OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Isilpeko polizia

Isilpeko polizia edo Polizia sekretua, sekretupean lan egiten duen polizia erakunde bat da, eta sarri, baliabide terroristak erabiltzen ditu oposizio politikoa, ezadostasunak eta sedizioa ezabatzeko, edo polizia estatua sustatu eta indartzeko baliabide bezala.
Demokrazia bidez zuzentzen diren estatuen gehiengo handi batek ere, isilpeko polizia erabiltzen dute euren Adimen Zerbitzuetan. Ohi, zerbitzu honek, metodo demokratiko eta legezkoak erabiltzen ditu, Estatuaren osotasuna babesteko euren xedea lortzeko, batzuetan, bere funtzio berezietatik at dauden gauzak egiten dituzten arren, eta orduan, zalaparta handia sortzen da.

## Demokratikoak ez diren estatuetako isilpeko poliziaren adibideak
### Isilpeko polizia nazia

* Gestapoa Alemania nazian (izena Geheime Staatspolizeiren laburdura da, Estatuko Isilpeko Polizia alemanieraz)

### Isilpeko polizia faxistak

* OVRA Mussoliniren Italian
* Kempeitai Japonia inperialean
* PVDE/PIDE/DGS Portugalen

### Isilpeko polizia komunistak

* Stasia Alemaniako Errepublika Demokratikoan
* Cheka Errusiar Iraultzaren lehen egunetan
* NKVDa Stalinen SESBen
* KGBa SESBen
* ÁVHa Hungaria komunistan
* Securitatea Errumania komunistan
* Sigurimia Albania komunistan
* StBa Txekoslovakia komunistan
* Urząd Bezpieczeństwa (UB) eta ondoren Służba Bezpieczeństwa (SB) Polonia komunistan

### Isilpeko polizia Ekialde Ertainean

* SAVAKa iraultzaren aurreko Iranen
* VEVAKa gaur egungo Iranen
* Mukhabarata Iraken Saddam Husseinen agindupean

### Isilpeko polizia Latinoamerikan

* DINA Txilen, Augusto Pinocheten diktadura militarpean
* SIDEa diktaduraren kontrolpean 1976tik Jorge Rafael Videlarekin Argentinan. Gainera, armada, Argentinar Aire Armada, Itsas armada, Polizia Federala eta Probintzia Poliziaren adimen zerbitzu militarrekin elkarlanean aritzen zen. Erregulazio hau, bakarrik etsai politikoaren aurkakoa Malvinetako Gerraren aurretik eta gerra horretan zehar bakarrik agertu zen.
* DFSa, errepresio politikoaren protagonista izan zena Mexikon 1947tik eta Mexikoko "gerra zikina"rena 1960 eta 1970eko hamarkadetan.

### Isilpeko polizia Kariben

* Tonton Macoute François Duvalierren Haitin, Papa Doc bezala ezagunagoa
* Adimen Zerbitzu Militarra Rafael Leonidas Trujilloren zerbitzupeko erakunde boteretsua Dominikar Errepublikan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214183
# Isiltasuna (soinua)

Isiltasuna erabateko soinu eza da. Gizakiaren komunikazioari dagokionez, ez hitz egitea ere hitz honen bidez adierazten da. Kontuan hartu behar dugu, erabateko isiltasuna egonda ere gizakia gai izan daitekeela komunikatzeko. Isiltasuna oso onuragarria da hausnarketarako edo hainbat pentsamendu garatzeko. Isiltasuna soinua bezain garrantzitsua da, izan ere, soinurik ez balego isiltasunik ere ezingo zen egin. Adibidez, musikan, isiltasunik ez balego kantak azkarregiak izango ziren, hauek abesten ari denak ezingo lukeelako arnasa hartzeko unerik hartu. Hitz egiten ari garenean funtsezkoa da isiltasuna, honek jasotako informazioa edo mezua aztertzeko tartea ematen digulako eta beraz, erantzun egoki bat pentsatzeko denbora. Bestalde, isiltasuna asmo dramatikoekin ere erabili daiteke, soinu ezak aurretik egon diren soinuei indar gehiago ematen dielako. Bi isiltasun mota daude:
* Isiltasun objektiboa: soinurik ez egitean datza.
* Isiltasun subjektiboa: isiltasuna asmo dramtikoekin erabiltzean datza.

## Ikus, gainera

* Soinua
* Komunikazioa
* Drama eta musika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q502261
* Multimedia: Silence / Q502261
# Isipu

Isipua edo ihinztailua ur bedeinkatua ihinztatzeko erabiltzen den tresna liturgikoa da, zenbait kristau zeremoniatan erabiltzen dena. Isipua bedeinkapen tresna bat da, apaiz batek objetuak, tokiak, animaliak zein pertsonak ur bedeinkatuz ihinztatu eta horrela bedeinkatzea da erremintaren xedea.
Izena latinetik hartua da, eta hebraieran du jatorria (hebraieraz, אזוב‎; latinez, hissopum).

## Erabilpena

Ertzean zilarrezko bola duen makila izan ohi da, eta ur bedeinkatuzko ontzi edo ponte batean sartzean, bola urez betetzen da (batzuetan belakia dago bola barruan, laguntzeko). Ondoren, apaizak makila astindu eta bedeinatu nahi duen objetu, animalia edo gizabanakoa bustitzen du. Jatorriz landare usaintsu bat erabiltzen zen, isipu-belarra hain zuzen, erreminta honek ordeztu zuen arte.
Isipua kristau katoliko eta anglikanoen zeremonietan erabiltzen da, bereziki bataioan eta Bazkoko erritu batzuetan. Apaizak erabil dezake kandelak bedeinkatzeko Kandelario ospakizunean edo Erramu igandean palmondoak bedeinkatzeko. Baita hileta edo requiem batean hilkutxaren gainera ur bedeinkatua botatzeko ere. Inaugurazioetara ordezkari klerikal katoliko bat deitzen dutenean, ohikoa da halaber isipuarekin eta ur bedeinkatuarekin egitea zeremonia, inauguratuko den zernolako hori bedeinkatuz.
Ekialdeko Eliza Ortodoxoan ontzi baten forma izan ohi du isipuak eta rantistirion esaten diote.

## Jatorria

Isipuaren erabilerari buruzko erreferentzia zaharrena Biblian topa daiteke, Lebitarrenean, Itun Zaharrean:
| « | 1 Honela mintzatu zitzaion Jauna Moisesi: 2 «Hona hemen legendunaren garbikuntza egiteko ohikunea: 3 Apaiza kanpalekutik aterako da legenduna miatzeko. Legenduna legen zuritik sendatu dela ikusten badu, 4 bi hegazti bizi eta garbi, zedro-zura, purpura gorrimina eta ixipua ekartzeko aginduko du garbitu behar duenarentzat. 5 Hegaztietako bat iturburuko ura daukan buztinezko ontzi baten gainean hilaraziko du. 6 Gero, hegazti bizia, zedro-zura, purpura gorrimina eta ixipua harturik, iturburuko uraren gainean hildako hegaztiaren odoletan bustiko ditu, baita hegazti bizia ere. 7 Ondoren, legenetik garbitu behar duena zazpi bider zipriztinduko du odolaz eta garbitzat aitortuko. Hegazti bizia libre utziko du landan. | » |
| Lebitarrena, 14. atala ||

## Erreferentziak

* ↑ «Itun Zaharra» www.bizkeliza.org (Noiz kontsultatua: 2019-10-04).

## Ikus, gainera

* Isipu-belarra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q543177
* Multimedia: Aspergillum / Q543177
# Isin

Isin (sumerreraz: 𒉌𒋛𒅔𒆠, I$_3$-si-in$^{ki}$,) Behe Mesopotamiako hiri-estatua izan zen, egungo Irakeko Al-Qādisiyyah gobernazioan dagoen Ishan al-Bahriyatetik hurbil zegoena.

## Isingo erregeen zerrenda

| Izena | Agintaldia | Oharrak |
| Ishbi-Erra | ca. k. a. 1953 – k. a. 1921 | Urreko Ibbi-Suenen garaikidea |
| Shu-Ilishu | ca. k. a. 1920 – k. a. 1911 | |
| Iddin-Dagan | ca. k. a. 1910 – k. a. 1890 | |
| Ishme-Dagan | ca. k. a. 1889 – k. a. 1871 | |
| Lipit-Eshtar | ca. k. a. 1870 – k. a. 1860 | Larsako Gungunumen garaikidea |
| Ur-Ninurta | ca. k. a. 1859 – k. a. 1832 | Larsako Abisareren garaikidea |
| Bur-Suen | ca. k. a. 1831 – k. a. 1811 | |
| Lipit-Enlil | ca. k. a. 1810 – k. a. 1806 | |
| Erra-imitti or Ura-imitti | ca. k. a. 1805 – k. a. 1799 | |
| Enlil-bani | ca. k. a. 1798 – k. a. 1775 | Babiloniako Sumu-la-Elen garaikidea |
| Zambiya | ca. k. a. 1774 – k. a. 1772 | Larsako Sin-Iqishamen garaikidea |
| Iter-pisha | ca. k. a. 1771 – k. a. 1768 | |
| Ur-du-kuga | ca. k. a. 1767 – k. a. 1764 | |
| Suen-magir | ca. k. a. 1763 – k. a. 1753 | |
| Damiq-ilishu | ca. k. a. 1752 – k. a. 1730 | |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2006-1-27). Antzinateko hirien euskarazko izenak. .
* ↑ ETCSL. Sumerian King List

## Kanpo estekak

* Datuak: Q501259
* Multimedia: Isin / Q501259
# Isimud

Isimud (Isimu, akaderaz: Usmû, hurrieraz: Izzummi ere deitua) antzinako Mesopotamiako jainko mezulari bat izan zen, bi aurpegi izateagatik ezaguna zena. Enki jainkoaren mezularia eta ministroa zen. Eskuarki bi aurpegiekin irudikatzen zuten, kontrako aldeetara begira. Enki eta Ninhursag mitoaren arabera, Enkik bere alaba ederrekin harremanik izan dezakeen galdetzen dionean, Ninsarrekin, gero Ninkurrarekin eta gero Utturekin harremanak izatea aholkatu zion, eta horietako bakoitza ontzi batean ikustera eramaten zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Beaulieu, Paul-Alain. (2003). The Pantheon of Uruk During the Neo-Babylonian Period. Leiden & Boston: Brill STYX, 348 or. ISBN 978-90-04-13024-1. OCLC .51944564.
* ↑ Archi, Alfonso. (1990). «The Names of the Primeval Gods» Orientalia (GBPress - Gregorian Biblical Press) 59 (2): 10. ISSN 0030-5367..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4203799
# Istorioak, alegiazkoak nahiz egiazkoak

Istorioak, alegiazkoak nahiz egiazkoak (gaztelaniaz: Historias fingidas y verdaderas) Blas Otero idazlearen poesia-bilduma da, 1970 urtean lehen aldiz argitaratutakoa.
Blas Oterok Kuban egon zen garaian –1966tik 1968ra– idatzi zuen. Lana Madrilera itzuli aurretik idatzi zuen, dagoeneko minbizia diagnostikatuta zuela. Gaixotasun horren ondorioz poetak gertuago ikusi zuen heriotza, eta bere bizitzako azken urteetan biderkatu egin zuen bere poesia lana.
Bere mendeurrena ospatzeko, Bilboko Udalak euskarazko itzulpena argitaratu zuen, Andres Urrutia euskaltzainburuak egina.

## Erreferentziak

* ↑ «'Istorioak, alegiazkoak nahiz egiazkoak', lehenengoz euskaraz» El Correo 2016/03/04.
* ↑ «Blas de Otero es traducido al euskera por primera vez en su centenario» El Mundo 2016/03/01.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23004603
# Istrana

Istrana Italiako udalerri bat da. Trevisoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 9.114 biztanle ditu, 26,48 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Istranak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Paese Trevignano Vedelago Morgano Piombino Dese

## Kanpo estekak

* Datuak: Q46620
* Multimedia: Istrana / Q46620
# Istres kantonamendua

Istres kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Rodanoren Ahoak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. Guztira 3 udalerri ditu eta Istres da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16912388
# Istreseko barrutia

Istreseko barrutia Rodanoren Ahoak departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 292.703 biztanle ditu 599 kilometro koadrotan. Guztira 18 udalerri ditu. Bere hiriburua Istres da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q701325
# Istria eskualdea

Istria (kroazieraz Istarska županija, italieraz Regione Istriana), izen bereko penintsularen zatirik handiena hartzen duen eskualdea da. Itsaso Adriatikoko penintsularik handiena da eta Kroaziako eskualdeaz gain iparraldeko zati txiki bana Italiak eta Esloveniak hartzen dute. Kroaziako eskualdeak 208.440 biztanle ditu (2011) eta hiriburu administratiboa Pazin izan arren Pula da hiri handiena.

## Ondasun nabarmenak

Hiri bisitatuena Poreč da bere basilika Eufrasikoa Gizateriaren Ondare izendatu baitzuen Unescok 1979an. Pula eta Rovinj ere oso herri poitak dira. Parke Nazional bat ere badu Brijuni uharteetan.

## Banaketa administratiboa

Istriako eskualdeak 10 hiri eta 31 udalerri ditu.
* Hiriak
** Pula (Pola)
** Pazin (Pisino)
** Poreč (Parenzo)
** Buje (Buie)
** Buzet (Pinguente)
** Labin (Albona)
** Novigrad (Cittanova)
** Rovinj (Rovigno)
** Umag (Umago)
** Vodnjan (Dignano)
* Udalerriak
** Bale
** Barban
** Brtonigla
** Cerovlje
** Fažana
** Funtana
** Gračišće
** Grožnjan
** Kanfanar
** Karojba
** Kaštelir-Labinci
** Kršan
** Lanišće
** Ližnjan
** Lupoglav
** Marčana
** Medulin
** Motovun
** Oprtalj
** Pićan
** Raša
** Sveta Nedelja
** Sveti Lovreč
** Sveti Petar u Šumi
** Svetvinčenat
** Tar-Vabriga
** Tinjan
** Višnjan
** Vižinada
** Vrsar
** Žminj.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2008-05-30). 154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak. .

## Ikus, gainera

* Istro-romaniera
* Istriera

## Kanpo estekak

* (Kroazieraz) www.istra-istria.hr
* Datuak: Q58268
* Multimedia: Istria County / Q58268
# Istriera

Istriera Istriako penintsulako mendebaldean hitz egiten den erromantze hizkuntza da. Bereziki Rovinj (Rovinj) eta Vodnjan (Vodjan) Itsaso Adriatikoko kroaziar udalerrietan mintzatzen da.
Hiztunek euren herrien arabera izendatzen dute hizkuntza eta, hori dela eta, hainbat modu darabiltzate: bumbaro, vallese, rovignese, sissanese, fasanese eta gallesanese. Istriera izena Graziadio Isaia Ascoli italiar hizkuntzalariak XIX. mendean sortu zuen.
Hiztunak mila inguru dira eta, hortaz, galtzeko arrisku larrian dagoen hizkuntza gisa sailkaturik dago.

## Gertuko hizkuntzak

Istriera venezieratik oso gertu dagoen hizkuntza da. Kontuan hartzekoa da, horrela, Istriako penintsula Veneziako Errepublikaren parte izan zela ia mila urtez. Horrekin batera, istriera italieraren gertukoa ere bada, hiztegiari dagokionez batez ere.

### Adibidea

| Istriera | Italiera |
| La nostra zì oûna longa cal da griebani: i spironi da Monto inda uò salvà, e 'l brasso da Vistro uò rastà scuio pei grutoni pioûn alti del mar, ca ruzaghia sta tiera viecia-stara. Da senpro i signemo pissi sensa nom, ca da sui sa prucoûra 'l bucon par guodi la veîta leîbara del cucal, pastadi dala piova da Punente a da Livante e cume i uleîi mai incalmadi. Fra ste carme zì stà la nostra salvissa, cume i riboni a sa salva dal dulfeîn fra i scagni del sico da San Damian; el nostro pan, nato gra li gruote, zi stà inbinideî cul sudur sula iera zbruventa da Paloû... e i vemo caminà par oûna longa cal da griebani, c'ancui la riesta lissada dali nostre urme. | La nostra è una lunga strada irta di sassi: gli speroni di Monto ci hanno salvato, ed il braccio di Vistro è rimasto scoglio per le grotte poste più in alto del mare, che erode questa antica terra. Da sempre siamo pesciolini che da soli si procurano il boccone per godere la libera vita del gabbiano, oppressi dalla pioggia di Ponente e di Levante come olivi senza innesti. Fra queste insenature è stata la nostra salvezza, come i riboni si salvano dal delfino fra le tane della secca di San Damiano; il nostro pane, nato tra le grotte, è stato benedetto col sudore nell'aia ribollente di Palù... ed abbiamo camminato per una lunga strada dissestata, che oggi rimane spianate dai nostri passi. |

## Erreferentziak

* ↑ Munduko hizkuntzen amarauna

## Ikus, gainera

* Istro-romaniera
* Wikisource:Istriot

## Kanpo estekak

* Istriera Munduko hizkuntzen amaraunan
* (Ingelesez) Istriera Ethnologue-n
* Datuak: Q35845
# Istripu

Istripua edo ezbeharra ustekabeko eta aurreikusi ez den gertaera puntuala da, ondorio kaltegarriak dituena. Egoera jakin batean istripua izango den aurreikusi ezin izaten bada ere, arriskuak aztertuz eta prebentzio neurriak hartuz istripuak izateko probabilitatea nabarmen murritz daiteke gehienetan. Egoera batean gerta daitezkeen kalteak saihestu edo gutxitzeko neurriak hartzen ez direnean, istripua arduragabekeriaren ondorioa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q171558
* Multimedia: Accidents / Q171558
# Istripu Nuklearren Nazioarteko Eskala

Istripu Nuklearren Nazioarteko Eskala (ingelesezko siglengatik ezagunagoa, INES edo International Nuclear Event Scale) Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak sortu zuen eskala bat da eta helburu hau du: istripu nuklearren bat gertatuz gero, segurtasunari buruzko informazio garrantzitsuaren faltarik gabe komunikazio azkarra ahalbidetzea. Zenbait irizpide eta adierazle zehaztu dira, agintari ofizial ezberdinek gertaera nuklearrei buruz emandako informazioa koherentea izan dadin.
Eskalak 8 maila hauek ditu:

## Larritasun-mailak

1 - 3 mailetako gertakariak gorabehera izenez deitzen dira, biztanleriarengan eta ingurugiroarengan ez dutelako eragin handirik. Hortik gorako mailek (4tik 7ra) istripu izena hartzen dute. Azkeneko mailaren larritasuna 1986ko apirilaren 26an Txernobilgo zentral nuklearrean gertatutako istripuaren parekoa da.

## Adibideak

* 7. maila
** Txernobilgo hondamendia, Ukrainan (Sobietar Batasun ohia) - 1986.
** Fukushima I zentral nuklearra (Japonia) - 2011
Antzeko eragina izan dezakeen istripu ez-nuklear baten adibidea Bhopaleko istripua izan daiteke, non milaka hildako izan ziren istripuaren kokalekutik kanpo.
* 6. maila
** Mayakeko istripua (Sobietar Batasun ohia) - 1957.
* 5. maila
** Windscaleko sua (Erresuma Batua) - 1957.
** Three Mile Islandeko istripua (Estatu Batuak) - 1979.
* 4. maila
** Sellafield (Erresuma Batua) - 5 gorabehera 1955etik 1979ra
** Saint-Laurenteko zentral nuklearra (Frantzia) - 1980
** Buenos Aires (Argentina) - 1983
** Tokaimurako istripu nuklearra (Japonia) - 1999
* 3. maila
** Sellafieldeko (Erresuma Batua) zentraleko isuria - 2005.
* 2. maila
** Forsmarkeko zentral nuklearreko (Suedia) gorabehera - 2006ko uztaila.

## Ikus, gainera

* Energia nuklear
* Erradioaktibitate
* Istripu nuklearren zerrenda
* Txernobilgo hondamendia

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) International Nuclear Event Scale, INES.
* (Ingelesez) International Nuclear Event Scale, gidaliburua, 2001.
* Datuak: Q185657
* Multimedia: International Nuclear and Radiological Event Scale / Q185657
# Island (Kentucky)

Island Kentuckyko hiri bat da. McLean konderrian kokatua dago. 2010ean 458 biztanle zituen, 0,87 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* McLean konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2348689
# Island City (Oregon)

Island City Oregongo hiri bat da. Union konderrian kokatua dago. 2010ean 989 biztanle zituen, 2,54 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Union konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2439890
* Multimedia: Island City, Oregon / Q2439890
# Island Creek udalerria, Jefferson konderria (Ohio)

Island Creek udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Jefferson konderrian. Azken zentsuaren arabera 10.173 biztanle zituen, 41.3 milia karratu (107 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Island Creek udalerriak 4081 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 28.229 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6083097
* Multimedia: Island Creek Township, Jefferson County, Ohio / Q6083097
# Island Falls (Maine)

Island Falls Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Aroostook konderrian dago, Maine estatuan. 758 biztanle ditu, 40,76 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Aroostook konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3449660
* Multimedia: Island Falls, Maine / Q3449660
# Island Grove udalerria, Sangamon konderria (Illinois)

Island Grove udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Sangamon konderrian. Azken zentsuaren arabera 549 biztanle zituen, 28.15 milia karratu (72.9 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Island Grove udalerrian 203 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 35.391 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8000548
# Islamorada (Florida)

Islamorada Floridako herri bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 6.427 biztanle zituen, 18,8 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Monroe konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q938815
* Multimedia: Islamorada, Florida / Q938815
# Itambacuri

Itambacuri Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 21.042 biztanle ditu 1.419,209 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1754657
* Multimedia: Itambacuri / Q1754657
# Itambé (Paraná)

Itambé Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 6.111 biztanle ditu 243,822 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2283708
* Multimedia: Itambé (Paraná) / Q2283708
# Itambaracá

Itambaracá Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 5.908 biztanle ditu 207,342 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2007594
* Multimedia: Itambaracá / Q2007594
# Itanagra

Itanagra Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 5.914 biztanle ditu 490,526 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q965644
* Multimedia: Itanagra / Q965644
# Itamari

Itamari Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 7.051 biztanle ditu 143,479 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1647799
* Multimedia: Itamari / Q1647799
# Itambé (Bahia)

Itambé Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 24.394 biztanle ditu 1.469,597 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q686304
* Multimedia: Itambé (Bahia) / Q686304
# Itamogi

Itamogi Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 10.770 biztanle ditu 243,735 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1791149
* Multimedia: Itamogi / Q1791149
# Itambé (Pernambuco)

Itambé Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. 34.935 biztanle ditu 304,812 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Pernambuco

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2433604
* Multimedia: Itambé (Pernambuco) / Q2433604
# Itambé do Mato Dentro

Itambé do Mato Dentro Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 2.142 biztanle ditu 380,34 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q950561
* Multimedia: Itambé do Mato Dentro / Q950561
# Itamonte

Itamonte Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 14.786 biztanle ditu 431,792 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1772699
* Multimedia: Itamonte / Q1772699
# Itzaltzuko zubia

Itzaltzuko zubia Zaraitzu ibaxako Itzaltzu udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Anduña ibaiaren gainean.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | ITZALTZU. (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

## Ikus, gainera

* Itzaltzu
* Zaraitzu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110725789
# Itzandegia

Itzandegia Orreaga udalerriko XIV. mendeko zuzkidura-eraikin bat da, gotiko estiloan.
Orreagako lehen ospitalea izan zitekeen, Orreagako egungo kokalekuan eraikia, Ibañetako aurrekoari jarraituz.
Gaur egun erromesen aterpetxe gisa balio du.

## Historia

Itzandegia izenez ezagutzen den eraikinaren itxura zaharrak, bidearen beste aldean kokatua, gutxi gorabehera Done Jakueren elizaren parean, kondairazko narrazioak sorrarazi zituen antzinatik. Tradizio zahar baten arabera, Andre Mariaren irudia Ama Birjinaren Iturrian agertu zen, bere oinetan. Jakina, albiste honek ez du inolako oinarri historikorik, tenpluaren irudi titularra Andre Mariaren elizaren oso ondorengoa baita.
XVI. mendetik aurrera, lastategi, zalditegi, ospitaleko morroien etxebizitza eta karabineroen egoitza gisa erabili izan da. XX. mendean, ukuilu eta aletegi gisa erabili zuten beheko solairuan, eta gela gisa goikoetan (orduan murruak handituta zituen). 1903an, jatorrizko eraikuntzako hiru barne-arku handi bota zituzten. Gaur egungo egoera XX. mendearen amaieran egindako zaharberritze-esku-hartze baten emaitza da; izan ere, kontrahorma indartsuz eutsitako zeharkako arkuen gainean egurrezko armaduraz estalitako nabe bakarra berreskuratu du (iparraldeko horman bi zeuden bistan, eta hegoaldean bat). Tarte bakoitzean gezileihoak irekitzen dira, nahiz eta anarkikoki banatutako baoak berandu ireki. Mendebaldeko fatxadan dagoen arku beheratuko ate handi batetik sartzen da; ate hori hormatuta eta aldatuta zegoen. Iparraldeko fatxadaren bigarren atalean bigarren ate dinteldu bat dago.
Eraikin tipologia oso ohikoa izan zen Erlijiokoak ez diren eraikinetan (ospitaleak, logelak, jantokiak, biltegiak) Erdi Aro osoan zehar. Nabe bakarrak dira, bi isurialdeko egurrezko teilatu xume bati eusten dioten harrizko zeharkako arkuz estaliak. Horregatik proposatu dira Itzandegiarako jatorrizko erabilera desberdinak, ospitale-nabetik (gogora dezagun XIII. mendeko La Preciosa poemak gizonei eta emakumeei eskainitako etxeak bereizten zituela, eta 1203ko dohaintza batek ospitale zahar eta berriez hitz egiten zuela) biltegiraino. Atxikipen kronologiko argia duten eraikuntza-elementurik ez dagoenez, ez da erraza eraikuntzarako datazio bat amaitzea.

## Erreferentziak

* «ORREAGA / RONCESVALLES - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).
* ↑ «Itzandegia» www.unav.edu (Noiz kontsultatua: 2021-11-13).

## Ikus, gainera

* Orreaga
* Donejakue bidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109561079
* Multimedia: Itzandegia (Roncesvalles) / Q109561079