OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dorothea Tanning

Dorothea Tanning (Galesburg, Illinois, 1910eko abuztuaren 25a – New York, 2012ko urtarrilaren 31) margolari, ilustratzaile, eskultore eta idazle estatubatuarra izan zen. Dekoratuak eta jantziak, balet eta antzerkirako ere diseinatu zituen.

## Ibilbidea

Galesburgen (Illinois) jaio zen 1910ean, eta New Yorkera joan zen. Han hasi zen publizitate-diseinatzaile lanetan. Han, surrealismoa eta dadaismoa aurkitu zituen, harengan eragin handia izan zuten mugimendu artistikoak. 1942an Max Ernst margolari alemaniarra ezagutu zuen. 1946an ezkondu zen, ezkontza bikoitz batean, Man Ray argazkilaria eta Juliette Brownerrekin batera. Ernstek surrealisten taldean sartu zuen. Haren lanik ezagunenak, Pequeña serenata nocturna (sinbolismoz betetako pintura iluna, ironikoki Mozarten serenata alaia bezala deitua), 40ko eta 1950eko hamarkadetan taldearekin izan zituen loturak erakutsi zituen, nahiz eta geroago haren arte-estiloa inpresionista bihurtu zen. 70eko hamarkadan, hainbat eskultura bigun egin zituen josteko makinekin. Horietako eskultura batzuekin Hôtel du Pavot Chanbre 202 (1970-73) instalazioa sortu zuen.
Idazle gisa ere aritu zen bere bizitzaren amaieran. 1986an bere lehen autobiografia argitaratu zuen, Birthday izenarekin, eta 2001ean Between Lives: An Artisty and Her World.Laurogeita hamar urtetik gora zituela bere lehen poema-liburua, A Table of Contents, eta Chasm: A Weekend eleberria argitaratu zituen. 2012an, hil zen urtean, Coming to That poemen bigarren liburua argitaratu zen.
Sedonan, New Yorken eta Parisen bizi izan zen eta lan egin zuen, hogeita zortzi urtez. 2012ko urtarrilaren 31n hil zen, Manhattango etxean, 101 urte zituela.
2018ko urriaren 3an inauguratu zen Madrilgo Reina Sofía Arte Zentro Nazionalean Tras la puerta, invisible, otra puerta erakusketa. Erakusketak, bere ibilbide artistikoan egindako lanen lehen erakusketa, artistaren bizitza- eta arte-ibilbidea erakusten digu.

## Erreferentziak

* 1 2 Muere la artista Dorothea Tanning, viuda de Max Ernst
* ↑ El surrealismo de Dorothea Tanning - Moove Magazine. 8 de octubre de 2013.
* ↑ Bono, Ferran. (3 de octubre de 2018). Dorothea Tanning , una artista surrealista contra el patriarcado. ISSN 1134-6582..
* 1 2 20Minutos. El Reina Sofía abre la puerta al surrealismo de Dorothea Tanning. .
* ↑ «Dorothea Tanning | Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía» www.museoreinasofia.es.

## Bibliografia

* Chadwick, Whitney (1991). Women artists and the surrealist movement. Thames & Hudson Ltd. ISBN 978-0-500-27622-8.
* Tanning, Dorothea (2004). Chasm. Little, Brown Book Group. ISBN 978-1-84408-131-8.
* Ann Coxon, Alyce Mahon, Idoia Murga Castro, Dorothea Tanning (2018). Dorothea Tanning. Atearen atzean, ikusezina, beste ate bat. Alyce Mahon eta MNCARSeko Argitalpen Jardueren Saila. ISBN: ά8026-574-4

## Kanpo estekak

* Dorothea Tanning-en irudiak
* Dorothea Tanning Online (ingelesez)
* Tate Collection’ Dorothea Tanning (ingelesez)
* Dorothea Tanning-en lana
* Dorothea Tanning-en irudiak
* Boston University Art Galleries.' Dorothea Tanning: Still in the Studio (ingelesez)
* Biografia eta irudiak (ingelesez)
* Datuak: Q234324
* Multimedia: Dorothea Tanning / Q234324
# Dorothy Cadman-Cadman

Dorothy Cadman-Cadman (Lancaster, 1889ko otsailaren 5a - York, 1971ko abenduaren 23a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Dorothy Cadman

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5110954
# Dorothy Cayley

Dorothy Mary Cayle (Sri Lanka, 1874 – 1954ko abenduaren 5a) baratzezain eta mikologo britainiarra izan zen. 1927an aurkitu zuen «tulipanaren haustura» izeneko gaixotasuna birus baten ondorio zela.

## Lehen urteak

Sri Lankan jaio zen, eta han baitzen aita, Richard Cayley, sistema judizialeko buru. Cayley zazpi urte zituela iritsi zen Ingalaterrara. Stamford High Schoolera, Lincolnshirera, joan zen. Londresko Unibertsitateko ikaslea izan zen, baratzezaintza ikasi aurretik, Readingeko Unibertsitatean. 1908an lortu zuen titulua, eta klaseko lehena izan zen. Ohorezko domina jaso zuen.

## Ibilbidea

Royal Hortculturales Society izenekoan azterketan ere lehen postua lortu zuen. Readingeko Unibertsitateko Botanika Departamentuko lorategietako superintendentarako kontratatu zuten. Lehen urteetan (1911-17), ilarren eta fruten gaixotasunetan lan egin zuen. 1919an Genetika Elkarteko kide fundatzailea izan zen, eta onddoaren genetikaren azterketa sartu zuen Erresuma Batuan.
Era berean, "Tulipanaren hausturaren" fenomenoa birus baten presentziaren ondorio zela aurkitu zuen. Tulipanen kolorearen aldaketa ezohikoa ez zetorren bat arrazoi genetikoekin. Cayleyk kausa aurkitu ez ezik, sendabidea ere aurkitu zuen. Bere aurkikuntzak 1928an argitaratu zituen.
John Innes Baratzezaintza Institutuko zuzendariordea izan zen.
Ikertzailea izateaz gain, talentu handiko artista zen. Marrazkia bere aurkikuntzak erregistratzeko bitarteko gisa erabiltzen zuen, baina baita artistikoki adierazteko ere. Bere lanak John Innes Institutuko artxiboetan daude.
1938an erretiratu zen. Mikologiako Elkarte Britainiarreko lehendakariordea izan zen 1939an.

## Erreferentziak

* ↑ «A Banker's Family - Cayley Family History» cayleyfamilyhistory.moonfruit.com.
* 1 2 «Dorothy Mary Cayley (1874-1955): Mycologist» www.jic.ac.uk.
* ↑ «Dorothy Mary Cayley (1874-1955): Mycologist» www.jic.ac.uk.
* ↑ «History of John Innes 1920-1929» www.jic.ac.uk.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24255624
# Dorothee Schneider

Dorothee Schneider (Wiesbaden (Alemania), 1969eko otsailaren 17a) hipikan aritzen den kirolari alemaniarra da.

## Olinpiar Jokoak

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), Zaldi-heziera taldeka proban, Alemaniako taldea osatzen zuten Dorothee Schneider (Diva Royalen gainean), Kristina Sprehe, (Desperadosen gainean) eta Helen Langehanenbergek (Damon Hillen gainean) zilarrezko domina lortu zuten. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), Zaldi-heziera taldeka proban, Alemaniako taldea osatzen zuten Sönke Rothenberger (Cosmoren gainean), Isabell Werth, (Weihegold Olden gainean), Dorothee Schneider (Showtime FRHren gainean) eta Kristina Bröring-Sprehek (Desperadosen gainean) urrezkoa lortu zuten. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Zaldi-heziera taldeka proban, Alemaniako taldea osatzen zuten Jessica Von Bredow-Werndl (Tsf Daleraren gainean), Isabell Werth, (Weihegold Olden gainean) eta Dorothee Schneider-ek (Showtime FRHren gainean) urrezkoa lortu zuten berriro.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2012 | Londres Erresuma Batua | 02 ! | Zaldi-heziera taldeka. Diva Royalen gainean. |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 01 ! | Zaldi-heziera taldeka. Showtime FRHren gainean. |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | Zaldi-heziera taldeka. Showtime FRHren gainean. |

## Erreferentziak

* ↑ «Dorothee Schneider» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Dorothee Schneider» olympics.com (Gaztelaniaz)
* ↑ Zaldi-heziera. Emaitzak 2012 olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ Zaldi-heziera. Emaitzak 2016 olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ Zaldi-heziera. Emaitzak 2020 olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q441345
* Multimedia: Dorothee Schneider / Q441345
# Dorothy B. Hughes

Dorothy B. Hughes (Kansas City, Missouri, 1904ko abuztuaren 10a - Ashland, Oregon, 1993ko maiatzaren 6a) estatubatuar poeta eta eleberrigilea izan zen.

## Biografia

Dorothy Belle Flanagan jaioa, kazetaritza ikasi zuen, eta idazle eta poeta jardun zuen, bai eta literatura kriminaleko kritikari ere. Poema liburu bat eta dozena bat nobela beltz argitaratu zituen. Familiako bizitza tarteko, ezin izan zuen literaturan erabat jardun: 1952tik 1963ra ez zuen ezer idatzi familia kontuengatik. The Expendable Man izan zen bere fikziozko azken lana, 1963an argitaratua.
Hastapenetan, nazismoaren eta Europaren hondamenaren inguruko ariketa patriotikoak idatzi zituen, baina, 1940ko hamarkadarekin batera, polizia generoan murgildu zen buru-belarri. Noir esparruan urratsak egin ahala, garai hartako emakume bati ez zegokion rola hartu zuen: psikotiko, emakume beltz, jazz musikari, soldadu eta natibo amerikarren ikuspuntutik ondutako nobelak idazten hasi zen. Lanok harrera ona izan zuten zaleen artean, batez ere agertzen zuten beldur eta suspense giroagatik. Halere, ez zuten kritika espezializatuaren laudoriorik jaso; esaterako, The New York Times egunkariak hauxe argitaratu zuen The Fallen Sparrow lanaren (1942) harira: «Polizia eleberriaren eskema gainditzen duten egoeren arteko gatazka sortzen du». Hain justu, horretan datza Hughesen lorpena, noir tradizioko kanonaren suntsipenean. Horretarako, poesiaz eta biziki maite zituen idazle britainiarren itzalaz baliatu zen, hala nola Graham Greenez eta Eric Amblerrez —azken horri The Fallen Sparrow eskaini zion—.
AEBetako Misterio Idazleen Elkarteak Grand Master saria eman zion 1978an Hughesi.

## Lanak

* Dark Certainty (1931)
* Pueblo on the Mesa: The First Fifty Years of the University of New Mexico (1939)
* The So Blue Marble (1940)
* The Cross-Eyed Bear (1940)
* The Bamboo Blonde (1941)
* The Fallen Sparrow (1942)
* The Blackbirder (1943)
* The Delicate Ape (1944)
* Johnnie (1944)
* Dread Journey (1945)
* Ride the Pink Horse (1946)
* The Scarlet Imperial (1946)
* In a Lonely Place (1947)
* The Big Barbecue (1949)
* The Candy Kid (1950)
* The Davidian Report (1952)
* The Expendable Man (1963)
* Erle Stanley Gardner: The Case of the Real Perry Mason (1978)

## Erreferentziak

* 1 2 3 «'Noir' feminista» Berria 2020-03-01 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1778440
# Ensisheim kantonamendua

Ensisheim kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Rhin Garaia departamenduan dago, Ekialde Handia eskualdean. Guztira 38 udalerri ditu eta Ensisheim da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1395248
# Ensisheimgo meteoritoa

Ensisheimgo meteoritoa 1492ko azaroaren 7an Alsaziako Ensisheim eta Battenheim artean erori zen, egungo Frantzian. Beraz, meteorito historikoa da hau, Europan haren testigantza ezagutzen den zaharrena izanik. Hala ere, bostehun urte geroago, erdia gordetzen da.

## Historia

Meteoritoa eguerdi aldean erori zen, erorketan zarata handi bat sortuz. Egun horretan hirian Maximiliano I.a Habsburgokoa zegoen (Ensisheim Further Austria edo Vorderösterreich-en hiriburua baitzen). Kuriositateak eraginda, meteoritoaren bi zati eraman zituen oroimen gista. Beste pertsona ezagun batzuk ere gauza bera egin zuten. Jatorriz 127 kiloko meteoritoaren erdia godertzen da egun, Ensisheimgo Udal Museoan; beste zati batzuk beste museoetan aurki daitezke.

## Metoritoa artean

Meteoritoak garaiko gizartean eragin handia izan zuen eta asko izan ziren ikusi edo ikustera bertaratu zirenak. Artista batzuek ere gertatutakoaren bertsioak zabaldu zituzten:
* Sebastian Brantek poema bat eta marrazki batzuk zabaldu zituen.
* Albrecht Dürer margolariak meteoritoa ikusi eta margotu zuen baina, ondoren, gainean, beste margo egin zuen: San Jeronimo damuduna.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20130308095812/http://www.bodensee-sternwarte.de/vagabunden/der-gruesam-donnerschlag-von-ensisheim.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1344365
* Multimedia: Ensisheim meteorite / Q1344365
# Enspel

Enspel Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Westerwald barrutia|Westerwald]] barrutian. 2014an 290 biztanle zituen 1,46 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q370660
* Multimedia: Enspel / Q370660
# Enstatita

Enstatita (MgSiO$_3$) eta ferrosilita (FeSiO$_3$) piroxenoaren taldeko mineral inosilikatoak dira. Magnesioaren eta burdinaren arteko segida bateko muturreko kideak dira. Oso arruntak dira arroka igneo eta metamorfikoetan, bai eta meteoritoetan ere. Segidaren tarteko mineralei ortopiroxeno deritze.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q423010
* Multimedia: Enstatite / Q423010
# Enséruneko oppiduma

Ensérune 1915. urtean aurkitu zen Frantzia hegoaldeko aztarnategia da, Languedoc Beherean (Aude, Languedoc-Roussillon). Oppidum harresidun bat da. Hilerrian (K.a. IV-III. m) zeramika grekoaren eta iberiarraren estiloko ontziak eta tresnak agertu dira. Ensérunen bizi zen herria mediterranearra zen, Kataluniako itsasertzean bizi zenaren antzekoa, eta K.a. VI. mendetik aurrera harremanak izan zituen Greziako kulturarekin. K. a III. mendetik aurrera zeltekiko harremanak estutu zituzten eta K.a. II. mendean galiarren eragin esparruan bizi izan ziren. Zinbriarrek K.a. I. mendean herria suntsitu zuten; bertan ez da erromatarren garaiko aztarnarik aurkitu. Ensérunekoa Frantziako arkeologia aztarnategi nagusietakoa da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q77221
* Multimedia: Oppidum d'Ensérune / Q77221
# Enskede-Årsta-Vantör barrutia

Enskede-Årsta-Vantör barrutia Suediako Stockholm hiriburuaren hegoaldeko barrutietako bat da, Söderort eremuan dagoena. 2014ko erroldaren arabera 96.916 biztanle ditu.
2007an sortu zen Enskede-Årsta eta Vantör barrutiak elkartzean.
Ondasun nabarmenena Skogskyrkogården hilerria da, 1994an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuena.

## Ondasun nabarmenak

* Skogskyrkogården hilerria .
* Ericsson Globe.
* Barrutiaren ikuspegia gauez.
* Gullmarsplan enparantza.
* Enskede eliza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q606458
* Multimedia: Enskede-Årsta-Vantör / Q606458
# Ensley (Florida)

Ensley Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Escambia konderrian dago, Florida estatuan. 23.817 biztanle ditu, 31,706252 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Escambia konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q538738
# Elgaria

Elgaria Anguidae familiako narrasti genero bat da. Ipar Amerikan bizi dira.

## Espezieak

* Elgaria cedrosensis (Fitch, 1934)
* Elgaria coerulea (Wiegmann, 1828)
* Elgaria kingii Gray, 1838
* Elgaria multicarinata (Blainville, 1835)
* Elgaria panamintina Stebbins, 1958
* Elgaria paucicarinata (Fitch, 1934)
* Elgaria velazquezi Grismer & Hollingsworth, 2001

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2624353
* Multimedia: Elgaria / Q2624353
* Espezieak: Elgaria
# Elfyn Evans

Elfyn Rhys Evans (Dolgellau, Gwynedd, 1988ko abenduaren 28a) galestar rally gidari bat da. Munduko Rally Txapelketan lehiatzen da. Bere aita Gwyndaf Evans rally gidaria da.
* Datuak: Q5359948
* Multimedia: Elfyn Evans / Q5359948
# Durruma (argipena)

Durruma izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimoak

* Durruma, Arabako herria, Donemiliaga udalerrikoa.
* Durruma Kanpezu, Arabako herria, Bernedo udalerrikoa.

## Elizak eta baselizak

* Durruma, Tobillas herriko eliza, Gaubea udalerrian.

## Ikus, gainera

* San Roman hainbat adierari buruzko argipen orria.
# Durrani Inperioa

Durrani Inperioa (paxtuneraz: د دورانیانو امپراتوري‎), Sadozai Erresuma (د افغانانو واکمني), edota Afganiar Inperioa (د افغانانو واکمني) Ahmad Shah Durranik eratu eta eraiki zuen. Bere une gorenean, egungo Afganistan eta Pakistan, ipar-ekialdeko Iran, ekialdeko Turkmenistan eta ipar-mendebaldeko India (tartean Kaxmir eskualdea) bere agindupean zituen.
Nader Shah 1747an hil zenean, Ahmad Shah Durranik Kandaharreko eskualdea aldarrikatu zuen. Handik Gazni eta Kabul konkistatu zituen. 1749rako mogolek afganiarrei egungo Pakistan eta ipar-mendebaldeko Punjab utzi zioten. Orduan Ahmad Shahek mendebalderantz jo eta Herat bereganatu zituen, Shahrokh Shahen eskuetan zegoena. Gero bere armadak iparraldeko Hindu Kush hartu zituen. Ahmad Shahek lau aldiz inbaditu zuen India, Kaxmir eta Punjab hartuz. 1757an Delhi arpilatu zuen baina mongolen burujabetza onartu zuen, berarentzat Punjab, Sindh eta Kaxmir utziz.
1772an Ahmad Shah hil zenean, Timur Shah bere semeak ordezkatu zuen. Honek Kabul hiriburu berri bilakatu zuen, neguan Peshawarrera joanez. Durrani Inperioa egungo Afganistanen arbaso zuzena da eta Ahmad Shah Durrani "nazioaren aita" da.

## Enperadoreen zerrenda

* 1747-1772 : Ahmad Shah Durrani
* 1772-1793 : Timur Shah Durrani
* 1793-1801 : Zaman Shah
* 1801-1803 : Mahmud Shah Durrani
* 1803-1809 : Shah Shuja
* 1809-1818 : Mahmud Shah Durrani
* 1819-1819 : Ali Shah Durrani
* 1819-1823 : Ayub Shah Durrani

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Lee, Jonathan L.. (1996). The "Ancient Supremacy": Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731-1901. BRILL, 116 or. ISBN 9789004103993..
* ↑ (Ingelesez) CIA. Afghanistan. in: The World Factbook..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q467627
* Multimedia: Durrani Empire / Q467627
# Durrow (Laois konderria)

Durrow (irlanderaz: Darú, formalki Darmhagh Ua nDuach) Irlandako udalerri bat da, Laois konderrian dagoena. 2006ko erroldaren arabera 811 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1267497
* Multimedia: Durrow, County Laois / Q1267497
# Durrow (Offaly konderria)

Durrow (irlanderaz: An Darú) Irlandako udalerri bat da, Offaly konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 118 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4155117
* Multimedia: Durrow, County Offaly / Q4155117
# Durrow gaztelua

Durrow gaztelua (ingelesez Castle Durrow) Laoiseko konderriko Durrow herrian kokaturik dagoen jauregia da. William Flowerrek eraiki zuen 1712 eta 1716 artean bertan bizitzeko. William Flower gerora Durrow gazteluko Baroia bihurtu zen.
Aurre-paladiar estiloan eraiki zen eta XVIII mendean Laoise konderriko etxerik politana kontsideratu izan zen. Flower familiarena izan zen 1922 arte. 1929an eskola bihurtu zuten. Gaur egun luxuzko hotela da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q36694
* Multimedia: Durrow Castle / Q36694
# Elk City (Kansas)

Elk City Kansasko hiri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 325 biztanle zituen, 0,89 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Montgomery konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2090975
# Elk Creek (Nebraska)

Elk Creek Nebraskako herri bat da. Johnson konderrian kokatua dago. 2010ean 98 biztanle zituen, 0,34 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Johnson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2345142
* Multimedia: Elk Creek, Nebraska / Q2345142
# Elk Creek udalerria, Jasper konderria (Iowa)

Elk Creek udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Jasper konderrian. Azken zentsuaren arabera 434 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Elk Creek udalerriak 223 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 39.496 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9038690
# Elk Falls (Kansas)

Elk Falls Kansasko hiri bat da. Elk konderrian kokatua dago. 2010ean 107 biztanle zituen, 2,23 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Elk konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q681022
# Elk Grove Village (Illinois)

Elk Grove Village Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 33.127 biztanle zituen, 29,38 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Cook konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q328455
* Multimedia: Elk Grove Village, Illinois / Q328455
# Elk Grove (Kalifornia)

Elk Grove Kaliforniako hiri bat da. Sacramento konderrian kokatua dago. 2010ean 153.015 biztanle zituen, 109,3 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Sacramento konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q671314
* Multimedia: Elk Grove, California / Q671314
# Elk Grove udalerria, Cook konderria

Elk Grove udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Cook konderrian. Azken zentsuaren arabera 95.508 biztanle zituen, 72.5 milia karratu (188 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Elk Grove udalerrian 35760 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 35.568 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2893477
* Multimedia: Elk Grove Township, Cook County, Illinois / Q2893477
# Elk City (Oklahoma)

Elk City Oklahomako hiri bat da. Beckham konderrian kokatua dago. 2010ean 11.693 biztanle zituen, 41,94 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Beckham konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1007885
* Multimedia: Elk City, Oklahoma / Q1007885
# Elk Creek (Kalifornia)

Elk Creek Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Glenn konderrian dago, Kalifornia estatuan. 138 biztanle ditu, 3,835136 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Glenn konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5363990
# Elk Grove (Wisconsin)

Elk Grove Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Lafayette konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. 566 biztanle ditu, 36,3 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Lafayette konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1659473
# Ernai antzerki taldea

Ernai antzerki taldea 1965ean sortu zen, Bergaran. Txomin Amasorrain eta Juste Amenabar ziren zuzendariak. 20-25 bat lagunek osatzen zuten taldea.
Lau lan antzeztu zituzten guztira (eta beste bi prestatu): Antonio Maria Labaienen Malentxo Alargun (1966), Añibarroren Ito edo ezkondu (1967), Jaques Devalen Ordu eroslea (1968) eta Aldo Benedettiren Argi ixpi bat (1969). Bergaran eta beste hainbat herritan jardun zuten. 1969an
Unidad egunkariaren antzerki saria jaso zuten: talde afizionatu onenaren saria. Txomin Amasorrain gaixotu zenean, taldea bertan behera geratu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Etxeberria Elortza, Idoia. (2023). Izotz ondoko eguzki. Euskararen Historia Soziala Bergaran (1940-1980). Bergarako Udala, 82 or..

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa Agustin Amasorraini: https://ahotsak.eus/bergara/pasarteak/ber-355-038/
* Elkarrizketa Iñaki Arriarani: https://ahotsak.eus/bergara/pasarteak/ber-363-015/
* Txomin Amasorraini eskeinitako erakusketaren berria Goienan: https://goiena.eus/bergara/1386608895133-txomin-amasorraini-eskainitako-erakusketa-aroztegin
* Datuak: Q123505868
# Ernal-hazi

Ernal-hazia, hazia edo esperma (greziarretik: σπερμα, hazia) animaliek zakiletik isurtzen duten likido likatsu zurixka bat da. Barrabiletik ateratzen diren espermatozoidez eta plasma seminalez osatua dago, eta, barrabilez gainera, epididimoak, besikula seminalek, prostatak, Cowperren guruinak, Littreren guruinak eta hodi-deferenteek hartzen dute parte hazia sortzeko.

## Hazi-jartzea

Hazi-jartzea animalia etxekotu mota baten ar-hazia edo esperma emearen sexu-organoetan jartzeari deritzo. Ernalketa ondo irteteko, beharrezkoak dira ebakuntza eta jarduera-multzo bat ere. Mende-erdia baino gehiago da in vivo hazi-jartzea (animalietan) egiten dela herrialde aurreratuetan, eta gaur egun behi gehienak era horretan ernaltzen dira. Beste animalia batzuk ere, txerriak, ahuntzak, ardiak, zaldiak eta baita hegaztiak ere, sistema horren bidez ernaltzen dira, baina behiak baino gutxiago.
Behientzat, esate baterako, hazi-jartze artifizialeko zentro batean jasotzen da esperma, zezen bati bagina artifizial bat ipiniz. Hazia jaso ondoren, kalitate-kontrola egiten zaio: esperma diluitu egiten da, espermatozoideek bizirik iraun dezaten eta dositan zatitu ahal izateko. Polibinil kloruroa duten hodietan jartzen da esperma hori, eta hoztu egiten da ondoren (4º C 90 minutuan). Gero, nitrogeno likidoan sartu, eta izoztu egiten da (-196 °C 10 minutuan). Ontzi kriogenikoetan gordetzen da azkenik. Abeltzainak eskatzen duenean, hazi-jartzaileak ernalketa egiten du, hazia umetokian jarriz.
In vivo ernalketaz gainera, azken hamarraldian asko hazi da in vitro ernalketa-sistema. In vitro ernalketa laborategian egiten da, aurretik jasotako obuluak animalia bati sartuz eta baita enbrioiak animalia batetik bestera eramanez. Hazi-jartzearen bidez, zorroztasun handiz kontrolatzen dira ernaltzeak, eta horrek garrantzi handia izan du produktibitatean, batez ere animalia etxekotuen kalitate genetikoaren hobetzeari dagokionez; kalitate genetiko handia duen zezen batek behi asko ernal ditzake.

## Ikus, gainera

* Isurtze

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9715
* Multimedia: Semen / Q9715