OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gaztea pikotxean

Gaztea pikotxean (italieraz: Ragazzo accovacciato edo Giovane accosciato) eskultura bat da, agian Michelangelok egina. 1530 eta 1534 artean egina, 1785az geroztik San Petersburgoko (Errusia) Hermitage museoan dago. Estiloa Pizkundekoa da.

## Deskribapena

Eskultura nahiko txikia da, 54 zentimetrokoa, eta gazte bat biluzik erakusten du. Gaztea bere gainez makurtuta dago, agian oinean duen arantza bat kentzeko asmoz. Eskultura ez dago erabat bukatuta baina aurpegiaren ezaugarriak, ilea eta gorputzaren formak nabariak dira.

## Historia

Eskultura hau Medici familiaren eskuetan egon zen eta, ondoren, Lyde John Browne bankari ingelesak erosi zuen; Browne Katalina II.a Errusiakoa tsarinak bere bildumarako artelanak erosteko izendatua zegoen.
XX. mendea arte, artelana ez zaio Michelangelori egotzi. Egiletza hori baieztatzeko, ezinbestekoa izan zen Anny E. Popp ikerlariaren lana; Poppek, 1923an, eskultura Londreseko British Museumen gordetzen diren marrazki batekin lotu zuen: bi irudiak antzekoak dira.

## Medici familiaren proiektua

Londresen aurkitutako marrazkiak Florentziako San Lorentzo basilikaren sakristia berriaren proiektuarena ziren. Eliza horretan Medici familiaren hilobiak daude. Aipatutako diseinuan bi irudi pikotxan ikusten dira, hilobi batean bi horma hobietan; horietako batek Gaztea pikotxean lanaren itxura osoa du. Medici hilobien inguruko lanak 1524an hasi ziren eta lan hau 1530 eta 1534 artean egin zen. 1534an Michelangelo Erromatik alde egin zuen eta eskultura sakristiaren lurrean geldituko zen.

## Esanahia

Ez dago garbi. Dirudienez lana Medici familiaren hilobirako prestatzen ari zen eta logikoena da zentzu alegorikoa izan behar lukeela pentsatzea. Horren arabera hipotesi desberdinak erabili izan dira: jaio gabeko arima bat izan daiteke, hilobiaren linboan jartzeko, edo, bestetik, heriotzaren izpiritua.

## Erreferentziak

* ↑ https://arte.laguia2000.com/escultura/joven-en-cuclillas-miguel-angel

## Bibliografia

* Umberto Baldini (1978). Miguel Ángel: La Escultura. Madril: Teide. ISBN 84-307-8163-3.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2440879
* Multimedia: Michelangelo's Crouching Boy / Q2440879
# Gazte harrigarria, T.S. Spivet

Gazte harrigarria, T.S. Spivet (ingelesez: The Young and Prodigious T.S. Spivet) 2013ko Jean-Pierre Jeunet frantziar zinema zuzendariaren abenturazko filma da. Bertan, Kyle Catlett, Helena Bonham Carter eta Judy Davis aktoreek antzeztu zuten.
Cesar Sarietarako hiru izendapen jaso eta Donostiako Zinemaldian itxierako filma izan zen. Eusko Jaurlaritzak Zinema Euskaraz programari esker euskaratu zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
T. S. Spivet bere familia bitxiarekin Montanako arrantxo batean bizi den hamabi urteko jenioa da. Kartografiarako eta asmakariak sortzeko daukan talentuak ordainsaria jasoko du, zientzia-erakunde batek izen handiko sari bat eman behar baitio. Maleta hartu eta ia herrialde osoa zeharkatuko du saria hartzeko.

## Aktoreak

* Kyle Catlett: T. S. Spivet
* Henri-Mathis Côté: T.S Spiveten ordezkoa
* Jakob Davies: Layton
* Niamh Wilson: Gracie
* Helena Bonham Carter: Clair doktorea
* Callum Keith Rennie: aita
* Judy Davis: Jibsen
* Dominique Pinon: Bi Hodei

## Erreferentziak

* ↑ «'The young and prodigius T.S. Spivet' filma euskaraz estreinatuko da ostiralean» El Correo 2014-06-30.
* ↑ www.zineuskadi.eu: Fitxa

## Kanpo estekak

* Gazte harrigarria, T.S. Spivet filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q211222
* Multimedia: The Young and Prodigious T.S. Spivet / Q211222
# Garden Valley (Wisconsin)

Garden Valley Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Jackson konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. 395 biztanle ditu, 36,2 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Jackson konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1885103
# Garden View (Pennsylvania)

Garden View Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lycoming konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. 2.478 biztanle ditu, 2,814738 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Lycoming konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1181353
# Garden udalerria, Boone konderria (Iowa)

Garden udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Boone konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.251 biztanle zituen, 36.47 milia karratu (94.5 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Garden udalerriak 496 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 31.391 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2219252
# Gardena (Ipar Dakota)

Gardena Ipar Dakotako hiri bat da. Bottineau konderrian kokatua dago. 2010ean 29 biztanle zituen, 0,84 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Bottineau konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2483274
# Garden Ridge (Texas)

Garden Ridge Texasko hiri bat da. Comal konderrian kokatua dago. 2010ean 3.259 biztanle zituen, 18,42 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Comal konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q982675
# Garden Towers

Garden Towers, Alemaniako Frankfurt hirian dagoen bulego etxe orratz multzoa da. Dorrerik garaienak 127 metro eta 24 solairu dauzka eta 1976an amaitu zuten.
Novotny Mähner Assoziierte arkitekto taldeak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera

* Alemaniako eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Eraikinen fitxa structurae.de webgunean.
* Datuak: Q471336
* Multimedia: Garden Towers / Q471336
# Garden Village (Wrexham)

Garden Village, Galesko Wrexham hiriko auzune bat da. 2011ko erroldaren arabera 2.035 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5522354
* Multimedia: Garden Village, Wrexham / Q5522354
# Garden konderria (Nebraska)

Garden konderria (ingelesez: Garden County) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Oshkosh da. 2010eko zentsuaren arabera 2.057 biztanle zituen, Garden kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Garden konderriak 4.482,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 68,87 ura dira. Beste 4.414,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,46 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 2.057 pertsonetatik 2.022 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 80 dira. 4 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 21 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q489783
* Multimedia: Garden County, Nebraska / Q489783
# Garden of Evil

Garden of Evil (euskaraz Deabruaren Lorategia), 1954ko Henry Hathaway estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. Gary Cooper, Susan Hayward, Richard Widmark, Hugh Marlowe eta Cameron Mitchell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1850, Mexiko. Lea Fuller (Susan Hayward) izeneko emakumeak urre meatze batean harrapatua gelditu den John (Hugh Marlowe) senarra erreskatatzeko herri bateko tabernan dauden Hooker (Gary Cooper), Fiske (Richard Widmark) eta Luke Daly (Richard Widmark) estatubatuar iritsi berriei diru-saria eskeiniko die, eta hiruek baiezkoa emango diote. Meatzea bertako apatxeentzat eremu sakratua den lurraldean dago: "Deabruaren Lorategia" delakoan, hortaz betebehar arriskutsua izango da.

## Aktoreak

* Gary Cooper: Hooker
* Susan Hayward: Leah Fuller
* Richard Widmark: Fiske
* Hugh Marlowe: John Fuller
* Richard Widmark: Luke Daly
* Rita Moreno: Tabernako abeslaria
* Víctor Manuel Mendoza: Vicente Madariaga

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1193717
# Garden of the Gods

Garden of the Gods (jainko-jainkosen lorategia euskaraz) AEBetako Colorado estatuko Colorado Springs hiriko parke publiko bat da.

## Kanpo estekak

* Parkearen webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q937606
* Multimedia: Garden of the Gods / Q937606
# Frederick Chiluba

Frederick Jacob Titus Chiluba (Kitwe, 1943ko apirilaren 30a - Lusaka, 2011ko ekainaren 18a) Zambiako bigarren presidentea izan zen.
Nagusi sindikala izan zen. 1991n Kenneth Kaunda garaitu zuen presidentearen hauteskundeetan, herriko lehen multialderdikoietan. 1996an berrautatu zen.
* Datuak: Q297057
* Multimedia: Frederick Chiluba / Q297057
# Frederick Grant Banting

Frederick Grant Banting (Ontario, Kanada, 1891ko azaroaren 14a - Ternua, Kanada, 1941eko otsailaren 21a) fisiologoa izan zen. Diabetesa ikertzen aritu zen, batez ere; Bantingen garaian, heriotza zekarren eritasun horrek. Intsulina bakartzeko saio ugari egin zituen; azkenik, intsulina txertatu, eta ondorio onak lortu zituzten. Harrezkero, diabetesa dutenek aukera izan dute intsulina gorputzean sartuz gaixotasunari aurre egiteko. 1923an, Medikuntzako Nobel saria irabazi zuen, John James Rickard Macleodekin batera.

## Biografia

Frederick Banting azaroaren 14an jaio zen, etxalde batean Allistonetik hurbil. Bost haurridetan gazteena zen; William Thompson Banting zuen aita eta Margaret Grant ama. Allistongo herri ikastetxe eta institutuan ikasi ondoren, Armadara sartu nahi izan zuen, baina ez zioten utzi bista txarra zuelako. Torontora joan zen unibertsitatera Teologia ikastera, baina Medikuntzako fakultatera igaro zen, azkenean. 1916an lizentziatu eta Kanadako Armadako Medikuntzako atalera sartu zen; izan ere, I. Gerra Mundialaren eraginez medikuak behar zituzten. Zauritu egin zuten Mundu Gerran 1918ko irailean beso batean, baina, nahiz eta zaurituta egon, 16 orduan egon zen guda-zelaian beste zauritu batzuk artatzen. Hori dela eta, Gurutze Militarra aitortu zioten. Torontora itzuli eta haur erien ospitalean egon zen kirurgilari egoiliar gisa. 1920tik 1921era irakasle jardun zuen Ontario mendebaldeko Unibertsitatean. Urtebete geroago farmakologia irakatsi zuen Torontoko Unibertsitatean; gradua eta urrezko domina 1922an lortu zuen.

## Diabetesari buruzko ikerketa

Bantingek bere ikerkuntzen hasieratik interesgune nagusia ipini zuen diabetesean. Naunyn, Minkowski, Opie, Schafer eta beste batzuen lanak erakutsi zuen diabetesa pankreako hormona baten gabeziak eragiten zuela, hots, intsulinaren faltak. Intsulinak azukrearen metabolismoa kontrolatzen zuela argi gelditu zenean eta haren faltak pilarazten zuela azukrea odolean eta gernuan, tratamenduen saiakuntzak hasi ziren. Hala ere, intsulinaren aterakinak pazienteei emateko ahaleginek huts egin zuten 1922ra arte. Bantingek 1921 hasi zituen Torontoko Unbertsitatean intsulinari buruzko ikerketak Charles Best medikuntzako ikaslearen laguntzarekin Macleodek utzitako gunean (Macleok intsulina araztearen ardura hartu zuen Collip-ekin batera). Urte bat geroago Leonard Thompson 14 urteko gazte kanadiarrari lehenengo intsulina-injekzio arrakastatsuak jarri zizkioten eta urte horretan bertan hasi zen ekoizten eskala handian hainbeste diabetikori bizia salbatuko zion intsulina.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Bantingen hitzaldia Nobel sarietan
* Datuak: Q180350
* Multimedia: Frederick Banting / Q180350
# Frederick Jackson Turner

Frederick Jackson Turner (Portage, 1861eko azaroaren 14a – Pasadena, 1932ko martxoaren 14a) XX. mende hasierako historialari estatubatuarra izan zen. Bere Muga tesia-gatik ezaguna zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Frederick Jackson Turner (1861-1932)» Portage Daily Register: 1. 1932-03-16 (Noiz kontsultatua: 2022-07-14).
* ↑ Turner, Frederick Jackson. (1921). The frontier in American history. New York : H. Holt (Noiz kontsultatua: 2022-07-14).
* ↑ Turner, Frederick Jackson. (1994). Rereading Frederick Jackson Turner : the significance of the frontier in American history, and other essays. (1st ed. argitaraldia) H. Holt ISBN 0-8050-3298-3. PMC 30155026. (Noiz kontsultatua: 2022-07-14).
* ↑ (Ingelesez) Block, Robert H.. (1980-03). «FREDERICK JACKSON TURNER AND AMERICAN GEOGRAPHY∗» Annals of the Association of American Geographers 70 (1): 31–42. doi:10.1111/j.1467-8306.1980.tb01295.x. ISSN 0004-5608. (Noiz kontsultatua: 2022-07-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q548462
* Multimedia: Frederick Jackson Turner / Q548462
# Frederick Gowland Hopkins

Sir Frederic Gowland Hopkins (Eastbourne, Sussex, 1861eko ekainaren 20a - Cambridge, 1947ko maiatzaren 16a) ingeles biokimikaria izan zen. 1929ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Christiaan Eijkmanekin batera bitaminak aurkitzeagatik. 1901ean aminoazido triptofanoa ere aurkitu zuen.
Medikuntza ikasi zuen Londresen eta irakasle izan zen Guy's Hospitalean. 1898an Cambridgeko fisiologia laborategian sartu zen eta 1902an fisiologian doktoratu zen Londresko Unibertsitatean. 1914an biokimikako irakasle izendatu zuten Cambridgeko Unibertsitatean.
Zelulek erredukzio- eta oxidazio-prozesuen bidez energia nola lortzen duten aztertu zuen. 1912an bitaminei buruzko bere lana argitaratu zuen. Urte batzuk geroago Nobel Saria irabazi zuen lan honengatik. Lehen Mundu Gerran bitaminen nutrizio-balioari buruzko lanarekin jarraitu zuen.
Royal Societyko lehendakaria izan zen 1930etik 1935era.
* Datuak: Q233976
* Multimedia: Frederick Gowland Hopkins / Q233976
# Frederick Delius

Frederick Theodore Albert Delius (Bradford, 1862ko urtarrilaren 29a - Grez-sur-Loing, 1934ko ekainaren 10a) ingeles musikagilea izan zen.
Jatorri alemaniarreko familia batean jaio zen. Bere familiak Estatu Batuetara bidali zuen laranjondo landatze bat zuzentzeko. Han afroamerikar musikarekin harremanetan jarri eta konposatzen hastea erabaki zuen.
Alemanian musika-ikasketa labur batzuk egin zituen eta Frantzian ezarri zen lehiatzeko. Lehenengo arrakasta Alemanian ezagutu zuen. Ingalaterran Thomas Beecham arduratu zen bere lanak zuzentzeaz 1907tik aurrera.
Bere lanean amerikar musikaren eragina Edvard Grieg eta Richard Wagner bezalako konposatzaile europarrenarekin nahasten da.

## Lan nabarmenak

* On Hearing the First Cuckoo in Spring
* Brigg Fair
* A Village Romeo and Juliet
* A Mass of Life
* Requiem
* Koanga
* Florida Suite

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312698
* Multimedia: Frederick Delius / Q312698
# Frederick Howard

Frederick Howard (Castillo Howard, 1748ko maiatzaren 28a – Howard gaztelua, 1825eko irailaren 4a), Carlisleko bosgarren kondea, politikari, diplomazialaria eta idazle britainiarra da.

## Biografia

Lord Byron-en tutore eta aita, Lorden Ganberan sartu zen 1769an eta alferrik saiatu zen Ingalaterra eta AEBen arteko adiskidetzea (1778).
Irlandako lehendakariordeak (1780-1782) parte-hartze aktiboa izan zuen 1787-1792 bitarteko parlamentuko eztabaidetan.

## Lanak

* Poemak, 1773
* The Father's Revenge, tragedia bost ekitalditan, 1783
* To Sir J. Reynolds, bertsoak, 1790
* Letter to Earl FitzWilliam, 1795
* The Crisis, 1798
* Unite or Fall, 1798
* The Stepmother, tragedia, 1800
* The Tragedies and Poems of Frederick, Earl of Carlisle, 1801
* Verses on the Death on Lord Nelson, 1806
* Thoughts on the present Condition of the Stage, 1808
* Nahastea, 1820

## Bibliografia

* Dezobry et Bachelet, Dictionnaire de biographie, t.1, Ch.Delagrave, 1876, 463. or.
* George Fisher Russell Barker, Howard, Frederick, in Dictionary of National Biography, 28, 1891, 14-17 or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2079507
* Multimedia: Frederick Howard, 5th Earl of Carlisle / Q2079507
# Frederick John Robinson (Goderich I. bizkondea)

Frederick John Robinson, Ripon I. kondea eta Goderich I. bizkondea (Skelton-on-Ure, Yorkshire, 1782ko azaroaren 1a - Putney Heath, Surrey, 1859ko urtarrilaren 28a) britainiar politikaria izan zen. Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen 1827ko abuztutik 1828ko urtarrilera.
Landa-aristokraziako kide izan zen, eta familia-harremanen bidez sartu zen politikan. Komunen Ganberako kide izan zen eta 1819an Merkataritza Batzarreko lehendakari izendatu zuten. 1823an Ogasuneko kantziler izendatu zuten eta 1827an Lorden Ganberan sartu eta Gerra eta Kolonietako Estatu Idazkari izendatu zuten.
1827an George Canning lehen ministroa hil zen eta Goderichek ordezkatu zuen. Hala ere, ezin izan zuen denbora luzez mantendu Whig moderatuen eta Tory moderatuen koalizio hauskorra, eta dimisioa eman zuen 144 egunen ondoren.
Gero ministro izan zen Grey kondearen eta Robert Peelen gobernuetan. Gainera, Royal Geographical Society eta Royal Society of Literature elkarteetako buru izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312591
* Multimedia: Frederick John Robinson, 1st Viscount Goderich / Q312591
# Gaztelaniazko galiziar idazleak

Gaztelaniazko idazle galiziarren artean nabarmenduko ditugu kronologikoki Emilia Pardo Bazan, Ramon Maria Valle-Inclan eta Camilo Jose Cela Nobel Sariduna.

## Idazle klasikoak

* Emilia Pardo Bazan. A Coruña. (1851-1921): Errealismo edo Naturalismoaren mugimendukoa da.
* Ramon Maria Valle-Inclan. Pontevedra. (1866-1936): 98ko Belaunaldikoa.
* Concepción Arenal. (1820-1893): idazle Ferroldarra.

## Idazle garaikideak

* Camilo Jose Cela. Coruña. (1916-2002): Literaturaren Nobel Saria irabazi duen galiziar bakarra da.
* Marina Mayoral. Lugo. (1942-).
* Ramon Pernas. Lugo. (1952-).

## Ikus, gainera

* Gaztelaniazko literatura
* Galizierazko literatura

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258302
# Gaztelaniazko Wikipedia

Gaztelaniazko Wikipedia Wikipediaren gaztelaniazko edizioa da. 2001eko maiatzean jarri zen abian, eta 2007ko otsailaren 10ean 200.000 artikuluen muga gainditu zuen, edizio guztien artean hori lortzen 10.a izan zelarik. 2016ko martxoan, wikipedia guztien artean, artikuluak kontuan hartuta 10. zen eta 1.240.000 artikulu zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Gaztelaniazko Wikipedia
* Datuak: Q8449
* Multimedia: Spanish Wikipedia / Q8449
# Gaztelau (argipena)

Gaztelau hitzak honako bi adierak ditu:
* Gaztelako herritarra edo Gaztelari dagokiona.
* Gazteluzaina
# Gaztelau Ezkerra

Gaztelau Ezkerra (gaztelaniaz: Izquierda Castellana [IzCa]) mugimendu ezkertiar separatista bat da, Gaztelau Ezkerraren eremua Espainiako sei autonomia-erkidego dira, Kantabria, Gaztela eta Leon, Errioxa, Madrilgo Erkidegoa, Gaztela-Mantxa eta Requena-Utiel Valentziako eskualdea. Alderdi politikoa Gaztelako aldarrikapen nazionala, hau da, aipatutako erkidego guztien independentzia Espainiarekiko eta haien batasuna Gaztelako estatua eratzeko, eta sozialismoa azpimarratzen ditu. Gaztelau Ezkerraren ekintza-nukleoa Valladolid hirian kokatzen da.

## Historia

Gaztelau Ezkerra 2002an Madrilen formalki osatu zen, Izquierda Comunera (gazteleraz, Ezker Komuneroa) Unidad Popular Castellana (gazteleraz, Gaztelau Herri Batasuna) bazegoen erakunde batean; Yesca (euskaraz, Ardagai), antzina Juventudes Castellanas Revolucionarias (gazteleraz, Gaztelau Gazteria Iraultzaileak) deitutako kolektiboa; Mujeres Castellanas (gazteleraz, Gaztelau Emakumeak) eta Círculo Castellano de Toledo (gazteleraz, Toledoko Gaztelau Zirkulua). Partido Comunista del Pueblo Castellano (Espainiako Herrietako Alderdi Komunistaren Gaztelako atala) Gaztelau Ezkerrean sartu zen, baina, geroago, erakundetik atera zen.
Gaztelau Ezkerraren helburua Gaztela batzea da, Gaztelako Nazio deritzoten eremua pairatzen duen zatiketa gaindituz. Izan ere, Nazioa bost autonomia-erkidegoetan zatituta dago. Bestalde, Gaztelan errepublika sozialista burujabea ezarri nahi dute, berena eginez komuneroen ohiturak eta urtero apirilen 23an Villalar de los Comunerosko zelaietan aldarrikatzen dute eskaera horiek. Egun hura ofizialki Gaztela eta Leongo eguna da, eta erakunde gaztelanistek, Izquierda Castellana edo Tierra Comunera, kasu, Gaztelako Egun Nazional bezala aldarrikatzen dute.
Internazionalista bezala definitzen da, hainbat askatasun mugimendu nazional sustatzen baititu Euskal Herrikoa, Kataluniakoa, Palestinakoa edo Irlandakoa beti ikuspuntu demokratikotik eta langileriaren burujabetzatik. Arrazoi berberak direla-eta, elkartasuna du Kubarekin eta Latinoamerikan gertatzen ari diren prozesu iraultzaileekin, adibidez, Venezuelan, Bolivian edo Ekuadorren daudenak.
Hauteskundeetan emaitza txikiak izan ditu: 2003ko autonomia erkidegoetako hauteskundeetan, 621 boto (0,06%) Gaztela-Mantxan, 3.972 boto (0,25%) Gaztela eta Leonen eta 1.119 boto (0,04%) Madrilgo autonomian.
Gaztelau Ezkerra Valladoliden, Segovian, Salamancan, Cuencan, Guadalajaran, Ciudad Realen, Palentzian, Burgosen, Madrilen eta Toledon dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3322766
* Multimedia: Izquierda Castellana / Q3322766
# Gazteleku

Gazteleku (Begoñaibarra edo Castaños ere bai) Bilboko auzo bat da, Uribarriko barrutian dagoena. Bilboko itsasadarraren ekialdean dago Zabalgunearekiko aurrez aurre. Auzoa XIX. mendean zehar garatzen hasi zen. Garai hartan, Bilbo oraindik ere Zazpikaleak ziren. Bertan bizi zen hiriko biztanleriaren gehiena. Dirudun jendea eta burgesiak, jende pilaketa hartatik ihes egin nahiean. Gaztelekuko lurretan etxe berriak eraiki zituzten.
Gaur egun Campo Volantin pasealekuaren aurrean, hainbat jauregi eta etxe dotore eraiki ziren. Volantineko zelaia parke eta pasealekua zelarik. Urteek aurrera egin ahala, eta Indautxun gertatu bezala, etxebizitza beharrizan altuek eta zoruaren prezioek, jauregi horietako gehienak eraistera eraman zuten euren jabeek. Gaur egun, jauregi horietatik bakarra mantentzen da, Salveko plazaren ondoan dagoen Olabarri jauregia, Bilboko Portuaren Agintaritzaren egoitza ohia. Jauregi hori Olabarri familiaren bizitokia izan zen 1940ko hamarkadararte.
* Begoñako Errepublikaren mapa topografikoa (1925)
* Begoñaibarra 1868an

## Kaleak, etorbideak eta pasealekuak

* Campo Volantin pasealekua
* Unibertsitateen etorbidea

## Eraikin nabarmenak

* Artxandako funikularra
* Campo de Volantín pasealekuaren 32. zenbakiko etxebizitzak
* Hesperia Bilbao hotela
* Olabarri jauregia
* Salbeko zubia
* Udaletxeko zubia
* Zubizuri

## Garraiobide eta Azpiegiturak
### Beste batzuk

Bilbo eta ondoko Artxanda mendia elkartzeko Artxandako funikularra eraiki zen 1915. urtean. Ordutik, hiriaren aisialdi gune nagusienetakoa izan da.
Horrez gain, Zabalgunea eta Gazteleku elkartzen dituzten zubi berria eraiki da Zubizuri Santiago Calatrava arkitekto valentziarrak diseinatua.

## Garbitegia

Ricardo Bastida arkitekto ezagunak auzo honetako udal garbitegia diseinatu zuen, 1905ean eraikitakoa. Modernismoak Bizkaian emandako adibiderik ederrenen artean dugu, bai eta estilo horretako eraikin bakarrenetarikoa izan ere. Urteak aurrera azoka moduan erabili izan zuten eta, azken zaharberritze lanen ondorioz, gaur egun liburutegia barne hartzen duen udaltegia dena.

## Iruditegia

* Salbearen zubia
* Olabarri jauregia
* Campo Volantin pasealekua
* El Salvador eliza.
* Gaztelekuko udal garbitegia, gaur egun Gaztelekuko Udal Zentroa.
* Hesperia Bilbao hotela
* Campo de Volantín pasealekua
* Viuda de Epalza ikastetxe publikoa.
* Tiboli kalea

## Ikus, gainera

* Mahatserri
* Patxo Telleria
* Bingen Zupiria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3813672
* Multimedia: Castaños (Bilbao) / Q3813672
# Gaztelu (Aralar)

    Artikulu hau mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gaztelu (argipena)».
Gaztelu Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1085 metroko garaiera duena. Malloan bertan dagoen mendia da Txur-txur eta beste hainbat mendirekin batera. Basoz jositako mendia da Gaztelu.

## Irispideak

Baraibarren Izarritako errepikatzailera daroan bidea hartu behar da. Seinalatutako bidetik jarraitu behar da, mendebalderantz Belutako langaraino, ondoren, hegomendebaldera biratzeko. Pagadia, nahaspilatsua izan daiteke, bereziki lainoa egonez gero, eta lenar malkartsuak igaro behar dira zuzenean tontorrera joateko. Horregatik, gomendagarria izan daiteke Prantzes errekaren arroari tokia uzten dion bidea jarraitzea eta Olatxikiko bordatik gertu kokatzea, Gaztelu eta Arriolatzen artean babestua. Toki honetatik, errazagoa izan daiteke tontorrera iristea. Beste ibilbide batzuk egin daitezke Albitik abiatuz. Kasu horretan, Urdangoene lepoa zeharkatu beharko da, Txameni eta Beloki artean dagoena eta, hemendik, Etzantzatik Olatxikiko bordara jeitsi, tontorra baino lehenxeago dagoena.

## Kanpo estekak

* euskal-herria.org webgunean
* Datuak: Q12258307