OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Iparraldeko Patruila

Iparraldeko Patruila (ingelesez: Northern Patrol) edo Cruiser Force B Britainia Handiko Errege Itsas Armadaren operazioa izan zen Lehen Mundu Gerran eta Bigarren Mundu Gerran. Patruila Alemaniaren gaineko "urruneko" blokeo britainiarraren parte izan zen. Bere zeregin nagusia Alemaniarantz eta Alemaniatik merkataritza galaraztea zen, merkataritza-ontziak eta haien kargamentuak kontrolatuz. Helburua zen, halaber, gerraontziak, erasotzaileak eta beste ontzi alemaniar batzuk Ipar Itsasotik Ozeano Atlantikorako bidea galeraztea edo Ipar Itsasoan sartzea Atlantikotik, Shetlandak inbasiotik babestea eta atzemandako ontzi neutralen informazioa biltzea.
Iparraldeko Patruila Flota Handiaren agindupean aritu zen Lehen Mundu Gerran. Hasieran, Edgar-klaseko gurutzaontziak erabili ziren, baina ez ziren neguko Eskoziako itsasoetarako eraiki, eta horien ordez, gurutze-ontzi armatuak jarri ziren martxan, merkatari-ontzi armatu gisa.
Bigarren Mundu Gerran, Iparraldeko Patruila Flota Nazionalak gidatu zuen. Beharbada, Iparraldeko Patruilaren ekintzarik ezagunena 1939ko azaroaren 23an armatutako itsas bidaia komertzial bat galtzea izan zen. Edward Kennedy kapitainak, ANC HMS Rawalpindiko komandanteak, erabaki zuen Alemaniako Scharnhorst eta Gneisenau itsasontzien aurka 11 hazbeteko kanoiekin borrokatzea, amore eman ez zutelako. Rawalpindiko tripulazioak kalteak eragin zizkion Scharnhorsti borrokaldi labur batean. Itsasontzia hondoratu zuten, eta oso gutxik biziraun zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Hampshire 1980, 17 orr. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3869112
# Iparraldeko Siriako antzinako herrixkak

Iparraldeko Siriako antzinako herrixkak$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | iii, iv, v |
| Erreferentzia | 1348 |
| Kokalekua | Siria |
| Eskualdea$^2$ | Arabiar Herrialdeak |
| Izen ematea | 2011 (XXXV. bilkura) |
| Arriskuan | 2013 |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Iparraldeko Siriako antzinako herrixkak, Hiri Hilak (arabieraz: المدن الميتة‎) edo Hiri Ahaztuak (arabieraz: المدن المنسية‎) ipar-mendebaldeko Sirian, Alepo eta Idlib artean, dauden 700 herri hustuak dira. Bertan Antzinaro Berantiarretik bizantziar aroraino arteko aztarnategi arkeologikoak daude, orduko landa-bizitza islatzen dituztenak.
2011n UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen. Hala ere, 2013an, Siriako Gerra Zibila zela eta, arriskuan dauden ondareen zerrendan sartu zuen.

## Herrixken zerrenda

Jebel Seman, iparraldea
* Basufan
* Brad (Kaprobarada)
* Burj Haidar (Kaprokera)
* Deir Seman (Telanissos)
* Deir Turmanin
* Fafertin
* Kalota
* Kharab Shams
* Mushabbak
* Kafr Nabu
* Qalat Siman
* Refade
* Simkhar
Karekizko mendizerra, erdialdea
* Bauda (Idlib) (Baude)
* Babisqa
* Baqirha
* Barisha
* Berriš Nord
* Bettir
* Dana
* Dar Qita
* Dehes
* Deir Seta
* Qalb Loze
* Qirqbize
Jebel Zawiye, hegoaldea
* Al-Bara (Kapropera)
* Ba'uda (Baude)
* Btirsa
* Dana (Siria)
* Jerada
* M’rara (Meghara)
* Ruweiha
* Sergilla
* Shinsharah (Khirbet Hass)

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) UNESCO. Villages antiques de Syrie du Nord. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Unesco. (2013-7-20). Los seis sitios del Patrimonio Mundial de Siria ingresan en la Lista del Patrimonio en Peligro. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q393841
* Multimedia: Dead cities / Q393841
# Jean-Claude Mézières

Jean-Claude Mézières (Saint-Mandé, 1938ko irailaren 23a - Paris, 2022ko urtarrilaren 23a) frantziar komikigile eta marrazkilaria izan zen.
Anaia zaharrenak marrazkian sartu zuen eta Hergé, André Franquin, Morris, Jijé eta Jack Davisen eragina jaso zuen. École nationale supérieure des arts appliqués et des métiers d 'art-en ikasi zuen. eta liburu eta aldizkarien ilustratzaile eta publizitatean lan egin zuen. 1965ean Estatu Batuetara joan zen abentura bila eta cowboy izan zen.
Bere lagun Pierre Christinekin Valérien zientzia fikziozko komiki saila sortu zuen. Eszenatokiak ere diseinatu zituen Bosgarren Elementua bezalako filmetarako.
1984an Angulema Hiriko Sari Nagusia jaso zuen.
* Datuak: Q1375144
* Multimedia: Jean-Claude Mézières / Q1375144
# Jean-Claude Killy

Jean-Claude Killy (Saint-Cloud, 1943ko abuztuaren 30a) frantses eskiatzaile ohia da. Chambéryn eta Grenoblen egin zituen ikasketak, Frantziako Alpeetan, eta eski-brigada batean hasi zen eskiatzen, Chamonixen. Eskiatzaile arina izan arren, pistako probetan nabarmendu zen, eta munduko proba onenak irabazi zituen berehala: Hahnenkammeko slaloma (1965), Kandaharko slaloma (1966). 1996an urrezko hiru domina lortu zituen Portillon. 1967an eta 1968an, Munduko Txapelketa irabazi zuen, eta urrezko hiru domina lortu zituen (slaloma, slalom erraldoia eta jaitsiera) Neguko Olinpiar Jokoetan, Grenoblen (1968).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q11485
* Multimedia: Jean-Claude Killy / Q11485
# Jean-Claude Ronc

Jean-Claude Ronc, (Nérac, 1959ko apirilaren 3a) Frantziako txirrindulari ohia da. 1985. urtean, Nafarroako Itzulia irabazi zuen.

## Palmaresa

1985
* Nafarroako Itzulia eta etapa 1
1986
* Nafarroako Itzuliko etapa 1

## Kanpo estekak

* Jean-Claude Ronc - ProCyclingStats
* Datuak: Q116183756
# Jean-Claude Skrela

Jean-Claude Skrela (Colomiers, 1949ko urriaren 1a) frantziar hamabosteko errugbilari ohia da, hirugarren lerroko postuan aritzen zena. Errugbi entrenatzailea ere izan zen.
Tolosa Okzitaniatik gertu jaio zen, guraso errefuxiatu poloniarretatik. FC Auch eta Stade Toulousain taldeetan jokatu zuen. 1971n, Frantziako errugbi selekzioan izan zuen debuta, Hegoafrikaren aurkako partida batean. 46 partida jokatu zituen Frantziarekin, eta Bost Nazioen Txapelketak irabazi zituen 1973an eta 1977an.
Stade Toulousain, US Colomiers Rugby eta Frantziako selekzioaren entrenatzailea izan zen.

## Palmaresa
### Errugbilaria

Frantzia
* Bost Nazioen Txapelketa
** 1973, 1977

### Entrenatzailea

Stade toulousain
* Frantziako errugbi txapelketa
** 1984–85, 1985–86, 1988–89
* Yves du Manoir errugbi txapelketa
** 1988

## Ikus, gainera

* Frantziako errugbi selekzioa 1977ko Bost Nazioen Txapelketan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3165234
* Multimedia: Jean-Claude Skrela / Q3165234
# Jean-Claude Trichet

Jean-Claude Trichet (Lyon, Rodano, 1942ko abenduaren 20a), frantziar goi-funtzionarioa da. 1993tik 2003ra Frantziako Banku Zentralaren lehendakaria, eta 2003-2011 bitartean Europako Banku Zentralaren lehendakaria izan zen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Jean Claude Trichet-en kurrikuluma Europako Banku Zentralaren webgunean.
* Datuak: Q152905
* Multimedia: Jean-Claude Trichet / Q152905
# Jean-Claude Van Damme

Jean-Claude Van Damme (Sint-Agatha-Berchem, Brusela, 1960ko urriaren 18a-) karateka eta aktore belgikarra da, akziozko zineman espezializatuta eta nazioartean oso ezaguna.

## Kanpo loturak

* Aktorearen webgunea
* Datuak: Q308840
* Multimedia: Jean-Claude Van Damme / Q308840
# Jean-Claude Larronde

Jean-Claude Larronde Agerre (Baiona, 1946ko abuztuaren 18a) historialaria eta ikertzailea, euskal nazionalismoaren inguruko gaietan espezializatuta dago.

## Biografia

Bordeleko Zuzenbide Fakultatean eta Ikerketa Politikoen Institutuan ikasi zuen. 1972an euskal nazionalismoaren jatorriari buruzko tesi batekin doktore maila lortu zuen. Tesi hori El nacionalismo vasco. Su origen y su ideología en la obra de Sabino de Arana-Goiri izenburupean Txertoa argitaletxeak 1977an plazaratu zuen; esan daiteke genero horren lehen lan sakona dela. 1975tik elkarte komertzialen kontseilari bezala Angelun lan egin zuen. Isabelle Ajuriagerrarekin ezkonduta dago.

## Bibliografia
### Artikuluak

* "Sabino de Arana-Goiri et les débuts de la presse nationaliste basque". Gure Herria, 1974-1, p. 15-29; II, 109-124 or.
* "Orígenes del nacionalismo vasco: la obra de Sabino Arana-Goiri". Historia del Pueblo Vasco, III.liburuku, Erein argitaletxea, Donostia, 1979, 179-222 or.
* "Forces politiques, classes sociales en Bizkaye á la fin du XIXe siecle. Naissance du nationalisme basque". La nouvelle société Basque. Editions L'Harmattan, Paris 1980, 19-50 or.
* "Protesta de los vascos con ocasión de la creación del departamento de los Bajos Pirineos 1789-1790". Muga, 1981 , 14 zk., 44-53 or.
* "En el País Vasco del Norte: la idea de un departamento País Vasco". Muga, 1981, 15 zk., 68-80.
* "Esquisse d'un rableau social et électoral - En Pays basque Nord". "Être basque", Privat, Toulouse 1983, 208-221 or.
* "Un siècle d'élections municipales á Bayonne (1884-1983)". "BSSLAB", 1983, 139 zk., 153-233 or.; 1984, 140 zk., 271-328; 1985, 141 zk. , 313-368 or.

### Liburuak

* El nacionalismo vasco. Su origen y su ideología en la obra de Sabino de Arana-Goiri. Donostia: Txertoa argitaletxeak 1977.
* Luis Arana Goiri 1862-1951. Historia del nacionalismo Vasco. Sabino Arana Fundazioa, 2010, ISBN: 8488379781
* L'Affaire Finaly Au Pays Basque, Baiona: Elkar, 2015. ISBN:10: 8490273367
* Eugene Goyheneche - Omenaldia / Hommage J.C.Larrondo koordinatzailea. Eusko Ikaskuntza, 2002. ISBN-10: 8484199290.
* Eskualerri Zaleen Biltzarra (1932-1937). Sabino Arana Fundazioa, 2015. ISBN-13: 978-8488379078
* Exilio y solidaridad - la liga internacional de amigos de los vascos. Bidasoa Liburuak, 1998. ISBN-10: 8488464150.
* Eusko Ikaskuntzaren Vii Kongresua I VII Congreso De Estudios Vascos. 2004. ISBN-13: 978-8484199311.
* Sabino de Arana Goiri. Bilbo: Mensajero argitaletxea, 2013. ISBN-13: 978-8427117433
* Los años oscuros. El nacionalismo vasco en la posguerra, 1937-1946, Alberdania argitaletxea, 2019. ISBN: 978-84-9868-521-3

## Erreferentziak

* ↑ http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/larronde-aguerre-jean-claude/ar-149912/
* Datuak: Q43026675
# Jean-Claude Passeron

Jean-Claude Passeron (Niza, 1930) soziologo eta epistemologo frantsesa da; École des hautes études en sciences sociales-eko zuzendaria, bertan hiru diziplinarteko ikerketa unitate misto bateko kide da (CNRSren barruan): SHADYC (Soziologia, Historia, dinamika kulturalen Antropologia). Enquêtes aldizkariko zuzendaria da.
# Isili

Isili Cagliariko (Sardinia, Italia) udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q284061
* Multimedia: Isili / Q284061
# Isil-isilik

Isil-isilik euskal abesti herrikoi ezaguna da. Nahiz eta jende askok egile ezezaguneko abesti herrikoia dela uste izan, duela ia hirurogeita hamar urte sortua izan zen, bere egilea Eibarren jaio eta Ordizian bizi izan zen Fernando Goenaga Iribarren izan zelarik. Jai giroan, beste kantu batzuekin batera osatzen den segida batean abestu ohi da.
* Arrantza portuak
* Elantxobe
* Ondarroa

## Hitzak

Isil-isilik dago kaia barrenian, ontzi txuri polit bat uraren gainean. (Bis)
Goizeko ordubietan esnatutzen gera, arrantzaliak beti joateko urrutira. (Bis)
Pasatzen naizenian zure leihopetik, negarra irtetzen zait begi bietatik. (Bis)
Zergaitik, zergatik,
zergatik, zergatik?
Zergaitik negar egin?
Zeruan izarra dago
Itsaso aldetik. (bis).

## Bertsioak

* 1997: Txomin Artola eta Urbil Artola-ren Hondarribian albumean argitaratu zuten abestiaren bertsio bat Banako Records diskoetxearekin.
* 2018: Benito Lertxundik Kantaita Enea diskoetxearekin "isil-sisilik" izenburuko beste abesti bat sortu zuen Jorge Bucay-ren hitzekin "Ospakizun gauean" albumean. -

## Erreferentziak

* 1 2 Artola, Txomin. «Hondarribian» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2023-11-27).
* ↑ "...Euskaldun gehienek uste dute "Isil isilik" abestia herri abestia dela. Eta egia da. Baina ez da egia. Alegia, orain berrogeita hamar urte inguru Eibarren jaio eta Ordizian hil zen Fernango Goenaga Iribarrenek sortua da...", Argia astekaria. Artikulua: Isil isilik. Egilea: Jose Ignazio Ansorena. 2002ko urriaren 20a. 1872. zbk.
* ↑ Lertxundi, Benito. (2018). «Ospakizun gauean» www.badok.eus (https://www.badok.eus/euskal-musika/benito-lertxundi/ospakizun-gauean)+(Noiz kontsultatua: 2023-11-27).

## Ikus, gainera

* Boga boga
* Kapitain pilotu
* Orioko baleari
* Báidín Fheilimí
* Don't Forget Your Old Shipmate
* Drunken sailor
* Greenland Whale Fisheries
* I'm Shipping Up To Boston

## Kanpo estekak

* Txatanuga Futz Band taldearen "Isil isilik" abestiaren bertsioaren bideoa ikusgai eta entzungai
* Abesbatza batak abestutako "Isil isilik" abestiaren bertsioaren bideoa ikusgai eta entzungai
* Datuak: Q12259827
# Isilpeko elkarte

Isilpeko elkarte edo elkarte sekretu haren partaideak eta aktibitateak ezkutuan gordetzen dituenak da. Ezkutatzeko behar horren zergatiak jatorri desberdinak izan ditzake; izan daiteke partaideak elkar ez ezagutzeko beharraren ondorioa, edota helburu ilegalak dituenaren ondorioa, edo tradizioz horrela izanaren ondorioa.
Partaideek elkartean sartzen direnean barruan esaten eta egiten guztiaren sekretua gordetzeko iuramentua egin behar dute. Horrek ez du adierazten elkartearen helburuak ezkutatzeko moduan direnik. Esaterako unibertsitate munduan ezagunak dira anaitasun elkarteak non zeremonia eta ekintza asko ezin dira zabaldu nahiz eta horren atzean gauza handirik ez izan. Badira ere beste motatako erakundeak, benetan eraginkorrak, bai finantza munduetan zein politika mailan horrelako ezaugarri dituztenak. Bestetan ere sektetaz ari gara eta kasu horietan barruko informazioa zabaltzeko debekua taldearen defentsarako izan daiteke. Esan daiteke elkarte sekretuaren definizioa gaur egun oso zabala dela.

## Isilpeko elkarte motak

Pierre Riffard hiru elkarte mota bereizten ditu:
* Elkarte sekretu exoterikoak:
Honen barruan bereizten ditu:
** Klandestinoak: Helburu soziala dute baina funtzionamendu ezkutua. Hemen elkarte konspiratzaileak kokatzen dira.
** Presio elkarte ezkutuak: elkarte hauek interes berezi bat dute, mafia bezalakoak.
** Elkarte itxiak: nahiz eta funtzio publikoak izan barruko funtzionamendua ezkutua da, esaterako masoneria.
** Iniziazio elkartak: nahiz eta eragin publikoa izan iniziazio prozesu ezkutua mantentzen dute.
* Elkarte sekretu esoterikoak
* Gizateri gaineko elkarte sekretuak: elkarte ikustezinak.

## Bibliografia

* Pierre Riffard: Diccionario del esoterismo. Madril: Alianza, 1987, 365-366 or.

## Ikus, baita ere

* Masoneria
* Exoterismo
* Esoterismo

## Erreferentziak

* ↑ Diccionario del esoterismo, 356-357 or.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Elkarte sekretuak
* (Gaztelaniaz) Elkarte sekretuei buruzko informazioa.
* Datuak: Q276548
* Multimedia: Secret societies / Q276548
# Isigny-le-Buat kantonamendua

Isigny-le-Buat kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Mantxa departamenduan dago, Normandia eskualdean. Guztira 35 udalerri ditu eta Isigny-le-Buat da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122532
* Multimedia: Isigny-le-Buat / Q122532
# Isileko ehiztaria

Isileko ehiztaria (alemanez: Der Freischütz) hiru aktotan banatutako opera bat da, Carl Maria von Weberren musika eta Friedrich Kinden libretoa duena. Freischützen kondairan oinarrituta dago. 1821eko ekainaren 18an estreinatu zuten Berlingo Schauspielhaus antzokian.

## Pertsonaiak

| Pertsonaia | Tesitura | Estreinaren antzezle-zerrenda 1821-6-18 (zuzendaria: Carl Maria von Weber) |
| Max, laguntzailea | tenor | Heinrich Stümer |
| Kilian, laborari aberatsa | baritono/tenor | August Wiedemann |
| Cuno, basozaina | baxu | Johann Gottfried Karl Wauer |
| Caspar, basozaina | baxu | Heinrich Blume |
| Ännchen, Agatheren senidea | soprano | Johanna Eunicke |
| Agathe, Cunoren arreba | soprano | Karoline Seidler-Wranitzky |
| Samiel, ehiztari beltza | hitz egiten | Josef Hillebrand |
| Lau emaztegaiak | soprano | |
| Ottokar, printzea | baritono | Gottlieb Rebenstein |
| Hermit | baxu | Johann Georg Gern |

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
* ↑ Brown, Clive. (1992). «Freischütz, Der ('The Freeshooter') Romantische Oper in three acts» Sadie 2: 296..
* Datuak: Q156435
* Multimedia: Der Freischütz / Q156435
# Itakyry

Itakyry Paraguaiko udalerri bat da, Paraná Garaiko departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 37109 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos. (2015). (pdf) Paraguay. Proyección de la Población por Sexo y Edad, según Distrito, 2000-2025. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015eko urriaren 16a) (Noiz kontsultatua: 2018ko irailaren 30a).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2445898
# Itala

Itala Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. 1.513 biztanle ditu, 10,98 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Italak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Alì Alì Terme Fiumedinisi Messina Scaletta Zanclea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q496281
* Multimedia: Itala / Q496281
# Italia Faxista (1922–1943)

Italiako Erresuma Alderdi Nazional Faxistak gobernatu zuen 1922tik 1943ra bitartean, Benito Mussolini lehen ministro eta diktadore zela. Italiar faxistek erregimen totalitarioa ezarri zuten eta oposizio politiko eta intelektuala zapaldu zuten, modernizazio ekonomikoa, gizarte-balio tradizionalak eta Erromako Eliza Katolikora hurbiltzea sustatzearekin batera.
Payneren arabera (1996), "gobernu faxista hainbat fasetan gertatu zen, nahiko desberdinak". Lehen fasea (1922-1925) izendatutakoa sistema parlamentarioaren jarraipena izan zen, baina "legez antolatutako diktadura betearazlea" izan zuen. Bigarren fasea (1925-1929) diktadura faxistaren eraikuntza izan zen. Hirugarren faseak (1929-1935) esku-hartze txikiagoa izan zuen kanpo-politikan. Laugarren faseak (1935-1940) kanpo-politika erasokorra izan zuen ezaugarri: Eritreatik eta Somaliatik abiatutako bigarren italo-etiopiar gerra; Nazioen Ligarekin izandako liskarrak, zigorrak ekarri zituztenak; gero eta autarkia ekonomiko handiagoa; Albaniaren inbasioa; eta Altzairuko Ituna sinatzea. Bosgarren fasea (1940-1943) Bigarren Mundu Gerra bera izan zen, eta porrot militarrarekin amaitu zen; seigarren eta azken fasea (1943-1945), berriz, Salòko gobernua izan zen, alemaniarren kontrolpean antolatutako txotxongilo-estatua.
Bigarren Mundu Gerran ardatzeko potentzien kide nagusietako bat izan zen Italia, hasierako arrakasta izan zuten hainbat frontetan borrokatuz. Hala ere, Afrikako porrotaren ondoren, Sobietar Batasunak ekialdeko frontean izandako arrakastak eta Sizilian aliatuen lehorreratzearen ondoren, Viktor Emanuel III.a erregeak Mussolini kanporatu eta atxilotu zuen. Gobernu berriak armistizio bat sinatu zuen aliatuekin 1943ko irailean. Alemania naziak Italiako iparraldeko erdiaren kontrola hartu zuen, eta Mussolini erreskatatu zuen, Italiako Errepublika Soziala (RSI) ezarriz. Mussolinik eta faxista leialek oraindik ere zuzentzen zuten estatu kolaborazionista.
Une hartatik aurrera, herrialdea gerra zibilean sartu zen, eta Italiako erresistentzia-mugimendu zabalak alemaniarren eta RSIren aurkako gerrillen gerran jarraitu zuen. Mussolini erresistentziak harrapatu eta hil zuen 1945eko apirilaren 28an, eta etsaitasunak hurrengo egunean amaitu ziren. Gerra amaitu eta gutxira, atsekabe zibilak 1946ko instituzio-erreferendumera eraman zuen, Italia monarkia izango ote zen edo errepublika bihurtuko ote zen jakiteko. Italiarrek monarkia utzi eta Italiako Errepublika sortzea erabaki zuten, gaur egungo Italiako Estatua.

## Erreferentziak

* ↑ Payne, Stanley G.. (2004). A history of fascism, 1914-1945. (Reprint. argitaraldia) Routledge ISBN 978-1-85728-595-6. (Noiz kontsultatua: 2023-09-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48742118
# Itajá (Goiás)

Itajá Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. 4.380 biztanle ditu 2.091,397 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Goiás

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1008317
* Multimedia: Itajá (Goiás) / Q1008317
# Itaka

Itaka Greziako uharte bat da, Itsaso Jonikoan kokatua, Zefalonia uhartetik ipar-ekialdera. Joniako uharteen eskualde administratiboaren parte da. 117,8 kilometro karratuko azalera du, eta 3.180 biztanle ditu (2011ko datua), hau da, kilometroko karratuko 27 biztanleko dentsitatea.
Hiriburua Vathí da, badia natural handi baten ertzean kokatua. Itaka turismogunea da.

## Historia

Kondairaren arabera, uhartearen izenaren eponimoa Itakos heroia izan zen.
K.a. IV milurtekoan bazituen biztanleak, Pilikatan aurkitutako grabatu batzuek frogatzen dutenez. K.a. XI. mendean, Itakako erresumak Joniako beste uharte batzuk eta Akarnaniako kosta mendean zituen.
K.a. 180. urtean Erromaren mendeko Iliria probintziaren barnean sartu zuten. Bizantziar Inperioaren mende egon zen garaian portu bat (Polis edo Jerusalem) eraiki zen uhartean, baina, 967. urtean, hondarrak estali zuen lurrikara baten ondoren. 1086an agertu ziren lehenengoz normandiar piratak inguruetan; 1185ean normandiarrek uhartea bereganatu zuten.
1479an otomandarrek arpilatu eta txikitu zuten. Uharteko biztanle asko esklabo eraman zituzten, eta beste askok alde egin zuten. 1504an ia ez zen inor bizi uhartean, eta veneziarrek zerga-salbuespenak eta pribilegioak eman zituzten uhartea berriro populatzearren. 1569an, lehen gotorlekua eraiki zen. Veneziarren mende egon zen garaian, uharteak, pixkanaka, populatuz eta aberastuz joan zen. Hala ere, 1648an eta 1766an lurrikara gogorrak jasan zituen, eta kalte handiak izan ziren.
1797an, frantsesek okupatu zuten, baina 1798ko urriaren 25ean errusiarrek eskuratu zuten, eta errusiarren eta otomandarren mende egon zen 1807 arte, berriro frantsesek hartu baitzuten; 1809an, ingelesek eraso eta uhartea eskuratu zuten. 1815ean Joniako Uharteetako Errepublika osatu zuten estatu-uharteetako bat izan zen (Errepublika britainiar protektoratu bat zen).
1864ko ekainaren lehenean, uharteak Greziarekin bat egin zuen. Uharteak lurrikara bortitzak jasan ditu 1876an, 1912an, 1918an eta 1953an.

## Itaka, Ulisesen sorterria

Antzinatik, Itaka uhartea Odiseo (Ulises) heroi mitologikoaren sorterriarekin identifikatu izan da. Homeroren Odisea obran, Itaka deskribatzen da; zehazki, 26 toki aipatu eta deskribatzen dira, eta badirudi toki horietako bat ere ez datorrela bat gaur egungo Itakarekin. Hori dela eta, era askotako teoriak agertu dira horri azalpena eman nahian, baina batere ez da nagusitu. Aditu batzuen ustez, bestalde, baliteke Itaka Homeroren beraren sorterria izatea.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q187471
* Multimedia: Ithaka / Q187471
# Italia Gaztea

Italia Gaztea (italieraz: La Giovine Italia) 1833an Mazzinik sortutako eta 40 urte baino gazteagoak ziren Italiako elkarte sekretu bat izan zen. Italiaren batasunaren alde zenbait altxamendu egin zituen. Altxamenduek porrot egin bazuten ere, italiar herriaren zati baten laguntasuna lortu zuten eta batasunaren garra bizirik gorde zuten.
* Datuak: Q938903
* Multimedia: Giovine Italia / Q938903
# Itajá (Rio Grande do Norte)

Itajá Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Norte estatuan kokatua. 7.292 biztanle ditu 203,622 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Norte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2077915
* Multimedia: Itajá (Rio Grande do Norte) / Q2077915
# Italia (erromatar probintzia)

Italia Erromatar Errepublika zein Inperioko garaian zen Italiako penintsulak (Rubicon ibaitik Calabria arte) zeukan izena.
Errepublikan zehar Italiak ez zuen probintzia estatusa, Erroma hiriko lurraldea baitzen. Honela izanda, jeneralek ezin izaten zuten armada Italian sartu. Julio Zesarrek armadarekin batera Rubicon ibaia zeharkatzeak gerra zibila piztu zuen.
Augustok Galia Zisalpinoari probintzia izaera kendu eta gainerako Italia barruan sartu zuen. Orduko Italia, ia gaur egungoaren berdina zen hedadura aldetik. ondoren, hamaika eskualdetan banatu zuen Italia osoa:

## Erreferentziak

* ↑ Mangas, Julio. (1999). Historia Universal. Edad Antigua. Roma. Bartzelona: Vicens vives, 256 or. ISBN 8431648775..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q913582
* Multimedia: Roman Italy / Q913582