OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Batman (Turkia)

    Artikulu hau Turkiako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Batman (argipena)».
Batman (kurdueraz: Êlih) Turkiako hiri bat da, Anatolia Hego-ekialdeko Eskualdekoa, eta izen bereko Batman probintziako hiriburua. 2008. urteko erroldan 313.355 biztanle zeuden.
Petrolioa ekoizten duten gune garrantzitsua da, eta Batmango findegietan egunero 22.000 petrolio-barril inguru ekoizten dituzte.
Hiria itsasotik 540 metro ingurura dagoen meseta batean kokatuta dago, Batman eta Tigris ibaiek bat egiten duten lekutik hurbil.
Aireportua daukate, eta militarren basea ere badago: hegazkinek eta helikopteroek erabiltzen zuten Golkoko Gerran.

## Historia

XX. mendeko 50eko hamarkadara arte Batman Iluh izeneko herria zen, 3.000 biztanle ingurukoa. 40ko hamarkadan petrolio-putzuak aurkitu zituztenetik herria arin hazten eta garatzen hasi zen. 1957. urtean Batman izena ipini zioten herriari, ibaiarena hain zuzen, eta hiri-izaera eman zioten, baita barrutiko hiri nagusitzat hartu ere. Eraikuntza eta biztanleria nabarmen hazi ziren hurrengo 50 urteetan.
1967. urtean petrolioa garraiatzeko 511 km-ko hobia egin zuten Batman hiritik Dörtyol itsas portua zuen hiriraino. 1990. urtean Batman probintziako hiriburu izendatu zuten.

## Ekonomia

Diru-iturri nagusi den petrolioaz gain, Batmanen elikagaigintza (edariak eta prestatutako janariak), altzarigintza, oinetakogintza, eta makineria, produktu kimikoak, eta garraio-ekipamendua ekoizten da.

## Hezkuntza

2007. urtean Batmango Unibertsitatea ireki zuten hirian, eta Erasmus programako partaide da harrezkero.

## Klima

Datu klimatikoak (Batman) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 16.4 | 23.5 | 30.6 | 35.8 | 38.5 | 43.0 | 46.5 | 45.4 | 43.8 | 37.0 | 28.3 | 22.6 | ' |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 7.6 | 10.8 | 15.9 | 21.7 | 27.7 | 34.9 | 39.6 | 39.2 | 34.5 | 26.6 | 16.8 | 9.6 | 23.7 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -1.6 | 0.2 | 3.9 | 8.3 | 11.9 | 16.6 | 20.8 | 20.1 | 15.3 | 7.1 | 5.3 | 0.4 | 9 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -24.0 | -16.0 | -17.0 | -9.0 | 0.9 | 5.7 | 11.8 | 11.5 | 4.4 | -3.0 | -6.4 | -23.0 | ' |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 56.3 | 66.3 | 74.7 | 68.5 | 40.1 | 8.8 | 0.9 | 2.2 | 4.1 | 28.2 | 55.7 | 62.2 | 468 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 11.0 | 10.7 | 11.5 | 11.4 | 7.8 | 2.4 | 0.5 | 0.4 | 1.0 | 5.8 | 8.1 | 10.4 | 81 |
| Eguzki orduak | 102.3 | 123.2 | 176.7 | 219 | 297.6 | 357 | 381.3 | 356.5 | 303 | 220.1 | 153 | 93 | 2782.7 |
| Hezetasuna (%) | 80 | 78 | 70 | 66 | 63 | 41 | 29 | 30 | 34 | 54 | 71 | 81 | 58.1 |
| Iturria (1): Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü ||||||||||||||
| Iturria (2): Weatherbase ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler- Meteoroloji Genel Müdürlüğü. Dmi.gov.tr
* ↑ www.weatherbase.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159835
* Multimedia: Batman (city) / Q159835
# Batman (argipena)

Batman izan daiteke:
* Batman, Bob Kane margolariak eta Bill Finger idazleak sortutako pertsonaia.
* Batman, Turkiako probintzia.
* Batman, Turkiako hiria.
* Batman, Turkiako ibaia.
# Batman (1989ko filma)

Batman 1989ko Tim Burton estatubatuar zinema zuzendariaren superheroi ekintza filma bat da. DC Comics argitaletxea eta Bill Finger eta Bob Kane komikigileen Batman superheroiaren komikietan oinarritua dago. Bertan, Jack Nicholson, Michael Keaton, Kim Basinger, Robert Wuhl, Pat Hingle, Billy Dee Williams, Michael Gough eta Jack Palance aktoreek antzeztu zuten.
Filma honek Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Anton Furst eta Peter Young) irabazi zuen.
Filma honek izandako arrakastari esker beste hainbat jarraipen pantailaratu izan dira: Batman Returns (1992), Batman Forever (1995), Batman & Robin (1997), Batman Begins (2005), The Dark Knight (2008) eta The Dark Knight Rises (2012).

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Gotham City hiri ilun eta arriskutsua polizia ustelaz babestua eta Grissom (Jack Palance) mafiosoaren kontrolpean dago. Alkateak (Lee Wallace) izendatu berri duen Harvey Dent (Billy Dee Williams) barrutiko fiskala eta James Gordon (Pat Hingle) komisarioak hori aldatzeko ahaleginak egin arren, Batman (Michael Keaton) iritsi arte hiriaan segurtasun eza geri eta handiagoa da. Hiri honetako Vicky Vale (Kim Basinger) kazetariak saguzahar-gizon superheroi berri honen mozorroaren atzean nor ezkutatzen den jakiten saiatuko da.
Filma honetan Batman superheoriak bere etsai nagusiena edota nabarmenetako bati aurre gin beharko dio: Jack Napier/Joker (Jack Nicholson) gaizkile txatxazale, irrilari eta zitala.

## Aktoreak

* Michael Keaton: Bruce Wayne/Batman
* Jack Nicholson: Jack Napier/Joker
* Kim Basinger: Vicki Vale
* Robert Wuhl: Alexander Knox
* Pat Hingle: Gordon komisarioa
* Billy Dee Williams: Harvey Dent
* Michael Gough: Alfred
* Jack Palance: Grissom
* Jerry Hall: Alicia
* Tracey Walter: Bob the Goon
* Lee Wallace: alkatea
* William Hootkins: Eckhardt tenientea

## Kanpo estekak

* Batman filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Batman filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Datuak: Q116852
* Multimedia: Batman (1989) / Q116852
# Batman (telesaila)

Batman 1960ko hamarkadako AEBetako superheroi telesail bat da. Bob Kane eta Bill Finger komikigileen Batman superheroiaren komikietan oinarritua dago. Bertan, Adam West, Burt Ward, Alan Napier, Neil Hamilton, Stafford Repp, Madge Blake, Yvonne Craig eta Cesar Romero aktoreek antzeztu zuten. Telesailaren William Dozier sortzailea berak narratzailearen ahotsa ipini ohi zuen.
Euskal Herrian ETB1an euskaraz eta ETB2an gaztelaniaz aireratu zen.
Telesail honen sarrerako eta amaiera kredituetako "Batman Theme" doinu edo abestia Neal Hefti musikariak konposatu zuen, gainontzeko musika Nelson Riddle eta Billy May musikarien eskutik konposatu zelarik.
Gaur egungo Batmanen filmak ez bezala, honako telesail honen arrakasta itzela inongo efektu berezirik gabeko seuperheroiaren nolabaiteko parodia zelakoan datza, Batman antzezten zuen Adam West aktoreak galai planta izan arren ohiko superheroiek eta Batman berea ez bezala fisikoki sasoi bete-betean ez baitzegoen. Bestalde, borrokaldietan kolpeak eta ukabilkadak onomatopeien hizkiekin eta musikarekin irudikatzen ziren, komikiak bailiran. Telesailak eta pertsonaiek 1960ko hamarkadako Beat belaunaldiaren estetika izateak ere telesailaren hedapenean zerikusi handia izan zuen.
Bestalde, telesailak bere moraltasun ukitu edo hiritartasun alhokuak ere bazituen, adibidez, protagonistek gidatu aurretik segurtasun gerrikoa jarri behar zela maiz aipatu ohi zuten, bai eta haur eta nerabeek etxekolanak egin behar zituztela, gainera bitxikeria gisa, Batman eta robinek inoiz ez zuten alkohol tantarik edan, aldiz, edonora zoaztela ere edateko beti esnea eskatu ohi zuten.

## Aktoreak

* Batman / Bruce Wayne - Adam West
* Robin / Dick - Burt Ward
* Alfred maiordomoa - Alan Napier
* O'Hara poliziaburua - Stafford Repp
* Gordon komisarioa - Neil Hamilton
* Joker - César Romero
* Pinguino - Burgess Meredith
* Asmakizun - Frank Gorshin/John Astin
* Kateme - Julie Newmar / Lee Meriwether / Eartha Kitt
* Narratzailea - William Dozier (telesailaren sortzailea eta ekoiztailea)
* Barbara Gordon / Batneska - Yvonne Craig

## Iruditegia

* Batman (Adam West) eta Batneska (Yvonne Craig).
* Gaizkile hirukote nagusia: Pinguino (Burgess Meredith), Asmakizun (Frank Gorshin) eta Joker (César Romero).
* Kateme (Julie Newmar).
* Batneska (Yvonne Craig).

## Kanpo estekak

* Batman filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Batman telesaileko sarrera eta amierako doinua edo abestia entzungai. Youtube.com
* Datuak: Q1247201
* Multimedia: Batman (TV series) / Q1247201
# Barne medikuntza

Barne medikuntza barne gaixotasunen diagnosi eta tratamendua jorratzen duena da, hau da, barne organoak edo giza gorputza osotasunean kaltetzen dituzten gaitzez arduratzen dena.
Historian, hasieran barne medikuntzak espezialitate medikoak orokorrean hartzen zituen (kardiologia, neumologia, nefrologia, neurologia eta abar), baina apurka-apurka espezialitate autonomo hasi ziren bilakatzen hauek, esparru propioak bereganatuz.
Etorkizunera begira, hainbat erronka dituzte barne medikuek, lan-arloak definitzeko eta euren lekua kokatzeko. Funtsean, familiako medikuntzarekin partekatzen dituzte zeregin asko. Izan ere, sendagile orokortzat jo ditzakegu baina, familiako medikuek ez bezala, ospitale esparruan lan egiten dutenak.
Gaur egun, lan-arloen artean hauexek ditugu:

## Argitalpenak

* New England Journal of Medicine (NEJM)
* The Lancet
* JAMA
* British Medical Journal

## Erreferentziak

* Harrison's Principles of Internal Medicine
* NEJM-ren webgunea
* Espainiako barne medikuntza Elkartea
* Frantziako barne medikuntza Elkartea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11180
* Multimedia: Internal medicine / Q11180
# Barnealdeko Pasaia

Barnealdeko Pasaia (ingelesez: Inside Passage eta frantsesez Passage interieur) Ipar Amerikako ipar-mendebaldeko uharteak lotzen dituen igarobideen multzoa da, hego-ekialdeko Alaska (AEB), mendebaldeko Columbia Britainiarra (Kanada) eta ipar-mendebaldeko Washington estatua (AEB) zeharkatzen dituena.
Igarobidea ez ezik eskualdea izendatzeko ere erabiltzen dute izena. Barnealdeko Pasaiari batzutan "Uharte arteko Pasaia" diote, Ipar-mendebaldeko Pasaiarekin ez nahasteko.
Itsasontzi eta ferryen trafiko handia eduki ohi du. Alaskako zatiak 800 km-tako luzera du iparraldetik hegoaldera, eta 160 km ekialdetik mendebaldera. Zonaldeak 1.000 uharte eta milaka badia eta kobazulo ditu.

## Kostaldeko hiriak

Hegoaldetik iparraldera:
* Seattle (W)
* Bellingham (Washington)
* Victoria (British Columbia)
* Vancouver (BC)
* Port Hardy (BC)
* Prince Rupert (BC)
* Bella Bella (BC)
* Kitimat (BC)
* Ketchikan (Alaska)
* Wrangell (A)
* Juneau (A)
* Skagway (A)

## Ikus, gainera

* Kanadako geografia
* Ameriketako Estatu Batuetako geografia
* Klondikeko urre sukarra

## Argazki galeria

* Itsasontzitik ikuspegia.
* Itsasontzitik ikuspegia 2.
* Itsasontzitik ikuspegia 3.
* Mapa orokorra.
* Alaskako zatia.

## Bibliografia

* "Passage to Juneau: A Sea and Its Meanings" (Jonathan Raban, 1999).

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)"The Passage" dokumentala (2018).
* Datuak: Q1664546
* Multimedia: Inside Passage / Q1664546
# Barnehurst

Barnehurst, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ekialdean dagoen auzo bat da, Bexley barrutian.
2011n 10.418 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* Zerrenda:Londresko auzoak
* Datuak: Q146340
* Multimedia: Barnehurst / Q146340
# Barnegat Light (New Jersey)

Barnegat Light New Jerseyko borough bat da. Ocean konderrian kokatua dago. 2010ean 574 biztanle zituen, 1,89 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Ocean konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1083946
* Multimedia: Barnegat Light, New Jersey / Q1083946
# Barne produktu garbi

Herrialde baten Barne produktu garbia (BPGb) herrialde horrek urte batean ekoiztu dituen ondasun eta zerbitzu komertzialen balioak batuz eta horiei lehengaien, zerbitzuen eta ondasunak ekoizteko kapitalaren amortizazioa kenduz lortzen da. BPN (Barne produktu netoa) amortizazioa kontuan hartu gabe, BPGd (Barne produktu gordina) da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3406741
# Barnea

Barnea Beskoitzeko (Lapurdi) auzoburua da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254787
# Barneko arteria toraziko

Barneko arteria torazikoa edo barneko bularralde-arteria (emakumezkoen kasuan) arteria subklabiotik eratorritako adar bat da, beheranzko norantza duena. Bularra eta torax aurrealdea irrigatzen ditu eta esan dezakegu arteria bilaterala dela, hau da, bularrezurraren ezker nahiz eskuin aldean kokatzen dira.

## Egitura

Barneko arteria torazikoa arteria subklabioaren jatorritik gertu sortzen da. Beheranzko norantzan, torax kaxaren barnealdetik igarotzen da, bularrezurraren edo esternoiaren eta titi areolaren artetik. Horrez gain, aipatzekoa da kanpoko muskulu lapranaren eta nerbio bagoaren (10. nerbio bikote kraniala) artetik pasatzen dela. Arteria honekin batera, barneko zain torazikoa kokatzen da.

## Banaketa

Aurreko torax horma, mediastino erraiak eta diafragma muskulurantz hedatzen da.

## Adarrak

Albokideak:
* Aurreko adarrak: barneko saihetsarteko muskuluak zulatuz, bular-muskulu nagusian amaitzen dute.
* Atzeko adarrak: perikardio eta arteria timikoak
* Barneko adarrak: bularrezurraren atzeko aurpegia odoleztatzeko
* Kanpoko adarrak: aurreko saihetsarteko arteriak osatzen dituzte
Amaierakoak:
* Adar torazikoak edo torakofrenikoa
* Adar diafragmatikoa
* Abdomeneko adarra
* Arteria muskulufrenikoa
* Goiko arteria epigastrikoa

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2008]
* 1 2 Diccionario Enciclopédico Ilustrado de Medicina Dorland. 1996. McGraw-Hill - Interamericana de España. Vol. 1. ISBN 84-7615-983-8

## Bibliografia

* Dauber W. Feneis Nomenclatura Antómica Ilustrada: Masson (2007) 252.or (ISBN:9788445816424)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q497563
# Azido glukoniko

Azido glukonikoa ${\ce {C6H12O7}}$ formula duen azido organikoa da.

## Ezaugarriak

Glukosaren deribatu bat denez sei karbonotako kate bat da eta hidroxiloak hark bezala kokaturik ditu. Katearen muturrean ordea aldehidoa izan beharrean karboxilo talde bat du.

## Ekoizpena

Bakterio batzuek (Acetobacter) eta lizun batzuek (Aspergillus eta Botrytis cinerea) hartzidura oxidatiboaren bidez ekoizten dute. Glukosatik abiatuta katalasa entzimak sortzen du azido glukonikoa. Hartzidura gertatzeko oxigeno kopuru handia egon behar da uretan disolbatuta eta pH ia neutroa behar da.

## Erabilerak

Mahatsarekin azido glukonikoaren portzentaia neurketak egiten dira alearen heldutasun maila determinatzeko eta ondorioz mahats-bilketa garaia abiatzeko.
Uretan disolbaturik dagoenean glukonato ioi bihurtzen da eta esterifikazio bidez glukonato gatzak eratzen dira. Sodio glukonatoa beirazko botilak garbitzeko erabiltzen da eta burdin glukonatoa anemiaren tratamendutan erabiltzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Nuria Cubero, Albert Monferrer, Jordi Villalta. (2008). Aditivos alimentarios. Mundi-Prensa Libros, 10 or..
* ↑ José Hidalgo Togores. (2001). Tratado de enología. , 1020 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q407569
* Multimedia: Gluconic acid / Q407569
Karbono hidratoak :
MonosakaridoakDiosakAldosak: GlikolaldehidoaTriosakAldosak: Glizeraldehidoa Zetosak: DihidroxiazetonaTetrosakAldosak: Eritrosa • Treosa Zetosak: EritrulosaPentosakAldosak: Arabinosa • Erribosa • Lixosa • Xilosa Zetosak: Erribulosa • XilulosaHexosakAldosak: Alosa • Altrosa • Galaktosa • Glukosa • Gulosa • Idosa • Manosa • Talosa Zetosak: Fruktosa • Psikosa • Sorbosa • TagatosaHeptosakZetosak: Manoheptulosa • SedoheptulosaDeribatuakDesoxiazukreakDesoxirribosa • RamnosaAminoazukreakGalaktosamina • Glukosamina • N-Azetilgalaktosamina • N-AzetilglukosaminaAzukre azidoakAzido galakturonikoa • Azido glukonikoa • Azido glukuronikoaAzukre alkoholikoakArabitola • Glizerola • Inositola • Manitola • SorbitolaOligosakaridoakDisakaridoakIsomaltosa • Kitobiosa • Laktosa • Laktulosa • Maltosa • Sakarosa • Trehalosa • Turanosa • ZelobiosaTrisakaridoakErrafinosa • Maltotriosa • MelezitosaGainerakoakDestrina (+ Maltodestrina+ Ziklodestrina) • Estakiosa • FruktooligosakaridoakPolisakaridoakHomopolisakaridoakAlmidoia (Amilosa + Amilopektina) • Glukogenoa • Kitina • Kitosanoa • Zelulosa • InulinaHeteropolisakaridoakAgar-agarra • Azido hialuronikoa • Glikosaminglukanoa • Hemizelulosa • Heparina • Kondroitina • Pektina Glukolipidoak • Lipopolisakaridoak • Glikoproteinak • Peptidoglikanoak :
# Azido hidroxikarboxiliko

Azido hidroxikarboxilikoek mota berezia osatzen dute azido karboxilikoen familian egituran hidroxilo funtzio-talde bat edo gehiago dituztelako. Interes berezia dute batzuk bioaktiboak baitira eta beste batzuk poliesterren prekurtsoreak direlako. Etsenplu gisa hauek aipa daiteke: azido laktikoa, azido zitrikoa, azido salizilikoa eta azido errizinoleikoa.
Hidroxilo taldearen (-OH) eta karboxilo taldearen (-COOH) artean dagoen karbono-kopruaren arabera sailkatzen dira: azido α-hidroxikarboxilikoak, bi funtzio-taldeak bata bestearen ondoan daudenean: azido β-hidroxikaboxilikoak, bi funtzio-taldeen artean karbono bat dagoenean, azido γ-hidroxikarboxilikoak bi funtzio-taldeen arean bi karbono daudenean, etab.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Miltenberger, Karlheinz. (2000-06-15). Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA ed. «Hydroxycarboxylic Acids, Aliphatic» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA): a13_507. doi:10.1002/14356007.a13_507. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2023-01-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10528967
* Multimedia: Hydroxy acids / Q10528967
# Azido hipobromoso

Azido hipobromosoa (HBrO) azido oso ahul eta ezegonkor bat da, zeinetan bromoak +1 oxidazio-zenbakiarekin jokatzen duen. Normalean disoluzio akuosoetan ekoizten da. Bai biologikoki eta baita ere komertzialki desinfektatzaile gisa jarduteko ekoizten da. Hipobromito gatzak solido gisa isolatzea gutxitan lortu da.

## Prestaketa eta ezaugarriak

Bromo molekularra uretara gehituz gero, azido hipobromosoa eta azido bromhidrikoa lortuko dira, dismutazio erreakzio bidez:
${\ce {Br2 + H2O <=>>HOBr + HBr}}$
Naturan, azido hipobromosoa bromoperoxidasek ekoizten dute, zeinak bromoak hidrogeno peroxidoan pairatzen duen oxidazioaren katalizatzaile gisa jarduten duten entzimak diren:
${\ce {Br- + H2O2 <=>>HOBr + OH-}}$
Azido hipobromosoak 8,65eko azidotasun konstantea dauka eta horregatik, 7-ko PHa duen uretan soilik partzialki disoziatzen da. Azidoa bezalaxe, hipobromito gatzak ezegonkorrak dira eta dismutazio motela pairatzen dute dagozkien bromato eta bromuro gatzak ekoizteko:
${\ce {3BrO- (aq) -> 2Br- (aq) + BrO3- (aq)}}$
Beraien ezaugarri fisiko eta kimikoak beste hipohalitenen antzekoak dira.

## Erabilerak

Azido hipobromosoa lixiban, produktu oxidatzaileetan, usain-kengarrietan eta desinfektatzaileetan erabiltzen da, besteak beste. Izan ere, azido honek patogeno ugariren zelulak hiltzeko gaitasuna dauka. Konposatua odol beroko ornodunen organismoetan ekoitzi ohi da, gehienetan eosinofiloei esker, zeinek eosinofili peroxidasa entzima erabiliz burutzen duten ekoizpena. Entzima horrek bromodun konposatuak lehenesten ditu. Bromoa bainuetxeetan eta spa-etan erabiltzen da germizida modura. Bromoa eta haren hipobromito gatzak azido hipobromosoarekin batera baliatuz gero askoz eraginkorragoak izango dira eta desinfekzio-lan handiagoa egingo dute.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Butler, Alison.; Walker, J. V.. (1993-07). «Marine haloperoxidases» Chemical Reviews 93 (5): 1937–1944. doi:10.1021/cr00021a014. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).
* ↑ (Ingelesez) Mayeno, A. N.; Curran, A. J.; Roberts, R. L.; Foote, C. S.. (1989-04-05). «Eosinophils preferentially use bromide to generate halogenating agents.» Journal of Biological Chemistry 264 (10): 5660–5668. ISSN 0021-9258. PMID 2538427. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q414695
* Multimedia: Hypobromous acid / Q414695
# Azido gamma-linoleniko

Azido gamma-linolenikoa edo Azido 9,12,15-oktadekatrienoikoa edo GLA kate luzeko gantz-azido poliasegabe bat da, ${\ce {C18H30O2}}$ formula duena.

## Egitura

Hemezortzi karbono ditu eta hiru lotura bikoitz azaltzen ditu, 6, 9 eta 12. karbonoetan (18:3∆6,9,12). Omega-6 multzoko gantz azidoa da. Giza gorputzean ekoizten da azido linoleikoaren desaturazioz, eta dietan ere hartzen da. Molekula anfipatikoa da.

## Historia

Onagra (Oenothera biennis) lorearen oliotatik isolatu zen aurrenekoz Heiduschka eta Lüft-ek 1919 urtean. α-linolenikoa eta β-linolenikoa aurkituak zirenez γ-linoleniko izena eman zioten. Gerora jakin zen β-linolenikoa ez zela existitzen, isolatze prozesuaren akats bat baino ez zela izan.
Amerindiarrek sendabelar gisa erabiltzen zuten eta XVII mendean Europara iritsi zenean sona handia hartu zuen eta "erregearen denetarako erremedio" (king's cure-all) ezizena hartu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Eckey, EW. (1954). «Vegetable Fats and Oils» American Chemical Society monograph series (Reinhold) 123.

## Ikus, gainera

* Azido linolenikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q415885
* Multimedia: Gamma-Linolenic acid / Q415885
Lipidoak :
OsagaiakGantz azidoakAseak: butirikoa (4:0) • kaprikoa (10:0) • laurikoa (12:0) • miristikoa (14:0) • palmitikoa (16:0) • estearikoa (18:0) • arakidikoa (20:0) Asegabeak: miristoleikoa (14:1) • palmitoleikoa (16:1) • oleikoa (18:1) • linoleikoa (18:2) • linolenikoa (18:3), (α eta γ) • punizikoa (18:3) • arakidonikoa (20:4)Beste batzukaminoalkohola • azido fosfatidikoa • esfingosina • esteranoa • glizerina • isoprenoa • zeramidaLipido saponifikagarriakGlizeridoakMonoglizeridoak: Glizeril hidroxiestearatoa • Glizerol monoestearatoa • Monolaurina Diglizeridoak: - Triglizeridoak: Triheptanoina • Trimiristina • Tripalmitina • Triestearina • Trilinoleina • TrioleinaArgizariakLanolinaFosfolipidoakFosfoglizeridoak: Fosfatidiletanolamina • Fosfatidilkolina • Fosfatidilserina Esfingolipidoak: EsfingomielinaGlukolipidoakGangliosidoak • Globosidoak • Lipopolisakaridoak • ZerebrosidoakLipido saponifikaezinakEsteroideakEsterolak: Ergosterola • Estigmasterola • Kolesterola • Lanosterola Kortikosteroideak: Budesonida • Flutikasona • Kortisola • Kortisona • Prednisona Estrogenoak: Aldosterona • Androsterona • Estradiola • Progesterona • Testosterona Bitaminak: D bitaminaTerpenoak (+ terpenoideak)Monoterpenoak: Eukaliptola • Geraniola • Kanforra • Limonenoa • Linaloola • Mirzenoa • Pinenoa Seskiterpenoak: Azido abszisikoa • Farnesola • Humulenoa • Ionona • Zingiberenoa Diterpenoak: Azido abietikoa • Erretinola (A bitamina) • Fitola • Giberelina • Labdanoa • Kafestola Triterpenoak: Eskualenoa Tetraterpenoak: Karotenoideak (Karotenoak • Xantofilak) Politerpenoak: Plastokinona • UbikinonaEikosanoideakLeukotrienoak • Prostaglandinak • Prostaziklinak • Tronboxanoak :