# Antoni Benaiges Nogués

Antoni Benaiges Nogués (Mont-roig del Camp, 1903 - Montes de la Pedraja, Burgos probintzia, 1936ko uztailaren 25a). Irakasle nazionala eta Freinet tekniken bultzatzailea izan zen. Jaume Benaiges Just eta Teresa Nogués Sardàren semea. Ama Agustí Sardà Llaberiaren iloba zen eta Mercè Sardà Uribarri pedagogoaren lehengusina.
1929an lortu zuen irakasle-titulua, eta lehen hiru urteetan maisu-lana egin zuen Madrilgo hainbat eskolatan. 1931n, Madrilgo Carmen Rojo Eskola Taldean irakasle zela, Elkarte Sozialistan afiliatu zen. 1932an Kataluniara itzuli zen, Vilanova i la Geltrúra, Haur-Eskola Graduatuan bitarteko irakasle gisa, eta han hasi zen Freinet teknikak probatzen. Nabarmen hasi zen bere ekarpena Bartzelonan UGTko Irakaskuntzako Langileen Estatuko Federazioren barruan. 1934an, Bañuelos de Bureba herrian (Burgos) esleitu zioten plaza jabetzan. Eskola abandonatua, materialik gabea. Herriak, txikia eta galduta, ez zuen elektrizitaterik, ez iturriko urik, ez telefonorik, ez errepiderik. Eskola bi solairuko harrizko eraikin zahar batean zegoen. Irakaslea eskola berean bizi zen, sei eta hamabi urte bitarteko herriko haurrak zihoazela.
Freineten lan-metodologia eskolan argitalpen txikiak edo koadernoak editatzean oinarritzen zen, eskolako haurrek egiten zituzten marrazki eta testuetatik abiatuta. Testu horiek inguratzen zituen mundua ikusteko modua islatzen zuten: familia, lagunak, populazioa, paisaiak, jaiak, txangoak, jolasak, folklorea... Inprenta oso garrantzitsua zen ikasgelan: ikasten zuen guztia materializatu, atzeman, ikusi eta jotzeko tresna zen. Gainera, ikastetxeen arteko koadernoen trukea funtsezkoa zen beste herri batzuetan bizi ziren ikasleen bizitza ezagutzeko.
Bañuelos de Bureba eskolako koadernoek "Keinuak" eta "Aisialdia" izena jaso zuten. Josteta haur txikienentzat zen, idazlan laburragoekin, letra tipografiko lodienarekin eta gaiak eta irakasgaiak haurrenak ziren. Bañuelos de Bureba eskolak hamahiru koaderno argitaratu zituen: sei keinu-zenbaki, hiru aisialdikoak eta lau argitalpen monografiko: El retratista, sobre la visita de un fotgráfico en el pueblo; Sueños, ikasleengandik jasotzen zuena; Burgosko Folklorea, kantak, esaerak... Eta "Itsasoa. Inoiz ikusi ez duten haurren ikuspegia."
Bañueloseko haurrek inoiz ez zuten itsasoa ikusi eta, 1936ko neguan, maisuak animatu zituen imajinatu eta deskribatzeko. Emaitza koaderno berri bat izan zen : 'El mar. Visió d'uns nens que no ho han vist mai.' ('El mar. Inoiz ikusi ez duten haurren ikuspegia.'). «Itsasoa oso handia, oso zabala eta oso sakona izango da». Horrela irudikatzen zuen itsasoa Burgosko herri txiki horretako umeetako batek. Deskribapenak errepikatu egiten ziren: «Itsasoa izango da...», «Itsasoa izango da…».
Antoni Benaiges maisuak hitz eman zien Mont-roig de Camp-era joango zirela, bere familiaren etxera, lehen aldiz ikusteko, eta honela esateko: «Itsasoa… da…». Baina izaki haien ametsa eta maisuaren promesa ezerezean geratu ziren 1936ko uztailaren 19an, Gerra Zibilaren leherketarekin. Asmoa 1936ko udan, ikasleekin itsasoa lehen aldiz bisitatzera joatea zen. Baina Benaiges Briviescan atxilotu zuten Espainiako Gerra Zibilari hasiera eman zion estatu-kolpea inguru hartan garaitzean. Irakaslea falangistek hil zuten 1936ko uztailaren 25ean, Pedraja mendietan (Burgos). Haren gorputza Ocako Mendietako (Burgos) hobi komunean lurperatu omen zuten. Dena dela mendi haietan egindako hobiratzeetan oraindik ez da gorputza ageri.
Francesc Escribanok, Sergi Bernalek, Queralt Solék eta Francisco Ferrandizek "Desenterrant el silenci: Antoni Benaiges, el mestre que va prometre el mar" liburua argitaratu zuten ("Desehorzten isiltasuna: Antoni Benaiges, itsasoa agindu zuen maisua"). 2020. urtearen hasieran, irakaslearen historia zinemara egokituko zela iragarri zen, eta El mestre que va prometre el mar filma 2022an pantailaratu zuten,
   1939ko abenduaren 19an, fusilatu eta hiru urtera, Burgosko Lehen Hezkuntzako Irakasle Eskola Nazionalaren Araztegi Batzordeak Antoni Benaiges-en «behin betiko bereizketa» ebatzi zuen maisu lanpostutik. Horrelako espedienteak ohiko praktika izan ziren gerraostean. Bizirik edo hilda egon, mugimenduaren printzipioekin bat ez zetorren pertsona orok ez zuen «Espainia berria» egiten, eta pertsona haiek araztu egin behar ziren.
Antoni Benaiges, Itsasoari buruzko koadernoko atarikoa
Y la fantasía de unos niños que suben y bajan
la loma sólo la loma, la ingrata loma, disparose
hacia Lejanía [sic] para hundirse en la vastitud
líquida, misteriosa, sublime... También ellos, los
niños, saben del mar sin haberlo visto nunca.
MAISUAREN HERIOTZA
LIBURUTXOEN JAZARPENA
1936ko uztailaren 20an, Bañuelosek herriko jendeak ahaztuko ez zuen bisita jaso zuen. Arratsalde erdian, Briviescako bidean gizon armatu batzuk azaldu ziren, Espainiako Falangekoak zirela esaten zuten. Zuzenean eskolara joan ziren, eta batzuek irakaslearen lagunei buruzko galderak egiten zituzten bitartean, beste batzuek eraikinaren aurrean iraultzailetzat jotzen zuten guztia pilatzen zuten: liburuak, eskolako materialak, inprimategiak, ikasleen lanak eta artxibo gisa geratzen zen koadernoen bilduma. Bi urteko lan bizia, bi urteko ametsak eta itxaropen handiko ikuspegiak errauts bihurtzen ziren minutu gutxitan.
Norbaitek sutatik salbatu ahal izan zituen eskuz idatzitako erredakzioak edo orain benetako altxor gisa gordetzen diren koadernoetako ale pare bat ezkutatu zituen, baina familia gehienak berehala desegin ziren errepresalien beldur zirelako. Burebako Bañuelosen eskolan argitaratutako koadernoen bilduma haren lekukoa Mont-roig del Camp-en gordetzen da, Benaiges familiaren esku, argitalpenean idatzi eta erregularki jasotzen zituena.

## La Pedraja hobia

2010an, La Pedraja mendietan eraildako pertsonen senideen elkarteek bala-kasketak eta giza hondakinak aurkitu zituzten Burgosko Villafranca Montes de Ganso udalerritik gertu dagoen mendi batean. Handik hilabete batzuetara, Aranzadi Zientzia Elkarteak hobi hura atera zuen, eta bertan aurkitu zituen 1936ko uztailetik urrira bitartean faxistek hildako 104 lagunen gorpuzkiak.
La Pedraja mendietan inguruko udalerrietan 400 pertsona baino gehiago hi zituztela kalkulatzen da. Besteak beste, Antoni Benaiges, Burebako Bañueloseko haurrei itsasoa agindu zien maisua.

## Erreferentziak

* ↑ «LES ESCOLES A MONT-ROIG: EMILI SOLER I AGUSTÍ SARDÀ... FINS 1936» Ressò mont-rogenc.
* 1 2 ANTONI BENAIGES, EL MESTRE QUE VA PROMETRE EL MAR DOSSIER DE PREMSA. Juliol 2018. Museu Marítim de Barcelona i Memorial Democràtic de la Generalitat de Catalunya.

## Bibliografia

* (Katalanez) Francesc Escribano, Sergi Bernal, Queralt Solé i Francisco Ferrandiz (2013). Desenterrant el silenci: Antoni Benaiges, el mestre que va prometre el mar. Ed. Blume, Barcelona, 2013.
* Alberto Bougleux i Sergi Bernal, El Retratista, Documental, Ed. Blume, Barcelona, 2014.
* (Katalanez) Sebastián Gertrudix i Sergi Bernal, "Els vaig prometre el mar" Ed.Gregal, Barcelona, 2018.
* (Gaztelaniaz)Sebastián Gertrudix i Sergi Bernal, "El mar serà..." Ed.Gregal, Barcelona, 2018.

## Kanpo estekak

* http://desenterrant.blogspot.com.es/
* https://tamtampress.es/2013/06/13/antoni-benaiges-el-maestro-que-prometio-el-mar/
* Datuak: Q28042192
* Multimedia: Antoni Benaiges / Q28042192