# Isabel Penagos

Isabel Penagos, jaiotzaz Maria Isabel Penagos Valero (Santander, Kantabria, 1931ko irailaren 24a) santandertar sopranoa da.

## Biografia

Santanderren jaio zen 1931ko irailaren 24an, eta, haurtzarotik bertatik, bokazio artistiko handia zuen, hein handi batean, familian musikarekiko zaletasun handia zegoelako. Oker eta entziklopedia espezializatu desberdinetan, Isabel Penagos margolari entzutetsuarekin ahaidetu da, baita izen bereko poeta eta aktorearekin eta aurrekoaren semearekin ere.
Batxilergoa ikasi zuen eta musika-ikasketak Kantabriako hiriburuan hasi zituen, eta hamazazpi urte zituela Madrilera joan zen bere prestakuntza lirikoa hasteko. Madrilgo Musikako Errege Kontserbatorio Nagusian egin zituen ikasketak, eta, era berean, Lola Rodríguez Aragon kantu-maistra ezagun eta entzutetsuaren ikasle onenetako bat izan zen. Oso elkartuta egon zen karrera osoan, eta adiskidetasun handia izan zuen beti harekin.
1954an amaitu zituen ikasketak Madrilgo Musika Kontserbatorio Nagusian, eta hantxe eman zioten “María Barrientos” saria.

## Musikari ibilbidea

Eszenatokietan debuta 1953ko urtarrilean egin zuen Madrilgo Ateneoan, Cristobal Halffterren zuzendaritzapean, J.S. Bachen San Mateoren araberako La Pasión soprano ariak interpretatuz Espainiako Irrati Nazionaleko Orkestrarekin.
Publiko handiak eta kritikak ezagutu zuen lehen urteetan, lehen saria lortu zuen Frantziako Toulouse-n, Isabel Castelo Kantu Lehiaketan, Cuencako Musika Erlijiosoaren Asteetako Kritikaren Sarian edo Santanderko Estanislao Abarka Sarian.
Lehen agerpen horretatik, berehala lortu zuen ospea opera, zarzuela, emaldi, orratorioetan eta errezitaletan Espainiako agertoki nagusietan (Madrileko Teatro Real eta Zarzuelako Antzokia), Portugalen (Lisboako San Carlosen Antzoki Nazionala), Frantzian (Gaveau aretoa eta Parisko Eliseoen Antzokia), Italiako La Scala antzokian, Argentinako Buenos Aireseko Colon Antzokian, Estatu batetako Carniegie Hall eta Washiungton Nationalk Operan, izen handiko kantariekin, besteak beste, Renata Tebaldi, Carlo Bergonzi, Teresa Berganza edo Alfredo Kraus.
1963an, Milango La Scalan agertu zen lehen aldiz, “Mussetaren” paperarekin, G. Pucciniren La Bohème paperean, Franco Zeffirelliren ekoizpen handian, eta 1966an Madrilgo Teatro Real ederra inauguratu zuen, Ludwing van Beethovenen bederatzigarren sinfonia interpretatuz,Beethoven, Rafael Frühbeck de Burgosen zuzendaritzapean.
1967ko maiatzean, Alberto Ginasteraren “Bomarzo” operaren estreinaldian parte hartu zuen Washington Opera Societyko Lisner Auditoriumean, “Julia Farnese” izan zen, gero, hainbat aldiz interpretatu zuen rola.
Joaquín Rodrigo, Oscar Esplá, Xavier Montsalvatge, Eduardo Toldrá, Cristobal Halffter, Ernesto Halffter, Federico Mompou, Luis de Pablo, Alberto Ginastera eta Antón García Abrilen lanak estreinatu zituen bere bizitza artistikoan.
Zarzuelaren generoa sustatzeko ekarpen nabarmena egin zuen, batez ere, bere diskografia-produkzioagatik, besteak beste, La Revoltosa, Katiuska, La del manojo de rosas, Agua, azucarillos y aguardiente, La rosa del azafrán eta La tabernera del puerto. Halaber, bere ibilbidean oso garrantzitsua izan zen "El Trujamán", "El retablo de Maese Pedro", eta "La vida breve" pertsonaiak, lan biakManuel de Fallarenak.
Jarduneko azken urteetan, bere lanbidea irakaskuntzarekin bateratu zuen. 1979an, eszenatokietatik alde egitea erabaki zuen, irakaskuntza-jardueretan bete-betean aritzeko. Askotan, estatuko zein nazioarteko kantu-lehiaketetan epaimahai gisa parte hartzeko eskatu zaio.
Diskografia zabala du, batez ere Espainiako musikarena.

## Irakasle ibilbidea

Eszenatokietatik erretiratu aurretik, ekin zion irakaskuntzari. 1970ean Madrilgo Goi Mailako Kantu Eskola sortu berriko irakasleen artean hasi zen. 1977an, kantuko katedradun izendatu zuten zentro horretan, eta 1987tik 1990era zuzendu zuen.
Irakaskuntzan emandako lehen urteetan, Madrilen egin zuen lan, Europan eta Amerikan hainbat ikastaro eta master classekin. 1978tik, Estatu Batuetako unibertsitateetan (Illinois State, Chicago, Los Angeles, San Diego, Miami eta Austin) irakasteko gonbita jaso zuen, eta 1985etik hamabi urtez izan zen Pittsburg Opera Center eta Pittsburg Duquesne Unibertsitateko irakasle titularra.
1983tik 1989ra bitartean, Portugalgo Mateus Fundazioaren Nazioarteko Ikastaroetako irakasle gonbidatua izan zen, eta 1986an ikastaro bat eman zuen Habanako Unibertsitatean, Kuban. 1985ean Espainiaren ordezkaria izan zen Moskuko Ganbera Operaren Kongresuan. Alcalá de Henares eta Euskadi-Donostia unibertsitateetako Otorrinolaringologiako biltzarretan eta Madrilgo Ateneoan “El Arte y La Ciencia” jardunaldietan “Ahots kantatuaren ikasgaia” emateko eskatu zuten, otorrinolaringologo garrantzitsuekin batera, besteak beste, García Tapia doktorea eta Cobeta doktorea.
Gero, Master Classes eta Musika Jardunaldiak partekatu zituen Plácido Domingo teknikaz eta interpretazioaz eta René Jacobs, Alan Curtis eta Alberto Zedarekin, Monteverdin ahotsari buruz.
Sarritan, nazioarteko lehiaketetako epaimahaikide izateko gonbita egin zaio: Pavarotti, Operalia-Plácido Domingo, Bilbo, Iruña-Gayarre eta Villa de Colmenar, besteak beste.
1996an Madrilgo Teatro Realeko lehen Patronatuko kide izendatu zuten eta Espainiako Zarzuela Fundazioa sortu eta lehendakariorde izan zen.
2004az geroztik, Santiagoko Musika Espainiarraren Unibertsitate Ikastaroko kantua eman zuen.
Nabarmentzekoa da Lir-antzerki Kantu eta Jarduketako Nazioarteko Ikastaroan izan zuen parte-hartzea, Peruko Limako Unibertsitate Katolikoko Tito Capobianco maisuarekin lankidetzan.
Bere eskuetatik gaur egungo lirikako irudi aipagarriak pasatu dira, besteak beste, Ana María Sánchez, Pilar Jurado, Manuel Lanza, Juan Pedro García Marqués, Tatiana Davidova, Mabel Perelstein, Miguel Ángel Zapater, Ana Rodrigo, Ángeles Blanco, Amparo Navarro, Javier Veragulló eta Andrés Veramendi. Gainera, Teresa Berganza eta Montserrat Caballé lagun handiek Cecilia Lavilla eta Montserrat Martí (alabak hurrenez hurren) ahozko prestakuntzarako beragan konfiantza jarri zuten.

## Aintzatespenak eta izendapenak

* “María Barrientos” saria Madrilgo Musika Kontserbatorio Nagusian (1954)
* Madrilgo Círculo de Bellas Artes-en Urrezko Domina (1966).
* Urteko izaera menditarra (1976). Santanderko Ateneoa.
* Madrilgo Goi Mailako Kantu Eskolako zuzendaria (1987-1990).
* Kultura Biziaren Lirikako Sari Nazionala (1995).
* Madrilgo Teatro Realeko Lehen Patronatuko kidea.
* Espainiako Zarzuela Fundazioaren sortzailea eta lehendakariordea.
* Madrilgo Juventudes Musicales saria jaso zuen, abeslari gazteak prestatzeko egindako lanagatik (2012). Sofia Erreginak emandako saria.

## Diskografia

| Izenburua | Musikagilea | Diskoetxea | Erreferntziak |
| La del manojo de rosas | Pablo Sorozábal | Zafiro | ZN6-9 S |
| Katiuska | Pablo Sorozábal | Zafiro | ZN6-8 S, ZOR-220, ZCL 1013 |
| La tabernera del puerto | Pablo Sorozábal | Zafiro | ZOR-160, LM-3014-C |
| La rosa del azafrán | Jacinto Guerrero | Zafiro | ZN6-5, ZOR 218, LM-3026-C |
| Agua, azucarillos y aguardiente | Federico Chueca | Zafiro | ZN6-6 |
| La revoltosa | Ruperto Chapí | Zafiro | ZOR 216, ZN6-6 2S |
| Don Gil de Alcalá | Manuel Penella | Zafiro | FM 66 |
| Maruxa | Amadeo Vives | Vergara | 3006/7-SF |
| El retablo de Maese Pedro | Manuel de Falla | Zafiro | ZN-6-4 S |
| Canciones de Isabel Penagos | Hainbat | Zafiro | ZOR-207 |
| Recital de Isabel Penagos | Hainbat | Zafiro | ZL-89 |
| Isabel Penagos Recopilación | Hainbat | Zafiro | ZL-107 |
| Romanzas de zarzuela | Hainbat | Zafiro | ZOR-205, ZL-120-S |
| Cantos de amor y Lucha, cantos de amor y paz | Pablo Sorozábal Serrano | Zafiro | ZL-113 |
| Sorozabal | Pablo Sorozábal | Zafiro | ZOR-206, GML 2021 |
| Nochebuena del diablo | Oscar Esplá | HISPA VOX | HH 1001, M-23978-86 |
| Bomarzo | Alberto Ginastera | CBS | 32 31 0006 |

## Erreferentziak

* Zarzuela webcindarioan. Isabel Penagosen biografia
* Lola Rodríguez Aragónen biografia
* Isabel Penagosi elkarrizketa RTVEko Irrati Klasikoan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5920819