# Akilesen orpoa

Akilesen orpoa pertsona edo gauza baten alde ahula edo zaurgarria adierazteko erabiltzen den adierazpena da.

## Adierazpenaren jatorria

Lehen mendean Estaziok idatzitako Akileida (Achilleis) poema osatu gabean du jatorria. Poema horrek Akilesen jaiotzaren mitoaren bertsio bat du, beste iturri batzuetan agertzen ez dena: Akiles jaio zenean, Tetis hilezkor egiten saiatu zen Estigia ibaian sartuz. Bere amak, ordea, eskuin orpoaren bidez eutsi zion korrontean murgiltzeko, eta, beraz, bere gorputzeko puntu zehatz hori zaurgarria izan zen, Akilesek batailan zauri zezakeen eremu bakarra. Ez dago argi mitoaren bertsio hori lehenago ezagutzen zen.
Istorioaren beste bertsio batean, Tetisek haurra anbrosiaz igurzten zuen eta etxeko sutan jartzen zuen bere gorputzaren atal hilgarriak erretzeko. Zeregin horietan Peleok eten egin zuen, haurra bere eskuetatik indarrez erauzi eta orpo bat ikaztuta utziz. Tetisek, haserre, biak abandonatu zituen. Peleok Akilesen orpo errearen ordez Damiso erraldoiaren taba jarri zuen, lasterketan izan zuen abiaduragatik xelebre. Horregatik izendatu zuten Akiles «oin arinena» (ôkus inausketak).
Nolanahi ere, Troiako setioan, grekoen eta troiarren arteko gerraren azken guduan, Parisek Akiles hil zuen, orpoan pozoitutako gezi bat sartuta.
Hala ere, Estazio aurreko iturrietako bakar batek ere ez du egiten inolako erreferentziarik zaurgarritasun hori. Aitzitik, Iliada Homeron aipatzen du Akiles zauritu egiten dutela: XXI. liburuan, Asteropeo heroi peoniarrak, Pelegonen semeak, desafio egiten dio Akilesi, Escamandro ibaiaren ondoan. Bi lantza bota zizkion aldi berean, Akilesen sorbalda batera iritsita, eta "handik odol beltza atera zuena". Iliadan, Hektorrek profetizatu egiten du Parisek eta Apolok Eszeas ateetan Akilesen heriotza, baina ez da zehaztu nola gertatuko den.
Troiar zikloko poema zatikatuetan ere, non heroiaren heriotzaren deskribapena agertzen den — Zipria (egile ezezaguna), Arktino Miletokoaren Etiopida, Leskesen Iliada Txikia eta Arktinoren Iliupersis —, ez dago haren zauriezintasunari edo orpoari buruzko aipamenik. Akilesen heriotza irudikatzen duten ondoren margotutako ontzietan gezi batek (edo kasu askotan hainbatek) bere gorputza harrapatzen du.

## Herri kulturan

Troia filma; Akilesen heriotza ikus daiteke, arestian azaldutako mitoaren arabera. Horregatik, Akilesen tendoia ere deitzen zaio.

## Erreferentziak

* ↑ Texto latino de la Aquileida, en el sitio del Proyecto Perseus. Véanse los vv. 133-135.
* ↑ (Gaztelaniaz) Apolonio de Rodas. 2024-01-27 (Noiz kontsultatua: 2024-02-15).
* ↑ Homero, Ilíada xxi.161-183.
* ↑ Homero, Ilíada XXII,356.

## Kanpo estekak

* ARIZA NÚÑEZ, Ana Beatriz. (marzo de 2009 -abril). «El porqué de los dichos, el dicho y el hecho: el talón de Aquiles» Gibralfaro nº 60.
* Estazioa: Akileida (Achilleis). Ikus vv. 131 eta hurrengoak
** Testu frantsesa Philippe Remacleren gunean (1944 - 2011).
** Testu ingelesa Theoi; trad gunean. J-ren 1928. H Mozley, Loeb Classical Library-n argitaratua.
*** Perseus proiektuan latinezko testua, aurkibide elektronikoarekin. Beheko eskuineko aldean dagoen "load" errotulu aktiboa erabiliz, laguntza ingelesez lortzen da, testuaren hiztegi latinoarekin.
*** Latinezko testua, hitz eta frekuentzia-estatistika bila, Intratext gunean.
* Mitologiako bitxiak, I. urtea, n.5: Akilesen orpoa. Novaro argitaletxeak argitaratutako istorio grafikoa. 1963ko uztailaren 1a. Delia Larios-en marrazkiak.
** PDF formatuan, Lingua Latinoko gunean.
* Datuak: Q33785