# Martin Elola Berasategi

Martin Elola Berasategi, (Idiazabal, Gipuzkoa, 1867an - Bilbo, Bizkaia, 1935eko urtarrilaren 17a) Begoñako Udaleko azken txistularia, maixu, zuzendari eta txistu-egilea ere izan zen. Euskal Herriko Txistulari Elkartea sortzeko lan egin zutenetako bat. Hari zor zaio inoizko txistu grabaziorik zaharrena,1905ekoa.

## Bizitza

1887-1908 urte tartean Zumarragako udal txistulari bandaren zuzendaria izan zen. 1888an Eustakia Albisurekin ezkondu zen eta gutxienez hamar seme-alaba izan zituzten. Bata, Enrike, umetan atabalari eta gero txistulari lagun.
1908an Begoñako udal txistulari lanpostua lortu zuen.
1915eko urriaren 14an Bilboko Club Deportivok antolatu pregoilari-txapelketa irabazi zuen. Biharamunean pregoia euskaraz eta gazteleraz irakurri zuen.
1925ean Bilbok Begoñako Errepublika anexionatu zuenean Bilboko udal txistulari bihurtu zen eta horretan aritu zen harrezkero. Martin Elola txistulari nagusia izan zen BIlbo, eta ezaguna da Bilboko familia askoren egun seinalatuen errolda eramaten zuela beti soinean libreta batean.
1934ko abenduaren 8an auto istripua izan zuen Bilboko Epaltzaren Alargunaren kalean. Larri, Basurtuko Ospitalera eraman zuten. Hurrengo hilabetean hil zen, urtarrilaren 17an, auto istripuan izandako zaurien ondorioz.

## Txistularia

1887tik 1908ra bitarte Zumarragako txistu bandako zuzendaria izan zen, 20 urte bete aurretik. Galtzear zen garaian, Antiguako ermitan uztailaren 2an egiten den ezpatadantzari eusteko lan egin zuen (Pablo Gorosabel historialaria).
Txistu txapelketetan ere sarri aurkeztu zen. 1889an Donostiako Lore Jokoetan diploma eskuratu zuen, Demetrio Muxika txistulari irabazlearen atzetik. 1899an Bilboko Lore Jokoetan garaile suertatu zen, orduan Demetrio Muxika hirugarren geratu zela.
1905ean Gramophon Companyko ingeniari batek musika grabazioak egin zituen Donostian; 30 fonograma egin zituen. Guztira Donostiako Udal Banda, Donostiako Orfeoiko kide bi eta Martin Elola bera aritu ziren. Grabazio horietan galdu ez den bakarra Elolaren fandango bat da. Gorde den txistu grabaketarik zaharrena da hori. Resurreccion Maria de Azkuek euskal kantutegirako errepertorioko pieza batzuk hartu zizkion: "Fandango con variaciones" eta "Zortziko".
1908ko azaroaren 2an Begoñako eskolan egindako oposizio-frogara 12 lagun aurkeztu ziren. Epai mahaiak (tartean Aureliano Valle konpositorea eta Rogaciano Arzuaga txistularia zeudela) Martin Elola hautatu zuen. Ordutik herriko ekitaldi nagusi guztietan aritu zen: Andre Mariren bederatziurrenean, goizeko 8etako meza-amaieran edo kalejiretan, maiatzaren 15eko San Isidro eguneko kasu.
Euskal Herriko Txistulari Elkartea sortzeko lan egin zuen. 1927ko sortze batzarra Arraten egitea proposatu zuen berak.

## Lanak

Euskal Herrian grabatutako lehenengo diskoak Gramophone Company-aren teknikoak, Charles Scheuplein-ek, 1905ean bere Lisboarako bidaian Donostiatik pasatzean egindakoak dira. 8562 zenbakitik 8591 zenbakira markatutako trokelekin egindako euskal folklorearen 30 disko dira.
Lehenengo zazpiak Martin Elolak interpretatutakoak dira. Dantzarako doinu hauek) grabatu zituen: fandangoak, kontradantza, arin-arina, iriyarena, aurreskua, Hiru damatxo eta Oñateren baltsa.
Grabazio sorta horretako hurrengo hamaika erregistroak Donostiako Udal Bandaren grabazioak dira (San Sebastián, Iriyarena, Gernikako Arbola, Marcha de San Ignacio, Iru Damacho, Adios Euskal Herria, Aritzara, Rodoreda konposagilearen Jota Navarra, Torre Muzquiz konposagilearen Rigodones eta arin-arin bat).

## Bilbo eta Begoñako beste txistulari batzuk

Martin Elola-ri Manolo Landaluzek lagundu ohi zion, eta geroago Udal Bandan haren lekua hartuko zuen eta igande goizetako paseoaren tradizioari eutsi zion, Bilboko udaletxetik ibaian gora San Anton elizaraino.
Francisco Arzuaga Bilboko Danbolintero Nagusiaren kargua bete zuen 56 urtez jarraian 1828tik 1884a arte. ‘Txango’ ezizenarekin ezaguna zen ia sumatu ere egiten ez zen herrentasun batengatik, eta ‘Sorgin’ atabalariarekin batera aritzen zen. Biak, Txango eta Sorgin hilezkortu zituen Manuel Losada margolariak Sociedad Bilbainaren aretoetan ikus daitekeen “pastel” batean. Tolosan jaioa zen Txango, 1800eko abuztuaren 14an, eta 28 urterekin aldatu zen Bilbora, euskal txirula eta danbolina erabiltzen zuen trebetasunagatik Hiriko Danbolintero Nagusiaren kargua irabazi zuenean. ‘Txango’k presentzia izugarria zuen eta ezagutza musikal handia. Hori dela eta, txistu, txistu, bigarren txistu, silbote eta atabalerako hainbat konposizio sortu zituen, eta horien artean Sua-Dantza nabarmentzen da. Oso ospetsua izan zen. Bilbon hil zen, 1881ean.
Boni Fernandez txistulari ospetsua (1924 - 2009) Txutxi Villar atabalariarekin batera jotzen zuen. Hamarkada askotan zehar Bilboko Txistulari Bandaren eta Bilboko Txistulari Akademiaren zuzendaria izan zen. Atzerrian Etorki eta Gaztedi taldeekin batera txistu emanaldiak eskaini zituen, Victor Olaeta balleta eta Ondarreta Abesbatzarekin batera ere bai.
Txelu Etxebarria txistulariak txistu metalikoaren asmatzailea eta bizkaitar dantzen inguruko liburuen egilea izan zen. Garaizar auzoan Ramon Etxebarria, Joseba Pinilla, Iñaki Monge edo Tomas Sarazibar bezalako txistulariekin jotzen zuen.
Javier Leiva txistularia Indautxuko koruko zuzendaria ere izan zen, akordeoia ere jotzen zuen, eta akuarela margotzen zuen. Frankismo-garai latzetan folklorearen alde gogor borrokatu zuten Dindirri taldeko txistularik (Elías Pradera, Beni Ayastui eta Jon Egiguren) eta Gaztedikoek (‘Piti’ Andoio, Lejarzatar anaiak, ‘Txutxu’ Basterra, Javi Valencia eta Isusi).
Bilboko Zazpi Kaleetan nagusi ziren ‘Txistulito’ eta Jon Ajuria. Auzoetako ekitaldi ugaritan aritu ziren zenbait txistulari "nekaezin": Gerva Bilbao (Mallona-Begoña), Patxi Zorrozua, Gotzon Tueros, Pedrín Aróstegi, Jose Jauregi, Joseba Resines...

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 «2. Lehenengo Diskoen Grabazioak» Los Comienzos de la Industria Discográfica en Euskal Herria (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ Ortega, Hektor (Arbolagana). (2017-11-28). «Martin Elola Berasategi, Begoñako txistulari handia» Uribitarteko paperak (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* ↑ Ortega, Hektor. (2017-11-28). «Martin Elola Berasategi, Begoñako txistulari handia -» Uriola.eus (Noiz kontsultatua: 2024-09-27).
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) Frade Villar, K-Toño. (2011-12-01). «‘Txango’ y los txistularis» Bilbao aldizkaria: 51..
* ↑ (Gaztelaniaz) Frade Villar, K-Toño. (2011-12-01). «‘Txango’ y los txistularis» Bilbao aldizkaria: 51..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Muere el popular txistulari bilbaíno Boni Fernández» El Correo 2009-11-02 (Noiz kontsultatua: 2022-07-31).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) «‘Txango’ y los txistularis» K-Toño Frade Villar, Bilbao aldizkaria: 51.. (2011-12-01).
* Datuak: Q46636642
* Multimedia: Martin Elola Berasategi / Q46636642