# Amara (Donostia)

    Artikulu hau Amara Zaharrari buruzkoa da; Amara Berri auzoa gaitzat duena beste hau da: «Amara Berri»
Amara edo Amara Zaharra Donostiako auzoa da, Artzain Onaren katedralak eta Araba parkeak mugatzen dutena, Easo plazaren inguruan. Auzo horretatik hegoaldera, Araba paketik harago, eraikin modernoagoak dituen Amara Berri izeneko auzoa zabaltzen da; horregatik, lehen alderdiari, berezko Amarari, Amara Zaharra ere deitzen zaio, Amara Berritik bereizteko.
Garai batean Amara izeneko baserri bat zegoen, gaur egun Amara kalea dagoen lurretan. Baserri horrek eman zion izena leku horri, kaleari eta auzo osoari.

## Historia

Amara auzoan, hasiera batean, hondartzez gain gauza gutxi zegoen: baserriak (Amara, Arroka, Andoizene, Unaene...) eta ibaia.
Ondoren, XIX. mendean 1891an bota zen gasometroa jarri zen gaurko Urdaneta kalearen inguruan. Bai eta hiltegi bat ere, hegaztiena eta arkumeena, gaurko Amara kalean.
Hiria zabaltzearekin bat, XIX. mende amaieran, katedrala, eskolak (Amarakoak Urbieta kalean), institutua (gaurko Koldo Mitxelena kulturunea), eta Arteak eta Ofizioak (gaurko Postetxea) egin ziren. Hiria, zabaltze honetan, Mendeurren plazaraino (Arabako parkea) iritsi zen.
EuskoTren tren enpresak auzo honetako Easo plazan Amara Donostia geltokia du; Bilbo eta Hendaiarako trenak iristen dira bertara, hau da, kostako trena eta Topo ezaguna, hurrenez hurren.
1940ko hamarkadan hasi zen Amara Berri eraikitzen.

## Garraioa

Easo plazan Euskotreneko Amara-Donostia geltokia dago, Hendaia, Lasarte eta Bilborako trenbideko abiapuntu nagusia dena.

## Auzo bizitza

Amara auzoko festak bizi handikoak eta oso ospetsuak izan dira tradizioz. Gaur egun, uztailaren bukaera aldera antolatzen dira jaiak. Jaiok hasiera batean Donosti Berri elkarteak antolatzen zituen, eta elkarte harentzat dirua ateratzeko iturri nagusia zen. 1990ko hamarkadan Amarako Jai Batzordea, Amara Jai elkartea sortu zen jaiak antolatzeko. Jaiak Amara auzoko ekintza guztien erdigune dira gaur egun.
Amara Berrin, Anoetako estadioaren eraikinaren barruan, auzoko kultura etxea dago kokatuta, Ernest Lluch kultur etxea alegia.
Haur eta gazteen aisialdirako talde nahiko aktiboa bada auzoan, Mundo Nuevo izenekoa eta izaera katolikoa duena.

## Amara Zaharraren kronologia historikoa

Hona hemen auzoko hainbat gertaera garrantzitsuren zerrenda, urtez urte:
* 1895: Barrio eta Goikoa jaunek Paduren Zabalgunea aldarrikatzeko memoria aurkeztu zen
* 1903: Amarara zihoan “Urbano” tranbiaren inaugurazioa
* 1905: Sustapen Ministerioak Urumea ibaiaren desbideratzea onartu zuen
* 1910: Victoria Erregina zahar egoitzaren inaugurazioa. Hura eraikitzeko Tximitegi eta Zorroaga baserriak bota ziren.
* 1911: Urumeako bide berriaren lehen harresia amaitu zen. 1913an ekialdekoa.
* 1912: Mugaraino iristen den Donostiako tranbiaren inaugurazioa, “Topo” izenagatik ezagutuko dena
* 1913: Horacio Azketa zinegotzi eta ingeniariak Amarako Zabalgunearen proiektua aurkeztu zuen, ibaiari irabazitako lurretan garatzeko
* 1914: Amarako Zabalgunearen lanen enkantearen oinarriak argitaratu ziren
* 1915: Bi proiektu aurkeztu ziren: Horacio Azketa eta Jose Gurrutxagarena, batetik, eta Eugenio Vallarinorena, bestetik.
* 1917: Saria erdibana jaso zuten bi proiektuek
* 1919: Horacio Azketa eta Jose Gurrutxagaren proiektuari eman zitzaion lehentasuna
* 1922: 1913an aurkeztutako planari aldaketak egin ondoren, Gobernu Ministerioak Zabalgune berriaren planoak onartu zituen
* 1922: Gaur egun Mendeurrenaren plaza den tokian, Donostiako I. Erakusketa Azoka inauguratu zen
* 1925: Eraikuntzak Amara Zaharrean
* 1925: Loiolara eraman aurretik, Mendeurrenaren plazan Hipika instalazioak ireki ziren
* 1925: San Juan festak ospatu ziren lehenengoz Mendeurrenaren plazan
* 1926: Urumearen desbideratzea dela eta, zeremonia ofiziala egin zen

## Plazak

* Easo plaza
* Mendeurrenaren plaza
* Mentxu Gal lorategiak

## Parkeak

* Araba parkea
* Basoerdi parkea
* Mentxu Gal lorategiak

## Kaleak

| Altxuene bidea Amara kalea Amaragain kalea Arroka kalea Arroka plaza Autonomia kalea Beloka pasealekua Easo kalea kale erditik hegoaldera Errege Katolikoen kalea Gernikako Arbolaren pasealekua (zatirik handiena) | Hondarribia kalea (hegoaldeko zatitxoa) Moraza kalea Larramendi kalea Lizarra kalea Osasun Iturria kalea Pedro Egaña kalea Prim kalea (kale erditik hegoaldera) San Roke kalea Sanchez Toca kalea Urbieta kalea (kale erditik hegoaldera) |

## Iruditegia

* Garai bateko Amarako Osasun iturria
* Auzoko jaiak (1944)
* Easo plaza berria eraiki aurreko panorama (1980 inguruan)
* Gaur egun Easo plazan dagoen Osasun Iturriaren erreplika
* Amara kaleko eta Osasun Iturria kaleko izkina
* Santiago Apostoluaren parrokia
* Amara Zaharreko udal pilotalekua
* Arroka kalea, Arroka plazako urbanizazioa hasi berritan
* Arroka kaleko pilotalekua, gaur egun eraitsia
* Pilotaleku zaharreko ezker paretaren atzealdea

## Bibliografia

* Breve historia de Amara. La Voz de Amara. Diario Amaratarra, 1. zenbakia.
* Abril 1996-2006 Apirila: 10 años= urte. Sada, Javier Mª., 2006 eta http://www.amaravecinos.com
Gómez Piñeiro, Javier. (1999). Geografía e historia de Donostia-San Sebastián. Ingeba ISBN 84-930927-0-3.
Valverde Lamsfus, Lola. (2002-2009). Donostia-San Sebastián (Historia: Período contemporáneo. Segunda mitadl del siglo XIX y XX. .
Arbelaiz, Juan José. (2012). IES Usandizaga-Peñaflorida-Amara BHI: Gure ikastetxearen historia laburra. ISBN.
Elejalde Aldama, Félix. (1988). Amara Berri: un estudio sobre el barrio. Colegio Público "Amara Berri". Asociación de Padres de Alumnos ISBN.
Olaizola Elordi, Juanjo. (2011). Dbus: Donostiako Tranbia Konpainia S.A. - Compañía del Tranvía de San Sebastián S.A. : 125 urte = 125 años. Revistas profesionales ISBN 978-84-939639-0-3.
Aguirre, Rafael. (2007). Nuestro barrio AMARA Gure Auzoa. Comision Popular Barrio de Amara + C.D. Vasconia ISBN.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110954345
* Multimedia: Amara Zaharra / Q110954345
* Amara Donostiako auzoari buruzko entziklopedia ikus Amarapedia
* AmaraUNA erakusketa: construyendo el barrio / auzoa eraikitzen (1960-2010): prentsa dossierra
* AmaraUNA erakusketa: construyendo el barrio / auzoa eraikitzen (1960-2010) Donostia Kultura webgunean
* Amarako auzoaren argazkiak AmaraUNA bilduman
* eta Udal Liburutegi Sarean
* Amarako auzoaren historiari buruzko testigantzak bideoan
* Amarako Ernest Lluch Kultur Etxeko webgunea
* Donostiako Udalaren webgunea
* Donostiako Udalaren webgunea