OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Heidi (anime)

    Artikulu hau telesailari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Heidi (argipena)».
Heidi (japonieraz: アルプスの少女ハイジ, Arupusu no Shōjo Haiji, hitzez hitz. Heidi, Alpeetako neskatoa) japoniar animazio telesaila da, Kodomo generokoa. Lehendabizikoz 1974an igorrita, Johanna Spyri suitzar idazlearen izen bereko liburuan oinarrituta dago.
Zuiyo Eizo (gero Nippon Animation izan zena) eta Zweites Deutsches Fernsehen (ZDF) kateek ekoitzi zuten eta berehalako arrakasta izan zuen mundu osoan eta urte gutxian, Asia, Europa eta Latinoamerikara zabaldu zen. Lana hainbat hizkuntzatara ere itzuli da, baita euskarara ere.

## Erreferentziak

* ↑ «Hisao Okawa hil da, 'Heidi' marrazki bizidunen gidoilaria» Berria 2016-04-29.

## Kanpo estekak

Heidi Euskaraz erreprodukzio zerrendaEuskal Encodings Youtube kanala. Euskal Encodings.
* Datuak: Q715718
* Multimedia: Heidi, Girl of the Alps / Q715718
# Heidi Levine

Heidi Levine (Boston, Ameriketako Estatu Batuak) fotokazetaria da, gerra-erreportaria. 1983tik, Ekialde Hurbileko unerik kritikoenen berri eman izan du, Egiptoko eta Libiako iraultzak, Siriako krisia eta Israel-Libanoko gerra barne.
Jerusalemen bizi da, eta Sipa Press agentzia frantsesak ordezkatzen du.

## Bizitza
### Gaztaroa

Heidi Levinek aitari esker aurkitu zuen argazkilaritza, hamasei urte bete zituenean lehen argazki-kamera oparitu zion aita apasionatuari esker. Orduan erabaki zuen fotokazetari izango zela, batez ere Boston Globe irakurriz.

### Lan ibilbidea

1983an hasi zen erreportari-lanean, Associated Press agentziako kolaboratzaile, Israelen.
2015ean, Anja Niedringhaus lehen saria eman zioten, zeinak saritzen baitu fotokazetaritzan diharduten emakumeen kuraia; Gazako zerrendako gatazkak eragindako zauriak dokumentatzen jarraitu zuen.
Heidi Levinek Estatu Batuetako tropen jarraipena ere egin zuen Iraken, eta errefuxiatu irakiar eta siriarren ihesaldia bildu zuen argazkitan.
Levineren argazkiak nazioarteko hainbat agerkaritan argitaratu dira: Time, Paris Match, L'Express, Newsweek, The New York Times Magazine, The Sunday Times Magazine, Amnistia Internazionala eta Forbes Magazine agerkarietan, besteak beste.
Jerusalemen bizi da, eta Sipa Press agentzia frantsesak ordezkatzen du.

## Sariak

* 2012: PDN Annual 2012 Libya's Civil War
* 2015: Anja Niedringhaus saria, fotokazetaritzan diharduten emakumeak
* 2015: Gerrako korrespontsalen Bayeux Calvados publikoaren saria, Gazari buruzko Guerre et guérison à Gaza argazki-erreportajeagatik,
* 2015: Gerra-korrespontsalen Bayeux Calvados epaimahaiaren saria

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) CNN, By Mick Krever. (2015-06-25). «The breathtaking war photographs of Heidi Levine» CNN (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
* 1 2 3 Heidi Levine, Prix Bayeux Calvados 2015. 2015-10-28.
* ↑ Levine, Heidi. (2015-03-25). «Award-winner Heidi Levine's images of Gaza – in pictures» The Guardian ISSN 0261-3077..
* ↑ Levine/Sipa/Rex, Heidi. (2015-02-26). «The human cost of the Israel-Gaza conflict – in pictures» The Guardian ISSN 0261-3077..
* ↑ Heidi Levine - IWMF. .
* ↑ Heidi Levine : La guerre et la guérison à Gaza. 2015-10-20.

## Ikus, gainera

* Gerra
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

## Kanpo estekak

* Heidi Levineren web orria
* Datuak: Q54946164
# Heidi

    Artikulu hau Johanna Spyriren Heidiri buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Heidi (argipena)».
Heidi edo Heidiren urteak hara-hona ikasiz (jatorriz "Heidis Lehr- und Wanderjahre") alemanez idatzitako eleberri ezaguna eta bertan agertzen den pertsonaia nagusiaren izena da. Johanna Spyri suitzarrak argitara eman zuen 1880an. Istorioaren zati handiena Alpeetan kokatuta dago, Grisonia Kantoian, egileak ondo ezaguten zuen inguruan.
Hainbat egokitzapen egin dituzte telebista, zinema eta antzerkian; 1974an Isao Takahata japoniarrak egindako marrazki bizidunetako bertsioa ezagunena da.

## Haria

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Adelaida (Heidi izenaz ezagunagoa) neskato umezurtza da eta Dete izebarekin Maienfeld herrian bizi da. Izebak Frankfurtera lanera joan behar duenean, Heidi mendian bizi den aitonaren etxera eraman du, aitonak haren ardura har dezan. Hark agure erretxinaren ospea badu ere, azkenean bien artean harreman bikaina garatu dute. Aitonaz gain, paraje eder horietan beste lagun batzuk ezagutu ditu: Lanbro txakurra, Pello ahuntzaina, Elurtxo antxumea, Pitxin txoria...
Urte batzuk geroago, Dete itzuli da Heidi berarekin Frankfurtera bizitzera eramateko. Han Sessemann gizon aberatsaren etxean bizi da eta Klara, neska elbarritua, bera baino nagusiagoa, ezagutu. Harekin adiskidetasun harreman sendoa egin du, bien tutore eta irakasle Rottenmeier andere zorrotzaren begiradapean.
Azkenean, Heidi aitonarekin itzuli da, Klarak bisita egin die eta elbarritasuna sendatu zaio.

## Ikus, gainera

* Alemanezko literatura
* Literatura unibertsala
* Eleberri ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q271697
* Multimedia: Heidi / Q271697
# Heidi Klum

Heidi Klum (Bergisch Gladbach, 1973ko ekainaren 1a) alemaniar top-model ohia da. 2010ean pasalerak utzi baino lehen, telebista aurkezlea eta aktorea izan da.

## Filmografia

| Urtea | Filma | Pertsonaia |
| 1998 | 54 | VIP Patron |
| 2001 | Blow Dry | Jasmine |
| 2003 | Blue Collar Comedy Tour | Victoria's Secret saltzailea |
| 2004 | Ella Enchanted | Brumhilda |
| 2004 | The Life and Death of Peter Sellers | Ursula Andress |
| 2007 | Perfect Stranger | Aurkezlea |
| 2011 | Hoodwinked Too! Hood vs. Evil | Heidi |

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q60036
* Multimedia: Heidi Klum / Q60036
# Heidi Long

Heidi Long (Londres, 1996ko azaroaren 29a) arraunean lehiatzen den emakume kirolari britainiarra da.
2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta brontzezko domina bat lortu zuen lemazaindun zortziko proban.
Bi domina irabazi zituen Munduko Arraun Txapelketan, 2022 eta 2023 urteetan, eta lau domina Europako Arraun Txapelketan, 2022 eta 2024 urteen artean.

## Nazioarteko palmaresa

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris (Frantzia) | 03 ! | Lemazaindun zortzikoa |
| Munduko Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Račice (Txekiar Errepublika) | 01 ! | Lemazain gabeko laukoa |
| 2023 | Belgrad (Serbia) | 03 ! | Lemazain gabeko laukoa |
| Europako Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Munich (Alemania) | 01 ! | Lemazain gabeko laukoa |
| 2022 | Munich (Alemania) | 02 ! | Lemazaindun zortzikoa |
| 2023 | Bled (Eslovenia) | 02 ! | Lemazain gabeko laukoa |
| 2024 | Szeged (Hungaria) | 02 ! | Lemazaindun zortzikoa |

## Erreferentzia

* ↑ (Ingelesez) PARIS 2024 - Heidi Long. .
* ↑ (Ingelesez) «World Rowing - Heidi LONG» World Rowing (Noiz kontsultatua: 2024-08-23).
* ↑ (Ingelesez) «Heidi Long (Rowing) : Prize list and results» www.the-sports.org (Noiz kontsultatua: 2024-08-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113588021
* Multimedia: Heidi Long / Q113588021
# Heidi Watney

Heidi Watney (Kalifornia, 1981eko maiatzaren 19a) Apple TV+ kateko kirol erreportari estatubatuarra da.
San Diegoko Unibertsitatean graduatu zen, eta kirol-ekoizpeneko bere esperientziaren arabera, MLB Network, New England Sports Network (Boston), Time Warner Cable SportsNet (Los Angeles) eta bi estazio (Fresno-n) ditu.

## Bizitza goiztiarra

Watney Clovis West High School-en izan zen Fresno-n, eta Atletismoan oztopoetan, urpekaritzan, gimnasian eta kirol animazioan parte hartu zuen.Meritu Nazionaleko ikaslea izan zen, eta San Diegoko Unibertsitatera joan zen beka akademiko batekin; bertan ohoreekin graduatu zen 2003an. Watney Ameriketako Estatu Batuetako Miss California lehiaketan lehiatu zen, eta 2002an bigarrena izan zen.

## Ibilbidea

2003ko irailetik aurrera, Watney-k KMPH-TVrako (FOX 26) lan egin zuen Fresno-n. Goizeko trafikoko erreportari gisa hasi zen, asteburuetako kiroletako aurkezle eta asteburuetako kiroletako erreportari gisa aritu aurretik, 2005ean.
Watney 2008an joan zen Massachusetts-era, eta New England Sports Network-en (NESN) hasi zen lanean. Gameday-ko erreportari gisa aritu zen Boston Red Sox-en (beisbola). Watney-k Ultimate Red Sox Show eta Red Sox Report ere aurkeztu zituen.
2012ko urtarrilean, Watney Time Warner Cable SportsNet-entzat hasi zen lanean, Los Angeles Galaxy-ko erreportari gisa. Hala ere, MLB Network-ek kontratatu zuen 2012ko azaroan, eta bederatzi urte eman zituen bertan. Quick Pitch-aren aurkezlea izan zen. Apple TV+ekin bat egin zuen 2022an. Heidi Watney MLBrako erreportari gisa aritu zen TBSn 2022an.

## Bizitza pertsonala

Nick Watney golf-jokalari profesionalaren lehengusina da.
Andy Weir idazleak esan zuen Watney abizena erabili zuela "Mark Watney" pertsonaiarentzat, The Martian 2011 zientzia-fikziozko eleberrian, Red Sox joko kateko emisio batean bere izena entzun eta gero.
Watney Dropkick Murphys-en "Going Out in Style" (Estiloarekin irtenaz) abestiaren single-erako bideo musikalean agertu zen. MLB The Show 19, MLB The Show 20 eta MLB The Show 21 bideo-jokoetarako alboko lerroko erreportari gisa ere aurkeztu dute.

## Erreferentziak

* ↑ Yankee rivalry excites Watney. Telegram & Gazette.
* ↑ Marrapese-Burrell, Nancy. (9 May 2008). «Watney making a connection» The Boston Globe.
* ↑ Watney, Heidi. «Heidi Watney» LinkedIn.
* ↑ Heidi Watney Bio - NESN.com (archived 2012)
* ↑ «Heidi Watney Joins MLB Network On-Air Talent Lineup» Major League Baseball.
* ↑ «Apple introduces broadcasters and production details for "Friday Night Baseball," beginning April 8 only on Apple TV+» apple.com.
* ↑ «Nick Watney» PGA Tour.
* ↑ Yen, Russell, Derek, Lauren. «Q&A with Andy Weir» Harker Aquila.
* ↑ «Dropkick Murphys - "Going Out In Style" (Official Video)» YouTube.
* ↑ Karbousky, Joseph. «Heidi Watney Joins MLB The Show 19, Reveals Her Motion Capture Pics» VGR.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5698996
* Multimedia: Heidi Watney / Q5698996
# Heidi (argipena)

Heidi izenak esanahi zenbait ditu:
* Heidi, Johanna Spyriren liburua,
** Heidi, aurreko liburuan oinarritutako japoniar marrazki bizidunetako telesaila;
* Heidi, izena, Adelheid izenaren hipokoristikoa,
** Heidi Klum, modeloa,
** Heidi Rohi, eskrimalaria.
# Heidi Crowter

Heidi Anne Crowter (Coventry, 1995eko uztailaren 3) pertsona desgaituen eskubideen aldeko aktibista ingelesa da.

## Bizitza

Gurasoak Liz eta Steve Crowter izan ziren. Bi neba eta ahizpa bat ditu.
Jaio eta gutxira, Down-en sindromea zuela enteratu ziren. Leuzemia, pneumonia, giltzurrun gutxiegitasuna diagnostikatu zioten eta bihotz irekiko ebakuntza egin behar izan zioten.
16 urte zituela, Down-en sindromearekin lotutako interneteko trollingaren eta jazarpenaren biktima izan zen.
Coventryko ile-apaindegi batean egiten du lan.
Don't Screen Us Out kanpainan parte hartzen du. Crowterrek eta beste bi partsonak Osasun eta Gizarte Arreta Saila salatu zuten, 1967ko Abortuaren Legea diskriminatzailea zela egotzita, Down-en sindromea eta beste desgaitasun mota batzuk dituzten umekiak abortatzeko baimena eman baitzuen. 2021eko irailean, kasua baztertu zuten Rabinder Singh eta Nathalie Lieven epaileek. Hala ere, 2022ko martxoan epaia helegitea jartzeko baimena eman zioten.
2022an BBCren 100 Emakume seriean sartu zen.

### Bizitza pertsonala

Heidi Crowter kristaua da. 2020an, James Carterrekin ezkondu zen Coventryko Hillfields elizan. Ezkontza ostean, senarraren abizena hartu zuen, baina aktibista gisa Heidi Crowter izena erabiltzen jarraitzen du.

## Lanak

* Heidi Carter, James Carter. I’m Just Heidi! Living to the Full with Down’s Syndrome. DayOne, Leominster 2022, ISBN 978-1-84625-725-4.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «La historia de Heidi Anne Crowter, la joven con síndrome de Down que lucha contra el aborto en Reino Unido» Cope.
* 1 2 3 4 5 (Ingelesez) Woods, Rebecca. «Down's syndrome campaigner Heidi Crowter on marriage and loving life» BBC News.
* ↑ (Ingelesez) «Web trolls: Mum's horror over abuse of Down's Syndrome daughter» BBC News.
* ↑ (Ingelesez) Hattenstone, Simon. (2018). «'My life is just as important as everybody else’s': meet the disability leaders» The Guardian.
* ↑ (Ingelesez) Topping, Alexandra. (2021). «Woman with Down’s syndrome loses UK abortion law case» The Guardian.
* ↑ (Ingelesez) Hui, Sylvia. (2021). «Woman with Down syndrome loses UK abortion law challenge» AP News.
* ↑ (Ingelesez) Harrison, Sian. (2022). «Woman can take Down’s syndrome abortion fight to Court of Appeal» Evening Standard.
* ↑ (Ingelesez) «BBC 100 Women 2022: Who is on the list this year?» BBC News.
* ↑ (Ingelesez) «Coventry Down's syndrome campaigner gets married as restrictions ease» BBC News.
* ↑ (Ingelesez) «Down's syndrome: Abortion case heads to High Court» BBC News.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108687924
* Multimedia: Heidi Crowter / Q108687924
# Heidi Biebl

Heidi Biebl (Oberstaufen, 1941eko otsailaren 17a - Immenstadt, 2022ko urtarrilaren 20a) alemaniar eskiatzailea izan zen.
Urrezko domina irabazi zuen jaitsiera proban 1960ko Neguko Olinpiar Jokoetan. 19 urterekin txapeldun olinpiko gazteena izan zen urte horretan. 1964ko Neguko Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuen eta laugarren izan zen slalom eta jaitsiera probetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64950
# Heidi Rohi

Heidi Rohi (Haapsalu, 1966ko maiatzak 23) ezpata modalitateteko estoniar eskrimalari bat da.

## Palmaresa
### Munduko Eskrima Txapelketa

* Brontzezko domina 1995eko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (Haga)
* Zilarrezko domina 2002ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (Lisboa)

### Europako Eskrima Txapelketa

* Brontzezko Domina 2001eko Europako Eskrima Txapelketako banakako ezpata proban (Koblenz)
* Zilarrezko Domina 2003ko Europako Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (Bourges)
* Datuak: Q543649
# Hilegunak

    "Zotal egunak" hitzek atikulu honetara dakarte. Joxerra Gartziaren lana gaitzat duena beste hau da "Zotal egunak (Joxerra Gartzia)".
Hilegunak edo zotal egunak Euskal Herrian eta Europa eta Ameriketako zenbait herritan eguraldia iragartzeko herri meteorologiaren metodoa da. Horren arabera, urteko lehen hamabi egunetako eguraldia bat etorriko litzateke, hurrenez hurren, urteko hamabi hilabeteetan egin behar. Dirudienez, antzina Eguberritik Errege egunera bitarteko egunak ziren erreferentzia gisa hartzen zirenak. Beste bertsio batzuetan, abuztuko lehen hamabi egunak dira hurrengo hamabi hilabeteetako eguraldia finkatzen dutenak, Espainiako cabañuelas izeneko tradizioan kasu.

## Ikus, gainera

* Tenporak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3576136
# Hildisvini

Hildisvini, eskandinaviar mitologian ("gudurako basurdea"), Edda poetikoko Hyndluljóðn kontatzen den arabera, Freyjaren basurdea zen, katuek tiraturiko bere gurdia erabiltzen ez zuenean muntatzen zuena.
Áliren kaskoa ere bazen, Adils errege suediarrak hartu zuena Vänern lakuko izotzeko guduaren ondoren, Aliren heriotzarekin amaitu zena.
Beowulfen kaskoan basurde bat izateak, erabiltzen zuen gerlariaren bizitza babesten zuela esaten da.
Antzinako eskandinaviarren artean, basurdea, babeserako kuttuntzat eta ugalkortasun ikurtzat hartzen zen.

## Ikus, gainera

* Gullinbursti

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1618493
* Multimedia: Hildisvíni / Q1618493
# Hildreth (Nebraska)

Hildreth Nebraskako herri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 378 biztanle zituen, 1,48 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Franklin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2281410
* Multimedia: Hildreth, Nebraska / Q2281410
# Hildrun Laufer-Claus

Hildrun Laufer-Claus (1939ko maiatzaren 13a -), Ekialdeko alemaniar atleta ohia da, luzera-jauziko proban espezializatutakoa. 1960an brontzezko olinpiar domina lortu zuen, eta ia urtebetez munduko plusmarkista izan zen, 1960ko abuztuaren 7tik 1961eko uztailaren 16ra.

## Bizitza

Claus Dresdenen jaio zen, baina Ekialdeko Berlinera joan zen bizitzera. Peter Lauferrekin ezkondu zen, polo olinpiko alemaniarra, eta 1964ko Jokoetan Hildrun Laufer-Claus bezala lehiatu zen. Paisaiaren diseinatzaile titulua du. 1995ean, kirol istripu baten ondorioz elbarri geratu zen. Gielsdorfen bizi da, Strausbergetik gertu (Brandenburg), eta lorezaintza eta paisajistarako bokazio-eskolako irakasle gisa lan egin zuen.

## Kirol ibilbidea

Luise Krügerrek, 1936ko txapeldun olinpikoak, atletismoko talentu gisa aurkitu zuen Dresden, xabalina jaurtiketan. 18 urterekin, RDA txapelketako bere lehen titulua irabazi zuen 1957an (5,99 m). Talde olinpiko erabat alemaniarrarentzako kanporaketetan, 1960ko abuztuaren 7an egin zuen munduko lehen errekorra, 6,40 metrorekin. 1961eko ekainaren 23an hobetu zuen hau, RDAren nazioarteko partidan, RSFSRren aurka, Berlinen, 6,42 metrora.
1960ko Erromako Olinpiar Jokoetako luzera jauzian, Laufer hirugarren izan zen eta diziplina honetako lehen domina alemaniarra jaso zuen. 1962ko Europako Atletismo Txapelketan seigarren sailkatu zen (6,25 m). Tokioko Olinpiar Jokoetan, 1964an, luzera jauzian (zazpigarren postuan, 6,24 m) eta pentatloian (lehen egunaren ondoren utzi zuen) parte hartu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ «Olympics Site Closed | Olympics at Sports-Reference.com» www.sports-reference.com (Noiz kontsultatua: 2021-12-20).
* ↑ (Alemanez) «DeWiki > Hildrun Laufer» DeWiki (Noiz kontsultatua: 2021-12-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q463123
* Multimedia: Hildrun Claus / Q463123
# Hildrizhausen

Hildrizhausen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, [[Böblingen (barrutia)|Böblingen]] barrutian. 2014an 3.498 biztanle zituen 12,16 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q550689
* Multimedia: Hildrizhausen / Q550689
# Hilemorfismo

Filosofian, hilemorfismoa gauzak materia eta formaz osaturik daudela baieztatzen duen Aristotelesen teoria filosofikoa da. Teoria honek eragin handia izan zuen Erdi Aroko kristau teologoengan. Izena grezieratik dator, hyle (materia) eta morphe (itxura) hitzetatik.
Aristotelesek substantziaren aldaketa izan zuen teoriaren oinarri. Aldaketa prozesu horretan gai guztietan izaten da aldatzen den zerbait, eta tinko geratzen dena beste zerbait. Aldaketatik sortu den gai berria ez da dagoeneko "izate" "bilakatu" baizik, hau da, ahalezko izaera du, eta ez aktuala dena. Ahalezko hastapena materia da, eta hastapen aktuala, forma. Hilomorfismoaren aurkako joerak dira atomismoa, mekanizismoa, dinamismoa eta gorputzen osaketa metafisikoa onartzen ez duten filosofia eskolak, edo osagai fisikoak (indarra, energia) besterik onartzen ez dituztenak. Teologiak ere erabili ditu hilomorfismoaren ideiak, gorputzaren eta arimaren arteko harremanak azaltzeko, adibidez.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1122538
# Hilekoaren ziklo

Hilekoaren zikloa edo ziklo menstruala emakumeengan eta primate emeengan elkarren segidako bi hilekoen artean dagoen denboraldia da, hots, hileko baten lehenengo eguna eta hurrengo hilekoaren lehenengo egunaren arteko denbora tartea. Emakumeengan denboraldi horren batezbestekoa 28 egunetakoa da.

## Faseak
### Menstruazioa

Emakumeengan lehenengo menstruazioa 8 eta 16 urte bitartean agertzen da, aldakorra izanik latitude eta emakumearen arabera.
Menstruazioa edo hilekoa zikloaren lehenengo egunean gertatzen da. Endometrioa (umetokiaren barnean dagoen mukosa) kanporatzen da, odolarekin batera (odol-hodi ugari baititu). Odoljario horrek haurdunaldiaren eza agerian jartzen du.
Hilekoak 3 eta 5 egun arteko iraupena du, normala izanik ere 2-7 egun artekoa.

### Aurre-obulazioa

Fase folikularra ere deitua, zikloaren 13. egunera iritsi ohi da. Obulutegi-folikulua (obulu duena) garatu egiten da, hipofisiak askatzen duen FSH hormonaren eraginez. Aldi berean, folikuluak -garatzen den heinean- estrogenoak ekoizten ditu (batez ere, estradiol), eta estrogeno horiek endometrioaren birsorkuntza bultzatzen dute. Estrogenoek ere FSHren ekoizpena inhibitu eta LH hormonaren ekoizpena bultzatzen dute.

### Obulazioa

Zikloaren erdialdean (14. egun inguruan) gertatu ohi da. Obulua askatu egiten da obulutegi-folikulutik, hau bere heltze prozesuaren gailurrera iristen denean. Heltze prozesu horretan zeregin oso garrantzitsua betetzen dute FSH eta LH hormonek.
Askatutako obulua umetokira iristen da umetoki-tronparen zehar mugituz.
Espermatozoide batek obulua ernaltzen badu enbrioiaren garapena abiatuko da. Ernaldu ezean, obulua deuseztatu egiten da eta hurrengo menstruazioan kanporatu egiten da.

### Post-obulazioa

Fase luteoa ere deitua, obulazioaren ondotik (14. egunetik) zikloaren bukaeraraino hedatzen da (28. egunera).
Fase honetan folikulua -obulua askatu ondoren- endekatu eta gorputz luteoa bihurtzen da. Honek progesterona hormona ekoizten du kontzentrazio handitan. Era berean, progesteronak FSH eta LH hormonen sintesia inhibitzen du (ikus irudia). Progesteronak ere umetokia eta endometrioa egokitzen du enbrioia -ernalketa gertatu bada- giro egokian hazi dadin.
Ernalketarik ezean gorputz luteoa ere endekatu egiten da, eta progesteronaren sintesia amaitzen da. Honekin batera endometrioaren gainbehera hasten da, hurrengo menstruazioarekin kanporatua izanik.
Ernalketa bada gorputz luteoa ez da endekatzen, eta haurdunaldi osoan irauten du. Horrek esan nahi du progesterona ere etengabe sortzen dela eta endometrioa haurdunaldi osoan mantentzen dela (ez baitago hilekorik).
Progesterona antikonzeptibo gisa erabiltzen da, LH eta FSH hormonen sintesia inhibitzen duelako, eta hormona horiek gabe obulaziorik ez dagoelako.

## Kanpo estekak

* #A25 "Menstruazioa bai!" lanarekin, Gaztelekua saritu du Beldur Barik lehiaketak. (NOAUA, Usurbil, 2019)
* Datuak: Q83864
* Multimedia: Menstrual cycle / Q83864
# Hillsborough konderria (Florida)

Hillsborough konderria (ingelesez: Hillsborough County) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tampa da. 2010eko zentsuaren arabera 1.229.226 biztanle zituen, Hillsborough kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Hillsborough konderriak 3.278,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 635,97 ura dira. Beste 2.642,34 lurra dira.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 1.229.226 pertsonetatik 967.200 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 306.635 dira. 191.260 beltzak edo afroamerikarrak. 2.948 amerikar natiboak ziren eta 703 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 41.328 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 2.992 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 22.795 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q488874
* Multimedia: Hillsborough County, Florida / Q488874
# Hillsdale (Missouri)

Hillsdale Missourieko herrixka bat da. St. Louis konderrian kokatua dago. 2010ean 1.478 biztanle zituen, 0,89 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* St. Louis konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1961496
* Multimedia: Hillsdale, Missouri / Q1961496
# Hillsdale (New Jersey)

Hillsdale New Jerseyko borough bat da. Bergen konderrian kokatua dago. 2010ean 10.219 biztanle zituen, 7,64 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Bergen konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1082777
* Multimedia: Hillsdale, New Jersey / Q1082777
# Hillscheid

Hillscheid Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Westerwald barrutia|Westerwald]] barrutian. 2014an 2.495 biztanle zituen 14,08 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q656301
* Multimedia: Hillscheid / Q656301
# Hillsdale (Illinois)

Hillsdale Illinoiseko herri bat da. Rock Island konderrian kokatua dago. 2010ean 523 biztanle zituen, 1,95 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Rock Island konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2671683
* Multimedia: Hillsdale, Illinois / Q2671683
# Hillsdale (Michigan)

Hillsdale Michigango hiri bat da. Hillsdale konderrian kokatua dago. 2010ean 8.305 biztanle zituen, 15,32 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hillsdale konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2373817
* Multimedia: Hillsdale, Michigan / Q2373817