# Holozenoko Optimo Klimatikoa

| Holozenoko garaiak | Hasiera, urtetan |
| Tenperatura-igoera | K.a. 10.000 |
| Holozenoko Optimoa | K.a. 6000 |
| Hoztea | K.a. 2500 |
| Erdi Aroko Beroaldia | K.o. 900 |
| Izotz Aro Txikia | K.o. 1300 |
| Beroketa globala | K.o. 1850 |
Holozenoko Optimo Klimatikoa (hipsitermala ere deitua) garai beroa izan zen, k.a. 6000 inguruan hasi eta k.a. 2500 ingurura arte iraun zuena.
Holozenoko Optimoari k.o. 900era arte iraun zuen pixkanakako hozte batek jarraitu zion, k.o. 1300ra arte tenperaturak berriro igo zirenean (Erdi Aroko Beroaldia). 1850. urtera arte iraun zuen beste hozte bat sortu zen (Izotz Aro Txikia), eta, ondoren, gaur egun arte iraun duen berotze global berri bat sortu zen.

## Efektu globalak

Holozenoko "optimoa" ekitaldi bero 4 °C-ko igoera izan zen Ipar Polotik gertu (ikerketa batean, Siberiako ipar-erdialdean neguko beroketa 3-9 °C-koa izan zen eta udan 2-6 °C-koa). Europako ipar-mendebaldea berotzen ari zen bitartean, hegoaldea hozten ari zen. Batez besteko tenperaturaren aldaketa latitudearekin azkar jaitsi dela dirudi, eta, beraz, batez besteko tenperaturan ez da aldaketarik izan latitude baxu eta ertainetan. Uharri tropikalek 1 °C baino gutxiagoko tenperatura-igoerak erakusten dituzte; duela ~5350 urte, Koral Hesi Handiko ozeano-azalera tropikala 1 °C beroagoa eta $^{18}$O milako 0,5ean aberastua izan zen itsas ur modernoarekin alderatuta.
Mendebaldeko Artiko osoko 140 lekutatik 120 lekutan, gaur egungoak baino baldintza beroagoen froga argiak daude. Eta zenbatespen kuantitatiboak egin diren 16 lekutan, HTM tenperatura lokalak gaur egun baino 1,6 ± 0,8 °C altuagoak izan ziren batez beste. Ipar Amerikako ipar-mendebaldeak gailur beroagoak izan zituen lehenengo, 11 eta 9 urte bitartekoak, Laurentiar inlandsisak kontinentea izozten zuen bitartean. Ipar Amerikako ipar-ekialdean beroaldia lau mila urte beranduago izan zen. Alaskako Kostaldeko Lautada Artikoetan zehar, gaur egun baino 2 eta 3 °C arteko tenperatura beroagoen indikazioak daude. Ikerketen arabera, Artikoko izotza nabarmen txikiagoa izan zen aldi horretan, orainaldiarekin alderatuta.
Erdialdeko Asiako egungo basamortu-eskualdeak oso basotuak izan ziren prezipitazioen gorakadaren ondorioz, eta Txinan eta Japonian baso epeletako gerriko beroak iparralderantz hedatu ziren.
Mendebaldeko Afrikako sedimentuek, gainera, "Afrikar Aro Hezea" erregistratu zuten, duela 16 eta 6 milurteko bitarteko tartea, Afrika askoz hezeagoa izan zenean, Lurraren eguzkiaren inguruko orbitan izandako epe luzeko aldaketen ondorioz udako erradiazioan izandako aldaketengatik Afrikako montzoiak indartu zirelako. Garai horretan, "Holozenoko Fase Hezean", laku-faunaren ohiko krokodilo eta hipopotamoak zituzten aintzira ugariz zipriztinduta zegoen. Itsas-sedimentuen aurkikuntza bitxi bat da aro heze horren barruko eta kanpoko trantsizioa hamarkaden barruan gertatu zela, ez milurtekoen barruan, uste zen bezala.
Hego hemisferio urrunean (adibidez, Zeelanda Berrian, Antartikan), Holozenoan izan zuen aldirik beroena duela 8-10,5 milurteko agertu zen, azken azken Izotz Aroa amaitu eta berehala. Duela 6 milurte, Ipar Hemisferioan Holozenoko Klima Optimoarekin lotu ohi zen denbora, eskualde horiek garai modernoan zeuden tenperaturen antzekoak ziren, eta ez zuten parte hartu iparraldeko tenperatura-aldaketetan. Hala ere, autore batzuek "Holozenoko Optimo Klimatikoa" terminoa erabili dute hegoaldeko lehen aldi bero hori deskribatzeko.

## Izotz-nukleoekiko alderaketak

Mendebaldeko Antartikako Byrd Baseko (2.164 metrotik berreskuratutako izotz-nukleoak, 1968) eta Century Baseko (Groenlandia ipar-mendebaldea) delta profilekin egindako alderaketak Glaziazio Osteko Klima Optimoa erakutsi zuen. Korrelazio-puntuek bi leku horietan "Holozenoko Optimo Klimatikoa" (Glaziazio Ondoko Klima Optimoaren ondoren) ziurrenik aldi berean gertatu zela adierazten dute. Aldi horri dagokionez, "3 1979" laginaren eta Camp Centuryko 1.963 nukleoen artean antzeko alderaketa agerikoa da.
Pearyren Lurraldeko Hans Tausenen izotz eremuetan (Groenlandia iparraldean) 1977an 325 metroraino zulatu zuten. Izotz-nukleoaren laginek hainbat geruza zituzten harriraino galdatuta, eta horrek adierazten du Hans Tausenek ez duela Azken Glaziazioko izotzik, hau da, munduko izotz-geruzarik iparraldekoena desagertu egin zela optimo klimatikoaren izotz-ondokoan, eta berreraiki egin zutela, duela 4.000 urte inguru klima hotzago bihurtu zenean.
Delta profiletik, Scoresby Sund fiordoaren Renland inlandsisa beti egon da barruko izotzetik bereizita, baina delta azpi-lagin guztiek 1963ko Camp Centuryn erakutsi zuten, 1985eko Renland izotz laginekin errepikatu zuten. Groenlandia ekialdeko Renland izotz laginek, itxuraz, Holozenoko ziklo glazial oso bat estaltzen dute aurreko Riss-Würm fase interglaziarrean. Renlanden izotz-nukleoa 325 metro luze da.
Sakonerak desberdinak diren arren, GRIP eta NGRIP izotz-nukleoek ere klima-optimo hori oso antzekoa dute garai guztietan.

## Milankovitchen zikloak

Gertaera klimatiko horiek, ziurrenik, lurraren orbitan aurreikus zitezkeen aldaketen (orbita-aldaketen Milankovitchen zikloak) eta azken glaziazioaren amaiera eragin zuten aldaketen jarraipenaren ondorio izan ziren.
Efektuak Ipar Hemisferioaren berotze maximo bat izango zukeen duela 9 milurteko, ardatzaren inklinazioa 24°-koa eta eguzki periheliora hurbilagoa zenean, uda borealean. Ipar hemisferiorako udan, Milankovitchen araberako kalkuluak % 8 eguzki-erradiazio gehiago emango zukeen (+40 W/m²) eta une horretan berotze handiagoa eragiten dute. Ez dirudi hegoalderako desplazamenduan aurreikusitakoa izan denik, Tropiko Arteko Konbergentzia Eremua deritzon ekaitz-eremu globala aldatuta.
Hala ere, orbita-aldaketak ipar hemisferioan behatutakoak baino milaka urte lehenagoko klima maximoaren erantzuna aurresan lezake. Atzerapen hori Lurreko klimaren etengabeko aldaketen ondorioa izan daiteke, azken fase glaziarren sortu eta izotzaren atzeraelikadurarekin lotuta sortu zirenak. Aipatu behar da, halaber, leku desberdinek askotan klima-aldaketak izaten dituztela, batzuetan iraupen desberdinetarako. Leku batzuetan, baliteke gertaera horrekin lotutako klima-aldaketak duela 11 milurteko bezain goiz hasi izana, edo orain baino 4 milurteko lehenago ere gertatu izana. Lehen adierazi dugun bezala, hegoaldeko muturra berotzeko tarterik beroenak iparraldekoa baino lehenago egin zuen nabarmen.

## Beste aldaketa batzuk

Latitude baxuko leku gehienetan tenperatura-aldaketa esanguratsurik izan ez dela dirudien arren, klima-aldaketak beste leku batzuetan gertatu dira, Afrikan, Australian eta Japonian egoera hezeenak barne, edo basamortu-egoerak Estatu Batuetako Mendebalde Ertainean. Amazonasen arroaren inguruko eremuetan, Hego Amerikan, tenperatura-igoerak eta baldintza lehorragoak ageri ziren.

## Erreferentziak

* ↑ V.L. Koshkarova & A.D. Koshkarov. (2004). «Regional signatures of changing landscape and climate of northern central Siberia in the Holocene» Russian Geology and Geophysics 45 (6): 672–685..
* ↑ Davis, BAS; S Brewer, AC Stevenson, J Guiot. (2003). «The temperature of Europe during the Holocene reconstructed from pollen data» Quaternary Science Reviews 22: 1701–1716. doi:10.1016/S0277-3791(03)00173-2..
* ↑ Gagan, Michael K.; Ayliffe, LK; Hopley, D; Cali, JA; Mortimer, GE; Chappell, J; McCulloch, MT; Head, MJ. (1998). «Temperature and Surface-Ocean Water Balance of the Mid-Holocene Tropical Western Pacific» Science 279 (5353): 1014–1018. doi:10.1126/science.279.5353.1014. PMID 9461430..
* ↑ DS Kaufman, TA Ager, NJ Anderson, PM Anderson, JT Andrews, PJ Bartlein, LB Brubaker, LL Coats, LC Cwynar, ML Duvall, AS Dyke, ME Edwards, WR Eisner, K Gajewski, A Geirsdottir, FS Hu, AE Jennings, MR Kaplan, MW Kerwin, AV Lozhkin, GM MacDonald, GH Miller, CJ Mock, WW Oswald, BL Otto-Bliesner, DF Porinchu, K Ruhland, JP Smol, EJ Steig, BB Wolfe. (2004). «Holocene thermal maximum in the western Arctic (0–180 W)» Quaternary Science Reviews 23: 529–560. doi:10.1016/j.quascirev.2003.09.007..
* ↑ (Ingelesez) NSIDC Arctic Sea Ice News. .
* ↑ esd.ornl.gov. Eurasia. .
* ↑ (Ingelesez) Abrupt Climate Changes Revisited: How Serious and How Likely?. 1998-2-23.
* ↑ V Masson, F Vimeux, J Jouzel, V Morgan, M Delmotte, P Ciais, C Hammer, S Johnsen, VY Lipenkov, E Mosley-Thompson, J-R Petit, EJ Steig, M Stievenard, R Vaikmae.. (2000). «Holocene climate variability in Antarctica based on 11 ice-core isotopic records» Quaternary Research 54: 348–358. doi:10.1006/qres.2000.2172..
* ↑ PW Williams, DNT King, J-X Zhao, KD Collerson. (2004). «Speleothem master chronologies: combined Holocene $^{18}$O and $^{13}$C records from the North Island of New Zealand and their paleoenvironmental interpretation» The Holocene 14 (2): 194–208. doi:10.1191/0959683604hl676rp..
* 1 2 3 4 5 Dansgaard W, Frozen Annals Greenland Ice Sheet Research. Odder: Narayana Press, 124 or. ISBN 87-990078-0-0..
* ↑ Hansson M, Holmén K. (2001eko azaroa). «High latitude biospheric activity during the Last Glacial Cycle revealed by ammonium variations in Greenland Ice Cores» Geophy Res Lett. 28 (22): 4239–42. doi:10.1029/2000GL012317..
* ↑ Francis E. Mayle, David J. Beerling, William D. Gosling, Mark B. Bush. (2004). «Responses of Amazonian ecosystems to climatic and atmospheric carbon dioxide changes since the Last Glacial Maximum» Philosophical Transactions: Biological Sciences 359 (1443): 499–514. doi:10.1098/rstb.2003.1434..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2511922