# Leioa

Leioa Bizkaiko iparraldeko udalerri bat da, Uribe Kosta eskualdekoa, Bilboko itsasadarraren eskuinaldean kokatua. 1526an sortua, Leioa ezaguna da bertan daudelako Euskal Herriko Unibertsitatearen errektoretza eta Bizkaiko campusaren egoitza. Udalerriak 8,6 km$^2$ ditu, eta 2016. urtean 30.793 biztanle zituen.

## Izena

Udalak 1979an Leioa izena udalerriaren izen bakar eta ofizialtzat onartu zuen -ordu arte "Lejona" zen-, Euskal Autonomia Erkidegoan beste hainbat udalerrik egin zuten bezalaxe. "Leioa" eta "Lejona" izen bera izanda, izen horren bilakaera bikoitza ofiziala izateak alferrikako bikoizketa eta nahasmena ekar zezakeela ikusita, Udalak, nazioarteko usadioei jarraituz, leku bat izen bat, izen bakarra hautatu zuen, eta jatorrizko hizkuntzari, euskarari alegia, eman zion lehentasuna.
Toponimoaren jatorrizko forma osoa, *Leiona izango zen eta handik sortu zen gaztelaniaz erabili izan den Lejona, hastapenetan Lexona idatzita, eta euskarazko Leioa, Lujua eta Loiu izenekin gertatu bezala.
Era berean, gogoratu beharra dugu euskararen ibilbide diakronikoan eta fonetika historikoan normala izan dela lenis deituriko bokal arteko -n- sudurkariaren galera, berezko joera naturala da eta hainbat latinezko maileguetan nahi leku-izenetan topatzen dugu: katea (catena), bolua (molinum); Buia (Bujana), Galdakao (Galdácano), Lemoa (Lemona), Lemoiz (Lemóniz) eta Sopela (Sopelana).
Jakina, euskarak izan duen bazterketa administrazioan eta idatziz erabilia ez izateak euskarazko forma horren dokumentaziorik eza edo dokumentazio urria ekarri du. Hala ere, Leioaren kasuan toponimia historikoaren ikerketak agerian utzi du bertako herritarrek euskarazko forma erabili ohi zutela, eta horrela erakusten dute Leioako Udal Agiritegian 1865ean eta 1899an toponimia txikian topatutako forma hauek: Leyoa solo eta Leyoasolo.
Etimologiari dagokionez, Juan Ramón Iturrizaren arabera, «Leioa» leiho ona esaerari legokioke; hala ere, dokumentazioak argi erakusten du etimologia horrek ez daukala oinarririk. Antonio Truebaren iritziz, ostera, elexa ona herriaren izenaren sorburua izango litzateke. Julio Caro Barojaren ustez, izen honetan ezagutzen ez den pertsona-izena eta Lemoa eta Sopela izenetan dugun -ana atzizkia daude. Horrelako izenak Erromatar Garai berantiarrean eta Goi Erdi Aroan etxalde edo fundus izendatzean sortu ziren.

## Geografia

Herriaren erliebea nahiko laua da, 100 metrora heltzen diren mendixka batzuk baino ez daude. Kurkudi (126 m), Bolunburu eta Ikea (mendi) dira udaleko tokirik altuenak.

### Mugakideak

Mendebaldean Erandiorekin egiten du muga, ekialdean Getxorekin, eta hegoaldean Ibaizabal ibaiarekin. Ibaizabal mugaren beste aldean, mugakide Sestao du. Portugalete dago Getxoren aurrean Ibaizabalen beste aldean, eta eztabaidatu egiten da ea egoera horretan Portugalete mugakide ote den.
Batzuek uste dute Berango mugakidea dela, baina metro gutxigatik bada ere, ez da.

### Auzoak

Leioa Avanzada errepidea edo Iparragirre etorbideak zeharkatzen du, Bizkaian trafikorik handiena duten errepideetako bat. Herriaren erdigunea eta udaletxea autobide horren inguruan garatu dira. Leioako beste irudimenezko ardatz bat Ibaizabal ibaitik hurbil dagoen Metro Bilbaoko geltokitik Leioako Campusera igotzen den bidea litzateke. Bide hori tranbia batek egitea proiektaturik dago.
Sakabanaturiko beste hainbat auzo daude, ofizialak hauexek:
* Aketxe, Artatza, Aldekoena, Artatzagana, Basaez (edo San Bartolome), Donibane auzunea, Elexalde, Ibaiondo auzunea, Ikea, Lamiako, Lertutza, Mendibil, Ondiz, Peruri, Pinueta, Santi Mami (lehenago Arara izena zuena), Santsoena, Sarriena (jatorriz Ubeda izena zuena), Telleria, Txopoeta, Txorierri, Udondo eta Zuhatzu.
Leioako auzo izan ziren Arara, Aretxabaleta, Arostegi eta Ubeda; azken hori, gaur egun Sarriena deitua.
Auzo ofizialak ez direnak baina herrian auzotzat hartzen diren leku-izenak: Begoñako Andra Maria auzunea, Estartetxe, Gaztelueta, Iturribide auzunea, Kandelazubieta, Landabarri, Larrakoetxea auzunea, Las Vegas, Mardoena, Negurigana, Sakoneta, Torresolo, Zarrageta...

## Historia

1526ko urriaren 31n Leioa Erandiotik banantzeko epaia eman zen, hamarrenak kobratzearen gaineko auzi luze baten ostean: batetik, Erandioko Santa Mariako nagusi Juan Alonso de Mujika, Butroeko jauna, eta hango kabildoko onuradunak, eta, bestetik, Leioako eta Leioagoitiako auzotar eta biztanleak.
Leioaztarrak kosta ahala kosta ahalegindu ziren bertako eta hurbileko parrokia lortzen, antza denez honako arrazoi hauengatik: Leioako biztanleria nabarmen hazi zen (XV. mendearen erdialdetik XVI. mendearen erdialdera Bizkaian gertatu zen susperraldi eta demografiaren hazkundearekin bat), biztanleak alde garaietatik haranetara jaitsi ziren hango lur emankorrak landu eta ibaiko errota-jarduera hasi berrian aritzeko, eta mezatara entzuten Erandioraino joan behar izatea saihesteko. Dena dela, erandiotarrek ez zuten etsi egin, eta hainbat baldintza ezarri zizkieten leioaztarrei, besteak beste, Leioako biztanleak Erandion lurperatzea eta erlijio-jaiegun jakin batzuetan, meza entzuten hara joatea. Denboraren poderioz, betebehar hori, erlijio-mendekotasunaren ezaugarri, galduz joan zen.
Gainera, herriko parrokia izan zuten unetik bertatik, elizate lokabe gisa antolatu ziren, eta Diego de Aretxabaleta hautatu zuten errejidore fidel (gaur egungo alkatea). Diego de Aretxabaleta Bizkaiko Batzar Nagusietarako ahalduna ere izan zen. Harrezkero, Leioak 36. jarlekua (eta 46.a gero) eskuratu zuen batzarretan. Eta hori guztia ez zen indarrez lortu, negoziatuz baino. Erakundearen burujabetza sendotu eta Leioak sarritan eduki zituen auziak ondoko elizateekin, baina Leioa Getxo eta Erandioren aurrean lurralde osoari eusten tematu zen. Haiek Artatzako hareatzak eta Santi Mamiko alde batzuk, hurrenez hurren, eskuratu gura baitzituzten.

## Ekonomia

Herriko ekonomia sektore nagusia zerbitzuena da. Hala ere, urtetan garaturiko hainbat industria mota daude: altzairugintza, kimika, mekanika, beira eta elikadura industria.

## Demografia

Leioak 30793 biztanle zituen 2016. urtean. Bizkaiko eta Bilbo Handiko beste herri batzuetan ez bezala, herriaren hazkunde nagusia ez zen gertatu 1950eko eta 1960ko hamarkadetan; izan ere, aldaketa handia 1970eko hamarkadan iritsi zen, inguruko beste herri batzuetan beherakada hasita zegoenean. Urte horietan, eta hurrengo hamarkadetan ere, Bilboko eta inguruko herrietako hainbat biztanleren jomuga izan zen Leioa, etxebizitzak merkeago zituelako batez ere. Horrez gain, garatu zen industriak Espainiatik hainbat pertsona erakarri zuen.
Gaur egun, biztanleriaren hazkundea motelduz joan da, nahiz eta oraindik jarraitu. Egun etxebizitza garestiagoa da eta gutxiago eraikitzen da; dena den, etorkizunari begira milaka etxe berri eraikiko dira Lamiako eta Udondoko auzoetan.

### Biztanleriaren bilakaera

* Leioako biztanleria

## Politika
### Udal hauteskundeak

2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Leioako alkatea EAJko Maria Carmen Urbieta da.

## Azpiegiturak
### Garraioa

Leioa, Getxo eta Bilbo populatuen erdian, egunero milaka autoren pasabide bihurtu da. Autoen ardatz nagusiak Ibaizabal ibaiaren paraleloak dira, eta horietan, ardatz nagusia BI-637 errepidea da, hau da, La Avanzada / Iparragirre etorbidea. EHUko Leioa-Erandio Campusetik doan errepidetik eta Ibaizabal ondotik ere auto asko igarotzen dira egunero, baina BI-637 hori Euskal Herriko errepideetan trafikorik handiena duena izan da denbora luzean. Beste ardatz bat metro geltokitik EHUko Leioa-Erandio Campusera doana da.
Bere garaian Leioan tranbia zerbitzu bat jartzeko asmoa egon zen, aretoak eraiki ziren trenak gordetzeko eta guzti, baina azkenean, Lejoan izeneko autobus txikietako zerbitzu xumeago bat ezarri zen, Bizkaibus zerbitzuaren osagarri.

#### Metroa

Bilboko metroaren 1. lineak Leioa zeharkatzen du, eta udalerrian hurrengo geltokiak ditu:
* Leioa
* Lamiako

#### Autobusa

Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:
iea Bizkaibus A0654  BALMASEDA - Gurutzeta - EHU :
iea A0654  BALMASEDA → Gurutzeta → EHUBALMASEDACampo de las Monjas • Avda. Encartaciones • La PenillaZALLAGallardi • Lusa • Aranguren  GÜEÑESEuskadi Plaza • Lambarri  • Sodupe geltokia  • La Cuadra  • Zaramillo  ALONSOTEGILasaoBARAKALDOLa Paz 14 anbulatorioaLEIOAEHU Laboa Plaza :
iea A0654  EHU → Gurutzeta → BALMASEDALEIOAEHU Laboa PlazaBARAKALDOLa Paz 14 anbulatorioaALONSOTEGILasaoGÜEÑESZaramillo  • La Cuadra  • Sodupe geltokia  • Lambarri  • Euskadi PlazaZALLAAranguren  • Gallardi • LusaBALMASEDALa Penilla • Avda. Encartaciones • Campo de las Monjas :
iea Bizkaibus A2151  Areeta - LARRABETZU :
iea A2151  Areeta → LARRABETZUGETXOBizkaia Zubia • Zugazarte 2 Marítimo • Zugazarte 38 Reparadoras • Zugazarte 54 Triángulo • La Avanzada 28 Antiguo GolfLEIOAArtatza Suhiltzaileak • Ondiz • Elexalde Sakoneta • Donibane Kontserbatorioa • Santimami EroskiERANDIOLa Avanzada Ertzaintza • Erandiogoikoa • Asua La Avanzada 9SONDIKAAsua Plaza Sangroniz  • San Juan • Basozabal • BerreteagaLOIULarrondo Elotxelerri • Larrabarri Olarra • Elotxelerri NafrisaDERIOHilerria • Udaletxea  • Asteintza ApaiztegiaZAMUDIOLekunbiz • Domartiena • Arteaga  • Larragoiti • Teknologia-Parkea Arteaga • Teknologia-Parkea Innobasque • Teknologia-Parkea Edificio Barco • Teknologia-Parkea ArteagaLEZAMAKurutzea  • Uzabal Athletic • Elexalde • Iberre • Txakoli LoroñoLARRABETZUBerresonaga Mirasol • Kizkibil Vista Alegre • Larrabetzu :
iea A2151  LARRABETZU → AreetaLARRABETZULarrabetzu • Kizkibil Vista Alegre • Berresonaga MirasolLEZAMATxakoli Loroño • Iberre • Elexalde • Uzabal Athletic • Kurutzea  ZAMUDIOTeknologia-Parkea Arteaga • Teknologia-Parkea Innobasque • Teknologia-Parkea Edificio Barco • Teknologia-Parkea Arteaga • Larragoiti • Arteaga  • Domartiena • LekunbizDERIOAsteintza Apaiztegia • Udaletxea  • HilerriaLOIUElotxelerri Nafrisa • Larrabarri Olarra • Larrondo ElotxelerriSONDIKABerreteaga • Basozabal • San Juan • Asua Plaza Sangroniz  ERANDIOAsua La Avanzada 12 • Erandiogoikoa • La Avanzada ErtzaintzaLEIOASantimami Eroski • Donibane Kontserbatorioa • Elexalde Auzo Etxea • Ondiz • Artatza SuhiltzaileakGETXOLa Avanzada 11 Antiguo Golf • Zugazarte Triángulo • Zugazarte 35 Reparadoras • Areeta 9 eliza • Bizkaia Zubia :
iea Bizkaibus A2161  Bizkaia Zubia - EHU :
iea A2161  Bizkaia Zubia → EHUGETXOBizkaia Zubia • Santa Ana 2 • Santa Ana Plaza • Eduardo Coste • Amaia 22LEIOAAmaia Anbulatorioa • Lamiako Metro  • Langileria Txopoeta • Iturriondo Metro Leioa  • Udondo • Luis Bilbao Libano • Elexalde Auzo Etxea • Ondiz • Artatzagane Farmazia • Aldekoena • Sarriena Irlandesas • J.M. Barandiaran institutua • EHU Laboa Plaza :
iea A2161  EHU → Bizkaia ZubiaLEIOAEHU Laboa Plaza • J.M. Barandiaran institutua • Sarriena Irlandesas • Aldekoena • Artatzagane Farmazia • Ondiz • Elexalde Sakoneta • Luis Bilbao Libano • Iturriondo Metro Leioa  • Langileria Txopoeta • Lamiako Metro  GETXOAmaia 29 AnbulatorioaLEIOASanta AnaGETXOEduardo Coste • Bizkaia Zubia :
iea Bizkaibus A2162  Andramari - EHU (Algortatik) :
iea A2162  Andramari → EHU (Algortatik)GETXOAvda. del Angel 34 La Venta • Maidagan parkea • Bidezabal Venancios • Algortako etorbidea 59 • Algortako etorbidea 47 kasinoa • Algortako etorbidea 31 San Ignacio • Algortako etorbidea 17 Txomintxu • Algortako etorbidea 13 Regoyos • La Avanzada 28 Antiguo GolfLEIOAArtatza Suhiltzaileak • Ondiz • Elexalde Sakoneta • Elexalde Auzo Etxea • Sarriena Irlandesas • J.M. Barandiaran institutua • EHU Ikasgelategiak :
iea A2162  EHU → Andramari (Algortatik)LEIOAEHU Ikasgelategiak • J.M. Barandiaran institutua • Sarriena Irlandesas • Elexalde Udaletxea • Ondiz • Artatza SuhiltzaileakGETXOLa Avanzada 11 Antiguo Golf • Algortako etorbidea 12 Regoyos • Algortako etorbidea 16 Txomintxu • Algortako etorbidea 32 San Ignacio • Algortako etorbidea 74 kasinoa • Telletxe 2 Geltokia  • Telletxe 40 • Avda. del Angel 18 • Avda. del Angel 34 La Venta :
iea Bizkaibus A2163  ERANDIO - EHU :
iea A2163  ERANDIO → EHUERANDIOLegazpi  • Jose Luis Goioaga Axpeko Dartsena • Etxegorri Metro  • Mezo 24 Farmazia • Mezo 32 Juanena • Mezo 48 Saliturri • Mezo 68-70 BistalaiLEIOASantimami Eroski • Donibane kontserbatorioa • Elexalde Auzo Etxea • Sarriena Irlandesas • J.M. Barandiaran institutua • EHU Ikasgelategiak :
iea A2163  EHU → ERANDIOLEIOAEHU Ikasgelategiak • J.M. Barandiaran institutua • Sarriena Irlandesas • Elexalde Udaletxea • Elexalde Sakoneta • Donibane kontserbatorioa • Santimami EroskiERANDIOMezo 77-79 Bistalai • Mezo 63 Saliturri • Mezo 35 Juanena • Iturribengoa • Etxegorri Metro  • Jose Luis Goioaga Axpeko Dartsena • Legazpi :
iea Bizkaibus A2164  Andramari - EHU (Faduratik) :
iea A2164  Andramari → EHU (Faduratik)GETXOAvda. del Angel 34 La Venta • Avda. del Angel 23 • Bidezabal Metro  • Bidezabal Venancios • Ollaretxe 33 El Redentor • Los Chopos 93 Getxo I • Los Chopos 51 Fadura • Los Chopos 45 • Los Chopos 35 • Los Chopos 11 Ardillas • La Avanzada 28 Antiguo GolfLEIOAArtatza Suhiltzaileak • Ondiz • Elexalde Sakoneta • Elexalde Auzo Etxea • Sarriena Irlandesas • J.M. Barandiaran institutua • EHU Ikasgelategiak :
iea A2164  EHU → Andramari (Faduratik)LEIOAEHU Ikasgelategiak • J.M. Barandiaran institutua • Sarriena Irlandesas • Elexalde Udaletxea • Ondiz • Artatza SuhiltzaileakGETXOLa Avanzada 11 Antiguo Golf • Los Chopos 22 • Los Chopos 40 • Los Chopos 46 Fadura • Ollaretxe 8 Getxo I • Ollaretxe 10 El Redentor • Maidagan parkea • Avda. del Angel 47 La Venta :
iea Bizkaibus A2166  URIBE KOSTA - EHU :
iea A2166  URIBE KOSTA → EHUGORLIZPortua • Inguru Bidea • GandiaURDULIZElortza • Aita Gotzon Metro Urduliz  SOPELASertutxa • Urgitxieta  BERANGOSabino Arana 21  LEIOAJ.M. Barandiaran institutua • EHU Ikasgelategiak :
iea A2166  EHU → URIBE KOSTALEIOAEHU Ikasgelategiak • J.M. Barandiaran institutuaBERANGOSabino Arana 24  SOPELAUrgitxieta  • SertutxaURDULIZAita Gotzon Metro Urduliz  • ElortzaGORLIZGandia • Itsasbide Caja LaboralPLENTZIAPortua :
iea Bizkaibus A2312  Zabalburu - EHU (Juan de Garaytik) :
iea A2312  Zabalburu → EHUBILBOZabalburu Juan de Garay  • Juan de Garay Torre UrizarLEIOAEHU Laboa PlazaZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2312  EHU → ZabalburuLEIOAEHU Laboa PlazaBILBOJuan de Garay Torre Urizar • Zabalburu Juan de Garay  Zerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea Bizkaibus A2314  BILBO - Erandiogoikoa - EHU :
iea A2314  BILBO → Erandiogoikoa → EHUBILBOAbando Geltokia      • San José Plaza Elcano 5 • Deustuko Unibertsitatea Lehendakari Aguirre 6 • San Pedro Plaza • Bidarte Lehendakari Aguirre 42  • Sarrikoko Biribilgunea • Sarriko Lehendakari Aguirre 88  • San Ignacio Lehendakari Aguirre 140 • San Ignacio Lehendakari Aguirre 154 • Plaza Levante Lehendakari Aguirre 172  • Lutxana Ribera de ElorrietaERANDIOLutxana  • Ibañez Betolaza • Plaiabarri • Saratseta • Lukileze • Sakoni • Erandiondo • Asua La Avanzada 12 • Erandiogoikoa • La Avanzada ErtzaintzaLEIOAEHU Laboa PlazaZerbitzu hauek jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2314  EHU → Erandiogoikoa → BILBOLEIOAEHU Laboa PlazaERANDIOLa Avanzada Ertzaintza • Erandiogoikoa • Asua Makro • Erandiondo • Sakoni • Lukileze • Saratseta • Plaiabarri • Ibañez Betolaza • Lutxana  BILBOLutxana Ribera de Elorrieta • Ribera de Elorrieta • San Ignacio Lehendakari Aguirre 161  • San Ignacio Lehendakari Aguirre 147 • San Ignacio Lehendakari Aguirre 131 • Sarriko Lehendakari Aguirre 83  • Bidarte Lehendakari Aguirre 33  • San Pedro Plaza • Museo Plaza • Gran Vía 45 Sota • Elcano 16 • Abando Geltokia      Zerbitzu hauek jaiegunetan ez dabiltza. :
iea Bizkaibus A2315  SANTURTZI - PORTUGALETE - EHU :
iea A2315  SANTURTZI → PORTUGALETE → EHUSANTURTZICabieces  • Anbulatorioa • Parkea Arkupeak • San Juan de Dios OspitaleaPORTUGALETEAbaro 11 • Carlos VII 4 • Carlos VII 18  • Miguel de Unamuno Beilatokia • ErrepelegaSESTAOHilerria • Las Llanas • Vía Galindo 12 INEMLEIOAEHU Oteiza PlazaZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2315  EHU → PORTUGALETE → SANTURTZILEIOAEHU Oteiza PlazaSESTAOVía Galindo 13 INEM • Las Llanas • HilerriaPORTUGALETEErrepelega • Ramón y Cajal gasolindegia • Carlos VII Los Angeles Kafetegia  • Carlos VII 3 • Abaro 10 • San Juan de Dios OspitaleaSANTURTZIParkea Siglo XVIII  • Gernika Parkea  • Anbulatorioa • Cabieces  Zerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea Bizkaibus A2316  SESTAO - EHU :
iea A2316  SESTAO → EHUSESTAOEl Kasko Plaza Las Llanas  • Kueto Vicente Blasco Ibañez • Galtzara Nagusia 64 Zahar-Egoitza • Urbinaga La NavalBARAKALDOErreketa • Landeta goikoaLEIOAEHU Oteiza PlazaZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2316  EHU → SESTAOLEIOAEHU Oteiza PlazaSESTAOUrbinaga La Naval • Galtzara Nagusia 55 Zahar-Egoitza • Kueto Gran Vía • El Kasko Plaza Las Llanas  Zerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea Bizkaibus A2318  Termibus - EHU (Autobidetik) :
iea A2318  Termibus → EHUBILBOTermibus Zunzunegi    LEIOAEHU Oteiza PlazaZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2318  EHU → TermibusLEIOAEHU Oteiza PlazaBILBOTermibus Zunzunegi    Zerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea Bizkaibus A2321  Santutxu - EHU (Autobidetik) :
iea A2321  Santutxu → EHU (Autobidetik)BILBOEnrique Ibarreta Santutxu • Jesús Galindez Adoratrices • Jesús Galindez Colegio Alemán  • Zumalakarregi Makua Plaza • Zumalakarregi 121 Begoña • Maurice Ravel 2 • Maurice Ravel 20 • Maurice Ravel begiratokiaLEIOAEHU BibliotekaZerbitzu hauek ostiral, larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2321  EHU → Santutxu (Autobidetik)LEIOAEHU BibliotekaBILBOMaurice Ravel begiratokia • Maurice Ravel Telefónica • Zumalakarregi 30 Etxebarria Parkea • Enrique Ibarreta SantutxuZerbitzu hauek ostiral, larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea Bizkaibus A2322  BILBO - ERANDIO - Astrabudua - EHU :
iea A2322  BILBO → ERANDIO → Astrabudua → EHUBILBOSan Jose Plaza Elcano 5 • Museo Plaza • San Pedro Plaza • IbarrekolandaERANDIOEnekuri Gasolindegia • Enekuri • Faoeta • Asua La Avanzada 12 • Erandiogoikoa • Altzaga-Erandiogoikoa Elexalde • Altzaga-Erandiogoikoa Uribarri • Altzaga-Erandiogoikoa Beitibekoa • Altzaga-Erandiogoikoa Artetxe • Altzaga-Erandiogoikoa Arriaga • Altzaga-Erandiogoikoa Basabe • Altzaga-Erandiogoikoa • Altzaga Ikastola • Obieta 33 • Legazpi  • Jose Luis Goioaga Axpeko dartsena • Axpe erribera • Etxegorri Metro  • Mezo 24 Farmazia • Mezo 36 Elexazpi • Mezo 48 Saliturri • Mezo 68-70 Bistalai • Magdalenabidea Zubietakoerrota • Magdalenabidea Zabalbidea • Magdalenabidea Ibarra • Magdalenabidea Ikatza • Magdalenabidea Magdalena • Magdalenabidea Errekurtze • Libao ArostegiLEIOAEHU Ikasgelategiak :
iea A2322  EHU → Astrabudua → ERANDIO → BILBOLEIOAEHU IkasgelategiakERANDIOLibao Arostegi • Magdalenabidea Errekurtze • Magdalenabidea Magdalena • Magdalenabidea Ikatza • Magdalenabidea Ibarra • Magdalenabidea Zabalbidea • Magdalenabidea Zubietakoerrota • Mezo 77-79 Bistalai • Mezo 63 Saliturri • Mezo 41 Elexazpi • Mezo 35 Juanena • Iturribengoa • Etxegorri Metro  • Jose Luis Goioaga Axpeko Dartsena • Legazpi  • Gernika etorbidea Telefónica • Altzaga Ikastola • Altzaga-Erandiogoikoa Basabe • Altzaga-Erandiogoikoa Arriaga • Altzaga-Erandiogoikoa Artetxe • Altzaga-Erandiogoikoa Beitibekoa • Altzaga-Erandiogoikoa Uribarri • Altzaga-Erandiogoikoa Elexalde • Erandiogoikoa • Asua Inbisa • Faoeta • EnekuriBILBOIbarrekolanda • San Pedro Plaza • Museo Plaza • Gran Vía 45 Sota • San Jose Plaza Elcano 5 :
iea Bizkaibus A2324  BILBO - EHU (Enekuritik) :
iea A2324  BILBO → EHU (Enekuritik)BILBOAbando Geltokia      • Campo Volantín 1 udaletxea • Campo Volantín La Salve • Deustuko Unibertsitatea Lehendakari Aguirre 6LEIOAEHU Laboa PlazaZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2324  EHU → BILBO (Enekuritik)LEIOAEHU Laboa PlazaBILBOSan Pedro Plaza • Museo Plaza • Gran Vía 45 Sota • Elcano 16 • Abando Geltokia      Zerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea Bizkaibus A2326  BARAKALDO - EHU :
iea A2326  BARAKALDO → EHUBARAKALDOBalejo Gurutzeta/Cruces  • Argenta • Lutxana eliza • Landeta goikoaLEIOAEHU Oteiza PlazaZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2326  EHU → BARAKALDOLEIOAEHU Oteiza PlazaBARAKALDOLandeta bekoa • Lutxana eliza • Balejo Gurutzeta/Cruces  Zerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea Bizkaibus A2336  MUSKIZ - EHU :
iea A2336  MUSKIZ → EHUMUSKIZSan Juan • Las Acacias • Autonomía • El CruceroABANTO ZIERBENALas Carreras Ambrosio de los Heros 39 • Udaletxea • InstitutuaORTUELLAUdaletxea • El Minero anbulatorioa • Etxaba • UriosteTRAPAGARANPrimero de Mayo udaletxea • Primero de Mayo 32 • UgarteLEIOAEHU BibliotekaZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2336  EHU → MUSKIZLEIOAEHU BibliotekaTRAPAGARANUgarte • Primero de Mayo 53 • Primero de Mayo udaletxeaORTUELLAUrioste • Etxaba • El Minero anbulatorioa • UdaletxeaABANTO ZIERBENAInstitutua • Udaletxea • Las Carreras Ambrosio de los Heros 42MUSKIZEl Crucero • Autonomía • Las Acacias • San JuanZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea Bizkaibus A2610  GALDAKAO - EHU :
iea A2610  GALDAKAO → EHUGALDAKAOZabalgane • Udaletxea • Juan Bautista Uriarte 37 Zamakoa • Juan Bautista Uriarte 7 Plazakoetxe • Ibaizabal • Bengoetxe • Olabarieta Poblado Firestone • AperribaiBASAURIUrbi 47 • Agirre Lehendakaria 73 Ariz Dorretxea • Agirre Lehendakaria San José Ikastetxea   • Kareaga Goikoa 111 Udaletxea   • Kareaga Goikoa 79 Burritos • Kareaga Goikoa 11 El CaleroETXEBARRIZubialdea El BoqueteBILBOSanta Ana Galdategia  • Ibarsusi • Zumalakarregi Makua Plaza • Zumalakarregi 121 Begoña • Maurice Ravel Panera • Maurice Ravel Telefónica • Maurice Ravel BegiratokiaLEIOAEHU BibliotekaZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :
iea A2610  EHU → GALDAKAOLEIOAEHU BibliotekaBILBOMaurice Ravel Begiratokia • Maurice Ravel Telefónica • Zumalakarregi Etxebarria Parkea • Zumalakarregi 56 Santutxu • Ibarsusi • Santa Ana Galdategia  BASAURIZubialdea El Boquete • Kareaga Goikoa 12 El Calero • Kareaga Goikoa 26 Burritos • Kareaga Goikoa 52 Udaletxea   • Nagusia Begiratokia • Agirre Lehendakaria 76 Ariz Dorretxea   • Urbi 2GALDAKAOUrbi • Olabarieta Poblado Firestone • Bengoetxe • Ibaizabal • Juan Bautista Uriarte 16 Plazakoetxe • Udaletxea • Zabalgane TelefónicaZerbitzu hauek larunbat eta jaiegunetan ez dabiltza. :

### Unibertsitatea

Udalerrian Euskal Herriko Unibertsitatearen Leioa-Erandioko campusa dago, unibertsitatearen Campus nagusia, alegia. Errektoregoaren Egoitza jasotzeaz gain hurrengo Fakultate eta eskolak biltzen ditu:
* Arte Ederren Fakultatea
* Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatea
* Medikuntza eta Odontologia Fakultatea
* Zientzia eta Teknologia Fakultatea
* Zuzenbide Fakultatea
* Erizaintzako Unibertsitate Eskola
* Irakasleen Unibertsitate Eskola
* Lan Harremanen Unibertsitate Eskola
* Liburutegia
* Medikuntza eta Zientzia Historiaren Euskal Museoa
* Ostalaritza Eskola

## Kultura
### Hizkuntza

Leioako hizkera ("Leyoáko berbeté") Leioan hitz egiten den bizkaieraren ipar-sartaldeko (Uribe Kosta, Txorierri eta Mungialdea) azpieuskalkiaren aldaera da. Leioako hizkera Uribe Kostako eta Txorierri sartaldeko aldaeren tarteko berbeta da, Getxo eta Berangokoenen antzekoa.

## Ondasun nabarmenak

* Artatza jauregia
* Mendibile jauregia
* Ondizko Andra Mariaren baseliza
* San Bartolome baseliza
* Santi Mami baseliza

## Leioaztar ospetsuak

* Sabino Bilbao (1897-1983), futbolaria.
* Felix Sesumaga (1898-1925), futbolaria.
* Laurentzi Gana (1937-), EAEko futbol federazioko presidentea izandakoa.
* Javier Landeta (1959-), EAEko atletismo federazioko presidentea izandakoa. EAEko futbol federazioko presidentea.
* Leire Ortueta (1971-), ballet dantzaria.
* Javier Mendizabal (1977-), skater profesionala.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ Mikel Gorrotxategi; Iratxe Lasa; Goizalde Ugarte. (2011). Leioako leku-izenak. Euskaltzaindia eta Leioako Udala, 25-26 or. ISBN 9788495438812..
* ↑ (Gaztelaniaz) «Leioa, su medio físico y geográfico» Leioa.info (Noiz kontsultatua: 2018-08-05).
* ↑ «Leioako Udala - Kokapena» www.leioa.net (Noiz kontsultatua: 2020-10-30).
* 1 2 Mikel Gorrotxategi, Iratxe Lasa eta Goizalde Ugarte: Leioako leku-izenak, Euskaltzaindia, Bilbo, 2012.
* ↑ «Leioako historia. Bere jatorria.» (WordPress) Leihoa.info (Noiz kontsultatua: 2018-08-26).
* ↑ Leioa a través de su historia liburua: 2. kapitulua
* ↑ Gaminde, Iñaki. (2001). Leioa berbarik berba. Leioako Udala = Ayuntamiento de Leioa ISBN 84-606-3136-2. PMC 432950112. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko Unibertsitatea

## Kanpo estekak

* Leioako Udalaren webgunea.
* (Gaztelaniaz) Ana Lopez Asensio. Leioa a través de la Historia. Leioako Udala. 2001. Liburua online irakurri eta deskargatu daiteke.
* Datuak: Q530302
* Multimedia: Leioa / Q530302
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Leioa