OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Xíriga

Xíriga asturierazko hizkera da, Llanes eta Ribeseyako tejeroek (teilagileek) mintzatua.

## Historia

Teilagileak buztina edo adreilua egiten zituzten langile etorkinak ziren, normalean pobreak eta bere jaioterritik urrun zeudenak. Noizbehinka ikuskatzaileek erabiliak, artisau bidaiari hauek XVIII. mendean xíriga sortu zuten elkarri nagusien aurrean aske mintzatzeko. Gehienak analfabetoak zirenez, ez zuten inoiz xíriga idatzi eta teilagileak desagertu ahala desagertu zen bere mintzaera. Hala ere, gaur egun bere senide edo oinordekoek oraindik erabiltzen dute. Xiriga desagertzear dagoen arren, zenbait herritar hizkeraren transmisio lanak egin nahian dabil Asturiasen.
Hizkera honen hitzek bere bizitza eta bere ohiturak azaltzen dizkigute. Hain bizitza latza izanik irain asko edo "lapurtu" adierazteko hitz asko ditu.
Segoviako probintziako Cantalejoko eultzigileen hizkera den gacería edo Galiziako fala dos arxinas hizkeren moduan, hitz asko euskaratik erakarriak izan ziren, Euskal Herria teilagileen ibilbidetik urrun zegoenez ingurukoek ulertu ezin zutelako. Asturiar teilagileek asturiera eta euskarazko hitzekin osatutako pidgina sortu zuten. Euskararen eragina nabarmena da xirigan, zenbakietan batez ere, izan ere, euskaraz bezala kontatzen baitute kasik.

## Erreferentziak

* 1 2 Muñagorri Garmendia, Lander. (2016-10-20). «Euskaratik sortutako hizkerak» Berria.

## Kanpo estekak

* Olaetxe, J. Mallea. "The Basques in the Mexican Regions: 16th - 20th Centuries." Basque Studies Program Newsletter 51. zbk. (1995).
* celtiberia.net: La xíriga
* Xíriga hiztegia
* Muñoz Valle, Emilio "La xíriga". Boletín del Real Instituto de Estudios Asturianos 76. zbk. (1972).
* Muñoz Valle, Emilio "La xíriga como lenguaje secreto en la Segunda Guerra Mundial". Boletín del Real Instituto de Estudios Asturianos 99. zbk. (1980).
* Datuak: Q3753824
# Xóchitl Gálvez

Bertha Xóchitl Gálvez Ruiz (Tepatepec, Hidalgo, Mexiko, 1963ko otsailaren 22a) mexikar politikari, ingeniari eta enpresaburua da. Gaur egun, Errepublikako senataria da 2018ko irailaren 1az geroztik eta Ekintza Nazionaleko Alderdiaren talde parlamentarioko kide da. Herri Indigenen Garapenerako mandatari nazionala ere izan da 2003 eta 2006 artean Vicente Foxen presidentetzan. Miguel Hidalgo ordezkaritza burua izan zen 2015 eta 2018 artean.
2024ko Mexikoko Hauteskundeetan Fronte Zabala hautes-koalizioaren herrialdeko presidentegaia izan zen, baina Claudia Sheibaum bere aurkariak irabazi zituen hauteskundeak.

## Erreferentziak

* ↑ «Mexikoko presidenteak bere azken urteari ekin dio, ondorengoa izendatzeko lehiari ateak zabalduz» Gara 2023-09-02 (Noiz kontsultatua: 2023-09-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65430971
* Multimedia: Xóchitl Gálvez / Q65430971
# Y

Y edo i greko euskal alfabetoko hogeita seigarren hizkia da. Y (larriz) eta y (xehez) idazten da. Ohiko euskal hitzak idazteko erabiltzen ez den arren, kanpotar izenak transkribatzeko beharrezko delarik, euskal alfabetoan sartu zuen Euskaltzaindiak.

## Erreferentziak

* ↑ «17 Araua - Euskaltzaindiaren Arauak» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-08-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9973
* Multimedia: Y / Q9973
# Y.M.C.A. (abestia)

    «Y.M.C.A.» orriak hona dakar. Abestiak goraipatzen duen elkarteari buruzko artikulua hau da: «Gizonezko Gazte Kristauen Elkartea»Y.M.C.A. (abestia)Village Peopleren musika-lanaEgilea(k)Village PeopleArgitaratze-data1978IzenburuaYMCAJatorrizko herrialdeaAmeriketako Estatu BatuakHonen izena daramaGizonezko Gazte Kristauen ElkarteaEzaugarriakGenero artistikoaDisco musikaHizkuntzaingelesaIraupena4:47 minutuGrabazioaSigma Sound Studios $^{(en)}$ DiskoetxeaCasablanca RecordsDeskribapenaHonen parte daCruisin' EkoizpenaEkoizleaJacques Morali $^{(en)}$ [[Kategoria:Jacques Morali $^{(en)}$ ekoitzitako lanak]]HitzakVictor Willis $^{(en)}$ , Henri Belolo eta Jacques Morali $^{(en)}$ HitzakMetroLyricsBideoaYouTubeVillage Peopleren kronologia ←Macho Man $^{(en)}$ Y.M.C.A. (abestia)
Y.M.C.A. (Young Men's Christian Association erakundearen laburdura, euskaraz Gizonezko Gazte Kristauen Elkartea) Village People disco talde estatubatuarrak 1978an Cruisin' bildumaren barnean kaleratu zuen abestia da. Gaur egun, homosexualitatearen ereserki batez hartzen da.

## Eztabaida

YMCAk elkarte kristaua denez, ez ditu homosexualak onartzen. Orduan elkarteak Village People, abestiaren taldea, auzitegietara eraman zuen. Halere, salaketa kendu zuten (dirudienez, diru kopuru handiagatik).

## Letra
### Ingelesez

Young man, there's no need to feel down
I said, young man, pick yourself off the ground
I said, young man, 'cause your in a new town
There's no need to be unhappy
Young man, there's a place you can go
I said, young man, when you're short on your dough
You can stay there and I'm sure you will find
Many ways to have a good time.
It's fun to stay at the Y.M.C.A.
It's fun to stay at the Y.M.C.A.
They have everything for young men to enjoy.
You can hang out with all the boys.
It's fun to stay at the Y.M.C.A.
It's fun to stay at the Y.M.C.A.
You can get yourself clean
You can have a good meal
You can do whatever you feel.
Young man, are you listening to me?
I said, young man! What do you want to be?
I said, young man! You can make real your dreams,
but you've got to know this one thing.
No man, does it all by himself
I said, young man! Put your pride on the shelf
And just go there, to the Y.M.C.A.
I'm sure they can help you today.
It's fun to stay at the Y.M.C.A.
It's fun to stay at the Y.M.C.A.
They have everything for young men to enjoy.
You can hang out with all the boys.
It's fun to stay at the Y.M.C.A.
It's fun to stay at the Y.M.C.A.
You can get yourself clean,
you can have a good meal,
You can do whatever you feel.
Young Man! I was once in your shoes,
I said, I was down and out with the blues
I felt, no man cared if I were alive
I felt the whole world was so jive
That's when someone came up to me
and said young man take a walk up the street
There's a place there called the Y.M.C.A.
They can start you back on
It's fun to stay at
ues
Y.M.C.A.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) ¿Qué es el ‘YMCA’ que cantaban los Village People?. (Noiz kontsultatua: 2019-01-19).

## Kanpo estekak

* Village People taldearen Y.M.C.A. abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai (Ingelesez)
* Datuak: Q592696
* Multimedia: YMCA dance / Q592696
# Xénzhǎo Zhìmeĭ Gēngdēng

Arimaren bilaketa (txinera tradizionalez: 尋找智美更登; txinera sinplifikatuz: 寻找智美更登; pinyinez: Xénzhǎo Zhìmeĭ Gēngdēng) 2009ko Pema Tseden txinatar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Filmaketa-talde bat Amdo eskualdean zehar dabil, opera tibetar klasiko bat errodatzeko antzezle perfektuak topatu nahian. Baina opera desagertzear dagoen artea da, eta Amdoko gizarteak aldaketa sakonak bizi ditu.

## Aktoreak

* Zong Zhi
* Manla Jiepu
* Dobe Dorje
* Drolma Gyab
* Lumo Tso

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3505016
# Xütxe

Xütxe (frantsesez, okzitanieraz eta ofizialki Sus) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerria da.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 364 | 366 | 555 | 435 | 481 | 485 | 489 | 484 | 513 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 493 | 484 | 452 | 433 | 466 | 422 | 425 | 420 | 442 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 428 | 437 | 373 | 378 | 364 | 344 | 344 | 298 | 346 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 277 | 284 | 299 | 303 | 312 | 387 | - | - | - |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q858848
* Multimedia: Sus (Pyrénées-Atlantiques) / Q858848
# Xınalıq

Xınalıq (azerbaijaneraz: Xınalıq; xinaliqeraz: Kətş) Azerbaijango herrixka bat da. Kaukaso garaiko tontorretako batean kokaturik, beste herrietatik isolatuta dago. Herrixka honetan bizi diren lagunek hizkuntz propioa daukate: xinaliqera.

## Historia

4000 urte baino gehiagoko historia duen herria da. III. mendean kristautasunera eta VII. mendean islamera aldatu baino lehen, Zoroastro profetaren jarraitzaileak ziren, hau da, zoroastristak ziren.

## Kanpo estekak

* ARGIA astekaria: Xinaliq: herrixka bat, hizkuntza bat
* (Ingelesez) Xinaliq
* (Ingelesez) Xinaliqera
* Datuak: Q2395313
* Multimedia: Xınalıq / Q2395313
# Y-O Ranch (Wyoming)

Y-O Ranch Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Platte konderrian dago, Wyoming estatuan. 172 biztanle ditu, 6,220116 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Platte konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2640193
# Y: The Last Man (telesaila)

Y: The Last Man apokalipsi biriko baten osteko distopia bat erakisten duen telesail dramatiko estatubatuarra da, Eliza Clark-ek garatua, Brian K. Vaughanek eta Pia Guerrak sortutako izen bereko komiki-sortan oinarritua. Telesaila 2021eko irailaren 13an estreinatu zen, FX eta Hulu kateetan AEBetan. Aktore nagusiak ditu Diane Lane, Ashley Romanos, Ben Schnetzer, Olivia Thirlby, Elliot Fletcher eta Amber Tamblyn.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Apokalipsi baten ondorengo mundu batean gertatzen da telesaila. Gertaera misteriotsu batek aldi berean hil ditu Y kromosoma duten ugaztun guztiak, arrak alegia, gizonezko oro barne (salbu eta gizon transexualak, ez dutenak Y kromosomarik). Hala ere, gizon zis nonbait bakar bat, Yorick Brown deritzona, bizirik dago, eta baita haren maskota tximinoa (hau ere arra).
Aldi berean, AEBetako aginte-katean gertaturiko heriotza ugariengatik, presidente errepublikarraren ordez, emakumezko kongresukide demokrata bati egokitu zaio AEBetako presidente izatea, eta emakume hori Yoricken ama da hain zuzen ere.

## Aktoreak

* Diane Lane: Jennifer Brown
* Ashley Romans: Agente 355
* Ben Schnetzer: Yorick Brown
* Olivia Thirlby: Hero Brown
* Juliana Canfield: Beth DeVille
* Elliot Fletcher: Sam Jordan
* Marin Ireland: Nora Brady
* Amber Tamblyn: Kimberly Campbell Cunningham
* Jess Salgueiro: Christine Flores

## Erreferentziak

* ↑ Otterson, Joe. 'Y: The Last Man' Series at FX Hires Eliza Clark as New Showrunner. .
* 1 2 Andreeva, Nellie. 'Y: The Last Man' Starts Production With Cast Changes As Ashley Romans & Olivia Thirlby Join FX On Hulu Series. .
* ↑ Pedersen, Erik. FX Sets Summer Premiere Dates For 'AHS' & New Spinoff Series, 'Impeachmen', 'Y: The Last Man', 'Archer', More. .
* ↑ Lawrence, Gregory. 'Y: The Last Man' FX on Hulu Series (Finally) Begins Production, Promises Female-Led Staff. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62419394
# YSCC Yokohama

YSCC Yokohama (japonieraz: YSCC横浜) Japoniako futbol talde bat da, Yokohama hirikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8054646
* Multimedia: YSCC Yokohama / Q8054646
# Yang Zhu

Yang Zhu edo Yang Tzu (txinera tradizionalez: 楊朱/杨朱; pinyinez: Yáng Zhū; Wade–Giles: Yang Chu; K.a. 440– K.a. 360) txinatar filosofoa izan zen. Antzinako Txinako pentsalari indibidualista eta hedonista izan zen. Bizitzaren betetasuna (quansheng), nork bere premiak ase eta ahalik eta hobekien bizitzen saiatzea, da bere pentsamoldearen ardatza. Erabateko zoriona iristeko nork bere gorputza eta adimena zaindu eta horretan lehiatu behar du (yangsheng). Taoismoaren aitzindarietako bat izan zen. Haren idazlanak galdu egin ziren, baina zati batzuk gorde dira Liezi liburuan. Mentzio filosofoak egoista izatea egotzi zion, eta aurkari izan zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-1-4 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q469931
# Yang Xiaolei

Yang Xiaolei (2000ko ekainaren 28a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta brontzezko domina bat eskuratu zuen Parisko 2024ko Olinpiar Jokoetan.

## Palmaresa

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | taldeka |

## Erreferentziak

* ↑ Yang Xiaolei
* ↑ Xiaolei YANG
* ↑ (Ingelesez) CGTN. «Chinese athletes shine on Day 2 of Paris Olympics» news.cgtn.com (Noiz kontsultatua: 2024-07-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107619645
# Yang Shangkun

Yan Shangkun (Tongnan konderria, 1907ko abuztuaren 3a - Pekin, 1998ko irailaren 14a) txinatar politikaria izan zen. Txinako Herri Errepublikako 4. presidentea izan zen 1988tik 1993ra.
Zientzia politikoa Shanghaiko Unibertsitatean eta filosofia marxista eta taktika iraultzaileak Moskuko Sun Yat-Sen Unibertsitatean ikasi zituen. Bigarren Txina-Japonia Gerran, Liu Shaoqirekin batera aritu zen Japoniako lineen atzean, eta 1941ean Mao Zedongen laguntzaile pertsonal izendatu zuten.
1945 eta 1965 artean Txinako Alderdi Komunistaren Bulego Nagusiko zuzendaria izan zen eta 1945etik 1956ra Batzorde Militar Zentraleko idazkari-nagusia. Hamabi urte eman zituen preso Iraultza Kulturalean, eta 1978an politikara itzuli zen, Deng Xiaopingen aliatu gisa eta Mao hil ondoren alderdi komunistan nagusi izan zen Zortzi Zaharretako bat bezala.
Guangzhouko alkatea izan zen 1979tik 1981era, eta Batzorde Militar Zentrala zuzendu zuen 1981etik 1989ra. 1989tik 1993ra izan zen herrialdeko presidente, eta erreforma ekonomikoa defendatu zuen, nahiz eta edozein erreforma politikoren aurka agertu. Hasierako zalantza batzuen ondoren, Tiananmen plazako protestak zapaltzearen arduradunetako bat izan zen.
* Datuak: Q377935
* Multimedia: Yang Shangkun / Q377935
# Yang Shuyu

Yang Shuyu, txineraz 杨 舒予, (Guangdong, Txina, 2002ko martxoaren 6a) saskibaloi jokalari txinatarra da.

## Biografia

2017ko Asiako Emakumeen 16 urtez azpiko Saskibaloi Txapelketako brontzezko domina irabazi zuen Txinako selekzioarekin. Yang Liwei saskibaloi jokalariaren arreba da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Txinako taldearekin; AEBren (urrezkoa) eta ROC taldearen (zilarrezoa) atzetik sailkatuko dira. Hauek osatuko dute Txinako taldea: Wan Jiyuan, Wang Lili, Yang Shuyu eta Zhang Zhiting-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Saskibaloia 3x3 emakumezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Yang Shuyu» olympedia.org 2022-01-04an begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Yang Shuyu» Olympics.com 2022-01-04an begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Saskibaloia, emakumezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107636120
* Multimedia: Yang Shuyu / Q107636120
# Yang Yun (gimnasta)

Yang Yun Zhuzhoun jaio zen, Hunan. 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen barra asimetrikoetan, bosgarren toki batekin batera, eta oreka-barraren erorketa batek urrezko domina kostatu zion, hiru eta erdi dezima aspitik geldituz. Simona Amânar Errumaniako balizko txapeldunaren atzetik dezima erdi. Brontzezko domina irabazi zuen talde txinatarreko kide ere izan zen, baina NOBk domina kendu zion 2010ean, lehiaketako kide txinatar bat adin txikikoa zela jakin ondoren.
Yang Yun CCTVko erreportari bihurtu zen. Yang Wei gimnasta txinatarrarekin ezkonduta dago.

## Adin-eztabaida

Yang Yunek Txinako telebista nazionalean Sydneyn lehiatu zenean 14 urte zituela onartu ondoren, Nazioarteko Gimnastika Federazioak ikerketa bat egin zien bere taldekide Dong Fangxiaorekin batera. Yang Yun errugabea zela eman zuten froga eskasengatik 2010eko otsailean, horrek esan nahi du bere brontzezko domina mantendu ahal izan zuela barra asimetrikoetan. Bere taldekide Dong Fangxiao errudun deklaratu zuten eta bere emaitzak bertan behera geratu ziren. 2010eko apirilaren 28an NOBk brontzezko domina kendu zion Txinako taldeari.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q886318
# Yang Qian (tiratzailea)

Yang Qian (txinera sinplifikatuz: 杨倩, Ningbo, 2000ko uztailaren 10a), Txinako kirol-tiratzailea da. 2020koko Olinpiar Jokoetan urrezko bi domina eskuratu zituen.

## Kirol ibilbidea

10 urte zituela hasi zen tiroa praktikatzen. 2019an Asiako txapelduna izan zen 10 metro aire erriflean eta txapeldunordea bikote mistoan. 2021eko uztailaren 24an Tokioko Olinpiar Jokoetan 10 metro aire errifle proban urrezko domina eskuratu zuen. Ondoren Yang Haoran tiratzailearekin bikote mistoa osatu eta bigarren urrezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio ( Japonia) | 01 ! | 10 metro aire erriflea |
| 2020 | Tokio ( Japonia) | 01 ! | 10 m aire erriflea mistoa |
| Asiako txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2019 | Doha ( Qatar) | 01 ! | 10 metro aire erriflea |
| 2019 | Doha ( Qatar) | 02 ! | 10 m aire erriflea mistoa |

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «China shooter Yang Qian wins first gold medal of Tokyo Olympics» South China Morning Post 2021-07-24 (Noiz kontsultatua: 2021-08-20).
* ↑ «ISSF - International Shooting Sport Federation - issf-sports.org» www.issf-sports.org (Noiz kontsultatua: 2021-08-20).
* ↑ (Ingelesez) «Yang Qian's stellar debut continues with second gold medal» news.cgtn.com (Noiz kontsultatua: 2021-08-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107629025
* Multimedia: Yang Qian (sport shooter) / Q107629025
# Yang Liwei

Yang Liwei (txinera tradizionalez: 楊利偉; txinera sinplifikatuz: 杨利伟; pinyinez: Yáng Lìwěi; Suizhong, Liaoning, 1965eko ekainaren 21a) txinatar major-jeneral eta taikonauta da. 2003an Txinako espazio-programa‎k inoiz espaziora bidalitako lehenengo pertsona bilakatu zen, Shenzhou 5 misioaren barnean.
* Datuak: Q147581
* Multimedia: Yang Liwei / Q147581
# Yang Yung-wei

Yang Yung-wei (Shihzih (Taiwan), 1997ko irailaren 28a) judo borrokalari taiwandarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina lortu zuen, Taipei txinatarra ordezkatuz, ≤60 kg-ko gizonezkoen kategorian, Naohisa Takato japoniarraren (zilarrezkoa) atzetik eta Yeldos Smetov kazakhstandarraren eta Luka Mkheidze frantziarraren (brontzezkoa partekaturik) aurretik sailkatuz. Kontuan izan, Txinak jarritako baldintzak direla eta, 1979an NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) Nagoia-n (Japonia) hartutako erabakiak Taiwanek Olinpiar jokoetan (bere izenean eta bere banderapean) esku hartzea galarazten duela; beraz, Taipei txinatarraren izenean aritzen da.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | ≤60 kg, gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Yang Yung-wei» JudoInside.com-en 2021-11-01ean begiratua (Ingelesez)
* ↑ China y Taiwan obligadas a coexitir en el COI" El Pais 1979-10-26, 2021-11-03an begiratua. (Gaztelaniaz)
* ↑ «Yang Yung-wei» olympedia.org 2021-11-01ean begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Yang Yung-wei» Olympics.com 2021-11-01ean begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Judoa, ≤60 kg, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56378812
* Multimedia: Yang Yung-wei / Q56378812
# Yang pasabidea

Yang pasabidea edo Yangguan (txinera tradizionalez: 陽關; txinera sinplifikatuz: 阳关; pinyinez: yángguān; euskaraz: «Eguzkiaren Atea») Txinako Harresi Handiaren mendebaldeko muturrean kokaturik zegoen pasabide bat zen, Dunhuang hiritik 43 kilometro hego-mendebaldera. Nanhu izeneko herrixkan dago.

## Etimologia

Yumenguan eta Yangguan ateak ziren eremu honetako pasabide bakarrak. Guan izena "pasabide" edo "ate" bezala itzultzen den arren, "aduana" esan nahi zuen. Yangguan pasabidearen esanahia "hegoaldeko aduana" da, izan ere Yang hitzak eguzkitsua (edo hegoaldea) esan nahi du, eta hegoalderen dagoen atea da bera.
Beste atea Yumenguan da. Yu (jade) eta men (atea) direnez, Yumenguan "Jade atearen aduana" izango zen. Jade karabana guziak bertatik pasatzen zirelako ezarri zioten izen hori.

## Historia

Erdialdeko Asia eta Han inperioa basamortuan barna ibilbide estu batek lotzen zituen, Hexi korridorea izena zuenak.
Jatorrizko ate biak Han Wudi enperadoreak eraiki zituen K.a. 121 urtean. Ate bien artean 68 kilometroko distantzia dago eta antzina Txinako Harresi Handiak lotzen zituen biak. Bost kilometro bakoitzeko dorre bat aurkitzen zen. Tang dinastiaren garaian Zetaren Bidea pasatzen zen bertatik eta ate garrantzitsua izan zen Yangguan. 900. urtearen inguruan bertan behera gelditu zen Yangguan Atea eta ordutik basamortuko haizearen eta harearen higadura jasan du, hala atean nola harresiak.

## Egitura

Gaur egun Dundun mendi gaineko dorrearen hondarrak baino ez dira gelditzen. 5 metrotako altuera dauka eta 8 metrotako zabalera. Atea bera desgerturik dago eta eremu guztian beste egiturarik ez dago. Dorre honetatik iparralderantz etorbide bat abiatzen da eta 796 metrotara Yangguan museoa aurkitzen da.

## Kultura

Txinatik ateratzen ziren bidaiarientzak azkenengo atea zen eta olerki tradizional ugaritan agertzen da Yangguanen erreferentzia.
Dorretik 1.371 metro hegoaldera Curio Sand harana aurkitzen da. Kondairak dioenaren arabera bertan printzesaren dotea zekarren karabana bat dago lurperaturik eta altxor bilatzaile ugari joan izan dira bertara.

## Iruditegia

* Museoa.
* Etorbidea.

## Erreferentziak

* ↑ «Yangguan Great Wall, Dunhuang, Gansu» www.travelchinaguide.com (Noiz kontsultatua: 2019-10-10).
* 1 2 3 4 Hill, John E. (2015). Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE. Volume I (Revised ed.). CreateSpace.
* ↑ «Jade Gate Pass Great Wall Fort — Yumenguan, Dunhuang» China Highlights (Noiz kontsultatua: 2019-10-01).
* ↑ «Dunhuang Yumen Pass, Jade gate pass, Gansu» www.silkroadtourcn.com (Noiz kontsultatua: 2019-10-01).
* 1 2 «Yangguan Pass - Great Wall of China» China Highlights (Noiz kontsultatua: 2019-10-10).
* 1 2 «Yangguan Sandie» www.silkqin.com (Noiz kontsultatua: 2019-10-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q909541
* Multimedia: Yangguan / Q909541
# Yang Liu (belar-hockey jokalaria)

Yang Liu (1998ko irailaren 1a) hockey jokalari txinatarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | Gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/liu-yang_1926914
# Zirkuitu moztaile

Zirkuito moztaile edo mugatzaile bat seinale batek hartzen dituen balioak mugatzen dituen zirkuitu bat dugu, eta muga horietatik kanpo dauden seinaleen zatiak mozten ditu. Zirkuitu moztaile sinpleenak ondorengo irudietan agertzen diren diodo bidezko zirkuituak dira, zenbaitetan erresistentziak ere izaten dituzte intentsitateak kontrolatzearren. Oso interesgarriak dira seinale digitalak kontrolatzeko hala nola neurketa gailuetatik datozen seinale analogiko indartsuegiak kontrolatzeko.

## Diodo bidezko moztaileak

Zirkuitu moztaile sinpleenek diodoak erabiliz beren eroankortasun propietateen bidez hainbat efektu lor ditzakete. Ondoren zirkuitu hauen eskema zenbait ageri da. Adibideetan seinale sinusoidal bat erabili da; hala ere, zirkuitu honek diodoak jasan dezakeen frekuentzia eta balioetako edozein seinale mugatu dezake.

### Goi moztailea

Tentsio batetik gorako seinaleen zatiak mozten ditu (ikusi A irudia beheran).

### Behe moztailea

Tentsio bat baino baxuagoak diren seinale zatiak mozten ditu (ikusi B irudia beheran)

### Bi mailetako moztailea

Tentsio goren baten eta tentsio minimo baten arteko seinaleak soilik mantentzen ditu soberakinak mozten dituelarik (ikusi C irudia beheran)

## Artikulu interesgarriak

* Diodo
* Kommutazio
* Zirkuitu elektriko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1613840
* Multimedia: Limiter (audio signal processor) / Q1613840
# Zirkular (argipena)

Zirkular hitzak adiera zenbait ditu:
* zirkular, zirkuluari dagokiona;
* zirkularra, administrazioko idazki mota, pertsona edo erakunde batzuei egiten zaien idatzizko jakinarazpen estandarra.