OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Uhrovec

Uhrovec Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 22,95 km²ko azalera du eta 1510 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1258. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q749646
* Multimedia: Uhrovec / Q749646
Bánovce nad Bebravouko barrutiko udalerriak :
HiriakBánovce nad BebravouHerriakBorčany • Brezolupy • Chudá Lehota • Cimenná • Dežerice • Dolné Naštice • Dubnička • Dvorec • Haláčovce • Horné Naštice • Krásna Ves • Kšinná • Libichava • Malá Hradná • Malé Hoste • Miezgovce • Nedašovce • Omastiná • Otrhánky • Pečeňany • Pochabany • Podlužany • Pravotice • Prusy • Ruskovce • Rybany • Slatina nad Bebravou • Slatinka nad Bebravou • Timoradza • Trebichava • Uhrovec • Uhrovské Podhradie • Veľké Chlievany • Veľké Držkovce • Veľké Hoste • Vysočany • Zlatníky • Čierna Lehota • Ľutov • Šišov • Šípkov • Žitná-Radiša :
# Uhrichsville (Ohio)

Uhrichsville Ohioko hiri bat da. Tuscarawas konderrian kokatua dago. 2010ean 5.413 biztanle zituen, 7,28 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Tuscarawas konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1018285
* Multimedia: Uhrichsville, Ohio / Q1018285
# Uhuru Kenyatta

Uhuru Muigai Kenyatta (Nairobi, 1961eko urriak 26) kenyar politikari eta enpresaburua da. Kenyako Errepublikako presidentea da 2013ko apirilaren 13tik.

## Bizitza

Jomo Kenyatta Kenyako lehen presidentearen eta Ngina Kenyattaren semea da. 2013ko presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen, botoen %50,03ko babesarekin.2007ko bozen osteko istiluengatik, gizateriaren kontrako krimenak egotzita epaitu behar zuen Nazioarteko Zigor Auzitegiak, baina haren kontrako karguak bertan behera utzi zituen fiskalak 2014ko abenduan. 2017ko abuztuko hauteskundeetan gailendu bazen ere, Kenyako Auzitegi Gorenak emaitzak baliogabetu zituen, irregulartasunak izan zirelako. Urriaren 26an errepikatu ziren hauteskundeak, eta orduan ere Kenyatta nagusitu zen; oposizioko NASA alderdiak, ordea, boikota egin zien bozei, abstentziora deituta, eta parte hartzea ez zen %40ra iritsi. 2021eko urrian pandora paperen eskandaluan aipatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Uhuru Kenyatta izango da Kenyako presidente. Berria egunkaria, 2013ko martxoak 9, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-08-06).
* ↑ Uhuru Kenyatta izango da Kenyako presidente. Berria egunkaria, 2013ko martxoak 9, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-08-12).
* ↑ Uhuru Kenyattaren kontrako karguak, bertan behera. Berria egunkaria, 2014ko abenduak 6, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-08-06).
* ↑ Kenyako hauteskundeak baliogabetu ditu Gorenak. Berria egunkaria, 2017ko irailak 1, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-08-13).
* ↑ Kenya bozen emaitzen zain da, protesta, hildako eta genozidio akusazio artean. Berria egunkaria, 2017ko urriak 29, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-08-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q196070
* Multimedia: Uhuru Kenyatta / Q196070
# Uhrovské Podhradie

Uhrovské Podhradie Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 12,52 km²ko azalera du eta 36 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1481. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1070837
* Multimedia: Uhrovské Podhradie / Q1070837
Bánovce nad Bebravouko barrutiko udalerriak :
HiriakBánovce nad BebravouHerriakBorčany • Brezolupy • Chudá Lehota • Cimenná • Dežerice • Dolné Naštice • Dubnička • Dvorec • Haláčovce • Horné Naštice • Krásna Ves • Kšinná • Libichava • Malá Hradná • Malé Hoste • Miezgovce • Nedašovce • Omastiná • Otrhánky • Pečeňany • Pochabany • Podlužany • Pravotice • Prusy • Ruskovce • Rybany • Slatina nad Bebravou • Slatinka nad Bebravou • Timoradza • Trebichava • Uhrovec • Uhrovské Podhradie • Veľké Chlievany • Veľké Držkovce • Veľké Hoste • Vysočany • Zlatníky • Čierna Lehota • Ľutov • Šišov • Šípkov • Žitná-Radiša :
# Umm Qasr

Umm Qasr (arabieraz أم قصر‎) hego-ekialdeko Irakeko hiria da, Kuwaiteko mugan dagoena. Jatorrian arrantza portu txikia, Xatt al-Araben ondoan dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q842407
* Multimedia: Umm Qasr / Q842407
# Umm al-Qaiwain (hiria)

Umm al-Qaiwain (arabieraz: أمّ القيوين‎) Arabiar Emirerri Batuetako hiria da, Umm al-Qaiwain emirerriko hiriburua. Persiar golkoaren ertzean dago. 2005ean 32.800 biztanle zituen, Dubairen metropoli eremuan dago.

## Erreferentziak

* ↑ Population of the United Arab Emirates. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2018-8-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2788830
* Multimedia: Umm al-Quwain / Q2788830
# Umm el-Qaab

Umm el-Qaab "ontzien ama", izen arabiarra, inguruan aurkitutako zeramika zati ugariengatik eman zaiona. Abidosetik gertu dago, eta bertako nekropoliagatik da ospetsua, 1895ean Emile Amelineauk aurkitu zuena, aro aurredinastikoko eta lehen eta bigarren dinastietako faraoien hilobiak dituena (K.a. 3100-K.a. 2700).
Tokia, Emile Amelineau, Flinders Petrie, W. Kayser eta G. Dreyer bezalako egiptologo ospetsuek zuzendutako espedizio arkeologiko ugarien interesgune handia izan zen.
Hilobi guztiak, lurrean zulatuak izan ziren, baina ez da, estaltzen zituen eraikinaren forma ezagutzen. Arlo honetan, adituen artean eztabaida handia dago, eta, beste batzuen artean, Flinders Petriek, H. Rickek eta G. Reisnerrek zenbait hipotesi proposatu dituzte.
Ideiarik zentzuzkoena, dirudienez, Jean-Philippe Lauerrek proposatutako hipotesia da: adobezko harresidun egitura bat, pixkat okertuak, bi metro t'erdiko altuerakoak eta harea edo hartxintxarrekin beteak.

## Umm el-Qaabeko nekropoliko hilobiak

| Faraoia | Dinastia | Hilobiak |
| Horus Eskorpioi I.a | | Uj |
| Horus Iry | Egiptoko 0 dinastia | B1 B2 |
| Horus Ka | 0 | B7 B8 B9 |
| Horus Eskorpioi II.a | 0 | B50 |
| Narmer | Egiptoko I. dinastia | B16 B17 |
| Aha | I | B10-15-19 |
| Dyer | I | O |
| Dyet | I | Z |
| Meritneit | I | Y |
| Den | I | T |
| Adyib | I | X |
| Semerkhet | I | U |
| Qaa | I | Q |
| Peribsen | Egiptoko II. dinastia | P |
| Khasekhemuy | Egiptoko II. dinastia | V |

## Errege zerrendak eta datu arkeologikoak

Dreyerrek, Umm el-Qaabeko errege hilerrian (1985-1995), honako izen hauek zituzten zigilu markak aurkitu zituen:
* Narmer, Aha, Dyer, Uadye, Den, Adyib, Semerkhet eta Qaa, eta
* Narmer, Aha, Dyer, Uadye, Den eta Meritneith
Izenek, ordena honetan idatziak, errege hauen existentzia eta Egiptoko I. dinastiako faraoien oinordekotza ordena frogatuko dute.

## Egipto, idazketaren sorleku bezala

Ezagutzen diren idazketa dokumentu zaharrenak, Günter Dreyerrek zuzendutako Alemaniako Arkeologia Institutuko taldeak aurkitu zituen. Buztinezko 300 ontzi eta taulatxoko talde bat da, Horus Eskorpioi I.aren errege aurredinastikoaren hilobian aurkitu zirenak. 1997an aurkitu ziren, Umm el-Qaaben, Abidosen, karbono 14 bidez, K.a. 3400 eta K.a. 3200 bitartean datatuak.
Hizki hieroglifo bidez idatziak daude, zulatuak edo tintarekin marraztuak, erregeari espeziean ordaindutako zergei buruzko informazioa ematen duten zeinu fonetikoez osatutako benetako idazketa bat argitara emanez. Olioa, lihoa... eta dagokion hiria aipatzen ditu, aro honetan erabilitako idazketa ideografiko tradizionala jada ez delarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q853955
* Multimedia: Umm el-Qaab / Q853955
# Umm ar-Rasas

Umm ar-Rasas (arabieraz: أم الرّصاص‎) edo Kastrom Mefaa ekialdeko Jordanian dagoen aztarnategi arkeologikoa da, erromatar, bizantziar eta islamiar aztarnak dituena. Bertan gotorleku militar bat eta zenbait eliza topatu dituzte. Aurkikuntza nagusia San Eztebe elizaren 785. urteko mosaikoa da.
UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen 2004an.

## Erreferentziak

* ↑ Lewin,, Ariel. Kastron Mefaa, the Equites Promoti Indigenae and the creation of a late roman frontier. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q822842
* Multimedia: Umm ar-Rasas / Q822842
# Umm Qais

Umm Qais (arabieraz: أم قيس, Umm Qays) iparraldeko Jordaniako udalerria da, non antzinako Gadara zegoen. Jordania, Israel eta Siria arteko mugan kokaturik, Galileako itsasoa, Golan muinoak eta Yarmuk ibaiaren haitza ditu inguruan. Umm Qais Irbid gobernazioan dago.
Gadara (hebreeraz: גדרה, gad´a-ra edo גדר, ga-der; antzinako grezieraz: Γάδαρα, Gádara) izeneko herri helenistiko-erromatarrak batzutan Antiokia, Antiokia Semiramis (antzinako grezieraz: Ἀντιόχεια Σεμίραμις) edo Seleuzia izan zuen izena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2006-1-27). Antzinateko hirien euskarazko izenak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131955
* Multimedia: Umm Qais / Q131955
# Umm Salal

Umm Salal (arabieraz: أم صلال‎, Umm Salal edo Umm Slal) Qatarko zortzi udalerrietako (baladiyah) bat da. Udalerriburua Umm Salal Ali hiria da. Zenbait eraikin historiko, tartean Barzan dorrea, du.

## Banaketa administratiboa

| Eremua | Herria(k) | Azalera (km²) | Biztanleria (2015) |
| 71 | Bu Fasseela Izghawa Al Kharaitiyat Umm Salal Ali Umm Salal Mohammed Saina Al-Humaidi Umm Al Amad Umm Ebairiya | 318,4 | 90.835 |
| 71 | Udalerria | 318,4 | 90.835 |
Gainera, bere barnean honakoak ere badaude:
* Abu Thaylah (arabieraz: أبو ثيلة‎)
* Al Froosh (arabieraz: الفروش‎)
* Al Mazrouah (arabieraz: المزروعه‎)
* Jeri Al Samir (arabieraz: جري السمر‎)
* Jeri Khabbab (arabieraz: جري خباب‎)
* Muaither Al Dasem (arabieraz: معيذر الدسم‎)
* Muaither Al Meshaf (arabieraz: معيذر المشاف‎)
* Rawdat Al Ajuz (arabieraz: رَوْضَة اَلْعَجُوز‎)
* Umm Shaharain (arabieraz: ام اشهرين‎)
* Wadi Al Askar (arabieraz: وادي العسكر‎)
* Wadi Al Waab (arabieraz: وادي الوعب‎)

## Erreferentzia

* ↑ (Ingelesez) Ministry of Development Planning and Statistics. (2010). Qatar Development Atlas - Part 1. , 10 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q990414
* Multimedia: Umm Salal / Q990414
# Umm al-Qaiwain

Umm al-Qaiwain (arabieraz: أمّ القيوين‎ Umm al-Quwwayn, "Botere bien ama") Arabiar Emirerri Batuetako zazpi emirerrietako bat da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago. 755 kilometro koadroko eremua du, eta 65.000 biztanle zituen 2010ean. Biztanle gutxien dituen emirerria da beraz. Umm al-Qaiwain hiria da hiriburua.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q175021
* Multimedia: Emirate of Umm al-Quwain / Q175021
# Umma

    Artikulu hau Islameko kontzeptuari buruzkoa da; Mesopotamiako hiria gaitzat duena beste hau da: «Umma (hiria)»
Umma (arabieraz: امة‎) edo islamaren sinestunen elkarteak, Mahoma profetaren erlijioa jarraitzen duten guztiak hartzen ditu, euren nazionalitate, sexu edo gizarte egoera kontuan hartu gabe. Aditu gehienek islamaren barnean egoteko ikuspegi minagoa aukeratzen dute, eta hala, jada idatzitako baldintzetan shahada esaten duen oro, musulman sinestunen elkartekoa izatera pasatzen dela jotzen da. 622an hasi zen islamiar egutegia.
Baina ikuspegiak egon ziren, eta egon badaude oraindik ere, islamekoa izate hori bekatari larrienei edo beste adarretako musulmanei ukatzen dietenak, xiiak, sunitak, ibadiak)

## Herrialdeak

Hurrengo herrialdeetan, islama estatuko erlijio ofiziala edo erlijio nagusietako bat da:
| Afganistan Aljeria Azerbaijan Bahrein Bangladesh Bosnia-Herzegovina Burkina Faso Djibuti Egipto Eritrea Etiopia Irak Iran Indonesia Yemen Jordania Kuwait Libano Libia Malaysia Mali | Maroko Mauritania Niger Uzbekistan Oman Pakistan Palestina Qatar Saudi Arabia Senegal Singapur Sudan Somalia Siria Tadjikistan Txad Txetxenia Tunisia Turkia Turkmenistan Arabiar Emirerri Batuak Mendebaldeko Sahara |
eremua guztira = 33.027.665 km$^2$

## Ikus, gainera

* Batzar Islamikoko Erakundea
* Panislamismo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205766
* Multimedia: Ummah / Q205766
# Umm an Nasan

Umm an Nasan (arabieraz: جزيرة ام النعسان‎) Bahraingo uhartea da, herrialdeko bostgarren handiena dena. Manamatik 17,5 kilometrora kokatuta, Khalifa bin Salman Al Khalifa lehen ministroaren jabetza izan zen eta erregearen hiru jauregi besterik ez ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2165200
# Umma (hiria)

Umma (sumerreraz: 𒄑𒆵𒆠, umma) Mesopotamiako hiri-estatu bat izan zen.
K.a. 2600ean aipatzen da, ziur aski, Uruken nagusitasunetik askatu ondoren. K.a. 2355ean, tronua, Lugalzagesik usurpatu zuen, Babu izeneko tokiko buruzagi erlijiosoaren semea zena. Errege berriak, Lagash, Uruk, Larsa, Isin, Nippur eta Akshak bereganatu zituen. Beste hiri batzuk, bat-batean bere mende jarri ziren. Kish, garaitua izan zen, baina ez hartua.
Hain zuzen ere Kish izeneko hiri honetan, baina Akad hiria sortuko zuen, eta, handik, Kish tronutik kenduko zuen dinastia berri batean hasi zen Umma hiriaren gainbehera. 34 guduren ondoren, Sargon Akadekoak okupatu zuen Umma eta Sumer osoa K.a. 2335 ondoren. Lugalzagesi preso hartu zuen. Mese izeneko pertsona bat, Ummako errege menpeko bezala izendatua izan zen.
K.a. 2284 eta K.a. 2260ko matxinadek, ez zuten arrakastarik izan, baina independente bihurtu zen mende horren amaieran. K.a. 2130ean, Lagasheko Gudearen mende erori zen, baina, buru bezala, errege menpeko bat zuela. Ondoren Urrera pasa zen K.a. 2110ean, eta independente bihurtu zen K.a. 2022an. K.a. 2010ean, Isinera pasa zen, eta, K.a. 1900ean, Larsara. K.a. 1763an, Babiloniara pasa zen.
Bere egutegi propioa zuen, Shulgiren Ummako egutegia, Babiloniar egutegiaren aurrekaria zena.

## Erregeak

* Shuruppaken eragina K.a. 2750 arte
* Uruken eragina K.a. 2700etik K.a. 2600 arte
* Errege ezezagunak K.a. 2600etik K.a. 2525 arte
* Ush K.a. 2525ean
* Enakale K.a. 2490ean
* Urlumma K.a. 2430ean
* Lugalzagesi K.a. 2355etik K.a. 2335 arte
* Akadera pasatzen da K.a. 2335ean
** Mese K.a. 2335etik K.a. 2300 arte
** Ludamu K.a. 2300etik K.a. 2284 arte
** Asharid K.a. 2284tik K.a. 2250 arte
** Shurushkin K.a. 2250etik K.a. 2220 arte
* Independentea K.a. 2220an
* Zenbait errege K.a. 2220tik K.a. 2150 arte
* Nammakhani K.a. 2150etik K.a. 2130 arte
* Lagashera pasatzen da K.a. 2130ean eta K.a. 2115 arte
** Lugalannatum K.a. 2130etik K.a. 2115 arte
* Urrera K.a. 2115etik K.a. 2022 arte
* Independentea K.a. 2022tik K.a. 2010 arte
* Isinera K.a. 2010etik K.a. 1900 arte
* Larsara K.a. 1900etik K.a. 1763 arte
* Babiloniara K.a. 1763an.

## Erreferentziak

* ↑ ORACC – Umma. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q740952
* Multimedia: Umma / Q740952
# Urrezko Barea

Urrezko Barea Beasaingo Beti-Bizi elkarteak Beasaingo herriaren alde lan egin duen elkarte edo pertsona bati ematen dion eskerron saria da.

## Historia

1992. urtean banatu zen lehen aldiz eta urtero banatzen zen.
1998. urtetik aurrera saria bi urtean behin banatzen da.

## Sarituak

* Segundo Dorronsoro
* Karlos Argiñano
* José Martínez
* Cesáreo Ugarte
* Ixabel Olano
* Jose Zufiaurre
* CAF
* Odol Emaileen Elkartea
* 2004 - Loinatz Abesbatza
* 2006 - Aizkorri mendizale elkartea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268714
# Urrezko Bizikleta

Urrezko Bizikleta (frantsesez: Vélo d'Or), urtero Veló Magazine frantziar aldizkariak kazetari batzuek urteko garrantzitsuena bezala aukeratu duten txirrindulariari ematen dion sari bat da.
Saria 1992an sortu zen. Bere lehen garailea Miguel Indurain izan zen. Garailea, aldizkariak berak aukeratutako hamazortzi kazetarik aukeratzen dute, munduko toki ezberdinetakoak direnak.
2009ko saria Alberto Contadorrentzat izan zen, hau, saria jasotzen zuen hirugarren aldia izan zelarik, eta hirugarrena jarraian.

## Palmaresa herrialdeka

| Herrialdea | Garaipenak |
| Espainia | 6 |
| Erresuma Batua | 4 |
| Italia | 3 |
| Belgika | 3 |
| Suitza | 2 |
| Frantzia | 1 |
| Alemania | 1 |
| Kolonbia | 0 |
| Eslovakia | 1 |

## Ikus, gainera

* Frantziako Urrezko Bizikleta

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 Velo aldizkariak Armstrongen emaitzak kendu ditu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1360546
# Urrezko Globoaren meskita

Urrezko Globoaren meskita (filipineraz: Moskeng Ginto), baita ere Masjid al-Dahab bezala ezaguna, Manilako meskita da (Filipinak). Hiriaren alde musulmanean dago, Quiapon alegia.

## Ezaugarriak

Urrezko Globoaren kalean kokatuta dago eta hortik datorkio izena. Manila Handiako meskita handiena da: 5000 pertsonentzako espazioa du. Manilako musulmanen erreferentzi nagusia da. Ostiraletan Yumu'ahren gurtzaileez betetzen da.

## Historia

Meskitaren eraikuntza 1976ko abuztuaren 4an hasi zen. Lanak Imelda Marcosek agindu zituen, Muammar al Kadafik, Libiako buruak, egin behar zuen bisita ofiziala barruan; bisita, azkenean, bertan behera gelditu zen. Eraikinerako diruak kanpoko fundazioek eman zuten.

## Erreferentziak

* ↑ https://books.google.es/books?id=y1CVR74_KHQC&pg=PA87&lpg=PA87&dq=minaret+quiapo&source=bl&ots=kSMQIAKSZU&sig=myzvoW13lL3cb_z8q-TLqz_G6qg&hl=en&sa=X&ei=l6yIU4L_OdLn8AW45YCIAg&redir_esc=y#v=onepage&q=minaret%2Bquiapo&f=false
* ↑ https://books.google.es/books?id=N_Jkjk2Tec4C&pg=PA204&dq=quiapo%2Bmosque&hl=en&sa=X&ei=Z6SIU8H8B8eF8gXRn4DIAw&redir_esc=y#v=onepage&q=quiapo%2Bmosque&f=false

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Urrezko Globoaren meskita Vista Pinas webgunean.
* Datuak: Q1417648
* Multimedia: Manila Golden Mosque / Q1417648
# Urrezko Horda

Urrezko Horda (mongolieraz: Алтан Орд, Altan Ord; tatareraz: Altın Urda; errusieraz: Золотая Орда, translit.: Zolotaya Orda) 1240ko hamarkadan osatutako khanerria izan zen, Mongolen Inperioaren mendebaldean, egungo Errusia, Ukraina, Moldavia, Kazakhstan eta Kaukasian.
Urrezko Horda errusiarrek XVI. mendetik aurrera erabilitako esapidea da. Arabiarrek eta pertsiarrek Ulus Juchi edo Kipchakeko Khanerri deitzen zioten.

## Historia

Genghis Khan hildakoan mongolen inperioa lau semeren artean banandu zen. Mendebaldean mongolek okupatutako lurrak, egungo Errusia eta Kazakhstan, seme zaharrenek jaso zituzten: Horda Urdinaren buru bihurtuko zen Batuk, eta Horda Zuriaren buru bilakatuko zen Ordak.
Batuk, Subedei jeneral bikaina lagun, mendebalderago konkistatzeari ekin zion. Baxkirak eta Volgako Bulgariarrak azpiratu zituen 1236an. Hortik, egungo Ukrainako hegoaldeko estepak bereganatu zituen, kumandarrak mendebaldera joanaraziz. Gero iparralderantz jo zuen, eta 1240an Kiev arpilatu eta suntsitu zuen. Hiru urtez Batuk errusiar printzerri nagusiak konkistatu zituen.
Ondoren, kumanoen migrazioa aitzakia zuela, are mendebalderago egin zuen. Polonia eta Hungaria arpilatu zituen, Legnikako eta Muhiko borroketan. Nolanahi ere, 1241ean, Ögedei Khan Handia hil zen Mongolian. Vienako setiotik itzuli behar izan zuen Batuk ondorengotzari buruzko eztabaidetan parte hartzeko, Pest suntsitu eta Bulgaria menperatu ondoren. Batuk Sarai hirian kokatu zuen Urrezko Hordaren hiriburua, Volga ibaiaren behealdean, khazarren Atil hiriburutik hurbil.
Möngke Khan hil ondoren (1259), Kublai Khan eta Ariq Bökeren arteko gatazkak mongolen inperioaren batasunari amaiera ekarri zion. Berehala, 1262an, Berke Khan buru zuen Urrezko Horda eta Hulagu Khan buru zuen Ilkhanerriaren arteko borroka piztu zen. Ondoren, Urrezko Horda estatu independente bilakatu zen.
Une gorenean Urrezko Hordak europar Errusiaren gehiena hartzen zuen barne, Karpatoetatik Uraletaraino, eta ekialderantz Siberiaren zati handi bat ere. Hegoaldean Itsaso Beltza, Kaukaso eta Ilkhanerriarekin zuen muga. XV. mendean khanerri txikiagotan (garrantzitsuenak Krimea, Astrakhan eta Kazan) zatitu zen. 1502an Krimeako Khanerriak Urrezko Hordaren azken hondarrak suntsitu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2008-05-30). 154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak. .
* 1 2 Golden Horde Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Web. 2012ko ekainak 7

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79965
* Multimedia: Golden Horde / Q79965
# Urrezko Atea (Kiev)

Urrezko Atea (ukraineraz: Золоті ворота, translit.: Zoloti vorota) Kiev hirian dagoen ate monumentala da. Jaroslav Jakintsua Kieveko Ruseko Printze Handiaren erregealdian eraiki zuten, XI. mendearen erdialdean. Bere izena Konstantinoplako harresietako ate famatuarena bera da, Bizantziar Inperio boteretsuarekin berdintzeko Jaroslav anbizioa adieraziz.
1240an, mongoliarren inbasioan zehar, Batu Khanek partzialki suntsitu zuen. XVI. eta XVII. mendeetan ere, sarbide zeremonial gisa erabili zuten, nahiz eta egoera txarrean egon. XVIII. mendean, lurrez estali zuten, eta 1832an berriro aurkitu zituzten haren hondakinak.
XX. mendean, eta 1982an, hiriaren 1500. urteurrena zela eta, eraikina guztiz berreraiki zuten, monumentuaren jatorrizko itxurari buruzko dokumentaziorik ez zegoen arren. Pabiloi baten ondoan dago, 1970eko hamarkadan eraikia, eta atearen eta hiriaren historiari buruzko museo bat du.

## Erreferentziak

* ↑ triporg.org (Gaztelaniaz)
* ↑ ukraine.com (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1427503
* Multimedia: Golden Gate (Kyiv) / Q1427503
# Urrezko Horusen izena

Urrezko Horusen izena edo Hor-Nub izena:
Egiptoko Inperio Ertainean, XI eta XII. dinastiatan, faraoiek bost titulu jasotzen zituzten. Jaiotza izenari, beste lau gehitzen zizkioten tronura igotzen zirenean. Honako hauek ziren:
Horusen izena, Nebtyren izena, Urrezko Horusen izena edo Hor-Nub izena, Tronu izena eta Jaiotza izena edo Sa-Ra izena.
Hor-Nub izena, Horus jainkoaren egiptoar hieroglifoarekin irudikatzen zen (Hor: belatz bat) urrearen ikurraren gainean pausatua dagoena (Nub: lepoko bat zintzilikarioekin) gehi faraoiari emandako epitetoa.
Denek I. dinastian, bere Horusen izena, urrearen ikur egiptoarrarekin lotu zuen. Djoserrek, III. dinastian jada erabili zuen Urrezko Horusen izena.
Inperio Ertainean izan zen titulu hau behin betiko gehitu zena.
Urrezko Horusen izena eta eta Nebtyren izena, faraoiek gutxien erabili zituzten tituluak izan ziren.
# Toni Erdmann

Toni Erdmann 2016ko Maren Ade alemaniar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Winfriedek apenas ez du Ines alaba hizkuntza. Winfried musika irakaslea da eta txakurra hil ondoren alaba bisitatzea erabakiko du.

## Aktoreak

* Peter Simonischek : Winfried Conradi / Toni Erdmann
* Sandra Hüller : Ines Conradi
* Lucy Russell : Steph
* Trystan Pütter : Tim
* Hadewych Minis : Tatjana
* Vlad Ivanov : Illiescu
* Sava Lolov : M. Vermillard
* Ingrid Burkhard : Annegret
* Ingrid Bisu : Anca

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23838395
* Multimedia: Toni Erdmann / Q23838395
# Toni Cantó

Antonio Cantó García del Moral (Valentzia, Espainia, 1965eko urtarrilaren 14a - ), artistikoki Toni Cantó izenarekin ezaguna, espainiar aktore eta politikaria da, UPyD alderdiaren ordezkaria izan zen Espainiako Diputatuen Kongresuan. Gaur egun, Ciudadanos alderdira afiliatuta dago.

## Filmografia

Aktore gisa Telecincok eginiko 7 vidas telesailagatik ezaguna da. Hala ere egin ditu beste lan batzuk zineman:
| Urtea | Filmea | Zuzendaria |
| 2008 | Óscar, una pasión surrealista | Lucas Fernández |
| 2003 | Eres mi héroe | Antonio Cuadri |
| 1999 | Todo sobre mi madre | Pedro Almodóvar |
| 1998 | Spanish Fly | Daphna Kastner |
| 1998 | Entre naranjos | Josefina Molina |
| 1996 | A tiro limpio | Jesús Mora |
| 1996 | Pon un hombre en tu vida | Eva Lesmes |
| 1996 | Tu nombre envenena mis sueños | Pilar Miró |
| 1995 | Dile a Laura que la quiero | José Miguel Juárez |
| 1995 | Mar de luna | Manuel Matji |
| 1994 | Tiempos mejores | Jorge Grau |
| 1994 | Los peores años de nuestra vida | Emilio Martínez Lázaro |
| 1994 | ¡Oh, cielos! | Ricardo Franco |
| 1994 | Valparaíso | Mariano Andrade |
| 1992 | Lucrecia: Crónica de un secuestro | Bosco Arochi |
| 1988 | Suéltate el pelo | Manuel Summers |
| 1988 | Yo soy el que buscas | Jaime Chávarri |
| 1986 | Oficio de muchachos | Carlos Romero Marchent |
| 1985 | En penumbra | José Luis Lozano |
* Datuak: Q947070
* Multimedia: Toni Cantó / Q947070