# Batezbesteko

Estatistikan, batezbestekoa datu multzo baten balio adierazgarria, zentrala edo gutxi gorabeherakoa da, zeinaren inguruan datu guztiak biltzen diren eta nolabait datu guztiak balio bakar batez ordezkatzen dituena. Horrela, batezbestekoa datu multzo baten zentro neurri bat dela esaten da. Adibidez, 6-7-8-9-10 datuen batezbestekoa 8 dela esan daiteke, datu guztiak 8 balioaren inguruan biltzen baitira; beraz, 8 zentrotzat hartzen da. Batez besteko terminoa, bi hitzetan bereizia alegia, izenlagun moduan erabiltzen da, batez besteko adina, batez besteko nota, batez besteko hazkundea eta horrelako lokuzioak osatzeko.
Beste zentro neurriak diren mediana eta moda ez bezala, batezbestekoek datu guztiak hartzen dituzte bere kalkuluan. Onartzen da, ordea, muturreko datuak edo adierazgarriak ez diren bestelako datuak alde batera uztea. Datu guztiak biltzean, datuetan biltzen den informazio guztia biltzen dutela esan daiteke abantaila gisa, horrela adierazgarriak ez diren datuak barneratzeko arriskua badago ere, esanguratsua ez den emaitza bat sortuz. Adibide moduan, (12,34,36,38) datuetarako batezbesteko aritmetiko sinplea kalkukatzean datu guztiak hartzen dira kontuan, beste datuetatik asko aldentzen den 12 balioa hartzen duen muturreko datua barne; horrela (12+34+36+38)/4=30 suertatzen da batezbesteko aritmetiko sinplea, baina zentro-joera gutxietsi egiten duen balioa da. Irtenbide gisa, muturrekoa den 12 datua baztertuta, batezbesteko berri moduan (34+36+38)/40=36 hartuz, modu egokiago batez islatzen zentro-joera.
Hainbat datu bateratu beharra dagoen guztietan ere erabil daiteke batez bestekoa. Adibidez, ekonomian prezio indizeak kalkulatzeko erabiltzen dira, produktu ezberdinen prezioak bateratu behar direnean; klimatologian, aldaketa klimatikoen joera neurtzeko erabiltzen dira, tenperaturak eta bestelako aldagaiak bateratuz.

## Batezbestekoen zerrenda

Ondoren batez bestekoen zerrenda bat zehazten da, dagokien formularekin batera, datuak $x_{1},\ x_{2},\ldots ,\ x_{n}$ izanik:
    Batezbestekoaren izena Formula Erabilera Batezbesteko aritmetiko sinplea ${\overline {x}}={\frac {\sum _{i}x_{i}}{n}}$ Orokorra Batezbesteko aritmetiko haztatua ${\bar {x}}_{h}={\frac {\sum _{i=1}^{n}x_{i}w_{i}}{\sum _{i=1}^{n}w_{i}}}$ Datuek garrantzi ezberdina dutenean Batezbesteko koadratikoa $K={\sqrt {\frac {\sum _{i}x_{i}^{2}}{n}}}$ Erroreak Batezbesteko geometrikoa $G={\big\prod _{i}{x_{i}}{\big )}^{\frac {1}{n}}=(x_{1}\times x_{2}\times \ldots \times x_{n})^{\frac {1}{n}}$ Interes eta hazkunde tasak Batezbesteko harmonikoa $H={\frac {n}{\sum _{i}{\frac {1}{x_{i}}}}}$ Abiadurak eta errendimenduak Batezbesteko higikor edo mugikorra $BH_{t,k}={\frac {\sum _{i}{x_{t+i}}}{k}}$ Denbora-serieak leuntzeko Winsorizatutako batezbestekoa Mutur bietako datu jakin batzuk beste balio batzuekin ordezten dituena. Muturreko datuen eragina saihesteko Batezbesteko orokortua $M_{p}(x_{1},\dots ,x_{n})=\left({\frac {1}{n}}\sum _{i=1}^{n}x_{i}^{p}\right)^{1/p}$ Teorikoa Batezbesteko herondarra $H_{e}={\frac {1}{3}}(A+{\sqrt {AB}}+B)\,$ Piramide-enborraren bolumena kalkulatzeko

## Ikus, gainera

* Zentro-joera (estatistika)
* Batezbestekoen arteko erlazioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q202785
* Aipu famatuak: Batezbestekoa