# Alisedako altxorra

Alisedako altxorra Alisedan ( Cáceres ) aurkitutako antzinako tartesiar hilobiratze batean aurkitutako urrezko objektuen sorta da. Urrez egina dago eta filigrana eta zizelkatutako teknika da nagusi objektuen sorkintzan. Madrilen, Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean, daude altxorreko piezak, baina Alisedan bada interpretazio zentro bat.

## Aurkikuntza

Alisedako altxorra 1920ko otsailean aurkitu zuten izen bereko Cáceres herrian, El Ejido izeneko parajean, gerora urbanizatu egin dena. Piezak klandestinoki saltzen saiatu ziren, baina azkenean atzeman eta Espainiako Arkeologia Museo Nazionalera eraman zituzten, Madrilgo 586 inbentario-zenbakiarekin. Museo honetan Eskoriatzan aurkitutako Axtrokiko ontzien gela berean aurkitzen dira, eta badaude antzekotasun batzuk urrearen langintzan eta apainduretan batzuen eta besteen artean, nahiz eta Axtrokikoak zaharragoak kontsideratzen diren, eta Europako Atlantiko aldeko tradizio bati lotuak, ez Ekialdeko tradiziokoak Alisedakoak bezala.

## Testuinguru historikoa

Burdin Arokoa da altxorra adituen arabera (k.a. 750-218). Feniziarrak Mediterraneo itsasoko herri garrantzitsua izan ziren, gaur egungo Libanoko kostaldeetatik Iberiar penintsulara heldu ziren lehen herri kolonizatzaileak, siglo inguruan.C., eta hori behin betiko finkatzen da. siglo inguruan Afrikako iparraldean kolonia ugariren sortzailea izan zen, Kartago adibidez.C. (gaur egungo Tunisia ), Gades edo Gadir siglo VIII a. C. (gaur egungo Cádiz ), Malaka (gaur egungo Málaga ) eta Sexi ( Almuñécar ). Metalen ugaritasunak erakarrita iritsi ziren feniziarrak Penintsulara, eta trukean luxuzko manufakturak, produktu exotikoak eta bertakoek ezezagunak ziren teknologiak sartu zituzten. Haien presentziak, produktuen beharrak eta herri honek sortutako eskariak hurbileneko jatorrizko komunitateen garapena eragin zuten.

## Objektu multzoa

Altxorra, ziur aski, hilobi baten parte zen, gutxienez bi pertsona hilobiratu zirenekoa, aristokraziako gizon bat eta emakume bat: gerrikoa maskulinoa da eta diadema femeninoa. Altxorra pieza multzo batek osatzen dute, hala nola sutegi bat eta zilarrezko loreontzi bat, brontzezko ispilu bat, kristalezko pitxer bat jeroglifoak dituena, eta batez ere urrezko 285 objektu edo zati ere, horietako asko harribitxiekin apainduak. Multzo hau pikor, filigranarekin eta soldadurarekin landua dago, feniziarrek erabiltzen zituzten teknikekin, baina ekialdeko eragin horiek gora-behera iberiar penintsulako tailer indigena batean egin zirela adierazten dute azken ikerketek.

### Lepokoa

Piezarik bikainenetakoa altxorrean urrezko lepokoa da, 11 zintzilikarioz, lau bolaz eta tamaina ezberdinetako hamahiru zintzilikario fusiformez osatua. Belatz buru batekin apainduriko
Amuleto-estalkiak nabarmentzen dira, forma desberdineko erremateekin, belatz burua, suge burau, pikorrez irudikatuta ezkatak, hilgora den ilargia. Zintzilikarioek arrabol bat dute goialdean, haria igaroko litzatekeen lekuan.

### Diadema

Kate txikietatik zintzilik dauden esferak dituen erroseta eta feston ilara bikoitzeko plaka karratuz osatutako xafla batek osatzen du. Arroseta guztiek harri apaingarriak izango zituzten, baina turkesa bakarra geratzen da. Mutur triangeluar bakoitza landare-gaiez apainduta dago pikorren bidez, harribitxiak edukiko lituzketen lau kabuxoi ere baditu, eta ertz konpartimentatu bat.

### Eskumuturrekoa

Eskumuturrekoa urrezko xafla lodi batez osatua dago, erdialdetik muturretan kontrako noranzkoetan abiatzen diren bi espiral lodiz osatuta. Eskumuturreko ertzak lokarri leun batez apainduta daude. Muturretako azken erremateak loto loreez apainduta dauden palmeta itxurakoak dira.

### Gerrikoa

68,30 cm luzek den gerrikoa da. Lehoi batekin borrokan ari den heroi-jainko bat irudikatzen duten urrezko plaka txikiz osatua dago, eskuinalderantz doazen grifo hegodunak eta palmetak era agertzen direlarik. Inprimatutako irudiak hondo pikor baten gainean nabarmentzen dira. Beharbada, ekialdeko ikonografia honek adierazten du botere eta prestigioaren ikur gisa erabili zuela lana enkargatu zuen aristokratak.
Pieza bat nabaritzen da gerrikoan: pikorrez gofraturiko urrezko plaka angeluzuzen bat, gizon baten eta lehoi altxatuaren arteko borroka eszena, feniziar eraginez egina termino teknikoetan. apaingarri txikietan eta erabilitako ikonografian.

### Pitxerra

Pitxerra ere pieza interesgarria da, 15 cm-ko altuera eta 9 cm-ko diametroa ditu. Beira berde opako eta finez egina dago, hieroglifiko egiptoarrak ditu idatzita, eta Ekialdeko inportazio luxuzkoa adierazten du.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko wikipediako «Tesoro de Aliseda» artikulutik itzulia izan da, 2022-07-08 data duen 144646277 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-07-08 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ (Gaztelaniaz) El Tesoro de Aliseda – Tagus. (Noiz kontsultatua: 2022-12-24).
* ↑ Peña, Victoria. (2011). Tesoro de Aliseda.Pieza del Mes. .
* 1 2 Ficha Completa. Tesoro de Aliseda. .
* ↑ Mélida, José Ramón. Arqueología extremeña.Piezas en el museo Arqueológico Nacional de Madrid. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Ramos, Javier. (2015-03-21). «Museo Arqueológico Nacional (Madrid)» www.lugaresconhistoria.com (Noiz kontsultatua: 2022-12-24).
* ↑ Ficha Completa.Collar 28561. .
* ↑ Ficha Completa. Diadema. .
* ↑ Ficha Completa.Brazalete 28558. .
* ↑ Ficha Completa.Cinturón 28562. .
* ↑ Ficha Completa.Cinturón 28562/1. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6143477
* Multimedia: Treasure of Aliseda / Q6143477
* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Hanuman» artikulutik itzuli da; zehazki, 2020-11-01eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.