OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ikur astronomiko

| Izena | Unicode | Unicode |
| Eguzkia | U+2609 (dec 9737) | ☉ |
| Ilargia | U+263D (dec 9789) | ☾ |
| Ilargia | U+263E (dec 9790) | ☽︎ |
| Planetak ||||
| Merkurio | U+263F (dec 9791) | ☿ |
| Artizarra | U+2640 (dec 9792) | ♀ |
| Lurra | U+1F728 (dec 128808) | 🜨 |
| Lurra | U+2641 (dec 9793) | ♁ |
| Marte | U+2642 (dec 9794) | ♂ |
| Jupiter | U+2643 (dec 9795) | ♃ |
| Saturno | U+2644 (dec 9796) | ♄ |
| Urano | U+26E2 (dec 9954) | ⛢ |
| Urano | U+2645 (dec 9797) | ♅ |
| Neptuno | U+2646 (dec 9798) | ♆ |
| Neptuno | U+2BC9 (dec 11209) | ⯉ |
| Asteroideak ||||
| 1 Zeres | U+26B3 (dec 9907) | ⚳ |
| 2 Palas | U+26B4 (dec 9908) | ⚴ |
| 3 Junon | U+26B5 (dec 9909) | ⚵ |
| 4 Vesta | U+26B6 (dec 9910) | ⚶ |
| 10 Higia | N/A | N/A |
| 10 Higia | U+2695 (dec 9877) | ⚕ |
| 10 Higia | U+2BDA (dec 11226) | ⯚ |
| 16 Psikis | N/A | N/A |
| 16 Psikis | N/A | N/A |
| Zentauroak ||||
| 2060 Kiron | U+26B7 (dec 9911) | ⚷ |
| Planeta nanoak ||||
| Orko | U+1F77F (dec 128895) | 🝿 |
| Pluton | U+2BD3 (dec 11219) | ⯓ |
| Pluton | U+2647 (dec 9799) | ♇ |
| Haumea | U+1F77B (dec 128891) | 🝻 |
| Quaoar | U+1F77E (dec 128894) | 🝾 |
| Makemake | U+1F77C (dec 128892) | 🝼 |
| Gonggong | U+1F77D (dec 128893) | 🝽 |
| Eris | U+2BF0 (dec 11248) | ⯰ |
| Sedna | U+2BF2 (dec 11250) | ⯲ |
| Bestelak ||||
| kometa | U+2604 (dec 9732) | ☄ |
| izar | U+2605 (dec 9733) | ★ |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q645745
* Multimedia: Astronomical symbols / Q645745
# Ikuma Horishima

Ikuma Horishima (japonieraz: 堀島 行真, Horishima Ikuma, Ikeda, Japonia, 1997ko abenduaren 11) eski akrobatikoan lehiatzen den atleta japoniarra da, koskak modalitatean espezialista.
Neguko Olinpiar Joko bitan hartu zuen parte, 2018 eta 2022 urteetan, brontzezko domina lortuz Pekin 2022an, koskak modalitatean.
Hiru domina irabazi zituen Estilo-askeko Munduko Txapelketan, 2017 eta 2021 urteetan.

## Nazioarteko domina taula

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Pekin ( Txina) | 03 ! | koskak |
| Munduko Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2017 | Sierra Nevada ( Espainia) | 01 ! | koskak |
| 2017 | Sierra Nevada ( Espainia) | 01 ! | biko koskak |
| 2021 | Almaty ( Kazakhstan) | 03 ! | biko koskak |

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Ikuma Horishima» en la pág. de la FIS (Ingelesez).
* Datuak: Q22132750
# Ikuma Sekigawa

Ikuma Sekigawa (japonieraz: 関川 郁万, Sekigawa Ikuma, 2000ko irailaren 13a -) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashima Antlers.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q56702885
# Italiar lira

Artikulu hau Italiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lira».
Italiar lira Italiako txanpon ofiziala zen Euroaren sarrera baino lehen, 2002ko urtarrilaren 1ean. 1999an euroarekiko 1.936,27 liratako balio finkoa ezarri zitzaion.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204992
* Multimedia: Money of Italy / Q204992
# Italiar Errepublikako Merituaren Ordena

Italiar Errepublikako Merituaren Ordena, Italiako legebiltzarrak 1951ko martxoak 3ko 178. legean ezarritako esker on publikorako instituzio italiar bat da.
Italiar Errepublikako Merituaren Ordena, Italiako zalduneria ordenetan lehena eta garrantzitsuena da, eta nazioarentzako, zientzietan, literaturan, artean, ekonomian eta kargu publikoen betetzean egindako lorpenak saritzen saiatzen da, baita karitatezko aktibitateetan eta gizarte, filantropia xededunak eta xede humanitarioak dituztenak ere, euren karrera zibil edo militarrean zerbitzu azpimarragarriak egiten dituztenak azpimarratzeaz gain.
Ohorezko saria jasotzeko ohitura eta arauak, Ordenaren Estatutuan datoz, 1952ko urriak 31n Legebiltzarrak onartua eta Italiako Aldizkari Ofizialean argitaratua urte bereko azaroak 29an.
Italiar Errepublikako Merituaren Ordena, Italiako zein Italiatik kanpoko jendeari eman ahal zaio, 35 urte badituzte behintzat, eta zuzenean Errepublikako Presidenteak ematen du.

## Mailak

Ordenak, honako sei maila hauek ditu:
* Lokarri Handiarekin apaindutako Gurutze Handiaren Zalduna
* Gurutze Handiaren Zalduna
* Ofizial Handia
* Komendatorea
* Ofiziala
* Zalduna
Italiako zein atzerriko emakume zein gizon garrantzitsuen lorpen handiak saritzeko, salbuespen bezala, Gurtze Handiaren Zaldunei, Ordenaren Lokarri Handia eman ahal zaie.

### Zalduna
## Kanpo estekak

* (Italieraz)Sezione del sito del Quirinale del'Ordine al Merito della Repubblica Italiana
* Datuak: Q1059569
* Multimedia: Order of Merit of the Italian Republic / Q1059569
# Italiar kafegailu

Italiar kafegailua edo moka kafegailua, "macchinetta" (makinatxoa) izenez ere ezaguna, kafea egiteko makina bat da. Kafegailu espresaren antzera, kafea lurrunez presurizatutako ur irakina pasaraziz egiten du. Asmakizuna, Alfonso Bialetti asmatzaileak patentatu zuen 1933an Italian; honen konpainiak, Bialettik, eredu bera ekoizten jarraitzen duelarik ("Moka Express" deitua). Moka kafe-makina Italiako kulturaren oinarrizko elementuetako bat bihurtu da.
Italian agertu bazen ere, moka kafe-makina bereziki ezaguna da gaur egun Europan eta Latinoamerikan. Diseinu ikoniko bihurtu da, diseinu eta sarritan agertzen da arte industrialeko museoetan, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoan, Cooper-Hewitt Diseinu Museo Nazionalean, Design Museumean eta Londresko Zientzien Museoan kasu. Neurri ugariko kafegailuak daude, 50 mililitroko katilu batetik hamazortzira bitarte. Jatorrizko diseinua eta gaur egungo modelo asko eta asko aluminiozkoak dira eta bakelitazko heldulekuak dituzte, erresistentzia termiko ona duen plastiko sintetiko mota bat.

## Erabilera

Kafe makinak hiru atal ditu: urez betetzeko ontzi bat, haren gainean jartzen den kafearentzako iragazkia eta, azkenik, alderantzizko enbutu bat duen ontzia, prozesuaren amaieran kafea gordeko duen atala.
Beheko ontzia urez beteko dugu, segurtasun markaraino. Ondoren, bere gainean enbutu txikia duen iragazkia jarriko dugu, kafe xehetuz betea. Kafearen kalitateak baldintzatuko du azken produktua, beraz pauso honetan erabiltzen den kafeak berebiziko garrantzia du. Ondoren, goiko atala jarriko diogu eta ondo itxi.
Kafegailua sutan jarriko dugu eta behean dagoen ura irakiten hasten denean, sortzen duen lurrun-presioak azpian daukan ura ateratzera behartuko du, duen zulo bakarretik: goian daukan iragazkiko enbutuaren tutua. Bertan ur bero hori kafearekin nahasiko da. Presioaren indarrez, berriro ere gorantz egingo du, eta perkolazioz goian dagoen ontzia beteko du, behean urik geratzen ez den arte.
* Italiar kafegailuaren atalak, flotatzen.
* Iragazkia kafez beteta.
* Kafea goitik ateratzen.
* Prozesua X izpi bidz ikusia.

## Erreferentziak

* ↑ «Company Story» www.bialetti.it (Noiz kontsultatua: 2020-06-21).
* ↑ (Ingelesez) Greenbaum, Hilary. (2011-09-01). «Who Made That Moka Express?» The 6th Floor Blog (Noiz kontsultatua: 2020-06-21).

## Ikus, gainera

* Kafe
* Lurrun-presio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1054566
* Multimedia: Moka pot / Q1054566
# Italiar Gerrak

Italiar Gerrak, batzuetan Italiar Gerra Handiak, Italiako Gerra Handiak, Habsburgo–Valois Gerrak edo Pizkundetar Gerrak deituak, 1494 eta 1559 artean izandako gatazkak izan ziren. Italiar hiri-estatu gehienek, Aita Santuen Lurraldeak, Veneziako Errepublikak, mendebaldeko Europako estatu nagusiek (Frantziako Erresuma, Espainiako Erresuma, Germaniako Erromatar Inperio Santua, Ingalaterrako Erresuma eta Eskoziako Erresuma) eta Otomandar Inperioak parte hartu zuten. Jatorriz Milango dukerrian eta Napoliko Erresuman sortutako leinu-gatazkak erabateko gerra bilakatu ziren; bertan, aliantza, kontraaliantza eta saldukeriak nagusi izan ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q273348
* Multimedia: Italian Wars / Q273348
# Italiar Riviera

Italiar Riviera edo Liguriar Riviera (italieraz: Riviera ligure) Liguriako itsasoa eta Itsas Alpeek eta Apeninoek osaturiko harresien arteko eskualde estua da. Frantziako Kosta Urdinean edo Frantziar Rivieran hasi eta Corvo lurmuturreraino hedatzen da, erdigunea Genoa izanik.
Herri eta toki nagusiak honakoak dira:
* Alassio
* Albenga
* Albissola
* Ameglia
* Andora
* Arenzano
* Arma di Taggia
* Bajardo
* Balestrino
* Bergeggi
* Bergeggi (uhartea)
* Bogliasco
* Bonassola
* Bordighera
* Borghetto Santo Spirito
* Borgio Verezzi
* Bussana
* Bussana Vecchia
* Brugnato
* Colletta di Castelbianco
* Camogli
* Campo Ligure
* Campomorone
* Camporosso
* Capo di Noli
* Capo Mele
* Castelvecchio di Rocca Barbena
* Celle Ligure
* Ceriale
* Ceriana
* Cervo
* Chiavari
* Cicagna
* Cinque Terre
* Cipressa
* Civezza
* Cogoleto
* Corniglia
* Costarainera
* Deiva Marina
* Diano Marina
* Finale Ligure
* Framura
* Gallinara Island
* Genoa
* Genoa Nervi
* Genoa Pegli
* Genoa Sant'Ilario
* Imperia
* Laigueglia
* Lavagna
* Lerici
* Levanto
* Loano
* Manarola
* Moneglia
* Monterosso al Mare
* Noli
* Ospedaletti
* Palmaria
* Pietra Ligure
* Portofino
* Portovenere
* Rapallo
* Recco
* Riomaggiore
* Riva Ligure
* San Bartolomeo al Mare
* San Fruttuoso
* San Lorenzo al Mare
* San Pietro di Rovereto
* San Rocco
* San Terenzo
* Sanremo
* Santo Stefano al Mare
* Santa Margherita Ligure
* Sarzana
* Savona
* Sestri Levante
* Sori
* La Spezia
* Spotorno
* Taggia
* Vado Ligure
* Vallecrosia
* Varazze
* Ventimiglia
* Vernazza
* Voltri
* Zoagli
* Zuccarello

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11124206
* Multimedia: Coasts of Liguria / Q11124206
# Italiar Inperioa

Italiar Inperio Koloniala (italieraz Impero Coloniale Italiano) edota Italiar Inperioa izendapena 1936ko Etiopiako konkista ondoren erabiltzen hasi zen. Izendapen horrek Italia faxistak Afrika eta Egeo itsasoan zituen jabegoak izandatzeko erabiltzen zen. Beste europar potentzia batzuk ez bezala, Italiak inoiz ez zuen Asia edo Amerikan jabego kolonialik eduki (Txinako Tianjin hiriaren kontzesioa salbuespena izan zen). Inperioak bere hedapen handiena 1940 urteko lehenbiziko hilabeteetan izan zuen.

## Menpean izandako lurraldeak

* Hego-ekialdeko Frantzia
* Monako
* Korsika
* Albaniako Protektoratua
* Italiar Egeo Uharteak
* Kroaziako Estatu Independentea
* Dalmaziako gobernazioa
* Grezia okupatua
* Ljubljanako probintzia
* Montenegroko Estatu Independentea
* Ekialdeko Afrika Italiarra
** Italiar Eritrea
** Italiar Somalia
** Italiar Etiopia
* Iparraldeko Afrika Italiarra
** Italiar Libia
* Tientsingo kontzesio-eremua

## Ikus gainera

* Italia Handia
* Italiako historia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q926295
* Multimedia: Colonialism of Italy / Q926295
# Italiar bufalo

Italiar bufaloa edo mediterranear bufaloa (italieraz: Bufala Mediterranea Italiana, jatorri izendapen ofiziala 2000. urtetik) Italiako bufalo arraza da, asiar bufalo etxekotuaren barietatea. Hungariako, Errumaniako eta Balkanetako herrialdeetan ere hazten dira antzeko bufaloak.

## Erabilpena

Haragitarako eta esnetarako erabiltzen da, eta batez ere Campania eskualdean hazten dira Italian, non mozzarella gazta ezaguna egiteko erabili ohi den. Stracciatella, ricotta di bufala, scamorza di bufala, stracchino di bufala eta beste zenbait produktu ere egiten dira.

## Jatorria

Tradizioak dio ostrogodoek ekarri zituztela bufaloak Italiara. Beste iturri batzuen arabera, Erromako klasikoaren garaian sartu ziren. Europako bufalo fosilen aztarnak ere badira Italian, baina zaila dirudi horien ondorengoak izatea bufalo hauek, Asiako bufaloaren espezie bera baitira.

## Erreferentziak

* ↑ «Mozzarella gazta arraspatua» www.gastronomiavasca.net (Noiz kontsultatua: 2020-08-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10975478
* Multimedia: Bufala Mediterranea Italiana / Q10975478
# Iruñeko Zinemaldia

    Ez nahasi Punto de Vista Zinemaldiarekin.
Iruñeko Zinemaldia zinegile berriak bultzatzeko eta zinema sozial eta solidarioa ezagutarazteko asmoz Iruñean (Nafarroa Garaia) egiten den zinemaldia da, 2000. urtean sortua.

## Palmaresa
### IX. edizioa: 2008

Urriaren 6tik 11ra.

### VIII. edizioa: 2007

* Begi-balio Saila: Los perdedores, Driss Deibackek zuzenduta.
* Alternatif Saila: El castigo, Isabel Ayguavivesek zuzenduta.
* Cineactiv Saila: True North, Steve Hudsonek zuzenduta.
* Creatif Saila: La rueda de la vida, Mikel Arraizek zuzenduta.
* Omenaldia: Ramon Barea.
* Educactif Saria: El lobo de los cuentos, Daniel Lavellak zuzenduta.
* Cortico Saria: Bad City, Aitor Unzuk zuzenduta.

### VII. edizioa: 2006

* Begi-balio Saila: Objetivo Irak, Rashed Radwanek zuzenduta.
* Alternatif Saila: Eramos pocos, Borja Kobeagak zuzenduta.
* Cineactiv Saila: Al otro lado, Gustavo Lozak zuzenduta.
* Creatif Saila: Sin un sentido, Inés Quintanak zuzenduta.
* Omenaldia: Antonio Dechent.
* Educactif Saria: Divercine

### VI. edizioa: 2005

* Begi-balio Saila: One Shot, Nurit Kedarrek zuzenduta.
* Alternatif Saila: Invulnerable, Álvaro Pastorrek zuzenduta.
* Cineactiv Saila: Próxima Salida, Nicolás Tuozzok zuzenduta.
* Creatif Saila: Afasia, la palabra enferma, Esteban Requejo eta Coral Igualadok zuzenduta.
* Omenaldia: Saturnino Garcia
* Educactif Saria: Orson The Kid

### V. edizioa: 2004

* Alternatif Saila: Recursos humanos, Jose Javier Rodríguezek zuzenduta.
* Cineactiv Saila: Nietos, Benjamín Ávilak zuzenduta.
* Begi-balio Saila: Maldita calle
* Creatif Saila: En el hoyo, David Martín de los Santosek zuzenduta.
* Omenaldia: Txema Blasco
* Educactif Saria: La ventana de Lucía, Embeleco Antzerki Taldearena.

### IV. edizioa: 2003

* Alternatif Saila: El Balancín de Iván, Darío Stegmayerrek zuzenduta.
* Cineactiv Saila:Carlos contra el mundo, Chiqui Carabantek zuzenduta.
* Begi-balio Saila: Auzolan, Alboan GKEk egina.
* Creatif Saila: La música de Piera, Aránzazu Ferrerok zuzenduta.

### III. edizioa: 2002

* Alternatif Saila: Nada que perder, Rafa Russok zuzenduta.

### II. edizioa: 2001

* Alternatif Saila: Bamboleho, Luis Prietok zuzenduta.

### I. edizioa: 2000

* Zuzendari berriak: Cómo cultivar marihuana en 1’ y 13’’, Diego Abadek zuzenduta.
* Zuzendari gazteak: Mi Rosita, Ángeles Diemand Hartzek zuzenduta.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko zinemaldiak

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q2885927
# Iruñeko Udaltzaingoa

Iruñeko Udaltzaingoa (ofizialki, gaztelaniaz eta euskaraz Policía Municipal de Pamplona/Iruñeko Udaltzaingoa) Iruñeko udalerriko udaltzaingoa da. 2008 urtean 419 kideek osatzen zuten udaltzain taldea.

## Historia

Oraingo udaltzaingoak 1545ean egin zituen lehen urratsak. Izan ere, Iruñearen muga geografikoei buruzkoa den urte hartako testu batean, herri segurtasunaz arduratzen den talde antolatu bat aipatzen da: Landa Polizia, superintendente batek zuzendua. Hala ere, 1964ko urtarrilaren 8an bateratu zituzten ordu arteko Landa Polizia eta Hiri Guardia (Guardia Urbana), eta halaxe sortu zen egungo Iruñeko Udaltzaingoaren Gorputza.

### Gertaera aipagarriak

Azken 40 urteetako gertakari aipagarrienen artean hauek ditugu:
* 1973 - Emakumezko lehenengo 4 udaltzainak ditugu.
* 1983 - Julian Balduz Iruñeko alkate izanik, udaltzaingoaren mentalitatea aldatu zen: polizia-patruilak eta auzo-patruilak banatu ziren polizia profesionalizatuz. Halaber, lehen aldiz kopuru handiko promozio bat jarri zen martxan (65 udaltzain).
* 1992 - Udaltzaingoa berrantolatu zuten, polizia judiziala martxan jarri, eta Salaketa eta Ikerketa Bulegoa ireki.

## Udaltzainburuak

Iruñeko udaltzainburuak :
| 1964 - 1966 | Valeriano Navarro Miranda |
| 1966 - 1968 | Eduardo Fernández Ortega |
| 1968 - 1989 | Ignacio Moreno Erro |
| 1989 - 1990 | Félix Eguren Oporto |
| 1990 - 1995 | Ignacio Franco de Carlos |
| 1995 - 1999 | Jesus Ganuza Armendaritz |
| 1999 - .... | Simón Santamaría Cebada |

## Kanpo estekak

* Iruñeko Udala - Hiritarren Babesa eta Udaltzaingoa
* Datuak: Q12259807
# Iruñeko armarria

Iruñeko armarria bandera :
| Erabilera | [[Irudi:FIAV {{{erabilera}}}.svg|20px]] |
| Proportzioa | {{{proportzioa}}} |
| Erabakia | 1423ko irailaren 8a |
|- | Koloreak |
Iruñeko armarriak honako deskribapen hau du:
| « | Iruñeko armarria honako pieza eta esmalteekin adierazia dago: atal urdinean, zilarrezko lehoia, goialdeko erdialdean urrezko errege koroa duelarik; inguruan Nafarroako armak ditu, ondo gorri gaineko urrezko kateak. Haiei Hiriko Urrezko Liburuan duke koroa gisa definitua den kanpaldeko apaindura edo tinbrea gehitzen zaie. | » |

## Aldaerak

Normalki puntazko tinbre eta koroadun ezkutu gisa irudikatu ohi da, lis lore edota hiru hostodun lore itxurako lau lorehandi eta hiru loredun hirusta itxurako beste neurri txikiagoko loreekin batera (horietako bi besgi bistan daude), eta perla batez ordezkatuak egon daitezke.
Iruñeko Udalak ezkutu honetan oinarritutako itxura soilagoa duen logotipoa ere erabili ohi du. Iruñeko Udalak aldaera hau papelgintzan eta hiri-altzarietan eraibili ohi du.
Armarriaren aldaerak :
| Iruñeko Udalak 1995. urterarte eta oraindik gaur egun hiriko bandera gehienetan erabili ohi duen aldaera klasikoa. | Iruñeko Udalak 1995-1999 bitartean erabili izan zuen itxura biribilduko armarria. | Iruñeko Udalak ekitaldi protokolarioetan erabili ohi duen aldaera. | Iruñeko Udalak papelgintza eta hiri-altzarietan erabili ohi duen aldaera |

## Erreferentziak

* ↑ Iruñeko armarria - Iruñeko udal webgunea (Gaztelaniaz)

## Ikus gainera

* Iruñeko bandera
* Nafarroako bandera
* Nafarroako armarria
* Arrano Beltza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3456408
# Iruñeko apaiztegia

Iruñeko apaiztegia Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eraikin bat da.
Beloso auzoko Nafarroa Behereko etorbidearen 64. zenbakian dago, Burlata, Mendillorri eta Lezkairura doazen errepideen bidegurutzean.

## Ezaugarriak

1931an Victor Eusa arkitektoak egin zuen. Iruñeko garaiko arkitekto nagusietako honek bere orduko estilo decó-espresionistan eraiki zuen, baina monumentaltasunerako joera argi batekin, batez ere fatxada nagusiko gurutze praktikan futurista horrekin, non aurretik Casto Fernandez-Shawk marraztu zuen "Gurutze amestua" (katedral eta etxeorratz konbinazio egitasmo bat) proiektuaren isla ikus daitekeen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Tabuenca, Fernando. (1999). «La arquitectura de Víctor Eusa: La forma continua.» Revista Arquitectura 318: 26-35. (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) COAM. (1974). «Proyecto de rascacielos por Casto Fernandez-Shaw» Revista Arquitectura 189: 8-9. (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492095
* Multimedia: Seminary of Pamplona / Q20492095
# Iruñeko Orfeoia

Iruñeko Orfeoia :
| Datuak |||
| Egoitza | Baluarte jauregia, Iruñea, Nafarroa | Baluarte jauregia, Iruñea, Nafarroa |
| Zuzendaria | Igor Ijurra Fernández | Igor Ijurra Fernández |
| Ahotsak | Abesbatza mistoa | Abesbatza mistoa |
| Taldekideak | 120 | 120 |
| Urteak | 1865- | 1865- |
| Webgunea | www.orfeonpamplones.com | www.orfeonpamplones.com |
Iruñeko Orfeoia (gaztelaniaz: Orfeón Pamplonés) Iruñeko abesbatza beterano eta nagusia da, 1865ean sortua eta Europako zaharrenen artean dagoena.
2008. urtean, 120 abeslarik osatzen zuten, eta Baluarte jauregia egin zenetik, hprixa da euren auditorio nagusia. Halaber, haurrek eta gazteek ere parte hartzen dute abesbatza propio batean.

## Historia

1865. urtean, Orfeón Pamplonés izeneko elkarte korala sortu zuten hamaika bazkide harpidedunek, Conrado Gartzia presidente izendatuta. Artisauei musika doan irakastea zen helburua. Lehen zuzendaria Joaquín Maya izan ere, eta lehen ikasleen artean Julian Gaiarre gaztetxoa aritu zen kantari. Hala ere egitura hark gutxi iraun zuen eta 1873an desagertu zen.
1881an, Iruñeko elite sozial eta intelektualetik zetorren talde batek Iruñeko Orfeoia izandakoa berrantolatu, eta, ateneoen modari jarraiki, Ateneo Orfeón Pamplonés izena jarri zioten. Egitura honek bi zuzendari izan zituen: Fidel Maya, musika arlokoa, eta Serafin Mata, literatura arlokoa. Baina egoitzarik ez zuten eskuratu eta 1885ean berriz eten zen abesbatz honen biizitza.
Azkenean, behin betiko Iruñeko Orfeoia Fidel Mayak zuzendutako batzorde berrantolatzaile batetik sortu zen, 1890ean. Pablo Sarasate ohorezko presidente izendatu zuten, eta Remigio Mugica, Iruñeko katedraleko kaperako tenore gaztea, zuzendari bilakatu zen. 1893 eta 1908 artean, San Fermin jaietan Iruñeko Udalak antolatutako kontzertuetan parte hartu zuen Orfeoiak, Santa Cecilia orkestrarekin eta Pablo Sarasaterekin batera. Kontzertu horiei esker, funtsak eta ospe handia lortu zituen.

## Artxibategia

* Musika-artxibategia. 9.000 erreferentzia baino gehiago ditu, batzuk abesbatzarenak soilik direnak, musika profanoaren artxiborik osatuenen artean egonda.
* Artxibategi historikoa. Azken mende eta erdiko historia, hala Nafarroakoa nola Iruñekoa, jasotzen dute hainbat dokumentuk. Haien artean, abesbatzaren agiriak daude.
* Argazki eta prentsa artxibategia. Sari eta arte-objektuen bilduma jasotzen du hastapenetatik.

## Erreferentziak

* ↑ «Historia - Orfeoia» www.orfeonpamplones.com (Noiz kontsultatua: 2023-07-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9052966
# Iruñeko Udal Artxiboa

Iruñeko Udal Artxiboa da Iruñeko udalak sortzen eta jasotzen duen dokumentu-ondarea antolatzeaz, kontserbatzeaz, eskuragarri jartzeaz eta hedatzeaz arduratzen den zerbitzua, erakunde juridiko, politiko eta administratibo gisa, sortu zenetik gaur egunera arte. Arduratzen da, halaber, beste erakunde eta herritar partikular batzuek sortzen duten dokumentazioaz, bai eta udal-erakundeak bereganatutako ondare bibliografikoaz, ikus-entzunezkoaz, artistikoaz eta altzari-ondareaz, etnologikoaz eta industrialaz ere.

## Historia

Udalerriak eskainitako udal-zerbitzu zaharrenetako bat da, Karlos III.a Nafarroakoak 1423an jada aurreikusi baitzuen, Burgoen Batasunaren ondoren Iruñeko hiriari antolaketa berria eman zionean, nahiz eta 1566an hasi zen. Gaur egun, 1986ko apirilaren 18tik, San Joan Bataiatzailearen apaizgaitegi zaharrak okupatzen zuen eraikinean du egoitza nagusia, Iruñeko Merkatu kalean dagoen XVIII. mendeko eraikinean.

## Zerbitzuak

Zerbitzu hauek eskaintzen ditu:
* bi irakurketa-gela,
* kontsulta-gela bat,
* ikertzaileentzako liburutegi osagarri eta espezializatu bat,
* hemeroketa bat,
* fototeka bat eta
* erreprografia-sistemak (fotokopiagailua, mikrofilmen irakurgailu-erreproduzigailua eta abar).

## Fondoak

Jasotako edukiak honela banatzen dira: historikoak eta administratiboak.
* Agiri historikoak
* Hemeroteka
* Fototeka
* Liburutegi osagarria

## Artxibozainak

1896tik hauek izan dira:
* Mariano Arigita y Lasa (1896-1903). Arigita ere Iruñeko katedralaren eta Nafarroako Foru Aldundia artxibazaina izan zen.
* Carlos Martínez de Ubago (1903)
* Pascasio Sagredo Larraona (1905-1906)
* Leandro Olivier Insausti (1906-1946)
* Vicente Galbete Guerendiáin (1946-1973)
* Elías Martínez de Lecea (1973-1975)
* José Luis Molins Mugueta (1975-2010)
* Ana D. Hueso Pérez (2011-2023)
* Beatriz Markotegi (2023-gaur egun)

## Harremanak

* Helbidea: Merkatuko kalea, 11 - 1. 31001, Iruña
* Ordutegia: astelehenetik ostiralera, 08:30etik 14:30era
* Telefonoa: 010, edo 948 420 100 (Iruñeaz kanpotik deituz gero)
* Bulegoetako telefonoa: 948420189
* Helbide elektronikoa: archivomunicipal@pamplona.es

## Erreferentziak

* ↑ https://www.pamplona.es/eu/udala/ondarea/archivo-municipal
* ↑ https://www.kulturklik.euskadi.eus/ekipamendua/2020060310565392/iruneko-udal-artxiboa/webkklik00-detalle/eu/
* ↑ https://www.pamplona.es/eu/udala/ondarea/archivo-municipal
* ↑ Hueso Pérez, Ana María (2016). «Archivo Municipal de Pamplona». Príncipe de Viana 77 (266): 1125-1139. ISSN 0032-8472.

## Ikus, gainera

* Iruñeko Udala
* Nafarroako Artxibo Nagusia
* Pablo Sarasate museoa

## Kanpo estekak

* Artxiboaren webgune ofiziala.
* Iruñeko Fototeka.
* Iruñeko Hemeroteka.
* Datuak: Q116815382
* Multimedia: Archivo Municipal de Pamplona / Q116815382