OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gurutzeta (barrutia)

Gurutzeta (9) :
| Barakaldo ||
| Gurutzetako Ospitalea ||
| Herrialdea | Euskal Herria |
| Probintzia | Bizkaia |
| Udalerria | Barakaldo |
| Auzoak | Gurutzeta eta La Paz |
| Azalera | 1,454 km² |
| Biztanleria | 12.718 (2014) |
| Dentsitatea | 9.119 bizt / km² |
| Posta kodea | 48903 |
Gurutzeta Barakaldoko (Bizkaia) 9. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 12.718 biztanle zituen 2013. urtean, eta 1,454 kilometro koadroko azalera. Barakaldoko udalerriaren mendebaldean kokatzen da. Iparraldean Errekaortu-Kareaga barrutiarekin egiten du muga, eta hegoaldean Burtzeña auzoarekin. Barrutiak bi auzoz osatzen da Gurutzeta eta La Paz.

## Auzoak

Gurutzeta eta La Paz auzoak oso desberdinak dira elkarrengandik, nahiz eta aldi berean eraiki ziren. 1950eko hamarkadatik aurrerako immigrazioak, ehunka pertsona erakarri zituen Barakaldora, bertako lantegietan lan egitera. Horrela, pertsona haientzako hainbat auzo berri egin ziren. Gurutzeta auzoa, izen bereko plazaren inguruan zabaltzen da, Gurutzetako Ospitalearen ondoan. La Pazeko auzoa berriz A-8 autobidearen mendebaldean hedatzen da, barrutiaren mendebaldean.
La Paz auzoan gune berdeak dira nagusi, etxebizitzak 12-13 pisutako dorreetan batu ziren, eta horrek plaza eta parke ugari eraikitzea posible egin zuen. Gurutzetak bien bitartean hirigintza tipikoagoa dauka, eta gune berdeak urriagoak dira. La Pazeko auzoaren ondoan, hiriko parkerik handiena dago, Gorostitzako parkea alegia.
* La Paz auzunearen ikuspegia..
* Gurutzetako Plaza.

## Zerbitzuak

* Bertan eraiki zen 1955ean Residencia Sanitaria Enrique Sotomayor zena, gaur egun Gurutzetako Ospitalea (Osakidetzako erietxe nagusia).
* Bilboko metroaren 2. linean Gurutzetako geltokia dago, Ospitalearen ondoan kokatuta.

## Erreferentziak

* ↑ Barakaldoko Udala. «Datu Orokorrak» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).
* ↑ Eustat. «Bizkaiko biztanleria barruti eta zentsu-sekzioen arabera, sexuaren, adin-taldeen eta naziotasunaren arabera. 2013» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).
* ↑ Barakaldoko Udala. «Datu Orokorrak» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Gurutzetako ospitalearen webgunea
* Datuak: Q8351920
* Multimedia: Gurutzeta/Cruces / Q8351920
# Hanan Pacha

Hanan Pacha, inken mitologian, goiko mundua bezala definitzen zen, jainko eta jainkosa guztiak zeuden mundu zerutiarra, non, beste batzuen artean, Viracocha, Inti, Mama Quilla, Pachacamac, Mama Cocha eta Illapa jainkoak zeuden.
Mundua, hiru planotan osatua zegoen: Hanan Pacha (goiko mundua), Kay Pacha (hemengo mundua) eta Uku Pacha (beheko mundua, hildakoena, jaio gabeena eta lurrazpian zegoen guztiarena).
Ketxua hizkuntzez, pacha hitzak, aldi berean, denbora eta espazioa esan nahi du.
Hanan Pacharen animalizko irudikapena, kondorra zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2294755
# Hanbin barrutia

Hanbin barrutia (txinera tradizionalez: 汉滨区) Txinako barruti bat da, Ankang barruan. Azken zentsuaren arabera 870.126 biztanle zituen 3645.91 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1201551
* Multimedia: Hanbin District / Q1201551
# Hanan Al Hroub

Hanan Al Hroub 1972an Betleemeko Dheisheh-ko errefuxiatu eremuan jaiotako irakasle palestinarra da eta indarkeria egoeretan murgilduta bizi diren umeekin egiten du lan. 2016an Varkey Fundazioaren Global Teacher Prize saria jaso zuen, hezkuntzaren nobel saritzat hartu ohi den errekonozimendua.

## Ibilbidea

Hanan Al Hroub Dheishehen hazi zen, Betleemeko kanpoaldean dagoen errefuxiatu eremuan. Lehen ikasketak burutu zituen Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentziaren (UNRWA) eskola batean. Bigarren intifada garaian Al-Quds unibertsitate irekian itzultzaile izateko ingelesa ikasketak burutzen ari zen. Bere seme-alabek senarrarekin etxerako bidean bizitako tiroketa bortitz baten ondorioz umeek trauma psikologikoak garatu zituzten.
Halako egoerak bizi dituzten umeei laguntzeko irakasle aditurik ez zegoela ikustean, bere ikasketak aldatzeko eta lehen hezkuntzan espezializatzeko erabakia hartu zuen. Ramallah-n Al-Bireh auzoko Samiha Jalil eskolako 6-10 urteko umeen irakaslea da.
Metodo propioa garatu du ikasleek errespetuan eta konfiantzan oinarrituriko harremanak garatu ahal izateko eta bizitzako alderdi guztietako indarkeria baztertuz. Liburu bat idatzi du: We Play, We Learn (Jolasten dugu, Ikasten dugu).

## Sariak eta errekonozimenduak

2016an Varkey Fundazioaren Global Teacher Prize saria jaso zuen. Sari honek errekonozimenduaz gain, hamar urtez urtero 100.000$ diru-laguntza du. Saria bildu zueneko hitzaldian dirua mundu osoko ikasle eta irakasleak garatzen laguntzeko erabiltzeko asmoa adierazi zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «“The only thing that can change the future is education.” | UNRWA» UNRWA (Noiz kontsultatua: 2018-04-02).
* ↑ «Munduko irakaslerik onena Hanan Al Hroub palestinarra da | Aniztasuna» www.aniztasuna.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-02).
* 1 2 3 (Ingelesez) «Hanan Al Hroub - The Global Teacher Prize» The Global Teacher Prize (Noiz kontsultatua: 2018-04-02).
* ↑ (Ingelesez) «Winner 2016 - The Global Teacher Prize» The Global Teacher Prize (Noiz kontsultatua: 2018-04-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) «¿Cómo enseña la mejor profesora del mundo? Conoce los métodos de Hanan Al Hroub - Global Teacher Prize Chile» Global Teacher Prize Chile 2016-08-01 (Noiz kontsultatua: 2018-04-02).
* ↑ Naiz+, Naiz+,. (2016-03-15). «Palestinako maistra bat, munduko irakaslerik onena» www.naiz.eus (Noiz kontsultatua: 2018-04-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) Baeza, Lourdes. (2016-03-14). «Una palestina, elegida la mejor profesora del mundo» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2018-04-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Hanan Al Hroub, la mejor profesora del mundo cambia "armas" por juguetes» www.efe.com (Noiz kontsultatua: 2018-04-02).
* ↑ (Ingelesez) Sherwood, Harriet. (2016-03-18). «Palestinian Global Teacher victor: 'My students are the true prize winners'» the Guardian (Noiz kontsultatua: 2018-04-02).

## Kanpo loturak

* Hanan Al Hroub- Global Teacher Prize 2016- Winner (Bideoa)
* Education as a Human Right: An evening with Hanan Al Hroub. (Bideoa)
* Datuak: Q23048042
* Multimedia: Hanan Al Hroub / Q23048042
# Hanau

Hanau Alemaniako hiri-udalerri bat da, Hessen estatuan. Azken zentsuaren arabera 101.364 biztanle zituen, 76,47 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3802
* Multimedia: Hanau / Q3802
# Hanawaltita

Hanawaltita]] =

## Ezaugarriak

Hanawaltita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Hg2+2)3Hg2+(Cl,OH)2O3}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Hanawaltite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Hanauerita

Hanauerita]] =

## Ezaugarriak

Hanauerita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {AgHgSI}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Hanauerite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Hanbali

Hanbali (arabieraz: حنبلي‎) Ahmad bin Hanbal imanak (Bagdad 780-855) sortutako eskola juridiko islamiarra edo madhaba da. Denetatik zorrotz eta gogorrena da. Saudi Arabian eta Qatarren ofizialak dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q233387
* Multimedia: Hanbali fiqh / Q233387
# Hanapepe (Hawaii)

Hanapepe Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kauai konderrian kokatuta dago, Hawaii estatuan. 2.678 biztanle ditu, 2,64062 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Kauai konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2467470
* Multimedia: Hanapepe, Hawaii / Q2467470
# Harmunita

Harmunita]] =

## Ezaugarriak

Harmunita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CaFe2O4}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Harmunite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Harnen

Tolkienen legendariumean, Harnen ibaia, Erdialdeko Lurraldearen hegoaldeko ibai bat da. Ephel Duath mendilerroaren hegoaldeko adarrean jaiotzen da, eta, bere urak, hegomendebalderantz isurtzen ditu, delta batean itsasoratuz, itsasoan, Unbar hiritik iparraldera. Gondorren garairik gailenean, erresumako hegoaldeko muga adierazten zuen. Bere gurutze nagusian, Ephel Duathen bihurgune handitik laurehun kilometro inguru hegoalderantz, Haradtarren aurka borroka asko gertatu ziren, han zeharkatzen baitzen Harad Cirith Gorgorrekin lotzen zuen bidea.
Bere izenak, sindarinez, Hegoaldeko ibaia esan nahi du, _harn_ hitzaz, KHYAR erroa, "hegoaldea" edo "hegoaldekoa" esan nahi duena eta _nen_ hitzaz osatua, "ura" esan nahi duena.
# Harmstorf

Harmstorf Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan dago, [[Harburg barrutia|Harburg]] barrutian. 2014an 891 biztanle zituen 5,97 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q632604
* Multimedia: Harmstorf / Q632604
# Harnabarrea

Harnabarrea Luhusoko (Lapurdi) auzoa da, herriburuaren hegoaldean kokaturik dagoena, D918 errepidearen ondoan, Luhusotik Bidarraira doana.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258897
# Harmsdorf (Lauenburg)

    Artikulu hau Lauenburg barrutiko udalerriari buruzkoa da; Ostholstein barrutikoari buruzkoa beste hau da: «Harmsdorf (Ostholstein)».
Harmsdorf Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Herzogtum Lauenburg (barrutia)|Herzogtum Lauenburg]] barrutian. 2014an 310 biztanle zituen 3,57 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q678382
* Multimedia: Harmsdorf (Lauenburg) / Q678382
# Harmsdorf (Ostholstein)

    Artikulu hau Ostholstein barrutiko udalerriari buruzkoa da; Lauenburg barrutikoari buruzkoa beste hau da: «Harmsdorf (Lauenburg)».
Harmsdorf Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Ostholstein (barrutia)|Ostholstein]] barrutian. 2014an 677 biztanle zituen 17,82 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q546933
* Multimedia: Harmsdorf (Ostholstein) / Q546933
# Harnes kantonamendua

Harnes kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Pas-de-Calais departamenduan dago, Frantzia Garaia eskualdean. Guztira 6 udalerri ditu eta Harnes da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1725476
# Hattersley

Hattersley, Ingalaterrako iparraldean dagoen udalerri bat da, Manchester Handian.
2011n 4.825 biztanle zituen.
* Datuak: Q3128340
* Multimedia: Hattersley / Q3128340
# Hattersheim

Hattersheim Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, [[Main-Taunus barrutia|Main-Taunus]] barrutian. 2014an 25.740 biztanle zituen 15,81 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* (Alemanez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q569626
* Multimedia: Hattersheim am Main / Q569626
# Hattenhofen (Baden-Württemberg)

Hattenhofen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, [[Göppingen (barrutia)|Göppingen]] barrutian. 2014an 2.870 biztanle zituen 7,64 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q81696
* Multimedia: Hattenhofen (Württemberg) / Q81696
# Hattenhofen (Bavaria)

Hattenhofen Alemaniako udalerria da. Bavaria estatuan kokatuta dago, [[Fürstenfeldbruck (barrutia)|Fürstenfeldbruck]] barrutian. 2014an 1.454 biztanle zituen 7,17 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q533133
* Multimedia: Hattenhofen (Bavaria) / Q533133
# Hattfjelldal

Hattfjelldal Norvegiako udalerria da. Nordland konderrian kokatua dago. 2684.49 km² ditu eta 1.463 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Hemnes Grane Municipality $^{(en)}$ Vefsn Røyrvik Storuman udalerria Vilhelmina udalerria Strömsund udalerria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q488384
* Multimedia: Hattfjelldal / Q488384
# Hattem

Hattem (entzun) Herbehereetako Gelderland probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 11.797 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Gelderland

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q58797
* Multimedia: Hattem / Q58797
# Hattert

Hattert Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Westerwald barrutia|Westerwald]] barrutian. 2014an 1.757 biztanle zituen 11,53 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q640369
* Multimedia: Hattert / Q640369
# Hipotrokoide

Geometrian, hipotrokoidea kurba bat da, zirkunferentzia bat (sortzailea) beste zirkunferentzia baten barruan (gidatzailea), ukituz eta irristatu gabe, biratzen denean, berari lotutako P puntu batek jarraitzen duen bideak ematen duena.
Hipotrokoide hitza hipo hupo (behean) eta trokos (gurpila) grezierazko erroek osatuta.
Kurba mota hauek Albrecht Dürerrek 1525ean, Ole Christensen Rømerrek 1674an eta Bernoullik 1725ean ikasi zituzten.
Hipotrokoidea ekuazio parametrikoetan:
    $x(\theta )=(R-r)\cos \theta +d\cos \left({R-r \over r}\theta \right)$
    $y(\theta )=(R-r)\sin \theta -d\sin \left({R-r \over r}\theta \right).$
non $\theta$ horizontalak eta zirkunferentzia sortzaileko zentroak sortutako angelua (ohartu hauek ez direla ekuazio polarrak $\theta$ angelu polarra ez delako), $R$ zirkunferentzia gidatzaileko erradioa, $r$ zirkunferentzia sortzaileko erradioa eta $d$ P puntuaren zentroarekiko distantzia diren.
$\theta$ angelua 0-tik 2π-ra joaten da.
Elipsea hipotrokoidearen kasu berezia da, non $R=2r$ den.
Hipozikloidea beste kasu berezia da, non $d=r$ (zirkunferentzia sortzaileko puntu finkoa)

## Ikus, gainera

* Epitrokoidea
* Hipozikloidea

## Kanpo estekak

* Hiptrokoidea, cfnavarra-n
* (Ingelesez) Weisstein, Eric W.: "Hypotrochoid" MathWorld-en.
* (Frantsesez) «Hypotrochoid» Mathcurve (Encyclopédie des formes mathématiques remarquables).
# Hipozentro

Hipozentroa (antzinako grezieraz ὑπο, hypo, «azpi» eta κέντρον kéntron, «zentro»), lurrikararen gunea edota gune sismikoa, lurrikara edo mugimendu sismikoaren Lur barneko sorgunea da.
Epizentroa (antzinako grezieraz epi, «gain») hipozentroaren lurgaineko proiekzioa da, alegia, sorgunearen bertikala; lurzoruko gune hau lurrikara indar handienaz sentitzen den gunea da. Greziar aurrizkiek adierazten duten moduan, hipozentroa litosferaren barnealdeko puntu bat da, aldiz, epizentroa lurzoruaren gaineko puntua da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107410
* Multimedia: Hypocenters / Q107410
# Hipozikloide

Geometrian, hipozikloidea kurba bat da, zirkunferentzia bat (sortzailea) beste zirkunferentzia baten barruan (gidatzailea), ukituz eta irristatu gabe, biratzen denean, lehenengoko P puntu batek jarraitzen duen bideak ematen duena.
Hipozikloidea ekuazio parametrikoetan, r zirkunferentzia sortzaileko erradioa bada, eta R = kr zirkunferentzia gidatzailearena, honela da:
    $x(\theta )=(R-r)\cos \theta +r\cos \left({\frac {R-r}{r}}\theta \right)$
    $y(\theta )=(R-r)\sin \theta -r\sin \left({\frac {R-r}{r}}\theta \right),$
edo:
    $x(\theta )=r(k-1)\cos \theta +r\cos \left((k-1)\theta \right)\,$
    $y(\theta )=r(k-1)\sin \theta -r\sin \left((k-1)\theta \right).\,$

## Adibideak

* Hipozikloideen adibide batzuk
* k=3 (Deltoidea)
* k=4 (Astroidea)
* k=5
* k=6
* k=2.1
* k=3.8
* k=5.5
* k=7.2
Hipozikloidea hipotrokoidearen kasu berezia da, erruleta mota bat dena.
Hiru kuspideko hipozikloideak deltoide du izena.
Lau kuspideko hipozikloideak astroide du izena.

## Kanpo estekak

* Hipozikloidea, cfnavarra-n
* (Gaztelaniaz)Hipocicloides, Descartes-en.
# Hipparchia alcyone

Hipparchia alcyone Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europa hegoaldean eta erdialdean bizi da bizi da, Afrika iparraldean eta Anatolia penintsulan ere bai.
Denis eta Schiffermüler naturalista austriarrek deskribatu zuten 1775. urtean.

## Deskribapena
### Imagoa

Tximeleta handia da, 50-62 mm arteko hegal zabalera du. Tximeleta marroi iluna da eta banda zuri-horixka zabal batek zeharkatzen ditu hegalak. Nabarmenagoa da atzeko hegaletan. Aurreko hegaletan ozelo handi bana eta txiki bana ditu. Tximeleta emea antzekoa da, zerbait handiagoa eta bandak argiagoak dira.
Hegalen azpialdeari dagokionez, aurrealdeko hegala oso antzekoa da, atzeko hegalak aldiz bi eremu bereizten ditu, marroi ilun jaspeatua eta gris argi edo horixka.

### Beldarra

Beldarra marroi argia da eta bizkarrean marra ilun nabarmena du aurretik atzealderaino. Alboetan ere baditu marra marroi ilunak.

## Bizi zikloa

Belaunaldi bakarra ateratzen du urtean eta ekainetik irailera ikusten da hegan. Beldarra elikatuko den landarean edo handik gertu jartzen ditu arrautzak. Beldarra gramineotaz elikatzen da eta neguan hibernatu egiten du. Udaberrian pupa gorrixka bat eratzen du eta handik tximeleta heldua aterako da.

## Habitata

Basoen soilgunetan eta eremu zabaletan bizi da, itsasoaren mailatik hasi eta 2.000 metrotako altueraraino. Zuhaitzen enborrean pausatzen da eta oso ongi kamuflatzen da.

## Iruditegia

* Tximeleta emea.
* Hegalen azpialdea.
* Tximeleta erraz kamuflatzen da enborrean.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Hipparchia alcyone (Denis & Schiffermüller, 1775)» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2023-05-08).
* 1 2 «European Lepidoptera and their ecology: Hipparchia alcyone» www.pyrgus.de (Noiz kontsultatua: 2023-05-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1428741
* Multimedia: Hipparchia hermione / Q1428741
# Hipotiroidismo

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Hipotiroidismo gaixotasun endokrinoa da, tiroide guruinak hormona tiroideo gutxi ekoizten duenean agertzen dena. Haurrengan azaltzen den hipotiroidismoari kretinismo deritzo.
Tiroide guruinak bi hormona jariatzen ditu: tiroxina (T4) eta tri-iodotironina (T3). Biek ala biek iodo dute beren molekuletan, eta tirosina aminoazidotik sortzen dira.
Hipotiroidismoak jatorri desberdinak eduki ditzake:
Iodoren gabeziak golo endemikoa sortzen du: asaldura honen sintoma nagusia tiroide guruinaren ez ohiko hazkundea izaten da.
Zergatik handitzen da tiroide guruinak hormona tiroideorik ez dagoenean? Hipofisiak jariatzen duen hormona batek, tirotropinak (TSH), hormona tiroideoen ekoizpena bultzatzen du, tiroide guruinaren gain jarduterakoan. Hormonik ezean, hipofisiak TSH asko jariatzen du, tiroide guruina aktibatzen duena bere hipertrofia eraginez.

## Sintomak

* metabolismoaren murriztapena
* idorreria
* loditasuna
* pultsu motela
* depresioa edo tristura
* nekea
* hotzarekiko intolerantzia
* larruazal lehorra

## Tratamendua

Hormona tiroideoen administrazioan datza. Levotiroxina da erabiltzen den botika.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16501
* Multimedia: Hypothyroidism / Q16501
# Hipoxantina

Hipoxantina purinen deribatua da, C$_5$H$_4$N$_4$O formula duena. Batzuetan RNAn egon daiteke, inosina nukleosidoari lotuta.
Adeninaren desaminazioak hipoxantina sortzen du. Honek antz handia du guaninarekin, eta horrenbestez DNAren transkripzioan huts batzuk ager daitezke.
Purina guztien antzera, hipoxantinaren degradazioak azido urikoa sortzen du gizakiengan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410305
* Multimedia: Hypoxanthine / Q410305
# Hipotiposi

Hipotiposi hitza grezieratik dator (úποτúπωσις), "eredua" euskaraz. Figura erretorika hau estiloko figura bat da. Honen oinarria gertaera baten, pertsona baten edo gauza baten deskribapena da baina oso modu biziaz azalduta, zehastasun askorekin. Irudiak oso plastikoak izaten dira, oso itxura errealekoak baina, aldiz, izaera abstraktoko kontzeptuak adierazteko; modu horretan, irakurleak, entzuleak hobeto uler dezake zentzumenetik kanpo dauden gauzak. Batzutan elemento aluzinatoriak ere ager daitezke.
Hipotiposia sarritan, esaldi baten gainetik, enumerazio luze baten itxura har daiteke, orrialde askotan azalduta. Kintiliano hizlariaren arabera, hainbeste zehaztasun aurrean entzuleak ulertu baino gehiago adierazitakoa ikusten du. Hona hemen "Arbola bat" poematik hartutako Nikolas Ormaetxea Orixeren adibide bat:
    Arbola bat zan Paradisuan
    Jaunak apropos jarria;
    mundu guziak artu egion
    lotsa ta itzal andia.
    Bere azpian bizitea zan
    Aita Adan'en gloria:
    andik kanpora zer topau eban
    ezpada negargarria?
Hemen Orixek Paradisuko zuhaitz baten deskribapen "errealista" egiten du, benetan ezagutuko balu bezala. Ondoren, zuhaitz hori Gernikako arbolarekin parekatuko zuen.
Margolanetan askotan hipotiposia erabili izan da, batez ere gertaera epiko, esaterako batailak edo jende askok parte hartutako gertaeren deskribapenetan, edota erlijioko irudi sinbolikoak erakusteko. Dena dela, ez dugu ekfrasiarekin nahastu behar: ekfrasian koadro bat deskribatu egiten da, margolan bat, bere elementu guztiez.

## Ikus, gainera

* Ekfrasi

## Erreferentziak

* ↑ Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria, 199.or.
* ↑ Euskaldunak poema eta olerki guziak. Donostia: Auñamendi, 1972. 197.or.

## Bibliografia

* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria. Bartzelona: Ariel, 1982.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1641487
# Hipoxia

Hipoxia (antzinako grezieraz: ὑπό, hypó, "gutxiago" eta ὀξύς oxys, "oxigenoa") oxigeno urritasuna da, arnas gutxiegitasunaren ondorioetako bat, oxigenoaren presio plasmatiko arteriala 60 mmHg-tik beherakoa denean sortua: arnas gutxiegitasuna gertatzen denean, karbono dioxidoaren presio plasmatikoa altua, baxua edota normala izan liteke. Ez da gaixotasuna, alterazio funtzionala baizik.
Beraz, hipoxia arnas gutxiagotasunaren ondorio bat dela kontuan hartuz, oxigenoaren urritasunarekin guztiz lotuta dago. Urritasun hori ehun edota zeluletan agertzen da. Askotan, hipoxemia eta anoxemia nahasten dira, baina desberdinak dira:
* Anoxemia hipoxia kasu larri bat da: hor, zeluletan oxigenorik eza nabaritzen da; hipoxian, ordea, urritasuna nabari da. Hortaz, desberdintasuna oxigenoaren kopuruan dago.
* Hipoxemiari dagokionez, arterietan oxigenoaren presio plasmatikoa jaisten da, eta ez zeluletan edo ehunetan, hipoxiaren kasuan ez bezala.
Hori dela eta, hipoxia ehunetara edo zeluletara garraiatzen edota heltzen den oxigeno kopuruaren murrizketatzat har daiteke: oxigenoaren presio partziala jaistearen ondorioz gertatzen da, presio baxuko atmosferetan. Altuera handiko eremuetan ohikoa da: bertan, presio atmosferikoa itsas mailakoa baino txikiagoa denez, oxigenoaren presio partziala jaitsi egiten da eta, horren ondorioz, arnas urritasuna deritzona sortzen da eta, horri lotuta, hipoxia.

## Erreferentziak

* ↑ Ugarte Nuñez, Edurne. (2005). Patologia Orokorra. Elhuyar, 716-743 or. ISBN 978-84-92457-47-2..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105688
* Multimedia: Hypoxia (medical) / Q105688
# Hipotesi nulu

Zientzian eta zehatzago estatistikan, hipotesi nulua besterik frogatu ezean onartu eta egiazkotzat jotzen den baieztapena da. Datuak harturik faltsutu egin daitezkeen baieztapena da; horrela, datuek hipotesi nulua baztertzea ekartzen dutenean, aukerako hipotesia onartuko da. Aukerako hipotesia da, beraz, frogaren zama jasaten duena eta soilik datuek hipotesi nulua baztertzen denean onartuko da. Adibidez, arlo jakin batean emakumeak gizonak baino adimentsuagoak direla frogatu nahu denean, hori baieztatzen duten datuak daudela uste delako, printzipioz bi sexuak berdinak direla hartuko da hipotesi nulu moduan eta soilik datuek modu garbian aurkakoa frogatzen badute onartuko da sexuen arteko desberdintasuna. Arestiko adibidean ikus daitekeenez, hipotesi nulu gisa hipotesi edo baieztapen sinpleak hartzen dira beti (berdintasuna, erlaziorik eza edo parametro baten balio finko bat).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q628374
# Herman (Minnesota)

Herman Minnesotako hiri bat da. Grant konderrian kokatua dago. 2010ean 437 biztanle zituen, 2,78 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Grant konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1882612