OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Frans van Mieris Zaharra

Frans van Mieris Zaharra (Leiden, 1635eko apirilaren 16a – ibidem, 1681eko martxoaren 12a) Herbehereetako Urrezko Aroko margolaria izan zen. Jan eta Willem semeak eta Frans biloba ere margolariak izan ziren.
Urregile eta bitxigile baten semea izan zen. Aitaren lanbideari jarraitu beharrean, bitxien eta kristalaren distirarekin eta jantziekin liluratuta marrazten ikasi zuen. Gerrit Dou eta Abraham van den Tempel tailerretan lan egin zuen.
Tamaina txikiko margolanak egin zituen, non klase aberatsen ohiturak deskribatu zituen eta alegoriak eta erretratuak ere margotu zituen. Babesle bikainak izan zituen, hala nola Leopoldo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa eta Cosimo III.a Medici.

## Iruditegia

* Emakume gaztea perlak kordatzen (1658)
* Musika-ikasgaia
* Emakume eta klabizenbalo (1658)
* Zaldun bat (1657)
* Datuak: Q959236
* Multimedia: Frans van Mieris (I) / Q959236
# Fransoletita

Fransoletita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Fransoletita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca3Be2(PO4)2(HPO4)2 * 4H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Fransoletite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Frickenhausen

Frickenhausen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Esslingen (barrutia)|Esslingen]] barrutian. 2014an 8.634 biztanle zituen 11,35 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q80487
* Multimedia: Frickenhausen (Württemberg) / Q80487
# Frickingen

Frickingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Bodensee barrutia|Bodensee]] barrutian. 2014an 2.886 biztanle zituen 26,46 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q161019
* Multimedia: Frickingen / Q161019
# Frida Kahlo museoa

Frida Kahlo museoa Frida Kahlo artista mexikarraren kultur esparrurik adierazgarriena da, baita bere ondare artistiko eta kontzeptualaren zati garrantzitsu baten edukiontzia ere. Mexiko Hiriko auzo tradizional eta ederrenetako bat den Coyoacán Alkatetzaren Karmengo Kolonian dagoen museo-etxea da. Casa Azul (Etxe Urdina) ere esaten zaio, eta inguruko museorik jendetsuenetakoa da. Eraikinak mota askotako piezen bilduma bat erakusten du; Kahlo familiarena izan zen 1904tik aurrera. Margolaria hil eta lau urtera, 1958ko uztailean, ateak ireki zizkion publikoari museo-etxe gisa.
Etxe Urdinean bizi izan zen Frida Kahlo (1907-1954) bere bizitzaren zatirik handiena; hasieran, familiarekin batera, eta urte batzuk geroago, Diego Riverarekin (1886-1957). XX. mendearen lehen erdiko giro artistiko eta intelektualeko pertsonaiak, mexikarrak zein atzerritarrak, egoitzan hartu zuten ostatu, artista bikote liluragarriak erakarrita.
Etxearen eraikuntzan hainbat pertsonalitatek hartu zuten parte, besteak beste, Juan O'Gorman margolari eta arkitekto funtzionalistak, Diegoren eta Kahloren lagun handiak. 1958ko uztailean inauguratu zenetik, Etxe Urdinean eta lorategietan bi artisten objektu pertsonalak eta pinturak, herri-artea, koloniaurreko eskulturak, argazkiak, dokumentuak, liburuak eta altzariak daude ikusgai, Fridak sortzeko inspirazio-iturri izan zuen giroa berreskuratzeko.

## Iruditegia

* Museoaren sarrera.
* Patioa.
* Frida museoa.
* Fridaren soinekoak.
* Frida Kahloren mesanotxea.
* Jantokia.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.museofridakahlo.org.mx/museo/#casaazul

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Museoaren webgune ofiziala.
* Irudiak Google Arts webgunean.
* Datuak: Q2663377
* Multimedia: Museo Frida Kahlo / Q2663377
# Frida Konstantin

Frida Konstantin (1884 – 1918) austriar-hungariar artista izan zen.

## Biografia

Konstantin Lohwag 1884ko maiatzaren 10ean jaio zen Vienan, Austrian. Hungariako Kéve artisten elkartearen sortzailekidea izan zen eta taldearen erakusketetan sartu zuten. Budapesten hil zen 1918ko abenduaren 29an.

## Lana

Bere lana 2019ko Emakumeen Hiria: Vienako emakume artistak 1900tik 1938ra Österreichische Galerie Belvederen erakusketan sartu zuten.

## Galeria

* Dedinské gazdovstvo (Herriko nekazaritza)
* Nekazari baten azterketa orban beltzez zapi batekin

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Ingelesez) «Konstantin, Frida» Benezit Dictionary of Artists doi:10.1093/benz/9780199773787.article.B00100420..
* 1 2 (Ingelesez) «Frieda Konstantin» Database of Modern Exhibitions (DoME) | European Paintings and Drawings 1905-1915.
* ↑ (Alemanez) «Konstantin, Frieda; geb. Lohwag» Österreichisches Biographisches Lexikon und biographische Dokumentation 2003.
* ↑ «City of Women» Belvedere Museum Vienna.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28476668
* Multimedia: Frida Konstantin / Q28476668
# Frick

Frick Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, Laufenburg barrutia barrutian. 2014an 5,563 biztanle zituen 9,96 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66617
* Multimedia: Frick / Q66617
Eiken Oeschgen Kaisten Hornussen Ueken Gipf-Oberfrick
# Frickenhausen am Main

Frickenhausen am Main Alemaniako udalerria da. Bavaria estatuan kokatuta dago, [[Würzburg (barrutia)|Würzburg]] barrutian. 2014an 1.249 biztanle zituen 10,55 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q508274
* Multimedia: Frickenhausen am Main / Q508274
# Frida Boccara

Danielle Frida Hélène Boccara (Casablanca, Maroko, 1940ko urriaren 29a – Paris, 1996ko abuztuaren 1a) abeslari frantziarra izan zen. Bere familia jatorriz judua Livornokoa ( Italia ) zen, Ipar Afrikako frantziar kolonietara joana, zeinaren ondorioz Casablancan jaio eta hazi zen.

## Ibilbidea

Boccarak Parisko Mireille abeslariaren Petit Conservatoire de la Chanson-en jaso zuen bere musika-prestakuntza. 1960an ospatu zituen bere lehen arrakastak Antibesko Rose d'Or jaialdian.
1969an, Frantziaren ordezkari izan zen orduko Eurovision edizioan (Un jour, un enfant abestiarekin, Émile Sternen konposizioa) eta beste hiru abeslarirekin batera irabazi zuen; sari banatua egon den Eurovisioneko aldi bakarra. 1969ko hartan berarekin batera irabazle izan ziren Erresuma Batuaren izenean, Lulu "Boom Bang-a-Bang" kantuarekin; Herberehetako Lenny Kuhr "De troubadour" abestiarekin, eta Espainiako ordezkari Salomé katalana, "Vivo cantando" abestiarekin.
Kantariaren nazioarteko beste arrakasta batzuk izan ziren Les Moulins de mon cœur ( Michel Legrandena, ingelesezko bertsioa, The Windmills of my Mind, Dustie Springfield hedatu zuena gero) eta Cent mille chansons (Michel Magnek konposatua). Boccarak urrezko bi disko eta platinozko disko bat jaso zituen bere salmenta arrakasta handienengatik. Frantzian izan ezik, ospe handia izan zuen, batez ere Espainian. Alemanez, ingelesez, italieraz eta errusieraz ere grabatu zituen abestiak.
1960 eta 1983 artean izan zuen karrera jarraituena, urteroko diskoak kaleratuz. 1988tik aurrera ez zen grabazio berririk agertu. Bere semea, Tristan Boccara, 1970eko hamarkadaren erdialdean jaioa, musikaria da (abeslaria, konpositorea, piano-jolea, moldatzailea) eta Goldinski izen artistikoarekin ere egiten du lan. Frida Boccara pneumoniak jota hil zen 55 urte zituela eta Parisko aldirietan dagoen Bagneuxko hilerriko alderdi juduan lurperatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «FRIDA BOCCARA. CHANTEUSE JUIVE FRANCO MAROCAINE.» Centerblog 2021-08-23 (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).
* ↑ (Gaztelaniaz) Hergar, Paula. (2018-03-28). «La inaudita situación que ocurrió en Eurovisión cuando lo organizó España en 1969» LOS40 (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).

## Kanpo estekak

* Un jour, un enfant, Eurovision 1969an.
* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Frida Boccara» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-05-10eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q233968
* Multimedia: Frida Boccara / Q233968
# Francesc Ribera i Toneu

Francesc Ribera i Toneu (Berga, Berguedà, 1967ko ekainaren 26a) kataluniar abeslari, musikari eta politikari bat da. Brams eta Mesclat musika taldeetako kidea da, bai eta Dijous Paella eta Aramateix taldeetako abeslaria ere.
2011tik Berga jaioterriko Udaleko zinegotzia da, CUP alderdia ordezkatuz.

## Diskografia
### Brams

* 1992: Amb el Rock a la faixa.
* 1993: Ni un pas enrere.
* 1994: La diplomàcia de la rebel·lia.
* 1995: Cal seguir lluitant.
* 1996: Brams al Liceu.
* 1998: Nena de Nicaragua.
* 1999: Tot és possible.
* 2001: Aldea Global Thematic Park.
* 2003: Energia.
* 2005: Sempremés.
* 2011: Oferta de diàleg.
* 2014 – Anem tancant les portes a la por
* 2017 – Demà

### David Rosell-ekin batera

* 2000: Viatge efímer a la vall dels mots.
* 2010: L'esca del pecat.

### Mesclat

* 2002: Mesclat.
* 2004: Manilla.
* 2007: Cròniques colonials.
* 2010: 2012

### Dijous Paella

* 2005: Dijous Paella.

### Aramateix

* 2006: Aramateix.
* 2008: 300 anys.

### Josep Maria Cantimplora

* 2000: Josep Maria Cantimplora i l'Orquestra Cloratita.
* 2004: Hotel Acapulco. Live in Lloret.

### Guillem de Berguedà

* 2003: Guillem de Berguedà, obra completa musicada.

### Poetristes

* 2008: Onze nadals i un cap d'any.

## Liburuak

* Ribera, Francesc. Entestat en la independència. Ara Llibres, 2008. ISBN 9788492406234.
* Ribera, Francesc; Creus, Jordi. Història de Catalunya al revés. La Magrana, 2012. ISBN 9788482643946.
* Ribera, Francesc. L'assassinat de Guillem de Berguedà. Ara Llibres, 2015. ISBN 9788415645634.

## Kanpo loturak

* Blogga (Katalanez)
* Datuak: Q11014335
* Multimedia: Francesc Ribera / Q11014335
# Francesc Rius

Francesc Rius Camps (Esparreguera, 1941) kataluniar arkitektoa da.
Bartzelonako Arkitektura Goi Eskola Teknikoan egin zituen ikasketak (1967). Gero, eskolak eman zituen han bertan. 1977an, arkitektura-estudio batean hasi zen lanean, Esteve Bonell eta Enrique Regoren laguntzaile gisa. Aurrerago, estudioko bazkide egin zen. Lan aipagarrienak: Hortako belodromoa, Badalonako saskibaloi-pabiloia eta Bartzelonako Olinpiar hiriko etxebizitzak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20203856
# Francesc d'Assís Galí i Fabra

Francesc d'Assís Galí i Fabra (Bartzelona, 1880ko azaroaren 22a-Ibidem, 1965eko irailaren 23a) Kataluniako margolari eta pedagogoa izan zen, Frankismoan erbesteratuta. Llotjako Eskolan, hau da, Bartzelonako Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen eta Alexandre de Riquerren ikaslea izan zen.

## Biografia

Bere pintura modernista izan zen hasiera batean, sinbolismo eta errealismo faseetatik pasatuz, Noucentismeren etorrerarekin ideia berrietarantz idealismo apur batekin aldatu zen arte. Irakaskuntzan ere aritu zen, 1906an Bartzelonan eskola bat sortuz, didaktika tradizionalaren aurka. Ikasle izan zituen, besteak beste, Joan Miró eta Josep Llorens i Artigas. 1929ko Bartzelonako Erakusketa Unibertsaleko aholkulari artistiko izendatu zuten, eta haren kartela diseinatu zuen. Gerra Zibilean Errepublikako Arte Ederretako Zuzendari Nagusia izan zen. 1939an Londresera erbesteratu zen.

## Obra

Bere margolanetatik nabarmentzekoak dira Bartzelonako Correos eraikineko freskoak, 1928ko Palau Nacionalaren kupulakoak, 1929ko Nazioarteko erakusketaren karietara eginak, eta Bartzelonako Hiriko Etxeko Kixotearen Aretoko margoak, 1958an eginak.

## Iruditegia

* Francesc
* Bartzelonako Postetxe Nagusiaren freskoak (1928).
* Palau Nacionalaren kupula barrutik, Bartzelona (1929).
* Kataluniako Arte Museo Nazionalaren kupula (1929).

## Erreferentziak

* ↑ https://www.museunacional.cat/es/francesc-dassis-gali
* ↑ https://es-academic.com/dic.nsf/eswiki/496183
* ↑ https://www.tesisenred.net/handle/10803/116370#page=1

## Kanpo estekak

* Datuak: Q443386
* Multimedia: Francesc d'Assís Galí / Q443386
# Francesc Sabaté

Francesc Sabaté Llopart, izengoitiz El Quico edo Quico Sabaté (Hospitalet de Llobregat, Katalunia, 1915eko martxoaren 30a – Sant Celoni, Katalunia, 1960ko urtarrilaren 5a) anarkista izan zen.

## Biografia

CNT-FAI erakunde anarkistako kidea zen, eta Llobregateko meatzarien matxinadan hartu zuen parte 1932an. Aragoiko frontean borrokatu zen faxisten aurka Espainiako Gerra Zibilean, eta erbestera jo behar izan zuen ondoren. Maki taldea antolatuta frankismoaren aurka jarraitu zuen gerrilla-borrokari eutsi zion 1945etik aurrera, Bartzelonan batez ere. Frantzia nazien esku erori zenean, bide klandestinoak antolatzen aritu zen jendeari Pirinioetan barrena ihes egiten laguntzeko. Parisen Lucio Urtubiaren etxean ezkutatuta egon zen luzaroan, eta Urtubian eragin handia izan zuen, berak gero esan zuenez. Guardia zibilekin izandako tiroketa batean bere kideak hil ziren, baina berak, zauriturik, ihes egitea lortu zuen. Mediku baten bila ari zela tirokatu eta hil zuten Kataluniako San Celoni herrian.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/quico-sabate-maki-kataluniarra-hil-zuten
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q679654
* Multimedia: Francesc Sabaté Llopart / Q679654
# Francesc Orella

Francesc Orella Pinell (Bartzelona, 1957ko ekainaren 11)
Espainiako aktore bat da, telebista, zinema, antzerki eta bikoizketetan lan egiten duena. Batez ere TV3ko telesail batengatik egin zen oso ezaguna, Katalunian ekoiztu zen Merli telesailagatik.

## Bizitza

Bartzelonan jaio zen 1957an eta interpretazio munduan sartu zen. Horretarako bere formakuntza egin zuen Institut del Teatren, baina geroago Estatu Batuetara joan zen Herbert Berghoff Studion ikasten jarraitzeko, New Yorken, non beste aktore famatu batzuekin ikasi zuen.
Zinema munduan, 1989an izan zuen arrakasta El puente de Varsovia pelikulan, Pere Portabellak zuzendua. Aldiz, telesail munduan, 1994an izan zuen arrakasta Estacion de enlace izeneko telesailean eta 1995ean Secretos de familia izenekoan, biak TV3 kanalean. 2000n, Francesc, Telecinco kanalean agertu zen El comisario sailean non 3 sasoi egon zen inspektore papera egiten.
Azkenik, Merli telesailean agertu zen non 3 sasoi eman zituen protagonista moduan eta, besteak beste, Zapping saria lortu zuen.

## Filmografia

* Días mejores (2022-2023)
* Santa Evita (2022)
* Maradona, sueño bendito (2021)
* Toscana (2021)
* Ofrenda a la tormenta (2020)
* La unidad (2020)
* Inés del alma mía (2020)
* El legado de los huesos (2019)
* Merlí Sapere Aude (2019)
* Durante la tormenta (2018)
* 7 razones para huir (de la sociedad) (2018)
* Contratiempo (2017)
* El guardián invisible (2017)
* Cuéntame cómo pasó (2016)
* Merlí (2015-2018)
* El ministerio del tiempo (2015, 2020)
* El Príncipe (2015)
* Habitaciones cerradas (2015)
* Carlos, Rey Emperador (2015)
* Mario Conde, los días de gloria (2014)
* Kubala, Moreno i Manchón (2014)
* El rey (2014)
* Terra Baixa (2011)
* Ermesenda (2010)
* Los ojos de Julia (2010)
* Ventdelplà (2009-2010)
* Les veus del Pamano (2009)
* Tres días con la familia (2009)
* Infidels (2009)
* Alatriste (2006)
* Segundo asalto (2005)
* El año del diluvio (2004)
* Nudos (2003)
* Smoking Room (2002)
* Yoyes (2000)
* El comisario (2000-2002)
* Morir (o no) (2000)
* El viaje de Arián (2000)
* Andorra, entre el torb i la Gestapo (2000)
* La ciudad de los prodigios (1999)
* Pepe Carvalho (1999)
* El pianista (1998)
* Secretos de familia (1995)
* El porqué de las cosas (1995)
* Tierra y libertad (1995)
* Estación de enlace (1994)
* Arnau (1994)
* Quico, el progre (1992, 1995)
* La telaraña (1990)
* Boom Boom (1990)
* El puente de Varsovia (1989)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11681919
* Multimedia: Francesc Orella / Q11681919
# Francesc Tàrrega

Francesc d'Assís Tàrrega i Eixea (Vila-real, 1852ko azaroaren 21a - Bartzelona, 1909ko abenduaren 15a) espainiar musikagilea eta gitarrista izan zen. Castellon-en egin zituen ikasketak, eta geroago, Valentzian eta Madrilgo kontserbatorioan. Madrilen jotzeaz gainera, Parisen, Londresen, Bruselan, Bernan eta Erroman ere eman zituen kontzertuak. Bartzelonan hartu zuen bizilekua eta oso ezagun bihurtu zen hiri hartako musika giroetan. Espainiar gitarraren eskola berria sortu zuen. Musika klasikoko lan asko moldatu zituen gitarrarako. Gitarrarako idatzi zituen lan aipagarriak: Lágrima, Capricho árabe, Sueño, Recuerdos de la Alhambra, eta Danza mora.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017-12-8 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q313372
* Multimedia: Francisco Tárrega / Q313372
# Francesca Albanese

Francesca Albanese (Ariano Irpino, Italia, 1977) italiar jurista eta giza eskubideen aldeko aktibista da. 2022an Nazio Batuen Erakundearen Bidali Berezi izendatu zuten Gazako Zerrendan eta Zisjordanian palestinarrek populatutako eremuetan ikuskaritza egiteko, NBEren izenean.

## Ibilbidea

Pisako Unibertsitatean zuzenbide lizentziatura egin zuen, eta giza eskubideetan masterra Londresko SOAS Unibertsitatean.

### Palestinaren auzian inplikazioa

Albanesek aholkulari gisa lan egin du Arab Renaissance for Democracy and Development (ARDD) think tank-ean, eta Palestinako Gaiari Buruzko Sare Globalaren sortzaileen artean ere jardun da (Global Network on the Question of Palestine). Foro hori palestinarren eskubideen alde lan egiteko sortu zen, besteak beste palestinar errefuxiatuek, 1948an ihes egin zutenek eta haien ondorengoek, Israelgo lurretara itzultzeko eskubidea izan dutela aldarrikatuz. Albanesek errefuxiatu palestinarren kanporatzea (Nakba) Holokaustoarekin alderatu izan du.
Hamasek 2023ko urrian Israeli egindako erasoaren unean berehalako su-etena eskatu zuen, Palestinako herriak garbiketa etnikoa jasateko arrisku handia zuela esanez.
2024ko martxoan, Albanesek txosten bat argitaratu zuen, Israelek Gazan genozidioa egin duelako ustea jakinaraziz. Israelek Gazako Zerrendako zibil guztiei eraso egiteko helburutzat hartzen zituela adierazi du, Israelek palestinarren eremua garbitzeko plan orokor bat duela eta Israeli arma-boikota ezarri behar zaiola. Txostenak herrialde arabiarren laguntza zabala jaso badu ere, Israelek "errealitatearen desitxuratze lizun" gisa definitu du, eta AEBek Israelen aurkako joera duela esan dute.

## Erreferentziak

* ↑ «Norsk fagbevegelsen bør være en del av antiapartheid-bevegelsen» Fagforbundet 2023-02-08.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Francesca Albanese, Relatora Especial sobre la situación de los derechos humanos en el territorio palestino ocupado desde 1967» Oficina de Derechos Humanos de las Naciones Unidas (Noiz kontsultatua: 2024-04-22).
* ↑ «Global Network on the Question of Palestine List of Members» ARDD 2023-07-12.
* ↑ «UN’s Palestinian human rights expert likened Israel’s actions to the Holocaust» The Telegraph 2023-10-21.
* ↑ «Countries at UN rally behind expert who accused Israel of 'genocide'» France24 2024-03-26.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115860841
* Multimedia: Francesca Albanese / Q115860841
# Francesc de Cabo

Francesc de Cabo Vives (Buenos Aires, 1910eko azaroaren 10a - Bartzelona, 1997ko urtarrilaren 15a) politikari eta iraultzaile katalana izan zen. XX. mende hasierako mugimendu anarkosindikalistaren ekintzaile nabarmenetakoa izan zen. Familiaren lan-arazoak zirela eta, Argentinatik Bartzelonara jo zuten, 1917an. Goi-mailako ikasketarik ez zuen egin, baina kultura handia bereganatu zuen, edozer irakurtzeko zaletasuna baitzuen, eduki filosofiko-politikoko obrak, batik bat. Kropotkin, Trotski eta Bakuninen ideiek eragin handia izan zuten berarengan. Bigarren Errepublikaren aurreko urteetan, hainbat talde ezkertiar-errepublikazaletan ibili zen, eta garai horretan egin zen CNT sindikatu anarkistako kide ere. Organizazio- eta propaganda-lan handiak egin zituen CNTn, eta hantxe ezagutu zuen Andreu Nin iraultzaile katalana. 1930 aldera sartu zen Nin buru zuen alderdian, ICEn (Espainiako Ezker Komunista). Nin eta Trotski elkarrekin haserretu (1934) eta handik bi urtera sortu zuten Cabok eta Ninek POUM (Batasun Marxistaren Langileen Alderdia), Errepublikaren garaiko erakunde eraginkorrenetakoa, Leninen zalea, anarkista- eta troskista-joerako komunista asko erakarri zuena. Gerra Zibila hasi (1936) eta Nin estalinistek bahitu eta hil ondoren (1937), Francesc de Cabo bihurtu zen POUMeko buruzagi. Alderdia borrokarako talde antifaxistetan eratu zuen berriz, eta gogor jardun zuten POUMekoek Aragoiko frontean. Buenaventura Durrutirekin ibili zen Cabo Ebroko gudu sonatuan. Gerra amaitzean (1939), Argentinara alde egin zuen, politika utzi, eta irakaskuntzari ekin zion. 1982an itzuli zen Kataluniara, Andreu Nin Fundazioaren presidente gisara. Bertan hil zen, 1997ko urtarrilean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ www.fundanin.org
* ↑ Pages i Blanch, Pelai. (1997-1-22). «Frances de Cabo Vives, fundador del POUM» El País.
* Datuak: Q12257937
# Fenit

Fenit (irlanderaz An Fhianait, "Basalekua" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderrian dagoen herri txiki bat da. Tralee badiaren iparraldeko ertzean dago, Tralee udalerritik 10 kilometro mendebaldera eta Shannongo estuarioaren hegoaldean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3775905
* Multimedia: Fenit / Q3775905
# Fenix

Fenixa (antzinako grezieraz: Φοῖνιξ, phoínix; eta egiptoeraz: Bennu) arrano baten neurriko hegazti mitologikoa da, luma gorri, laranja eta hori kolore gorrikoa, moko eta atzapar indartsuekin. Bere errautsetatik berpizten zen hegazti miragarria zen. Mito batzuen arabera, bizilekua Ekialde Hurbilaren eta Indiaren arteko eskualdean zuen, Egipto eta Afrikako iparraldera ere iristen zelarik.
500 eta 1000 urte bitarteko bizitza zikloa du. Zikloa amaitzear dagoenean adaxkaz habia egiten du, habiak sua hartzen du eta suak habia et txoria kiskaltzen ditu. Hortik fenix gaztea edo fenixaren arrautza ateratzen dira, berriz jaio eta berriz bizi da. Fenix txori berria aurrekoa hainbat urte biziko da. Fenixak bere errautsetatik birsortzeko duen gaitasunak hilezkortasuna adierazten du.

## Kanpo estekak

* Carlos Thorne, fenixaren antzera. Gazteleraz.
* Datuak: Q48444
* Multimedia: Phoenix (mythical bird) / Q48444