OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Orti I.a Antso

Orti I.a Antso Lapurdiko bigarren bizkondea izan zen 1060-1062 bitartean, 1011. urteko dokumentu baten arabera. 1040. urtean Naiara, Punicastro, Azkoien, Arlas, Faltzes eta Zangozako jauna zen. Bere semeak, Orti II.a Antsok, bete zuen aitaren lekua 1060-1062 bitartean, berak Lupo Antso bere aita ordezkatu zuen bezala.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
* Datuak: Q12257917
# Orti II.a Antso

Orti II.a Antso Lapurdiko hirugarren bizkondea izan zen, 1062-1099 bitartean. Orti I.a Antso bere aita ordezkatu zuen. 1092. urteko dokumentuetan Uharte eta Azkoiengo jauntzat azaltzen da. Regina Tota alabak bete zuen aitaren lekua 1100-1122 bitartean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
* Datuak: Q12257916
# Orti Enekoitz (Eneko Aritzaren anaia)

    Artikulu hau IX. mendeko pertsonari buruzkoa da; XI. mendekoa gaitzat duena beste hau da: «Orti Enekoitz (Bizkaiko jaunaren semea)»
Orti Enekoitz (arabieraz: فرتون بن ونّقه‎, Furtūn ibn Wannaqo; ? – 843) baskoien buruzagia izan zen, Eneko Aristaren anaia.

## Biografia

Bere jatorria ezezaguna da. Aitaren izena ere zalantzazkoa dute adituek. XI. mendeko kronikariek - Ibn Hayyanek edo Al-Udrik-, Eneko eta Orti ibn Wannaqo (arabieraz: بن ونّقه‎), "Enekoren semea" erabiltzen zuten abizen moduan.
Ortiren amaren izena ere ezezaguna da. Tradizioak Oneka izena zuela dio, baina ez dago honi buruzko iturririk. Aditu guztiek Musa ibn Furtun buruzagi muladia ere ezkondu zuela eta Musa ibn Musa izan zuela semea diote. Musa gaztea Tuterako Banu Qasien buruzagi bilakatu zenean, anaien arteko aliantza bere eremuetan burujabea izateko oso erabilgarria izan zen.
840. urtean Abd Allah ibn Kulayb Zaragozako wāliak Eneko Aristaren eremuak eraso zuenez, Musa ibn Musa bere anaia matxinatu zen. Gartzea Enekoitz iloba aritu zen erregeorde- agian 841ean gaixotasun batek Eneko Arista elbarritu utzi zuen eta- Orti Enekoitz bere osabarekin batera. Biek Musarekin bat egin zuten Kordobako emirerriaren aurka. Abd ar-Rahman II.a emirrak hurrengo urteetan zigor-kanpainak ordenatu zituen. 843an izandako gudu batean, Orti Enekoitz hil zen, Musak zaldia galdu eta oinez ihes egin behar izan zuen, Eneko Aristaren semea eta Ortiren iloba zen Garindo zauritua izan zen eta noble batzuk, artean Belasko Gartxez, bando aldatu eta Abd ar-Rahmanen alde egin zuten..

## Erreferentziak

* ↑ Lakarra de Miguel, José María. (1945). Textos navarros del Códice de Roda. in: Estudios de Edad Media de la Corona de Aragon., 194–283 or..
* ↑ Barrau-Dihigo, Louis. (1900). «Les origines du royaume de Navarre d'apres une théorie récente» Revue Hispanique (7): 141–222..
* ↑ Ibn Hayyan eta Al-Udrik Eneko eta Orti Enekoitz amaren partez Musa ibn Musaren anaiak zirela zioen. Ezkontzen ordena zalantzazkoa da, Lévi-Provençalek eta Pérez de Urbelek kristau ezkontza lehendabizikoa zela diote eta Sánchez Albornozek, berriz, musulmana.
* ↑ de la Granja, Fernando. (1967). «La Marca Superior en la obra de Al-'Udri» Estudios de Edad Media de la Corona de Aragon (8): 468-9..
* ↑ Martínez Díez, Gonzalo. (2007). Sancho III el Mayor Rey de Pamplona, Rex Ibericus. Madril: Marcial Pons Historia, 21-23 or. ISBN 978-84-96467-47-7..
* ↑ Cañada Juste, Alberto. (1980). «Los Banu Qasi (714-924)» Príncipe de Viana (58-59): 5-96. ISSN 0032-8472..
* Datuak: Q16517280
# Orti Gartzia Ertzillakoa

Orti Gartzia Ertzillakoa —gaztelaniaz: Fortún García de Ercilla— (Bermeo, Bizkaia, 1492 - 1534) bizkaitar legegizona izan zen.

## Biografia

Espainiako koroaren zerbitzuan jardun zuen; Alonso Ertzillaren aita zen. Beste zaldun batzuekin batera, Espainiako ikastetxea sortu zuen Bolonian 1510. urtean. Gaztelako Kontseilu Nagusiko kidea izan zen 1522. urtetik aurrera.
Legegintzari buruzko obrak eman zituen argitara: Comentarios a varios libros del Digesto (1514) eta Ad Legem Gallus D. de Liberis de Postimis Commentaria; De ultimo fine utrius Iuris Canonici et Civilis, de primo principio et subsequentibus praeceptis derivatione et diferentis utriusque (1514).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ «Orti: Latineko Fortunius (Fortuna teonimotik) izenaren euskal aldaera, erdarazko Fortun, Fortuin, Fortuño eta Ortuño-ren kidea.» Iturria: «Orti», in Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* Datuak: Q12257915
# Orti Otsoitz

Orti Otsoitz —latinez: Fortun Ossoyç— ( c. 980–Leza de Río Leza, c. 1050) Iruñeko Erresumako noblea izan zen.

## Biografia

1016an, Nuño Alvarez gaztelarrarekin batera, Iruñeko Erresuma eta Gaztelako konderriaren arteko muga ezarri zuen, agiria senior Furtun Ogoiz de Pampilona esaldiarekin sinatuz.
Viguerako tenente (1013ko apirila-1050eko azaroa), Arnedokoa (1040ko maiatza) eta Cantabria - Meltriakoa (1015eko urria-1042ko apirila) izan zen. 1040an Gartzea Naiarakoak Camerosko lehendabiziko tenente izan zen, baina Eneko Semenoitz bere birbilobara arte Camerosko Jaurerria ez da ukaitza feudala izango.
1045ean Calahorrako konkistan parte hartu zuen. 1049an Nalda, Leza de Río Leza eta Juberako jaun bilakatu zen.

## Ezkontza eta seme-alabak

1044 Mentzia Gartzeitz ezkondu zuen, Gartzea III.a Santxezen alaba naturala. Hainbat seme izan zituen:
* Azeari Ortitz, Huarte, Azofra, Azagra eta Camerosko tenente.
* Eneko Ortitz, Arnedoko tenente izango zena.
* Antso Ortitz, Pancorbo, Azofra, Tobía eta Grañóngo tenente.
* Lope Ortitz, Calahorra eta Azagrako tenente.
* Semeno Ortitz, Cameros eta Viguerako tenente.
Zuhaitz genealogikoa :
Lope Ortitz
Martin Ortitz
Orti Garindoitz
Azeari Ortitz
Otso Ortitz
Orti Otsoitz
Beraskita Santxitz
Antso Ortitz
Petri Semenoitz
Semeno Ortitz
Eneko Semenoitz :

## Erreferentziak

* ↑ «Orti: Latineko Fortunius (Fortuna teonimotik) izenaren euskal aldaera, erdarazko Fortun, Fortuin, Fortuño eta Ortuño-ren kidea.» Iturria: «Orti», in Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ J. G. Gaztambide, ed. Colección diplomatica de la catedral de Pamplona, Tomo I 829–1243 (Gobierno de Navarra, 1997).
* ↑ Leza, Jesús de. (1954). Los López Díaz de Haro, señores de Vizcaya y los señores de Cameros en el gobierno de La Rioja durante la Edad Media (1016-1334). Logroño OCLC .776473731.
* ↑ Pescador Medrano, Aitor. «Tenentes y tenencias del Reino de Pamplona en Álava, Vizcaya, Guipúzcoa, La Rioja y Castilla (1004-1076)» Vasconia: Cuadernos de historia-geografía (29): 107-144. ISSN 1136-6834..
* ↑ Peterson, David. (2005). «"De divisione regno": poder magnaticio en la Sierra de la Demanda en el siglo XI» Brocar: Cuadernos de investigación histórica (29): 7-26. ISSN 0214-4670..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5473030
# Orthromicta

Orthromicta Cosmopterigidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Orthromicta galactitis da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Orthromicta argonota | daturik gabe |
| Orthromicta galactitis | daturik gabe |
| Orthromicta semifumea | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7982637
* Espezieak: Orthromicta
# Orthrozanclus

Orthrozanclus Kanbriar garaian bizi izan zen animalia bat da, gaur egun iraungita dagoena. Bi espezie ezagutzen dira, O. reburrus (duela 505 milioi urte, Burgess Shalen aurkitua) eta O. elongata (duela 518 m. u. Maotianshan Shalesen aurkitua).

## Aurkikuntza eta etimologia

Jean-Bernard Caron and Donald A. Jackson zientzilariek 2006an aurkitu zuten Kanadako Burgess Shalen eta "scleritomorph C" izena eman zioten, deskribapen zehatzik egin gabe. 2007an Caron eta Simon Conway Morris paleontologoek deskribatu zuten eta Orthrozanclus reburrus izena eman zioten. Orthozanclus izena grezierazko ὄρθρος + ζᾰ́γκλος (órthros + zánklos) hitzen elkarketatik dator eta "egunsentiko sega" esan nahi du; reburrus latinetik dator eta "ile tenteak" esan nahi du.
2015ean eta 2016an Txinako Maotianshan Shales bi ale berri aurkitu ziren, aurrekoak baino luzeagoak, 2 cm ingurukoak, eta O. elongata izena eman zitzaien. Fosil hauek zaharragoak dira.

## Deskribapena

Orthrozanclus reburrus 6-10,3 mm-tako luzera duen animalia zen, arantzak ere barne hartuta. Gorputza obalatua zuen eta arantzak atzerantz kurbatzen ziren. Gainarlea ganbila zuen eta ertz lau batek inguratzen zuen. Gorputzaren atzealdean arantza labur ugari zituen.
Animaliaren azpialdea biguna zen, babesik gabea. Animaliak gainaldean oskola zuen eta aurrealdean hiru eskleritoz osaturiko tapa. 16 eta 20 arantza pare artean zituen albuetan.

## Bizimodua

Itsaso hondoan bizi zen eta badirudi oin muskular bat zuela, gaur egungo barraskiloek duten antzera.

## Taxonomia

Orthozanclus-aren eskleritoak ezagunagoa den Wiwaxia animaliaren antzekoak zirela ikusi da eta oskola Halkieriidoen antzekoa. Ondorioz animalia bi hauen arteko espezie gisa kontsideratzen da. 1990tik aurrera eztabaida handia dago Wiwaxia moluskua edo anelidoa izango zen eta Orthozanclus ere eztabaida horretan sartu da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Maoyan, Zhu. (2017-11-14). High resolution images of Orthrozanclus elongata. doi:10.6084/m9.figshare.c.3841387.v1. (Noiz kontsultatua: 2022-12-09).
* 1 2 (Ingelesez) Morris, Simon Conway; Caron, Jean-Bernard. (2007-03-02). «Halwaxiids and the Early Evolution of the Lophotrochozoans» Science 315 (5816): 1255–1258. doi:10.1126/science.1137187. ISSN 0036-8075. (Noiz kontsultatua: 2022-12-09).
* ↑ Zhao, Fangchen; Smith, Martin R.; Yin, Zongjun; Zeng, Han; Li, Guoxiang; Zhu, Maoyan. (2017-11-24). «Orthrozanclus elongata n. sp. and the significance of sclerite-covered taxa for early trochozoan evolution» Scientific Reports 7: 16232. doi:10.1038/s41598-017-16304-6. ISSN 2045-2322. PMID 29176685. PMC 5701144. (Noiz kontsultatua: 2022-12-09).
* ↑ (Ingelesez) March 2, pharyngula on; 2007.. «Orthozanclus | ScienceBlogs» scienceblogs.com (Noiz kontsultatua: 2022-12-09).

## Kanpo estekak

* Orthozanclus reburrus-en fitxa Burgess Shaleko webgunean
* Datuak: Q20675306
* Multimedia: Orthrozanclus / Q20675306
# Paboi handi

Paboi handia (Saturnia piry) Saturniidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Izatez sitsa da, gautarra beraz. Europan aurkitzen den tximeleta handiena da, baita intsektu handiena ere, 12-16 cm-tako hego zabalera hartzen baitu.
Banaketa paleartikoa du. Europa hegoaldeko espeziea da eta Ekialde Hurbileraino iristen da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena
### Imagoa

Gorputz sendo eta iletsua du eta lau hego marroi ditu. Hegoen ertzak argiagoak dira eta zigizagako marra argi-ilunak ere baditu. Hego bakoitzaren erdialdean ozeloak ditu, begiak diruditenak. Paumaren isatsaren antza hartzen zaio, hortik datorkio gaztelerazko izena (Gran Pavón) edo ingelesezkoa (Great peacock moth). Begi horiek hontz baten itxura ematen diote eta horrela harrapariak uxatu egiten ditu.
Sexu dimorfismoa azaltzen du. Arrak gorputz finagoa du eta orrazi itxurako antenak ditu. Emearen abdomena handiagoa eta borobilagoa da eta antenak aldiz finagoak.

### Beldarra

Paboi handiaren beldarra ere oso handia da, 16-18 cm-tako luzera hartzen du. Laranja edo berde-horixka izaten da eta puntu urdin argiak izaten ditu. Puntu horietatik ile erresumingarriak ateratzen zaizkio.

## Habitata

Baso argiak eta zelaiak ditu gustuko eta 2.000 metrotako altuerarainoko eremuetan aurkitzen da. Fruitu arbolen (intxaurrondoa, sagarrondoa, udareondoa, arbendolondoa, gereziondoa, aranondoa, abrikotondoa...) elorri zurien, makalen edota lizarren hostoetan bizi da beldarra.

## Bizi zikloa

Paboi handiak elkartzea zaila izaten da eta emeak feromonak askatzen ditu. Arrek 30 kilometrotako distantziara harrapa ditzakete orrazi itxurako antenei esker. Ezagutu izan da ehun ar erakarri dituen emearen kasua ere.
Kopularen ondoren emeak 250 arrautza jartzen ditu eta udaberri erdialdera edo uda hasieran jaiotzen da beldarra. Lau muda izaten ditu eta bakoitzean itxura aldatzen du. Laugarren mudaren ondoren berdea bihurtzen da. Beldarra oso jatuna da eta heldutasunera iristen da udazkenerako. Toki bakarti batean ezartzen du pupa eta negua igaro ondoren udaberrian jaiotzen da imagoa. Imagoak ez du elikatzeko gaitasunik eta bere helburu bakarra ugalketa da. Beldarra zela bildu zuen energia iturria baliatzen du horretarako eta astebete inguru irauten du bizirik.
Ez da ohikoa sitsa ikustea, gautarra baita eta bizialdi laburra baitu. Herrietako kaleko argiek erakarrita desorientatu egiten dira noizbehinka eta zoruan hildako aleak aurkitzen dira.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Gran Pavón» Wiki Reino Animalia (Noiz kontsultatua: 2021-06-14).
* ↑ Sarasua, Asier. «Paboi handiaren (S. pyri), Europako tximeleta handienaren beldarra» Eibar.ORG | Eibarko peoria (Noiz kontsultatua: 2021-06-14).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Gran pavón nocturno (Saturnia pyri)» SENDERO VIVO 2016-09-29 (Noiz kontsultatua: 2021-06-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q265918
* Multimedia: Saturnia pyri / Q265918
* Espezieak: Saturnia pyri
# Pablo de Rojas Sánchez-Franco

Pablo de Rojas Sánchez-Franco, jaiotzez Pablo Rojas Sánchez, (Linares, 1981eko abuztuaren 20a) eskuin muturreko apaiz eskumikatua Pía Unión Sancti Pauli Apostoliren sortzailea da.

## Biografia

Bilbon bizi da luxuzko etxebizitza batean. frankista amorratua, 2005 eta 2006 urteen artean Derek Schell jesuita ohiak (1976an Palmar de Troyan gotzain izendatua) abade eta gotzain ordenatu zuela esaten du. Mario Iceta Burgosko egungo artzapezpikuak eskumikatu zuen, Bilboko gotzain zela. Rojasek dio 1958tik Vatikanoaren egoitza hutsik dagoela, eta, beraz, ondorengo aita santuen zilegitasuna ukatzen du. Bere biografian zabaldu diren datu asko gezurrezkoak dira, berak asmatutakoak; esaterako, ez du aitorensemearen jatorria edo bere abizeneko "de" hori. Ikaskideek "Pablito Terrores" deitzen zioten.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.elperiodico.com/es/sociedad/20240515/pablo-rojas-sanchez-franco-obispo-excomulgado-quien-es-cisma-clarisas-102397174
* ↑ https://www.levante-emv.com/sociedad/2024/05/15/pablo-de-rojas-excomulgado-fascista-antivacunas-falso-obispo-monjas-clarisas-belorado-dv-102400671.html
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20240516/el-padrino-de-las-monjas-de-urduna-se-jacta-de-admirar-a-franco-y-negar-el-holocausto
* ↑ https://www.abc.es/sociedad/mentiras-pablito-terrores-falso-obispo-someten-clarisas-20240523221351-nt.html

## Ikus, gainera

* Santa Klara monasterioa (Belorado)

## Kanpo estekak

* [(Gaztelaniaz): Rojasi buruzko erreportaia Naiz.eus agerkari digitalean, 2024/05/16.
* Datuak: Q125918015
# Pablo de la Higuera

Pablo de la Higuera (Morales de Toro, 1931ko irailaren 21a- Biarritz, 2014ko uztailaren 5a) kazetari, idazle eta antzerkigile espainiarra izan zen. Bere ibilbide nagusia Frantzian egin zuen.

## Biografía

Santiago de Compostelako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu zen. 1950eko hamarkadaren erdialdean hasi zuen kazetaritza-ibilbidea La Noche arratsaldeko egunkari konpostelarrean, Antonio Machadori buruzko artikulu batekin. Madrilera joan zen eta Don José aldizkari satirikorako lan egin zuen. 1960ko hamarkadaren hasieran, Parisera joan zen, eta hainbat komunikabidetan lan egin zuen, hala nola Agence France-Presse albiste-agentziaren gaztelaniazko albiste-zerbitzuan, Le Monden, L'Humanitén eta Révolutionen. 1960 eta 1986 artean erredaktore eta esatari aritu zen Radio-Parisen; irrati hau frankismoaren aurkako erreferente bat izan zen eta entzuleen artean asko ziren Francoren erregimenarekin kritikoak zirenak. Parisetik, bestetik, Triunfo eta La Codorniz astekarietan argitaratzen zuen. 1980ko hamarkadan El País egunkari espainiarrean ere argitaratu zuen. 2014ko uztailaren 5ean hil zen, Biarritzen, 82 urte zituela.

## Obra
### Liburuak

* In, out, off... ¡uf! (1972)
* Frantzouskaïa Paranoïa (1988)

### Antzezlanak

* Los Papillon
* Los tres músicos

## Erreferentziak

* ↑ Heriotzaren berri El País egunkarian.
* ↑ Heriotzaren berri Faro de Vigo egunkarian.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Pablo de la Higueraren artikuluak El País egunkari espainiarrean.
* [(Gaztelaniaz):http://www.triunfodigital.com/resbcombinada.php?autor=Higuera,%20Pablo%20de%20la,%201931-&inicio=0&paso=10&orden=Titulo Pablo de la Higueraren artikuluak Triunfo aldizkari espainiarrean.]
* Datuak: Q17355042
# Pabu

Pabu (bretainieraz Pabu) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Herritar ezagunak

* Robin Le Normand (1996-), Errealeko futbolaria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q541459
* Multimedia: Pabu / Q541459
# Pabloenekoa etxea

Pabloenekoa etxea Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen etxe bat da. Getariako Alde Zaharrean dago, Elkano kaleko 21. zenbakian.
Eremu honetan XVI eta XVII. mendeetako etxe bikainak daude, horietako bat hauxe da, garai batean Pablo Agoteren jabetzakoa izana, hortik datorkio izena.
XVIII. mendean Bonetxeatarren senideak ziren Agotetarren artean ere itsasgizon, esploratzaile eta merkatari handiak izan ziren kideak egon ere bazeuden. Hauen artean Manuel Agote Bonetxea zegoen, 1779. urtera arte Makao eta Canton hirietan Filipinetako Errege Konpainiako faktorea izan zena. Bere zientzia jarduera nabarmentzekoa da, Alessandro Malaspinaren esplorazio itsas-bidaietan nabigatu eta igarotako lekuetako etnografia, historia, nautika eta kosmografiako datu ugari bildu baitzituen. Bere lehengusua Domingo Bonetxea itsasgizon ospetsua izan zen, 1772. urtean Tahiti uhartediaren deskubritzailea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25473886
* Multimedia: Elkano Kalea, Getaria / Q25473886
# Pabstita

Pabstita silikato motako minerala da eta benitoita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Pabstita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ba(Sn,Ti)(Si3O9)}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Pabstite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Paitone

Paitone Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 2.176 biztanle ditu, 8 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Paitonek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gavardo Nuvolento Serle Prevalle Vallio Terme

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111349
* Multimedia: Paitone / Q111349
# Paitzdorf

Paitzdorf Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, [[Greiz (barrutia)|Greiz]] barrutian. 2014an 403 biztanle zituen 8,68 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q551968
* Multimedia: Paitzdorf / Q551968
# Paiute

Paiuteak Ipar Amerikako izen bereko bi herri indiarrak dira.
Paiute herriak xoxon herriaren familiakoak dira. Uto-azteka familiako hizkuntza bat erabiltzen dute eta XIX. mendera arte egungo Estatu Batuetako hego-mendebalean bizi ziren. Hegoaldeko paiuteak Utah, Arizona, Nevada eta Kalifornia arteko lurretan bizi ziren eta erreserbetan itxi zituzten XIX. mendean Estatu Batuetako agintariek, kolonizatzaile zuriekiko liskarrik gabe ia. Iparraldeko paiuteak Nevada, Oregon eta Kaliforniako estatuen artean bizi ziren aldera zabaldu ziren. 1840tik aurrera, kolonizatzaile eta meatzari zurien aurkako borrokan jardun zuten eta guztiz menderatu zituzten 1874an.
4.000 paiute inguru dira gaur egun.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q510023
* Multimedia: Paiute / Q510023
# Pairamen

Pairamena edo eroapena ezbeharrak, kalteak edo gogoko ez direnak amore eman gabe edo etsi gabe eramatea da. Pairamena bertute moral mota bat da, berezko sakrifizioan edo norberaren interes, desira eta are bizitza beraren nahimenaren bidez beste batzuen edo guztien alde egiten duena. Altruismo modu bat da, immolazioa eskatzen duena, eta, patologikoa ez bada, kohesio soziala sortzen duena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Eroapen. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2821677
# Paisa (argipena)

Paisa hitzak hainbat adiera ditu:

## Diruak

* paisa, errupia indiar dibisaren ehunena.
* paisa, errupia nepaldar dibisaren ehunena.
* paisa, errupia pakistandar dibisaren ehunena.

## Bestelakoak

* Paisa eskualdea, Kolonbiako Antioquía, Caldas, Risaralda, Quindío, iparmendebaldeko Tolima eta iparraldeko Valle del Cauca departamenduen lurraldeekin osatutako ingurune historiko eta kulturala.

## Ikus, gainera

* baisa, rial omandar dibisaren ehunena.
* poisha, taka dibisaren ehunena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9054247
# Paintsville (Kentucky)

Paintsville Kentuckyko hiri bat da. Johnson konderrian kokatua dago. 2010ean 3.459 biztanle zituen, 6,90 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Johnson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1012330
* Multimedia: Paintsville, Kentucky / Q1012330
# Paisaia

Paisaia, ikuspegi edo inguraldea biztanleria jakin batek sumatutako lurralde zatia da, izaera izadiak eta gizakiak eta hauen arteko harremanak sortua. Eguratsaren eta litosferaren arteko lurralde gizatiartua da, gizadiak flora eta fauna erabiltzearen ondorio den ekoizpena, eta klimak eta geologiak baldintzatua. Oro har, lurralde-antolaketa sortzen duen giza ekoizpen honek landa-paisaia eta hiri-paisaia ditu ezberdintasun eremu nagusi.
Ikuspegia interpretazio sorburu da, beraz, eta alor ugaritan aztertzen da: ikuspegiaren historian eta teorian, soziologian, erti plastikoetan, irudi-teknikan eta gizarte-jakintzetan.

## Erabilerak

* Paisaia artea: edozein erti-alorrean paisaia lanabestzat hartzean datza (adib. paisaia-margolaritza).
* Paisaia arkitektura: edozein ikuspegi proiektatzean, marraztean eta kudeatzean datza. Horrela: paisaia-marrazkigintza, paisaia-ingeniaritza, paisaia-proiektugintza, paisaia-lorezaintza, paisaia-ekologia, paisaia-biologia, paisaia-arkitektoa, paisaiagile.

## Paisaia-motak

Lurraren gainazalean bereizten diren formetako bakoitzari paisaia deritzo. Ezaugarri nagusienak hauek dira: geologikoak, biologikoak, klimatikoak eta antropikoak.
* Ezaugarri geologikoak: Erliebea nolakoa den adierazten digu eta nolako inguruak diren.
* Ezaugarri biologikoak: Zer-nolako landaredia eta animaliak bizi diren adierazten digu.
* Ezaugarri klimatikoak: Horretan tenperatura eta prezipitazioak adierazten digu.
* Ezaugarri antropikoak: Pertsonen eragina adierazten digu.

## Ikus, gainera

* Landa (paisaia)
* Paisaiagintza
* Paisaiaren historia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107425
* Multimedia: Landscape (environment) / Q107425
# Painten

Painten Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Kelheim (barrutia)|Kelheim]] barrutian. 2014an 2.199 biztanle zituen 36,9 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q503579
* Multimedia: Painten / Q503579
# Painter (Virginia)

Painter Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Accomack konderrian dago, Virginia estatuan. 272 biztanle ditu, 1,679187 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Accomack konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1376237
* Multimedia: Painter, Virginia / Q1376237
# Paipo

Paipoa bodyboarding praktikatzeko zurezko oholak dira. Hitza hawaieratik dator eta hawaiarrek surfa etzanda praktikatzeko aintzinan erabiltzen zuten zurezko ohol txiki bati egiten dio erreferentzia. Gaur egun, pawlonia-zurez egiten dira gehienetan. Hedaduraz, material sintetikoz egindako bodyboard izeneko oholei emandako izena ere bada batzuetan.

## Ikus, gainera

* Txanperoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16518580