OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gatillazo

Gatillazo Euskal Herriko musika talde bat izan zen, punk estilokoa, 2005ean Evaristok sortua.

## Historia

2002an Fernandito La Polla Records taldeko bateria-jotzailea hiltzean, Evaristo abeslariak Kañeria 13 taldeko Jon Zubiaga Osoronekin eta RIP taldeko Jul eta Txerrarekin batera The Kagas (2002) eta The Meas (2004) proiektuak aurrera atera zituen.
2005ean, berriz, Gatillazo izeneko talde iraunkorra sortzeko La Polla taldeko Txiki (gitarra) eta Tripi (bateria), Jon Zubiaga (gitarra) eta Xabi (baxua) aukeratu zituen. Urte hartan lehendabiziko diskoa atera zuten
2006an Xabi baxujolearen ordez Mikel sartu zen eta hurrengo urtean bigarren diskoa atera zuten. 2008an Mikelek alde egin eta Butonbiko sartu zen baxua jotzeko. Urte hartan Sex Pastels hirugarren diskoa ateratzeaz gain, Jon Zubiaga Osoronek taldea utzi eta Ángel sartu zen gitarran.
2019an amaitu zen proiektua. Gaur egun proiektu berri bat duta, Tropa do Carallo.

## Taldekideak

* Evaristo: ahotsa (2005-egun) (La Polla Records, The Kagas eta The Meas taldeetan izandakoa)
* Txiki: gitarra (2005-egun) (Disturbio eta La Polla Records taldeetan izandakoa)
* Angel: gitarra (2009-egun)
* Butonbiko: baxua (2008-egun)
* Tripi: bateria (2005-egun) (La Polla Records taldean izandakoa)

### Antzinakoa

* Jon Zubiaga Osoron: gitarra (2005-2008) (Kañeria 13, The Kagas eta The Meas taldeetan aritua)
* Xabi: baxua (2005-2006)
* Mikel: baxua (2006-2008)

## Diskografia
### Albumak

* Gatillazo (Oihuka, 2005)
* Dianas Legales (Maldito Records, 2007)
* Sex Pastels (Maldito Records, 2008) (CD estudioan + DVD zuzenean)
* Sangre y mierda (Maldito Records, 2011)
* Siglo XXI (Maldito Records, 2013)
* Cómo convertirse en nada (Maldito Records, 2016)

### Bildumetan

* «Anorimia bulorexia», Euskal Bideoklipen Bilduma 2 DVDan (Entzun!, 2005).
* «Envenenado», Tributo a Parabellum albumean (Santo Grial Records, 2006).

## Erreferentziak

* ↑ «Evaristo, ése que canta en La Polla»
* ↑ Julián Sánchez. Gatillazo: "Sin lugar en el sistema". .
* ↑ Diagonal: «Cuando vea que pegando salticos me canso, me sentaré tranquilico y fuera»

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5406544
* Multimedia: Gatillazo / Q5406544
# Florent Schmitt

Florent Schmitt (Blâmont, Meurthe eta Mosela, 1870eko irailaren 28a - Neuilly-sur-Seine, 1958ko abuztuaren 17a) frantziar musikagilea izan zen.

## Biografia

Masseneten eta Fauréren ikasle izan zen Parisko kontserbatorioan. 1900. urtean Erromako musikagintza sari nagusia irabazi zuen Semiramis kantatarekin. Ondoren, Europan eta Ekialde Hurbilean ibili zen. 1922-1924. urteetan Lyongo kontserbatorioko zuzendari izan zen, eta 1929-1939. urteetan musika-gaietako erredaktore izan zen Le Temps egunkarian.
Schmitten lan aipagarriak dira, besteak beste: "XLVII Salmoa" (1904), "Salomeren tragedia" (1907), Salammbô (1925), "Sinfonia kontzertantea" (1931); ganbera-musika, pianorako musika eta kantuak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q321630
* Multimedia: Florent Schmitt / Q321630
# Florentia

Florentia Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 33 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Florentia udalerrian erroldatutako biztanleak 33 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 24 etxebizitza zeuden, 14 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 23 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 14 etxebizitza nagusietatik 10 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek hiru gela zituen, 3 etxek lau zituzten eta 10 etxek bost zituzten. 10 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 8 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Florentia udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 4 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 4 |
| 0 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 4 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 19 ziren, horien artean 14 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 14 pertsona aktiboetatik 12 lanean zeuden (4 gizon eta 8 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 5 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 2 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q288934
* Multimedia: Florentia (Jura) / Q288934
# Florent Barle

Florent Barle (Cavalhon, 1986ko urtarrilaren 17a), frantziar txirrindulari ohia da. 2009ko Bizkaiko Biran, Bilboko etapa irabazi zuen eta profesionaletara pasa zen. Hurrengo urtean, Pirinioetako Tourra irabazi zuen.

## Taldeak

Cofidis (2011-2013)

## Palmaresa

2009
* Bizkaiko Birako etapa bat
* 6. Alsaziako Tourrean
2010
* Pirinioetako Tourra
* 7. Alsaziako Tourrean

## Kanpo estekak

* Florent Barle - ProCyclingStats
* Datuak: Q746523
* Multimedia: Florent Barle / Q746523
# Florent Manaudou

Florent Manaudou (Villeurbanne, Rhône-Alpes, 1990eko azaroaren 12a) igerilari frantziar profesionala eta Frantziako eskubaloi jokalari ohia da. 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan 50 metro libreko olinpiar txapelduna izan zen.
Laure Manaudou igerilari eta olinpiar domina irabazlearen anaia gaztea da.

## Ibilbidea

Frantzian jokatutako proba olinpikoetara joateko probetan, Manaudou 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen Amaury Leveauxen atzetik, bigarren postuan, 50 metro librean 21,95 denborarekin. Gizonezkoen urteko 50 metro libreko 10. denborarik onena lortu zuen Olinpiar Jokoetarako sailkatuta egon arren, Manaudouk urrezko domina irabazi zuen ekitaldian. Horrela, gizonezkoen 50 metro libreko lehen urrezko dominadun frantziarra bihurtu zen eta Frantziako seigarren txapeldun olinpikoa izan zen banakako proba batean. Finalean 7. kaletik hasita, Manaudouk 21,34ko denbora egin zuen, Cullen Jones eta César Cielo-ren aurretik sailkatuz, titulua eta munduko errekorra defendatzen zuen txapelduna. Manaudouren denbora Cielo-k 2008. urtean ezarritako 21.30eko marka olinpikoa baino zertxobait motelagoa izan zen, azkenean ez ofiziala izanik, goi-mailako teknologiako oihal bainujantziarekin igeri egin baitzuen. Finalera sartu zenean, Manaudouk 22.09ko denbora lortu zuen serietan, eta 21.80koa finalerdietan.
Olinpiar Jokoen ostean, Manaudouk 2012ko igerileku motzeko Europako Igeriketa Txapelketan eta 2012 amaieran ospatutako Igerileku Laburreko Munduko Igeriketa Txapelketan lehiatu zen. Chartres-eko Europako Txapelketan, Manaudouk urrezko bost domina lortu zituen, 50 metro libreko banakako titulua barne, 20,70 denborarekin. Istanbulgo Munduko Txapelketan Manaudouk zilarrezko eta brontzezko domina lortu zituen. Bere espezialitatean, 50 metro librean, Manaudou bigarren sailkatu zen Vladimir Morózov igerilari errusiarraren atzetik, 33 ehunenekoetara geratuz 20,88ko denborarekin.
2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan, Manaudouk zilarrezko domina irabazi zuen 50 metro librean 21,41 segundoko denborarekin.
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina errepikatzea lortu zuen 50 metro librean.

### Eskubaloia

2016ko irailean, 25 urte zituela, Manaudouk igeriketa behin-behinean uztea erabaki zuen eskubaloi jokalari profesional gisa probatzeko.

### Igeriketara itzulera

2019ko martxoaren 19an, ia 3 urtez erretiratuta egon ondoren, igeriketara itzuliko zela iragarri zuen Tokyo 2020ko Joko Olinpikoetan lehiatzeko helburuarekin. 50 m librean zilarrezko domina lortu zuen.
2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko bi domina eskuratu zituen.

## Ohore olinpikoak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2012 | Londres Erresuma Batua | 01 ! | 50 metro librea |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 02 ! | 50 metro librea |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 02 ! | 4 × 100 m librea |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | 50 metro librea |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 03 ! | 50 metro librea |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 03 ! | 4 × 100 m librea |

## Kanpo estekak

* Kirol erreferentziako fitxategia
* Datuak: Q137575
* Multimedia: Florent Manaudou / Q137575
# Florentino Eskisabel

Florentino Eskisabel (Olatzagutia, 1944ko abuztuaren 25a), pilota munduan Eskisabel bezala ezaguna, euskal herritar pilotari ohia da.
Mexikoko Olinpiar Jokoetan esku pilotan parte hartu zuen. Basabe, Sacristan eta Iruzubietakin batera urrezko domina lortu zuen, finalean Frantzia menderatuz.
1969an profesional bilakatu arren, ez zuen garaipen handirik lortu.

## Bibliografia

* Historia de la Pelota en Navarra. Diario de Navarra ISBN 84-89103-38-0..
* Datuak: Q8961858
# Florent Mols

Florent Mols (Anberes, 1811ko martxoaren 11 - Anberes, 1896ko urtarrilaren 17) belgikar margolaria izan zen, paisaia eta genero eszenetan espezializatua. Bere lan ezagunenak Greziara eta Egiptora egindako bidaien ondorioz sortu zituen.

## Biografia

François Mols Jonkheer-en (1767-1845) eta Theresa Van de Zanden (1781-1813) bere emaztearen semea zen. Bere arte-ikasgai nagusiak Ferdinand de Braekeleer eta Mattheus Ignatius van Bree -ren eskutik etorri ziren Arte Ederren Errege Akademian.
1838an, Egiptora eta Ekialde Hurbilera bidaiatu zuen Charles Stier d'Aertselaer (1770-1847) artearen zaindari ospetsuaren konpainian. Ankaran zegoela, Jacob Jacobs kide margolari belgikarraren laguna egin zen, eta elkarrekin bidaiatzen jarraitu zuten, Nilo ibaia Nubiaraino hartuz. Urte hartan, David Roberts-ekin aldi berean Egipton egon ziren, eta elkarrekin lan egin zuten, antzinako monumentuak zirriborratzen.
Geroago Egiptora bigarren bidaia bat egin zuen Franz Vinck historiako margolariarekin. Alejandriatik itzuli ondoren, Grezia bisitatu zuten, ondoren Triestera gurutzatu eta Austria eta Alemaniatik San Petersburgoraino joan ziren. 1839. urtearen amaieran, Anberesera itzuli zen Ipar Alemaniatik barrena. Antzinate batzuk ekarri zituen berarekin, baita eskuizkribu arabiarrak eta koptoak ere.
Elise-Hubertine Brialmont-ekin (1822-1894) ezkondu zen 1842an. Lau seme-alaba izan zituzten: Léonie-Marie, arte bildumagile eta mezenas bihurtu zena, Marie-Clementine, Robert, margolaria ere izan zena, eta Alexis.

## Erreferentziak

* ↑ Ancient Egypt as a source of awe and/or inspiration
* ↑ De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters

## Irakurketa gehiago

* Willem G. Flippo, Belgikako pintore erromantikoen lexikoa, AAM Ruygrok, 1981
* Eugène Warmenbol, L'Egypte vue par Florent Mols et Jacob Jacobs (1838-1839), Ed. Racine, 2012.
* C. Janssens, "Antwerpse Schilders in Egypte", Egyptomania sarean
* H. Coenen, "Het Oriëntalisme in de Belgische schilderkunst van de 19de en het begin van de 20ste eeuw" in: Oriëntalisten en Afrikanisten in de Belgische kunst, 19de en 20ste eeuw, Erakusketaren katalogoa, 1984ko irailaren 14tik azaroaren 11ra, Brusela

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2111630
* Multimedia: Florent Mols / Q2111630
# Florent Van Aubel

Florent Van Aubel,, (Gent, Belgika, 1991ko urriaren 25a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.
Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa eskuratu zuen, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezkoa, bietan belar-hockeyan eta Belgikako taldearekin, azkena Australia eta Indiaren aurretik.
Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 02 ! | Gizonezkoa. |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | Gizonezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Floren Van Aubel» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Florent Van Aubel» FIH (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1988411
# Frantses ertain

Frantses ertaina (frantsesez: le moyen français) frantsesaren banaketa historiko bat da, gutxi gorabehera 1340 eta 1611. urteen arteko aldia hartzen duena. Trantsizio-aldi honen ezaugarri nagusiak honakoak dira:
* Frantsesa argi eta garbi bereizten hasten da beste oïl hizkuntza batzuetatik, batzuetan antzinako frantsesaren kontzeptuan nahasten direnak;
* Frantsesa Frantziako Erresumako hizkuntza ofizial bilakatu zen, latinaren eta oïl hizkuntzen eta okzitanieraren ordez;
* Frantsesaren garapen literarioak hiztegia eta gramatika aurreratzen ditu XVII. eta XVIII. mendeetan hitz egin zen frantses klasikoarentzat.
Hizkuntza honetarako ISO 639-2 eta ISO 639-3 kodea 'frm' da.

## Bilakaera fonetikoa

| Latina | Aurre- erromantzea | Antzinako frantsesa | Antzinako frantsesa | Frantses ertaina | Frantses modernoa | Frantses modernoa |
| Latina | Aurre- erromantzea | IX. mendea | XII. mendea | XV. mendea | XVIII. mendea | XXI. mendea |
| PĔDE- 'oin' | *'pɛde | /pieð/ | /pieθ/ pied | /pie/ | /pie/ | /pie/ pied |
| MATŪRU- 'heldu' | *ma'turo | /ma'ðyr/ | /mə'yr/ meür | /myr/ | /myʀ/ | /myʀ/ mûr |
| SCŪTU- 'ezkutu' | *(i)s'kuto | /es'kyð(o)/ | /es'ky/ escu | /e'ky/ | /e'ky/ | /e'ky/ écu |
| SÆTA- 'gezi' | *'sɛta | /seiðə/ | /seiə/ seie | /soiə/ | /swɛə/ | /swa/ soie |
| FŒMINA- 'emakume' | *'femina | /femnə/ | /femmə/ femme | /fãmə/ | /fam(ə)/ | /fam/ femme |
| HŎMINE- 'gizon' | *'omine | /omnə/ | /ommə/ homme | /õmə/ | /ɔm(ə)/ | /ɔm/ homme |
| BĔLLUS 'eder' | *'bɛllos | /bɛłs/ | /bɛ$^a$us/ beaus | /be'au/ | /bio/ | /bo/ beau |
| HABĒRE 'eduki' | *a'bere | /a'veire/ | /a'voir/ avoir | /a'vwɛr/ | /a'vwɛʀ/ | /a'vwaʀ/ avoir |
| IŪDICĀTU- 'epaitu' | *ʤudi'kato | /ʤy'ʤieð(o)/ | /ʒy'ʒie/ jugié | /ʒy'ʒe/ | /ʒy'ʒe/ | /ʒy'ʒe/ jugé |
| CŎLLŌCĀRE 'jarri' | *kollo'kare | /koł'ʧier(e)/ | /ku'ʧier/ couchier | /ku'ʃie(r)/ | /ku'ʃe/ | /ku'ʃe/ coucher |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1473289
# Frantses klasiko

Frantses klasikoa (frantsesez: français classique) frantsesaren banaketa historiko bat da, Pizkundea eta XVIII. mende arteko idazleek erabili zutena. Irakurle modernoek erraz ulertzeko moduko frantsesa da (frantses ertain eta antzinako frantsesa ez bezala), baina hiztegian eta sintaxian ezberdintasun ugari ditu, aditzen eraikuntza preposizionalean batez ere. Adibidez, «comencer» (euskaraz: «hasi») aditza ez zuten inoiz josten «par» preposizioarekin 1601 baino lehen eta data honetara arte ez ziren «commencer par le début» edo «commencer par ici» bezalako joskerak agertzen.
Frantses klasikoak ez du muga kronologiko zehatzik. Hala ere, garai honetako frantses idatzia hizkuntza eta arau zehatzak eta zuzentarauak finkatzeko oinarri izan zen. Hain zuzen ere, Errenazimentuko erretorikoek eta, batez ere, geroago Malherbek eta Boileauk hizkuntza horretatik abiatuta idatzi zituzten lehen gramatika arautzaileak. Arauak garai bereko estetika klasikoari erantzun zion: hizkuntza argi eta normatibizatu bat, Frantziako Erresuma osoan irakatsiko zutena eta gaur egun hitz egiten den frantsesa bilakatuko zena.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) LangueFrancaise.net. Chronologie de la langue française. in: Français classique..
* ↑ Nathalie Fournier chez Belin. Grammaire du français classique. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3100376
# Frantsesen eta Indiarren Gerrak

Frantsesen eta Indiarren Gerrak edota Frantziar-Indiar Gerrak (ingelesez French and Indian Wars eta frantsesez Guerres intercoloniales) 1688-1763 artean Ipar Amerikan jazo ziren Britainiar Inperioa eta Frantziar Inperioaren arteko hainbat gatazka militarrek osatutako gerra multzoa da. Britainia Handiko Erresuma eta Frantziako Erresumak parte hartzeaz gain Amerindiarrei, nahiz Espainiar Inperioak eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublikak Ipar Amerikan zituzten koloniei ere eragin zien. Gerra hauek Europan Frantziako Erresuma eta Ingalaterrako Erresuma elkar borrokatu ziren Bigarren Ehun Urteko Gerraren (1688-1815) barnean sar litezke. Amerikako Hamahiru Kolonietako eta Frantzia Berriako britainiar eta frantziar koloniak etengabe zihoazen, honek hainba eremu eta eskualdeetan talka eta arazoak eragin zituen. Europar erresuma eta inperioak gerran sartzean heuren koloniek ere hartan parte hartu zuten, nahiz eta datek beti bat ez datozen.
Frantsesen eta Indiarren Gerrak eta heurekin batera jazo ziren europar gerrak honakoak dira:
| Gerraldia | Ipar Amerikako gerra | Europako gerra | Bake Akordioa |
| 1689 - 1697 | Gilen erregearen gerra Lehen Koloniarteko Gerra (Quebecen) | Aliantza Handiaren gerra Augsburgoko Ligaren gerra Bederatzi Urteko Gerra | Rijswijko Ituna (1697) |
| 1702 - 1713 | Ana erreginaren gerra Bigarren Koloniarteko Gerra | Espainiako Ondorengotza Gerra | Utrechteko Ituna (1713) |
| 1744 - 1748 | Jurgi erregearen gerra Hirugarren Koloniarteko Gerra | Jenkinsen Belarriaren gerra Austriako Ondorengotza Gerra | Akisgrango Ituna (1748) |
| 1754 - 1763 | Frantsesen eta Indiarren Gerra Laugarren Koloniarteko Gerra | Zazpi Urteko Gerra | Parisko Ituna (1763) |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q681416
* Multimedia: French and Indian War / Q681416
# Frantsesezko Wikipedia

Frantsesezko Wikipedia edo Wikipédia Wikipediaren frantsesezko edizioa da. 2001eko martxoan jarri zen abian, eta 2006ko abenduan 400.000 artikulutik gora zituen. 2016ko martxoan aldiz, wikipedia guztien artean, artikuluak kontuan hartuta seigarrena zen eta 1.730.000 artikulu zituen.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Frantsesezko Wikipedia
* Datuak: Q8447
* Multimedia: French Wikipedia / Q8447
* Koordinazioa: French Wikipedia
# Frantsesen eta Indiarren Gerra

Frantsesen eta Indiarren Gerra 1754 eta 1763 artean oraingo Kanadako eta Estatu Batuetako lurretan gertatu zen gerra da. Zazpi Urteko Gerra, 1756an lehertua, Britainia Handia eta Frantziaren arteko lehia izan zen. Itsasoen, espainiarrak ez ziren Ipar Amerikako kolonien eta Indiaren kontrola lortzea zen helburua. Britainia Handiak lortu zuen garaipena. Frantsesen eta Indiarren Gerra, beraz, Europako gerraren Ipar Amerikako atala izan zela esan daiteke.

## Zazpi Urteko Gerra

Ia mende osoa zeramaten dena den amerikar kontinentean borrokaldietan, eta Europakoa baino bi urte lehenago lehertu zen. Merkatari eta finantza buruen interesak defendatzen zituen Ingalaterrak, eta inperio bat eraiki nahi zuten mundu mailako merkataritza mendean izateko. Indian eta batez ere Ipar Amerikan frantsesak oztopo ziren. Izan ere, New Orleansetik Quebeceraino hedatzen ziren lurralde frantses zabalak hamahiru koloniak itotzen zituzten.
Frantsesak XVII. mende hasieratik ezarri zituzten lehen kolonoen asentamenduak. Arazo asko izan zituzten gizaldi guztian zehar. Larruen merkataritzak “Kastorearen Gerra” deiturikoa leherrarazi zuen, borrokaldi eta liskarrak hamarkada luzeak iraun zuten Liga Irokesa (hainbat leinu indiar biltzen zituena) eta frantsesen aliatuen artean: hudoak, algonkinoak… Erran daiteke bere ondorioa sarraski latza izan zela, indiar guztiak galtzaile atera ziren frantses, ingeles, holandar, suediarren mesedetan.
Ingelesak bere aldetik ez zituzten gauzak samur izan. Nolabaiteko bakea sinatu zen XVII. mendearen hondarrean, hala ere ordea irokes eta algonkinoen arteko gerrak zenbait urtez iraun zuen. XVIII. mendearen erdialdera ere izan zen gerrarik, baina nagusigo koloniala lortzeko apustua, aurreko gizaldian hasitakoa, Zazpi Urteko Gerran erabaki zen.

## Ondorioak

Asko idatzi daiteke ondorioen inguruan, Wolfeko garaipenak kolono britainiarrek frantsesei eta euren aliatuei hamarkada luzeetan zehar izaniko beldurren amaiera ekarri zuen. Epe ertain eta luzera eragingo zituen ondorioak ordea, antzeman zituzten hainbat ingeles eta frantses garaikidek. Luzez izutu dituen auzoa (frantziar boterea) mendean hartuta, laster ikasiko zuten kolonia amerikarrek britainiar “babesik” (alde batetik frantsesen aurka babestu bai, baina metropoliak beren mesedetan zebilzkien koloniak) behar ez zutela. Urte gutxi pasa ziren gerra hau amaitu eta Amerikako independentzia gerra lehertu zen arte, eta bi gatazken harremana garbia da beraz.

## Ikus, gainera

* Azken Mohikanoa
* Fort William Henry
* Parisko Ituna (1763)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154697
* Multimedia: French and Indian War / Q154697
# Freudenberg

Freudenberg honakoa izan daiteke:
* Freudenberg (Baden-Württemberg), herria.
* Freudenberg (Ipar Renania-Westfalia), herria.
# Frettenheim

Frettenheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Alzey-Worms (barrutia)|Alzey-Worms]] barrutian. 2014an 324 biztanle zituen 2,74 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q564263
* Multimedia: Frettenheim / Q564263
# Freud (telesaila)

Freud 2020ko austro-alemaniar polizia-telesaila da, Marvin Krenek Netflixentzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Psikoanalisiaren oinarriak ezarri eta mundu mailako medikuntzan ikono bilakatu aurretik, Sigmund Freudek desagerpenak eta hilketak ikertu zituen, XIX. mendeko Vienan. Zortzi ataleko Freud izeneko telesail labur honetan, garai hartako gizartea biziberritu dute, medikuntza kontserbadorea, droga mendekotasuna eta Freud bakartiak gizartearen onarpena eskuratzeko egindako ahalegina.

## Aktoreak

* Robert Finster: Sigmund Freud
* Ella Rumpf: Fleur Salomé
* Georg Friedrich: Alfred Kiss
* Brigitte Kren: Lenore
* Christoph Krutzler: Franz Poschacher
* Anja Kling: Sophia von Szápáry
* Philipp Hochmair: Viktor von Szápáry

## Erreferentziak

* ↑ «Freud» Berria 2020-03-28 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q82332636
* Multimedia: Freud (TV series) / Q82332636