# Maitia, nun zira

Maitia, nun zira Zuberoako euskal abesti herrikoia da. Jose Tomas Uruñuela gasteiztarrak harmonizatu zion orain ezagunena dugun musika, 1930. urtearen inguruan.

## Abestiaren azalpena

Piarres Lafittek argitaratu zuenez, 1701eko azaroaren 9an Hauzeko elizan bataiatutako Jeanne Ündüreine emakumeari eginiko kanta da. Aitoren semea zuen aita, Ündüreineko jauna; eta ama ere, aitoren alaba, Zibozekoa.
Zuberoako aitoren alaba gehientsuenak bezala, Jeanne haurra Oloroeko komentu batean hezi zuten. Hain etxe oneko neskatxa ezkontzeko adinetara heltzearekin, hartaz gizon gazte anitz agradatuko ziren. Ororen artetik, hautatu zuen Mixel de Reyau, zuberotar aitoren semea. Baina hautu hori ez zuen gogoko Jeanneren aitak. Bere baimena errefusatu zuen, eta, kantoreak dioenez, alaba berriz komentuan ezarri. Mixelen auhenak eta Jeanneren erantzunak jasotzen bide ditu, beraz, abestiak.

## Abestiaren hitzak

Hitzen argigarri, zati bakoitzean nor mintzo den adierazi dugu. Lafittek jasotako antolamendu tradizionalean, zortzi lerro (6, 7, 7, 6, 12, 7, 7 eta 6 silabakoak, hurrenez hurren) ditu bertso bakoitzak. Hemen, berriz, Uruñuelak bezala antolatu ditugu bertsoak, antolamendu tradizionaleko bertso bakoitza bitan zatiturik eta lerrorik luzeena (12 silabakoa) erdibiturik. Bestalde, Jeanneren azken mintzaldia eta Jeanneren aitarena ez daude Uruñuelaren bertsioan (horregatik ez diegu «bis» marka ezarri bertso bakoitzeko azken lerroaren ondoan).
Mixel:
    Maitia, nun zira?
    Nik etzütüt ikusten
    ez berririk jakiten
    nurat galdü zira? [bis]
    Ala khanbiatü da
    zure deseiña?
    Hitzeman zenereitan
    ez behin, bai berritan
    enia zinela! [bis]
Jeanne:
    Ohikua nüzü
    ez nüzü kanbiatü
    bihotzian beinin hartü
    eta zü maitatü. [bis]
    Aita jeloskor batek
    dizü kausatü.
    Zure ikustetik
    gehiago mintzatzetik
    hark nizü pribatü. [bis]
Mixel:
    Aita jeloskorra!
    Zük alaba igorri
    arauz ene ihesi
    komentü hartara. [bis]
    Agian ez ahal da
    sartüren serora!
    Fede bedera dügü
    alkarri eman tügü
    gauza segürra da. [bis]
Jeanne:
    Zamariz iganik,
    Jin zazkit ikustera,
    Ene kontsolatzera,
    Aitaren ixilik.
    Hogei eta lau urthe
    batizit betherik:
    Urthe baten bürian,
    Nik ez diket ordian
    Aitaren axolik.
Jeanneren aita:
    Alaba diener
    erranen dit orori:
    «So'gidaziet eni
    beha ene erraner.
    Gaztetto direlarik,
    untsa diziplina!
    Handitu direnian
    berant date ordian
    nik badakit untsa».

## Partitura eta doinua

Salaberrik doinu eta partitura hau jaso zuen 1870ean:

## Istorioaren bukaera

Lafittek eginiko ikerketen arabera, aitak barkatu zion alabari: azkenean, Jeanne gaixoa ohorezki ezkondu zen.

## Erreferentziak

* ↑ «El musicólogo José Tomás Uruñuela Fernández de Larrea fallece el 3 de julio de 1963», uztaileko efemerideetako bat, Euskonews & Media aldizkaria, 539. zenbakia, 2010eko uztailekoa.
* 1 2 LAFITTE Piarres: «Nori buruz egin zen “Maitia, nun zira” kantu xaharra?», in Euskal literaturaz, Euskal Editoreen Elkartea, 1990. Klasikoen Gordailuan eskuragarri: <http://klasikoak.armiarma.eus/idazlanak/L/LafitteLiteraturaz022.htm>.
* ↑ Toki askotan «hala» (= modu hartan aldatu da?) jartzen duen arren, dudarik ez da «ala» (= edo aldatu al da?) dela tradizioan abestu izan dena. - SALABERRI, J.-D.-J.: Chants populaires du Pays basque. Baiona: Lamaignère, 1870. «Maitia, nun zira?» 4. or. - ETXEMENDI Paul eta LAFITTE Piarres: Kantuz. Recueil de 120 chansons populaires basques. Baiona: Eskual-Herria, s.a. «Maitia, nun zira», 110. or. - ETXEMENDI Paul eta LAFITTE Piarres: Ene hautia. 25 chants basques. 6. ed. Donapaleu: Vogel, ia, s.a. «Maitia, nun zira», 4. or. - ETXEMENDI Paul eta LAFITTE Piarres: Xaramela. Donostia: Elkar, 1985. «Maitia, nun zira», 208. or. - ETXEMENDI Paul eta LAFITTE Piarres: Kantu Kanta Khantore. Baiona: Ezkila, 1967. «Maitia, nun zira», 101. or.
* ↑ SALABERRI, J.-D.-J.: Chants populaires du Pays basque. Baiona: Lamaignère, 1870. «Maitia, nun zira?» 4. or. Ikus, Wikiturrietan.

## Kanpo estekak

* Dulce Pontesek eta Kepa Junkerak abestutako bertsioa, entzungai.
* 2003ko ETBko Kantu Zaharrak saioan abestutako bertsioa, entzungai.
* Datuak: Q12262886