OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# María Obelleiro

María Obelleiro Hermida (Arcade, Soutomaior, Galizia, 1985eko apirilaren 4a) galiziar kazetaria da. Sermos Galiza desagertutako astekariaren zuzendaria 2017tik 2020ra bitartean izandakoa, 2020ko urtarriletik Nós Diario egunkariko zuzendaria da.
Kazetaritzan lizentziaduna da Santiago de Compostelako Unibertsitatean, ikus-entzunezko kazetaritzan espezializatuz. Bartzelonako Unibertsitatean Protokolo masterra eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako eta Batxilergoko, Lanbide Heziketako eta Hizkuntza Irakaskuntza masterra ikasi zuen.
Genero-berdintasunean aditua da.
2016-2017ko Johán Carballeira kazetaritza saria irabazi zuen O aparheit sanitario na Galiza (euskaraz: Osasun-aparheita Galizian) izenburuko erreportajeagatik.
Igandero zutabe bat idazten du berria egunkarian Vicent Partal eta Martxelo Otamendirekin Zuzendarien Galeusca atalean. Hiru zutabe horiek Vilaweb-en eta Nos Diario-n ere argitaratzen dira, katalanez (Galeusca de directors) eta galizieraz, hurrenez hurren.

## Erreferentziak

* ↑ (Galizieraz) María Obelleiro (@MObelleiro). (Noiz kontsultatua: 2020-07-14).
* ↑ (Galizieraz) «María Obelleiro» Sermos Galiza (Noiz kontsultatua: 2018-09-03).
* ↑ (Galizieraz) «“Nós Diario nace xa hoxe como terceiro xornal en papel de Galiza en número de subscricións”» Praza.gal 2020-01-02 (Noiz kontsultatua: 2020-07-14).
* ↑ (Galizieraz) María Obelleiro, directora do semanario, gaña o Xohán Carballeira de xornalismo. 2017-04-18 (Noiz kontsultatua: 2020-07-14).
* ↑ Otamendi, Martxelo. «Galeusca berpizteko garaia?» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-09-19).
* ↑ (Katalanez) «Galeusca de directors: un debat Galeusca amb Marcel Mauri, Maria Xosé Bravo i Amalur Álvarez» VilaWeb (Noiz kontsultatua: 2021-09-19).
* ↑ (Galizieraz) Diario, Nós. «Hora de resucitar Galeusca?» Nós Diario (Noiz kontsultatua: 2021-09-19).

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa: Inflexio puntu bat behar da Galizian Berria, 2019.12.29
* Datuak: Q52503366
# María Oruña

María Oruña (Vigo, Galizia, 1976) galiziar abokatua, eleberrigilea eta zutabegilea da.

## Biografia

Zuzenbidean lizentziaduna, hamar urtez abokatu laboralista eta merkatari lanetan aritu ondoren, 2013an argitaratu zuen bere lehen eleberria, La mano del arquero.
2015ean, Destino argitaletxeak (Grupo Planeta) bere lehen eleberri beltza argitaratu zuen, Puerto escondido, eta horrek bi istorio paralelo eta tartekatu garatzen ditu, bata gaur egun eta bestea Gerra Zibilean eta gerraostean. Eleberria katalanera, alemanera eta frantsesera itzuli zuten.
2017an bere bigarren eleberria, Un lugar a donde ir, argitaratu zuen.
Eta 2018an serieko hirugarren nobela, Donde fuimos invencibles, argitaratu zuen.
Destino argitaletxeak argitaratutako hiru eleberri hauek Los libros del Puerto Escondido izenez ezagutzen den seriea osatzen dute eta bere protagonista Valentina Redondo, Santanderko Ikerketa Judizialeko Poliziaren Unitate Organikoko (UOPJ) Guardia Zibileko tenientea da, eta horrela Dolores Redondoren, Baztango trilogiaren egilearen, omenez bataiatu zuen.
Suances udalerriak Puerto Escondido Literatur Ibilbidea sortu du, eleberriak garatzen dituen toki nagusiak zeharkatzen dituena.
2020ko urtarrilean zutabegile gisa lankidetza hasi zuen Faro de Vigo egunkarian, Estela+-ko, egunkariaren asteroko eranskineko, zutabe batekin.

## Argitaratutako lanak

Hauexek dira argitaratutako lan batzuk:
* La mano del arquero (2013)
* Puerto escondido (2015)
* Un lugar a donde ir (2017)
* Donde fuimos invencibles (2018)
* Lo que la marea esconde (2021)
* El camino del fuego (2022)
* Los inocentes (2023)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «María Oruña» María Oruña (Noiz kontsultatua: 2023-09-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) lecturalia.com. «María Oruña: libros y biografía autora» Lecturalia (Noiz kontsultatua: 2023-09-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) Kmeleono. (2020-08-06). «Trilogia Maria Oruña orden ▷ Los 4 libros de Puerto Escondido» Kmeleono (Noiz kontsultatua: 2023-09-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Libros de MARIA ORUÑA | Casa del Libro» casadellibro (Noiz kontsultatua: 2023-09-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) ᐉ Los 7 Libros De María Oruña En Orden | Plot twist. (Noiz kontsultatua: 2023-09-26).
* ↑ «Kiosko y Más» lectura.kioskoymas.com (Noiz kontsultatua: 2023-09-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «María Oruña, Los inocentes» RTVE.es 2023-09-22 (Noiz kontsultatua: 2023-09-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q80700291
* Multimedia: María Oruña Reinoso / Q80700291
# María Ostiz

María Dolores Ostiz Espila (Avilés, Asturias, 1944ko ekainaren 8a) nafar abeslaria da.

## Biografia

Lau urte besterik ez zituela, Nafarroara joan zen familiarekin. Bertan kantu eta Filosofia eta Letrak Nafarroako Unibertsitatean ikasi zituen.
1960ko hamarkadan ospea lortu zuen N'a veiriña do mar edo Miña Rianxeira bezalako abestiak bertsionatzean edo bereak ziren No sabes cómo sufrí edo Un pueblo es kantatzean. 1976an OTI Jaialdia irabazi zuen, Canta cigarra abestiari esker.
Ignacio Zoco nafar futbolariarekin ezkondu eta gero musika utzi zuen.

## Diskografia

* Buscando amor (1965) (EP).
* María Ostiz (1967).
* María Ostiz (1968).
* María Ostiz (1970).
* Lo mejor de María Ostiz (1973).
* Pinceladas (1975).
* Canta cigarra (1976).
* María Ostiz (1977).
* Lo mejor de María Ostiz vol. II (1983).
* Las alegrías se van (1985).
* Mujer (1987).
* María Ostiz: Éxitos de dos en dos (1967-1978) (1998).
* Datuak: Q118424
# Martha Washington

Martha Washington (Dandridge jaioa; 1731ko ekainaren 2a - 1802ko maiatzaren 22a), George Washingtonen emaztea izan zen, Estatu Batuetako lehen presidentea. Beraz, Martha Washington, lehen Lehen Dama izan zen. Washington ezagutu baino lehen Daniel Parke Custis plantazio jabea ezkondu zuen eta esklaboak jarauntsi zituen.

## Oroitarri edo obeliskoa

* Mount Vernon: gaur egun bere eta George Washington senarraren hilobiak bertan ikusgai daude.
* Datuak: Q191789
* Multimedia: Martha Washington / Q191789
# Martha Palmer

Martha (Stone) Palmer informatikari estatubatuarra da. Aditzen semantikan egindako ikerketa-lanagatik da ezagunagoa, baita PropBank eta VerbNet gisako baliabide ontologikoak sortzeagatik ere.

## Hezkuntza

Palmerrek Texasko Unibertsitateko Informatikako masterra jaso zuen Austinen, 1976an, Robert Simmonsek zuzendaritzapean.
Edinburgoko Unibertsitateko doktoretza 1985ean jaso zuen. Tesiaren izenburua "Driving semantics for a limited domain" ("Domeinu mugatu baterako semantika lantzen") izan zen, eta Alan Bundyk zuzendu zuen.

## Karrera

Gaur egun, informatikako eta hizkuntzalaritzako irakaslea da Colorado Boulder-eko Unibertsitatean. Lehen Pennsylvaniako Unibertsitateko fakultatean zegoen.

### Sariak eta ohoreak

* Palmer Hizkuntzalaritza Konputazionalerako Elkarteko (ACL) lehendakaria izan zen 2005ean, eta ACL Fellow izendatu zuten 2014. urtean, "semantika konputazionalari eta corpus semantikoen garapenari egindako ekarpen garrantzitsuengatik".
* 2017an, Helen & Hubert Croft katedra eskuratu zuen Coloradoko Unibertsitatean. Urte berean, unibertsitateak "Aparteko irakasle" izena eman zion, ikerketarako nazioarteko onarpena jaso duten irakasleentzat gordetako titulua.

## Erreferentziak

* ↑ Palmer, Martha; Gildea, Daniel; Kingsbury, Paul. (March 2005). «The Proposition Bank: An Annotated Corpus of Semantic Roles» Computational Linguistics 31 (1): 71–106. doi:10.1162/0891201053630264..
* ↑ Kipper, Karin; Korhonen, Anna; Ryant, Neville; Palmer, Martha. (12 December 2007). «A large-scale classification of English verbs» Language Resources and Evaluation 42 (1): 21–40. doi:10.1007/s10579-007-9048-2..
* ↑ «History - The UT Austin Computational Linguistics Lab» www.utcompling.com.
* ↑ «Faculty» Department of Linguistics (University of Colorado Boulder) 5 August 2014.
* ↑ «Faculty» Computer Science (University of Colorado Boulder) 24 August 2016.
* ↑ «Penn Natural Language Processing» nlp.cis.upenn.edu.
* ↑ «The ACL Archives: ACL Officers» www.aclweb.org (Association for Computational Linguistics).
* ↑ «Six 2014 ACL Fellows Named» www.aclweb.org (Association for Computational Linguistics) 18 December 2014.
* ↑ «Martha Palmer Awarded Professorship» Institute of Cognitive Science (University of Colorado) 8 August 2017.
* ↑ «Newly minted professors of distinction to be celebrated» Colorado Arts and Sciences Magazine (University of Colorado) 1 September 2017.

## Kanpo estekak

* Martha Palmer-en orri pertsonala
* Datuak: Q39120048
# Martha Washington Jefferson Randolph

Martha Washington Jefferson Randolph (1772ko irailaren 27a - 1836ko urriaren 10a), Thomas Jeffersonen emaztea izan zen, Estatu Batuetako hirugarren presidentea. Beraz, Martha Washington Jefferson Randolph, hirugarren Lehen Dama.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q255159
* Multimedia: Martha Jefferson Randolph / Q255159
# Martha M. Place

Martha M. Place (New Jersey, 1849ko irailaren 18-Sing Sing, 1899ko martxoaren 20) Ameriketako Estatu Batuetan aulki elektrikoan hilarazi zuten lehen emakumea izan zen. Ondoren beste 26 emakume hil zituzten, tartean adin txikiko bat. Heriotza zigorra 1899ko martxoaren 20an ezarri zioten, Sing Sing espetxean. Akusazioa Ida Place bere alabaordearen hilketa zen.

## Biografia

Martha M. Place Martha "Mattie" Garretson izenarekin jaio, 23 urte zituelarik lera batek jo egin zuen; istripu horretatik inoiz ez zela ondo osatu eta psikolikoki desorekatuta gelditu zen, bere nebaren esanetan. 1893an Martha William Place alargunarekin ezkondu zen. Familia New Yorkeko Brooklynen bizi ziren. Williamek aurreko ezkontza batetik alaba bat zuen, Ida, hamar urtekoa; ezkontzerakoan Wiliamek alaba aurrera ateratzeko laguntza nahi zuen. Laster Martha alabaordeaz jeloskorra zegoela zabaldu zen. Gutxienez behin Martha alabaordea mehatxatzeagatik Williamek poliziari deitu zion.
1899ko otsailaren 7an, William Place etxera heldu zenean, Marthak aizkora batez eraso egin zion. Placek laguntza eskatu zuen eta polizia heldu zenean, ohe baten azpian Idaren gorpua aurki zuten. Dirudienez, gazteak ahoa azidoz errea zuen eta, antza, itota hil zen. Idak 17 urte zituen.
Marthak errugabe zela aldarrikatu zuen. Dena dela, garaiko prentsak haren aurkako kanpaina gogorra egin zuen. Epaituta, Ida gaztearen hilketaren erruduna deklaratua izan zen eta heriotza zigorraz hiltzera kondenatua izan zen. Senarra haren aurkako testigu izan zen.

## Hilaraztea

Lehen aldiz zen emakume bat aulki elektrikoan hilarazten zela eta horrek arazo desberdinak ekarri zituen. Garaian emakumeek soineko luzea zeramaten eta, elektrodoak jartzeko, jantzia puskatu zioten, azkenik txorkatilan jartzeko. Aurretik ilea moztu zioten erabat. New York estatuko gobernadorea Theodore Roosevelt zen eta berari emakumearentzako barkamena eskatu zioten baina berak ez zuen onartu. Borreroa Edwin Davis izan zen. Hil ondoren, Martha New Jerseyko East Millstone-ko hilerrian lurperatu zuten, inongo hiletarik gabe.

## Kondenatutako beste emakume

Place aulki elektrikoan hil arazia lehenengoa izan zen baina ez zigor hori jaso zuen lehena. Aurretik, Lizzie Halliday, saileko hiltzailea, 1894an kondenatu zuten baina sententzia aldatuta izan zen, bizitza osoa ospitale psikiatrikoan igarotzeko. 1895an Maria Barbellak jaso zuen sententzia bera, eta honi ere zigorra aldatu zitzaion.

## Erreferentziak

* ↑ https://murderpedia.org/female.P/p/place-martha.htm

## Kanpo estekak

* Datuak: Q288027
* Multimedia: Martha M. Place / Q288027
# Martha P. Falconer

Martha Platt Falconer (Ohio, AEB, 1862ko martxoaren 17a – New York, 1941eko azaroaren 26a) AEBetako ekintzaile eta gizarte-langilea izan zen, gizarte-erreformaren aitzindaria.

## Biografia

1862an jaio zen Delawaren, Ohion, Cyrus eta Janette Platten alaba. Filadelfiara joan zen bizitzera ama hil ondoren. Cyrus Falconerrekin ezkonduta egon zen.
1906an, Babes Etxeko lehendakari izendatu zuten. Neskatoentzako erakunde bat zen, 22. kalean eta Girard etorbidean, Filadelfian, Pennsylvanian. Geroago, Sleighton Farm School for Girls erakundeko superintendente bihurtu zen, emakumeentzako erreformatorio garrantzitsu gisa aitortua. Urte horretan bertan, Illinoisko Laguntza eta Haurren Etxeko superintendente-ondokoa izan zen. Lehen Mundu Gerran, Estatu Batuetako neskatoen erreformatorioak eta atxilotze-etxeak ikuskatzeaz arduratu zen.
Falconer Glen Mills-eko (Pennsylvania) eskoletako emakumeen saileko superintendentea izan zen 1919an, eta geroago Rockefeller Fundazioarekin lotuta zegoen Amerikako Higiene Sozialaren Elkarteko emakumeen delinkuentzia-saileko superintendentziaz arduratu zen. Lan horretan arreta handia eskaini behar zion emakumeentzako polizia-bulegoak sortzeari herrialde osoan.
1933an Falconer New Yorken bizi zen, eta Elmira Collegek arte arloko ohorezko maisutzarekin saritu zuen. East Auroran hil zen, New Yorken, 79 urte zituela, eta Helen, Douglas Platt eta Cyrus Jr seme-alabek bizirik iraun zioten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Adjarian, M. M.. (2016-08). Review of Zipf, Karin L., Bad Girls at Samarcand: Sexuality and Sterilization in a Southern Juvenile Reformatory. H-Histsex, H-Review (Noiz kontsultatua: 2023-03-31).
* 1 2 3 4 (Ingelesez) Rafter, Nicole. (2017-07-05). Partial Justice: Women, Prisons and Social Control. Routledge ISBN 978-1-351-50080-7. (Noiz kontsultatua: 2023-03-31).
* ↑ «American Social Hygiene Association: American Social Hygiene Association [1917»] brocku.ca (Noiz kontsultatua: 2023-03-31).
* ↑ «Causes of Delinquency Among Girls». The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 77-79 or. ISBN 0002-7162..

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Martha P. Falconer» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q55622285
# Maritxu Lasuen

Maritxu Lasuen (Eibar, Gipuzkoa, 1919) euskal erraketista profesionala izan zen.

## Biografia

Maritxu Lasuenek, bere herritar askok bezala, Eibarko erraketista eskolan ikasi zuen pilotan. Sasoi hartan Euskal Herrian erraketista asko sortu ziren, pilotarako zaletasun handia baitzegoen. Eta horietako asko eibartarrak edo Eibarko frontoietan ikasitakoak ziren. Eibar beste herri batzuk baino irekiagoa zen, ez hain katolikoa; sozialistak eta errepublikanoak ziren nagusi. Emakumeek askatasun gehiago zuten, nahiz eta, batzuek begi onez ikusi ez kirol hau. Mugimendu handiko frontoia zeukan. Hiru pilota eskola sortu zituzten, eta pilotarien harrobia bihurtu zen Eibar.

### Erraketista ibilbidea

Gerra zibilaren aurretik joan zen Madrilera jokatzera. Gerra garaian ordea, Madrileko frontoiak itxi egin ziren eta Bartzelonara joan zen. Bartzelonako Txiki-Alai frontoian jokatu zuen. Frontoi hau 1935ko abenduaren 21ean inauguratu zen Txiki-Alai izenaz baina 1939ko apirilaren 1ean Gobernuaren aginduz Frontón Chiqui izena jarri zioten. Madrilen jokatzen ari zela Curro Caro pilotazalea eta toreatzailea ezagutu zueneta gerra garaian Eibarko Arrateko elizan ezkondu eta Madrilera joan ziren bizitzera. Gerra ostean, Maritxuk Madrilgo Madrid frontoian jarraitu zuen jokatzen 1946. urtera arte.

## Erreferentziak

* ↑ «Emakume erraketistak - Aintzinako lanbideak» ORAIN Gipuzkoa (Noiz kontsultatua: 2020-12-20).
* ↑ «Azken erraketistak, mende hasierako kirolari profesionalak» Argia (Noiz kontsultatua: 2020-12-20).
* ↑ «Pelotaris en Salamanca | Zulaika´s txik-txak» www.jizulaika.eus (Noiz kontsultatua: 2020-12-20).
* ↑ https://www.eibar.eus/eu/kultura/albisteak/2015eko-ekaineko-eibar-aldizkaria-kalean 46-47 Maritxu Lasuen (J.A. Larrañaga

## Kanpo estekak

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
* Datuak: Q58481828
# Maritxu Muñoz Ugartemendia

Maritxu Muñoz Ugartemendia (Hondarribia, Gipuzkoa, 1914 - 1997) emakume ekintzailea izan zen. Hondarribian gidabaimena lortu zuen lehenengo emakumea. Ogi banatzaile eta arrain-saltzaile jardun zuen ogibide gisa.

## Bizitza

Hondarribiko Faustina Ugartemendia eta Mariano Muñoz, Ávila bere jaioterritik etorritako trenbide langilearen alaba izan zen Maritxu. 14 urte zituela eta oso gogoz kontra, ikastea gustatu egiten bazitzaion ere, ogia banatzen hasi behar izan zuen bere osaba politiko Mendizabal & Garmendia familiaren enpresan, familiaren ekonomiari laguntzeko. Ogia herrian eta baserrietan banatzen zuen, Guadalupeko gotorlekuraino, zaldiek tiratutako gurdietan, harik eta 1935ean garraio hori Alemaniatik inportatutako Opel furgoneta batengatik aldatzea erabaki zuten arte, 5.000 Pta kostatu zena. (Orain 30 € inguru)

### Gerra garaia

1936an, Gerra Zibila hasi zen, eta gizonek borrokatzera joan behar izan zuten. Gidatzen zuten gizonik gabe, ezin zuten ibilgailua erabili. Edo gurdietara itzultzen ziren zaldiak edo banatzaileetako batek gidabaimena lortu. Egoera horretan Maritxu animatu egin zen eta Hondarribiko lehen emakume gidaria izan zen banaketa-furgonetan. Behin baino gehiagotan entzun behar izan zituen irainak, "las mujeres a fregar" bezalako esaldi desatseginak.

### Gerra ostea

Gerra amaitu ondoren, gizonak itzuli ziren, baina okindegia konfiskatu zieten. Horrela bere osabarekin batera, Maritxuk arrain salmenta ibiltaria egiten zuen. Nafarroako herrietan, batez ere Beran. 1940an Florentzio Lekuonarekin (Hondarribiko arrantzalea) ezkondu zen. "Gosearen urtea" zen eta lanean jarraitu zuen. 1941tik 1956ra 6 seme-alaba izan zituzten, eta bularra eman zien, nahiz eta egunero Berara joan. Normalean goizeko 5etan jaikitzen zen, lehenengo mezatara joaten zen, oso erlijiosoa zelako eta gero etxea antolatzen zuen, haurra prestatzen zuen txandaka, eta edoskitzaroko lehen 2 urteetan eraman egiten zuen furgonetan, arrain-kaxa izotzdunen gainean jarritako hamaka moduko batean.

### Komertzial

Komertzial ona zen, mota guztietako jendearen adiskidetasuna lortu zuena: aberatsak, pobreak, kontrabandistak, militarrak eta erlijiosoak. Oso familiarra zen, tratu adeitsuan lagunkoia eta alaia, txinparta puntu batekin eta beti oso positiboa. Balio guztiak asko landu zituen bai etikoak bai moralak, eta praktikan jartzeaz gain, transmititu ere egin zituen. Senarrarekin osatu zuen tandema perfektua izan zen, biek helburu batzuk zituzten argi eta garbi: ahal zuten ongia egin familiari.

### Heriotza

1997an hil zen Hondarribian, bere jaioterrian

## Erreferentziak

* ↑ Maritxu Muñoz Ugartemendia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124754229
# Maritxu Roteta

Maritxu Roteta Irazusta (Alkiza, Gipuzkoa,1948ko abuztuaren 6a) sopranoa da, Mallabiko Jasokunde abesbatzeko sortzaileetako bat eta aurreneko zuzendari izandakoa.

## Ibilbidea

Umetatik gustatu izan zaio abestea, baina kosta egiten zitzaion goi-tesiturako bere ahotsaren erregistroa gainontzeko lagunen baxura egokitzea. 15 urteko neskatoa zela, Donostian lanean zegoela, abesbatza baten izena ematea erabaki zuen: Schola Cantorum-en hiru urte eman zituen.
Hurrengo Coral de Cámara deiturikora lekualdatu zen eta hortxe sentitu zuen ikasketa musikalak behar zituela musikaren bidean jarraitzeko. 20 urte beteta bere prestakuntza musikalari hasiera eman zion: Donostiako Musika Kontserbatorioan solfeoa ikasten hasi, urteetara titulua atera eta Baionan ahots-teknikan trebatzeari ekin zion, beste hiru urtez. Lantokian astelehen goizetan jai zuela aprobetxatuz teknika lantzera joaten zen. Kantuko karrera ere egina du.
Mallabira ezkondu zen, Etxekone baserrira, Esteban Astarloa baritonoaren jaiotetxe berera. Donostiako abesbatza lagata, Eibarkoan aritu zen. 1993an Mallabian, guraso talde baten eskaera tarteko, ume eta gaztetxoen Jasokunde abesbatzaren sortzaileetako bat izan zen eta lehen zuzendaria koroaren hasierako hiru urteetan.
Ermuko Pispillu abesbatzan jarraitu du kantatzen eta bakarka sarritan aritu izan da, solista bezala. Batzuk aipatzearren, Bilboko Arriaga antzokian Georg Friedrich Händel alemandarraren Mesias abesteko aukeratu zutenekoa, orkestraren laguntzarekin taularatua eta Baionan Giovanni Battista Pergolesi italiarraren Stabat Mater abestu zuenekoa, koroa eta orkestrarekin.
Hainbat hizkuntzatan abestu izan du: euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez, ingelesez, errusieraz, italieraz, alemanez… Han hemenka kantatzen jarraitzeko aukera izateak ematen dio, bere berbetan, bizitzarako alaitasuna, arazoak arintzeko modua eta lasaitasuna.

## Erreferentziak

* ↑ «Jasokundeko kideek jaurtiko dute txupinazoa udaletxeko balkoitik, abesbatzaren 25. urtemugan - Mallabia» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
* ↑ «Donostiko kantu zarrak» www.soinuenea.eus (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
* 1 2 3 4 «303 - Prentsa - drogetenitturri.eus» drogetenitturri.eus (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
* ↑ «Ainhoa Barredo organista bilbotarrak Santa Zeziliako kontzertuan joko du - Mallabia» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).

## Kanpo estekak

* Georg Friedrich Häendelen Mesias oratorioa kontzertuan
* Giovanni Battista Pergolesiren Stabat Mater musika konposizioa kontzertuan
* Datuak: Q125190041
# Maritxu Telletuko (abestia)

Maritxu Telletuko abestia Maritxu Teilatuko izakiari egindako kantua da. Ahozko euskal tradizioan umeen esne hortzak batu eta ordainetan zerbait ematen dien izakia da Maritxu hori.
Besteak beste, kopla zaharretan jaso da, Katuen testamentua bilduman topa daiteke, eta izen bereko Oskorri taldearen diskoan. Mendebaldeko euskalkian jasotako koplatxoa da.
Abestiaren izenburuak Euskal Herriko baserrietan oso ezaguna zen zomorro bati egiten zion erreferentzia: marigorringoari (Coccinella septempunctata L. (Coccinellidae)).

## Hitzak

| BEREZKO TESTUA (Mendebaldeko euskalkia) | Euskara batura ekarria: |
| Maritxu Telletuko gona gorridune eutsi agin zarra ta ekarri barrixe." | Maritxu Teilatuko gona gorriduna eutsi hagin zaharra eta ekarri berria." |

## Erreferentziak

* ↑ «Bilaketa - Euskal kantutegia - Eusko Ikaskuntza» www.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Ikus, gainera

* Katuen testamentua (abestia)
* Maria Andresan korotza
* Kanuto (abestia)
* Lastozko zubixe
* Aitite ta amama

## Kanpo estekak

* Badok.eus Katuen testamendue diskoaren fitxa.
* Badok.eus Katuen testamendue diskoaren hitzak, Oskorri taldearen hainbat kantu.
* Datuak: Q115984965
# Maritxu Zagala

Maritxu Zagala (Tolosa, 1913ko maiatzaren 16a - Canet de Mar, Bartzelona, 2017ko otsailaren 3a) Espainiako Gerra Zibilean erbesteratutako tolosar emakumea izan zen.

## Bizitza

María Zagala Tolosan jaio zen, Gipuzkoan, 1913ko maiatzaren 16an. Bost anai-arrebetatik txikiena izan zen. Anai handiena gerra fusilatu zuten. Beste biak eta familiarekin Frantziara joan ziren, eta haietako bat Venezuelara joan zen. Aita hiltzean, Maritxu Bartzelonara joan zen amarekin bizitzera, eta, handik denbora batera, Eusko Jaurlaritzaren Ordezkaritzan hasi zen lanean.
Bartzelonan, bere senarra izango zena, Fernando Carranza Iza portugaletetarra ezagutu zuen. 1937ko abenduaren 19an ezkondu ziren (ezkutuan) Pinuaren elizan. Fernando euskal batailoiari atxikita zegoen. Gerra amaitzean, Frantziara joan ziren, eta senarra Gurs kontzentrazio-esparrura eraman zuten. Maritxu, aldiz, frantziar jatorrikoa zenez, libre geratu zen. Bidarten (Lapurdi) bizi izan ziren, eta han jaio zen Miren Terese alaba, 1939ko ekainaren 27an. Alemaniarren okupazioarekin Bilbora pasatu ziren, handik Venezuelara jauzi egiteko, eta 1941eko abenduaren 8an iritsi ziren. Venezuelan, familia ia 75 urtez bizi izan zen, eta han jaio zen bere bigarren alaba, Maite, 1951ko ekainaren 16an. Fernando Carranza Eusko Jaurlaritzaren ordezkaria izan zen Venezuelan 1967tik 1979ko abendura arte. "Venezuelan gure bizitza egin genuen, batez ere Eusko Etxean, gauza asko partekatuz", gogoratzen du alaba zaharrenak.
Miren Terese katalan erbesteratu batekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten eta Kataluniara bizitzera joan zen.
Maritxu Zagala Canet de Marren (Bartzelona) hil zen otsailaren 3an, goizeko 10:30ean.

## Erreferentziak

* 1 2 «Maritxu Zagala Carranzaren alarguna» Euskal kultura (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105825349
* Multimedia: Maritxu Zagala / Q105825349