OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Horsens

Horsens Danimarkako Erdialdeko Jutlandiako eskualdearen erdialdean dagoen hiria da, hirugarren handiena Århus eta Randersen atzetik.

## Geografia

Horsens fiordoko hiria da. Glaziarren morrenek sorturiko muino eta ibar apalen gainean kokatzen da. Århustik 50 kilometro hegoaldera dago.

## Historia

Badirudi Horsens izena aintzinako danierazko hors (zaldia) eta næs (lurraldea) hitzen elkarketak sortu zuela, XII menderako jadanik Horsenes izena agertzen baita. X mendeko herri jentilak hiriko lege kodea eratu zuen 1200 urte inguruan. Garai hortan Sven III.ak eta Valdemar I.ak txanponak egin zituzten hirian.
1300 urtean harresietatik at zabaltzeari ekin zion eta hiria eta kaia lubaki batek inguratu zituen. Hiriaren oparoaldi honek ordea atzerakada izan zuen suediarren aurkako gerrak zirela eta.
XVIII mendearen bukaeran Katalina II.ak Errusiatik kanporatutako printzeak bizi izan ziren Horsensen 28 urtez.
XIX mendean industrializazioa iristearekin batera populazioa nabarmen handitu zen. Gaur egun Danimarkako bederatzigarren hiri handiena da.

## Kultura

Azken hamarkadan Horsenseko udalak ahalegin handia egin du kulturaren alde. Bertan izan dira hainbat musika talde internazional, hala nola, Madonna, Iron Maiden, Joe Cocker, Elton John, Bob Dylan, Bryan Adams, David Bowie, R.E.M., Paul McCartney, The Rolling Stones, AC/DC eta U2.
Bestalde urtero abuztuko azken astebukaeran Europako Ertaroko Jaialdia antolatzen dute (danieraz Europæisk Middelalderfestival). Horsens Europa iparraldeko ertaroko merkatu handiena bihurtzen da.

## Hiritar ezagunak

* Vitus Bering (1681-1741), itsasgizon eta esploratzailea.

## Iruditegia

* Kai aldeko etxeorratzak.
* Sønder Vissing eliza.
* Erdiko kalea.
* Europako Ertaroko Jaialdia.

## Hiri senidetuak

* Blönduós (Islandia)
* Moss (Norvegia)
* Nokia (Finlandia) (Finlandia)
* Karlstad (Suedia)

## Kanpo estekak

* (Danieraz) Hiriko webgune ofiziala
* (Ingelesez) Turismo bulegoko webgune ofiziala
* (Danieraz) Ertaroko merkatuaren webgune ofiziala
* Datuak: Q190235
* Multimedia: Horsens / Q190235
# Horsedowns

Horsedowns edota Horse Downs, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Crowan parrokian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5905747
* Multimedia: Horsedowns / Q5905747
# Horseheads (New York)

Horseheads New York estatuko herri bat da. Chemung konderrian kokatua dago. 2010ean 6.461 biztanle zituen, 10,07 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Chemung konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10751434
* Multimedia: Horseheads, New York / Q10751434
# Horseleap

Horseleap (irlanderaz: Baile Átha an Urchair) Irlandako udalerri bat da, Offaly konderria eta Westmeath konderriaren artean dagoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2473138
* Multimedia: Horseleap / Q2473138
# Horsepasture (Virginia)

Horsepasture Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Henry konderrian dago, Virginia estatuan. 2.058 biztanle ditu, 25,037655 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Henry konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1374511
# Horseshoe Bay (Texas)

Horseshoe Bay Texasko hiri bat da. Burnet konderrian kokatua dago. 2010ean 3.418 biztanle zituen, 29,51 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Burnet konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q982068
* Multimedia: Horseshoe Bay, Texas / Q982068
# Irati Romero

Irati Romero Garmendia (Ordizia, 1990) biologo euskalduna da.

## Biografia

Euskal Herriko Unibertsitatean biologia ikasketa egiten ari zela Pragako laborategi batean lan egiteko aukera izan zuen. Biologia Molekularra eta Biomedikuntza masterra egin zuen ondoren gaixotasun zeliakoaren genetika eta epigenetika aztertuz.
2019. urtean Global training beka eskuratu eta gaur egun Bordelen ari da lanean minbizia ikertzen, glioblastomak bereziki.

## Sariak eta errekonozimenduak

* 2017: Ikergazte saria zientzien arloan
* 2020: gonbidatua UEUko udako ikastaroen irekiera-jardunaldian: “ZientziaK eta Euskara. Esperientzietatik etorkizunera.

## Erreferentziak

* ↑ Ana, Galarraga Aiestaran. (2020-03-06). «“Ikerketa feministagoa behar dugu”» Elhuyar aldizkaria (Noiz kontsultatua: 2020-07-17).
* 1 2 idatzia, Zientzia Kaiera-k; 6Mar2020; Comentarios0. (2020-03-06). «Irati Romero, biologoa: “Ikerketa feministagoa behar dugu”» Zientzia Kaiera (Noiz kontsultatua: 2020-03-06).
* ↑ Irati Romero | Artizarra. (Noiz kontsultatua: 2020-03-06).
* ↑ «Irati Romero: «Ideia berritzaileak behar dira emaitza berriak lortzeko»» Goierriko Hitza 2017-06-22 (Noiz kontsultatua: 2020-07-17).
* ↑ «ZientziaK eta Euskara. Esperientzietatik etorkizunera. (UI48 hasiera jardunaldia). :: ikasi :: Udako Euskal Unibertsitatea» www.ueu.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-18).
* Datuak: Q87204828
# Irati irratia

Irati Irratia 1993an Garraldan sorturiko euskarazko irrati katea da. Gaur egun Aribetik emititzen du eta Aezkoan, Erroibarren, Luzaiden, Orreagan eta Auritzen 107.7 eta Agoitzen 107.5 FM frekuentzietan entzun daiteke.

## Ikus, gainera

* Nafarroa Garaiko euskarazko irratiak
* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak

* Irati Irratiaren webgunea
* Datuak: Q31187990
# Irati Martin

Irati Martin Rodriguez (Durango, Bizkaia, 2003ko uztailaren 6a) bizkaitar futbolaria da, aurrelari jokatzen du. 2021-2022 denboraldia sekulakoa egin zuen Euskal Ligan, eta mailako Pitxitxia, golegile nagusia izan zen. 18 urterekin Eibarko lehenengo taldean hasi zen. 2024an Atheticen bigarren mailako taldean hasi zen.

## Biografia
### Futbolari ibilbidea

Landako eskolan eman zizkion lehenengo ostikadak baloiari. Handik Ezkurdi klubera pasatu zen eta kadete adina zuenetik, 2019tik, Eibarren ibili da. 2021eko ekainaren 19an egin zuen debuta lehenengo taldeaz, Malen Olañeta eta Uxue Guezalarekin batera.
2021-2022 denboraldian mailako golegile nagusia izan zen Euskal Ligan, Pitxitxia, 25 gol sartuta. Horrek lehenengo talderako atea zabaldu zion 18 urterekin.
2022-2023 denboraldiaurrea gogorra izan zen, baina beteranoen babesa izan zuen Jujuba Cardozo zelaitik kanpo eta Sheila Elorza, Ane Pérez, Noelia García eta Ane Camposek zelai barruan. Azken horiek taldearekin bat egiten lagundu zioten. Eibar taldearen helburua lehenengo Mailara bueltatzea da. Gainera formatua aldatu berri dute, estatu osorako multzo bakarra baitago eta urrutiago bidaiatu beharko baitute: Andaluziara, Galiziara… Eibarrek entrenatzaile berria du aurten, Antiguoko mutilen taldea entrenatzetik etorritako 29 urteko Yeray Martin andoaindarra.
Golerako sena duen Irati Martineren ustez, badu zer hobetu:
   “Fisikoki asko hobetu behar dut, kategoria batetik bestera dagoen alderik handiena horixe delako. Eta baloia dudanean azkarrago pentsatzen eta gauzak arinago egiten ahalegindu behar dut.”
SD Eibarrek utzita, Bigarren RFEF mailako Racing Femeninas taldean ibili ondoren, 2024an Athleticen bigarren mailako taldean hasi zen Jonathan Ledesmarekin entrenatuta.

## Sariak eta aintzatespenak

* 2021-2022 denboraldiko Euskal Ligako Pitxitxia.

## Erreferentziak

* ↑ Irati. Txapeldunak.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Irati Martín | SD Eibar - Web Oficial» Irati Martín | SD Eibar - Web Oficial (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
* ↑ «“Eibarren aurtengo jokamoldea ondo datorkit, jokalari azkarra naizelako" - Durango» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Martin Rodriguez, Irati» Scout10 (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
* 1 2 «Irati Martin durangarra Athletic Clubera batu da - Durango» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2024-02-02).
* ↑ «Irati - S.D. Éibar B :: Fútbol de Castilla y León ::» www.lapreferente.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
* ↑ «IRATI: Irati Martín Rodríguez (Delantera) / Jugadora Fútbol Femenino» www.txapeldunak.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) «[dotb.eus Las durangarras Irati Martín y Nahia Larrinaga y la berriztarra Uxue Guezala debutan en el Eibar | dotb Durangaldeko Telebista»] dotb.eus 2021-06-19 (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
* ↑ «Irati Martin durangarra Athletic Clubera batu da - Durango» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2024-02-02).

## Kanpo estekak

* Profila Ligan
* Datuak: Q98092162
# Irati Sarasua

Irati Sarasua Arabaolaza (Hernani, Gipuzkoa, 1990) euskal kazetari eta telebista-aurkezlea da.

## Erreferentziak

* ↑ Urkizu, Urtzi. (2014-10-29). ««Gazteen ikuspegiak lekua izan behar du komunikabideetan»» Berria (Noiz kontsultatua: 2017-05-18).

## Kanpo estekak

* Irati Sarasuaren Twitter profila
* Irati Sarasuaren argitalpenak Argia aldizkarian
* Datuak: Q29971181
# Irati Santiago

Irati Santiago Mujika (Villabona-Amasa, 1991ko urtarrilaren 16a) gipuzkoar zinema ekoizlea da. Film laburrez gain, batez ere bideoklipak ekoiztu ditu. Steve Aoki, Paris Hilton edota will.i.am bezalako artistekin lan egin du.
* Datuak: Q75074811
* Multimedia: Irati Santiago Mujika / Q75074811
# Irati Zubizarreta

Irati Zubizarreta Armendaritz (Beasain, Gipuzkoa, 1998ko urtarrilaren 30a) mendi lasterkaria da, gaur egungo munduko txapelduna junior mailan.
2017ko uztailaren 30ean, Andorran jokatutako Munduko Mendi Txapelketan (Skyrunning 2017), B modalitateko (18-20 urte) urrezko domina lortu zuen: 15 kilometroko proban, 2 ordu 16 minutu eta 17 segundoko denborarekin lehenbizikoa iritsi zen, bigarren lasterkaria baino 4 minutu lehenago. Bi egun lehenago, uztailaren 28an, kilometro bertikaleko proban, brontzezko domina bereganatu zuen.
2016an, 2017an, 2018an eta 2019an Espainia mailako mendi lasterketako txapelduna izan zen. Halaber, 2018an eta 2019an Kilometro Bertikaleko espainiako txapelduna ere izan zen; 2020 nahiz 2021an txapeldunorde izan zen. La Sportiva taldearen parte da 2016. urtetik.

## Erreferentziak

* ↑ «Irati Zubizarreta: “Mendian korrika noanean motibatu egiten naiz”», Faktoria, Euskadi Irratia, 2017-08-17.
* ↑ (Gaztelaniaz) «La corredora Irati Zubizarreta, medalla de 0ro en el mundial de carreras de montaña», 2017-08-01, Diario Vasco.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Irati Zubizarreta, campeona de España júnior de carreras de montaña en línea», 2016-06-21, Diario Vasco.

## Kanpo estekak

* Irati Zubizarretaren Twitter kontua.
* Irati Zubizarretari elkarrizketa, Goierriko Hitza.
* Irati Zubizarretari elkarrizketa "Gozatzen jarraitu nahi du mendian" Berria, 2021.01.12
* Datuak: Q36001238
# Irati Saez de Urabain

Irati Saez de Urabain (Agurain, Araba, 1998) arabar aktorea da. 2020an egin zuen debuta zineman, Akelarre filmean Olaia pertsonaia antzeztuz. Honetaz gain, Gizarte Antropologian lizenziatu zen urte berean (2020), Euskal Herriko Unibertsitatearekin.

## Erreferentziak

* ↑ Ugarte Lopez de Arkaute, Estitxu. (2020-10-04). «Irati Saez de Urabain: "Oso erraz jarri digute dena 'Akelarre'ko ekipoak eta lantaldeak"» Alea (Noiz kontsultatua: 2020-10-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q100708458
# Isoroku Yamamoto

Isoroku Yamamoto, japonieraz 山本五十六, Yamamoto Isoroku (Nagaoko, Japonia, 1884ko apirilaren 4a - Salomon Uharteak, 1943ko apirilaren 18a), almirante japoniarra izan zen. Estatubatuarrek bere hegazkina txikitu zutenean hil zen, Salomon Uharteetako frontea bisitatzera zihoanean.

## Biografia

Errusiarren eta japoniarren arteko gerran parte hartu zuen 1905ean.
Lehen Mundu Gerraren ondoren itsas armadako arduraduna izan zen Estatu Batuetan, eta Londresen 1929 eta 1934an egin ziren batzarretan bere herrialdearen ordezkari izan zen.
1936an itsas armadako ministro orde izendatu zuten eta 1939an, berriz, itsas armada osoaren buruzagi goren.
1941ko abenduaren 7an Estatu Batuen armadari japoniarrek Pearl Harborren egindako erasoaren prestatzaile eta gidari izan zen. Estatu Batuen aurka Itsaso Barean izandako guduetan bera izan zen japoniarren buru; itzal handia hartu zuen, lortu zituen emaitza on ugariengatik. Salomon Uharteetako Kanpainan hil zuen Estatu Batuen armadak, bere hegazkina lurrera botata.

## Ikus, gainera

* Guadalcanalgo kanpaina

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q152325
* Multimedia: Isoroku Yamamoto / Q152325
# Isorrhoa

Isorrhoa Momphidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Isorrhoa antimetra da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Isorrhoa aetheria | daturik gabe |
| Isorrhoa ancistrota | daturik gabe |
| Isorrhoa antimetra | daturik gabe |
| Isorrhoa aphrosema | daturik gabe |
| Isorrhoa atmozona | daturik gabe |
| Isorrhoa emplecta | daturik gabe |
| Isorrhoa euxona | daturik gabe |
| Isorrhoa implicata | daturik gabe |
| Isorrhoa loxoschema | daturik gabe |
| Isorrhoa ochrochyta | daturik gabe |
| Isorrhoa pandani | daturik gabe |
| Isorrhoa triloxias | daturik gabe |
| Isorrhoa tripoda | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10304013
* Multimedia: Isorrhoa / Q10304013
# Isotenes

Isotenes Tortricidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Isotenes melanoclera da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Isotenes anisa | daturik gabe |
| Isotenes athliopa | daturik gabe |
| Isotenes canigerana | daturik gabe |
| Isotenes clarisecta | daturik gabe |
| Isotenes crobylota | daturik gabe |
| Isotenes cryptadia | daturik gabe |
| Isotenes epiperca | daturik gabe |
| Isotenes erasa | daturik gabe |
| Isotenes eurymenes | daturik gabe |
| Isotenes inae | daturik gabe |
| Isotenes latitata | daturik gabe |
| Isotenes marmorata | daturik gabe |
| Isotenes megalea | daturik gabe |
| Isotenes melanoclera | daturik gabe |
| Isotenes melanopa | daturik gabe |
| Isotenes melanotes | daturik gabe |
| Isotenes mesonephela | daturik gabe |
| Isotenes miserana | daturik gabe |
| Isotenes ornata | daturik gabe |
| Isotenes prosantes | daturik gabe |
| Isotenes pudens | daturik gabe |
| Isotenes punctosa | daturik gabe |
| Isotenes rhodosphen | daturik gabe |
| Isotenes rhodosphena | daturik gabe |
| Isotenes sematophora | daturik gabe |
| Isotenes syndesma | daturik gabe |
| Isotenes tetrops | daturik gabe |
| Isotenes thaumasia | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6086388
* Multimedia: Isotenes / Q6086388
* Espezieak: Isotenes
# Isostreptis

Isostreptis Cosmopterigidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Isostreptis porphyrarga da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Isostreptis porphyrarga | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6086372
* Espezieak: Isostreptis
# Isorno

Isorno Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, Onsernone barrutian. 2014an biztanle zituen 17,1 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q69101
* Multimedia: Isorno / Q69101
# Isosorbida dinitrato

Isosorbida dinitratoa bihotz-gutxiegitasuna, espasmo esofagikoak eta bularreko mina tratatzeko eta prebenitzeko erabiltzen den sendagaia da, bihotz-odolaren fluxua nahikoa ez delako. Aurkitu da bereziki erabilgarria dela disfuntzio sistolikoak eragindako bihotz-gutxiegitasunean, hidralazinarekin batera, arraza beltzeko pertsonengan. Ahotik edo mihiaren azpian jartzen da.
Albo-ondorio arrunten artean daude buruko mina, zorabioa zutik jartzean eta ikusmen lausoa. Albo-ondorio larriek presio arterial baxua dute. Ez dago argi haurdunaldiko erabilera segurua den haurtxoarentzat. Ez da erabili behar sildenafiloaren familiako sendagaiekin batera. Isosorbida dinitratoa nitratoaren sendagaien familiakoa da, eta odol-hodiak dilatatuz jarduten du.
Isosorbida dinitratoa lehen aldiz 1939an preskribatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]
* 1 2 3 4 5 6 7 8 (Ingelesez) «Isosorbide Dinitrate/Mononitrate» The American Society of Health-System Pharmacists.
* ↑ Chavey, William E.; Bleske, Barry E.; Van Harrison, R.; Hogikyan, Robert V.; Kesterson, Sean K.; Nicklas, John M.. (2008-4-1). «Pharmacologic management of heart failure caused by systolic dysfunction» American Family Physician 77 (7): 957–964. ISSN 0002-838X. PMID 18441861..
* ↑ (Ingelesez) Fischer, Janos; Ganellin, C. Robin. (2006). Analogue-based Drug Discovery. John Wiley & Sons, 454 or. ISBN 9783527607495..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179748
* Multimedia: Isosorbide dinitrate / Q179748
# Isosorbida mononitrato

Isosorbida mononitratoa bihotz-gutxiegitasuna, espasmo esofagikoak eta bularreko mina tratatzeko eta prebenitzeko erabiltzen den sendagaia da, bihotz-odolaren fluxua nahikoa ez delako.
Isosorbida dinitratoa lehen aldiz 1981ean preskribatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]
* ↑ (Ingelesez) American Society of Health-System Pharmacists. Isosorbide Dinitrate/Mononitrate Monograph for Professionals. .
* ↑ (Ingelesez) Fischer J, Ganellin CR. (2006). Analogue-based Drug Discovery. John Wiley & Sons, 454 or. ISBN 9783527607495..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q423401
* Multimedia: Isosorbide mononitrate / Q423401
# Indigena

Indigenak edo herri indigenak estatu modernoak sortu eta muga politikoak ezarri baino lehen, lurralde batean bizi ziren herriei deritze. Horretaz gainera, herri indigenek beste zenbait ezaugarri ere badituzte, nazio edo estatu bati erreferentzia eginez definitzen diren herriek askotan betetzen ez dituztenak, hala nola, herri indigenak berak bere burua talde kultural bereizi moduan ikustea eta inguruko herriek ere izaera berezi hori onartzea, hizkuntza eta egitura sozial eta politiko bereziak izatea, ekoizpen-modu nagusiari (kapitalismoari, kasu) jarraitzen ez dioten ekonomia izatea eta ingurumen naturalarekiko atxikimendu tradizional bat izatea. Indigena izendapenaz gainera, ohikoa da herri eta herri hauetako kideei aborigen, natibo, autoktono edo besterik gabe bertakoa deitzea.
Ez dira herri indigena eta etnia kontzeptuak nahastu behar. Herri indigenak lurralde bati atxikiak agertzen dira beti, etniak ez bezala. Horrela, herri indigenak etniak dira baina badira etniak herri indigenak ez direnak. Adibidez, afroamerikarrek etnia ezberdinak osatzen dituzte Amerikan, baina ez dira herri indigenak, Ameriketako indigenak amerindiarrak baitira.
Nazio-estatuen zabalkuntzak, kapitalismoaren garapenak eta globalizazioak herri hauetako askoren desagerpena ekarri du. Adibidez, Amerikako amerindiar herri asko desagertu ziren espainiar kolonizazio eta Estatu Batuen zabalkuntzaren ondorioz. Egun, badira Gobernuz Kanpoko Erakundeak herri indigena eta hauen habitataren aldeko defentsa bultzatzen dutenak, hala nola Survival International.

## Ikus, gainera

* Etnia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q103817
* Multimedia: Indigenous people / Q103817
# Indiferentzia-printzipio

Indiferentzia-printzipioa fenomeno batean zorizko gertakizun edo emaitza posible guztien multzoan gertakizun bakoitzari probabilitate berdina esleitzen dion erregela da, pentsatuta gertakizun guztiek gertatzeko aukera berdinak dituztela. Horrela, zorizko saiakuntza batean n emaitza posible badaude, elkarrekiko baterazinak, gertakizun bakoitzaren probabilitatea 1/n litzateke printzipioaren arabera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1661371
# Indigaztainondo gorri

Indi gaztainondo gorria (Aesculus × carnea) hosto erorkorreko zuhaitz espezie hibrido artifiziala da, A. pavia eta A. hippocastanum (indi gaztainondo arrunta) espezieetatik sortua.
Bere jatorria ezezaguna da, baina litekeena da Alemanian 1820 inguruan sortzea. Landare apaingarri honek hainbat kultibar ditu:
* 'Briotii'
* 'O'Neil'.
* 'Fort McNair'.
* 'Pendula'.
* 'Plantierensis'.

## Erreferentziak

* ↑ Royal Horticultural Society. Aesculus × carnea 'Briotii'. .
* ↑ Govaerts, R., Michielsen, K. & Jablonski, E.. (2011). «Untraced Weeping Broadleaf cultivars: an overview» Belgische Dendrologie Belge: 19-30..
* ↑ Roth, Susan A.. (2001). Taylor's guide to trees. Boston, MA: Houghton Mifflin Harcourt, 408 or. ISBN 978-0-618-06889-0..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q163779
* Multimedia: Aesculus × carnea / Q163779
* Espezieak: Aesculus × carnea
# Indietako Artxibategi Nagusia

Indietako Agiritegi Nagusia (gaztelaniaz: Archivo General de Indias) Karlos III.a Espainiakoak Sevillako katedralaren ondoan eraikitzeko agindua eman zien eraikina da. Agiritegiaren helburua, ordura arteko Espainiar kolonietako agiritegi guztiak batu eta agiri guztiak toki berdinean gordetzea zen. Agiritegian 43.000 legajo daude, 80 milioi orrialdeekin eta 8.000 mapekin.
UNESCOk 1987an ospatutako bileran, Sevillako katedralarekin eta Alkazarrarekin batera Gizateriaren Ondare izendatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Archivo General de Indias cervantes.es [2008-7-7]

## Ikus, gainera

* Sevillako katedrala
* Simancasko Artxibo Orokorra

## Kanpo estekak

* Sevillako Udala
* Sevillako katedralaren, alkazarraren eta agiritegiaren goitiko bista
* Datuak: Q477051
* Multimedia: Archivo General de Indias / Q477051
# Indietako Legeak

Indietako Legeak (gaztelaniaz: Leyes de Indias) espainiar erregeek, Hispaniar Monarkiaren Amerikar zatian bizi ziren biztanleen bizitza politiko, ekonomiko eta soziala erregulatzeko aldarrikatu zuten legedia izan zen.
Lehen konkistatzaileak Amerikara iritsi eta ez askoz beranduago, Espainiar koroak, 1512ko abenduak 27an onartutako Burgosko Legeak betearaztea agintzen du, Koroak, Amerikako indigenek jasaten zuten etengabeko tratu txarrengatik zuen arduragatik sortzen direnak, domingotar fraideek emandako txostenen arabera.
Bartolomé de las Casas domingotar gotzainak, indigenenganako tratu txarrei buruzko eztabaida bat sortu zuen enkomienda sistemarekin, eta, ondorioz, Karlos I.a Espainiakoa eta V.a Alemaniakoa enperadoreak, eztabaida honi amaiera emateko epaile biltzar bat bildu zuen. Biltzar honetatik, Lege Berriak deritzenak sortu ziren, 1542an, indigenak, Koroaren babespean jartzen zituztenak.
Espainia, Espainia Berria eta Peruren arteko eztabaida juridiko ugariren ostean, Karlos II.a Espainiakoaren erregealdian (1665-1700), 1680an, Indietako Legeen Bilketa bezala ezagutu zen lan bat argitaratu zen.
Indietako Legeak, Indietako erresumetan indarrean zeuden legeen bilketa bat dira, Karlos II.aren erregealdian egina. Oinarrian, hauek, Burgosko Legeak, Lege Berriak eta Alfaroko Ordenantzak ziren. Errege zedula bidez aldarrikatuak izan ziren 1680ko maiatzak 18an, eta bere testuak, espainiar monarkiaren gobernu ekintza inspiratu zuten printzipio politiko, erlijioso ekonomiko eta sozialak laburbiltzen ditu. Legeak, 9 liburutan antolatuta daude, 6400 lege inguru dituztenak.
* 1. liburua: Kontu erlijiosoei buruzkoa, errege patronatua, Elizaren antolakuntza, irakaskuntza eta kultura kasu.
* 2. liburua: Gobernu indianoaren egiturari buruzkoa, Indietako Kontseiluaren eta audientzien funtzio eta eskumenei erreferentzia berezia eginez.
* 3. liburua: Erregeorde, gobernari eta militarren betebehar, eskumen eta funtzioak laburbiltzen ditu.
* 4. liburua: Lurraldeen aurkikuntza eta konkistari buruzkoa. Biztanleria, lur banaketa, lan publiko eta meatzaritza arauak ezartzen ditu
* 5. liburua: Alkate, korrejidore eta gainontzeko funtzionario baxuen eskumen, funtzio jurisdikzio eta zuzenbide publikoaren zenbait arlori buruz legeztatzen du.
* 6. liburua: Indigenen egoerari buruzkoa, euren egoera soziala, enkomienda erregimena, zergak, etab...
* 7. liburua: Ekintza polizialarekin eta moralitate publikoarekin lotutako arloak laburbiltzen ditu.
* 8. liburua: Errenta eta finantza antolakuntzari buruz legeztatzen du
* 9. liburua: Indianoen merkataritza antolakuntzari eta hau erregulatzeko moduari buruzkoa, Kontratazio Etxeari buruzko erreferentzia bereziarekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1822545
# Indietako Legeen Bilketa

Indietako Erresumetako Legeen Bilketa, espainiar erregeek, Amerika eta Filipinetako (Indiak) euren lurraldeak erregulatzeko aldarrikatu zuten legediaren bilketa bat izan zen. Antonio de León Pinelo eta Juan de Solórzano Pereirak egin zuten, eta Karlos II.a Espainiakoak berretsi zuen, 1680ko maiatzak 18an Madrilen sinatutako berrespen pragmatiko baten bidez.
Lau ale eta bederatzi liburutan banatuta dago, 6385 lege dituztenak, 218 titulutan elkartuak. Lege bakoitzak, legea bera aldarrikatu zen urtea, tokia eta erregea adierazten ditu.

## Ikus, gainera

* Indietako Legeak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4357290
* Multimedia: Recopilación de Leyes de los Reynos de las Indias / Q4357290