OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aromatasa

Aromatasa estrogenoen biosintesian funtsezko urrats baten arduraduna den entzima da. Estrogenoek minbizi eta beste gaixotasun batzuk sustatzen dituztenez, aromatasaren inhibitzaileak maiz erabiltzen dira gaixotasun horiek tratatzeko.
Esteroideak lau eraztun fusionatuz osatuta daude; lau eraztuneko egitura horri ziklopentanoperhidrofenantreno deitzen zaio. Aromatasak esteroideen A eraztuna egoera aromatiko batera eraldatzen du (hortik datorkio izena) oxidazioaren bidez eta ondoren talde metil bat eliminatuz.
Testosterona hartzen duten atletek aromatasaren aurkako gehigarriak hartzen dituzte nahi ez diren efektu estrogenikoak prebenitzeko, hala nola ginekomastia, testosterona estrogeno bihurtzearen gehiegizko ondorioz.

## Erreferentziak

* ↑ Genetikoki lotutako gaixotasunak CYP19A1ikusi/editatu erreferentziak Wikidatan. .
* ↑ Fisikoki elkarreragiten duten drogak Aromatasaikusi/editatu erreferentziak Wikidatan. .
* 1 2 3 GRCh38: Ensembl release 89: ENSG00000137869 - Ensembl, May 2017
* 1 2 3 GRCm38: Ensembl release 89: ENSMUSG00000032274 – Ensembl, May 2017
* ↑ Human PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ Mouse PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ Euskalterm: [Onkologia Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q415287
* Multimedia: Aromatase / Q415287
# Aromaniar

Aromaniarrak (aromanieraz: Rrãmãnji, Armãnji) hegoaldeko Balkanetan, batez ere ipar-mendebaldeko Grezian, hegoaldeko Albanian eta Mazedonian, bizi den latindar herria da. Talde batzuk Bulgariara eta Errumaniako Dobrogea eskualdera migratu ziren.
Bere jatorria ezezaguna da: batzuen ustez, erromatarturiko traziarren ondorengoak dira eta, besteek erromatar kolonoen ondorengoak direla uste dute.

## Erreferentziak

* ↑ Eurominority.eu. Eurominority - Aromanians - Stateless Nations, national, cultural and linguistic minorities, native peoples, ethnic groups in Europe. .
* ↑ Assembly.coe.int. (1997-06-24). Council of Europe Parliamentary Recommendation 1333(1997). .
* ↑ Berria. Estilo Liburua. Mazedonia. .
* ↑ Curta, Florin & Stephenson, Paul. (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250. Cambridge University Press ISBN 0-521-81539-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201111
* Multimedia: Aromanians / Q201111
# Aromas (Kalifornia)

Aromas Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Monterey konderrian dago, Kalifornia estatuan. 2.708 biztanle ditu, 12,293909 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Monterey konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3301893
# Aromatikotasun

Aromatikotasuna da molekula ziklikoen propietate kimiko bat, zeinaren bidez zikloko lotura asegabeen, elektroi-bikote bakartien eta orbital hutsen deslokalizazioak egonkortasun handia ematen dion molekulari.

## Ezaugarriak

Historikoki aromatikotasunaren definizioa aldatuz joan da.
* Hasieran, usain berezia zuten substantziak hartzen ziren aromatikotzat.
* Ondoren, erreaktibotasun eskasa zuten hidrokarburoak hartzen ziren aromatikotzat.
* Geroago, egonkortasun berezia zuten konposatuak hartzen ziren aromatikotzat.
* Gaur egun erabiltzen den irizpidea egiturarekin loturik dago. Irizpide horri Hückel-en arau deritzo.
Horren arabera, honako hauek dira konposatu aromatiko izateko bete behar dituzten baldintzak:
* Egitura laua izatea.
* Konjugazioa edo deslokalizazioa maximoa izatea.
* π elektroien kopurua 4n+2 izatea (n = 1,2,3...), hau da, 4 baino handiagoa den π elektroi-kopurua izatea (6, 10, 14, …)
Hückel-en arauaren arabera π elektroien kopurua 4n bada, orduan ziklo hori antiaromatikoa da. Horregatik ziklobutadienoa antiaromatikotzat jotzen da; deslokalizatutako elektroi-kopurua 4 da.
Bestetik, ez-aromatiko esaten zaie lauak ez diren konposatuei eta konjugazio maximoa ez duten zikloei.
Konposatu aromatikoek egonkortasun kimiko handia dute, konparatzen badira antzeko molekula ez-aromatikoekin. Konposatu aromatikoek ordezkapen aromatiko elektroizaleak eta ordezkapen aromatiko nukleozaleak izaten dituzte, baina adizio elektroizalerik ez zeina ohikoa den karborno-karbono lotura bikoitza duten konposatuetan.

## Konposatu aromatikoak

Bentzenoaren deribatuak normalean aromatikoak izaten dira, adibidez: toluenoa eta xilenoak. Pirrolaren, furanoaren eta piridinaren moduko konposatu heteroziklikoak eta antrazeno edo fenantrenoaren moduko konposatu poliziklikoak ere aromatikoak dira.
Halaber, biziarentzat inportanteak diren konposatu anitz aromatikoak dira hala nola DNAren base organikoak, klorofila eta hemoglobina.

## Erreferentziak

* ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-02-20).
* 1 2 Anakabe, Eneritz & Arrasate,, Sonia. (2012). Kimika Organikoa. EHU, 51-65 or. ISBN 978-84-9860-672-0..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210390
* Multimedia: Aromatics / Q210390
# Averroes

Averroes edo Ibn Ruxd (arabieraz: ابن رشد‎) (jaiotzez Abu al-Walid Muhammad bin Ahmad bin Rusd, arabieraz: أبو الوليد محمد بن احمد بن رشد‎; Kordoba, 1126ko apirilaren 14a - Marrakex, 1198ko abenduaren 10a) andalustar filosofo eta jakituna izan zen, lege islamikoetan, matematikan eta medikuntzan aditua.

## Bizitza

Legelari gailenak eman zituen familia baten jaio zen Averroes. Aitona Kordobako Mezkita Handiko epaile nagusi eta imama izan zen, almoravideen erregimenaren agindupean. Aita ere hango epaile izan zen, 1146an dinastia almohade iritsi zen arte. Averroes bera, Sevillako kadi izendatu zuten 1169an, eta Sevilla, Kordoba eta Marrakexko gorteetan ibili zen lanean.
XII. mendearen bukaeran, Almohadeen konkistaren ondoren, fanatismo bolada bat nagusitu zen Al Andalusen. 1195ean Lucena herrira erbesteratu zuten, eta bere lanak debekatu ziren. 1198an, ordea, Marokoko gortera deitu zuten, eta han hil zen, hilabete batzuk geroago.
Aristotelesen lanari buruzko iruzkinak idatzi eta medikuntzari buruzko entziklopedia bat (arabieraz: al-Kulliyat) egin zuen. Jacob Anatolik Averroesen arabierazko lanak hebreerara itzuli zituen 1200an. Averroesen idatziek eragina izan zuten Erdi Aroko eta Pizkundeko pentsamendu kristauan. Bere obra garrantzitsuenean, Inkoherentearen inkoherentzia, filosofia aristotelikoa defenditzen du Al Ghazaliren baieztapenen aurrean. Idatzi zituen logika eta metafisikazko idazlan ugari betiko galdu dira, zentsuraren eraginez, eta irautea lortu dutenak beste hizkuntza batera itzuli zirelako izan da. Haren ikasle hoberena, Ibn Tumlus (Alcira, 1164-1223), mediku lanetan jarraitu zuen Al Nasir kalifa almohadearen ganberan.

## ikus gainera

* Sleim Ammar

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2016-09-30). (PDF) 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak. Iruñea, 13 or..
* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
* 1 2 Averroes. Abu I-Walid ibn Rusd Artehistoria.jcyl.es

## Kanpo estekak

* Islamic Philosophy Online: Averroes
* Datuak: Q39837
* Multimedia: Averroes / Q39837
# Averroès & Rosa Parks

Averroès & Rosa Parks 2024ko Nicolas Philibert frantziar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
«Zer uste duzu zuk horri buruz?». Esquirol ospitaleko paretan irakur daitekeen esaldia da. Parisen kanpoaldean dagoen ospitaleak psikiatriara zuzenduriko bi pabiloi ditu: Averroes eta Rosa Parks. Goitik begiratuta izan liteke ospitalea edo espetxea, eta batzuetan biak direla pentsa liteke, baina Nicolas Philibertek barrutik erretratatu du eraikina, bertan dauden pertsonek osatzen duten kosmosa behatuz.

## Erreferentziak

* ↑ «Eritasunetik bizitza errealera» Berria 2024-03-20 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124412413
# Avernes-sous-Exmes

Avernes-sous-Exmes Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 70 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Avernes-sous-Exmes udalerrian erroldatutako biztanleak 70 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 61 etxebizitza zeuden, 35 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 61etxeak ziren. 35 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek hitu gela zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 33 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Avernes-sous-Exmes udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 1 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 1 | 75-79 | 0 |
| 3 | 70-74 | 2 |
| 4 | 65-69 | 1 |
| 1 | 60-64 | 0 |
| 2 | 55-59 | 5 |
| 6 | 50-54 | 6 |
| 5 | 45-49 | 4 |
| 3 | 40-44 | 1 |
| 3 | 35-39 | 1 |
| 5 | 30-34 | 2 |
| 2 | 25-29 | 5 |
| 1 | 20-24 | 2 |
| 1 | 15-19 | 2 |
| 2 | 10-14 | 1 |
| 1 | 5-9 | 1 |
| 0 | 0tik 4ra | 2 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 51 ziren, horien artean 28 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 28 pertsona aktiboak lanean(16 gizon eta 12 emakume) zeuden.. 23 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Avernes-sous-Exmes udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 268 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1095210
* Multimedia: Avernes-sous-Exmes / Q1095210
# Averroismo

Averroismoa Ibn Rusd edo Averroesen filosofia-sistema da, XIII. mendearen amaieraz geroztik garatua.
Hiru teoriatan oinarritzen da.
* Gizakiak bi adimen ditu: bata egilea, bakarra, gizaki guztientzakoa eta hilezkorra dena, eta bestea pasiboa edo materiazkoa, nork berea duena dena eta gorputzarekin batera galtzen dena.
* Materiaren betierekotasuna.
* Egia bikoitza: filosofiarentzat egia dena teologiarentzat gezurra izan daiteke, eta alderantziz.
Eragin handia izan zuen ondorengo filosofia-eskoletan. Averroismoaren jarraitzaile nagusiak Siger Brabantekoa, Marsilio Paduakoa, Boezio Daziakoa, Nicoletto Vernias eta Alesandro Achilini izan ziren.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q790625
# Avernes-Saint-Gourgon

Avernes-Saint-Gourgon Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 68 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Avernes-Saint-Gourgon udalerrian erroldatutako biztanleak 68 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 35 etxebizitza zeuden, 25 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 34etxeak ziren. 25 etxebizitza nagusietatik 18 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 18 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Avernes-Saint-Gourgon udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 4 |
| 4 | 70-74 | 0 |
| 0 | 65-69 | 4 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 4 | 55-59 | 4 |
| 4 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 4 | 40-44 | 0 |
| 4 | 35-39 | 8 |
| 4 | 30-34 | 4 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 8 | 15-19 | 0 |
| 12 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 4 |
| 4 | 0tik 4ra | 8 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 44 ziren, horien artean 28 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 28 pertsona aktiboetatik 25 lanean zeuden (15 gizon eta 10 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2000. urtean Avernes-Saint-Gourgon udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1095982
* Multimedia: Avernes-Saint-Gourgon / Q1095982
# Avers

Avers Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, Viamala Region $^{(en)}$ barrutian. 2014an 168 biztanle zituen 93,12 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q69196
* Multimedia: Avers / Q69196
Mulegns $^{(en)}$ Bregaglia Piuro Bivio $^{(en)}$ Soglio $^{(en)}$
# Aversa

Aversa Italiako udalerri bat da. Casertako probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. 49.612 biztanle ditu, 8,85 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Aversak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Casaluce Locate di Triulzi Novate Milanese Bresso Rozzano Pero Corsico Baranzate Bollate Opera Cusago

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19279
* Multimedia: Aversa / Q19279
# Avernish

Avernish, Eskoziako gaeleraz: Abhairnis, Eskoziako Highland eskualdeko baserri giroko komunitate txiki eta eder bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Eilean Donan gaztelua eta Skye uhartetik hurbil dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4828326
* Multimedia: Avernish / Q4828326
# Ashikaga Yoshizumi

Ashikaga Yoshizumi (japonieraz: 足利 義澄, 1481eko urtarrilaren 15a-1511ko irailaren 6a) Ashikaga shogunerriko hamaikagarren shoguna izan zen, eta 1494 eta 1508 bitartean gobernatu zuen Japonian. Ashikaga Masatomoren semea eta seigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshinoriren biloba izan zen.
Zortzigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshimasak adoptatua, Hosokawa Masatok bihurtu zuen shogun, hamargarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshitaneri titulua kendu ostean. Baina, 1508an, Yoshitanek shogun titulua berreskuratu zuen.
Bere seme Ashikaga Yoshiharu eta Ashikaga Yoshihide, shogun bihurtuko ziren, lehena 12.a eta, bigarrena, 14.a.
* Datuak: Q466281
* Multimedia: Ashikaga Yoshizumi / Q466281
# Ashikaga shogunerria

Ashikaga shogunerria (japonieraz: 足利幕府, Ashikaga bakufu) Ashikaga klaneko shogunek 1336 eta 1573 bitartean ezarritako bigarren erregimen feudal militarra izan zen. Garai hau, Muromachi Aroa bezala ere ezagutzen da, eta, bere izena, Kiotoko Muromachi guneari zor dio, shogunerri honetako hirugarren shoguna izan zen Yoshimitsuk, bere egoitza ezarri zuen tokia dena.
Shogunerri hau Ashikaga Takaujik sortu zuen, Enperadorearen alde zegoena aurreko Kamakura shogunerriaren aurka, Ashikaga klanak, gobernu inperialarekin banatutako boterea izan baitzuen, Kamakura shogunerriak izan zuena baino are handiagoa. Baina shogunerri ahul bat izan zen, Kamakura shogunerriarekin edo Tokugawa shogunerriarekin alderatuz gero. Tokiko botere gehiena, oraindik, probintzietako daimyōen esku zegoen, eta shogunerriaren botere militarra, nagusiki, hauek Ashikaga klanari zioten leialtasunaren mende zegoen. Daimyoen feudoak geroz eta boteretsuago bihurtzen ari zirenez, eta botere egarria zutenez, honek, shogunerriaren amaieran, gerra zibil bat eragin zuen, Sengoku Aroa bezala ere ezagutzen dena.
Ashikaga shogunerria, 1573an suntsitua izan zen, Oda Nobunagak, shogunerri honetako hamabosgarren eta azken shoguna izan zen Yoshiaki kargutik bota zuenean, Kiototik kanporatuz. Ordutik aurrera, hogeitamar urte igaroko ziren, 1603 arte, urte honetan, Japoniako azken shogunerria ezarri zelarik, Tokugawa shogunerria.

## Shogunerri honetako shogunak

* Ashikaga Takauji (1305–1358) (r. 1338–1358)
* Ashikaga Yoshiakira (1330–1368) (r. 1359–1368)
* Ashikaga Yoshimitsu (1358–1408) (r. 1368–1394)
* Ashikaga Yoshimochi (1386–1428) (r. 1395–1423)
* Ashikaga Yoshikazu (1407–1425) (r. 1423–1425)
* Ashikaga Yoshinori (1394–1441) (r. 1429–1441)
* Ashikaga Yoshikatsu (1434–1443) (r. 1442–1443)
* Ashikaga Yoshimasa (1436–1490) (r. 1449–1473)
* Ashikaga Yoshihisa (1465–1489) (r. 1474–1489)
* Ashikaga Yoshitane (1466–1523) (r. 1490–1493, 1508–1521)
* Ashikaga Yoshizumi (1480–1511) (r. 1495–1508)
* Ashikaga Yoshiharu (1510–1550) (r. 1522–1547)
* Ashikaga Yoshiteru (1536–1565) (r. 1547–1565)
* Ashikaga Yoshihide (1540–1568) (r. 1568)
* Ashikaga Yoshiaki (1537–1597) (r. 1568–1573)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1154406
* Multimedia: Ashikaga shogunate / Q1154406
# Ashikaga Yoshimochi

Ashikaga Yoshimochi (japonieraz: 足利 義持, 1386ko martxoaren 12a-1428ko otsailaren 3a) Ashikaga shogunerriko laugarren shoguna izan zen, eta 1394 eta 1423 bitartean gobernatu zuen, Japonian. Hirugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshimitsuren semea izan zen.
Zortzi urte eskas zituela, bere aitak, bere kargua uztean oinordetu zion titulua hartu zuen, honek, bere aitaren laguntza jaso behar izan zuen arren, oraindik boterea zuena. Bere aita 1408an hil zenean, shogun bezala zuen boterea sendotu ahal izan zuen.
1423an bere shogun kargua utzi zuen, eta bere oinordekoa bere seme Ashikaga Yoshikazu izan zen. Yoshimochi, kargua utzi eta bost urtera hil zen, 1428an.
* Datuak: Q466287
* Multimedia: Ashikaga Yoshimochi / Q466287
# Ashikaga Yoshinori

Ashikaga Yoshinori (japonieraz: 足利 義教, 1394ko uztailaren 12a-1441eko uztailaren 12a) Ashikaga shogunerriko seigarren shoguna izan zen Japonian. Ashikaga Yoshinorik, 1429 eta 1441 artean gobernatu zuen. Hirugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshimitsuren semea zen.
Bosgarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshikazuren 1425eko bat-bateko heriotzak, honek, oinordeko bat izendatuta uztea eragotzi zuen, laugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshimochik ere ez zuen oinordekorik izendatu. Yoshimochi 1428an hil zenean, Yoshinorik hartu zuen titulua, oinordekotzari buruz hitz egiteko Iwashimizu santutegian biltzar bat adostu ondoren.
1438an, Eikyo matxinada garaitu eta Ashikaga Mochiuji garaitu zuen, horrela, bere boterea sendotuz. Hala ere, 1441ean, Akamatus Mitsusukek hil zuen Yoshinoriren urtebetetze egunean.
Bere oinordekoa, bere seme Ashikaga Yoshikatsu izan zen.
* Datuak: Q239170
* Multimedia: Ashikaga Yoshinori / Q239170
# Ashikaga Yoshitane

Ashikaga Yoshitane (japonieraz: 足利 義稙, 1466ko irailaren 9a-1523ko maiatzaren 23a) Ashikaga shogunerriko hamargarren shoguna izan zen, eta bi alditan gobernatu zuen. Lehen aldiz, 1490 eta 1493 bitartean, eta, ondoren, 1508 eta 1521 bitartean Japonian. Ashikaga Yoshimiren semea eta shogunerri honetako seigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshinoriren biloba izan zen.
Bederatzigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshihisa 1489an gaixotasun baten ondorioz eta oinordekorik utzi gabe hil zenean, hurrengo urtean Yoshitane izendatua izan zen shogun bezala, baina, 1493an, Hosokawa Masamotok bere kargua uztera behartu zuen, eta Ashikaga Yoshizumigatik ordezkatua izan zen.
1508an, Funaokayamako guduaren ondoren, Yoshitanek shogun titulua berreskuratzen du, baina, ondoren, 1521ean, Hosokawa Takakunik, Yoshitane, Awaji uhartean erbesteratzera behartu zuen, eta Ashikaga Yoshiharugatik ordezkatua izan zen.
* Datuak: Q708527
* Multimedia: Ashikaga Yoshitane / Q708527
# Ashikaga klana

Ashikaga klana (japonieraz: 足利氏, Ashikaga-shi) Ashikaga shogunerrian ezarri zen japoniar klan garrantzitsu bat izan zen, eta shogunerriaren boterea lortu zuen Muromachi aroan berrehun urte baino gehiagoz. Minamoto klanaren adar bat izan zen, eta klan asko hemendik sortu ziren, horien artean, Hosokawa klana, Imagawa klana, Kira klana, Shiba klana eta Isshiki klana.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q725370
* Multimedia: Ashikaga clan / Q725370
# Ashill (Kornualles)

Ashill, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4805083
# Athabascaita

Athabascaita sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Athabascaita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Cu5Se4}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Athabascaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3627906
* Multimedia: Athabascaite / Q3627906
# Athabasca aintzira

Athabaska aintzira (ingelesez Lake Athabasca, creeraz aðapaskāw edo "landare asko dituen [lekua]") Saskatchewango ipar-mendebaldeko eta Albertako ipar-ekialdeko aldean kokaturiko aintzira da, 58° eta 60° N artean. Kanadako aintzirarik handienetan zortzigarrena da, eta munduko handienen zerrendan hogeigarrena.
Aintzirak 7.850 km² area, 283 kilometroko luzera eta 50 kilometroko zabalera ditu. Lekurik sakonena 124 metrotara dago. Bere urak iparralderako bidea hartzen dute Esklaboen ibaia eta Mackenzie ibaiaren arroen bitartez, Ozeano Artikora heltzeko.
Fort Chipewyan, Albertan dagoen europar herrixkarik zaharrena, aintziraren mendebaldeko kostalde txikian dago, Esklaboen ibaiaren iturriaren ondoan.
Uranio eta urre meatzaritzak iparraldeko kostaldean Uranium City sortu zuen eta aintzira pozoitu ere, 1980ko hamarkadan azken meatzea itxi arte.

## Ikus, gainera

* Munduko aintzira handienen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q272463
* Multimedia: Lake Athabasca / Q272463
# Athabasca ibaia

Athabasca ibaia, Kanadako Alberta probintzian dagoen ibai bat da. 1.231 kilometro luze ditu, Jasper Parke Nazionaleko Columbiako izotz eremuan jaio eta urak Athabaska aintziran isurtzen ditu. Mackenzie ibaiaren arroaren barnean dago.
* Datuak: Q2216
* Multimedia: Athabasca River / Q2216
# Athabasca mendia

Athabasca mendia, Kanadako Alberta estatuan dagoen mendi bat da, Jasper Parke Nazionalan eta Mendi Harritsuetan. 3.491 metroko garaiera du.
1898an J. Norman Collie, ingeles zientzialari eta mendizaleak lehenbiziko aldiz igo zen.
* Datuak: Q769327
* Multimedia: Mount Athabasca / Q769327
# Athabasca glaziarra

Athabasca glaziarra, ingelesez: Athabasca Glacier, Kanadako Mendi Harritsuetako zatian dagoen glaziar bat da, Alberta probintzian, Jasper Parke Nazionalan eta Banff Parke Nazionalatik hurbil. Columbiako izotz eremuan.
* Datuak: Q391165
* Multimedia: Athabasca Glacier / Q391165