# Phoebe Starfield Leboy

Phoebe Starfield Leboy (Brooklyn, New York, 1936ko uztailaren 29a - Narbeth, Pennsylvania, 2012ko ekainaren 16a) epigenetikan eta medikuntza birsortzailean espezializatutako biokimikaria izan zen, eta sektore horretan aitzindari izan zen bere ikerketarekin. Bere lehen lanak azido nukleikoen aldaketei buruzkoak izan ziren, geroago zelula ama helduekin hezurren birsorkuntzan zentratzeko. Bere ikerketa-lanez gain, bere lanik garrantzitsuenetako bat emakumea zientzian defendatzeko aktibismoa izan zen. 1970ean "Women for Equal Opportunity" elkartea sortu zuen Pennsylvaniako Unibertsitatean, zientzian emakumeentzako aukera profesional faltagatik kezkatuta zegoelako. Gainera, partaide aktiboa izan zen "Association for Women in Science" (AWIS) elkartean. Biokimikako irakasle emeritua izan zen Pennsylvaniako Unibertsitateko Hortz Medikuntzako Eskolan.

## Biografia

Brooklynen (New York) jaioa, Phoebek Swarthmore-n lortu zuen ohoreekin zoologiako lizentziatura , eta biokimikako doktoretza 1962an, Bryn Mawr-en. 1966an Pennsylvaniako Unibertsitateko fakultatean, Hortz Medikuntzako Eskolan, sartu zenean emakume bakanetakoa zen hainbeste gizonen artean. Hiru urte geroago, irakasle elkartua izatera igaro zen, eta 1976an irakasle mailara. 21 urtez Hortz Medikuntzako Eskolako emakume bakarra izaten jarraitu zuen. 1992 eta 1995 urteen artean izan zen saileko burua.
Leboy doktoreak karrera bikaina izan zuen ikerkuntzaren bi arlotan, bata bestearekin oso lotuta ez zeudenak. Alde batetik, bere ibilbidearen hasierako etapan, azido nukleikoen aldaketan zentratu zen, epigenetikaren eremu berri honetan lan-leherketa bat aurreikusiz. Geroago, hezurra sortzen duten zelula ama helduekin egin zuen lan, eta aitzindari izan zen orain "medikuntza birsortzailea" bezala ezagutzen denaren esparruan.
Hala ere, bere eragin zientifiko handiena emakume zientzialarien aldeko aktibismoaren bidez iritsi zitzaion. Emakumeen aldeko defentsa hori 1970ean hasi zen, Pensilvaniako Unibertsitatean (WEOUP) " Women for Equal Opportunity" elkartea sortu eta eratu zuenean. Erakunde hori Unibertsitateak ekintza plan bat garatzean izan zuen porrotaren ondorioz sortu zen. Izan ere, une horretan, irakasle-postuen %7 bakarrik zeuden emakumez beteta. Campusean bortxaketa batzuen ostean, eserialdi bat antolatu zuen College Hall-en protesta gisa. Negoziazioen ondorioz, hainbat aurrerapauso eman ziren, eta Pennsylvaniako Unibertsitatea eredu bihurtu zen beste erakunde akademiko batzuentzat, emakumeentzako programei dagokienez. "Penn Women's Center" sortu zen, emakumeentzako ikasketa-programa bat, biktimei laguntzeko, zerbitzu bereziak eskaintzeko eta campusean segurtasun handiagoa izateko. Phoebe Emakumearen Egoerari buruzko Unibertsitate Kontseiluko (Cohn Batzordea) kidea izan zen, eta hark egin zuen Pennsylvaniako emakumeen egoerari buruzko lehen azterketa ofiziala.
1971n, Association for Women in Science (AWIS) sortu zuen, Biologia Esperimentaleko Amerikako Elkarteen Federazioak (FASEB) bilera informal batzuk egin ondoren. Bilera horietan, emakumeen lan-diskriminazioa, ordainsari txikia eta isolamendu profesionala oso arazo larriak zirela konturatu ziren. Sortu zenetik, elkarte honek borroka egin du arazo horiek hobetzeko eta STEM eremuetan ekitatea lortzeko. Elkarte horretako presidente izan zen 2008an eta 2009an, eta haren defendatzaile sutsua izan zen toki mailan.
2000. eta 2001. urteetan, "Penn's Task Force on Gender Equality" elkarteko buru izan zen, genero-berdintasunaren aldeko jarduerak egiteko. 2001ean, Ford Fundazioaren ekimen bati erantzunez (demokrazia sustatzeko, pobrezia murrizteko eta nazioarteko lankidetza eta giza garapena sustatzeko programak finantzatzeko sortutako karitatezko fundazioa), bederatzi ikerketa-unibertsitatetako presidenteak, kantzilerrak, ordezkariak eta hainbat akademiko esanguratsu MITen bildu ziren, zientzia- eta ingeniaritza-fakultateko emakumeen arrakastaren oztopoei buruzko aurrekaririk gabeko elkarrizketa hasteko. Taldeak, orain "MIT9" bezala ezagutzen denak, adierazpen bat egin zuen, fakultateko emakumeei emandako soldatak eta unibertsitateko baliabideak aztertzeko. Phoebek bileretan parte hartu zuen Pennsilvaniako ordezkari gisa. MITeko irakasleak, Nancy Hopkinsek, Leboy doktorea MIT9ren zati integral gisa gogoratzen du, eta adierazi zuen emakume ausarta izan zela hitz egitean eta gai polemikoak izan daitezkeenak zentzu eta zintzotasun soileko gai bihurtzean. Hopkins txundituta zegoen Leboyk zeukan berezko justizia-zentzu ahaltsuarekin, eta ausardia ematen zion arriskuz eta bere buruarentzako inolako onura profesionalik gabe jokatzeko. Taldeak urtero biltzen jarraitu du, eta orduz geroztik bere ikuspegia zabaldu du, bai emakumezko irakasleak bai ordezkaritza txikia duten gutxiengoak STEM arloetan barne hartzeko.
Emakumeen defentsan egin zuen ikerketarik handienetako bat 2006an zeuden 24 medikuntza-fakultateen osaerari buruzko estatistikak bilduz egin zuen. Biologia zelularrean, biokimikan eta neurozientzian, esaterako, %10 eta %15 artean zeuden irakasle laguntzaileak diziplinetako doktoretza duten emakumeekin alderatuta. Zazpi eskola elitistenak hartu zituen ardatz: Harvard, Johns Hopkins, Pensilvania, Stanford, Washington, Washingtongo Unibertsitatea San Luisen eta Yale. Zentro horiek emakumeen alde ez zirela gauza asko egiten ari jakin zuen, adibidez, unibertsitateko junior profila duten emakumezko langileak kontratatzeko orduan. Gainera, kontratatzen ari ziren apurrak ez ziren geratzen. Biokimikako zazpi sailetatik bostek, eta biologia zelularreko lau programetatik lauk, ez zuten emakume gazterik beren eskoletan, Leboyren ikerketaren arabera. Penneko medikuntza eskolan bertan, oinarrizko zientzietako irakasle laguntzaileen kopurua 14tik 4ra jaitsi zen hamarkada batean (horrek esan nahi zuen galera garbia izan zela emakumeen artean, lanean ari ziren irakasleen kopurua 18tik 23ra igo baitzen).
Phoebek ondorioztatu zuen emakumeek lanbidea uzten zutela beren karreraren hasieran, neurri handi batean, bizitza erakargarri ez izatea eragiten duten oztopo-multzo baten ondorioz: familiarentzako laguntza gutxiko politikak, ugalketa-urteekin bat egiten duen edukitze-denbora, gurasoek beren gain hartzeko zailak diren bilera goiztiarren eta berantiarren kultura, eta, berak nabarmentzen duen gertaera bat, zientzia biomedikoan klinikoak ez diren ikertzaileentzat gero eta itxaropen eta arrakasta-irizpide handiagoek emakumeengan duten eragin neurrigabea. Bere datuetatik ondorioztatu zuen, batez besteko gizonezko ikertzaileak 1,4 beka dituela oinarrizko ikerketa-proiektuetarako, emakumeentzat 1,3 baino balio txikiagoarekin alderatuta. Gainera, gizonezko ikertzaile nagusi batek jasotzen duen dolar bakoitzeko, emakumeek 80 zentabo lortzen zituzten. Bere ikerketaren arabera, NIHk medikuntza-eskoletan finantzatzen dituen zentroen %17k bakarrik ditu emakumeak ikertzaile nagusi gisa.

## Ekarpen nagusiak

Ikerketa-lan handia egin zuen azido nukleikoen aldaketaren arloan. Gainera, hezurra sortzen duten zelula ama helduetan egindako ikerketekin, aitzindari bihurtu zen orain "medikuntza birsortzailea" bezala ezagutzen denaren eremuan.
Association for Women in Science-ren (AWIS) sortzailea izan zen, 1971n, lan-diskriminazioaren, ordainsari baxuaren eta isolamendu profesionalaren aurka borrokatuko zuen elkarte bat sortzeko helburuarekin. Bertako presidente izan zen 2008an eta 2009an.
2001ean, Pennsylvaniako lotura-lanetan aritu zen "MIT9" taldean. Ikerketa-erakunde nagusietako bederatzi presidentek, kantzilerrek, ordezkarik eta akademikok osatzen zuten. Talde hori MITen bildu zen, zientzia- eta ingeniaritza-fakultateetan emakumeek dituzten oztopoei buruzko eztabaida berritzaileak hasteko. Phoebek paper garrantzitsua eta erabakigarria izan zuen elkarrizketa hauetan.
Artikulu ugari idatzi zituen, diziplina elkarte zientifikoetan emakumeen errekonozimendua areagotzeko ikerketak. Helburu horiek zituen Zientzia Fundazio Nazionalaren "NSF ADVANCE PAID" beka batean ikertzaile nagusi gisa ere jardun zuen.

## Sariak eta aintzatespenak

2005ean, Leboy doktoreak Irakaskuntza Bikainaren Lindbacl Saria jaso zuen. Pennsylvaniako Unibertsitatetik erretiroa hartu zuenean, 2005ean ere, emakumeen defentsan zentratu zen, eta Zientziako Emakumeen Elkarteko (AWIS) presidente izan zen 2008an eta 2009an.
AWIS elkartean eta, oro har, zientzian emakumeen defentsan egindako lanaren omenez, elkarte horrek Phoebe Starfield Leboy Public Fellowship izeneko beka bat inauguratu zuen.
2012an, Phoebe Leboy Professional Development Award sortu zuen American Society for Bone and Mineral Research-ek Estatu Batuetatik kanpo bizi zen emakume ikertzaile gazte bati laguntzeko.
Hil zenean, 2012ko ekainaren 16an, haren omenezko memoriala egin zen Pennsylvaniako Unibertsitatean. Bertan zegoen familiak (Neal Nathanson senarra, Kate alabaordea, John eta Daniel semeordeak, eta Leah eta Claire Ochroch, Alexander, Sophia, Olivia eta Jack Nathanson bilobak) AWIS elkarteari ekarpenak eta dohaintzak egitea eskatu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2017-07-29). «Phoebe Starfield Leboy, bioquímica» Mujeres con ciencia (Noiz kontsultatua: 2024-09-01).
* 1 2 3 4 5 «Leboy» web.archive.org 2016-01-13 (Noiz kontsultatua: 2024-09-01).
* 1 2 3 4 5 (Ingelesez) Wilson, Caleph. (2012-08-14). «In Memory of Dr. Phoebe Leboy: Scientist and Advocate» BPC Newsletter (Noiz kontsultatua: 2024-09-01).
* 1 2 (Ingelesez) Lederman, Doug. «Why Women Leave Academic Medicine» Inside Higher Ed (Noiz kontsultatua: 2024-09-01).
* 1 2 «07/17/12, Deaths - Almanac, Vol. 59, No. 01» almanac.upenn.edu (Noiz kontsultatua: 2024-09-01).
* ↑ (Ingelesez) «RIP, Phoebe S. Leboy, Farewell to a Giant | Learn Science at Scitable» www.nature.com (Noiz kontsultatua: 2024-09-01).
* ↑ «ASBMR Awards Detail - American Society for Bone and Mineral Research» www.asbmr.org (Noiz kontsultatua: 2024-09-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20017767