OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lainobera

Lainobera edo lanbroa ur-tanta mikroskopikoen edo zatiki higroskopiko bustien aireko esekidura da, lurraren azalean ikuspena murrizten duena. Berez eguraldiren edo jarduera bolkanikoaren zati gisa gertatzen da. Ohikoa da aire epelaren azpiko atmosfera hotzean. Halaber, aerosol-ontziak erabiliz, lainoa artifizialki eragin daiteke, hezetasun-baldintzak egokiak badira.
Lainoberaren eta lainoaren arteko alde bakarra partikulen intentsitatea da, ikuspen terminoetan adierazten dena: Fenomeno meteorologikoak 1 km edo gutxiagoko ikuspena ematen badu, lainotzat hartzen da; eta 1 km baino gehiagora ikusten uzten badu, fenomenoa lainoberatzat hartzen da. Distantziara begiratuta, lainoberak gehiago hartzen du airearen tonalitatea (grisaxka/urdinxka), eta lainoa, berriz, zurixeagoa da.
Lainoberak eguzki-izpiak ikusarazten ditu; aitzitik, lainoak, partikula dentsitate handia duenez, ez ditu eguzki-izpiak ikusten.

## Konparaketa beste fenomeno meteorologikoekin

| Meteoroa | Ikusgaitasuna | Hezetasuna | Aerosola |
| Euria | < 3 km | %100 | Ura edo izotza |
| Zirimiria | < 1 km | %100 | Ura edo izotza |
| Lainoa | < 1 km | %90-100 | Ura edo izotza |
| Lainobera | 1 - 2 km | %80-90 | Ura edo izotza |
| Bisutsa | < 2 km | < %80 | Partikula solidoak |
| Gandua | > 2 km | < %80 | Partikula solidoak |

## Ikur meteorologikoak

| Ikurra | Zenbakia | Deskripzioa |
| | 10 | Lainobera |

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192196
* Multimedia: Mist (visible atmospheric water) / Q192196
# Lainodon orueetxebarriai

Lainodon orueetxebarriai Lañuko aztarnategi paleontologikoan aurkitutako ugaztun fosil bat da. Zhelestidae familiaren barruan sailkatu da, Kretazeoaren amaieran Europan eta Ipar Amerikan bizi zen familia. Genero honetan deskribatutako bi espezieetako bat da.

## Etimologia

Aurkitzaileetako bat Humberto Astibia euskal paleontologoa da. Generoaren izenak Lañu herriari egiten dio erreferentzia, eta espeziearenak Xabier Orue-Etxeberria paleontologiari.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Gheerbrant, E.; Astibia, H.. (1994). «Un nouveau mammifère du Maastrichtien de Laño (Pays Basque espagnol)» undefined (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).
* ↑ (Ingelesez) Gheerbrant, Emmanuel; Astibia, Humberto. (2012-12-01). «Addition to the Late Cretaceous Laño mammal faunule (Spain) and to the knowledge of European “Zhelestidae” (Lainodontinae nov.)» Bulletin de la Société Géologique de France 183 (6): 537–546. doi:10.2113/gssgfbull.183.6.537. ISSN 0037-9409. (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105452098
# Laino ilunak

Laino ilunak Delirium Tremens mutrikuar rock musika taldearen abesti bat da. 1989an Ikusi eta Ikasi diskoaren barnean plazaratu zuten.

## Kanpo estekak

* Laino ilunak abestia entzungai
# Lains

Lains Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 81 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Lains udalerrian erroldatutako biztanleak 81 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 80 etxebizitza zeuden, 43 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 78 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 43 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lains udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 4 |
| 8 | 65-69 | 8 |
| 4 | 60-64 | 0 |
| 8 | 55-59 | 4 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 8 | 45-49 | 8 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 50 ziren, horien artean 33 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 33 pertsona aktiboetatik 31 lanean zeuden (19 gizon eta 12 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2000. urtean Lains udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q392198
* Multimedia: Lains / Q392198
# La Croix-en-Champagne

La Croix-en-Champagne Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 63 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an La Croix-en-Champagne udalerrian erroldatutako biztanleak 63 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 33 etxebizitza zeuden, 28 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 32etxeak ziren. 28 etxebizitza nagusietatik 24 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek hiru gela zituen, 9 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
La Croix-en-Champagne udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 4 | 70-74 | 4 |
| 0 | 65-69 | 4 |
| 4 | 60-64 | 4 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 8 | 45-49 | 8 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 4 | 30-34 | 4 |
| 4 | 25-29 | 4 |
| 16 | 20-24 | 0 |
| 4 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 4 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 41 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 3 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 35 lanean zeuden (21 gizon eta 14 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 3 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen eta 2 ikasten zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2000. urtean La Croix-en-Champagne udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q738735
* Multimedia: La Croix-en-Champagne / Q738735
# Laura Flessel

Laura Élodie Flessel-Colovic (Pointe-à-Pitre, Frantzia, 1971ko azaroak 6) eskrimalaria da, ezpata modalitatekoa. Olinpiar Jokoetan bi urrezko domina, zilarrezko bat eta brontzeko beste bi irabazi ditu.

## Palmaresa
### Olinpiar Jokoak
#### Urrezko dominak

* 1996ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako eta banakako ezpata probak (Atlanta)

#### Zilarrezko dominak

* 2004ko Udako Olinpiar Jokoetako banakako ezpata proba (Atenas)

#### Brontzezko dominak

* 2000ko Udako Olinpiar Jokoetako banakako ezpata proba (Sydney)
* 2004ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako ezpata proba

### Munduko Eskrima Txapelketa
#### Urrezko dominak

* 1998ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako eta taldekako ezpata probak (La-Chaux-de-Fonds)
* 1999ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Seul)
* 2005eko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Leipzig)
* 2007ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (San Petersburgo)
* 2008ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Pekin)

#### Zilarrezko dominak

* 1995eko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Haga)
* 2001eko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Nimes)
* 2006ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Turin)

#### Brontzezko dominak

* 1995eko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba
* 1997ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba (Lurmutur Hiria)
* 2005eko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba
* 2006ko Munduko Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba

### Europako Eskrima Txapelketa
#### Urrezko dominak

* 2007ko Europako Eskrima Txaepelketako banakako ezpata proba (Gante)

#### Brontzezko dominak

* 2007ko Europako Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba
* 2009ko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proba (Plovdiv)
* 2010eko Europako Eskrima Txapelketako banakako eta taldekako ezpata probak (Leipzig)
* 2011ko Europako Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proba

### Mediterraneoko Jokoak
#### Zilarrezko dominak

* 2005eko Mediterraneoko Jokoetako banakako ezpata proba (Almería)

## Errekonozimenduak

* Merituaren Ordena Nazionaleko Komendatorea (2004ko irailak 24)
* Datuak: Q239263
* Multimedia: Laura Flessel-Colovic / Q239263
# Laura Flippes

Laura Flippes, (Estrasburgo, Frantzia, 1994ko abenduaren 13a), eskubaloian aritzen den kirolari frantziarra da..
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen eskubaloian, Frantzia ordezkatuz; ROCeko taldearen (zilarrezko domina) eta Norvegiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Frantzia.
Tokion, honako hauek osatzen zuten Frantziako taldea: Méline Nocandy, Blandine Dancette, Pauline Coatanea, Chloé Valentini, Allison Pineau, Coralie Lassource, Grâce Zaadi Deuna, Amandine Leynaud, Kalidiatou Niakaté, Cléopatre Darleux, Océane Sercien-Ugolin, Laura Flippes, Béatrice Edwige, Pauletta Foppa, Estelle Nze Minko]] eta Alexandra Lacrabèrek.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | Eskubaloia, emakumezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Laura Flippes» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Laura Flippes" olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17350582
* Multimedia: Laura Flippes / Q17350582
# Laura Fazliu

Laura Fazliu (Mitrovica, 2000ko irailaren 28a) kosovar kirolari bat da, judoan lehiatzen dena.
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen -63 kg kategorian.
Brontzezko domina bat irabazi zuen 2024ko Munduko Judo Txapelketan, eta bi domina Europako Judo Txapelketan, 2022an eta 2023an.

## Nazioarteko palmaresa

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2024 | Paris | 03 ! | –63 kg |
| Munduko Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2024 | Abu Dhabi | 03 ! | –63 kg |
| Europako Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2022 | Sofia | 02 ! | –63 kg |
| 2023 | Montpellier | 03 ! | –63 kg |

## Erreferentziak

* 1 2 (Frantsesez) «Laura Fazliu» Jeux Olympiques Paris 2024.
* ↑ (Ingelesez) «Laura Fazliu Judoka» JudoInside (web.archive.org) 2024-07-31 (Noiz kontsultatua: 2024-08-05).
* ↑ (Ingelesez) «Laura Fazliu (Judo): Prize list and results» TheSports.org (web.archive.org) 2023-02-18 (Noiz kontsultatua: 2024-08-05).

## Ikus, gainera

* Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Laura Fazliu International Judo Federation
* Datuak: Q111782516
# Laura Fernández (idazlea)

Laura Fernández Domínguez (Terrassa, Katalunia, 1981ko uztailaren 5a) kazetaria eta idazlea da.
Literatura eta musika kritikaria ere bada eta ibilbide luzea egina du idatzizko hedabideetan. Bere ipuinak antologia askotan jaso dira, eta ingelesera, frantsesera eta italierara itzuli dira.

## Ibilbidea

Bienvenidos a Welcome (Elipsis, 2008) eta Wendolin Kramer (2011), La chica zombie (2013), Connerland (2017) eta La señora Potter no es exactamente Santa Claus (2021) eleberriak argitaratu ditu.
Harengan eragin duten batzuk: Philip K. Dick, Terry Pratchett eta Stephen King dira.
La señora Potter, ez da Santa Claus bere eleberriak El Ojo Crítico de Narrativa 2021 saria, Finestres de Narrativa saria eta liburu saltzaileek emandako 2021eko Fikzio Libururik onenaren saria jaso zituen.

# Lanak

* Bienvenidos a Welcome (Elipsis, 2008)
* Wendolin Kramer (Seix Barral, 2011)
* La Chica Zombie (Seix Barral, 2013)
* El Show de Grossman (Aristas Martínez, 2013)
* Connerland (Literatura Random House, 2017)
* La señora Potter no es exactamente Santa Claus (Literatura Random House, 2021)

# Sariak

* El Ojo Crítico de Narrativa saria 2021
* Finestres de Narrativa saria 2021
* 2021eko Fikzio Libururik onena liburu-saltzaileek emana

## Erreferentziak

* ↑ «Laura Fernández» CCCB.
* ↑ Corroto, Paula. (2021-12-20). «Laura Fernández: "Reivindico que el adulto siga leyendo como leía de niño"» elconfidencial.com.
* 1 2 3 EFE. (2022-02-10). «Laura Fernández y Joan Todó ganan el Premio Finestres de Narrativa 2021» El País.
* 1 2 EFE, Agencia. (2022-02-15). «"La señora Potter no es exactamente Santa Claus", mejor novela para libreros» COPE.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23906886
# Kora eliza

Kora eliza edo San Salbatore in Kora (grezieraz: Ἅγιου Σωτῆρος ἐν τῃ Χώρᾳ, Hagiou Sōtēros en tēi Chōrai, "San Salbatore Zelaietakoa"; turkieraz: Kariye Müzesi, Kariye Camii edo Kariye Kilisesi, "Kora museoa, meskita edo eliza") antzinako eliza kristaua da, gero meskita eta orain museoa den eraikina da, Istanbulen kokatua. V. mende hasieran eraikia eta XI. mendean ia guztiz berritua, XVI. mendean meskita bihurtu eta 1948an sekularizatu zen, museo bihurtzeko. Barnealdea XIV. mendeko freskoz eta mosaiko bikainez apaindua dago.

## Eraikina

Eliza tamaina txikikoa da (742,5 m²) Istanbuleko beste elizekin alderatuta, baina barnealdea handientsua da, bizantziar arkitekturan sarritan gertatzen den bezala. Eraikina hiru zatitan banatzen da: sarrera gunea edo nartexa, gorputz nagusia edo naosa eta alboko kapera edo paraklesiona. Nartexa bi zati argitan banatua dago: kanpo nartexa edo exonartexa eta barne nartexa edo esonartexa. Bi nartex hauek eliza berregin zenean sortu ziren, esonartexa jatorrizko eraikinaren zati baitzen.
Eraikinak sei kupula ditu, bi esonartexean, bat pareklesionean eta hiru naosean. Handiena, 7,7 metroko diametroduna, naosaren erdian dago.
* Betleemeko bidaia
* Zerga errolda
* Jesukristo tronuan eta Teodoro Metokites eskuetan elizaren maketa duela

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Saint-Sauveur-in-Chora
* (Ingelesez) Byzantium1200.com
* Datuak: Q849489
* Multimedia: Kariye Mosque / Q849489
# Kora (artista)

Kora (antzinako grezieraz: Κόρα) edo Callirrhoé K.a. VII mendeko Sizion antzinako hiri greziarreko margolari eta eskultorea izan zen.
Plinio Zaharrak bere Historia Naturala (latinez Naturalis Historia) lanean aipatzen duenez erliebea modelatzearen asmatzailea izan ziren Sizioneko Kora eta bere aita Sizioneko Butades. Kondairak honela dio:
       ≪Sizioneko Butadesek Korintoko mutil gazte bat hartu zuen ikasle eta Kora berataz maitemindu zen. Lana bukatu eta alde egitera zihoan gauean Korak honen aurpegiak horma batean egiten zuen itzala perfilatu zuen ikatz zati batekin. Butades aitak profil hori ikusi eta buztinezko eskultura egin zuen. Eskultura hau Korinton ikusgai egon zen Lucius Mummius jeneral erromatarrak K.a. II. mendean hiria harpilatu zuen arte.≫

## Erreferentziak

* ↑ «Brooklyn Museum: Kora» www.brooklynmuseum.org (Noiz kontsultatua: 2019-03-10).
* Datuak: Q16937338
* Multimedia: Daughter of Butades / Q16937338
# Korab ur-jauzia

Korab ur-jauzia edo Proifel ur-jauzia (mazedonieraz: Корапски Водопад, albanieraz: Ujëvara e Korabit) Ipar Mazedonian dagoen ur-jauzi bat da, Balkanetako ur-jauzi garaiena da.
Korab mendian kokaturik dago, hortik datorkio izena. Dabloka ibaiaren goiko ibilguan kokaturik dago, itsas mailatik 2.120 metrotako altueran, eta Mal Korab gailurreko elurraren urtzeak sortarazten du ibaia.
Mavrovo Parke Nazionalak hartzen du ingurune guztia eta UNESCOk 2021ean Gizateriaren ondare izendatu zuen, "Karpatoetako eta Europako beste eskualdeetako pagadi primarioak" izendapenaren barnean.

## Deskribapena

Urtaroaren arabera ur gehiago edo gutxiago izaten du. Maiatza eta ekainean izaten du ur gehien eta abuztua eta iraila artean gutxien, batzuetan lehortu ere egiten da. 100 eta 138 metro arteko jauzia egiten du, neurketa puntuaren arabera
Ur-jauziaren ondoren ibaia Žužnje herrixka hutsetik igarotzen da eta ondoren arroila estua eginez Bibaj herrian Ribnička ibaiarekin bat egiten du.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Vrachanska Skaklya. 2023-05-18 (Noiz kontsultatua: 2024-09-02).
* ↑ «North Macedonia Timeless» northmacedonia-timeless.com (Noiz kontsultatua: 2024-09-02).
* ↑ whc.unesco.org (Noiz kontsultatua: 2024-09-02).
* ↑ (Ingelesez) «Korab Waterfall |» Alluring World 2017-01-27 (Noiz kontsultatua: 2024-09-02).
* ↑ «North Macedonia Timeless» northmacedonia-timeless.com (Noiz kontsultatua: 2024-09-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37598
* Multimedia: Korab waterfall / Q37598
# Kora

Kora izan daiteke:
* Kora, harizko musika tresna;
* Aka-Kora Indiako hizkuntza hila;
* Kora edo kura, Al-Andalusko banaketa administratiboa;
* Kora Parke Nazionala, Keniako naturagune babestua.
# Kora (instrumentua)

    Artikulu hau instrumentuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kora».
Kora (mandingo hizkuntzez: ߞߐߙߊ kɔra), oro har, 20 edo 21 hariko instrumentua da, harpa eta lautearen ezaugarriak nahasten dituena. Afrikako hainbat herrialdetako musika tresna tradizionala da: Burkina Faso, Gambia, Ginea, Ginea Bissau eta Senegal.
Kora egiteko, soinua eraldatu egiten da, kalabaza harrotu batez egindako estalki batek eraginda. Estalki hori ahuntz- edo behi-larruz (larruz) estalita dago, hots kutxa lortzeko. Gainera, hozkadun zubi bat dago, mastari lotutako soken bibrazioa transmititzeko. Koraren soinuak harparena gogorarazten du, nahiz eta modu tradizionalean jotzen denean, gitarra flamenkoen estiloaren antz handiagoa duen.
1300. hamarkadan, Ibn Battuta bidaiariak aipatzen zuen Dughan musika laguntzen zuten emakumeek punteatzen zuten arkuak zeramatzatela. Ez zuen soka-kopurua aipatzen, baina horrek argi eta garbi erakusten du XIV. mendeko Maliko harpa-instrumentuak zeudela, eta korari buruzko lehen aipamen idatzia izan zitekeela.

## Jotzaile ospetsuak

* Ballake Sissoko
* Boubacar Traoré
* Foday Musa Suso
* Geoffrey Oryema
* Seckou Keita
* Sidiki Diabaté
* Toumani Diabaté
* Mamadou Diabaté
* Yerko Lorca
* Gabriel Vass
* Kaouding Cissoko
* Sekou Kouyate
* Babou Diébaté
* Abou Diarra
* Sekou Kouyate
* Nino Galissa
* Sona Jobarteh
* Stefan Charisius
* Siân Pottok

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Tolno, Faya Ismael. (2011ko iraila). «Les Recherches linguistiques de l'école N'ko» Dalou Kende (Kanjamadi) (19): 7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Iglesias, Analía. (2022-04-08). «Los instrumentos musicales nos llegan desde Etiopía, Sudán y el antiguo Egipto» El País.
* ↑ (Gaztelaniaz) Candé, Roland de. (2002). Nuevo diccionario de la musica / New dictionary of music. Grasindo ISBN 978-84-95601-28-5..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q585969
* Multimedia: Kora / Q585969
# Kopčany

Kopčany Eslovakiako udalerri bat da, Skalicako barrutian kokatuta. 21,81 km²ko azalera du eta 2607 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1392. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q683855
* Multimedia: Kopčany / Q683855
# Le Trévoux

Le Trévoux (bretainieraz An Treoù-Kerne) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q622482
* Multimedia: Le Trévoux / Q622482
# Le Tréhou

Le Tréhou (bretainieraz An Treoù-Leon) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q226613
* Multimedia: Le Tréhou / Q226613
# Lanpara elektriko

Lanpara elektrikoa, bonbilla edo fokua energia elektrikotik argia sortzen duen gailu elektrikoa da. Bihurketa hori metodo ezberdinen bidez egin daiteke, hala nola, harizpi metaliko baten Joule efektuaren bidez berotuz, deskarga elektriko baten aurretik zenbait metalen fluoreszentziaz edo beste sistema batzuen bidez. Gaur egun, argia ekoizteko teknologia dago %10etik % 70era bitarteko eraginkortasunekin.
Erabilera teknikoan, elektrizitatetik argia sortzen duen osagai ordezkagarria da. Argi artifizialaren forma ohikoena da eta gizarte modernoarentzat ezinbestekoa da, eraikinen barruko argiztapena eta kanpoko argia gaur egungo giza komunitateentzat.
Goritasuneko lehen lanpara elektrikoaren sorrera Heinrich Göbelek sortu zuen. 1880ko urtarrilaren 27an patentea eman zioten, 223.898 zenbakiarekin. Beste asmatzaile batzuek ere laborategian lan egiten zuten ereduak garatu zituzten, besteak beste, Joseph Swan, Henry Woodward, Mathew Evans, James Bowman Lindsay, William Sawyer eta Humphry Davy. Gogoratu behar da Heinrich Göbel alemaniarrak 1855ean jada erregistratu zuela bere bonbilla goria, Thomas A. Edison baino askoz lehenago. Denbora pixka bat geroago, baina beti Edison baino lehen, 1879ko uztailaren 11n, Aleksandr Lodygin errusiar ingeniariari 1619 zk.ko patentea eman zioten bonbilla gori baterako. Errusiako asmatzaileak karbonozko harizpi bat erabili zuen.
Argi elektrikoen hiru kategoria nagusiak goritasun-lanparak dira, korronte elektrikoarekin berotutako harizpi baten bidez argia sortzen dutenak; gas baten bidez arku elektriko baten bidez argia sortzen duten gasezko deskarga-lanparak; eta azkenik, erdieroale bateko banda debekatuan zehar elektroien fluxu baten bidez argia sortzen duten LED lanparak .
Lanpara elektrikoa gizakiak gehien erabiltzen duen asmakizunetako bat da sortu zenetik gaur arte. Life aldizkariaren sailkapen baten arabera XIX. mendeko bigarren asmakizun erabilgarriena da.

## Erreferentziak

* ↑ «Lamp» Dictionary.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1318740
* Multimedia: Light bulbs / Q1318740