OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pankration

Pankration (grezieraz Παγκράτιο, Pagkratio, "indar guztiak" = πᾶν, pan, "guztia" + κράτος, kratos "indar" edo "botere") edo pankrazioa, antzinako Olinpiar Jokoetako lehiaketa bat zen.
Kirol hau, boxeoa eta borrokaren arteko konbinaketa bat zen, neurri bateraino, gaur egungo arte martzial mistoetan pentsarazten duena.
Greziarrek, honen asmakuntza, Teseori ematen zioten, Minotauroari aurre egin zionean, edo Heraklesi, Nemeako lehoiaren aurka borrokatu zuenean.
Ukabilkadak onartzen ziren, borrokalariek, euren eskuak, himanteekin biltzen ez zituzten arren. Gutxi gora-behera, guztia zegoen onartuta. Zapalketak hankekin, belarrondokoak, etab... Ugaltze-aparatua ere ez zen errespetatzen.
Kirolariez trufa eginez, Galeno mediku ospetsuak sari bat eman zion asto bati zapalketetan nabarmentzen zelako. Zangotraba jartzea, aurkaria hartu eta bere aurka botatzea oso ohikoa zen. Aurkariari sabelean ostiko bat jotzea bezalako erasoak, duela gutxi arte gaur egungo kirol guztien arauen aurka zihoana, erabat onartuak zeuden. Baita artaziarena egitea ere, honela, sabelaldea hankekin lotuta izanik, bi eskuak libre geratzen baitziren aurkaria itotzeko. Taktika hau izan zen, hain zuzen ere, Figaliako Arrikion txapeldun olinpikoa hil zuena olinpiar jokoen 54. edizioan, K. a. 564an. Polidamas Eskotusakoa txapeldun olinpikoa izan zen proba honetan K. a. 408an, 93. edizioan.
Kolpeak aurpegian, zanpaketa edo itotze harrapaketak egitea, gorputz adarrak euren tokitik ateratzea edo apurtzea ere arrakasta handiko teknikak ziren.
Arauek zigortzen zuten gauza bakarrak, horzka egiteak, begiak ateratzea eta hatzak aurkariaren aho edo sudurrean sartzea zen.
Pausaniasek honako hau aipatzen du Sizioneko Sostratosi buruz:
"Lisandroren irudiaren ondoan, Sizioneko Sostratos pankrazio borrokalariarena dago, Akrokersites ere deitua. Hau, beti, lehenik aurkariaren hatzak harrapatzen saiatzen zen, apurtzeko. Eta egiten jarraitzen zuen, bere aurkariak borroka uzten zuela nabaritzen zuen arte. Garaipena lortu zuen Nemeako lehiaketetan, hamabi guztira, hiru garaipen Olinpian eta beste bi Pitiar Jokoetan".
Mesinako Leontiskosek ere teknika hau erabiltzen zuen.
Pankrazioan, borroka perpendikularraren arauak erabiltzen ez zirenez, borrokak, borrokarietako batek etsitzen zuen arte irauten zuen, hatz bat jasoz adierazten zena.
Boxeoa edo borrokan bezala, kirol honetan gazte eta helduentzako maila ezberdinak zeuden.
Pankrazioan koroa lortzea, aurretik ephedros izan gabe, garaipen nabarmengarritzat jotzen zen. Hau izan zen Publio Kornelio Aristion erromatarraren kasua, aurreko borrokaren garaile bezala, ondoren, berehala, nekatutako aurkari baten aurka borroka egin behar izan baitzuen, hau da, zozketa bidez kanpoan geratu zen aurkari baten aurka.
Kontrakoa dirudien arren, pankrazioa ez zen boxeoa bezain basatia. Horregatik agertzen zen lehen programan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201252
* Multimedia: Pankration / Q201252
# Pedro López de Gámiz

Pedro López de Gámiz (Barbadillo del Pez, Burgos,1528-Miranda de Ebro, 1588) Gaztelako eskultorea izan zen. Diego de Marquina haren dizipulua izan zen eta bere kolaboratzialeen artean Joanes Antxeta zegoen. Haren obra batzuk Araban gordetzen dira.

## Biografia

Burgosko Barbadillo del Pez herri txikian jaio zen, baina bere familia Burgosera joan zen bizitzera. 1549an Miranda de Ebrora iritsi zen eta bertan bizi izan zen hil zen arte. Han garatu zuen bere lanbidea, eta Espainiako eskultura erromanistaren (pizkunde eta barroko arteko joera) adierazgarrietako bat izan zen1. Bere prestakuntza, Miranda de Ebron, 1940ko mendearen erdialdean loratu zen tailer batek egin zuen. Bere ikaslerik onena Diego de Marquinak mirandarra izan zen. Bere kolaboratzaileen artean Pedro de Arbulo, Joanes Antxeta eta Juan Fernández de Vallejo egon ziren. Kontserbatutako obra batzuk Miranda de Ebro inguruan daude, bereziki Burgosko Bureba eskualdean eta Errioxan.

## Euskal Herrian

Haren erretaulak eta eskulturak Arabako Estavilloko San Martin elizan eta Zanbranan gordetzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Diez Javiz, Carlos (1985). Pedro López de Gámiz. Escultor mirandés del siglo XVI. Ed: IMH. ISBN 84-505-1693-5.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9057530
* Multimedia: Pedro López de Gámiz / Q9057530
# Pedro Machuca

Pedro Machuca (Toledo, 1490 aldean - Granada, 1550) Pizkundeko espainiar arkitekto eta margolaria izan zen. Bere lanik garrantzitsuena Granadako Karlos V.aren jauregia da.

## Bizitza eta lanak

Pintura eta arkitektura ikasketak Italian egin zituen, eta handik itzuli ondoren Granadan hartu zuen bizitokia. Italian egon zen garaian harremanak izan zituen Rafael eta Michelangelorekin, eta haien kutsua (Michelangelorena bereziki) agerikoa da bere pinturan, Laguntzaren Ama Birjina (1517; Pradoko museoa, Madril) esaterako. Lan hori Italian bizi izan zen garaikoa da, baina koadro gehientsuenak Granadara itzuli ondoren egin zituen.
Dena dela, Machucak margolari gisa baino ospe handiagoa izan zuen arkitekto gisa. Arkitekturako lanetan Bramante eta Sangalloren eragina antzematen zaio, eta baita Florentziako eskolako arkitektoena ere. Bere obra aipagarriena Granadako Karlos V.aren jauregia da, Alhambraren barrutian eraikia. Jauregi haren proiektua 1526koa da, baina Pedro Machucaren seme Luisek amaitu zuen 1550. urte inguruan. Espainiar tradizioa alde batera utzita, garai hartan oraindik lantzen zen estilo platereskotik urrun, oso nabarmena du italiar artearen eragina, batez ere Bramante, Rafael eta Peruzzirena, eta huraxe izan zen Espainian XVI. mende hasieran egin zen eraikin nabarmenena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/11/8 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q1337287
* Multimedia: Pedro Machuca / Q1337287
# Pedro Manrique de Lara y Mendoza

Pedro Manrique de Lara y Mendoza ( 1381 – 1440ko irailaren 21a ) Leongo adelantado eta notario nagusia izan zen, Errege Kontseiluko kidea eta Amuscoko VIII. jauna.
Diego Gómez Manrique de Lara y Leiva eta Juana de Mendozaren semea zen. Haren ondasun guztiak hartu zituen oinordetzan, eta Amuscoko zortzigarren jaun bilakatu zen, Treviñoko hirugarrena, etab. Horrez gain, Villarta-Quintana, Villahorceros, Eterna, Anguiano eta, 1429an Gaztelako Juan II.aren kontzesioz, Paredes de Nava eskuratu zituen.
Leonor Gaztela eta Albuquerquekoarekin ezkondu zen, Benavente Fadrique Enríquezeko 1. dukearen alaba legitimoa. Hamabost seme-alaba izan zituen, horien artean Leonor Manrique de Lara y Castilla - Álvaro de Zúñiga y Guzmán, I. Arévalo dukea eta II Plasentziako kondearekin ezkondu zena - Fadrique Manrique de Larako, Gómez Manrique poeta, Rodrigo Manrique kondea eta Diego, I. Treviñoko kondea, lehen semeak oinordetzaren oinarria heredatu zuela, baina beste sei semeentzako maiorazkoak ere sortu zituen.

## Erreferentziak

* 1 2 Jular Pérez-Alfaro 1990.
* 1 2 3 Montero Tejada 1994.

## Bibliografia

* ISSN 0214-9745..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2198376
# Pedro Manuel Aristegi

Pedro Manuel Aristegi Petit (Irun, 1927ko urriaren 16a - Beirut, 1989ko apirilaren 16a) gipuzkoar diplomatikaria izan zen. Zuzenbidea ikasi eta gero, diplomazia munduan hasi zen. 1980 eta 1982 artean Gipuzkoako gobernadore zibila izan zen. Libanoko Gerra Zibilean bertara bidali zuten eta enbaxadan erori zen siriar bonba batek hil zuen. Gustavo de Arístegui politikari popularraren aita da.

## Erreferentziak

* ↑ Espainiako Kanpo Harremanetarako Ministerioa
* Datuak: Q6069435
# Pedro Manuel Grazenea

Pedro Manuel Grazenea Etxaide (Elgorriaga, 1929 – Irun, 2017ko apirilaren 4a), izengoitiz Elgorriaga, nafar erremontaria izan zen. 32 urtez aritu zen profesionaletan, aitzinean beti.

## Bizitza

Pedro Manuel Grazenea 1929an jaio zen Elgorriagan. Haurtzaroan esku-huska aritzen bazen ere, geroago Euskal Jaiko erremonte eskolan sartu, eta 1948ko apirilaren 16an egin zuen debut profesionala. 20 urte zituelarik, besoko lesioa izan zuen. Sendatu zelarik, Urumea pilotalekura aldatu, eta frontoi horretako aurrelari hoberena izan zen hamar urtez. Erretiratu ostean, Urumeako erremonte eskolako arduraduna izan zen. Gerora, masajista lanetan aritu zen 22 urtez Hernaniko Galarreta pilotalekuan. 2007an, omenaldi egin zioten Mutrikun.

## Erreferentziak

* 1 2 Pedro Grazenea erremontista omendu dute. erran.eus (Noiz kontsultatua: 2017-4-6).
* ↑ Pedro Gracenea Echaide. Auñamendi Eusko Entziklopedia, euskomedia.org (Noiz kontsultatua: 2017-4-6).
* Datuak: Q29190082
# Pedro Luro

Pedro Luro Ofizialdegi (Donaixti-Ibarre, 1820ko martxoaren 10a - Cannes, 1890eko otsailaren 28a) baxenafar enpresaria izan zen. 1837an Ameriketara joan eta Mar del Platan bere negozioak sortu zituen.

## Kanpo estekak

* Joseba Aurkenerena: Bettiri Luro, euskal gautxo handia.
* Datuak: Q7159729
* Multimedia: Pedro Luro / Q7159729
# Pedro Manuel Kollado kalea

Pedro Manuel Kollado kalea :
| Donostia, Amara Berri ||
| Herrialdea Lurraldea | Euskal Herria Gipuzkoa |
| Pedro Manuel Kollado kalea Pedro Manuel Kollado kalea Pedro Manuel Kollado kalea ||
| Koordenatuak: | 43°18′25.32″N 1°58′51.97″W﻿ / ﻿43.3070333°N 1.9811028°W﻿ / 43.3070333; -1.9811028 |
Pedro Manuel Kollado kalea Gipuzkoako Donostia hiriburuko kale bat da. Amara Berri auzoan dago, Errondo pasealekua eta Izostegi pasealekuaren arteko biribilgune eta Pio XII.aren plazaren artean. Jose Maria Salaberria kaleak gurutzatzen du.

## Leku interesgarriak

* Usandizaga-Peñaflorida-Amara BHI
* Pio XII.aren plaza
* Pio XII.aren plaza.

## Kaleak

* Errondo pasealekua
* Izostegi pasealekua
* Jose Maria Salaberria kalea
# Orzens

Orzens Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, Vaud kantonamendua barrutian. 2014an 196 biztanle zituen 4,19 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q70667
* Multimedia: Orzens / Q70667
# Orzesze

Orzesze Poloniako Silesiako voivoderriko hiri-udalerri bat da, Mikołów barrutian kokatuta. 83,75 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 20572 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1001207
* Multimedia: Orzesze / Q1001207
ieaSilesiako voivoderriko udalerriak :
# Otsoen lurraldean

Otsoen lurraldean Rose of Dollsek eta Oliver Mendek 2017an ekoitzitako euskarazko zientzia fikziozko websaila da. 2018ko urriaren 23an estreinatu zen Bilbon Seriesland jaialdian.

## Aktoreak

* Rose of Dolls: Hodei
* Oliver Mend: Ttarttalo
* Ane Lindane: Amets / Helio
* Gaizka Narvaez
* Sofia Zallio
* Bego Guerrero
* Javi Cañón
* Ana Furones

## Erreferentziak

* ↑ Urkizu, Urtzi. (2018ko urriaren 23a). «'Otsoen lurraldean' euskarazko telesaila estreinatu dute Seriesland jaialdian» Berria (Noiz kontsultatua: 2018ko urriaren 23a).
* ↑ M. Imaz. (2018ko urriaren 23a). «'Otsoen lurraldean', hondamendiaren ondorengo borrokak» Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2023ko azaroaren 27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57662317
# Otsoko

Otsoko euskal mitologiako pertsonaia edo izakia da. Berez, otsoaren pertsonifikazioa da.

## Ikus gainera

* Axarko
* Beleko
* Gizotsoa euskal mitologian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12265381
# Otsoa eta bildotsa

Otsoa eta bildotsa alegia Esopok eginiko alegi bildumako kontakizun labur bat da. 1804. urtean, Bizenta Mogel-ek ipuin onac liburuan euskaratu zituen alegi bidulmen barruan aurki daitekeen alegi bat da hain zuzen ere. Alegia hitzak, engainu esan nahi du eta hori da kontakizun hauetatik atera daitekeen ondorioa. Kontakizunetan gezurraren inguruko hausnarketen ikaskizunak ematen dira.
Alegietako protagonistak, normalean, animaliak izaten dira. Otsoa eta bildotsaren alegiaren kasuan ere, bi animalien arteko elkarrizketa eta gertaerak kontatzen dizkigu. Normalean, maila ezberdineko animalien artekoak izaten dira. Bertan, engainu, gezur edo iruzur baten egoera kontatzen da.

## Gaia

Otsoa eta bildotsaren kontakizun labur honetan, otso bat eta bildots bat ibai batetik ura edaten ari dira. Otsoa ibaiaren goiko aldetik ura edaten ari da eta bildotsa, aldiz, beherago. Otsoak bildotsari bere ura lokaztea leporatzen dio nahiz eta ura beregandik bildotsarengadik baino lehenago pasa. Hortaz, ezinezkoa da bildotsak otsoari ura lokaztea. Hortik aurrera, bi animalien arteko harremana, errespetu faltan, larderian eta arrazoirik gabeko erantzun eta ekintzetan oinarrituko da.

## Alegiaren testua

Otsoa ari zan edaten goiko aldetik, eta bildotsa uraz behetik.
Otsoak, ikusirik hasi zala ura edaten, diotsa:
- Zergatik lohitu didazu ura ni edaten nengoan artean?
Bildotsak erantzun zion pakez:
- Nola diozu hori, zure aldetik badator ibaiko ura ni nagoan beheko aldera?
Otso gaiztoak ez entzuna eginik bildotsaren arrazoi eder isilgarriari, esaten dio:
- Zergatik lotsa galtzen didazu? Zergatik niri gaizki esan? Hori da nagusiago bati bidegabe handia egitea.
Bildotsak diotsa:
- Ez dizut nik lotsarik galdu, ez gaizkirik esan.
Orduan bekoki tximurtu eta begirada haserratu batekin esaten dio otsoak:
- Sei hilabete dira zure gurasoak egin zidala beste horrenbeste.
- Nola izan diteke hori —diotsa bildotsak— geroago jaioa banaiz? Zeri eta zertara
dator hori asmatzea?
- Dan bezela dala, zuk galdu didazu nere lartegia belarra janaz —esaten dio otsoak.
Bildotsak berriz:
- Nola hori ere, hortzak irten ez badidate? Nola jan belarra oi huts eta samurrekin?
Ez zedukanean otsoak zer erantzun arrazoi hain argiei, estalkiak kendurik, diotsa:
- Berritsu zitala, ez dakit zer esan, bai ordea haragi zalea naizela, zure haragia bigun eta samurra dala eta zurearekin afaldu behar dedala.
Hau esanda, harrapatu eta sabeleratu zuen.

## Kanpo estekak

* Ipuin onac - Euskaltzaindia
* Datuak: Q1169449
* Multimedia: The Wolf and the Lamb / Q1169449
# Otsogorrigaña

Otsogorrigaña Mendebaldeko Pirinioetako mendi bat da, Nafarroa eta Zuberoa artean dagoena. Itsas mailatik 1.922 metroko garaiera du.
Barazea edo Xardekagaina (1.893 m) eta Kartxela (1.982 m) mendiekin batera zirku geologikoa osatzen du.

## Abiapuntuak

* Larraineko mendatetik 2 ordu eta erdiko igoera.
* Uztarrozetik 3 ordukoa.
* Larrainetik 5 ordukoa.
* Logibarretik 5 ordukoa.

## Iruditegia

* Mendizaleak Otsogorrigañako gailurrean.
* Gailurreko buzoia. 1997ko ekainaren 14an Iruñeko Anaitasuna elkarteak bere 40. urtemugan jarritakoa.

## Ikus gainera

* Nafarroako mendien zerrenda
* Zuberoako mendien zerrenda
* Nafarroako Pirinioa

## Kanpo estekak

* Otsogorrigaña luberri.net webgunean
* Datuak: Q12265379
# Otsogorrigañako mendilerroa

    Artikulu hau mendilerroari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Otsogorrigaña».
Otsogorrigañako mendilerroa Zuberoa eta Nafarroa Behera artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Otsogorrigaña mendia da, 1.923 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Otsogorrigaña mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Otsogorrigaña edo Otsogorrigaina, 1.923 m 42°57′29″N 0°55′12″W﻿ / ﻿42.9581443°N 0.9200956°W﻿ / 42.9581443; -0.9200956 (Nafarroa Garaia eta Zuberoa arteko mugan)
* Otsogorri, 1.916 m 42°57′24″N 0°55′11″W﻿ / ﻿42.9566643°N 0.9197969°W﻿ / 42.9566643; -0.9197969 (Nafarroa Garaia eta Zuberoa arteko mugan)
* Otsogorritxipia, 1.794 m 42°57′11″N 0°56′03″W﻿ / ﻿42.9529895°N 0.9341134°W﻿ / 42.9529895; -0.9341134 (Nafarroa Garaia eta Zuberoa arteko mugan)
* Alkatetxaia, 1753 m 42°57′24″N 0°56′04″W﻿ / ﻿42.9566092°N 0.9345229°W﻿ / 42.9566092; -0.9345229 (Nafarroa Garaia)
* Gaztarrigaña edo Mulidoia, 1.729 m 42°57′33″N 0°57′23″W﻿ / ﻿42.9592857°N 0.9562772°W﻿ / 42.9592857; -0.9562772 (Zuberoa eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
* Orbizkaiako Gaina, 1.656 m 42°58′16″N 0°59′00″W﻿ / ﻿42.9710861°N 0.9834154°W﻿ / 42.9710861; -0.9834154 (Zuberoa eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
* Betzüla, 1.590 m 42°57′47″N 0°58′29″W﻿ / ﻿42.9629644°N 0.9747795°W﻿ / 42.9629644; -0.9747795 (Zuberoa eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
* Goienburu, 1.549 m 42°56′21″N 0°56′22″W﻿ / ﻿42.9390923°N 0.9394439°W﻿ / 42.9390923; -0.9394439 (Nafarroa Garaia)
* Burgi, 1.530 m 42°56′08″N 0°56′33″W﻿ / ﻿42.9354625°N 0.9423959°W﻿ / 42.9354625; -0.9423959 (Nafarroa Garaia)
* Khürütxe Gaïna, 1.486 m 42°58′30″N 0°57′07″W﻿ / ﻿42.9749984°N 0.9518829°W﻿ / 42.9749984; -0.9518829 (Zuberoa)
* Turruntaidea, 1.242 m 42°54′36″N 0°56′20″W﻿ / ﻿42.9100397°N 0.9387708°W﻿ / 42.9100397; -0.9387708 (Nafarroa Garaia)
* Gaztuluzarra, 1.232 m 42°55′49″N 0°59′09″W﻿ / ﻿42.9303655°N 0.985909°W﻿ / 42.9303655; -0.985909 (Nafarroa Garaia)
* Urruspuria, 1.206 m 42°55′27″N 0°58′07″W﻿ / ﻿42.9241981°N 0.9686372°W﻿ / 42.9241981; -0.9686372 (Nafarroa Garaia)
* Axariberoki, 1.192 m 42°53′35″N 0°55′50″W﻿ / ﻿42.8929904°N 0.9306069°W﻿ / 42.8929904; -0.9306069 (Nafarroa Garaia)
* La Quilla, 1.191 m 42°54′04″N 0°56′07″W﻿ / ﻿42.9010145°N 0.9351398°W﻿ / 42.9010145; -0.9351398 (Nafarroa Garaia)
* Beltzuntze, 1.177 m 42°55′02″N 0°57′06″W﻿ / ﻿42.9171352°N 0.9517905°W﻿ / 42.9171352; -0.9517905 (Nafarroa Garaia)
* Punta de Maisterra, 1.171 m 42°55′32″N 0°57′01″W﻿ / ﻿42.9254397°N 0.9504002°W﻿ / 42.9254397; -0.9504002 (Nafarroa Garaia)
* Tropo, 1.153 m 42°56′10″N 0°58′36″W﻿ / ﻿42.9359752°N 0.9767062°W﻿ / 42.9359752; -0.9767062 (Nafarroa Garaia)

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Otsogorrigañako mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56822722
# Otsondo

Otsondo edo Otxondo Nafarroa Garaiko mendatea da, Urdazubi eta Amaiur herrien artean dagoena, 602 metroko garaieran. N-121-B errepidea handik pasatzen da. Bidasoko eta Urdazuriko uren banalerroan dago.

## Historia

Otsondoren magalean gertatu zen Amaiurko bataila historikoa 1522an, Noaingo gudua galdu ondoren Nafarroako noble eta zaldun batzuk herri horretako gazteluan gotortu zirelarik, erresumako independentziaren alde borrokan jarraitzeko asmoz. 1813an, berriz, frantziarren eta britainiarren arteko borrokaldi latzaren gudulekua izan zen.
1840ko hamarkadan, Nafarroako Foru Aldundiak Iruñearen eta Dantxarinearen arteko errepidea (N-121) eraiki zuen Otsondoko lepotik barrena. Garraiatzen ziren salgaien gaineko bidesariak ezarri ziren obrak finantzatzeko; bidesariak kobratzeko zortzi kate edo ordainleku jarri ziren, horietako bat Amaiurren.
Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, P lerroko zenbait bunker eraiki zituzten mendatearen inguruan.

## Erreferentziak

* ↑ Arrizabalaga, Mikel. Alkurruntz eta Betarteko kaskoa. Berria, 2012ko urriak 5, CC-BY-SA-4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-3-19).
* ↑ San Millan, Pello. Wellington eta bertze ingles batzuk, Baztanen. Baztango haizegoa, 2016ko ekainak 8, baztangohaizegoa.wordpress.com (Noiz kontsultatua: 2021-3-19).
* ↑ Santamaria, Lander; Ondikol, J.M.. Las comunicaciones con Francia y la N-121-A. Diario de Noticias, 2020ko martxoak 16, noticiasdenavarra.com (Noiz kontsultatua: 2021-3-19).
* ↑ Calonge, Lorenzo. Las 6.000 fortificaciones sin estrenar de Franco. El Pais, 2018ko maiatzak 1, elpais.com (Noiz kontsultatua: 2021-3-19).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2982002
* Multimedia: Otsondo / Q2982002
# Otsoa, ahuntza eta azaren igarkizuna

Otsoa, ahuntza eta azaren igarkizuna logika-joko ezaguna da. VIII. mendetik gutxienez existitzen da (Alkuin Yorkekoaren liburuko 18. igarkizuna da) eta talde etniko ugariren folklorearen parte da.

## Igarkizuna

Artzaina ibai ondora heldu da otsoa, ahuntza eta aza zeramatzan berekin. Ibaian txalupa txikia dago, eta artzaina eta beste gauza bat baino ez dira sartzen. Ez da ausartzen otsoa ahuntzarekin bakarrik uztera, ezta ahuntza azarekin uztera ere. Nola gurutzatuko du ibaia?

## Erantzuna

Honela laburbiltzen da erantzuna:
* ahuntza eraman;
* buelta egin;
* aza (edo otsoa) eraman;
* ahuntzarekin buelta egin;
* eraman ez dena eraman;
* bakarrik buelta egin;
* ahuntza eraman.

## Historia eta aldaerak

Igarkizun hau ibaia zeharkatzeko igarkizunetako bat da, eta helburua objektu sorta bat ibaiaren beste aldera eramatea da, arau batzuk jarraituz. Lehen agerraldia Erdi Aroko Propositiones ad Acuendos Juvenes eskuizkribukoa da, hiru objektuak otsoa, ​​ahuntza eta aza izanik. Badaude igarkizun honen aldaerak, objektu ezberdinekin:
* otsoa, ardia eta aza;
* ahuntza, ardia eta aza;
* azeria, oiloa eta haziak;
* azeria, antzara eta arto-belarria.
Igarkizun hau Cabo Verde, Danimarka, Errusia, Errumania, Eskozia, Etiopia, Ghana, Italia, Kamerun, Sudan, Uganda, Zambia eta Zimbabweren folklorearen eta afroamerikar folklorearen parte da. Afrikako zenbait lekutan, jokoaren aldaerak aurkitu dira, non txalupak ezin ditu bi objektu aldi berean eraman, bat bakarrik baizik.
Lewis Carrollen igarkizun gogokoenetako bat zen, eta bere aisialdiko matematikako liburu askotan sartu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Pressman, Ian; Singmaster, David. (1989). «"The Jealous Husbands" and "The Missionaries and Cannibals"» The Mathematical Gazette 73 (464): 73-81..
* 1 2 3 4 5 (Ingelesez) Ascher, Marcia. (1990). «A River-Crossing Problem in Cross-Cultural Perspective» Mathematics Magazine (Taylor & Francis) 631: 26-29..
* 1 2 «Artzaina, ardia, otsoa eta aza» Problemak ebatzi. , 7 or..
* 1 2 Maiatzak 26. Erronka: 'Mate jolasak'. BiziLabe.
* ↑ (Ingelesez) The Classic River Crossing Puzzle. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2008/06/17).
* ↑ (Ingelesez) Sterling, Mary Jane. (2007). Math Word Problems for Dummies. For Dummies, 313 or..
* ↑ (Ingelesez) Wakeling, Edward. (1996). Rediscovered Lewis Carroll Puzzles. Courier Dover Publications, 17 or. ISBN 0-486-28861-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3310911
# Pekin (Illinois)

Pekin Illinoiseko hiri bat da. Peoria konderrian kokatua dago. 2010ean 34.094 biztanle zituen, 37,71 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Peoria konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q578328
* Multimedia: Pekin, Illinois / Q578328
# Pekin (Ipar Dakota)

Pekin Ipar Dakotako hiri bat da. Nelson konderrian kokatua dago. 2010ean 70 biztanle zituen, 0,65 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Nelson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2443539
* Multimedia: Pekin, North Dakota / Q2443539
# Pekin Express

Pekin Express Europako hainbat herrialdeetako telebista kateetan emandako reality showa da. Bertan parte hartzen dutenek, milaka kilometro egin behar dituzte, Txinan edo inguruetako herrialdetan, Beijingera ailegatzeko. Frantziako telebista saioan, azken denboraldiak Hego Amerikan grabatu dira, nahiz eta saioaren izena mantendu den.

## Pekin Express herrialdeka

* Belgikan: VT4 kateak emititu zuen.
* Danimarkan: Kanal 5 kateak egin zuen.
* Espainian: Cuatro telebista kateak emititzen du.
* Frantzian: M6 kateak ematen du.
* Herbehereetan: Net 5 katean emititzen da.
* Norvegian: TVNorge telebista kateak emititzen du.

## Ikus, gainera

* Reality show

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Herbehereetako Pekin Express
* (Gaztelaniaz) Espainiako Pekin Express
* Datuak: Q679554
# Pekin udalerria, Tazewell konderria (Illinois)

Pekin udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Tazewell konderrian. Azken zentsuaren arabera 27.597 biztanle zituen, 13.92 milia karratu (36.1 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Pekin udalerrian 12633 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 27.576 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7999441
# Pekineko kea

Pekineko kea Beatriz Chivite idazlearen bigarren poema liburua da. Lan honi esker, egileak Iruñeko Udalak antolatutako Poesia Lehiaketa irabazi zuen 2012an. Pamiela argitaletxeak argitaratu zuen 2017an.

## Edukia

Egileak, Pekinen egin zuen ikasturtean izandako esperientziak islatu ditu, han bizi zenean idatzi zituen poemak baitira. Bere barne inpresioak, sentipenak agertzen ditu izandako gertaera eta egoerei lotuz. Poemategi minimalista da, ezer esan gabe gauza asko esaten duena.
Pekin herri-erdigunearen paisaia naturala eta hiritarra deskribatzen du. Barne sentimenduak, melankolia, bakardadea eta maitasuna erakusten ditu eta era berean, hiriari dion mirespena.

## Sariak

* XXIII Iruñeko Gazte Literatur Lehiaketa. Poesia (2012)

## Kanpo estekak

* ETB1eko Sautrela saioko elkarrizketa
* Liburuaren aurkezpena, YouTube webgunean.
* Datuak: Q61364977