OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Erdapfel

Erdapfel, alemanez "Lur Sagar", 1492an Martin Behaim alemaniar astronomoak egindako lurbira-globo bat da, gaur egun arte ezagutzen den antzinakoena. Bi erdietan xaflatutako liho bola batez egina dago, egurrez sendotua eta Georg Glockendon alemaniar grabaqtzailearen mapa batez estalia.
Amerika kontinentea ez da ageri, Kristobal Kolon bertaratu eta 1493. urterarte Europara ez baitzen itzuli. Globoak Euroasiar kontinente handitua eta Europa eta Asia arteko ozeano hutsa erakusten ditu. San Brendanen uharte mitikoa ere erakusten du. Japonia eta asiar uharteak desproportzionalki handiak ageri dira.
"Sagar" deitzearen ideia Reichsapfel ("Sagar Inperiala" edo globus cruciger) delakoarekin lotura izan dezake, Nurembergen Reicharen harribitxiekin (Reichskleinodien) batera gordeak.
Egin zenetik XVI. menderarte Alemaniako Nuremberg hiriko udaletxean ikusgai egon zen, ondoren Behaim familairen jabetzara igaro zen. 1907tik Nurmbergeko Germaniar Museo Nazionalean gordea dago.
* Datuak: Q1903450
* Multimedia: Erdapfel / Q1903450
# Erdara

Erdara euskara ez den edozein hizkuntza da; bereziki, gaztelania Hego Euskal Herriko euskaldunentzat, eta frantsesa Ipar Euskal Herrikoentzat. Berez, «hizkuntza arraroa edo atzerrikoa» esan nahi du, inor edo ezer gutxiesteko asmorik gabe. Hitz elkarketan, erdal forma hartzen du maiz (adibidez: erdal idazleak —erdaraz idazten dutenak—, erdal musika —erdaraz kantatzen dena—, eta abar). Eta euskaraz jakin gabe erdaraz badakitenei erdaldun deritze.
Erdara hitzak euskara ez beste hizkuntza guztiak izendatzeko balio duen arren, euskaldunek hurbilen dituzten erdal hizkuntzak aipatzeko erabili ohi dute gehien-gehienik. Horrenbestez, Hego Euskal Herrian gehienetan gaztelaniaren sinonimo da erdara; eta Ipar Euskal Herrian, ordea, frantsesarena.

## Erdarakada

Erdarakada da euskaraz erabilitako hitza edo esamoldea, erdararen eraginez euskararen ohiko arauak betetzen ez dituena.

## Erreferentziak

* ↑ «erdara» Euskaltzaindiaren Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2019-08-21).

## Ikus, gainera

* Euskaldun zahar
* Euskaldun berri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3056032
# Erdarakadak (liburua)

Erdarakadak: Euskaraz ongi mintzatzeko hiztegia. Zazpi probintzietako adibideak Gotzon Garate hizkuntzalariak idatzi zuen erreferentziazko liburua da, 1988an Gero argitaletxearekin argitaratua.

## Ezaugarriak

Erdarakadak edo erdarek kutsatu eta eragindako euskarazko esamoldeak biltzen ditu, bai eta haien ordez erabili beharko genituzkeen esamolde jatorrak ere, baserrietan jasoak. Liburua hiztegi moduan prestatuta dago. Zeregin hartarako, Garate hogei urte ibili zen baserietan zuzeneko hizkera biltzen. Guztira zazpi probintzietako baserrietan egungo 50.000 adibide, esaldi eta esalmolde jaso zituen. Hiztegiaren sarrera bakoitzean lurralde bakoitzeko forma parekideak bildu zituen. Egileraren helburua hau zen: "Gaurko egunean gehien erabiltzen diren erdarakadak dira liburukoak. Molde berrien ordez tradiziozko, baserrietako moldeak ematen saiatu naiz"

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/argia-astekaria/1946/gotzon-garate-ulertzen-baldin-bada-ez-dago-esaldi-bat-gaizki-dagoela-esaterik?ids=argia-astekaria/1946/gotzon-garate-ulertzen-baldin-bada-ez-dago-esaldi-bat-gaizki-dagoela-esaterik&botua=0&artikulua_id=15808
* Datuak: Q12256968
# Ehule (lanbidea)

Ehuleak artisauak dira, ehunak egiteko hainbat hari ehuntzen dituztenak.
Tapizgintzan ehulea ehun-lanak sortzen dituena da, bera izaten da ehuntze-lana ere egiten duena.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Le Grand Larousse Universel, ISBN 2-03-102564-3 (volume 14), 1993.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q437512
* Multimedia: Weavers / Q437512
# Ehun (zenbakia)

    Artikulu hau zenbakiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ehun (argipena)».
Ehun (100) laurogeita hemeretziaren ondoren eta ehun eta bataren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37413
* Multimedia: 100 (number) / Q37413
# Ehud Barak

Ehud Barak (hebreeraz: אֵהוּד בָּרָק‎, arabieraz: إيهود باراك‎‎, Ihood Barak; jaiotzez Ehud Brog; 1942ko otsailaren 12) Israelgo 10. Lehen Ministroa izan zen, 1999 eta 2001 bitartean.
Agintean, palestinarrekin bakea sinatzen ahalegindu zen. Horretarako, 2000an, Camp Daviden, Bill Clintonek Barak eta Yasser Arafat elkartu zituen, baina adostasuna ezin zen lortu. Libanoko hegoaldetik armada eraman zuen. Al-Aqsa Intifada ere bere agintaldian sortu zen. Israelen egoera okertu zela eta hauteskundeak aurreratu ziren 2001ean eta Barakek Ariel Sharonen aurka galdu zuen.
* Datuak: Q125731
* Multimedia: Ehud Barak / Q125731
# Ehun (argipena)

Ehun honakoa izan daiteke:
* Ehun zenbakia = 100
* Ehuna: hari edo zuntzez egindako materiala.
* Ehun biologikoa: zelula interkonektatu multzoa, organismo batean antzeko funtzioa betetzen dutenak.
# Ehud Olmert

Ehud Olmert (hebreeraz: אהוד אולמרט‎, eˈhud ˈolmeʁt ahoskatua, arabieraz: إيهود أولمرت‎, Ihud Ulmirt; Binyamina, 1945eko irailaren 30a) hamabigarren Israelgo lehen ministroa izan zen.
Horren aurretik, Jerusalemgo alkatea izan zen. Ariel Sharonen gobernuan sartuta, Likud erdibitu zenean Olmertek Sharonekin batera Kadima alderdi berrira jo zuen. Lehen ministroordea zenez, Sharonek 2006ko urtarrilaren 4an istripu zerebrobaskularra izan zuenean, Olmert lehen ministro bihurtu zen.
2009ko hauteskundeen emaitzen ondorioz, Benjamin Netanyahu aukeratu zuten lehen ministro.
* Datuak: Q93181
* Multimedia: Ehud Olmert / Q93181
# Ehun (materiala)

    Artikulu hau materialari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ehun (argipena)».
Ehuna, oihala (bereziki artilezkoa, sarria eta ile-laburra) edo tela zuntz natural edo artifizialez osatutako material zalua da. Zuntzak hari forman erabiltzen dira ehunak eratzeko, eta hainbat materialez egin daitezke: artilea, kotoia, lihoa edo albainu luzeak era ditzakeen beste edozein material. Ehunak sortzeko teknikak ere mota askotakoak dira: bilbatzea, puntua egitea, jostea, zuntzak presio bidez lotzea (feltroa), etab.

## Erreferentziak

* ↑ «Ehun». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2021-04-04.)

## Ikus, gainera

* Margo-oihal

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28823
* Multimedia: Textiles / Q28823
# Emma Kullberg

Emma Kuilberg, (Umeå, Suedia, 1991ko irailaren 25a), futbolean aritzen den kirolari suediarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen futbolean Suedia ordezkatuz; Kanadako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen Suediako taldea.
Tokion, honako hauek osatzen zuten Suediako taldea: Hedvig Lindahl, Jonna Andersson, Emma Kullberg, Hanna Glas, Hanna Bennison, Magdalena Eriksson, Madelen Janogy, Lina Hurtig, Kosovare Asllani, Sofia Jakobsson, Stina Blackstenius, Jennifer Falk, Amanda Ilestedt, Nathalie Björn, Olivia Schough, Filippa Angeldal, Caroline Seger, Fridolina Rolfö, Anna Anvegård, Julia Roddar, Rebecka Blomqvist eta Zećira Mušovićek.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Futbola, emakumezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Emma Kuilberg» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Emma Kuilberg» olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q84423095
* Multimedia: Emma Kullberg / Q84423095
# Emma Martin Queralt

Emma Martín Queralt (2002ko abuztuaren 13a) futbolaria da eta emakumezkoen Bartzelona Futbol Klubaren B taldean erdilari gisa jokatzen du.

## Ibilbidea

Cambrilsen hasi zuen karrera Emma Martinek.2018. urtean, Alavesera abiatu zen, 15 urte zituelarik. Bertan, 2021 urteko maiatzaren 30ean lehenengo mailara igotzea lortu zuen Alavés Gloriosas taldearekin. Gainera, 2021eko urriaren 9an lehenengo mailan debuta egin zuen Ibaian, Sporting de Huelvaren aurka (0-0).
Halere, minutu falta zela medio, neguko merkatuan Levante Las Planas talde kataluniarrera abiatu zen. Bertan bost gol sartu zituen eta lehenengo mailara igoera lortu zuen, bigarrenez jarraian, maiatzaren 29an.
Udako merkatuan, Real Oviedo emakumezkoen taldera abiatu zen. Bertan, hiru gol sartu ditu, eta 2.rfef mailara jaitsi da taldea.
2023-2024 denboraldian Futbol Club Bartzelonako bigarren talderako fitxatu du. Taldeak liga irabaztea lortu du, Emmak bi gol eskuratuta.

## Erreferentziak

* ↑ Emma. Txapeldunak.

## Kanpo estekak

* Profila Ligan
* Datuak: Q98835616
# Emma Jørgensen

Emma Aastrand Jørgensen ( Bursø, Lolland (Danimarka), 1996ko urtarrilaren 30a) piraguismoan lehiatzen den kirolari danimarkarra da.

## Olinpiar Jokoak

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezko domina lortu zuen, K-1 500 m modalitatean, 1.54,326ko denboraz, Danuta Kozák hungariarraren atzetik (urrezkoa) eta Lisa Carrington zeelandaberritarraren (brontzezkoa) aurretik.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezkoa eskuratu zuen K-1 200 m modalitatean, 38,901 segundoko denboraz, Lisa Carringtonko zeelandaberritarraren (urrezkoa) eta Maria Teresa Portela Rivas galiziarraren atzetik (zilarrezkoa). Brontzezkoa lortu zuen, K-1 500 m modalitatean, 1.52,773ko denboraz, Lisa Carringtonko zeelandaberritarraren (urrezkoa) eta Tamara Csipes hungariarraren atzetik (zilarrezkoa).
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina berri bat eskuratu zuen Parisen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 02 ! | K-1 500 m |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | K-1 200 m |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | K-1 500 m |
| 2024 | Paris Frantzia | 03 ! | K-1 500 m |

## Erreferentziak

* ↑ «Emma Jørgensen» ICF, 2021-11-05ean begiratua (Ingelesez)
* ↑ «Emma Jørgensen» olympedia.org 2021-11-05ean begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Emma Jørgensen» Olympics.com 2021-11-05ean begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Piraguismoa, K-1 500 m, emaitzak 2016" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Piraguismoa, K-1 200 m, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Piraguismoa, K-1 500 m, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26334353
* Multimedia: Emma Jørgensen / Q26334353
# Emma Kirkby

Carolyn Emma Kirkby (Cambridge, Ingalaterra, 1949) sopranoa da.

## Biografia

Somerville Collegen (Oxfordeko Unibertsitatea) ikasi zuen. Zenbait abesbatza eta musika-taldetan parte hartu zuen, eta, aurrerago, Barrokoko eta Errenazimentuko musikarekin zaletu zen bereziki. Jessica Cashekin ikasi zuen kantua Londresen, eta antzinako musika berreskuratzeko sortu zen mugimenduan parte hartu zuen. 1974an egin zuen debuta Londresen, eta, lau urte geroago, New Yorken.
Haren ahots naturalari eta musikarako berezko dohainari esker, musika klasikoaren aurreko abeslari onenetako bat bilakatu zen. Lehenengo lanak Musica Reservata, Consort of Musicke, Taberner Players eta Academy of Ancient Music taldeekin egin zituen. Aurrerago, bakarlari gisa hasi zen, eta kontzertuak eman zituen mundu osoan. Anthony Rooley laut-jotzailearekin eta haren Consort of Musickerekin egindako lanari esker, bere ahotsaren ezaugarriekin erabat adosten den errepertorioa sakondu zuen. Ezaugarri horiek bereziki nabarmenak dira laut eta ahotserako britainiar abestien grabazio eta kontzertuetan.
Ehundik gora disko grabatu ditu, era askotakoak: Monteverdiren madrigalak, Händelen italiar kantatak, John Dowland eta Robert Jonesen lauterako abestiak eta abar.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Emma Kirkbyren webgunea
* Datuak: Q242430
* Multimedia: Emma Kirkby / Q242430
# Emma Laine

Emma Johanna Laine (Karlstad, Suedia; 1986ko martxoaren 26a), Emma Laine izenez ezaguna, tenis jokalari profesional ohia da.
Lainek 11 banakako eta 44 titulu bikoitz irabazi ditu ITF Emakumeen Zirkuituan. 2006ko abuztuaren 7an, 50 zenbakiko munduko rankingik onenera iritsi zen. 2006ko urriaren 30ean, 64 zenbakira begiratu zuen bikoizketen rankingean.
Fed Kopan Finlandiarako jokatuz, Lainek 56-21eko galeren errekorra du.

## Biografia

Laine 5 urterekin sartu zuten tenisean gurasoek. Teniseko jokalekuak gogorrak izatea nahiago duen jokalaria da. Bere entrenatzailea Olli Leppänen izan da. Bere entrenatzailearekin edo bere ahizparekin (eta lagunik onenarekin) bidaiatzen du, Essi Lainerekin, bera ere teniseko jokalari profesionala da.
Gehien miresten duen tenislaria Andre Agassi da, jokalekuan eta jokalekutik kanpo duen jarrera onaregatik. Jokalari ezkertiaren ustez, bidaiatzea eta hainbat herrialde, kultura eta pertsona ikustea da tenis-jokalari profesionala izatearen abantaila.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Laine, Full name Emma Johanna LaineCareer titles 11 ITFHeight 1 64 mParents Erkki; FinnishH, Erika LaineCareer record 276-192Nationality; Two-H, Ed; Backh, Ed; money $492, Prize; pro 2004CountryFinl, 268Role Tennis PlayerTurned; March 1986Karlstad, Name Emma LaineWeight 58 kgBorn 26; Left-h, SwedenPlays et al.. (2017-08-18). «Emma Laine - Alchetron, The Free Social Encyclopedia» Alchetron.com (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13540
# Emma Kunz

Emma Kunz (1892ko maiatzaren 23a, Brittnau, Suitza - 1963ko urtarrilaren 16a, Waldstatt, Suitza) sendalari eta artista suitzarra izan zen.

## Biografia

Emma Kunz 1892tik 1963ra bitartean , Suitzako zati germaniar-hiztunean bizi izan zen. Bizirik zegoela, sendalari gisa aitortu zuten; bera ikerlari gisa deskribatzen da. Gaur egun nazioarteko ospea hartu du bere arte-lanaren bidez. Eskolako egunetan ere, Emma Kunzek aparteko gertaerak izan zituen. 18 urte zituela, telepatia, asmakuntza eta sendalari gisa aritu zen, eta penduluaz baliatzen hasi zen.
Askotan mirariekin muga egiten zuten bere aholku eta tratamenduen bidez lortu zuen arrakasta. Berak arbuiatu zuen miraria terminoa, bakoitzarengan ezkutuan dauden botereak erabiltzeko eta aktibatzeko gaitasunari egotzi baitzion. Ez da hain garrantzitsua 1941ean AION A izendatu zuen Würenlos harkaitzaren sendatzeko ahalmenaren aurkikuntza.
1938. urtetik aurrera, Emma Kunzek eskala handiko marrazkiak sortu zituen paper laukizuzenean. Honela deskribatu zuen bere sorkuntza-lana: "Itxura eta forma adierazten ditu , neurri, erritmo, sinbolo eta irudiaren eta printzipioaren transformazio gisa ". Artista ameslaria bezala, sekulako ezagutza gordetzen duten artelanen bilduma liluragarria utzi zigun. Haren marrazkiak dira, seguruenik, Emma Kunzen nortasuna esperimentatzeko modurik zuzenena.

## Lanak
### Argitalpen batzuk

* The Miracle of Creative Rebelation
* Drawing metodo berria

### Erakusketak

* The Case of Emma Kunz 1973
* 3 x Abstraction: New Methods of Drawing by Hilma af Klint, Emma Kunz, eta Agnes Martin, Santa Monica Museum of Art (2005) ISBN 9780300108262
* 55th Venice Biennale, 'The Encyclopedic Palace' Central Pavilion curado × Massimiliano Gioni.
* 2022an Donostiako Tabakaleran 'Emma Kunz unibertsoa' erakusketa

## Erreferentziak

* ↑ Sesé, Teresa. (29 de enero de 2022). El arte sanador de Emma Kunz, la médium que se negó a ser gurú. La Vanguardia.
* ↑ Vozmediano, Elena. (8 de febrero de 2022). Emma Kunz, el dibujo sanador. El Cultural.
* ↑ Emma Kunz, una visionaria en el diálogo con el arte contemporáneo, en Tabakalera. Eitb.
* 1 2 Ollman, Leah. (2 de julio de 2005). Los Angeles Times: 'Abstraction' invites look within. .
* ↑ Thorne, Sam. (septiembre de 2013). «The Encyclopedic Palace» frieze (157).
* ↑ Centro Emma Kunz. (7 de noviembre de 2014). Emma Kunz. Artista - Investigadora - Sanadora. .
* ↑ Sarasola, Ainhoa. «Sendabiderako marrazkiak» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-02-11).

## Ikus, gainera

* Hilma af Klint
* Georgiana Houghton
* Olga Fröbe-Kapteyn

## Kanpo estekak

* Centro Emma Kunz
* Datuak: Q1338051
* Multimedia: Emma Kunz / Q1338051
# Emma Maria Macfarren

Emma Maria Macfarren, jaiotzez Emma Marie Bennett, (Londres, 1824ko ekainaren 19a – ibidem, 1895eko azaroaren 9a) ingeles piano-jotzaile eta musikagilea izan zen, Jules Brissac izengoitiaz ere ezaguna.

## Bizitza

Londresen jaio zen. 1846an John Macfarrenekin ezkondu zen, George Alexander Macfarren musikagilearen anaia zena. 1862 eta 1873 artean Ameriketako Estatu Batuetan aritu zen Mornings at the Piano hitzaldi-sortarekin, eta hainbat abesti eta moldaketa argitaratu zituen. Londresen hil zen.

## Lanak

* Cerisette (1854)
* Léonie (1854)
* Paulina, Op. 19 (1855)
* Corinne, Op. 22 (1855)
* La vie et le rêve (1855)
* Olenka (1855)
* Un moment de repos, Op. 30 (1856)
* Le passé et le présent, Op. 26 (1857)
* Couleur de rose, Op. 21 (1861)
* Long ago, Op. 10 (1863)
* The Butterfly, Op. 97 (1863)
* The Village Bell, Op. 98 (1863)
* The Music of the Sea, Op. 104 (1863)
* The Babbling Brook, Le murmure du ruisseau (1865)
* Trois récréations (1865)
* Valse de Bravoure (1870)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Sadie, Julie Anne; Samuel, Rhian. (1994). The Norton/Grove dictionary of women composers. W. W. Norton & Company ISBN 0393034879. (Noiz kontsultatua: 2023-12-29).
* ↑ (Ingelesez) Room, Adrian. (2010). Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins. McFarland ISBN 978-0786443734..
* ↑ (Ingelesez) Ballchin, Robert. (1982). «Brissac (Jules), pseud.» Catalogue of Printed Music in the British Library to 1980. 8 London: K. G. Saur, 223-226 or. ISBN 0-86291-305-5..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5372901
# Edmund Landau

Edmund Georg Hermann Landau (1877ko otsailaren 14a - 1938ko otsailaren 19a) matematikari alemaniarra izan zen, zenbaki teoriaren eta analisi konplexuaren alorretan lan egin zuena.

## Biografia

Edmund Landau Berlingo familia judu batean jaio zen. Bere aita Leopold Landau izan zen, ginekologoa eta bere ama Johanna Jacoby zen. Landau-k matematika ikasi zuen Berlingo Unibertsitatean, 1899an doktoretza jaso zuen eta 1901an gaikuntza (alemaniar unibertsitateetan beharrezkoa den doktoretza ondorengo titulua) lortu zuen. Doktore tesia 14 orrialde izan zituen. Berlingo Unibertsitatean irakatsi zuen 1899tik 1909ra, eta gero Göttingengo Unibertsitatean katedra bat bete zuen. Marianne Ehrlich-ekin, Paul Ehrlich Nobel saridunaren alabarekin, ezkondu zen, 1905. urtean.
1920ko hamarkadan, Landau-k lagundu zuen matematikako institutua ezartzen Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean. Azkenik, Jerusalemera bizitzera joateko asmoa izan zuen, hebreera ikasi zuen bere kabuz eta 1925eko apirilaren 2an zenbakien teoriako ebatzitako eta ebatzi gabeko problemak izenburuko hitzaldia eskaini zuen Hebreeraz unibertsitateko inaugurazio zeremonian. Unibertsitateko presidentearekin, Judah Magnesekin, negoziatu zuen unibertsitatean postu bat eta Matematika Institutua egoitza izan zedin.
Landau eta bere familia Palestinara emigratu zuten 1927an eta Unibertsitate Hebrearrean irakasten hasi zuen. Familiak zailtasun handiak izan zituen Jerusalemgo orduko bizimodu primitibora egokitzeko. Horrez gain, Landau Magnes, Chaim Weizmann eta Albert Einstein arteko Unibertsitatearen kontrolerako borrokan peoia bilakatu zen. Magnesek Landau Unibertsitateko errektorea izendatu nahi zuen, baina Einsteinek eta Weizmannek Selig Brodetsky nahi zuten. Landau gatazkan nekatu egin zen eta Göttingenera itzultzea erabaki zuen, han egon zen 1933an Machtergreifung-en ondoren nazien erregimenak kanpora joateko behartu arte. Hortik aurrera, alemanetik kanpo baino ez zituen eman hitzaldiak. 1934an Berlinera joan zen bizitzera, non 1938ko hasieran arrazoi naturalengatik hil zen.
1903an, Landau-k zenbaki lehenen teorema izenarekin ezagutzen zenaren froga askoz ere errazagoa eman zuen eta, ondoren, zenbakien teoria analitikoaren lehenengo jokaera sistematikoa aurkeztu zuen Handbuch-en. Halaber, analisi konplexuari ekarpen garrantzitsuak egin zituen.
G. H. Hardy-k idatzi zuen inoiz ez zela izan inor matematikaren zale sutsuago Landau baino.
* Datuak: Q58750
* Multimedia: Edmund Landau / Q58750
# Edmund Leach

Sir Edmund Ronald Leach (Sidmouth, Ingalaterra, 1910eko azaroaren 7a - Cambridge, Ingalaterra, 1989ko urtarrilaren 6a) britainiar antropologoa izan zen.

## Biografia

Ingeniaritza ikasi zuen, eta Bronislaw Malinowskiren eta Alfred Reginald Radcliffe-Brownen ikasle izan zen. Cambridgeko King's Collegeko ikerketa-zuzendari izan zen, eta Stanfordeko Center for Advanced Studies in Behavioral Sciences erakundeko kide.
Ezaguna izan zen bere lan etnografikoengatik, eta Birmaniako katxiei buruzko lanengatik. Ortodoxiei, funtzionalismoari edo estrukturalismoari, batez ere, aurre egin zien beti.
Bi lanek eta artikulu-bilduma batek biltzen dituzte Leachen metodoaren oinarriak. Birmaniako goi lurretako sistema politikoak. Katxien gizarte-egituren analisia (1954) lanean, Leachek Radcliffe-Brown antropologoaren funtzionalismoa kritikatu zuen.
Bestalde, gizartearen egituraren eta kultura-aldaketaren teoria zalantzan jarri zituen.
Pul Eliya. A Village in Ceylan. A Study of Land Tenure and Kinship (1961) lanean, berriz, ahaidetasun-egitura sistema ideal gisa eman zuen, eta gizarte-jokaerak egokitzapen ekologikoko fenomenoaren bidez azaldu zituen; hortaz, antropologia estrukturalaren erabat kontrakoa zen haren pentsamendua. Critique de l'anthropologie (1961) artikulu-bilduman, bide taxonomikoaren mugak azaldu zituen. Nolanahi dela ere, eredu formalekiko zuen interesak, ahaidetasunaren terminologietara egokitutako ereduekikoak, batez ere, Lévi-Straussen estrukturalismora hurbiltzen dute.
Leachek, bestalde, etengabe jarri zituen zalantzan ahaidetasunaren, ezkontzaren edo errituen alorrean antropologiak, oro har, onartzen dituen oinarriak. Eragin handia izan du gaur egungo antropologian.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q550729
# Edmund Goulding

Edmund Goulding (Feltham, Middlesex, 1891ko martxoaren 20a - Los Angeles, 1959ko abenduaren 24a) Britainia Handiko zinemagilea izan zen. Lehen Mundu Gerran parte hartu ondoren, Estatu Batuetara joan zen eta Hollywooden aritu zen lanean Metro-Goldwyn-Mayer-entzat, Warnerentzat, eta, azken urteetan, 20th Century Foxentzat. Haren filmetan lan egin zuten emakumeen zuzendaritzan arreta berezia jarri izan zuen beti. Haren gidaritzapean aritutako antzezle eta film batzuk dira, besteak beste: Greta Garborekin Gran Hotel (1932) eta Love (1927, Ana Kareninaren lehen bertsioa); Gloria Swanson, The trespasser (1929); Norma Shearer, Riptide (1934). Baina batez ere Bette Davisekin egin zituenak izan ziren ospe handienekoak: That certain woman (1937, Emakume ziur hori); Dark victory (1939, Garaipen iluna); The old maid (1939, Neska zaharra); eta The great lie (1941, Gezur handia).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q263022
* Multimedia: Edmund Goulding / Q263022
# Edmund Kean

Edmund Kean (1787ko martxoaren 17a - 1833ko maiatzaren 15a) aktore ingelesa izan zen, bere garaian historian egondako onena zela esaten zen. Urte askoan Keydell etxean bizi izan zen, Horndean.
Bere jardunean, Kean bere nortasun sendo eta zurrunbilotsura eta bat-bateko ahots- eta aurpegi-trantsizioetara jotzen zuen. Hala ere, ez zegoen inprobisaziorik interpretazioetan. Teknikoki kontu handiz planifikatuta zeuden, eta Oteloren interpretazioaz esan zen ezen, bere tonu eta erditonu aldaezinekin, atsedenaldi eta etenaldiekin, fortea eta pianoa, crescendo eta diminuendo, musika-partitura batetik irakurria izan zitekeela. Baina bere gaitasunak ere mugak zituen. Paper gaiztoetan gailentzen zen, baina porrot egiten zuen noblezia, bertutea, samurtasuna edo talentu komikoa eskatzen zuten haietan.

## Erreferentziak

* ↑ Henry Barton Baker Our Old Actors, (R. Bentley & Son, Londres, 1881)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q704385
* Multimedia: Edmund Kean / Q704385