# Zegama

Zegama Gipuzkoako hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdekoa. Arabako mugan eta Nafarroa Garaiko mugatik hurbil dago, haran menditsu batean, mendiz inguraturik, Oria ibaiaren ertzean. Itsas mailatik 296 metro gorago dago, 35 km$^2$ ditu eta 2016. urtean 1.521 biztanle zituen.

## Geografia
### Mugakideak

Mugakide ditu iparraldean Zerain eta Segura, ekialdean Segura berriro eta Idiazabal, mendebaldean Legazpi, eta hegoaldean Asparrena eta Zalduondo (biak Arabakoak).

### Inguru naturala

Aizkorriko mendilerroak eta Altzaniako mendiek Arabatik banatzen dute udalerria. Zegama Aizkorriren barrenean dago, Gipuzkoa eta Araba arteko bidean. Era berean, Nafarroatik ere oso hurbil dago.
Zegama Gipuzkoa eta Arabako pasabide natural garrantzitsu batean dago: Otzaurtetik eta Lizarratetik barrena doana, hain zuzen. Bide hori Erdi Aroaz geroztik behintzat erabili izan da Arabarekin bat egiteko.

### Klima

Zegamak klima atlantikoa dauka. Haren batez besteko tenperatura 12 °C ingurukoa da. Toki euritsua da, egun euritsuak gutxi gorabehera urtearen erdiak dira, eta udazken haizetsuak ditu.

## Ekonomia

Zegamako jarduera ekonomiko nagusia industria da. Papera eta papergintzako produktuak ekoizten ditu, tresneria, eraikuntzarako materialak, lixibak, kloroa eta automobilen piezak.
Nekazaritzak eta artzaintzak ere garrantzia dute herrian. Nekazaritza mota ozeanikokoa da: artoa, patatak, barazkiak eta belarra ekoizten da. Ardien abeltzaintza ere nabarmena da.
Honela banatzen ziren sektoreak BEGaren arabera 2017an: Lehen sektorea % 4. Bigarren sektorea % 36,3. Hirugarren sektorea % 49,9. Eraikuntza % 9,8.

## Demografia

2019an 1.532 biztanle zituen herriak. Horietatik % 19,13k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak % 9,4 ziren.
* Zegamako biztanleria

## Politika
### 2015eko udal hauteskundeak

2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Zegama Lantzenek 442 boto. EH Bilduk 394 boto. PSE-EEk 4 boto. PPk 2 boto. Zegama Lantzeneko Joseba Izagirre izendatu zuten alkate.

### 2019ko udal hauteskundeak

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Zegama Lantzenek 474 boto. EH Bilduk 397 boto. PSE-EEk 4 boto. Zegama Lantzeneko Joseba Izagirre izendatu zuten alkate.

### Alkateak

Hauek izan dira Zegamako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Jose Telleria Telleria | 1979 | 1983 | Independenteak |
| | 1983 | 1987 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| | 1987 | 1991 | Eusko Alkartasuna |
| | 1991 | 1995 | Independenteak |
| | 1995 | 1999 | Eusko Alkartasuna |
| | 1999 | 2003 | Eusko Alkartasuna-Euzko Alderdi Jeltzalea |
| | 2003 | 2007 | Eusko Alkartasuna-Euzko Alderdi Jeltzalea |
| | 2007 | 2011 | Zegama Lantzen |
| | 2011 | 2015 | Zegama Lantzen |
| Joseba Izagirre Arocena | 2015 | 2019 | Zegama Lantzen |
| Joseba Izagirre Arocena | 2019 | 2023 | Zegama Lantzen |
| Iker Zubeldia Katarain | 2023 | Jardunean | Euskal Herria Bildu |

## Azpiegiturak
### Garraioa

Zegama ingurutik, baina ez herritik bertatik, N-1 errepidea igarotzen da. Gipuzkoa eta Araba lotzen dituen errepide nagusi honetara iristeko bi modu daude, bata Etzegaratetik eskualde mailako GI-2637 errepidea jarraituz (Arabatik etorriz gero) eta bestea Beasaindik errepide bera baina iparraldetik hartuz (Donostiatik etorriz gero).
Irun-Madril trenbidea udalerritik igarotzen da eta bi geltoki ditu, Apeaderoa eta Otzaurte.
Garraio publikoari dagokionez, Goierrialdea autobus konpainiak Zegama-Beasain bidea eskaintzen du.

## Euskara

2016an herritarren % 83,25 euskalduna zen.
Zegamako euskara gipuzkeraren aldaera bat da, sartaldeko hizkeren artean, Goierriko euskara, hain zuzen. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia osatzen du Goierrikoak, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakarti samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa.

## Kirolak

2004tik aurrera, urtero maiatzean, Zegama-Aizkorri mendi maratoia egiten da: Mendi Lasterketako Munduko Koparako puntuagarria da.

## Ondarea

* Brinkola-Zegamako Estazio Megalitikoa
* Aizkorriko galtzada
* Lizarrate: San Adriango baseliza eta San Adriango mendi-aterpea
* San Martin Toursekoaren eliza
* Sancti Spiritus baseliza (XX. mendea)
* Zegamako udaletxea (XIX. mendea)
* Zumalakarregiren hileta-etxea edo Mazkiaran Barrena (XIX. mendea)
* Altzibar teileria (XIX. mendea)
* Andueza ospitalea (XVII. mendea)
* Artzaenea jauregia (XVIII. mendea)
* Elurretako Gure Ama ermita (XVI. mendea)
* Gurutze Deunaren baseliza (XVI. mendea)
* Intxausti berri errota (XX. mendea)
* San Bartolome baseliza (XIV. mendea)
* San Pedro baseliza (XVIII. mendea)
* Ugarte Zahar baserria (XVI. mendea)
* Otzaurteko Andra Mari baseliza
* Arakama-Azpikoa errota (XX. mendea)

## Zegamar ospetsuak

* Klaudio Otaegi (1836-1890), olerkaria.
* Gregorio González Galartza (1869-1948), argazkilaria.
* Jorge Agirre (1885-1947), idazlea.
* Jesús Alustiza (1891-1951), medikua.
* Juan Telleria (1895-1949), musikaria.
* Anjel Goenaga (1915-1974), euskal idazlea.
* Solita Apaolaza (1929-2021), sendalaria.
* Pio Berasategi (1935-2020), euskal idazlea.
* Xabier Azurmendi (1935-1996), apaiz eta idazlea.
* Joxe Luis Zurutuza (1935-2023), fraide frantziskotar eta euskal idazlea.
* Jon Urrujulegi (1940-), euskal idazlea.
* Joxe Azurmendi (1941-), filosofoa.
* Joxantonio Ormazabal Berasategi (1948-2010), euskal idazlea.
* Joseba Jaka (1948-1996), kulturaren eragilea eta enpresaburua.
* Rafael González Tercero (1950), txirrindularia.
* Joxemari Azurmendi (1953-), euskal irakasle, idazle eta itzultzailea.
* Joxe Mari Berasategi (1955-), itzultzailea.
* Mari Jose Kerejeta (1961-), euskal idazle eta itzultzailea.
* Aitor Pérez Arrieta (1977-), txirrindularia.
* Iker Zubeldia (1981-), bertsolaria.
* Eli Bujanda (1987-), abeslaria.

## Partzuergoak

Zegama Gipuzkoako Partzuergo Txikiko eta Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorreko kide da berauen sorreratik.

## Argazki galeria

* Eraikina
* San Martin Toursekoaren eliza
* San Martin kalea
* San Martin kalea
* Kioskoa
* Sancti Spiritus ermita
* San Bartolome ermita
* Artzaenea jauregia
* Zegama XX. mendeko lehen hamarkadetan

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* 1 2 3 «Web Eustat. Zegamako datu estatistikoak» eu.eustat.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «2015(e)ko Irailak 25 udal hauteskundeak, emaitzak, Zegama (Gipuzkoa). | EiTB udal hauteskundeak» www.eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* 1 2 www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* 1 2 «Joseba Izagirre Zegamako alkate 442 botorekin» Goierriko Hitza 2015-05-24 (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Joseba Izagirre: "Udalaren helburua da egun dauden zerbitzu guztiak mantentzea"» Goierriko Hitza 2015-10-01 (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «2019(e)ko maiatzaren 26(e)ko udal hauteskundeak, emaitzak, Zegama (Gipuzkoa). | EiTB udal hauteskundeak» www.eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* 1 2 «Makilak aldatu dira eskuz» Goierriko Hitza 2019-06-17 (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2021-01-10).
* ↑ Zegamako udala. (Noiz kontsultatua: 2021-05-11).
* 1 2 3 «Goierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-19).
* 1 2 «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-19).
* ↑ «Zegama - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-19).
* ↑ Goierri. 2018-07-30 (Noiz kontsultatua: 2018-09-19).
* ↑ «San Adriango Baseliza» Zegamako udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco. «San Martín Eliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «San Martin de Tours eliza nagusia» Zegamako udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Sancti Spiritu Ermita. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Sancti Spiritu» Zegamako udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Consistorial etxea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Udaletxea» Zegamako udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco. «Mazkiaran Barrena. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Altzibar teileria. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Andueza ospitalea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Anduetzako Ospitalea» Zegamako udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Artzaenea jauregia. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Elurretako Gure Ama Ermita. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Gurutze Deunaren baseliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Gurutze Santuko Ermita» Zegamako udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Intxausti berri errota. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «San Bartolome baseliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «San Bartolome baseliza» Zegamako udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «San Pedro baseliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «San Pedro Baseliza» Zegamako udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Ugarte Zahar baserria. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Otzaurteko Andra Mari Baseliza» Zegamako udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Arakama-Azpikoa Errota» Zegamako udala (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).

## Ikus, gainera

* Zegamako kultura ondasunak

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Zegamako Udalaren webgunea
* Nire Zegama neure barruko Zegama da Joxe Azurmendi Zegamako urtekarian, 2011.
* Datuak: Q1442954
* Multimedia: Zegama / Q1442954
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Zegama