# 100 metroko lasterketa

100 metroko lasterketa edo 100 m lauak atletismoaren probarik laburrena da korrika egiten dena, estali gabeko pistan betiere. Lasterketa hau lerro zuzenean egiten da eta korrikalariek 100m-ko distantzia ahal duten azkarren egin behar dute. Errekorra duena Usain Bolt izena duen gizonezko jamaikarra da (09:58), 2009an lorturikoa, eta emakumezkoena Florence Griffith estatubatuarrak ezarri zuen 1988an (10:49).
Beste korrikalari oso ezagunak izan dira historian alor honetan: gizonezkoetan Jesse Owens, Jim Hines, Silvio Leonard kubatarra, Valery Borzov errusiarra, Don Quarrie jamaikarra, hala nola Carl Lewis, Calvin Smith, Ben Johnson, Tyson Gay edo Asafa Powell; emakumezkoetan Wilma Rudolph, Evelyn Ashford, Marita Koch, Marlies Göhr, Merlene Ottey edo Gail Devers, besteak beste.
100 metroko lasterketaren helburua oztoporik gabeko 100 metro ahalik eta azkarren egitea da. Nagusiki, abiadurako lasterketen artean garrantzitsuena bezala hartzen da. Atleta onenek 10 segundoko denboran egiten dute, 37 km/h bataz besteko abiaduraz eta 45 oinkadetan. Olinpiar Jokoetako programan sarturik dago gizonezkoentzat lehenengoz ospatu zirenetik, eta emakumezkoentzat 1928.eko Amsterdameko Olinpiar Jokoak ospatu zirenetik. Froga honetan errekorra duten atletak, gizonezkoen mailan, Usain Bolt da 9'58 segundorekin, eta emakumezkoen artean Florence Griffith Joyner da 10'49 segundoko markarekin.

## Historia

Gizonezkoen artean 100 metro lauetako froga Atenasen 1896.ean ospatu ziren aro modernoko lehen Olinpiar Jokoen programaren parte izan zen. Emakumezkoak ez ziren froga honetan lehiatuko 1928an Amsterdamen Olinpiar Jokoak ospatu ziren arte. Lehenengo Joko horietan errauts eta ikatzez osatutako pista batean lehiatu ziren. Irteerako posizioa librea zen eta atleta bakoitzak bere ustez hoberena zen posizioa hartzen zuen. Lasterketa honetan Thomas Burke estatubatuarra irabazle atera zen; eskuak pistan finkatu eta lurrera hobeto eusteko zulotxo batzuk egin zituen atleta bakarra izan zen. 1912an, Nazioarteko Atletismo Federazioen (IAAF) sorkuntzarekin batera, froga honen lehenengo mundu errekorra dokumentatu zen, Donald Lippincotten eskutik; 10'6 segundotako marka egin zuen Estokolmoko pista olinpikoan. 1928an George Breshnahan eta William Tuttle Ipar Amerikarrek irteera takoak asmatu zituzten, eta horrela irteerako euskarria eta bultzada hobetu zen. Hauek asmatu arte, errautsezko pistan zulotxo batzuk egiten ziren non oinak sartzen ziren. Hala ere, IAAF-ek ez zituen irteerako takoak 1937. urtera arte onartu. 1938an IAAFek 2 m/s-ko aldeko haizea jarri zuen muga bezala lasterketaren marka balioztatzeko. 1968ko ekainaren 20an, Sakramenton, Mexikoko Olinpiar Jokoetan lehiatu behar zuen Estatu Batuetako taldea aukeratzeko frogetan, Jim Hines, Ronnie Ray Smith eta Charles Greene historian lehenengo aldiz 10 segundotatik jaistea lortu zuten froga honetan, muduko errekorra 9'9 segundotan finkatuz. 1977ko urtarrilaren 1ean, IAAFek eskuzko kronometrajea alde batera utzi zuen, 1932tik kronometraje elektronikoarekin batera erabiltzen zena. Ondorioz, edozein erregistrok balio ofiziala izan ahal izateko elektronikoki hartua izan behar zuen.

## Irteera

Frogaren hasieran, atleta batzuk truku psikologikoak erabiltzen dituzte, irteera takoetan azkenekoa finkatzea bezala. Intimidazio zuzenagoren bat kirol sentipen eza bezala hartzen da. Irteera arbitroak korrikalariak irteera takoetan mantenduko ditu 2 segundotako denbora ezin jakin batean, ondoren tiro egingo du.

### Erreakzio denbora.

Tiroaren eta irteera takoetarik ematen den lehen oinkadaren artean pasatzen den denbora, pistolan dauden sentsore elektronikoen bidez neurtzen da. Edozein denbora 0'1 segundoetatik beherakoa izatean irteera nulua bezala hartuko da ( “irteera ehiztatzea” deitzen zaio). Erregela hau martxan jarri zen tiroaren soinua airean zabaltzeko behar duen denbora, korrikalarien belarrietara ailegatzeko behar den denbora eta gizakion soinuarekiko erreakzio denbora kontuan hartuta.

### Irteera nuluak edo balio gabezkoak

Urte askotan zehar, 2 irteera nuluren arduraduna zen korrikalaria deskalifikatu egiten zen. Honen ondorioz, irteeraren errepikapenak mugagabeak ziren, honek atletek kontzentrazioa galtzea eragiten zuen. Gaur egun, ordea, irteera nulua egiten duen atleta segituan lasterketatik kanpo geratuko da.

## Baldintza klimatikoak

Baldintza klimatikoek eragin handia dute froga honen garapenean. Irteeratik helmugarainoko norabidea duen haizeak (buztan haizea) oso onuragarria da korrikalarientzat, baina helmugatik irteera takoetarantz doan haizeak (buruko haizea) korrikalariei kontra egiten die. Hori dela eta, onartzen den gehiegizko buztan haizea 2 m/s da. Haizearen kontrako erresistentziak modu garrantzitsu batean eragiten du frogan. Hortaz, abiadura-lasterkariek denbora marka hobeak egiten dituzte zonalde garaietan, non airearen gaineko erresistentzia txikiagoa den.

## Munduko markarik onenak dituzten atletak

2021-07-13an eguneratua
| Errekorra | Maila | Marka (s) | Atleta | Herrialdea | Tokia | Data |
| Mundukoa (WR) | Gizonezkoak | 9,58 | Usain Bolt | Jamaika | Berlin | 2009ko abuztuaren 16a |
| Mundukoa (WR) | Emakumezkoak | 10,49 | Florence Griffith-Joyner | AEB | Indianapolis | 1988ko uztailaren 16a |
| Olinpikoa (OR) | Gizonezkoak | 9,63 | Usain Bolt | Jamaika | Londres | 2012ko abuztuaren 5a |
| Olinpikoa (OR) | Emakumezkoak | 10,62 | Florence Griffith-Joyner | AEB | Seul | 1988ko irailaren 24a |
| Europarra (ER) | Gizonezkoak | 9,86 | Francis Obikwelu | Portugal | Atenas | 2004ko abuztuaren 22a |
| Europarra (ER) | Emakumezkoak | 10,73 | Christine Arron | Frantzia | Budapest | 1998ko abuztuaren 19a |
| Iparramerikarra (NA) | Gizonezkoak | 9,58 | Usain Bolt | Jamaika | Berlin | 2009ko abuztuaren 16a |
| Iparramerikarra (NA) | Emakumezkoak | 10,49 | Florence Griffith-Joyner | AEB | Indianapolis | 1988ko uztailaren 16a |
| Afrikarra (AF) | Gizonezkoak | 9,85 | Olusoji Fasuba | Nigeria | Doha | 2006ko maiatzaren 12a |
| Afrikarra (AF) | Emakumezkoak | 10,78 | Murielle Ahoure | Boli Kosta | Montverde (Florida) | 2016ko ekainaren 11a |
| Asiarra (AS) | Gizonezkoak | 9,91 | Femi Ogunode Su Bingtian | Qatar Txina | Wuhan Madril | 2015eko ekainaren 6a 2018ko ekainaren 22a |
| Asiarra (AS) | Emakumezkoak | 10,79 | Xunmei Li | Txina | Shanghai | 1997ko urriaren 18a |
| Ozeaniarra (OC) | Gizonezkoak | 9,93 | Patrick Johnson | Australia | Mito | 2003ko maiatzaren 5a |
| Ozeaniarra (OC) | Emakumezkoak | 11,11 | Melissa Breen | Australia | Canberra | 2014ko otsailaren 8a |
| Hegoamerikarra (SA) | Gizonezkoak | 10,00 | Robson da Silva | Brasil | Mexiko Hiria | 1988ko uztailaren 22a |
| Hegoamerikarra (SA) | Emakumezkoak | 10,91 | Rosângela Santos | Brasil | Londres | 2017ko abuztuaren 6a |

### Historia osoko gizonezkoen marka onenak

2021-07-13an eguneratua
| posizioa | Marka (s) | haizea (m/s) | Atleta | Herrialdea | Data | Tokia | Lehiaketa |
| 1 | 9,58 | +0,9 | Usain Bolt | Jamaika | 2009 abuztuaren 16a | Berlin | Munduko Atletismo Txapelketa |
| 2 | 9,69 | +2,0 | Tyson Gay | AEB | 2009ko irailaren 20a | Shanghai | Diamante Liga |
| 2 | 9,69 | -0,1 | Yohan Blake | Jamaika | 2012ko abuztuaren 23a | Lausana | Diamante Liga |
| 4 | 9,72 | +0,2 | Asafa Powell | Jamaika | 2008ko irailaren 2a | Lausana | IAAF Premio Handia |
| 5 | 9,74 | +0,9 | Justin Gatlin | AEB | 2015eko maiatzaren 15a | Doha | IAAF Premio Handia |
| 6 | 9,76 | +0,6 | Christian Coleman | AEB | 2019ko irailaren 28a | Doha | Munduko Atletismo Txapelketa |
| 7 | 9,77 | +1,5 | Trayvon Bromell | AEB | 2021eko ekainaren 5a | Miramar | Miramar Meeting-a |
| 8 | 9,78 | +0,9 | Nesta Carter | Jamaika | 2010eko abuztuaren 29a | Rieti | IAAF Premio Handia |
| 9 | 9,79 | +0,1 | Maurice Greene | AEB | 1999ko ekainaren 16a | Atenas | IAAF II Premio Handia |
| 10 | 9,80 | +1,3 | Steve Mullings | Jamaika | 2011ko ekainaren 4a | Eugene | Diamante Liga |
| 11 | 9,82 | +1,7 | Richard Thompson | Trinidad eta Tobago | 2014ko ekainaren 21a | Port-of-Spain | Txapelketa nazionala Trinidad y Tobago |
| 12 | 9,84 | +0,7 | Donovan Bailey | Kanada | 1996ko uztailaren 27a | Atlanta | Olinpiar Jokoak |
| 12 | 9,84 | +0,2 | Bruny Surin | Kanada | 1999ko abuztuaren 22a | Sevilla | Munduko Atletismo Txapelketa |
| 14 | 9,85 | +1,2 | Leroy Burrell | AEB | 1994ko uztailaren 6a | Lausana | Súper Gran Premio IAAF |
| 14 | 9,85 | +1,7 | Olusoji Fasuba | Nigeria | 2006ko maiatzaren 12a | Doha | Super Gran Premio IAAF |
| 14 | 9,85 | +1,3 | Mike Rodgers | AEB | 2011ko ekainaren 4a | Eugene | Diamante Liga |
| 17 | 9,86 | +1,2 | Carl Lewis | AEB | 1991eko abuztuaren 25a | Tokio | Munduko Atletismo Txapelketa |
| 17 | 9,86 | −0,4 | Frank Fredericks | Namibia | 1996ko uztailaren 3a | Lausana | IAAF Premio Handia |
| 17 | 9,86 | +1,8 | Ato Boldon | Trinidad eta Tobago | 1998ko apirilaren 19a | Walnut | Urteroko Pista eta zelai jaialdia |
| 17 | 9,86 | +0,6 | Francis Obikwelu | Portugal | 2004 abuztuaren 22a | Atenas | Olinpiar Jokoak |
| 17 | 9,86 | +1,4 | Keston Bledman | Trinidad eta Tobago | 2012 ekainaren 23a | Puerto Espaina | Txapelketa nazionala Trinidad y Tobago |
RM= errekor Mundiala, RO= errekor Olinpiarra, RC= errekor kontinentala

### Historia osoko emakumezkoen marka onenak

2021-07-13an eguneratua
| posizioa | Marka (s) | haizea (m/s) | Atleta | Herrialdea | Data | Tokia |
| 1 | 10,49 | 0,0 | Florence Griffith Joyner | AEB | 1988 uztailaren 16a | Indianapolis |
| 2 | 10,63 | +1,3 | Shelly-Ann Fraser | Jamaika | 2021eko ekainaren 5a | Kingston |
| 3 | 10,64 | +1,2 | Carmelita Jeter | AEB | 2009ko irailaren 20a | Shanghai |
| 4 | 10,65 | +1,1 | Marion Jones | AEB | 1998ko irailaren 12a | Johannesburgo |
| 5 | 10,70 | +0,3 | Elaine Thompson | Jamaika | 2016ko uztailaren 1a | Kingston |
| 6 | 10,72 | +1,6 | Sha'Carri Richardson | AEB | 2021eko apirilaren 10a | Miramar |
| 7 | 10,73 | +2,0 | Christine Arron | Frantzia | 1998 abuztuaren 19a | Budapest |
| 8 | 10,74 | +1,3 | Merlene Ottey | Jamaika | 1996ko irailaren 7a | Milan |
| 8 | 10,74 | +1,0 | English Gardner | AEB | 2016ko uztailaren 3a | Eugene |
| 10 | 10,75 | +0,4 | Kerron Stewart | Jamaika | 2009ko uztailaren 10a | Erroma |
| 11 | 10,76 | +1,7 | Evelyn Ashford | AEB | 1984ko abuztuaren 22 | Zürich |
| 11 | 10,76 | +1,1 | Veronica Campbell-Brown | Jamaika | 2011ko maiatzaren 31a | Ostrava |
| 13 | 10,77 | +0,9 | Irina Privalova | Errusia | 1994ko uztailaren 6a | Lausana |
| 13 | 10,77 | +0,7 | Ivet Lalova | Bulgaria | 2004ko ekainaren 19a | Plovdiv |
| 13 | 10,77 | +0,9 | Shericka Jackson | Jamaika | 2021eko ekainaren 25a | Kingston |
| 16 | 10,78 | +1,0 | Dawn Sowell | AEB | 1989ko ekainaren 3a | Provo |
| 16 | 10,78 | +1,8 | Torri Edwards | AEB | 2008ko ekainaren 28a | Eugene |
| 16 | 10,78 | +1,6 | Murielle Ahouré | Boli Kosta | 2016ko ekainaren 11a | Montverde (Florida) |
| 16 | 10,78 | +1,0 | Tianna Bartoletta | AEB | 2016ko uztailaren 3a | Eugene |
| 16 | 10,78 | +1,0 | Tori Bowie | AEB | 2016ko uztailaren 3a | Eugene |

## Olinpiar txapeldunak

| Jokoak | Urtea | Maila | Atleta | Herrialdea | Marka (s) |
| Atenas | 1896 | Gizonezkoak | Tom Burke | AEB | 12,0 |
| Atenas | 1896 | Emakumezkoak | Ez zuten parte hartu | | |
| Paris | 1900 | Gizonezkoak | Frank Jarvis | AEB | 11,0 |
| Paris | 1900 | Emakumezkoak | Ez zuten parte hartu | | |
| San Luis | 1904 | Gizonezkoak | Archie Hahn | AEB | 11,0 |
| San Luis | 1904 | Emakumezkoak | Ez zuten parte hartu | | |
| Londres | 1908 | Gizonezkoak | Reginald Walker | Hegoafrika | 10,8 |
| Londres | 1908 | Emakumezkoak | Ez zuten parte hartu | | |
| Estokolmo | 1912 | Gizonezkoak | Ralph Craig | AEB | 10,8 |
| Estokolmo | 1912 | Emakumezkoak | Ez zuten parte hartu | | |
| Anberes | 1920 | Gizonezkoak | Charlie Paddock | AEB | 10,8 |
| Anberes | 1920 | Emakumezkoak | Ez zuten parte hartu | | |
| Paris | 1924 | Gizonezkoak | Harold Abrahams | Erresuma Batua | 10,6 |
| Paris | 1924 | Emakumezkoak | Ez zuten parte hartu | | |
| Amsterdam | 1928 | Gizonezkoak | Percy Williams | AEB | 10,8 |
| Amsterdam | 1928 | Emakumezkoak | Elizabeth Robinson | AEB | 12,2 |
| Los Angeles | 1932 | Gizonezkoak | Thomas Edward Tolan | AEB | 10,3 |
| Los Angeles | 1932 | Emakumezkoak | Stanislawa Walasiewicz | Polonia | 11,9 |
| Berlin | 1936 | Gizonezkoak | Jesse Owens | AEB | 10,3 |
| Berlin | 1936 | Emakumezkoak | Helen Herring Stephens | AEB | 11,5 |
| Londres | 1948 | Gizonezkoak | Harrison Dillard | AEB | 10,3 |
| Londres | 1948 | Emakumezkoak | Fanny Blankers-Koen | Herbehereak | 11,9 |
| Helsinki | 1952 | Gizonezkoak | Lindy Remigino | AEB | 10,4 |
| Helsinki | 1952 | Emakumezkoak | Marjorie Jackson | Australia | 11,5 |
| Melbourne | 1956 | Gizonezkoak | Bobby Joe Morrow | AEB | 10,62 |
| Melbourne | 1956 | Emakumezkoak | Betty Cuthbert | Australia | 11,82 |
| Erroma | 1960 | Gizonezkoak | Armin Hary | Alemania | 10,2 |
| Erroma | 1960 | Emakumezkoak | Wilma Rudolph | AEB | 11,0 |
| Tokio | 1964 | Gizonezkoak | Robert Hayes | AEB | 10,0 |
| Tokio | 1964 | Emakumezkoak | Wyomia Tyus | AEB | 11,4 |
| Mexiko Hiria | 1968 | Gizonezkoak | Jim Hines | AEB | 9,95 |
| Mexiko Hiria | 1968 | Emakumezkoak | Wyomia Tyus | AEB | 11,1 |
| Munich | 1972 | Gizonezkoak | Valeri Borzov | Sobietar Batasuna | 10,14 |
| Munich | 1972 | Emakumezkoak | Renate Stecher | | 11,07 |
| Montreal | 1976 | Gizonezkoak | Hasely Crawford | Trinidad eta Tobago | 10,06 |
| Montreal | 1976 | Emakumezkoak | Annegret Richter | | 11,08 |
| Mosku | 1980 | Gizonezkoak | Allan Wells | Erresuma Batua | 10,25 |
| Mosku | 1980 | Emakumezkoak | Lyudmila Kondratyeva | Sobietar Batasuna | 11,06 |
| Los Angeles | 1984 | Gizonezkoak | Carl Lewis | AEB | 9,99 |
| Los Angeles | 1984 | Emakumezkoak | Evelyn Ashford | AEB | 10,97 |
| Seul | 1988 | Gizonezkoak | Carl Lewis | AEB | 9,92 |
| Seul | 1988 | Emakumezkoak | Florence Griffith Joyner | AEB | 10,54 |
| Bartzelona | 1992 | Gizonezkoak | Linford Christie | Erresuma Batua | 9,96 |
| Bartzelona | 1992 | Emakumezkoak | Gail Devers | AEB | 10,82 |
| Atlanta | 1996 | Gizonezkoak | Donovan Bailey | Kanada | 9,84 |
| Atlanta | 1996 | Emakumezkoak | Gail Devers | AEB | 10,94 |
| Sydney | 2000 | Gizonezkoak | Maurice Greene | AEB | 9,87 |
| Sydney | 2000 | Emakumezkoak | Marion Jones | AEB | 10,75 |
| Atenas | 2004 | Gizonezkoak | Justin Gatlin | AEB | 9,85 |
| Atenas | 2004 | Emakumezkoak | Yulia Nesterenko | Bielorrusia | 10,93 |
| Pekin | 2008 | Gizonezkoak | Usain Bolt | Jamaika | 9,69 |
| Pekin | 2008 | Emakumezkoak | Shelly-Ann Fraser | Jamaika | 10,78 |
| Londres | 2012 | Gizonezkoak | Usain Bolt | Jamaika | 9,63 |
| Londres | 2012 | Emakumezkoak | Shelly-Ann Fraser | Jamaika | 10,75 |
| Rio de Janeiro | 2016 | Gizonezkoak | Usain Bolt | Jamaika | 9,81 |
| Rio de Janeiro | 2016 | Emakumezkoak | Elaine Thompson | Jamaika | 10,71 |

## Munduko Txapeldunak

| Sede | Urtea | Maila | Atleta | Herrialdea | Marka (s) |
| Helsinki | 1983 | Gizonezkoak | Carl Lewis | AEB | 10,07 |
| Helsinki | 1983 | Emakumezkoak | Marlies Göhr | Redonda | 10,97 |
| Erroma | 1987 | Gizonezkoak | Carl Lewis | AEB | 9,93 |
| Erroma | 1987 | Emakumezkoak | Silke Gladis-Möller | Redonda | 10,90 |
| Tokio | 1991 | Gizonezkoak | Carl Lewis | AEB | 9,86 |
| Tokio | 1991 | Emakumezkoak | Katrin Krabbe | Alemania | 10,99 |
| Stuttgart | 1993 | Gizonezkoak | Linford Christie | Erresuma Batua | 9,87 |
| Stuttgart | 1993 | Emakumezkoak | Gail Devers | AEB | 10,82 |
| Gotebörg | 1995 | Gizonezkoak | Donovan Bailey | Kanada | 9,97 |
| Gotebörg | 1995 | Emakumezkoak | Gwen Torrence | AEB | 10,85 |
| Atenas | 1997 | Gizonezkoak | Maurice Greene | AEB | 9,86 |
| Atenas | 1997 | Emakumezkoak | Marion Jones | AEB | 10,83 |
| Sevilla | 1999 | Gizonezkoak | Maurice Greene | AEB | 9,80 |
| Sevilla | 1999 | Emakumezkoak | Marion Jones | AEB | 10,70 |
| Edmonton | 2001 | Gizonezkoak | Maurice Greene | AEB | 9,82 |
| Edmonton | 2001 | Emakumezkoak | Zhanna Pintusevich-Block | Ukraina | 10,82 |
| Paris | 2003 | Gizonezkoak | Kim Collins | Saint Kitts eta Nevis | 10,07 |
| Paris | 2003 | Emakumezkoak | Torri Edwards | AEB | 10,93 |
| Helsinki | 2005 | Gizonezkoak | Justin Gatlin | AEB | 9,88 |
| Helsinki | 2005 | Emakumezkoak | Laury Williams | AEB | 10,93 |
| Osaka | 2007 | Gizonezkoak | Tyson Gay | AEB | 9,85 |
| Osaka | 2007 | Emakumezkoak | Veronica Campbell | Jamaika | 11,01 |
| Berlin | 2009 | Gizonezkoak | Usain Bolt | Jamaika | 9,58 |
| Berlin | 2009 | Emakumezkoak | Shelly-Ann Fraser | Jamaika | 10,78 |
| Daegu | 2011 | Gizonezkoak | Yohan Blake | Jamaika | 9,92 |
| Daegu | 2011 | Emakumezkoak | Carmelita Jeter | AEB | 10,90 |
| Mosku | 2013 | Gizonezkoak | Usain Bolt | Jamaika | 9,77 |
| Mosku | 2013 | Emakumezkoak | Shelly-Ann Fraser | Jamaika | 10,71 |

## Erreferentziak

* ↑ http://www.as.com/mas-deporte/articulo/blake-vuela-969-bolt-replica/20120823dasdasmas_6/Tes

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Gizonen zerrenda osoa historian zehar
* (Ingelesez)Emakumeena
* Datuak: Q164761
* Multimedia: 100 metres / Q164761