# Josefina Amalia Villa

Josefina Amalia Villa López (Leon, 1918ko apirilaren 7a – Madril, 2006ko urtarrila) Espainiako Alderdi Komunistako militantea izan zen, erizaina Espainiako gerra zibilean eta preso politikoa diktadura frankistan. Haren testigantza erabakigarria izan da Francoren kartzelak ezagutzeko.

## Ibilbidea

Mexikon jaio eta Asturiastik etorritako Lan Ministerioko funtzionario baten alaba zen. Filosofia eta Letrak ikasi zituen Salamancako Unibertsitatean. Han Unibertsitateko Eskola Federazioan afiliatu zen. Gerra piztu zenean, Madrilen zegoen, hilabete bat pasatzen. Haren neba Rafael Salamancako igerilari-taldean zegoen, eta Bartzelonako Herri Olinpiadara joan behar zuen, baina egoera berriaren aurrean gerran parte hartzeko izena eman zuen.
Josefina erizain gisa aritu zen Murtzian gerra garaian, baina gerra amaitu zenean, Madrilera joan zen. Nebaren lagun batzuen etxera iristea lortu zuen, baina han atxilotu egin zuten, Errepublikari laguntzeaz akusatuta. 1939ko apirilaren 7an atxilotu zuten falangista baten salaketaren ondorioz. Hil horretako 23an Ventasko emakumen kartzelan sartu zuten. Gobernazioan atxilotuta egon zenean, torturatu egin zuten. Kolpeen ondorioz, tinpanoak hautsi zitzaizkion. Han Matilde Landa ezagutu zuen. Gauean, Jesús Cabezas komisarioak interrogatu zituen biak. Landa nor zen jakitean, Villak han bertan exekutatuko zutela pentsatu zuen. Josefinaren testigantzak, beste presoenekin batera, Landak kartzelan zigortutakoen alde egindako lana kontatzeko balio izan du.
Lehen aldi horretan, Batxilergoko Ikasleen Lanbide Batasunean eta Unibertsitatean sartu zenean atxilotu zuten aurrekariengatik. Alonso Cardona falangistarekin liskarra izan zuen Salamancan. Haren atzetik abiatu zen, eta 1939an atxilotzeko agindu zuen. Irailaren 2an aske utzi zuten.
Ventasko emakumeen kartzelan Martina Barroso, Ana López Gallego eta Victoria Muñozekin batera egon zen Adin Txikikoen Sailean, Hamahiru Arrosak izenez ezagunak. Josefinaren testigantzak azken orduak berreraikitzeko balio izan zuen.
Behin-behineko askatasunean irten zen, aitaren lagunei esker. Baina 1940ko martxoaren 28an gerra-kontseilura deitu zuten eta berriro atxilotu zuten gobernazioan. Bi egun geroago, Ventasko kartzelara pasatu zen. 1940ko maiatzaren 18an atera zen, Alderdi Komunistaren lotura bihurtuta. 1942ko irailaren 24an, hirugarren aldiz atxilotu zuten eta 1950 arte ez zen atera.
Heriberto Quiñonesen lagun sentimentala izan zen, eta hura bisitatu eta kartzelan artatu zuen, Quiñonesen gerra-kontseilua baino bi egun lehenago atxilotu zuten arte. Urriaren 2an exekutatu zuten Quiñones. Villak beti uste izan zuen Jesualdo de la Iglesia epaile instruktoreak atxilotzeko eta espetxean sartzeko agindua eman zuela, Quiñonesen gorpua jaso eta ardura bere gain har ez zezan.
Auziaren epaian, larrigarritzat jo zen auzipetuak Quiñoni kartzelan egon zenean eman zion “laguntza askotarikoa”. Honelaxe dio bere espedientean: “Berak dio (Villa), nahiz eta bere ospe politikoa ezagutu, harremanak izan zituela berarekin [Quiñones], aipatutako lau gutunak jaso zituela eta komunikazio arruntak eta apartekoak ere izan zituela” (ATMTP, S.U.). 111.454).
44tik 45era, Zornotzako emakumeen kartzelan egon zen, Bizkaian, moja karmeldarren eskola batean gaitua eta moja zeiharrek zuzentzen dutena. Gero Segoviako espetxe-erietxera eraman zuten eta 1946 aldera Ventaskora itzuli zen. Segovian gose-greba izan zen, eta eragin handia izan zuen beste lankide batzuekin, hala nola Manolita del Arcorekin.
Kartzelatik irtetean, erizain gisa lan egin zuen. Madrilen hil zen 2006ko urtarrilean.

## Memoria historikoa

Haren lekukotza, beste presoenekin batera, oinarrizkoa izan da Francoren kartzeletako bizitza ikertzeko eta berreraikitzeko.
* 1985ean, Tomasa Cuevasek espetxe frankistetako presoen testigantzak bildu zituen bi liburutan, Cárcel de mujeres, Emakumeen Kartzela izenburupean (1939-1945). Josefina Amalia Villaren testigantzak bigarren liburukia ireki zuen.
* Fernando Hernández Holgadok 2001eko urtarrilean egindako elkarrizketetan hartu zuen testigantza. Haren oroitzapenak: Mujeres encarceladas: la prisión de Ventas de la República al franquismo liburuan jasota daude.
* Manuela del Arcoren lagun gisa agertzen da haren nobelatutako biografian: Memoria del frío.

## Ikus, gainera

* Manolita del Arco
* Nieves Torres
* Tomasa Cuevas

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 León, Diario de. «Despiertan las voces dormidas» Diario de León.
* 1 2 Egido León, Ángeles. (2017). «Memoria de la represión: nombres femeninos para la historia» Arenal.
* 1 2 3 4 5 Fernando Hernández Holgado. [https://eprints.ucm.es/id/eprint/13798/1/T33104.pdf La prisión militante: las cárceles franquistas de mujeres de Barcelona y Madrid (1939-1945). ].
* ↑ Farnós, Andrea. (2021-08-28). «Memoria del frío: la mujer que más tiempo pasó en las cárceles franquistas» elconfidencial.com.
* ↑ uncorro. (2020-09-13). «Presas políticas en la cárcel de Segovia y la huelga de hambre de 1949.» El Corro.
* ↑ Nuevatribuna. «La historia de María Lozano, una de las primeras fusiladas por la dictadura franquista en Madrid» Nuevatribuna.
* ↑ «Prison of Women» www.sunypress.edu.

## Kanpo estekak

* Errepublikaren zilegitasuna defendatzeagatik espetxea eta erbesteratzea jasan zuten emakumeei buruzko dokumentala. Parte-hartzaileak: Manolita del Arco, Juana Doña, Josefina Amalia Villa eta Juana Francisca Rubio.
* Tomasa Cuevasko Frankoren kartzeletako Testimonios de mujeres en las cárceles franquistas emakumeen testigantzak liburuaren aurkezpena liburutegi nazionalean
* Datuak: Q108904338