OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Izarputz

Izarputza edo lurrizar argia (Geastrum fimbriatum edo Geastrum sessile) Geastraceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, nahiko arrunta Euskal Herrian.

## Deskribapena

Karpoforoa: Zabalik 3tik 7 cm-ra neurtzen du, globo forma du gaztetan eta kolorea marroi argia edo gris-okrea. Bilgarri bikoitza du: kanpoaldea, exoperidioa, eta barrualdea endoperidioa.
Exoperidioa: Itsas izar gisa irekitzen da, eta 6-9 beso edo petalo triangeluar ditu, beherantz kurbatuak; kanpotik zurixkak, arre-zurbila barrutik arre-gorrixka bilakatuz.
Endoperidioa: Sesila, 1,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, globo formakoa, zaku biribil baten formakoa, goian esporak ateratzeko zulo batekin. Mizelioaren bilgarria, papera bezain mehea, beixa edo arrexka kolorekoa da. Gleba, zahartzean hauts marroi bihurtzen da.
Etimologia: Geastrum terminoa grekotik dator, lurra, esan nahi duen "gé" hitzetik eta izarra esan nahi duen "áster" hitzetik. Fimbriatum epitetoa latinetik dator, zerrendekin esan nahi duen "fimbriatus" hitzetik. Laziniak dituelako.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Geastrum vulgatum espeziarekin, honen exoperidioaren haragia gorrixka da eta erraz pitzatzen da, Geastrum triplex delakoarekin ere bai, hau irekitzean, lerde-zapi edo lepokoaren antzeko batekin geratzen da.

## Sasoia eta lekua

Uda amaieran eta udazkenean, koniferoetan nahiz hostoerorkorretan. Nahiko ohikoa.

### Banaketa eremua

Asia, Europa, Amerika.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 689 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 506 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 529 or. ISBN 84-282-0541 (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 609 or. ISBN 84-87997-86-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2484512
* Multimedia: Geastrum fimbriatum / Q2484512
# Izaro Zubiria

Izaro Zubiria Ibarguren (Gaztelu, Gipuzkoa, 1989ko abenduaren 23a) albaitaria eta ikertzailea da.

## Biografia

Izarok albaitaritza ikasi zuen, eta, Elikagaien kalitatea eta segurtasun Masterra egin zuen. Doktore-tesia egiten hasi zen, eta, denboraldi batez eten bazuen ere, berriro itzuli zen ikerketara. Tartean, beste zenbait lan eta proiektu ere egin ditu, gehienak ganaduen eta elikaduraren arloarekin lotutakoak.
Orioko emakumezkoen trainerua lehenengo aldiz ofizialki uretan lehiatu zenean, 2010eko martxoaren 22an, Izarok patroi jardun zuen.

## Sariak

2019ko CAF-Elhuyar sarien barruan, lehen sektoreari dagokion Neiker sari berezia jaso zuen Esnea ekoizteko, bertako ala kanpoko proteina erabili? lanarengatik.

## Iritziak

Tolosaldeko Ataria komunikabidean iritziak emateko tartea izan zuen 2019tik 2021era bitartean. Lehen sektorea izan zuen gehienetan gaitzat, nahiz eta bestelako gaiak ere landu.

## Erreferentziak

* ↑ Ana, Galarraga Aiestaran. (2019-09-06). «"Lehen sektorean eta ikerketan emakume izateak desabantailak ditu”» Elhuyar aldizkaria (Noiz kontsultatua: 2020-06-24).
* ↑ «2010-03-21 / Deustu - II.SanJose / Orio - Emakumezkoen Trainerua / (Agirre Lehendakari Zubitik)» Google Argazkiak (Noiz kontsultatua: 2020-12-23).
* ↑ (Gaztelaniaz) «NEIKER-Tecnalia dona 18.000 kilos de patatas al Banco de Alimentos de Araba» Neiker 2019-11-06 (Noiz kontsultatua: 2020-06-24).
* ↑ «Izaro Zubiria Ibargurenek Neiker Sari Berezia irabazi du - Lizartza» Tolosaldeko ataria (Noiz kontsultatua: 2020-06-24).
* ↑ «Izaro Zubiria Ibarguren :: Inguma - Base de datos de la comunidad científica vasca» www.inguma.eus (Noiz kontsultatua: 2020-06-24).
* ↑ «Izaro Zubiria Ibarguren - Komunitatea - Tolosaldeko ataria» ataria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-23).

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa Naiz irratian (2020) "Emakumeen ikusgarritasuna eta oztopoz beteriko bidea zientzian"
* Datuak: Q96627044
# Izarputz gorriska

Izarputz gorriska, izarputz gorrixka edo lurrizar gorriska (Geastrum rufescens edo Geastrum vulgatum) Geastraceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Nahiko arrunta Euskal Herrian.

## Deskribapena

Karpoforoa: Ez da higroskopikoa, hasieran hipogeoa, hau da, lurrazpikoa eta esferikoa, gero exoperidioa edo kanpoko geruza 5-8 puntako izar-forman irekitzen da. 4 cm-ko diametrokoa. Hasieran, exoperidioa beix zurbil kolorekoa da eta mamitsu samarra, zahartzean ilundu egiten da, eta haragia zimeldu egiten zaio. Izarraren erdialdean endoperidio marroi-krema kolorekoa dago, globo formakoa, barruan masa harro bat edo gleba du, kapilizioak eta esporek osatua, goiko aldean, peristomak inguratutako zulo edo ostiolo bat du, finbriatua eta mugatu gabea da, eta hortik ateratzen dira esporak heldu ondoren. Barrualdean, endoperidioa eta exoperidioa (izarren besoak) zuzenean elkartzen dira, oin baten beharrik gabe.
Etimologia: Geastrum terminoa grekotik dator, lurra esan nahi duen "gé" hitzetik eta izarra esan nahi duen "áster" hitzetik. Fibriatum epitetoa latinetik dator, zerrendekin esan nahi duen "finbriatus" hitzetik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Geastrum vulgatum edo rufescens delakoarekin nahas liteke, honengandik bereizten da txikiagoa izateagatik eta exoperidioan inolako kolore gorrixkarik ez izateagatik.

## Sasoia eta lekua

Urte osoan hazten da, koniferoetan, hostozabaletan eta larreetan.

### Banaketa eremua

Asia, Europa, Amerika.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala. (1992). Euskal Herriko perretxikoak. Litografía Danona s. coop.ltda., 469 or. ISBN 84-7173-211-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 506 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 529 or. ISBN 84-282-0541-X (T.3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 609 or. ISBN 84-87997-86-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q782414
* Multimedia: Geastrum rufescens / Q782414
# Izaro Lestayo

Izaro Lestayo Azkue (Getaria, 1998ko urtarrilaren 6a) traineru estropadetako emakumezko patroia da, bi Kontxako Bandera eta bi Liga irabazi ditu besteak beste.

## Kirol ibilbidea

Herriko klubean hasi zen arraunean eta 2014an Zarautzekin bat egin zuen eta Zarautz-Getariako patroi bihurtu zen. Euskotren Ligako traineruek parte hartu ez zuten hiru estropada irabazi zituen Gipuzkoako Ligan. 2017an San Juango Batelerek fitxatu eta bi urte egin zituen bertan, irabazi zitekeen guztia irabaziz.
2019an etxeko gizonezkoen trainerua gidatu du hainbat estropadetan.
2023an Tolosaldeako patroia izan da.
2023ko urrian arraunari agur esango ziola iragarri zuen.
   Sasoi perfektua izan da uzteko. Tolosako urtea opari bat izan da

### Taldeak

| Taldea | Urteak |
| Getaria-Zarautz | 2014-2016 |
| San Juan | 2017-2018 |
| Getaria | 2019 |
| Tolosaldea | 2023- |

## Palmaresa

* Kontxako Banderak (2): 2017, 2018.
* Emakumezkoen Ligak (2): 2017, 2018.
* Gipuzkoako Traineru Txapelketak (2): 2017, 2018.
* Gipuzkoako Liga (1): 2017.
* Zarauzko Ikurrina (2): 2017, 2018.
* Getxoko Bandera (2): 2017, 2018.

## Erreferentziak

* ↑ Gascon, Ainara Arratibel. (2023-11-06). ««Sasoi perfektua izan da uzteko. Tolosako urtea opari bat izan da»» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa: Garaipena espero gabe iritsi da, baina haren bila ibili gara Berria, 2023.09.05
* Elkarrizketa: Sasoi perfektua izan da uzteko. Tolosako urtea opari bat izan da Berria, 2023.10.27
* Datuak: Q65956388
* Multimedia: Izaro Lestayo / Q65956388
# Izarputz beltz

Izarputz beltza (Geastrum melanocephalum) Geastraceae familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako balio.

## Deskribapena

Karpoforoa: 3 eta 6 cm bitarteko altuerakoa eta 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Tipula formako epigeoa, punta zorrotza erpinean, betea, gogorra, ezkatatsua, arre-gorrixka kolorekoa; lore bat moduan irekitzen da, eta batzuetan 20 cm-ko diametroa izatera iristen da.
Exoperidioa: Erradialki urratzen da, 5, 7 eta 10 petalotan batzuetan; bi geruzak osatzen dute, kanpoaldea zaila eta lehorra, 1 mm-ko lodierakoa, arrexka kolorekoa; barrualdekoa haragi zurikoa da, trinkoa, 5 mm-ko lodierakoa, adinean aurrera egin ahala, desagertu egiten da, eta kanpoko aldea bakarrik geratzen da, bihurritua eta zaila.
Endoperidioa: Oso mehea eta iheskorra da; beraz, esporak heltzen direnean, airean geratzen dira, inguruan zabalduz.
Gleba: Subglobosoa, 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, zuria, gero sepia kolorekoa, beltza esporak heltzen direnean.
Etimologia: Geastrum terminoa grekotik dator, lurra esan nahi duen "gé" hitzetik eta izarra esan nahi duen "áster" hitzetik. Melanocephalum epitetoa ere grekotik dator, beltza esan nahi duen "melanos" hitzetik eta burua esan nahi duen "cépalé" hitzetik. Esporen hauts beltzagatik.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Zaila da beste Geastrum batzuekin nahastea. Besteak beste , espora askez estalitako burua duelako, beste Geastrum-ak endoperidioen barruan izaten dituzte.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, belardietan eta larreetan. Oso urria.

### Banaketa eremua

Europa, Errusia.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 685 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 504 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 559 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 609 or. ISBN 84-87997-86-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10532116
* Multimedia: Geastrum melanocephalum / Q10532116
# Izaro Iraeta

Izaro Iraeta Mendizabal (Zaldibia, Gipuzkoa, 1973) telebista-aurkezlea da.

## Ibilbidea

Leioako Kazetaritza Fakultatean matrikulatu zen eta 19 urterekin Euskal Telebistan hasi zen lanean. Larogeita hamarreko hamarkadaren hasieran ETB1eko Ikimilikimiklip telebista-programa aurkeztu zuen. Geroago, ETB2ko La Monda programan kolaboratu zuen erreportari bezala. Ondoren, ETB 1en, Ikusgela eta ETB 2ko Ésta es mi gente aurkeztu zituen. ETB 1ean Dokugunea, Bizizaleak, Suak eta beste hainbat saio ere aurkeztuko ditu. 2007an Ikom irudi & komunikazioa entrepresa sortu zuen beste kide batzuekin batera, Ikom komunikazio egintzak eta ekitaldiak antolatzeaz arduratzen den entrepresa da. Bilboko Erregeen kabalgata aurkeztu zuen Jon Gomez-ekin
Horrez gain, hainbat telebista-programa berezi ere aurkeztu ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Agirre, Loinaz. (2019-10-18). «Izaro Iraeta Mendizabal. Komunikatzailea: "Ia-ia konturatu gabe sartu nintzen telebistaren munduan"» Gipuzkoako Hitza (Noiz kontsultatua: 2021-04-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259969
# Iruñea Hiria Trofeoa

Iruñea Hiria Trofeoa urtero Iruñean jokatzen zen lagunarteko udako futbol txapelketa izan zen, 1967an hasi eta 2011n azken edizioa izan zuena.

## Historia

1967an izan zuen lehenengo ekitaldia. Hiru talderen arteko triangularra izan zen eta Real Zaragoza nagusitu zitzaien Osasunari eta Vitória de Guimarães portugaldarrari. Era horretara jokatu zan 1983 artean, eta ondoren bi talderen arteko partida bihurtu zen. Hurrengo bederatzi edizioetan Osasuna atzerriko taldeen aurka jokatu zuen eta ondoren Espainiako Ligakoen aurka.
2006an izena aldatu zitzaion eta Reyno de Navarra Trofeoa bihurtu zen. 2011n izan zuen azken ekitaldia.

## Palmaresa

| Urtea | Txapelduna | Emaitza | Bigarrena | Hirugarrena |
| 1967 | Real Zaragoza | Triangularra | CA Osasuna | Vitória de Guimarães |
| 1969 | CA Osasuna | Triangularra | RCD Mallorca | Vitória de Guimarães |
| 1970- 1977 | ez zen jokatu | | | |
| 1978 | CA Osasuna | 4 - 1 | CD Logroñés | |
| 1979 | Sporting de Gijón | Triangularra | Real Sociedad | CA Osasuna |
| 1980 | CA Osasuna | Triangularra | Sporting de Gijón | Athletic |
| 1981 | Real Sociedad | Triangularra | Real Zaragoza | CA Osasuna |
| 1982 | CA Osasuna | Triangularra | RCD Espanyol | Txinako selekzioa |
| 1983 | Santos FC | Triangularra | Racing de Santander | CA Osasuna |
| 1984 | CA Osasuna | 2 - 2 (pen) | Southampton FC | |
| 1985 | CA Osasuna | 4 - 2 | Újpest FC | |
| 1986 | Cruzeiro EC | 3 - 2 | CA Osasuna | |
| 1987 | CA Osasuna | 0 - 0 (pen) | Club Nacional de Montevideo | |
| 1988 | CA Osasuna | 3 - 0 | Tecos FC | |
| 1989 | CA Osasuna | 1 - 0 | SE Palmeiras | |
| 1990 | CA Osasuna | 2 - 1 | Atlético Mineiro | |
| 1991 | CA Osasuna | 1 - 0 | FC Torpedo Mosku | |
| 1992 | CA Osasuna | 0 - 0 (pen) | Club Nacional de Montevideo | |
| 1993 | CA Osasuna | 2 - 1 | Valencia CF | |
| 1994 | Real Sociedad | 4 - 2 | CA Osasuna | |
| 1995 | CA Osasuna | 2 - 2 (pen) | Real Oviedo | |
| 1996- 1997 | ez zen jokatu | | | |
| 1998 | CA Osasuna | 2 - 1 (pen) | Deportivo Alavés | |
| 1999 | ez zen jokatu | | | |
| 2000 | Athletic Club | 1 - 1 (pen) | CA Osasuna | |
| 2001 | Real Sociedad | 4 - 1 | CA Osasuna | |
| 2002 | CF Pachuca | 1 - 1 (pen) | CA Osasuna | |
| 2003 | ez zen jokatu | | | |
| 2004 | CA Osasuna | 1 - 0 | Al-Ahly | |
| 2005 | CA Osasuna | 2 - 0 | CA Peñarol | |
| 2006 | CA Osasuna | 1 - 0 | FC Xakhtar Donetsk | |
| 2007 | CA Osasuna | 1 - 1 (pen) | Legia de Varsovia | |
| 2008 | CA Osasuna | 4 - 0 | SBV Vitesse | |
| 2009 | CA Osasuna | 4 - 2 | Deportivo de la Coruña | |
| 2010 | Real Sociedad | 1 - 0 | CA Osasuna | |
| 2011 | CA Osasuna | 3 - 0 | Racing de Santander | |

## Palmaresa

| Taldea | Garaipenak | Urteak |
| CA Osasuna | 22 | 1969, 1978, 1980, 1982, 1984, 1985, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1995, 1998, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2011 |
| Real Sociedad | 4 | 1981, 1994, 2001, 2010 |
| hainbat | 1 | |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9090277
# Iruñea Berria

Iruñea Berria Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Iruñean sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 5.879 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %5,67.

## Ikus, gainera

* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259806
# Iruñeko Catachu tabernako sarekada

Iruñeko Catachú tabernako sarekadan 1938ko apirilaren 11n, arratsaldeko 4:30etan, 30 bat lagun, tartean Catachú familia osoa, atxilotu zituen polizia militar frankistak.

## Gertaerak

1938ko apirilaren 11n, Iruñeko Catachú tabernako sarekadan 30 bat lagun atxilotu zituen polizia militar frankistak. Ezkabako gotorlekutik presoei Ipar Euskal Herrira eta Frantziara ihes egiten laguntzea egotzi zieten; baita ezkerreko militantziagatik jazarritako beste pertsona batzuen ihesak antolatzea ere. San Kristobaleko ihesa nagusia, ospetsua, bestetik, maiatzaren 22an izango zen, sarekadaren hilabetea igaro ondoren.
Iturralde familiak zuzentzen zuen Catachú taberna. Angel semea zen Osasunako ezker aurrelari titularra. Tabernara Osasunako jokalariak eta pilotariak joaten ziren, besteak beste. Operazioan, establezimenduaren jabea, beste bi pertsona eta Javier Ziga pintore eta EAJko zinegotzia torturatu eta kartzelara bidali zituzten. Bertan bi urte eman zituzten, UGTko buruzagi bat, José Abasolo Leiba, Frantziara igarotzea leporatuta.

## Atxilotuak

Atxilotuen artean Isidoro Iturralde Marín, lokalaren jabea, Jose Maria Iturralde Rodríguez eta bere bi alaba; haiekin batera Juan Arrieta Uria, Victoriano Anasagasti Zulueta, Juan Larumbe Tafalla, Joaquín Lizarraga Goñi eta beste asko, gehienak kasualitatez tabernan zeudenak. Javier Ziga geroago atxilotu zuten, ez tabernan. Atxilotuak zezen-plaza atzealdean zegoen "Txakurtegia" deituriko Udal-gordailura eraman zituzten. Toki hartan gerra baino lehen alferrak, mozkorrak eta gaizkileak jasotzen ziren; Gerra Zibileko urteetan polizia-etxe inprobisatu gisa erabili zen, ordea.
Emakume Abertzaleen Batzako hainbat kide zeuden atxilotuen artean. Talde honek, beste hainbat emakume talde antifrankistarekin batera, Ezkaban preso zeudenei kanpotik laguntza ematen zien, baliabideak zein informazioa helaraziz. Sare horietako emakume askok atxiloaldiak eta torturak pairatu zituzten.

## Catachú taberna

Catachú izena Iturralde-Rodriguez familiaren ezizena zen. Gaur egun ere taberna Lindatxikia kaleko 16. zenbakian dago, San Nikolas parrokiaren atzean. Ezaguna zen pilotarien, futbolarien eta euskal nazionalismoaren kidekoen topalekua zelako, eta "Mugimendu Nazionalaren" aurka konspiratzen zuen "antro" gisa hartzen zuten frankistek.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/europako-ihesaldirik-handienetakoa-gertatu-zen-irunean-ezkabako-presondegitik-795-presok-ihes-egin-baitzuten
* ↑ https://osasunarenmemoria.wordpress.com/2019/07/18/guerra-civil-golpeo-osasuna/
* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/iruneko-catachu-tabernako-sarekadan-30-bat-lagun-atxilotu-zituen-polizia-militar-frankistak
* ↑ https://www.zubiaurcarreno.com/nuevos-aspectos-comprender-la-figura-ciga/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q120638110
# Iruñeko Elizbarrutiko Museoa

Iruñeko Elizbarrutiko Museoa Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen museo bat da.

## Kokalekua

Iruñeko Alde Zaharran dago, Iruñeko katedralaren multzoan eta Santa Maria Erreala plazara begira.

## Museoa

Museo honetan katedralaren eraikin multzoa ikusgai egoteaz gain, erlijioa eta elizkizunetan erabili ohi diren elementu, bitxi eta piezak ikusgai daude.

## Ordutegia
### Udaberri eta udako ordutegia

* Martxoaren azken astetik aurrera, astelehenetik larunbatera.
* Irekitze ordua: 10:30h. Azken sarrera eta leihatilaren itxiera: 18:00h
* Itxiera: 19:00h (gelen ateraraztea itxiera baino 15 minutu lehenago hasiko da)
* Igandetan itxita.

### Udazken eta neguko ordutegia

* Urriaren azken astetik aurrera, astelehenetik larunbatera.
* Irekitze ordua: 10:30h
* Azken sarrera eta leihatilaren itxiera: 16:00h
* Itxiera: 17:00h (gelen ateraraztea itxiera baino 15 minutu lehenago hasiko da)
* Igandetan itxita.
* Ama Birjinaren diamantedun koroa.
* Prozesioetako gurutzeak.
* Edalontziak.
* Ebanjelarioa.
* Kristo gurutziltzatua.
* Erretaula.
* Erlikarioa.

## Kanpo estekak

* Iruñeko Elizbarrutiko Museoaren orrialdea, Iruñeko katedralaren webgunea (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q22712267
* Multimedia: Diocesan Museum of the Cathedral of Pamplona / Q22712267
# Iruñeko Aurrezki Kutxa Munizipalaren egoitza eta etxebizitzak

Iruñeko Aurrezki Kutxa Munizipalaren egoitza eta etxebizitzak Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eraikin bat da.

## Kokalekua

Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, Sarasate pasealekuaren 5. zenbakian, Sarasate pasealekua eta García Castañón kalearen arteko izkinan.

## Historia

1933an eraikitzen hasi eta 1934ean amaitu izan zen eta Joaquin Zarranz nafar arkitektoak diseinatu zuten.

## Kanpo estekak

* Iruñeko Aurrezki Kutxa Munizipalaren egoitza eta etxebizitzei buruzko artikulua. Docomoiberico.com (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q25475791
# Janari-matxinada

Janari-matxinada bat janariaren falta edo/eta banaketa oso desegokia dagoenean gertan daiteke. Janariaren prezioa igotzen denean, uztarekin arazoak daudenean, janari bilketa desegokia dagoenean, garraiatzeko arazoak daudenean, janari-espekulazioa ematen denean, norbaitzuk metaketa egiten dutelako, janaria pozoitu delako edo peste batek erasotu duelako. Normalki janariaren inguruan egon daitezkeen arazoak eta matxinadaren benetako arrazoiaren artean harreman konplexua egon ohi da, detektatzea zail egiten duena.
Matxinaden motak ezberdinak izan daitezke. Adibidez, herritarren artean desesperazioa hedatzen denean, ez dutelako jatekorik, denak, nekazal guneak, etxeak edo gobernuaren egoitzak eraso ditzakete janaria lortzeko, ogia, gatza edo zerealak lortzeko. Honen adibide izan daiteke 1977ko Egiptoko ogiaren matxinada.
Batzuetan janari-matxinadak beste arazo baten parte izan daitezke, mugimendu herritar oso baten arrazoietako bat. Errusiako Iraultza (bereziki Otsaileko Iraultza) edo Frantziako Iraultza honen adibide izan daitezke. Askatasun politikoak ukatuak dauden lekuetan errazagoa izan daiteke matxinada baten arrazoien artean janariaren prezioa agertzea.
Historikoki emakumeek parte hartze handiagoa izan dute eta, beraz, emakumee parte-hartze politikoaren adibide izan dira, baita emakumeen sufragioa onartuta ez dagoen herrialdeetan.

## Erreferentziak

* ↑ Patel, Raj; McMichael, Philip. (2009-01-01). «A Political Economy of the Food Riot» Review (Fernand Braudel Center) 32 (1): 9–35. (Noiz kontsultatua: 2017-03-01).
* ↑ (Ingelesez) Sneyd, Lauren Q.; Legwegoh, Alexander; Fraser, Evan D. G.. (2013-06-18). «Food riots: Media perspectives on the causes of food protest in Africa» Food Security 5 (4): 485–497. doi:10.1007/s12571-013-0272-x. ISSN 1876-4517. (Noiz kontsultatua: 2017-03-01).
* ↑ The Age - Google News Archive Search. (Noiz kontsultatua: 2017-03-01).
* ↑ Seddon, David; John, Walton. (1994-01-01). Free markets & food riots: the politics of global adjustment. Blackwell ISBN 0631182454. (Noiz kontsultatua: 2017-03-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5465517