# Durruma Kanpezuko meategia

Kanpezuko San Roman meatzea asfalto naturalezko meatze ireki bat da, Durruma Kanpezuko kontzejuan, Bernedoko udalerrian, Arabako Mendialdeko Koadrilan. Ez dago ustiapenean.

## Egoera

'Atelaran' barrutian dago. Hasieran Errituertoko herrixkakoa zen, eta 1710ean hustu zen. Durruma Kanpezuko udalerrikoa da, eta Errituertoko eremuaren lurrak hartu ziren.

## Historia

Arabako Mendialdearen inguruko meatze hau eta beste batzuk ustiatzeko sortu ziren enpresek, XIX. mendean zehar hirietan gertatzen hasi zen garapen urbanistiko handiaren ondorioz sortu ziren. Garai horretan, asfaltoa gero eta gehiago erabiltzen da kaleetako zoladura osatzeko. Paris (1835) edo Madril (1847) izan ziren, besteak beste, lehengai horren eskarian aitzindarietako batzuk, baina Bartzelonan ere (1894) erabili ziren, Gasteiz eta Donostiako esperientzietan emaitza onak lortu ondoren. Beste eskari-puntu batzuk Gijon, Burgos, Santander eta Bilbo izan ziren, besteak beste.

### Eskainitako produktuen aniztasuna

Leku bakoitzean erabiltzen diren asfaltatze tekniken arabera, asfaltoa modu ezberdinetan aurkeztu behar zen. Batzuetan, adibidez, asfalto hautsa, beste batzuetan 'almaziko asfaltikoko ogiak' eta, beste batzuetan, losetak edo briketak. Arabako asfalto-enpresek eskaintzen zituzten produktu horiek guztiak.

### Aurkikuntza eta lehen ustiapena (1850-1915)

Rufino López de Alda ikertzaileak dioenez, meatze honen aurkikuntza 1850ean gertatu zen. Garai hartan, meategiari 'La Afortunada' izena eman zioten, eta Santiago Arrieta eta Eustaquio Musitu izan ziren ustiapenaren lehen kontzesiodunak. Handik gutxira, 1856an, Francisco Valentziak erosi zuen meatzea, eta 1916ra arte iraun zuen familian. Aldi horretan guztian zehar, arroka asfaltikoa transformazio-lantegira mandoen bidez garraiatzen zen.

### 'Asfaltos San Román de Campezo' konpainia (1916-1930)

1916ko urte horretan, Félix Gorospe Ayerbek erosi zuen meatzea, eta, handik abiatuta, 'Asfaltos de San Román de Campezo' enpresa sortu zuen. Ustiatze-sistemaren hobekuntzetako bat "aireko tranbia" eraikitzea zen, hau da, arroka asfaltikoa meategiko erauzketa-puntutik biltegi batera eramateko garraio-mekanismo bat, saskien bidez, eta aireko kableatu bat, teleferiko baten antzeko zutoin-egitura bati esker. Horri buruz egindako kudeaketak gorabehera, "aireko tranbia" hori ezin izan zen osatu, baina bai aipatu biltegia eraiki zen, eta "Santa Cristina" izena jarri zioten. Asfaltoa meatzetik biltegira garraiatzeari dagokionez, ikerketen arabera, aldi horretan mandoen sistema tradizionala erabiltzen jarraitu zen. Hamabost urte eskas igaro ondoren, 1930ean enpresa itxi egin zen.

### 'Asfaltos Naturales de Campezo' (1938-1955) konpainia

1938-40an, lehengo jabeak berak ustiatu zuen meatzea. Orduan, fabrika berri bat eraiki zen asfaltozko materiala Antoñana bihurtzeko. Materialak lantegi horretara eramateko, errepide bat egiten hasi ziren garai hartan. Paradoxa badirudi ere, urte askoan asfaltatu gabe egon zen errepide hori meatzetik materialak garraiatzeko baino ez zen erabili. Lan horiek guztiak "Asfaltos de Campezo" izeneko enpresa berri baten testuinguruan egin ziren. Entitate berri horrek hamabost urtez mantendu zuen ustiapeneko meatzea, 1955ean errentagarritasun eskasak erauzketa lanak bertan behera uztera behartu zuen arte.

## Meategiko lana . mendearen erdialdean

Langile ohi baten testigantzaren arabera (Amaia Maestrok jaso zuen Luis Arrietari egindako elkarrizketan), XX. mendearen erdialdean, meatzean hamar meatzari finkok lan egin zuten, eta beste hamarrek nekazaritza-lanek uzten ziotenean. Genevillakoak ziren gehienak, baina bazeuden Korres, Quintana, Durruma, Bujanda, Marañón eta Cabredo herrietakoak ere.
Lan-prozesua hainbat fasetan gauzatzen zen. Lehenik eta behin, lurra ekortu behar zen lehergailuen bidez, asfaltoa zuen harria saltatzeko. Bigarrenik, lortutako materiala aukeratzen zen, asfaltozko arroka eta harea zena bereiziz. Hirugarrenik, asfaltozko harria eta aprobetxa zitekeen harea pilatu egiten ziren hura garraiatzen hasteko behar adina diru egon arte. Hori zen laugarren urratsa. Kamioia urtean bi aldiz baino ez zen joaten meategira, bat apirilean edo maiatzean, eta bestea urrian, egun horietan (hilabete inguru), bidaia ugari egiten zituen Antoñanako lantegiraino, metatutako mineral guztia garraiatu ahal izateko.

## Komunikazio eta merkaturatze bideak: loturak Vasco-Navarro trenbidearekin

Durruma Kanpezuko meatze horretako material asfaltikoa prozesatzeko lantegia Antoñana herrian eraiki zen, enklabe horren komunikazio onak zirela eta. Handik, Santikurutze Kanpezu eta Gasteiz lotzen dituen errepidea pasatzeaz gain, 1927tik 1967ra bitartean, Vasco-Navarro trenbidea ere gurutzatu zuen. Hori dela eta, fabrika horri zerbitzua emateko, hildako bide bat jarri zen, asfaltozko produktuak banatzen zituzten bagoien zamalekuarekin.

## Erreferentziak

* ↑ Alda Elorza 2020, 8 orr. .
* ↑ Puche y Navarro 2019, 7 y 8 orr. .
* ↑ Puche y Navarro 2019, 6 orr. .
* ↑ Alda Elorza 2020, 6 orr. .
* ↑ Alda Elorza 2020, 6 y 9 orr. .
* ↑ Alda Elorza 2020, 6 y 11 orr. .
* ↑ Alda Elorza 2020, 14 orr. .
* ↑ Alda Elorza 2020, 36 orr. .

## Bibliografia

* Alda Elorza, Ángel (2020). Las minas de San Román de Campezo y la fábrica de asfalto de Antoñana. Junta Administrativa de Antoñana.
* Puche, Oktavio; Navarro, Jorge (2019). «Hidrokarburoen ustiapenaren eta ekoizpenaren historia Espainian». En Sociedad Española para la Defensa de la Patrimonio Geológico Minero, arg. De Re Metallica, 33.

## Ikus, gainera

* Vasco-Navarro trenbidea
* Lucía meatzea (Atauri)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122772205