OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jilotzingo (udalerria)

Jilotzingo Mexikoko udalerri bat da. Mexikoko estatuan kokatua dago. 2010ean 17.970 biztanle zituen 119,7 km²ko azaleran. Herriburua [[Santa Ana Jilotzingo (Jilotzingo)|Santa Ana Jilotzingo]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2129957
* Multimedia: Jilotzingo Municipality / Q2129957
# Jim Clark

James "Jim" Clark Jr. (Kilmany, Fife, 1936ko martxoaren 4a - Hockenheimring, Baden-Württemberg, 1968ko apirilaren 7a) eskoziar auto-gidaria izan zen. 1 Formulan lehiatu zen eta bi aldiz irabazi zuen txapelketa, 1963 eta 1965ean. Lotus taldearekin lotuta egon zen batez ere. Indianapolisko 500 miliak ere irabazi zituen 1965ean. Formula 2ko lasterketa batean istripu batean hil zen.
* Datuak: Q3137
* Multimedia: Jim Clark / Q3137
# Jim Courier

James Spencer "Jim" Courier (Sanford, Florida, 1970eko abuztuaren 17a) estatubatuar tenislari ohia da.
Grand Slameko lau txapelketa irabazi zituen. Roland Garros txapelketa irabazi zuen 1991n eta 1992an eta Australiako Irekia 1992an eta 1993an. Bost ATP World Tour Masters 1000 txapelketa ere irabazi zituen. Erretiratu ondoren, telebistako tenis-esataria da.
* Datuak: Q53396
* Multimedia: Jim Courier / Q53396
# Izu

    Artikulu hau Oltzako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Izu (argipena)».
Izu Oltza zendeako (Nafarroa) kontzejua da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 30 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Izuko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 31 | 34 | 36 | 35 | 33 | 30 | 30 | 30 |

## Azpiegitura eta garraioak

La Pamplonesa autobus konpainiak Izu Iruñearekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:
* Ibero - Izkue - Lizasoain - Ororbia - Aratzuri - Orkoien eta Iruñea

## Izutar ezagunak

* Evaristo Txurruka (1841-1917), ingeniaria.

## Ikus, gainera

* Iruñerria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9010272
* Multimedia: Izu / Q9010272
# Izu-Ogasawarako itsas hobia

    Artikulu hau itsas hobiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Izu (argipena)».
Izu-Ogasawarako itsas hobia (japonieraz: 伊豆・小笠原海溝, Izu-Ogasawara Kaikō) , Izu-Boninetako itsas hobia izenaz ere ezaguna dena, Ozeano Barearen mendebaldean dagoen itsas hobi bat da, Japoniatik, Marianetako itsas hobiaren iparraldeko muturreraino hedatzen da. Izu-Ogasawarako itsas hobia, Japoniako itsas hobiaren hedapena da. Toki horretan, Pazifikoko plaka Filipinetako Plakaren azpian subduzitzen da, Izu uharteak eta Ogasawara uharteak edo Bonin uharte arkua eratuz. Tokirik sakonenean, 9.780 metroko sakonera du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118544
# Izu-barra

Izu-barra Larrialdietako atearen erdialdean jartzen den zeharkako barra da, bultzatze hutsarekin atea irekitzen duena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5182390
* Multimedia: Push bars / Q5182390
# Izu (argipena)

Izu hitzak adiera eta erabilera batzuk ditu:
* izu (beldurra), beldur handia;
* izualdia edo sustoa;
* Izu garaia edo Izualdia, Frantziako Iraultzako aldi bati ematen zaion izena;
* banku-izua, bezeroak masiboki bankuetara euren dirua eskatzera;
* toponimo moduan, Euskal Herrian,
** Izu, Oltza zendeako herria, Nafarroan;
** Izu, Artikutza eta Arantzaren artean dagoen mendia;
** Isuko mendatea, Izuko mendatea ere idatzi ohi dena;
* toponimo moduan, Japonian,
** Izu penintsula, Honshun;
** Izu Uharteak, aurreko penintsularen ekialdean;
** Izu Ōshima, artxipielagoko uharterik handiena;
** Izuko probintzia;
** Izu-Ogasawarako itsas hobia edo Izu-Boninetako itsas hobia, itsas hobia;
* pertsona zenbaitek ere Izu izena dute,
** Miguel Izu (1960 -), politikaria.
# Izu-nahasmendu

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Izu-nahasmendua antsietate-nahasmendu mota bat da, zeinen bidez kanpoko estimulurik ez dagoenean eragindako pertsonak bat-bateko terrore-atakeak izaten dituen. Terrore-atake sarriei, antsietate-egoera handiarekin batera, izu-atakeak esaten zaie, edo, kasu batzuetan, antsietate-atakeak edo antsietate-krisiak.
NIMHren arabera, izu-nahasmendua antsietate-nahasmendu bat da, eta honako ezaugarri hauek ditu: ezusteko atakeak eta behin eta berriz errepikatzen diren beldur handiko atakeak, eta sintoma fisikoak, besteak beste, bularreko mina, palpitazioak, arnasestua, zorabioa, larritasuna edo sabeleko mina.
Izu-nahasmenduan, elkarren segidako terrore-atakekin batera, gizabanakoaren portaeran aldaketa esanguratsuak gertatzen dira, eta izu-atake berriak gertatzeko etengabeko kezka sortzen da. Gizabanakoaren bizitzan aldaketak gerta daitezke, eta, ondorioz, egoera edo leku beldurgarriak saihets daitezke, estimulu fobikoetatik ihes egin daiteke, pertsonengan edo substantzietan gehiegi oinarritu daiteke eta erreakzio beldurgarriak kosta ahala kosta kontrolatzen saiatu daiteke.
Pertsonekiko eta lekuekiko aginduzko mendekotasunean aldaketa garrantzitsuak gertatzen badira, kaltetuak nahasmendua seguru senti dezan, agorafobia ere sortzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q741713
* Multimedia: Panic disorder / Q741713
# Izu-atake

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Izu-atakea edo beldurrezko atakea antsietatezko gertakari labur eta akutua da, bat-batean hasi eta izu-sentsazio lazgarria sortzen duena. Sintoma eta zeinu psikosomatiko ugari ager daitezke: bihotz aurreko zanpatze-sentsazioa, itolarria, takikardia, palpitazioak, izerdi hotza, bero- edo hotz-sentsazioa, aho lehorra, sabeleko mina, goragalea, gorakoa, beherakoa, akufenoak, parestesiak, buruko mina edo bertigoa. Bost-hamabost minutu edo zertxobait gehiago iraun dezake krisiak, eta, bien bitartean, pertsonak mugitu edo ibili beharra dauka, lasaitzeko.
Nahasmendu mota hori 12 eta 25 urte bitartean hasten da, kasu gehienetan. Antza denez, izu-atakea kanpoko faktoreek — subjektua lasaitzen duen egoera bati aurre egiteak — eta kanpoko zirkunstantzia horiek bizi dituen pertsonak bere bizitza emozionalean ematen dituen esanahiek eragiten dute.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
* ↑ Euskalterm: [Psikiatria Hiztegia] [2017]
* ↑ (Gaztelaniaz) Alcala, Antonio. Agorafobia - Síntomas, Causas y Tratamiento. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q696490
# Jorat-Menthue

Jorat-Menthue Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, Gros-de-Vaud barrutia barrutian. 2014an 1,584 biztanle zituen 17,65 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q70701
* Multimedia: Jorat-Menthue / Q70701
# Jorcas

Jorcas Teruelgo udalerria da, Comunidad de Teruel eskualdean dagoena.
2018ko erroldaren arabera 34 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Teruelgo udalerrien zerrenda
* Jorcasko gaztelua
* Santa Agata baseliza

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1651571
* Multimedia: Jorcas / Q1651571
# Jordan (New York)

Jordan New York estatuko herri bat da. Onondaga konderrian kokatua dago. 2010ean 1.368 biztanle zituen, 2,97 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Onondaga konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3452815
* Multimedia: Jordan, New York / Q3452815
# Jorah Mormont

Ser Jorah Mormont, George R. R. Martin idazlearen A Song of Ice and Fire eleberri saileko eta Game of Thrones telesaileko pertsonaia bat da, azken horretan Iain Glen aktoreak antzeztu zuen.
Adin ertaineko, gizon garai, indartsu eta zaildua, izaera serio, irmo eta umorerik gabekoa. Daenerys Targaryen ezagutzean neska gazte, beldurti eta xaloa iruditu arren, aholkulari gisa haren zerbitzura jarri, eta denboraren poderioz borondate oso indartsuko neska dela jabetuko da. Azkenean artaz maiteminduko da, nahiz eta Daenerysek haren maitasun aitortzari muzin egin eta espioitza egiteagatik erbestera kondenatuko du.
# Jordan (Montana)

Jordan Montanako herri bat da. Garfield konderrian kokatua dago. 2010ean 343 biztanle zituen, 0,87 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Garfield konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q955017
* Multimedia: Jordan, Montana / Q955017
# Joram Judakoa

Joram (hebreeraz: יוֹרָם‎, Yôrām; grezieraz: Ιωραμ, Ioram; latinez: Joram), Judako laugarren erregea izan zen, K.a. 850 eta K.a. 843 bitartean gobernatu zuena, gutxi gora-behera.
Josafat eta Ataliaren semea eta lehenaren oinordekoa izan zen, bigarrena, Israelgo Omri erregearen alaba zelarik. Errege, hogeita hamabi urterekin bihurtu zen, bere aita hil ondoren. Bibliak "Yahvehren begietara gaizkia egin zuela" dio (2 Erg 8:18) eta erreginaren familiaren eraginari leporatzen dio.
Bere amaren eraginari esker, Israelekin harreman ona izan zuen, hau gorabehera, bere posizioa ziurtasun gabea zelarik, Edomek Judako autoritatearen aurka eginiko matxinaden ondorioz, independente bihurtu eta errege bat tronuratu zuena, Joramek, Sair gainditu zuen bere gerra gurdiekin Judaren domeinua berrezartzen saiatzeko. Idumearrek inguratu egin zuten, baina, Joramek, haiek garaitu eta inguraketa apurtzea lortu zuen arren, ezin izan zuen lurralde errebeldea berreskuratu. Libna ere, Judako Erresumaren aurka altxatu zen.
Joram, K.a. 843an hil zen, berrogei urterekin. Bere oinordekoa, bere seme Okozias Judakoa izan zen. Urte batzuk beranduago, bere beste berrogeita bi semeak, Bet-Equeden atxilotu zituen Israelgo Jehu erregeak, eta toki honetako zisternan lepoa moztu zieten.
* Datuak: Q313215
* Multimedia: Joram / Q313215
# Jorcasko gaztelua

Jorcasko gaztelua (aragoieraz: Castiello d'Exorcas ) Teruelgo probintzian dagoen Jorcas herriko eraikina da. 2006tik inguru arkeologiko gisako kultura ondasunaren izendapena du. Jatorrizko gazteluaren erorkinak bakarrik gelditzen dira. 1214an Antso VII.a Nafarroakoaren eskuetara pasa zen.

## Erorkinak

XIII. mende aurreko gazteluaren aztarna gutxi batzuk gordetzen dira: harginlan horma batzuk eta dorre handi baten oinarria, hau ere hargilanez egina; dorreoi horrek oinplano pentagonala zuen eta izkinak harlanduez indartuta. XX. mende bukaeran lekuan ur-deposito bat eraiki zen. Eraikina Chopo Cabecero del Alto Alfambra parke kulturalaren barruan jasota dago, babes berezia behar duen elementu gisa.​

## Historia

Ez daude datu asko. Antza denez, lehen eraikina XIII. mende baino aurrekoa izan zitekeen. 1214an Antso VII.a Nafarroakoaren eskuetara pasa zen. 1285ean Zaragozako apezpikuaren jabegoa zen; XVI. mendean Fadrique Portugalgoak eraberritzeko agindua eman zuen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.monumentalnet.org/monumentos.php?rf=Jorcas&cc=00&pc=44&mn=&ln=&ct=&ob=0&mc=&lc=&pn=&cn=&p=1&m=
* ↑ https://web.archive.org/web/20211227121456/http://redaragon.elperiodicodearagon.com/turismo/pueblos/pueblo.asp?accion=pagina&poblacion_id=677
* ↑ https://www.castillosnet.org/fortificacion.php?r=TE-CAS-219

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Aragoiko Gobernuaren informazioa.
* Datuak: Q66779828
* Multimedia: Castle of Jorcas / Q66779828
# Jordan (Wisconsin)

Jordan Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Green konderrian dago, Wisconsin estatuan. 602 biztanle ditu, 36 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Green konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1659367
* Multimedia: Jordan, Wisconsin / Q1659367
# Jorba

Jorba Kataluniako udaleria da, Anoia eskualdean eta Bartzelonako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 827 biztanle zituen. 30,91 km²-ko azalera du.

## Herri eta auzoak

* Jorba
* Sant Genís

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 803 | 799 | 776 | 778 | 660 | 627 | 684 | 646 | 471 | 513 | 605 | 827 |

## Ikus, gainera

* Bartzelonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Jorbari buruzko informazioa Anoia eskualdeko webgunean.
* Datuak: Q15951
* Multimedia: Jorba / Q15951
# Jordan (Minnesota)

Jordan Minnesotako hiri bat da. Scott konderrian kokatua dago. 2010ean 5.470 biztanle zituen, 8,51 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Scott konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1924143
* Multimedia: Jordan, Minnesota / Q1924143
# Jamestown (Colorado)

Jamestown Coloradoko herri bat da. Boulder konderrian kokatua dago. 2010ean 274 biztanle zituen, 1,6151 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Boulder konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1874181
* Multimedia: Jamestown, Colorado / Q1874181
# Jamestown (Fife)

Jamestown, Eskoziako etxalde bat da, Fife konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6146155
* Multimedia: Jamestown, Fife / Q6146155
# Jameson Raid

Jameson Raid (1895eko abenduaren 29a - 1896eko urtarrilaren 2a) Paul Krugeren Hegoafrikar Errepublikan britainiarrek egindako eraso bat izan zen. Eraso hau Leander Starr Jameson estatistak eta bere Rhodesia eta Bechuanalandiako poliziek burutu zuten 1895-96ko Gabonetan.
Helburutzat, deserriraturik zeuden langile Britainiarren (Uitlander bezala ezagutuak) altxamendua bultzatzea zuen Transvaal-en, baina ez zuen lortu. Langileei Johannesburgoko konspiratzaileak deitu zieten. Langile hauek armadarekin bat egin eta altxamendu bat prestatuko zutela uste zen. Erasoak ez zuen bere helburua lortu, baina Bigarren Boer Gerra eta Bigarren Matabele Gerra sortu izanaren arrazoietako bat izan zen.

## Erreferentziak

* 1 2 Fitzpatrick, James Percy. (1899). The Transvaal from Within: A Private Record of Public Affairs. London: William Heinemann.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q916340
* Multimedia: Jameson Raid / Q916340
# Jamesport (Missouri)

Jamesport Missourieko hiri bat da. Daviess konderrian kokatua dago. 2010ean 524 biztanle zituen, 1,45 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Daviess konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q963290
* Multimedia: Jamesport, Missouri / Q963290
# Jamesport (New York)

Jamesport Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Suffolk konderrian dago, New York estatuan. 1.609 biztanle ditu, 11,715377 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Suffolk konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3460398
* Multimedia: Jamesport, New York / Q3460398
# Jamestown (Easter Ross)

Jamestown, Eskoziako gaeleraz: Baile Sheumais, Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2240713
* Multimedia: Jamestown, Highland / Q2240713
# Jamesonita

Jamesonita sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Jamesonita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Pb4FeSb6S14}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Jamesonite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q415818
* Multimedia: Jamesonite / Q415818
# Jamestown (Indiana)

Jamestown Indianako herri bat da. Boone konderrian kokatua dago. 2010ean 958 biztanle zituen, 2,27 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Boone konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2407123
* Multimedia: Jamestown, Indiana / Q2407123
# Jamestown (Ipar Carolina)

Jamestown Ipar Carolinako herri bat da. Guilford konderrian kokatua dago. 2010ean 3.382 biztanle zituen, 7,50 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Guilford konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2026580
* Multimedia: Jamestown, North Carolina / Q2026580
# Jamestown (Hego Carolina)

Jamestown Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Berkeley konderrian kokatuta dago, Hego Carolina estatuan. 68 biztanle ditu, 1,568673 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Berkeley konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3240120
* Multimedia: Jamestown, South Carolina / Q3240120
# Johann Heinrich Füssli

Johann Heinrich Füssli (ingelesez: Henry Fuseli ; Zurich, 1741eko otsailaren 7a - Londres, 1825eko apirilaren 16a) suitzar margolari, diseinatzaile, grabatzaile eta idazlea izan zen.
Teologia-ikasketak egin ondoren, Berlina eta ondoren Londresa ihes egin behar izan zuen, agiri politiko bat idatzi zuelako. Erroman bizi izan zen urteetan (1770-1778), Michelangeloren lanak miretsi zituen. Gero berriro Londresa itzuli zen. Shakespeare, Milton, Goethe eta beste idazleren lanetatik eta kondairatik hartutako gaiak pintatu zituen bere irudietan. Bera izan zen erromantizismo aurreko margolari nagusietakoa.

## Iruditegia

* The artist moved to despair at the grandeur of antique fragments, 1778–79
* Anna Magdalena Schweizer, 1779
* The artist in conversation with Johann Jakob Bodmer, 1778–1781
* The death of Achilles, 1780.
* The two murderers of the Duke of Clarence, 1780–1782
* Titania and Bottom, c. 1790
* Falstaff in the laundry basket, 1792
* The Creation of Eve from Milton's Paradise Lost, 1793
* Macbeth consulting the Vision of the Armed Head, 1793
* The daughters of Pandareus, c.1795
* Odysseus in front of Scylla and Charybdis, 1794–1796
* The Night-Hag visiting the Lapland Witches, 1796
* Horseman attacked by a giant snake, c. 1800
* Ariel, c. 1800–1810
* Kriemhild and Gunther, 1807
* Romeo stabs Paris at the bier of Juliet, c. 1809
* Lady Macbeth Seizing the Daggers, 1810–12
* Puck, or Robin Goodfellow, c. 1810–1820
* Fairy Mab, 1815–20

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122382
* Multimedia: Johann Heinrich Füssli / Q122382
# Johann Gottfried Eichhorn

Johann Gottfried Eichhorn (Dörrenzimmern, 1752 – Götingen, 1827) alemaniar historialaria eta teologo protestatea izan zen. Ekialdeko hizkuntzen irakaslea eta Zientzia Errege Elkarteko zuzendaria izan zen. Orientalismoaren aitzindaria izan zen.

## Obrak

Itun Berriari eta Itun Zaharrari buruzko azterketa kritikoak eta historikoak egin zituen: Sarrera historikoa eta kritika Itun Zaharrari (1780-1783), Sarrera Itun Berriari (1804-1827) eta Biblia literaturaren bibliografia orokorra (1787-1803).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66355
* Multimedia: Johann Gottfried Eichhorn / Q66355
# Johann Gottlieb Fichte

Johann Gottlieb Fichte (alemanez ˈjoːhan ˈɡɔtliːp ˈfɪçtə ahoskatua; Rammenau, 1762ko maiatzaren 19a – Berlin, 1814ko urtarrilaren 27a) alemaniar filosofoa izan zen. Abertzalea izan zen politikan, eta idealista filosofian. Pfortan egin zituen ikasketak (1774-1780), eta geroago Jenako (1780) eta Leipzigeko (1781-1784) unibertsitateetan. Kantek eragin handia izan zuen beregan. Fichtek Versuch einer Kritik aller Offenbarung (Errebelatze ororentzat kritika-saioa) idatzi zuen, eta Kanti bidali zion; hark ongi hartu zuen, eta argitaratzeko laguntza eskaini zion. 1792an kaleratu zen, baina Fichteren izenik gabe. Irakurleek Kantena zela uste izan zuten, eta Kantek gertatua argitu zuenean, Fichtek harrera ona izan zuen. Versuch liburuan, Fichtek lege morala aztertu zuen, eta lege horren jainkozko izaera. 1793an, bere izenik jarri gabe, Bertrag zur Berichtigung der Urteile des Publikuns über die französiche Revolution (Frantziako Iraultzaren arrazoiaz emandako iritzi publikoak hobeto azaltzeko ahalegina) lan politikoa argitaratu zuen. 1793tik 1806ra bi aro izan zituen: lehenengoan, batez ere, etika aztertu zuen, eta bigarrenean, mistika eta teologia. 1800. urtean Die Bestimmung des Menschen (Gizonaren bokazioa) argitaratu zuen, eta idealismoaren ezaugarriak azaldu zituen bertan: norbanakoaren egoa zela eskarmentuaren sorburua, eta ego absolutua edo nahi morala gauza guztien iturria zela zioen. Eragin handia izan zuen F. Schelling eta G.W. Hegelengan. Politikan egin zituen lanengatik ere ezaguna izan zen: 1808an abertzale liberalen buruzagi izan zen, eta 1848an iraultzako heroia. Fichteren beste zenbait lan: Die Grundzüge des gegenwärtigen Zeitalters (1806, Gaurko garaiko ezaugarriak), Die Anweisung zum seligen Leben, oder auch die Religionslehre (1806, Bizitza santuko bidea), Nachgelassene Werke (1807, Hil ondorengo lanak), Reden an die deutsche Nation (1922, Nazio germaniarrerako helbideak).

## Alemaniako nazioa, Fichteren arabera

"Hizkuntza bera hitz egiten dutenak lotuta daude (...) ikusten ez diren loturen bidez, eta beraz, gizakiek ez dute nazio bat osatzen mendikate baten alde jakin batean bizi direlako (...). Izan ere, elkarrekin bizi dira, antzinatik eta ordena goreneko izadien legeei jarraituz, herri bat osatzen zutelako.
Esate baterako, Alemaniako nazioa, hizkuntza eta pentsaera erkidea izateagatik, nahikoa lotuta zegoen eta nabarmen bereizten zen Europa zaharreko gainerako herrietatik (...)."
Johann G. Fihcte, "Alemaniako nazioari", 1807-1808.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q102585
* Multimedia: Johann Gottlieb Fichte / Q102585
# Johann Gottfried Galle

Johann Gottfried Galle (Alemania, 1812ko ekainaren 9a - 1910eko uztailaren 10a) alemaniar astronomoa. Neptuno planeta aurkitu zuen 1846ko irailaren 23an, Joseph Le Verrier frantziar astronomoaren kalkulu batzuetan oinarriturik.
* Datuak: Q76431
* Multimedia: Johann Gottfried Galle / Q76431
# Johann Gottlieb Naumann

Johann Gottlieb Naumann (Blasewitz, 1741eko apirilaren 17a - Dresden, 1801eko urriaren 23a) alemaniar musikagile, orkestra-zuzendari eta kapera-maisua izan zen.
Eskolako irakasleen lehen musika ikasketak jaso zituen, eta pianoa eta organoa jotzen hasi zen. Geroago Dresdeneko Kreuzschule-n ikasi zuen eta koruko kide izan zen. Gottfried August Homiliusen ikaslea izan zen. 1757an Italiara bidaiatu zuen eta 1762an Giuseppe Tartini musikagilea ezagutu zuen. Urte hartan Naumannek bere lehen opera konposatu zuen. 1764an egin zuen bigarren lanaren arrakastaren ondorioz, Dresdengo gorteko bigarren konpositore izendatu zuten.
Dresden amen bezala ezagutzen den sekuentzia baten misikagilea izan zen. Hainbesteko arrakasta izan zuen, ezen eliza katolikoek eta luterotarrek erabili baitzuten, eta baita Felix Mendelssohn eta Richard Wagner konpositoreek ere.
1777an Suediara joan zen Gustavo III.a erregeari operarako asmoekin laguntzeko. 1786an itzuli zen Dresdenera, suediar garaiaren eta Kopenhageko denboraldi labur baten ondoren, eta kapera-maisu izendatu zuten. Erritual masonikoetarako musika ere konposatu zuen.

## Lan hautatuak

Operak:
* Il tesoro insidiato (1762)
* Li creduti spiriti (1764)
* L’Achille in Sciro (1767)
* Alessandro nell'Indie (1768)
* La clemenza di Tito (1769)
* Il villano geloso (1770)
* L’isola disabitata (1773)
* La villanella inconstante (aka Le nozze disturbate, 1774)
* Ipermestra (1774)
* L’ipocondriaco (1776)
* Amphion (opera-ballet 1778)
* Armida (1773)
* Elisa (1781)
* Osiride (1781)
* Cora och Alonzo (1782)
* Tutto per amore (1785)
* Gustaf Wasa (1786)
* Orpheus og Eurydike (1786)
* La reggia d’Imeneo (1787)
* Medea (1788)
* Protesilao (1789)
* La dama soldato (1791)
* Amore giustificato (1792)
* Aci e Galatea (1801)
Lan sakratuak:
* Missa solenne in A-flat Major (1804)
* Beste hogei meza txiki
* Hamabi oratorio:
** La Passione di Gesù Cristo (1767)
** La morte d’Abel (1790)
** I pellegrini al sepolcro (1798)
** Betulia liberata (1805)
* 69, 103 & 149 salmoak
* Musika masonikoa
Lan instrumentalak
* Hamabi sinfonia (1766–77)
* Harpa, txirula, biolin eta baxurako sei laukote (1786)
* Pianorako eta harmonikarako hamabi sonata (1786–92)
* Pianorako eta harmonikarako sei sonata, Op. 4

## Kanpo estekak

* Datuak: Q213927
* Multimedia: Johann Gottlieb Naumann / Q213927