusita. Nyotaimori Europan, Argentina eta Ameriketako Estatu Batuetan zabaldu da. Euskal Herrian ere badira zeremonia hori eskaintzen duten enpresak. Emakundek praktika honen aurkako salaketak jaso ditu.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.vice.com/en_uk/article/3kvz75/is-naked-sushi-all-about-the-nigiri-or-the-nudity
* ↑ https://www.menscyzo.com/2012/04/post_3941.html
* ↑ https://www.dailymail.co.uk/news/article-2184672/Diners-pay-500-eat-sushi-NUDE-MODELS-Florida-restaurant.html
* ↑ https://www.emakunde.euskadi.eus/contenidos/informacion/emakunde_memorias/es_emakunde/adjuntos/emak_memoria_2012_es.pdf

## Ikus, gainera

* Sitofilia

## Kanpo estekak

* Tokion egindako Nyotaimori baten bideoa.
* Datuak: Q1063174
* Multimedia: Nyotaimori / Q1063174
# Nyons et Baronnies kantonamendua

Nyons et Baronnies kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Drôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Guztira 73 udalerri ditu eta Nyons da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17622993
# Nyssa

Nyssa landare generoa da, Nyssaceae familiakoa, bere baitan 9-11 espezie hartzen dituena. Hosto bakunak eta erorkorrak dituzten zuhaitzak dira eta, gaur egun, ipar eta erdialdeko Amerikan eta hego-ekialdeko Asian hedaturik daude.

## Izena

Nyssa izenak Greziar mitologiako naiade bati egiten dio erreferentzia. Creek etniako amerikar natiboek tupelo esaten zieten genero horretako zuhaitzei.

## Espezieak

* Nyssa aquatica L. – Ur tupeloa (Estatu Batuetako hego-ekialdea)
* Nyssa biflora Walter – (Ipar Amerika)
* Nyssa javanica (Blume) Wangerin - (Himalaiako ekialdea, Indonesia)
* Nyssa ogeche W.Bartram ex Marshall – Ogeecheeko tupeloa (Estatu Batuetako hego-ekialdea)
* Nyssa sinensis Oliv. – Txinako tupeloa (Txinako hegoaldea, Vietnam, Myanmar)
* Nyssa sylvatica Marshall – Tupelo beltza (Estatu Batuetako erdi eta ekialdea, Mexikoko eki eta hegoaldea, Ontario)
* Nyssa talamancana Hammel & N.Zamora - (Panama, Costa Rica)
* Nyssa ursina Small – (Ipar Amerika)
* Nyssa yunnanensis W.C.Yin – (Yunnan)

## Tupelo eztia

Nyssa ogeche espezieko tupeloak estimu handiko ezti landareak dira Estatu Batuetako hego-ekialdean, batez ere Mexikoko golkoaren kostaldean. Loraldi sasoian, erlezainek ibaietan jartzen dituzte erlauntzak, plataformen gainean, tupelo zuhaitzetatik hurbil. Bi edo hiru astez, arbola horietako loreen nektarra biltzen dute erleek. Ondoren, loraldia amaitu orduko, eztia jasotzen da, monoflorala izan dadin. Era horretan egindako tupelo ezti monofloralak fruktosa eta glukosa proportzio handia du, eta ez da kristalizatzen.

## Erreferentziak

* ↑ Nyssa Gronov. ex L.. Plants of the World Online, powo.science.kew.org (Noiz kontsultatua: 2024-7-28).
* ↑ Floral Source: Tupelo. honey.com (Noiz kontsultatua: 2024-7-28).
* ↑ Amantegi, Oihane. Ibaiertzeko ipuina – Eztia kapitulua. postdata.elkar.eus (Noiz kontsultatua: 2024-7-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q964952
* Multimedia: Nyssa / Q964952
* Espezieak: Nyssa
# No te vayas de Navarra

No te vayas de Navarra Nafarroako jotaren antza duen pasodoble bat da, Ignacio Román eta Rafael Jaének moldatua.
Abestia Jesús eta Raúl Anozentzat, musika munduan Hermanos Anoz izenaz ezagunak, 1967an sortu zuten. Urte hartan bertan Marifé de Triana kolpla abeslariak grabatu zuen eta ezagun bilakatu zen.
Hitzak amodiozko gai bat jarduten dute Sanferminetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18286259
# No tengas miedo

No tengas miedo (euskaraz: «Ez izan beldurrik») 2011. urtean Montxo Armendarizek eginiko film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Silvia zorigaitzeko haurtzaroa izan zuen gaztea da. 25 urte dituela, bere bizitza berregitea eta iraganari loturik dauden emozio, sentimendu eta pertsonarekin haustea erabaki du. Borroka honetan emakume heldu bilakatuko da.

## Pertsonaiak

* Michelle Jenner: Silvia
* Lluís Homar: Silviaren aita
* Belén Rueda: Silviaren ama
* Núria Gago: Maite
* Rubén Ochandiano: Toni
* Cristina Plazas: psikologoa
* Javier Pereira: Víctor
* Irantzu Erro: Silvia (14 urte)
* Ainhoa Quintana: Maite (14 urte)
* Irene Cervantes : Silvia (7 urte)
* Maider Salas: Maite (7 urte)
* Tomás del Estal
* Ainhoa Cantero
* Adelfa Calvo
* Ramón Pujol
* Beatriz Murcia
* Virginia Cervera
* Álex Pastor: Jorge
* Mikel Tello: Maiteren aita
* Emi Ecay: Maiteren ama
* Montse Zabalza: idazkaria
* Miguel Munárriz: medikua
* Pablo Salaberri: irakaslea
* Juan Francisco Rodríguez: taxista
* Juan Sansegundo: 1. zabor-biltzailea
* Eduardo Simón: 2. zabor-biltzailea
* Asun Abad: saltzailea

## Ezaugarri teknikoak

* Datuak: Q6044022
# Noa

Noa edo jaiotzez Achinoam Nini (hebreeraz: אחינועם ניני‎; Aẖinóʻam Nini; Tel Aviv, Israel, 1969ko ekainaren 23a) abeslaria da. Yemendar gurasoak ditu, eta umetan New Yorken (Ameriketako Estatu Batuak) bizi izan zen, baina geroago Israela itzuli zen. Hainbat sari lortu ditu musika arloan, eta kolaborazio ugari egin ditu beste abeslari eta musikari ospetsu batzuekin. Politikaren arloan publikoki bere jarrera erakutsi izan du sarritan: Palestinarekin bere herrialdeak daukan arazoa konpontzeko elkarrizketa erabiltzearen alde azaltzen da, eta gogor salatzen du hala Israelgo nola Palestinako agintariek bakearen alde behar bezala ez jardutea.

## Diskografia

* Achinoam Nini and Gil Dor Live (1991)
* Achinoam Nini and Gil Dor 1993)
* Noa (1994)
* Calling (1996)
* Achinoam Nini (1997)
* Achinoam Nini & the Israel Philharmonic Orchestra (1998)
* Blue Touches Blue (2000)
* First Collection (2001)
* Now (2002)
* Noa Gold (2003)
* Noa Live (2005)
* Genes & Jeans (2008)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Noaren webgune ofiziala
* Datuak: Q340527
* Multimedia: Noa / Q340527