OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bazar Handia (Istanbul)

Bazar Handia (turkieraz Kapalıçarşı, "Bazar estalia"), munduko bazar edo azoka handienetakoa eta zaharrenetakoa bat da, Istanbulen dagoena. Estalitako 58 kale baino gehiago ditu, 1.200 dendatik gora eta egunean zehar 250.000 eta 400.000 arteko erosle erakartzen ditu.

## Historia

1461ean irekia, merkatu estali hau ezaguna da bertan dauden bitxi, zeramika, espezia eta tapiz dendengatik. Hauek salgaika antolatuta daude, batez ere larru eta urregintza dendak. Bazarrak bi bedesten ditu (harrizko kupuladun egiturak, salgaiak bildu eta babesteko), horietan lehena 1455 eta 1461 artean eraikia Mehmed II.a sultanaren aginduz. Bazarra XVI. mendean hedatu zen gehien bat, Suleiman I.aren agintaldian, eta 1894an sakonki zaharberritu zen, lurrikara baten kaltean konpontzeko.

## Ezaugarriak

Bazar Handiak lau ate nagusi ditu, bi kale nagusien muturretan kokatuak. Bi kale hauek merkatuaren hego-mendebaldeko ertzean gurutzatzen dira.
Guztira 30.700 m² ditu. 1880an eginiko aztertze batean, Bazar Handiak 4.399 denda, 2.399 lantegi, 497 ehundegi, 12 biltegi, 18 iturri, 12 meskita txiki, meskita handi bat, lehen hezkuntzako eskola bat eta hilobi bat zituen.

## Galeria

* Estalitako 58 kaleetako bat.
* Beyazit Atea
* Haitzurdinezko iturria.
* Dendetako bat.
* Zincirli Hanı, bitxigileen patioetako bat.

## Ikus, gainera

* Espezien Bazarra

## Kanpo estekak

* (Turkieraz)Kapalıçarşı
* (Ingelesez) Grand Bazaar
* Kultura Ministerioaren webgunea
* Datuak: Q505954
* Multimedia: Grand Bazaar, Istanbul / Q505954
# Bazar (argipena)

Bazar hitzak adiera zenbait ditu:
* bazarra, Ekialde Hurbilean eta Afrikako iparraldean dendak biltzen dituen eremu estalia;
* bazarra, produktu aukera zabala eskaintzen duen denda mota.
# Bazar (azoka)

    Artikulu hau persiar azokari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bazar (argipena)».
Bazarra (persieraz: بازار‎; hindiz: बज़ार) Ekialdeko eta Afrikako iparraldeko azoka publikoa da.

## Izena

Arabiar souq-en antzekoa da. Hitzak persierazko jatorria du. Persierazko bāzār hitzak pahlavierazko baha-char (بهاچار) hitzetik dator, euskaraz "prezioen tokia" esan nahi duena.

## Historia

Bazarrak K.a. 3.000 urtean bazirela adierazten duten indusketa arkeologikoak egin dira. Hasiera batean hiriko harresietatik kanpo sortu ziren eta karabanen betebeharrak asetzea zuten helburu. Hiriak populazioz handitu ahala bazarrak hiri barnean egiten hasi ziren, ate batetik bestera zihoan kalean zehar hedatzen ziren.
Bazar hauek merkataritza sustatzeaz gain hirien arteko kultura eta informazio trukea ere ahalbidetzen zuten. Denborak aurrera egin ahala bazar handiak sortuz joan ziren Iraneneta Ekialde Hurbileko herrialdeetan, eta ondoren gehiago zabaldu ziren, Erdialdeko Asia eta Afrikara ere bai. Sona handia hartu zuten Isfahan, Samarkanda, Kairo, Bagdad, Timbuktu eta Indiako hiri ugaritako bazarrek.

## Bazar ezagunak
### Europan

* Bazar Handia (Istanbul, Turkia)
* Espezieen bazarra (Istanbul, Turkia)
* Bazar Zaharra (Skopje, Ipar Mazedonia)
* Baščaršija (Sarajevo, Bosnia-Herzegovina)

### Asian

* Tabrizko bazarra (Tabriz, Iran)
* Bazar Handia (Isfahan, Iran)
* Vakil (Shiraz, Iran)
* Altyn Asyr bazaar (Asgabat, Turkmenistan)
* Siyob bazarra (Samarkanda, Uzbekistan)
* Bazar Handia (Ürümqi, Txina)
* Chandni Chowk (Delhi, India)
* Qissa Khawani Bazaar (Peshawar, Pakistan)
* Chowk bazarra (Dhaka, Bangladesh)
* Namche Bazaar (Namche, Nepal)

### Afrikan

* Khan el-Khalili (Kairo, Egipto)

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Hiztegia. .
* ↑ (Ingelesez) «bazaar | Origin and meaning of bazaar by Online Etymology Dictionary» www.etymonline.com (Noiz kontsultatua: 2019-10-20).
* ↑ Pourjafar, Mohammadreza; Amini, Masoome; Hatami Varzaneh, Elham; Mahdavinejad, Mohammadjavad. (2014-03-01). «Role of bazaars as a unifying factor in traditional cities of Iran: The Isfahan bazaar» Frontiers of Architectural Research 3 (1): 10–19. doi:10.1016/j.foar.2013.11.001. ISSN 2095-2635. (Noiz kontsultatua: 2019-10-20).
* ↑ Hanachi, P. and Yadollah, S.. (2011). Tabriz Historical Bazaar in the Context of Change. ICOMOS Conference Proceedings, Paris,.

## Ikus, gainera

* Arabiar azoka

## Kanpo estekak

* Datuak: Q219760
* Multimedia: Bazaars / Q219760
# Bazarak

Bazarak (persieraz: بازارک) Afganistango ipar-ekialdeko Panjshir probintziako hiriburua da, bai eta de facto Afganistango Errepublika Islamikoaren hiriburu ere, 2021eko abuztuaren 17tik. Sei herrik osatzen dute Bazarak: Khanez, Jangalak, Malaspa, Parandeh eta Rahmankhel. Ahmad Shah Massouden hilobia, "Panjshirren Lehoia" bezala ezaguna zena, bertan dago kokaturik. Hiri txikia, 2015ean 24,723 biztanle zituen, 3 polizia-barrutitan antolatutakoak. Hiriaren azalera osoa 9,122 hektareakoa da, 2,747 etxebizitzarekin.
2021eko talibanen erasoaldiaren ondoren, Bazarak talibanen menpe geratu ez den probintzia-hiriburu bakarra da, eta gaur egun Panjshir erresistentziaren egoitza da.

## Erreferentziak

* ↑ «State of Afghan Cities report 2015 (Volume-I English)» web.archive.org 2015-10-31 (Noiz kontsultatua: 2021-08-25).
* ↑ «State of Afghan Cities report 2015 (Volume-II) by UN-HABITAT» web.archive.org 2015-10-31 (Noiz kontsultatua: 2021-08-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1982148
# Bazardüzü

Bazardüzü —Bazardüzü mendia bezala ere ezaguna— (azerbaijaneraz "Bazarraren, azokaren lautadaren edo zelaiaren mendia") Kaukaso Handian dagoen mendi bat da. 4.466 metroko garaierarekin Azerbaijan eta Errusiaren menpeko Dagestango mendirik altuena da.
Beraz, Europa eta Asiako mugan dago eta gaur egungo estatu errusiarraren barruko lurretako hegoaldeko muturretik oso hurbil dago.

## Izenak

Azerbaijaneraz Bazardüzü, Bazar-düzü edo Bazar Düzü idazten da. Nazioarteko iturrietan (sarritan Europakoetan, errusierazko bertsioan oinarrituta) toponimoaren beste transkripzio batzuk ere topa daitezke: Bazar Dyuzi, Bazardyuzyu. Errusierazko generikoarekin Gora Bazardyuzi transkribatzeko ohitura dago.
Mendiaren hego isurialdean bizi diren azeriarrez gain, lezgi herria bi isurialdeetan presente dago. Bere hizkuntzan mendiak Kitxensuv du izena.

## Igoera

Ezagutzen den lehen igoera A. Alexandrovek egin zuen 1847an. 1890ean George Yeld and G P Baker britainiarrek Dagestanetik igo zutela ere ezaguna da. Altuera eta distantziarengatik mendi honetara igotzeko eskarmentu handikoa eta espedizio baten partaide izatea ia ezinbestekoa da. Azerbaijango aldetik joateko aukerari dagokionez, bidearen zati bat glaziar batetik pasatzen da. Espedizioa mendiaren ekialdean dagoen Laza (Qusar Laza) izeneko herritik hasten da; bestela ibaiaren ertzetik doan oso pista kaskarretik hurbil daiteke Xinaliqetik pasatuta; Azerbaijango lau mendi nagusietakoak diren Tufan, Bazardüzü eta Shahdagera joateko balio du.
Ondo prestatuta ere, aklimatazio aldiaren ostean bi-hiru egun behar dira igoera burutzeko; gauak kanpaina-dendetan ematen dira eta egokiena udan joatea da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Anatoliako eta Hego Kaukasoko toponimia. .
* ↑ Virtual Tourist.com.
* ↑ Eco.gov.az.
* ↑ Azerbaijango ibaiei buruzko webgunea.
* ↑ Mct.gov.az.
* ↑ Physical map of Azerbaijan.
* ↑ Encyclopædia Britannica.
* ↑ Peaklist.org.
* ↑ Kaukasoko herrien mapa Wikimedia Commonsen.
* ↑ Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien.
* ↑ Alpine Journal.
* ↑ Mountaineering in the Azerbaijan Caucasus.
* ↑ Adventures up in the mountains.

## Ikus, gainera

* Kaukaso
* Kaukaso mendilerroa

## Kanpo estekak

* (Alemanez) Igoera osoa Gipfel-und-grenzen webgunean.
* (Ingelesez) Mendia Peakbaggerren.
* (Ingelesez) Mountain Forecast.
* Datuak: Q725591
* Multimedia: Bazardüzü / Q725591
# Basilio Mesardonites

Basilio Mesardonites (latinez: Basilios Argyros Mesardonites, ? - Bitonto, 1017) Italiako katapana izan zen 1010etik 1016ra (edo 1017).
Joan Kurkuasen ondorengoa izan zen, Melo Barikoa lombardiarraren aurka borrokan hil zena 1010aren hasieran. Urte horretako martxoan Basilio Mesardonites Konstantinoplatik iritsi zen Zefaloniako strategosak gidatutako errefortzuekin, Leon Tornikio Kontoleon. Matxinoak setiatu zituzten Barin eta jatorri greziarra zutenek euren errendizioa negoziatu zuen, nagusi lombardiarrak ihes egitera behartuz. Melo Erromara joan zen eta, ondoren, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren babesa eskatu zuen. Bere konatua zen Datok Monte Cassinoko benediktarren babesa lortu zuen. Basilio Mesardonites 1011ko ekainaren 11n sartu zen hiri garaituan, bizantziar autoritatea berrezarri zuen eta ez zuen garaituen aurkako neurri berezirik hartu. Lombardiar matxinoen familiak (euren artea Melo Barikoaren semea zen Argiro) Konstantinoplara bidali zituen.
Basilioren hurrengo pauso politikoa Italiako katapanatoaren aliatu berriak egitea izan zen, ahalik eta printzerri lombardiar gehien batuz. 1011n Salerno bisitatu zuen, Guaimario III.a printzipea bizantziar inperioaren basailoa zelako. Ondoren Monte Cassinoko monasterioa bisitatu zuen. Bertako abadeak lombardiarrak ziren, eta ez greziarrak, eta lurraldea Erromako aitasantuaren mende bakarrik egon zitekeen. Basilio Mesardonites Atenulfo abateari (Capuako printzipea zen Pandulfo IV.aren anaia nagusia) Monte Cassinok zituen pribilejio guztiak baieztatu zizkion; Atenulfok Dato Barikoa kanporatu zuen, aitasantuaren lurraldetan errefuxiatu zelarik. Basilio Mesardonitesek Italiako katapanatoa bakean izan zeun 1016ra arte (edo 1017, ikus 1. oharra). Hil zenean bere ordezkoa Leon Tornikio Kontoleon izan zen.

## Oharrak

* ↑ Kronikak egiterakoan, Lope Protospatariok bizantziar eredua erabiltzen zuen, hau da, juliar egutegia, eta urte bakoitzaren hasiera irailean kokatzen zuen. Horregatik, batzuetan, zaila da jakiten urte konkretu batean zehazten dena urte horren hasieran edo aurrekoaren bukaeran gertatu ote zen
* Datuak: Q1288262
# Basilio Pujana

Basilio Pujana Etxeandia (Zeanuri, Bizkaia, 1913ko otsailaren 27a - Euba, 2005eko azaroaren 23a) bertsolari eta idazle garrantzitsua. "Eusko gudariak" abestiaren letragile bat izan zen. Gerra osteko garai zailetan Bizkaiko bertsolaritzaren euskarrietakoa izan zen garaiko beste bertsolari bizkaitar batzurekin batera (Balentin Enbeita, Jose Alberdi, Etxebarria, Ormaetxea ...).

## Biografia

Pujana oso erreferentzia garrantzitsua izan zan 36ko gerrearen osteko bertsolaritzan. Oso gazte zelarik hasi zen bertsotan. Bizkaiko bertsolaritzearen euskarri nagusienetarikoa izan zan gerra garaian, Balendin Enbeita, Faustino Etxebarria eta Jose Alberdirekin batera. Bizkaiko Bertsolari Txapelketan bi bider finalista izan zen. 92 urte zituelarik hil zen.
Hamasei-hamazazpi urte zituela Bilboko tailer batean hasi zen Basilio Pujana. Tornulari ikasten zuen, eta gauez “Artes y Oficios”en marrazketa eskolak hartzen zituen. Fontecha eta Salazar kaleko tailer batean hasi zen lanean. Ondoren, bazkide batzuekin batera, tailer propioa zabaldu zuen. 1936ko Gerran Ibaizabal batailoiko gudari izan zen. Pujana da "Eusko Gudariak" ereserkiaren hitzen egileetako bat, Jose Maria Garate eta Alejandro Lizasorekin batera. Gero frankismoko gau luzean, errepresioa ezagutu zuen. 1960ko Bizkaiko finalera artez sartu zen Pujana, Arratiako txapelketa jokatu barik. Bizkaiko bertsolaritzaren oinordekotza iritsi zenean, bertso idatzira erretiratu zen. Lopategi, Azpillaga, Enbeitatar gazteak, Amuriza… Horiek jubilatu zituzten Pujana plazarik plazako lanetik. Pujanak, era horretan, bertso jarrietan egin zuen bere ekarpen nagusia.

## Omenaldiak

1986ko urriaren 26an omenaldia egin zio Zeanuriko herriak. Jaio zen Zulaibar auzoko frontoian lagun ugari bildu zen Pujana omentzeko: Jose Lizaso, Xabier Amuriza, Jon Enbeita, Ireneo Ajuria, Balendin Enbeita... 1990eko abenduan Donostian egin zen Bertso Egunean ere bertsozaleen esker ona jaso zuen, orduan Jose Alberdirekin batera.

## Obra

Aldizkari desberdinetan lan asko plazaratu zituen: Zeruko Argia, Príncipe de Viana, Zer, Egin, Anaitasuna eta Jesusen Biotzaren Deya.
Liburu batzuk ere plazaratu zituen:
* Egi batzuek aixetaratzen, Tolosa: Auspoa bilduma, 1986.
* Deabruak ostutako urteak, Auspoa argitaletxea. Gerra oroimenak. Tolosa, 1991.
* Oiuak. Azken bertsoen bilduma. Oiartzun: Sendoa, 1997.

## Erreferentziak

* ↑ https://bdb.bertsozale.eus/web/haitzondo/view/1654-basilio-pujana
* ↑ https://bizkaie.biz/old/index.php?id=2935
* ↑ https://www.bilbao.eus/cs/Satellite?c=BIO_Publicacion_FA&cid=1279205319090&language=es&pageid=3000018331&pagename=Bilbaonet%2FBIO_Publicacion_FA%2FBIO_Publicacion&rendermode=previewnoinsite%2F1279183746042%2F1279184257781%2F1279184834815%2F1279184995182
* ↑ http://dokumeta.gipuzkoa.net/handle/10690/103760
* ↑ http://www.euskaltzaindia.eus/dok/iker_jagon_tegiak/auspoa/2240.pdf

## Ikus, gainera

* "Eusko gudariak"

## Kanpo estekak

* Igor Estankonaren Basilio Pujana, "Bidegileak bilduma"n, Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 2007.
* Datuak: Q106474959
# Basilio Puoti

Basilio Puoti (Napoli, 1782ko uztailaren 27a – ib., 1847ko uztailaren 19a) italiar kritikari literarioa, lexikografoa eta gramatikoa izan zen.

## Biografia

Basilio Puoti familia noble zahar batean jaio zen. Desideriusen seme Adelchiren seme-alabak izatea aldarikatzen zuten. Jurisprudentzian graduatu zen 1809an. Bi Sizilietako Erresumako hezkuntza publikoko ikuskatzaile nagusi bihurtu zen, eta, gero, postu hori utzi zuen, 1825ean, Napoliko jauregietako batean italiar hizkuntzako eskola batean ezarri eta irakasteko. Ikasleek Giacinto de' Sivoa, Luigi Settembrini eta Francesco De Sanctis izan zituzten.
"Barbari" edo poeta erromantiko guztien aurka egin zuen Alessandro Manzoni izan ezik, zeinaren sentimendu abertzaleak partekatzen baitzituen. Puoti purista zen, italiar lexikoari dagokionez irekiagoa, baina estiloari dagokionez XV. eta XVI. mendeetako ereduen imitazio zorrotza defendatzen zuen. Greziera eta latina itzuli zituen eta Accademia della Cruscako kidea izan zen.

## Hautatutako obrak

* Regole elementari della lingua italiana. Napoli.
* Dello studio delle scienze e delle lettere. Naples: Stamperia del Fibreno.
* Della maniera di studiare la lingua e l'eloquenza italiana. Libri due. Napoli: da Raffaele de Stefano e socii.
* Vocabolario domestico napoletano-toscano. Napoli: Libreria e tipografia simoniana.
* L'arte di scrivere in prosa per esempii e per teoriche. Napoli: Tipografia all'insegna di Diogene.
* Dizionario dei francesismi. Napoli: Tipografia all'insegna di Diogene.

## Bibliografia

* Francesco de Sanctis giovinezza, Pasquale Villari, Morano, Napoli 1924k argitaratutako pasarte autobiografikoa.
* S. Baldacchini, Di Puoti e della lingua italiana. In Report dell'Accademia di archeologia, lettere e belle arti'. II, 1866. or. 89–148

## Kanpo estekak

* Scheda (online) del Sistema Bibliotecario Nazionale
* Basilio Puoti e il Purismo dal web del Comune di Napoli. .
* (Italieraz) Il purismo e Puoti. .
* Datuak: Q3635816
* Multimedia: Basilio Puoti / Q3635816
# Basilio Sarobe Aldabe

Basilio Sarobe Aldabe (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1929 – Iruñea, Nafarroa Garaia, 2019ko abenduaren 1a) nafar apaiza, euskaltzalea eta itzultzailea izan zen.
14 senidetan gazteena, Iruñeako Seminarioan egin zituen ikasketak eta ordenazioa Bartzelano Kongresu Eukaristikoan jaso zuen 1952 gerora Joan XXIII.a izango zen Angelo Roncalli kardinalaren eskutik. Ordenatu berritan Sunbillara bidali zuten apaiz laguntzaile eta hantxe eman zituen bere bizitzaren hurrengo 61 urteak, 1964tik aitzinerat erretore moduan.
Vatikano II. testu liturgikoak tokia-tokiko hizkuntzetara itzultzeko agindua eman zuenean testu horiek euskara itzultzeko sortutako taldean lan egitea egokitu zitzaion eta modu aktiboan aritu zen zeregin horretan hainbat apaiz euskaltzale ezagunekin ( Karmelo Etxenagusia, Manuel Lekuona, Juan Maria Lekuona, Lino Akesolo...). Lan hau dela eta EIZIE elkarteak ohorezko kide izendatu zuen eta Euskaltzaindiaren omenaldia ere jaso zuen talde hartako bertze kide batzuekin batera. 2012an bere liburutegi pertsonala dohantzan eman zion Euskaltzaindiari.
Itzultzaile lanazgain, ikerlari, txistu irakasle, koro zuzendari eta abeslari ere aritu zen Sarobe. Elizondoko koruaren urrezko garaia ezagutu zuen Juanito Erasoren gidaritzapean eta Erreka otxoteko kide izan zen.
Liturgia eta eliz-musikan aditua, euskara kulturako hizkuntza baliagarria zela defendatu zuen eta bere erabilera sustatu.

## Kanpo estekak

* Basilio Sarobe, In memoriam: https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=7592499
* Basilio Saroberen dohantza: https://www.euskaltzaindia.eus/en/3845-basilio-sarobe-sunbillako-parrokoaren-dohaintza
* Erran.eus: https://erran.eus/malerreka/1612514958769-basilio-sarobe-zena-hizpide-izan-dute-senez-aldizkarian
* Datuak: Q115869472
# Basilio Martín Patino

Basilio Martín Patino (Lumbrales, Salamanca, 1930eko urriaren 29a - Madril, 2017ko abuztuaren 13a) espainiar zinema-zuzendaria izan zen.

## Biografia

Filosofia eta letretako ikasketak egin zituen Salamancan, eta Cinema Universitario aldizkaria eta zinema-klub bat sortu zituen bertan. Madrila aldatu zen geroago, Zinemako Eskola Ofizialean zuzendaritza ikastera. Hasieran telebistarako eta publizitateko lanak egin zituen, baina ondoren zinemagintzan hasi zen. Bi film labur zuzendu zituen lehenik, eta 1965ean egin zuen lehenengo film luzeak, Nueve cartas a Berta (Bederatzi gutun Bertari), Donostiako Zinemaldian Zilarrezko Maskorra irabazi zuen. Garai hartako film espainiar onenetakoa izan zen, eta bere lanetan azpimarratzekoa da Frantziako Nouvelle Vagueren eragina. Baina Martín Patinok ideia aurrerazaleak aldeztu izan zituen, eta horrek arazoak sortu zizkion zentsurarekin, adibidez Canciones para después de una guerra (1971, Gerra ondoren baterako kantuak) filmean, zeina debekatuta egon baitzen Francoren diktaduraren garaian. Geroago egin zituen Queridísimos verdugos (1974, Borrero maiteak) edo Caudillo (1976), artxiboko irudien bitartez (irudi horietako batzuk aurretik Espainian sekula ikusi gabeak ziren), Espainiako azken urteetako historiaren ikuspegi kritikoa eskaintzen duten filmak. Dena dela, batetik zentsuraren eraginez, eta bestetik eskakizun komertzialen aurrean amore eman ez izanaren eta une jakinetako gertaeren arrakasta (turismoa, etab.) baliatu nahi ez izanaren eraginez, ez zen oso zinemagile oparoa izan. 2007. urtean Salamancako Unibertsitateak doctor honoris causa izendatu zuen.

## Filmografia

* Libre te quiero (2012)
* Espejos en la niebla (2008)
* Capea (2005)
* Fiesta (2005)
* Corredores de fondo (2005)
* Homenaje a Madrid (2004)
* Octavia (2002)
* Andalucía: un siglo de fascinación (1996)
* La seducción del caos (1991)
* Madrid (1987)
* Los paraísos perdidos (1985)
* El horizonte ibérico (1983).
* El nacimiento de un nuevo mundo (1982)
* Inquisición y libertad (1982)
* Retablo de la Guerra Civil Española (1980)
* Hombre y ciudad (1980)
* Caudillo (1974)
* Queridísimos verdugos (1973)
* Canciones para después de una guerra (1971)
* Paseo por los letreros de Madrid (1968)
* Rinconete y Cortadillo (1967)
* Del amor y otras soledades (1968)
* Nueve cartas a Berta (1966)
* Imágenes y versos de la navidad (1962). Film laburra
* Torerillos (1962). Film laburra
* El noveno (1961). Film laburra
* Tarde de domingo (1960). Film laburra
* Imágenes sobre un retablo (1955). Film laburra

## Erreferentziak

* ↑ Nueve cartas a Berta Basiliomartinpatino.com
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo loturak

* Datuak: Q2638302
* Multimedia: Basilio Martín Patino / Q2638302
# Basilios Bessarion

Basilios Bessarion (grezieraz: Βασίλειος Βησσαρίων; Trabzon, Turkia, 1403ko urtarrilaren 2a - Ravenna, 1472ko azaroaren 18a) filosofo eta erlijioso bizantziarra izan zen, Iruñeko apezpikua, Nizeako artzapezpikua eta kardinala izanik.
Basileako kontzilioan Ekialdetar Eliza Ortodoxoa eta Katoliko Erromatarraren batasunaren alde egin zuen. Gainera Aristoteles eta Xenophonen lanak itzuli zituen. Bere libururik famatuena "In Calumniatorem Platonis" zen.
1439an kardinal bihurtua, Iruñeko elizbarrutiaren apezpiku administratzailea izan zen (1458 – 1462), nahiz eta Joanes Michaelisek bere bikario orokorrak gobernatua izan.

## Lanak

* Λόγος edo Sermo
* Δογματικὸς ἢ περὶ ἑνώσεως λόγος edo Oratio Dogmatica, sive de Union també De Compunctione
* Declaratio aliquorum quae in dicta, Oratione Dogmatica continentur, quae Graecis notissima, Latinis ignoia sunt
* Ad Alexium Lascarim Epistola, de Successu Synodi Florentinae et de Processione Spiritus Sancti
* Epistola Catholica sive Encyclica ad Graecos Ecclesiae CPolitanae subjectos de praestanda Romanae Ecclesiae Obedientia, Synodique Florentinae Decretis admittendis, et de sua in Patriarcham CPolitanum Electione
* Apologia adversus Gregorium Palamam pro Jo. Vecci, Patriarchae CPolitani Libro adversus Responsiones Graecorum de Processione Spiritus Sancti
* Responsio ad quatuor Ar qumenta Maximi Planudae de Processione Spiritus Sancti ex solo Patre
* Graecorum Confessio de Verbis Consecrationis, et Transubstantiatione
* De Sancto Eueharistiae Mysterio, et quod per Verba Domini maxime fiat Consecratio, contra Marcum Ephesium o De Sacramento Eucharistiae, et quibus Verbis Christi Corpus conficiatur.
* De ea Parte Evangelii, ' Si eum volo manere', &c., erudita et valde utilis Disceptatio
* Ad Paulum II. P. M. L Epistola, qua suas de Processione Spiriets Sancti lucubraliones ei affert et dicat
* Ad Paulum II. P. M. de Errore Paschatis
* In Calumniatorem Platonis, Libri V
* De Natura et Arte adversus eundem Trapezuntium
* Ad Plethonem de Quatuor Quaestionibus Platonicis Epistola
* Ad Michaelem Apostolium et Andronicum Callistum Epistolae
* Ad Demetrium et Andronicum Plethonis Filios, Epistola
* Ad Thomae Palaeologi Filiorum Paedagogum Epistola
* Ad Ducem et Senatum Venetum de Bibliothecae suae Donatione Epistola
* Monodia in Obitum Manuelis Palaeologi Imperatoris
* Orationes Quatuor ad Italos
* 2 Ad Ludovieum Francorum Regem de sua Electione in Legatum ad ipsum et Ducem Burgundiae
Itzulitako liburu nagusiak:
* Xenophontis de Dictis et Factis Socratis, Libri IV
* Aristotelis Metaphysicorum Libri XIV
* Theophrasti Metaphysica
* Basilii Magni Oratio in illud 'Attende tibi ipsi;' et Homilia in Christi Natalem.
* Datuak: Q299446
* Multimedia: Basilius Bessarion / Q299446
# Basilio Mazedoniarra

Basilio Mazedoniarra (grezieraz: Βασίλειος ὁ Μακεδών, Basíleios hō Makedṓn; armenieraz: Բարսեղ Ա Մակեդոնացի, Barsegh A Makedonatsi; 826/835? – 886ko abuztuaren 29a), Basilio I.a Handia ere deitua, 867–886 bitartean Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen.
Armeniatik etorri eta Mazedonian finkatu zen familia batean jaio zen. Nekazari xume sortu bazen ere, gortean hazi zuten, eta Mikel III.a enperadorearen tronua usurpatu zuen. Nahiz eta jatorri xumekoa izan, gaitasun handia erakutsi zuen estatuko gaiak gobernatzeko orduan. Horrela, botere inperialaren berpiztea eta arte bizantziarraren birsortzea eragin zuen. Bizantziarrentzat enperadore handienetako bat zen, eta hark fundatu zuen dinastiak, Mazedoniarrak, Bizantziar Inperioaren aro oparo eta loriatsuena kontsideratzen den aroa gobernatu zuen.
Legegintzan ikaragarrizko lana egin zuen Basilio I.ak, Justiniano I.aren bilduma eskuratu eta eguneratu zuen. Basilikak izeneko lanean bildu zituen legeak. Arlo eklesiastikoari dagokionez, Erromarekin oso harreman onak izan zituen, baina, aldi berean, ez zuen Erromaren mende, neurri batetik harago, jartzeko asmorik.
Basilio I.aren agintaldia bogomiloak izeneko heretikoekin izandako gerra korapilatsuak markatu zuen. Italian izandako garaipen militarrek bizantziarrek penintsula horretan izan zuten menderatze-aldi berria ireki zuten. Baina, batez ere, bizantziarrak Mediterraneoaren eta, bereziki, Adriatikoaren jaun eta jabe izan ziren.
Basilio I.ak 19 urtez gobernatu zuen. 886an hil zen, ehiza-istripu larri baten ondoren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 179. araua, Bizantziar Inperioko pertsona-izenak
* ↑ Basil I 2012. Encyclopædia Britannica Online. 2012ko abenduaren 23an begiratua.
* Datuak: Q41592
* Multimedia: Basileios I / Q41592