# Madison (txirrindularitza)

Madison errelebo-lasterketa mota bat da pistako txirrindularitzan. New Yorken sortu zuten Madison Square Garden-en. Frantsesez "lasterketa amerikarra" deitzen zaio (curse à l'américaine), eta amerikarra ere, berriz, euskaraz, gaztelaniaz eta italieraz.
2022an Euskal Herriko pistako probak hauek izaten dira: Skratx, Kanporatzea, Abiadura, Daniarra, Puntuazioa, Keirin eta Madison.
Bi txirrindulariko taldeak izaten dira, txandaka aritzen direnak, eta tarteko esprinten bidez jokatzen da. Talde bereko txirrindulariek zenbaki bera izaten dute bizkarrean (kolore desberdinekoa), eta maillot (edo jantzi) berdina. Talde bakoitzak ematen dituen itzuli osoak hartzen dira aintzat sailkapena egiteko. Itzuli kopuru bera ematen duten taldeen kasuan, lortutako puntuak hartuko dira kontuan sailkapena egiteko. Itzulietara eta puntuetara berdinduta baldin badaude, azken esprintean aurretik geratu den taldearen alde erabakiko da berdinketa.

## Lasterketa

Madison lasterketan, talde bakoitza beste edozein taldek baino bira gehiago egiten saiatzen da. Talde bakoitzeko lasterkariak txandaka ibiltzen dira lasterketan. Etengabe errepikatzen da ziklo hau: gogor aritu itzuli batzuetan, taldeko beste kide bati txanda eman, atseden hartu itzuli gutxi batzuetan lasaiago, eta berriro lasterketara itzultzea. Taldeak bi lasterkarikoak izaten dira, baina batzuetan hirukoak. Une bakoitzean aldeko lasterketari bakar bat ari da korrika, eta kidea ukitu behar du berriak kontrola hartu aurretik. Ukitua bultzada bat ere izan daiteke, askotan galtzan, edo baten eskuak bestearen eskuan eutsita bultzada hartuz.
Lasterketari bakoitzak txanda batean zenbat denbora irauten duen talde bakoitzeko kideek erabakitzen dute. Aspaldian lasterketa oso oso luzeak ziren, sei egunetara ere luzatzen ziren hasieran, lasterkariek ordu pare bateko edo gehiagoko txandak hartzen zituzten, eta geldialdian zegoen txirrindularia lotara edo bazkaltzera joaten zen. Hori errazagoa zen aspaldiko sei eguneko lasterketetan, orduak pasa baitzitezkeen txirrindularia besteengandik urruntzen saiatu gabe. Lasterketak areagotu ahala eta laburrago bihurtu zirenean talde bateko bi txirrindulariak pistan aritzen ziren aldi berean, bat bizkor doa pistaren beheko aldearen inguruan, eta bestea gorantz doa, kontrola hartzeko. "Sei egun" modernoek 12 ordu baino gutxiago irauten dute egunean, eta Madison egun zati bat da, eta, beraz, errazagoa da bidean jarraitzea.
Lasterketan, tarteka, sprint batzuk egiten dira eta puntuak esleitzen dira posizioaren arabera.
Sei eguneko lasterketen osagai bat izaten da Madison lasterketa, baina lasterketa bereizia ere izan daiteke, Olinpiar jokoetan bezala. Bere txapelketa eta lasterkari espezializatuak ditu. UCIk zehatutako Madison lasterketek 50 kilometre (31 mi) dituzte guztira (31 ml).

## Historia

Madison lehiaketa mota Estatu Batuetako New Yorken sortu zen aurretik egiten ziren sei eguneko lasterketetan parte hartzen zuten txirrindularien gehiegizko nekea murrizteko helburuarekin.
Major Taylorrek atxikitako egunkari-zati garaikide baten arabera:
   Txirrindulariak desatsegin bihurtzen ari dira. Nerbioen eta muskuluen higadurak eta loaren galerak eragin handia dute haingan. Une horretan desioak betetzen ez badituzte, gehiegikeria sorta batekin hautsi egiten dira. Ez zaie ezertxo ere gustatzen.'
Lasterketako baldintzek delirioak eta haluzinazioak sortarazten zituzten. Txirrindulariak maiz jausi eta erortzen ziren. Baina ondo ordainduta egoten ziren sarritan, haien egoerak okerrera egin ahala hori ikustera jende gehiago etor zedin. New Yorkeko sustatzaileek Teddy Hale-ri 5,000 odolar rdaindu zioten, 1896an irabazi zuenean, eta "mamu bat bezala irabazi zuen, bere aurpegi zuria gorpu bat bezain zuria; begiak ez ziren ikusten, garezurrera itzuli zirelako", orduko txosten batek zioen bezala.

## Arau guztiak

Madisonen arau ofizialak, oso zailak ziren jarraitzeko. Nazioartekoan gaur egun Britsh Cycling-ek jarritako arau hauek aplikatzen dira:
* Bi edo hiru txirrindularik osatuko dituzte taldeak, kolore eta zenbaki berdinekin: Olinpiar Jokoetan eta Munduko Txapelketetan, parte-hartzaileak binaka arituko dira lehian.
* Uneoro lasterketan talde bakoitzeko txirrindulari egon behar da.
* Talde bakoitzeko txirrindulari bat egon behar du uneoro lasterketan.
* Txirrindulariek edozein unetan hartu dezakete erreleboa .
* Aldaketa itxaron-lerroaren azpitik eta bidearen barneko ertzetik ahalik eta hurbilen eginen da.
* Errelebatua izan den txirrindulariak itxarote-lerrotik kanpo egon behar du, seguru eta egingarria den bezain laster.
* Aldaketa izango da lasterkari baten eta bestearen marrazki-mailan, eta ukitu egin beharko dio, erreleboa adierazteko.
* Ukitua bultzada bat izan daiteke.
* Talde irabazlea itzuli gehien egingo dituena izango da.
* Itzuli kopuru bera ematen duten taldeen kasuan, lortutako puntuak hartuko dira kontuan sailkapena egiteko.
* Itzulietara eta puntuetara berdinduta baldin badaude, azken esprintean aurretik geratu den taldearen alde erabakiko da berdinketa.
* Lehenengo talde batek distantzia bukatutakoan bukatuko da lasterketa.
* Harrapatutako txirrindulariek ez dituzte osatu beharko falta zaizkien azken itzuliak, eta sailkapenean hainbeste bira jarriko dira irabazleen atzean.
* Lasterketan aurrez zehaztutako uneetan, puntuetarako esprintak egongo dira, eta lehen lau taldeek 5, 3, 2 eta 1 puntu irabaziko dituzte, hurrenez hurren.
* Txilibitu bat joko da hurrengo esprinterako bira bat falta dela adierazteko.
* Azken itzuliaren hasieran kanpai bat joko da.
* itzuli bat irabazi edo galdu ondoren soroarekin berriro bat egiten duten taldeak hautagarriak izango dira esprint-puntuetarako.
* Talde bateko kide batek puntzioa edo erasoa jasaten badu, txirrindulari horri lasterketan berriro sartzeko aukera emango zaio. Hala ere, bikoteak berriro elkartu behar du lasterketarekin, istripua gertatu zenetik zelaiak estaltzen dituen bi tarte barru. Komisario nagusiak lasterketako txirrindularia lasterketako posizio erlatibo berean dagoen beste talde batekin parekatuko du. Zaldizkoak 'barruan eta kanpoan' bidaiatuko du beste taldeko kide izendatuarekin, harik eta ikaskideak lasterketan parte hartu arte.
* Lasterketatik ateratzen den talde orok berehala jakinaraziko dio Batzorde Nagusiari.
* Taldeak zigortu egin daitezke puntu-galerekin, itzuli kentzearekin edo deskalifikazioarekin jokabide txar, bidegabe eta/edo arriskutsuagatik.
* Komisario nagusiak karrera bat neutralizatu ahal izango du, hori egitea beharrezkotzat jotzen badu (esaterako, istripu batean hainbat ekipok parte hartzen dutelakoan edo bidea ez-segurua edo ezinezkoa delako).
* Komisario nagusiak karrera amaitutzat eman ahal izango du distantzia osoa bete baino lehen, hori egitea funtsezkotzat jotzen badu.
* Komisario nagusiak ekipo bat kanporatu ahal izango du, itzuli kopuru handiegiz atzean gelditu delako edo, bere ustez, beste txirrindulari batzuentzat arriskutsuak izan daitekeelako.

## Olinpiadetan

Madison ekitaldi olinpikoa izan zen gizonentzat 2000, 2004 eta 2008an, baina Londres 2012ko Olinpiar Jokoetan ez zen izan, neurri handi batean genero-berdintasunagatik, ez baitzegoen emakumezko karrera baliokiderik une horretan.
Nazioarteko Batzorde Olinpikoak iragarri zuen Madison 2020ko Udako Olinpiadetarako Programa Olinpikoan sartuko zela. 2020ko Jokoetan, gizonezkoen Madisonen ekitaldia berrabiatu zen, eta emakumezkoena lehen aldiz sartu zen olinpiar joko gisa. Britainia Handiko taldeko Katie Archibaldek eta Laura Kennyk irabazi zuten emakumezko lehiaketan inaugurazio-ekitaldian.

## Markak
### Puntuak
#### Gizonezkoak

| Formatua | Puntuak | Taldea | Ekitaldia | Data | Kokalekua |
| U16 | 30 | Oscar Nilsson-Julien Jack Rootkin-Gray | HSBC UK National Youth and Junior Track Championship N.Y.O. | 2018ko uztailaren 23a | Geraint Thomas National Velodrome of Wales, Newport International Sports Village, Newport, Wales |
| U16 | 30 | Jack Brough Joshua Giddings | HSBC UK 2019 National Youth and Junior Track Championship N.Y.O. | 2019ko abuztuaren 5a | Geraint Thomas National Velodrome of Wales, Newport International Sports Village, Newport, Wales |
| Gazteria | 9 | Thomas Bostock William Draper | British Txirrindularitza Juniorra & Youth A National Track Championship | 2016ko abuztuaren 1a | Derby Velodrome, Derby, England |
| Juniorra (30 km) | 56 | Ilia Schegolkov Vlas Shichkin | UEC 2019ko Europako Bide Txapelketak (23 urtetik beheitikoak eta adingabeak) | 2019ko uztailaren 9tik 14ra | Vlaams Wielercentrum Eddy Merckx, Ghent, Belgium |
| U23 (50 km) | 121 | Matthew Walls Ethan Hayter | 2018 UEC European Track Championship (under-23 &amp; junior) | 2018ko abuztuaren 21etik 26ra | World Cycling Centre, Aigle, Switzerland |
| 50 km | 129 | Aaron Gate Campbell Stewart | 2019–20 UCI Track Txirrindularitza Munduko Kopa | 2019ko abenduaren 6tik 8ra | Avantidrome, Cambridge, New Zealand |
| 50 km Olinpikoa | 43 | Lasse Norman Hansen Michael Mørkøv | 2020 Udako Joko Olinpikoak | 2021eko abuztuaren 7a | Izu Velodrome, Shizuoka Prefecture, Japan |
| 30 km | 76 | Campbell Stewart Aaron Gate | 2018-19 UCI Track Txirrindularitza Munduko Kopa | 2019ko urtarrilaren 18tik 20ra | Avantidrome, Cambridge, New Zealand |
| Munduko Kopa | 2000 | Lasse Norman Hansen Michael Mørkøv Casper von Folsach Julius Johansen | 2018-19 UCI Track Txirrindularitza Munduko Kopa | 2018ko azaroaren 19tik 2019ko urtarrilaren 27ra | Beste zenbait |
| Munduko Kopa (puntuazio zaharra) | 32 | Roger Kluge Robert Bartko Robert Bengsch Marcel Kalz Marcel Barth Erik Mohs | 2009–10 UCI Track Ciclismo World Cup Classics | 2009ko urriaren 30etik 2010eko urtarrilaren 24ra | Beste zenbait |
| 20 km | 11:00 | Ross Sander Geraint Thomas | 2005 – 06 UCI Track Ciclismo World Cup Classics | 2005eko abenduaren 11 | Manchester Velodrome, Manchester, England |
| 20 km | 11:00 | Mikhail Ignatiev Nikolay Trussov | 2005 – 06 UCI Track Ciclismo World Cup Classics | 2006ko urtarrilaren 22a | VELO Sports Center, Los Angeles, United States |
| 40 km | 28 | Alexander Aeschbach Franco Marvulli | 2001 UCI Track Ciclismo World Cup Classics | 2001eko abuztuaren 26a | Velodrome Rakyat, Ipoh, Malaysia |
| 80 km | 45 | Bryan Steel Robert Hayles | 1994 British National Track Championship | 1994ko uztailaren 30a | Herne Hill Velodrome, London, England |

#### Emakumeak

| Formatua | Puntuak | Taldea | Ekitaldia | Data | Kokalekua |
| U16 | 30 | Emma Finucane Sophie Lewis | HSBC UK National Youth and Junior Track Championship N.Y.O. | 2018ko uztailaren 23a | Geraint Thomas National Velodrome of Wales, Newport International Sports Village, Newport, Wales |
| U16 | 30 | Zoe Backstedt Millie Couzens | HSBC UK 2019 National Youth and Junior Track Championship N.Y.O. | 2019ko abuztuaren 5a | Geraint Thomas National Velodrome of Wales, Newport International Sports Village, Newport, Wales |
| Gazteria | 9.- | Anna Docherty Pfeiffer Georgi | British Txirrindularitza Juniorra & Youth A National Track Championship | 2016ko abuztuaren 1a | Derby Velodrome, Derby, England |
| Juniorra (20 km) | 32 | | 2017 UEC European Track Championship (under-23 &amp; junior) | 0000ko uztailaren 19tik 23ra | Sangalhos Velodrome, Sangalhos, Portugal |
| U23 (50 km) | 85 | Maria Novolodskaya Diana Klimova | 2018 UEC European Track Championship (under-23 &amp; junior) | 2018ko abuztuaren 21etik 26ra | World Cycling Centre, Aigle, Switzerland |
| 30 km | 56 | Georgia Baker Annette Edmondson | 2019–20 UCI Track Txirrindularitza Munduko Kopa | 2019ko abenduaren 13tik 15era | Anna Meares Velodrome, Brisbane, Australia |
| 30 km Olinpikoa | 78 | Katie Archibald Laura Kenny | 2020 Udako Joko Olinpikoak | 2021eko abuztuaren 6a | Izu Velodrome, Shizuoka Prefecture, Japan |
| 20 km | 39 | Jolien D'Hoore Lotte Kopecky | 2018-19 UCI Track Txirrindularitza Munduko Kopa | 2019ko urtarrilaren 18tik 20ra | Avantidrome, Cambridge, New Zealand |
| Munduko Kopa | 1950 | Neah Evans Emily Kay Katie Archibald Elinor Barker Laura Kenny Emily Nelson | 2018-19 UCI Track Txirrindularitza Munduko Kopa | 2018ko azaroaren 19tik 2019ko urtarrilaren 27ra | Beste zenbait |

### Denborak
#### Gizonezkoak

| Formatua | Ordua | Taldea | Ekitaldia | Data | Kokalekua | Erref.: |
| 1 km proba-denbora | 54,446 s | Rapha Condor-JLT Ed Cl1xOllie Wood | 2014ko iraultza | 2014ko otsailaren 1a | National Cycling Centre, Manchester, England | |

## Erreferentziak

* ↑ «Donostia.eus - [Berria Maila guztietako 200 txirrindularik parte hartuko dute Espainiako Kopan Belodromoan»] www.donostia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-08-29).
* ↑ Men's Madison - 2018 UCI Track Cycling World Championships. (Noiz kontsultatua: 2022-08-29).
* ↑ Technical Regulations For General, Road, Track & Roller Racing. British Cycling.
* ↑ «UCI plans major shake-up of Olympic track programme» cyclingnews 26 September 2009.
* ↑ «Madison and BMX Freestyle Park added to Tokyo 2020 Olympic Games Programme» Union Cycliste Internationale 9 June 2017.
* ↑ Tokyo 2020 Official Reports - Final Results - Women's Madison. 2021-08-06.
* ↑ Men's junior madison results. .
* ↑ Men's under-23 madison results. .
* ↑ «Cycling Track – Men's Madison – Results» olympics.com (TOCOG) 7 August 2021.
* ↑ «World Cup Standings / Classement coupe du monde As of 24 JAN 2010» Tissott Timing 2012-03-27.
* ↑ «www.cyclingnews.com - the world centre of cycling» autobus.cyclingnews.com.
* ↑ «www.cyclingnews.com - the world centre of cycling» autobus.cyclingnews.com.
* ↑ «Track World Cup 2001» UCI.
* ↑ «World Cup» UCI.
* ↑ «940917 National Madison» www.paulcurran.bike.
* ↑ (Ingelesez) «Events» British Cycling.
* ↑ (Ingelesez) «Events» British Cycling.
* ↑ (Ingelesez) «Events» British Cycling.
* ↑ Women Junior Madison results. .
* ↑ Women's under-23 madison results. .
* ↑ «Cycling Track – Women's Madison – Results» olympics.com (TOCOG) 6 August 2021.
* ↑ Revolution Series - Rudy Project RT stay out in front of Elite Championship as Team Sky win Round 4. 2014-12-23.

## Ikus gainera

* Txirrindularitza Udako Olinpiadetan

## Kanpo estekak

* Kennyk eta Archibaldek Madisonen urrea irabazi dute
* Men's Madison - 2018 UCI Track Cycling World Championships. Minsk Cycling Club - Youtube (Noiz kontsultatua: 2022-08-29).
* Datuak: Q2596614
* Multimedia: Madison (cycling) / Q2596614