# Margarita Ucelay

Margarita Ucelay (Madril, 1916-2014) filologoa izan zen, Federico García Lorcaren lanean espezializatutakoa. Trantsizioan Federico García Lorcaren lan batzuk argitaratu zituen .

## Biografia

Gurasoak Pura Maortua, euskal burgesiakoa, eta Enrique Ucelay Sanz abokatu eta bibliofiloa izan ziren. Bere ama, antzerkizale amorratua, Federico García Lorcaren lagun eta laguntzailea izan zen, eta harekin hainbat lan eszenaratu zituen Anfistora antzerki-taldearekin, Lorcak berak eman zion izena. Bere ahizpa nagusia, Matilde Ucelay, titulua lortu zuen lehen arkitekto espainiarra izan zen. Beste bi ahizpa ere izan zituen, Luz bera baino zaharragoa, eta Carmen, familiako txikiena.
Ucelayk Eskola Institutuan (1933) ikasi zuen batxilergoa, eta geroago, 1933tik 1936ra, Unibertsitate Zentraleko Zuzenbidea ikasi zuen.
Ucelayk Anfistora Elkartean ezagutu zuen Ernesto Guerra de la Cal (lehen Ernesto Pérez Guerra deitua), PCEko afiliatua, Errepublikako Armada Popularreko kapitaina, eta gerra zibilean jarduera garrantzitsua izan zuena. 1936ko urriaren 31n Valentzian ezkondu ziren, beste miliziano-bikote batzuekin batera. Valentzian eta Bartzelonan bizi izan ziren, harik eta 1938an senarra Estatu Batuetara joan zen arte, Estatu Batuetako gobernuaren eta gobernu errepublikanoaren arteko harremanak estutzeko. Ucelay Bartzelonan egon zen bere ahizpa Luz eta alaba jaioberriarekin 1939ko otsailera arte, gorabehera asko izan ostean Frantziara erbesteratu ziren arte. Ideia politikoak zirela-eta, izeba Asunción Maortuak, Donibane Lohizunen bizi zenak, baztertu egin zuen. Queen Mary transatlantikoan Estatu Batuetara bidaiatzeko dokumentazioa lortu ahal izan zuen, baina Franklin D. Rooseveltek Francisco Francoren gobernua onartu zuen bidaian, eta, beraz, haren dokumentazioa ez zen baliozkoa izan, eta Ellis uhartean sartu zuten.
Ikasle-bisatua lortu zioten Estatu Batuetan sartzeko, baina aurretik Kubara joan behar izan zuen. New Yorken, Columbiako Unibertsitateko Federico de Onís hispanistak Ucelayri eta haren senarrari lagundu zien. Nazioarteko Gurutze Gorriari esker, Ucelayk Unibertsitate Zentraleko espediente akademikoa aurkeztu ahal izan zuen, eta bertan zituen ohorezko matrikula kopuru handiagatik, Columbiako Unibertsitatean onartu egin zuten. Orduan, bere karrera profesional handia hasi zen Lorcaren lana ikertzen eta irakasten.
Senar-emazteek bizitza akademiko paraleloa izan zuten, Gerra de la Cal lusista gisa, Eça de Queirozen espezializatua. 1944an, estatubatuar nazionalitatea lortu zuten. 1948an jaio zen Enric Ucelay-Da Cal historialaria. 1965ean Ucelay eta Guerra de la Cal banandu egin ziren. 1968an katedra lortu zuen eta, ondorioz, bere unibertsitate-bizitza sendotu egin zen. Lotura estua izan zuen Hispanic Societyrekin.
1982an itzuli zen Espainiara, eta Lorcaren lan argitara gabearen zati bat argitaratu zuen: Amor de don Perlimplín con Belisa en su jardín/Don Perlimplinen eta Belisaren arteko maitasuna lorategian (1990), eta Así que pasen cinco años/ Bost urte pasatuta (1995). 2014. urtean hil zen.

## Ibilbide profesionala

Columbiako Unibertsitatean onartu ondoren, 1939ko udazkenean, Ucelay Poughkeepsieko Vassar Collegen gaztelaniazko klaseak ematen hasi zen. 1941ean, Onisen zuzendaritzapean, bere Masterra jaso zuen Arts delakoan. 1942-1943 ikasturtean, ordezkapen bati esker, gaztelania-eskolak eman zituen Hunter Collegen; aldi berean, doktore-tesia egin zuen, Ángel del Ríok zuzendua, hauxe ere Columbiako Unibertsitatean. Bere tesia Ramón de Mesonero Romanosen literaturako tipo bitxiei buruzkoa izan zen, eta geroago argitaratu zuen liburu moduan: Los españoles vistos por sí mismos/Espainiarrak euren burua ikusita, Mexikoko Ikastetxeak Estudio de un género costumbrista gisa argitaratua.
Tesiak harrera ona izan arren, nahiago izan zuen Barnard Collegen egiten zen hizkuntzan murgiltzea, eta, gainera, New Yorken egin ziren gaztelaniazko lehen emanaldiak. Zeregin horretan parte hartu zuten Ucelay, Amelia del Río eta Laura de los Ríosek. 1953an La casa de Bernarda Alba jarri zuten eszenan. 1955ean, Guerra de la Cal senarrarekin batera, XX. mendeko literatura espainiarra argitaratu zuten.
1968an, Ucelayk Literatura Hispanikoko katedra lortu zuen eta 1961 eta 1965 artean zuzendu zuen saila, eta geroago 1967 eta 1981 artean. 1981ean erretiroa hartu ondoren, oraindik ikasturte batez irakasle emeritua izan zen.
Hispanic Review-en hainbat artikulu argitaratu zituen eta 1982an Espainiara itzuli zen, Madrilera, García Lorcaren lan argitaragabea aztertzen jarraitzera. Amak Anfistoraren garaiko bi eskuizkribu mekanografiatu zituen, Amor de Don Perlimplín con Belisa en su jardín, eta Así que pasen cinco años. Abiatu aurretik, eskuizkribuak Hispanic Societyri eman zizkion, baina bi lan lorkiar horiexek izan ziren behin betiko edizioetarako oinarria.
Hainbat fundazio lorkiarretan parte hartu zuen eta García Lorca Fundazioaren Aldizkarian argitaratu zuen.

## Lana

Hauexek dira bere lanak:
* Los españoles pintados por sí mismos (1843-1844): estudio de un género costumbrista/Espainiarrak beren kabuz pintatuta (1843-1844): genero kostunbrista baten azterketa, doktore-tesia. Ciudad de México, El Colegio de México, [1951]: 1. eta 2. part.
* Visión de España/ Espainiaren ikuspegia. New York, Holt, Rinehart and Wiston, 1968. Amelia Agostini del Ríorekin lankidetzan.
* «Corte y teatro de Falimund» en El Criticón», in Hispanic Review, 1981, 2, 1981, 143-161or.
* «"Escenas" eta "tipo"» Irisen. M. Zavala: Historia crítica de la literatura española. V. liburukia. Erromantizismoa eta errealismoa. Bartzelona, Crítica, 1984.
* «Federico García Lorca eta Anfistora antzerki kluba: el dramaturgo como director», in AA. VV Federico García Lorcari buruzko ikasgaiak, Andrés Soria Olmedoren argitalpena. Granada, Berrogeita Urteurreneko Batzorde Nazionala, 1986.
* «De las aleluyas de Don Perlimplín a la obra de Federico García Lorca», in AA. VV Federico García Lorca. Saggi critici nel cinquantenario della morte/Federico García Lorca. Saggi kritikatu zioten hildakoaren mendeurrena, Gabriele Morelliren argitalpena. Fassano, Eschena Editorea, 1988.
* «El teatro juvenil de Federico García Lorca/ Federico García Lorcaren gazteen antzerkia», in Boletín de la Fundación Federico García Lorca Fundazioaren Boletina, 1996, 10 liburukia, 19-20 zk., 157-174 or.

## Aintzatespenak

1982an, Emily Gregory Award for Excellence in Teaching saria eman zioten. Ucelay Spanish Recitation Prize ere badago.

## Iruditegia

* Federico García Lorca (Margarita Ucelayren espezialitatea), Pura Maortua ama eta Valle-Inclán

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 «Margarita Ucelay y el exilio femenino» Crónica Global.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Aznar Soler, Manuel; López García, José Ramón (2017). Diccionario biobliográfico de escritores, editoriales y revistas del exilio republicano de 1939. Renacimiento.. .
* ↑ «Memorabilia Familiae» Enric Ucelay-Da Cal.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q63579546