# Garrüze

Garrüze Nafarroa Behereko udalerria da eta Amikuze eskualdean dago kokaturik.

## Geografia
### Sarbideak

Garrüze RD11, RD511 eta RD124 errepideek zeharkatua da.

### Hidrografia

Bertatik Biduzeko ibaiadarra den Sallarteko erreka eta honen ibaiadarra den Zubiaga erreka pasa dira.

### Udalerri mugakideak

* Amendüze-Unaso ekialdean
* Lüküze-Altzümarta mendebaldean

## Toponimia

Euskarazko izen tradizionala Garrüze edo Garruce da. Jean-Baptiste Orpustanen esanetan 'ertz harritsua' esan nahi du.
Frantsesezko toponimoak, Garris, itxura hauek izan ditu inguruko hizkuntza erromaniketan:
* Carasa (Antoninoren Ibilbidea),
* Garris (1119 eta 1249),
* Sanctus Felix de Garris (XIII. mendea, Duchesne bilduma CXIV. liburukia),
* Garritz (1249),
* Garriz (1264),
* Castieyllo de Guarriz (1326, Nafarroako paperak),
* Guarriz (1350),
* la biele de Garris (1413),
* Garriis (1472, Bastidaxarreko notarioak),
* Garritze (1508, Baionako kapitulua), eta
* Garris (1650).

## Historia

1790ean, Donapaleuko barrutiaren barnean zegoen kantonamendu baten hiriburu bilakatu zen. Aipatutako kantonamenduan Amorotze-Zokotze, Arrueta-Sarrikota, Behauze, Bithiriña, Garrüze bera, Labetze-Bizkai, Lüküze-Altzümarta, Martxueta eta Oragarre udalerriek hartu zuten parte.
1814ko otsailaren 15ean, Espainiako Independentzia Gerra garaian, bertan Garrüzeko gudua egin zuten Harispe jeneral baxenafarrak zuzendutako napoleondar armadak eta Wellingtongo markesak zuzendutako anglo-portugaldar armadak.
Herria, Donapaleuko udalerriaren zati izan zen 1967ko urtarrilaren 1etik 1997ko urtarrilaren 1erarte.

## Administrazioa
### Herri elkargoa

Amikuzeko Herri Elkargoaren kidea da.

## Demografia

Karlos III.a Nafarroakoak agindutako1412 eta 1413 artean egindako erroldaren datuak1551ko erroldan lortutakoekin alderatuak, herriaren demografia ez zela asko handitu adierazten du. Lehendabizikoan Garrüzek 64 su zituen, bigarrenean, berriz, 68.
Hona hemen modernoagoak diren datuak:
Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 454 | 396 | 472 | 502 | 509 | 535 | 465 | 469 | 430 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 390 | 391 | 377 | 371 | 343 | 353 | 318 | 302 | 304 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 323 | 323 | 296 | 274 | 246 | 256 | 240 | 254 | 224 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 229 | - | - | - | - | 302 | - | - | - |
Oharra: 2006ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da

## Ondasun nabarmenak

* Garruzeko Feria, uztailaren bukaera eta abuztuaren hasiera bitartean ospatzen dena, eta zaldi, pottoka eta behien salmenta ardatz duena.
* San Felix eliza, XII. mendekoa. Bere zutabe eta bere kapitela nabarmentzekoak dira, XVIII. mendekoak izanik eta baita bere zurezko erretaula ere.

## Garrüztar ezagunak

* Arnaud de Vivié, 1789an Estatu Orokorretan ordezkaria zena.
* Pierre Ibarrondo (1905-1970), euskararen sustatzailea.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Sandre datu basea
* 1 2 3 4 5 6 Paul Raymond, Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque
* 1 2 3 4 5 6 Orpustan, Jean-Baptiste. (2006). Nouvelle toponymie basque. Presses universitaires de Bordeaux ISBN 2 86781 396 4..
* ↑ Duchesne bilduma, 99 - 114 liburukiak, Oihenarten paperak, Frantziako Liburutegi Nazionala
* ↑ Nafarroako erresumako paperak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
* ↑ Bastidaxarreko notarioak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
* ↑ Baionako kapitulua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
* ↑ Glover, Michael. (2001). The Peninsular War 1807-1814. Penguin, 314 or. ISBN 0-141-39041-7..
* ↑ Inseeren webgunea
* ↑ Zierbide, Ricardo. (1993). Censos de población de la Baja Navarra. Max Niemeyer Verlag.
* ↑ Goienetxe, Manex. (2001). Histoire générale du Pays basque. 3 Elkarlanean, 26 or. ISBN 2 9131 5634 7..
* ↑ Baratchart, Louis. (1995eko urtarrila). «des hommes et des armes qui sont dans le présent royaume de Navarre d'en deça les ports» Les amis de la vieille Navarre (Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques) (E 575): 44-54..
* ↑ Mérimée datu-basea
* ↑ Palissy datu-basea
* ↑ Palissy datu-basea

## Ikus, gainera

* Garrues

## Kanpo estekak

* Datuak: Q680593
* Multimedia: Garris / Q680593
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Garrüze