# Magdalena (Iruñea)

Magdalena Iruñeko auzo bat da. Arga ibaiaren ertzean kokatua dago, hori eta duen lur emankorrak dira auzoa baratzez beteta egotearen arrazoia. Iruñea osoan famatuak dira Magdalena auzoko barazki eta fruituak. Auzo honetan zehar sartzen da Iruñera Pirinioetatik datorren Donejakue bidea.

## Historia

Magdalena auzoa XII. mendean sortu zen, Arga Ibaiaren bestaldean zegoen Andre Maria Magdalenaren zaintzapeko leprosategi baten inguruan. Mende horretan bertan, eraiki zen Magdalenako zubi erromanikoa, Arga ibaiaren bestaldera igarotzeko. Magdalena, Arrotxapearekin batera, Iruñeko auzo zaharrena da eta Nabarreriako burguari lotua zegoen. Erdi Arotik eraiki izan dira Arga ibaiaren ertzetan baserriak, errotak, zurtegiak, garbitegiak… eta bertako baratzak antzinatik hornitu dute barazkiz eta fruituz Iruñea. Nafarroako konkistan Iruñea elikagaiez hornitzen zuten zonaldeak, Magdalena auzoa barne, osorik erre zituzten, Iruñea birkonkistatu nahi zuten nafar-tropak hornitu ez zitezen. Aterpe bezala erabili zitezkeen eraikinak ere erre zituzten, errotak batez ere eta hortik aurrera egurrez egin behar izango ziren eraikin guztiak. Frankismo garaian, Francok Magdalenako lurretan Langileentzako auzo bat eraikitzea agindu zuen eta hortik aurrera, aintzinako Magdalenako lurretan Txantrea auzoa eraiki zen.

### 1982ko atentatua

1982ko apirilaren 17an, ETA militarrak Espainiako Polizia Nazionaleko agente bat hil, beste bat larri zauritu eta beste bost arin zauritu zituen Magdalena auzoan. ETAk auzoan dagoen Nafarroako indar elektrikoen azpiestazioaren kontra jo nahi zuen, baina Poliziarekin suertatutako gorabeheren ondorioz poliziaren tanketa bat leherrarazi zuen. ETAk Polizia Nazionalaren tanketaren aurka gerra-gurdien kontrako granada bat jaurti zuen eta, ondoren, tiroketa gogorra izan zen etakideen eta polizia nazionalen artean. Ekintza Nafarroa komandoak gauzatu omen zuen goizeko 3:05ean, Magdalenako zubi zaharraren inguruan. Tiroketaren ostean, etakideak ihesi joan ziren, armak eta munizioa lekuan bertan utzita.
Hilabete lehenago, tanketaren aurka egin zen ekintzaren lekutik 100 metro ingurura, Espainiako Polizia Nazionalak Goma biz beteriko auto bat aurkitu zuten eta, handik minutu batzuetara, autoak eztanda egin zuen.

## Eraikinak
### Erlijiosoak

* Andre Maria Magdalenaren zaintzapeko leprosategia: Jadanik ez da existitzen.
* Josefinen umezurtz eta babesgabeen babes-etxea: Egurrezkoa egin zuten badaezpada, nafar tropek gotorlekutzat erabil ez zezaten. 1904an harriz berreraikitzen hasi ziren eta 2 urte geroago bukatu zuten. Azkenik 1926an eliza bat eraiki zuten babes-etxeari itsatsia eta 1926. urtean inauguratu zen.
* Santa Ana Monasterioa: 1587 urtekoa eta gaur egun existitzen ez dena.

### Zibilak

* Magdalenako ehundegia: 1849. urtekoa. Jadanik ez da existitzen.
* Kortabe errota: 1276. urtean su eman zioten Nabarreriako gudan. Orain Ziganda errota dago horren ordez.
* Caparrosotarren errota: Nafarroako konkistan, Caparrosotarrek Gaztelaren alde agertu ziren, hori dela eta, suntsitu gabe utzi zuten errota bakarra izan zen. Gaztelak bertan, 25 eskopetari jarri zituen errota defendatzeko.
* Magdalenako zubia: XII. mendeko zubi erromanikoa da. Iruñea eta Magdalena auzoa batzen ditu, Arga ibaia zeharkatuz. Done Jakue Bidea burutzen duten erromesak zubi honetatik igarotzen dira.
* Oinzubiak: 1950eko hamarkadan eraiki zen.
* Club Natación Elkarteko zubia: Club Natación igeriketa elkartearen instalakuntzak dauden gunean dago.
* Belosoko oinzubia: Beloso eta Magdalena auzoak elkarlotzen ditu.

## Donejakue Bidea

Magdalena auzoa Iruñeko Donejakue bidearen sarrera da. Eguraldi ona hastean ugariak dira auzo honetatik igarotzen diren erromesak. Burlata atzean uztean, erromesak Magdalenan sartzen dira. Aurrerago Magdalenako XII. mendeko zubi erromanikotik igaro eta Nafar hiribururako bidea hartzen dute. Lehen erromes- Ospitalea zegoen auzo honetan baina gaur egun ez da existitzen.

## Jaiak

* Lehen erromeria bat egiten zen Ezkaba mendiko S.Cristobal ermitaraino baina 1796.urtean ermita bota zuten frantziarrek Iruñea ez setiatzeko.
* Uztailaren 22: Maria Magdalenaren egunean mezak eta herri jaialdi ikusgarriak antolatzen zituzten eta etxeak piper opilez apainduriko zuhaitz-adar berdezko arkuz apaintzen zituzten. Jaietako lehen goizean, auzoko gazteak maizter janzten ziren (jantzi dotoreak eta kolorezko xingolaz apainduriko txapela jarrita), eta Iruñera igotzen ziren gaiten eta danborren musikarekin batera. Bazkarirako piper opilak, txakolinarekin batera jaten zituzten. Gauetan dantzaldiak egiten zituzten beti.

## Kultura

* Hizkuntza: Magdalena auzoan euskaraz mintzatzen zen, Iruñea XX. mendearen hasieran gaztelaniara egokitu zen arte.
* Musika: Iruñerriko talde asko dira auzo honetan entseatu dutenak edo entseatzen dutenak, adibidez Barricada.

## Garraioa

Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 5 linea daude:
Eskualdeko Hiri Garraioa Magdalena :
Eguneko Zerbitzua :
iea  3  Zirkularra Mendebaldea: Hirigunea ↔ Antsoainiea 3  Zirkularra Mendebaldea: Hirigunea ↔ AntsoainANTSOAINNoain Anaiak /10 • Noain Anaiak (Artzaintsa Jainkotiarra) • Atarrabia /17IRUÑA (Txantrea)Atarrabia 12 • Atarrabia 44 • San Kristobal/Uharte • San Kristobal/Txantrea • San Kristobal 9 • Magdalena/Imarkoain • Magdalena /4 • MagdalenaIRUÑA (Alde Zaharra)Labriteko AldapaIRUÑA (2. Zabalgunea)Teobaldoen 1-5 • San Ignazio /12IRUÑA (Alde Zaharra)Sarasate (Nafarroako Foruak) • Takonera (San Lorentzo)IRUÑA (Arrotxapea)Gipuzkoa/Kosterapea • Gipuzkoa (Dona Grazia) • Marcelo Zelaieta 8 • Marcelo Zelaieta 30 • Marcelo Zelaieta 76 • Marcelo Zelaieta 106 • Antsoain 4ANTSOAINNoain Anaiak /10Ikus artikulua: 3. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)iea  5  Orvina 3 ↔ Nafarroako Unibertsitateaiea 5  Orvina 3 → Nafarroako UnibertsitateaIRUÑA (Txantrea)Fermin Daoiz 1 • San Kristobal/Uharte • San Kristobal/Txantrea • San Kristobal 9 • Magdalena/Imarkoain • Magdalena /4 • MagdalenaIRUÑA (Alde Zaharra)Labriteko AldapaIRUÑA (2. Zabalgunea)Teobaldoen 1-5 • Zaragoza 6-8 • Zaragoza /13IRUÑA (Arrosadia)Zaragoza /25 • Zaragoza 32 • Zaragoza 56-58 • Iñigez 8IRUÑA (Iturrama)Iturrama /11 • Nafarroako Unibertstiatea (Mendaur Ikastetxe Nagusia)Ikus artikulua: 5. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)iea 5  Nafarroako Unibertsitatea → Orvina 3IRUÑA (Iturrama)Nafarroako Unibertstiatea (Mendaur Ikastetxe Nagusia) • Iturrama 15IRUÑA (Arrosadia)Iñigez/Turrillas • Zaragoza 61 • Zaragoza 45-47 • Zaragoza 25IRUÑA (2. Zabalgunea)Zaragoza 13 • Navarro Villoslada/Gurutzea • Paulino Caballero 15IRUÑA (Alde Zaharra)Nafarroako Gorteen 1IRUÑA (Txantrea)Magdalena • Magdalena /1 • Magdalena/Iruñerria • San Kristobal (Osasunetxea) • San Kristobal 42 • Fermin Daoiz 1Ikus artikulua: 5. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)iea  11  Ezkaba ↔ Galaria / Mutiloko Industrialdeaiea 11  Ezkaba → Galaria / Mutiloko IndustrialdeaIRUÑA (Txantrea)Kanala /25 • Kanala /20 • Kanala/Jimeno Jurio • Ioan Taraxoakoa 299 • Adoain Aita /44 • Magdalena /4 • MagdalenaIRUÑA (Alde Zaharra)Labriteko AldapaIRUÑA (2. Zabalgunea)Teobaldoen 1-5 • Zaragoza 6-8 • Zaragoza /13IRUÑA (Arrosadia)Zaragoza /25 • Zaragoza 32 • Zaragoza 56-58 • Zaragoza 72 • Sadar/Zolia • Sadar 14GALAR (Kordobila)Galaria (Sario) • GalariaARANGUREN (Mutiloa)Sadar (Sario) • Morea/C • Morea/CIkus artikulua: 11. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)iea 11  Mutiloko Industrialdea / Galaria → EzkabaARANGUREN (Mutiloa)Morea/CGALAR (Kordobila)GalariaIRUÑA (Arrosadia)Sadar (Sario) • Sadar (Nafarroa Arena) • Sadar /14 • Sadar/Iruñeko Orfeoia • Zaragoza /72 • Zaragoza 61 • Zaragoza 45-47 • Zaragoza 25IRUÑA (2. Zabalgunea)Zaragoza 13 • Navarro Villoslada/Gurutzea • Paulino Caballero 15IRUÑA (Alde Zaharra)Nafarroako Gorteen 1IRUÑA (Txantrea)Magdalena • Magdalena /1 • Ioan Taraxoakoa /41 • Ioan Taraxoakoa /41 • Kanala/Iruñerria • Kanala 18-20 • Kanala /25Ikus artikulua: 11. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)iea  21  Zirkularra Ekialdea: Hirigunea ↔ Antsoainiea 21  Zirkularra Ekialdea: Hirigunea ↔ AntsoainANTSOAINNoain Anaiak (San Kosme) • Noain Anaiak 38IRUÑA (Arrotxapea)Antsoain 19 • Marcelo Zelaieta 99 • Marcelo Zelaieta /76 • Marcelo Zelaieta /34 • Marcelo Zelaieta /4 • Gipuzkoa/Lauhaize • Biurdana/KosterapeaIRUÑA (Alde Zaharra)Takonera (Basotxoa)IRUÑA (1. Zabalgunea)Moret Aita (Baluarte)IRUÑA (2. Zabalgunea)Oliveto Kontea 3 • San Ignazio /12IRUÑA (Alde Zaharra)Nafarroako Gorteen 1IRUÑA (Txantrea)Magdalena • Magdalena /1 • Magdalena/Iruñerria • San Kristobal (Osasunetxea) • San Kristobal 42 • Atarrabia/Ororbia • Atarrabia/KaputxinosANTSOAINAtarrabia/Euskal Herria • Noain Anaiak (San Kosme)Ikus artikulua: 21. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa) :
Gaueko Zerbitzua :
iea  N7  Pablo Sarasate ↔ Bexe Nafarroaiea N7 Pablo Sarasate → Bexe NafarroaIRUÑA (Alde Zaharra)Sarasate (Nafarroako Foruak)IRUÑA (1. Zabalgunea)Navas de Tolosa/San AntonIRUÑA (Donibane)Baiona 4 • Belate/Azuelo • Oliva/JasokundeaIRUÑA (Sanduzelai)Nafarroa/Juaristi Doktorea • Sanduzelai 71 • Sanduzelai (Osasunetxea) • Sanduzelai /10IRUÑA (Arrotxapea)Marcelo Zelaieta 8 • Marcelo Zelaieta 30 • Marcelo Zelaieta 76 • Marcelo Zelaieta 106 • Marcelo Zelaieta 136ANTSOAINAtarrabia /17IRUÑA (Txantrea)Atarrabia 12 • Atarrabia 44 • San Kristobal/Uharte • San Kristobal/Txantrea • San Kristobal 9 • Magdalena/Imarkoain • Magdalena /4 • MagdalenaIRUÑA (Alde Zaharra)Labriteko AldapaIRUÑA (2. Zabalgunea)Bexe Nafarroa 9bisIkus artikulua: N7 linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)iea N7 Bexe Nafarroa → Pablo SarasateIRUÑA (2. Zabalgunea)Bexe Nafarroa 9bisIRUÑA (Alde Zaharra)Nafarroako Gorteen 3IRUÑA (Txantrea)Magdalena • Magdalena /1 • Magdalena/Iruñerria • San Kristobal (Osasunetxea) • San Kristobal 42 • Atarrabia/Ororbia • Atarrabia/KaputxinosANTSOAINAtarrabia/Euskal HerriaIRUÑA (Arrotxapea)Marcelo Zelaieta /132 • Marcelo Zelaieta 99 • Marcelo Zelaieta /76 • Marcelo Zelaieta /34 • Marcelo Zelaieta /4IRUÑA (Sanduzelai)RENFE • Sanduzelai/Fleming • Sanduzelai/Sanduzelai • Sanduzelai/Sanduzelai • Nafarroa 3IRUÑA (Donibane)Oliva 25 • Baiona/Irurita • Baiona 5IRUÑA (1. Zabalgunea)Armada (Zitadela)IRUÑA (2. Zabalgunea)Bianako Printzea/ZangozaIRUÑA (Alde Zaharra)Sarasate (Nafarroako Foruak)Ikus artikulua: N7 linea (Eskualdeko Hiri Garraioa) :

## Erreferentziak

* 1 2 Carmelo C. RIDRUEJO: «Un policía muerto y otros seis heridos en atentado perpetrado en Pamplona contra una tanqueta con una granada anticarro», El País, 1982-04-18.
* ↑ http://www.diariodenavarra.es/noticias/navarra/mas_navarra/cinco_escenarios_del_horror_47010_2061.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12262834