OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Francis Gaudeul

Francis Gaudeul Ahetz-Etcheber (Baiona, 1911ko uztailaren 11 - Baiona, 2003ko urtarrilaren 20a) lapurtar militarra eta arkeologoa izan zen. Jaques Blot ikerlariarekin batera, Ipar Euskal Herriko Burdin Aroko herri gotortuen ikerketa gehien egin dituen aditua izan da XX. mendean.

## Bibliografia

Lehen eta bigarren mailako ikasketak Baionan egin ondoren, Saint-Cyr akademia militarrean sartu eta han ofizial gisa graduatu zen, bere promozioko lehena izan zelarik. Geroago, Zuzenbidea eta Letrak ikasi zituen Estrasburgo, Aljer eta Sorbonako unibertsitateetan.
Estatu Nagusiko kide eta jada jenerala, 1963tik 1965era Alemanian brigada bat eta 1967tik 1971ra Frantziako 72a. Beste kondekorazio batzuen artean, Ohorezko Legioaren Komendadorea eta Gerrako Gurutzea 1939-1945.
Politikari bezala, Pirinio Atlantikoetako kontseilaria 1973ko kantonamendu hauteskundeetan aukeratu zuen Baiona Mendebaldeko kantonamenduan. UDF-k (Union pour la Démocratie Française) berriz hautatu zuen 1979ko martxoan eta 1985eko martxoan.
1972tik 1975era "Bulletin de la Societé des Sciences, Lettres et Arts de Bayonen" aldizkarian agertutako Nafarroa Behereko eta Zuberoako esparru protohistorikoei buruzko erreferentziazko lana egin zuen.

## Argitalpen batzuk

* 1973. La deuxième guerre carliste (1872-1876) et la région de Bayonne. Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne, Baiona.
* 1973. L’enceinte d’Urchilo. Bulletin du Musée Basque, 62. 189 or.
* 1974. Étude comparative des 3 "gazteluzahar" . Société des Sciences Lettres et Arts de Bayonne, 130
* 1974. L’éperon barré de Saint-Martin-d’Arrossa. Bulletin du Musée Basque, 65. 179. or.
* 1975. Inventaire des enceintes protohistoriques du Pays Basque. Bulletin du Musée Basque, 68. 99 or.
* 1976. Inventaire des enceintes protohistoriques du Pays Basque (2e liste). Bulletin du Musée Basque, 74. 141 or.
* 1978. L’enceinte de Zerkupe. Bulletin du Musée Basque, 81-82. 183 or
* 1988. L’enceinte de Maidekoralia (Commune d’Alçay – 64470 Tardets- Sorholus). Bulletin du Musée Basque, 120. 85 or.
* 1989. Les redoutes de la Révolution et de l’Empire du Pays Basque. Bulletin du Musée Basque HMB. 255 or.
* 1998. Les rochers gravés de l'Artzamendi et de son voisinage. Bulletin du Musée Basque, 152. 49 or.
* 1997. Enceintes protohistoriques du Pays Basque Français (Protohistoric round enclosures from French Basque Country). Isturitz, 7, 59-81 or.
Ikerlari honen argitalpenen zerrenda Baionako Euskal Musoean ikus daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ «Gaudeul Ahetz-Etcheber, Francis - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2024-03-16).
* ↑ «Articles du Bulletin du Musée Basque parus depuis 1924» samb-baiona.net (La Société des Amis du Musée Basque (SAMB)) (Noiz kontsultatua: 2024-03-16).
* ↑ (Frantsesez) «Catalogue en ligne Biblioteque - Cenre de documentation de Musee Basque» pmb.musee-basque.fr (Baionako Euskal Museoa) (Noiz kontsultatua: 2024-03-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124917903
# Galaziera

Galaziera Anatoliako Galazian (gaurko Turkian) IV. mende arte hitz egin zen zelta hizkuntza hila da. hiztunak galatak ziren.
Glosa batzuk, idazle klasikoen aipamen batzuk eta hainbat inskripziotako izen batzuk baino ez dira ezagunak, guztira 120 bat hitz. Horietako gehienak pertsona izenak dira, batzuk -riks amaierarekin (Galiako zeltaz -riks, irlandera zaharrez ri, latinez rex, errege esan nahi du), beste batzuk -marus bukaerarekin, datiboz -mari (Galiako zeltaz -maros, irlandera zaharrez mor, galeseraz mawr), Ambitouti bezalako tribu izenak (irlandera zaharrez imm- "inguruan", tuath "tribua"), drunaimeton ("batzarraren lekua", irlandera zaharrez drui "druida", nemed "leku sakratu") eta abar.

## Bibliografia

* Philip Freeman: The Galatian Language A Comprehensive Survey of the Language of the Ancient Celts in Greco-Roman Asia Minor, ISBN 0-7734-7480-3

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27403
# Galați

Galați (ɡaˈlat͡sʲ ahoskatua) Errumania ekialdeko hiri bat da, izen bereko konderriko hiriburua, Moldavia eskualdean.

## Klima

Datu klimatikoak (Galați) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 1 | 3 | 9 | 16 | 22 | 26 | 28 | 27 | 23 | 17 | 9 | 3 | 15.3 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -2 | 0 | 4 | 11 | 17 | 20 | 22 | 22 | 18 | 12 | 6 | 1 | 10.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -6 | -4 | 0 | 6 | 11 | 14 | 16 | 16 | 12 | 6 | 2 | -3 | 5.8 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 28 | 33 | 28 | 38 | 51 | 69 | 46 | 46 | 43 | 28 | 36 | 36 | 480.1 |
| Iturria: Weather.com ||||||||||||||

## Auzoak

* Port
* Centru
** Gară
** Parc Rizer
** Campus Universitar
* Mazepa 1
* Mazepa 2
* Țiglina 1
* Țiglina 2
* Țiglina 3 (Micro 16)
* Țiglina 4 (Micro 17 și 18)
* Bariera Traian
* Traian Nord
* Barboși
* I.C. Frimu
** Siderurgiștilor Est
** Siderurgiștilor Vest
* Danubio
** Micro 13a
** Micro 13b
** Micro 14
** Micro 19
** Micro 20
** Micro 21
* Patinoar
* Aviației
** Micro 38
** Micro 39a
** Micro 39b
** Micro 39c
** Micro 40
* Filești
* Bădălan
* Lozoveni
* Dimitrie Cantemir

## Senidetutako hiriak

| Coventry, Erresuma Batua; 1963. Piraeus, Grezia; 1985. Wuhan, Txina; 1987. Pessac, Frantzia; 1991. Limón, Costa Rica; 1992. Hammond, Estatu Batuak; 1997. Mykolaiv, Ukraina; 2002. | Sebastopol, Ukraina; 2002. Yalta, Ukraina; 2002. Ancona, Italia. Jesi, Italia; 2003. Scottsbluff, Estatu Batuak; 2007 Mumbai, India; 2007. Brindisi, Italia; 2007. |

## Erreferentziak

* ↑ The Weather Channel. Monthly Averages for Galați, Romania. .
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 anunturigalati.ro
* ↑ Griffin, Mary. (2011-08-02). «Coventry's twin towns» Coventry Telegraph.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Errumanieraz)
* Datuak: Q170996
* Multimedia: Galați / Q170996
# Galbally (Tyrone konderria)

Galbally (irlanderaz: Gallbhuaile) Ipar Irlandako udalerri bat da, Tyrone konderrian dagoena. Cappagh eta Donaghmore udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4449044
* Multimedia: Galbally, County Tyrone / Q4449044
# Galbally (Limerick konderria)

Galbally (irlanderaz An Gallbhaile, Kanpotarren Herria esan nahi du) Irlandako mendebaldeko Limerick konderriaren hego-ekialdean dagoen udalerria da. Tipperary konderriaren mugatik hurbil dago, Galtee mendien oinean eta Glen of Aherlow eremuaren mendebaldean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4132293
* Multimedia: Galbally, County Limerick / Q4132293
# Galbanoplastia

Galbanoplastia azal metalikoak beste metal baten geruza batez estaltzeko elektrolisi bidezko prozedura da. Azalari eransten zaion metal-geruza batzuetan lodiagoa izan daiteke eta besteetan meheagoa, zertarako nahi den. Metal-estalkia hartu behar duen azala pila voltaiko bateko katodo gisa jartzen da. Estalkia egiteko metala anodo gisa jartzen da, eta biak -anodoa eta katodoa- metal horren berorren gatz-disoluzio baten barnean jartzen dira. Elektrolisi-prozesua hasten denean, gatza deskonposatu egiten da, eta haren ioi metalikoak katodorantz jotzen dute eta haren gainean kokatzen; aldi berean, anodotik disoluziorantz askatzen da metala. Era horretara, metala anodotik askatu eta katodoaren gainean itsasten da. Azalak babesteko edo apaintzeko erabiltzen da, batez ere.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15031376
* Multimedia: Galvanoplasty / Q15031376
# Galați konderria

Galați konderria (ɡaˈlat͡sʲ ahoskatua) Errumaniako Sud-Est eskualdeko konderrietako (județ) bat da. Bere hiriburua Galați da. 4.466 kilometro koadro ditu eta 536.167 biztanle zituen 2011n.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188796
* Multimedia: Galați County / Q188796
# Galații Bistriței

Galații Bistriței Errumaniako udalerri bat da, Bistrița-Năsăud konderrian. 2.257 biztanle ditu, 71,26 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Galații Bistriței $^{(en)}$ Albeștii Bistriței $^{(en)}$ Dipșa $^{(en)}$ Herina $^{(en)}$ Tonciu $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5065165
# Fivegita

Fivegita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Fivegita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {K4Ca2[AlSi7O17(O2-xOHx)][(H2O)2-xOHx]Cl}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Fivegite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Fivemilebourne

Fivemilebourne Irlandako udalerri bat da, Leitrim konderrian dagoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28059664
# Fivepenny

Fivepenny, Eskoziako gaeleraz: Na Còig Peighinnean, Eskoziako Lewis uhartean dagoen udalerri bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5456288
* Multimedia: Fivepenny / Q5456288
ieaHebridak :
ieaBarruko HebridakieaColl
Acha
Arinagour
ieaColonsay
Scalasaig
ieaEigg
Cleadale
Galmisdale
ieaIslay
Ardtalla
Ballygrant
Bowmore
Bridgend
Lagavulin
Nerabus
Port Askaig
Port Charlotte
Port Ellen
Portnahaven
ieaMull
Ardtun
Bunessan
Calgary
Craignure
Croggan
Dervaig
Fionnphort
Kintra
Knockan
Lochbuei
Pennyghael
Salen
Tiroran
Tobermory
Uisken
Ulva Ferry
ieaJura
Ardmenish
Craighouse
Feolin
ieaSeil
Balvicar
Clachan-Seil
Ellenabeich
ieaSkye
Achachork
Aird of Sleat
Ardvasar
Armadale
Ashaig
Bernisdale
Bornesketaig
Borreraig
Borrodale
Borve
Bracadale
Broadford
Brogaig
Bualintur
Camastianavaig
Camuscross
Carbost (Loch Harport)
Carbost (Portree)
Claigan
Colbost
Drumfearn
Drynoch
Dunan
Dunvegan
Duntulm
Edinbane
Elgol
Ellishadder
Eynort
Eyre
Fasach
Feorlig
Ferindonald
Fiskavaig
Flashader
Flodigarry
Galltrigill
Garafad
Geary
Gedintailor
Gillen
Glendale
Halistra
Harlosh
Heaste
Isleornsay
Kensaleyre
Kilbride
Kilmaluag
Kilmarie
Kilmore
Kilmuir
Kilvaxter
Kingsburgh
Kyleakin
Kylerhea
Lealt
Lower Breakish
Luib
Milovaig
Mugeary
Ollach
Ose
Peinachorran
Peinlich
Portnalong
Portree
Ramasaig
Roag
Sconser
Skeabost
Sligachan
Staffin
Stein
Struan
Suladale
Talisker
Tarskavaig
Teangue
Torrin
Totaig
Tote
Treaslane
Trumpan
Uig
Uigshader
Ullinish
Upper Breakish
ieaTiree
Mannal
Scarinish :
ieaKanpoko HebridakieaBarra
Allasdale
Ardmore
Ardveenish
Bogach
Borve
Brevig
Castlebay
Caolas
Northbay
ieaBenbecula
Bail' Iochdrach
Balivanich
Nunton
Uachdar
ieaHarris
Amhuinnsuidhe
Ardhasaig
Borsham
Borve
Bun Abhainn Eadarra
Hushinish
Leverburgh
Luskentyre
Rèinigeadal
Rodel
Tarbert
ieaHegoaldeko Uist
Askernish
Auratote
Balgarva
Bornish
Daliburgh
Howmore
Iochdar
Kilaulay
Lochboisdale
Stoneybridge
ieaIparraldeko Uist
Ardheisker
Baile Glas
Carinish
Lochmaddy
Newtonferry
Sollas
Tigharry
ieaLewis
Achmore
Adabroc
Aignish
Aird Uig
Aird
Airidh a' Bhruaich
Ardroil
Arnol
Back
Baile an Truiseil
Balallan
Barvas
Bayble
Borrowston
Borve
Bragar
Branahuie
Breaclete
Breivig
Brenish
Broker
Brue
Cabharstadh
Calbost
Callanish
Carloway
Cliff
Coll
Cromore
Cross
Crossbost
Eorodale
Eoropie
Fivepenny
Flesherin
Garenin
Garrabost
Garynahine
Gravir
Gress
Habost
Holm
Kneep
Knock
Knockaird
Laxdale
Leurbost
Lionel
Marybank
Mealista
Melbost
New Tolsta
Newmarket
Newvalley
North Dell
North Tolsta
Parkend
Plasterfield
Port of Ness
Portnaguran
Portvoller
Sandwick
Shawbost
Shulishader
Skigersta
South Dell
Steinish
Stornoway
Swainbost
Timsgarry
Tolsta Chaolais
Tong
Uig :
# Fivizzano

Fivizzano Italiako udalerri bat da. Massa-Carrarako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. 7.071 biztanle ditu, 181,18 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Fivizzanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aulla Carrara Ventasso $^{(en)}$ Fosdinovo Licciana Nardi Minucciano Casola in Lunigiana Massa Comano Sillano Giuncugnano $^{(en)}$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52233
* Multimedia: Fivizzano / Q52233
# Fivemiletown

Fivemiletown, Ulsterko kolonizazioa jazo aurretik Ballylurgan deitua (irlanderaz: Baile na Lorgan) Ipar Irlandako udalerri bat da, Tyrone konderrian dagoena. Enniskillen hiritik 16 kilometro ekialdera eta Dungannon hiritik 26 kilometro hegomendebaldera dago, bi hirien arteko A2 errepidean.
2008ko erroldaren arabera 1.356 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q608356
* Multimedia: Fivemiletown / Q608356
# Fizeauren esperimentua

Fizeauren esperimentua optikan argiaren lastertasuna kalkulatzeko egiten den esperimentua; n errefrakzio maila duen eta v lastertasunaz mugitzen den gai batetik argia zein lastertasunez igarotzen den kalkulatzeko egiten da. 1851n egin zuen Fizeauk lehenengo esperimentua baina historian zehar beste saio asko egin dira tresna aurreratuagoak erabiliz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-06-06 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q576221
* Multimedia: Fizeau cogwheel / Q576221
# Furth im Wald

Furth im Wald Alemaniako hiri-udalerri bat da, Bavaria estatuan. Azken zentsuaren arabera 9.032 biztanle zituen, 67,14 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q502370
* Multimedia: Furth im Wald / Q502370
# Furtivos

Furtivos 1975eko José Luis Borau espainiar zinema zuzendariaren filma da. Filmak Donostiako Zinemaldiaren Urrezko Maskorra irabazi zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Ángel Martina bere amarekin basoan bizi den isileko ehiztaria da. Behin hirira joan eta Milagros ezagutuko du. Ángel emakumea babesteko asmotan bere etxera eramango du.

## Aktoreak

* Lola Gaos : Martina
* Ovidi Montllor : Ángel
* Alicia Sánchez : Milagros
* Ismael Merlo : apaiza
* José Luis Borau : gobernadorea
* Felipe Solano : Cuqui
* José Luis Heredia : idazkaria
* Erasmo Pascual : Armero

## Kanpo estekak

* Datuak: Q128748
# Furunkulu

Furunkulua edo erlakaiztena ile-folikulu baten infekzioaz sortzen den larruazaleko afekzioa da, horren inguruko zornatzea eta nekrosia eragiten dituena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193918
* Multimedia: Furuncles / Q193918
# Fury (2014ko filma)

Fury (euskaraz Haserrea) 2014ko David Ayer estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako gerra film bat da. Brad Pitt, Logan Lerman, Shia LaBeouf, Michael Peña, Jon Bernthal, Jason Isaacs eta Scott Eastwood aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1945eko apirila, Bigarren Mundu Gerra amaitzear da. Wardaddy Collier (Brad Pitt) sarjentuaren buruzagitzapean bost soldaduez osatutako estatubatuar soldadu talde bat Fury deritzon tanke batean etsi-etsian dagoen Alemania Naziaren aurka borrokatzera doaz, ordurako alemaniarrak jada gerra galtzear daudela jakitun baidira.

## Aktoreak

* Brad Pitt: Don "Wardaddy" Collier sarjentua, tanke komandantea
* Logan Lerman: Norman "Machine" Ellison soldadua, tanke gidaria eta kanoilaria
* Shia LaBeouf: Boyd "Bible" Swan teknikaria, tanke kanoilaria
* Michael Peña: Trini "Gordo" Garcia kaporala, tanke gidaria
* Jon Bernthal: Grady "Coon-Ass" Travis lehen mailako soldadua, tanke munizio kargatzailea
* Scott Eastwood: Miles sarjentua
* Jason Isaacs: "Old Man" Waggoner kapitaina
* Xavier Samuel: Parker bigarren tenientea
* Brad William Henke: Roy Davis sarjentua
* Jim Parrack: Binkowski sarjentua
* Anamaria Marinca: Irma
* Alicia von Rittberg: Emma
* Kevin Vance: Peterson sarjentua
* Branko Tomović: Alemaniar kaporala
* Iain Garrett: Foster sarjentua
* Eugenia Kuzmina: Hilda Meier
* Miles J.D. Vedder: SSko ofiziala
* Chris Wilson:Chaplain
* Marlon Blue: Soldadua
* Daniel Betts: Burgumaisua
* Edin Gali: Sarjentua
* Osi Okerafor: Benton
* Stella Stocker: Edith

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q14786561
* Multimedia: Fury (2014 film) / Q14786561
# Furth (Bavaria Beherea)

Furth Alemaniako udalerria da. Bavaria estatuan kokatuta dago, [[Landshut (barrutia)|Landshut]] barrutian. 2014an 3.459 biztanle zituen 20,96 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q537414
* Multimedia: Furth (Lower Bavaria) / Q537414
# Furtun ibn Qasi

Furtun ibn Qasi (arabieraz: فرتون بن قاسي بن فرتون‎, Furtūn ibn Qāsī ibn Furtūn, latinez: Fortunius Casius; 710? - ?) Zaragozako wali musulmana izan zen.
Furtun Banu Qasi muladi leinuaren sortzailea izan zen. Cassius kondearen lehensemea kondea islamera bilakatu baino lehenagoko jaioa. Aixa bint Abd-al-Aziz, Errodrigo azken bisigodo erregea eta Musa ibn Nusair Hispaniako konkistatzaile eta Mahomaren zuzeneko oinordekoaren iloba zena, ezkondu zuen. Bi seme izan zituzten:
* Musa ibn Furtun, Arnedo, Zaragoza eta Tarazonako walia.
* Zahir ibn Furtun.
Itxuraz, aita hiltzean, Fortunek Zaragozaz, Naiaran, Tuteran eta Tarazonan zituen lurraldeak jarauntsi eta Damaskoko kalifaren izenean Zaragozako wali izendatu zuten.
Zuhaitz genealogikoa :
Mutarrif ibn Musa
Cassius kondea
Fortun ibn Qasi
Musa ibn Fortun
Musa ibn Musa :

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)Banu Qasien genealogia
* ↑ Cañada Juste, Alberto. (1980). «Los Banu Qasi (714 - 924)» Príncipe de Viana 41 (158-159): 6-8. ISSN 0032-8472..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2043514
# Furutobeita

Furutobeita sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Furutobeita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Cu,Ag)6PbS4}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Furutobeite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Fury

Fury 1936an Fritz Langek zuzenduriko lana dugu, Silvia Sidneyk eta Spencer Tracyk antzeztua. Norman Krasna idazlearenren istorio bat du abiapuntu (Mob Rule). Langek Ameriketako Estatu Batuetan egin zuen lehen filma izan zen.

## Argumentua

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Joe Wheeler (Spencer Tracy) Strand hirira (Illinois)ailegatu berria da Katherine Grand (Sylvia Sidney) neskarekin ezkontzeko. Sheriffaren laguntzaileak atxilotuko du umetxo bat bahitu duelakoan, nahiz eta horrela ez izan. Ziegan zain dagoela herriko jendea jipoitzen saiatzen da eta kartzelari su ematen dio. Joe onik atera da, baina hilik dagoelako berria zabaltzea lortzen du. Hortik aurrera lintxatu nahi zutenak jazarriko ditu.

## Aktoreak

| Aktorea | Pertsonaia |
| Sylvia Sidney | Katherine Grant |
| Spencer Tracy | Joe Wheeler |
| Walter Abel | District Attorney |
| Bruce Cabot | Kirby Dawson |
| Walter Brennan | Bugs" Meyers |

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Filma IMDB atarian
* Datuak: Q884223
* Multimedia: Fury (film) / Q884223
# Furusato

Furusato (japonieraz: 故郷) Japoniako haur-kanta ospetsua da. Teiichi Okanok konposatu zuen 1914an; hitzak Tatsuyuki Takanok idatzi zituen. Japoniako gobernuak irakatsi beharreko abestien artean sartu zuen hezkuntza sistema publikoan, eta duela gutxi jaso da Nihon no Uta Hyakusen izeneko abesti herrikoien bilduman.

## Gaia

Nahiz eta japonierazko furusato hitza "jatorrizko lurraldearen", "jaioterriaren" edo "antzinako etxearen" baliokidea izan eta Takanoren jaioterria Nakano izan (Naganoko prefekturan), letrak ez dirudi leku jakin bati erreferentzia egiten dionik.Horren ordez, bere jaioterritik urrun lan egiten duen pertsona bat da abestiaren protagonista, eta bere jaioterriko mendi eta ibaiekiko nostalgia adierazten du.

## Historia

1970eko hamarkadara arte egileen izenak ezezagunak ziren, baina 1992tik aurrera Teiichi Okano eta Tatsuyuki Takano izenak abestian inprimatuta agertzen dira eskolako musika-liburuetan.
Naganoko 1998ko Neguko Joko Olinpikoen amaiera-ekitaldian interpretatu zen, eta, 2014an, abestiaren ehungarren urteurrena ospatzeko, Saito Kinen Festival Matsumoton (2015etik Seiji Ozawa Matsumoto Festival, OMF) orkestra-akonpainamendua zuen haur-abesbatza batek interpretatu zuen Naganon, Seiji Ozawaren zuzendaritzapean.
2014an Il Divo taldeak Japonian zehar eginiko biran, abestiaren bertsioa egin zuen. Abestia 2014ko abenduaren 1an plazaratutako Live in Japan musika-diskoan jaso zuten.

## Hitzak

| Kanji | Hiragana | Rōmaji | Itzulpena |
| 兎追いし　彼の山 小鮒釣りし　彼の川 夢は今も　巡りて 忘れ難き　故郷 如何にいます　父母 恙無しや　友がき 雨に風に　つけても 思ひ出づる　故郷 志を　果たして いつの日にか　帰らん 山は靑き　故郷 水は淸き　故郷 | うさぎおいし　かのやま こぶなつりし　かのかわ ゆめはいまも　めぐりて わすれがたき　ふるさと いかにいます　ちちはは つつがなしや　ともがき あめにかぜに　つけても おもひいづる　ふるさと こころざしを　はたして いつのひにか　かえらん やまはあおき　ふるさと みずはきよき　ふるさと | usagi oishi ka no yama ko-buna tsurishi ka no kawa yume wa ima mo megurite wasuregataki furusato ika ni imasu chichi haha tsutsuganashi ya tomogaki ame ni, kaze ni tsukete mo omoi izuru furusato kokorozashi o hata shite itsu no hi ni ka kaeran yama wa aoki furusato mizu wa kiyoki furusato | Untxien atzetik nenbilen mendi hartan. Arraintxoak harrapatzen nituen ibai hartan. Gaur egun ere amets haiek itzultzen dira. Ezin dut nire jaioterria ahaztu. Aita, ama, ondo zaudete? Nire betiko lagunak ondo egongo dira? Euria erortzen denean eta haizeak jotzen duenean ere, nire jaioterriko oroitzapenak azaleratzen dira. Egunen batean, nire ametsak egia bihurtu ditudanean, itzuliko naiz. Mendiak berdeak diren tokira, nire jaioterrira. Urak garbi diren tokira, nire jaioterrira. |

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Ingelesez) Sankei Shinbun,. (2008). 100 years of Furusato. (Noiz kontsultatua: 2014-10-09).
* ↑ https://web.archive.org/web/20150910100217/http://www.ildivo.com/es/news/il-divo-anuncia-el-lanzamiento-de-%E2%80%98live-japan%E2%80%99-un-cddvd-en-edici%C3%B3n-deluxe

## Kanpo estekak

* Abestia Youtuben.
* Datuak: Q3080250
# Furtwangen im Schwarzwald

Furtwangen im Schwarzwald Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Schwarzwald-Baar barrutia|Schwarzwald-Baar]] barrutian. 2014an 9.192 biztanle zituen 82,57 kilometro koadrotan banatuta.

## Geografia

Furtwangen Oihan Beltzaren hegoaldeko parke naturalean kokaturik dago, Villingen-Schwenningen eta Friburgo hirien artean. Baden-Württemberg guztiko herri garaiena da, itsas mailatik 850 eta 1.150 metrotako altueran baitago, Danubio ibaiaren iturburutik gertu. Berg errekak zeharkatzen du Furtwangen.

## Armarria

Furtwangenen armarrian gaztelu gorri bat agertzen da mendi berde baten gailurrean. Alboetan izei altu bi ditu.

## Historia
### Hiri estatusa

1833an 2.292 biztanle zituen eta hiri estatusa lortzeko aurreneko ahalegina egin zuen. 1873an lortu zuen hiri eskubideak edukitzea. Horri esker industrializazioa abiatu zen hirian.

### Erlojugintza

XVII. mendean hasi zen erlojugintza Furtwangenen eta XVIII. mendean ustegabeko booma izan zuen. 1850an erlojugintza eskola ireki zen eta haren lehenengo erretorea zen Robert Gerwigek beste merkaari batzuekin batera trenbidea ekarri zuen, 1893an iritsi zena. Eskola hartatik gaur egungo Furtwangeneko Zientzia Aplikatuetako Unibertsitatea sortu zen.
Emilian Wehrle (1832–1896) erjojugileak 1857 eta 1896 artean erloju musikalak egin zituen; tronpeta, txirula, txori eta oilarren irudiak sartuz orduro haien soinua jotzen zutenak. Arrakasta handia izan zuen.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Ondasun nabarmenak

* Erlojuen museo alemaniarra: Erlojugintzari loturiko 8.000 piezatik gora ditu ikusgai.
* Hexenloch errota: 1825ean eraiki zen.

## Hiritar ezagunak

* Hugo Eberhardt (1874-1959), arkitektoa
* Fritz Faiss (1905 – 1981), margolaria
* Siegfried Weiss (1933-2013), eskiatzailea

## Erreferentziak

* 1 2 «Stadtgeschichte» www.furtwangen.de (Noiz kontsultatua: 2022-12-15).
* ↑ «Stadtinfo, Daten & Fakten» www.furtwangen.de (Noiz kontsultatua: 2022-12-15).
* ↑ «Mikrolisk - The horological trade mark index» www.mikrolisk.de (Noiz kontsultatua: 2022-12-15).
* ↑ «German Clock Museum in Furtwangen in the Black Forest» www.black-forest-travel.com (Noiz kontsultatua: 2022-12-15).
* ↑ (Alemanez) Furtwangen, Hexenlochmühle, Karl-Friedrich Trenkle, Hexenloch 14 & 15, 78120. «Home» www.hexenlochmuehle.de (Noiz kontsultatua: 2022-12-15).

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q82717
* Multimedia: Furtwangen im Schwarzwald / Q82717