# Sumatrako Ondare Oihan Tropikala

Sumatrako Ondare Oihan Tropikala edo Sumatrako oihan tropikal onbrofiloen ondarea da Unescok Gizateriaren Ondare izendatutako parke naturalez osatutako multzo bat izendatzeko erabiltzen den izena. Indonesiako artxipelagoko Sumatra uharteko 2.595.124 hektareako eremua hartzen du. Parke hauek osatzen dute multzoa:
* Gunung Leuser parke nazionala (PNGL)
* Kerinci Seblat parke nazionala (PNKS)
* Bukit Barisan Selatan parke nazionala (PNBBS)
Sumatra uharteko hainbat biota epe luzera kontserbatzeko ahalmen handiena du eremu honek, desagertzeko arriskuan dauden espezie asko irauteko barne. Babestutako eremuak 10.000 bat landare-espezie babesten ditu, 17 genero endemiko, 200 ugaztun-espezie baino gehiago eta 580 hegazti-espezie, horietatik 465 egoiliarrak eta 21 endemikoak. Ugaztun-espezieetatik 22 asiarrak dira, ez daude artxipelagoko beste inon eta 15 Indonesiako eskualdean baino ez daude, Sumatrako Orangutan (Pongo abelii) barne. Uhartearen eboluzioa aztertu ahal iateko proba biogeografikoak ere hemen aurkitu daitezke bertan.
2011n, Unescok Sumatrako oihan tropikal onbrofiloen ondarea izena jarri zuen Gizateriaren Ondarea arriskuan izeneko listan
Sumatrako parke nazionalek, arrisku larrian dauden espezie babesteaz gain, aurre egin behar diete zuhaitz-mozketaren mehatxuari, paper-fabrikei, isileko ehiztariei eta mozketa eta erreketako nekazaritzari.

## Kokalekua eta tamaina

Sumatrako oihan tropikalaren ondareak hiru parke nazional ditu: Gunung Leuser parke nazionala (PNGL) (8629,75 km), Kerinci Seblat parke nazionala (PNKS) (13,753,5 km) eta Bukit Barisan Selatan parke nazionala (PNBBS) (3568km ²). Oihan tropikalaren azalera, guztira, 25.000 km²-koa da. Sumatrako oihan tropikalaren ondare gisa aukeratu zuten, izan ere, lehenik eta behin, Sumatra uharteko baso-eremu garrantzitsu bat delako, behe-lurretako eta mendietako basoak dituelako. Oihan tropikal oso bat zen irla orain 50 urteko tartean ohian-eremu bakartu batzuk baino ez daude.
Bigarrenik, ondarea osatzen duten parke nazional guztiak Bukit Barisan mendien bizkarrezur ezagunean daude, 'Sumatrako Andeak' izenekoan, eta inguruan ikuspegi ederrak daude. Leku bakoitzeko mendiek hondo menditsuak dituzte Sumatrako lur baxuetan. Gunung Tujuh laku ikusgarria (Asiako hego-ekialdeko lakurik altuena), Monte Kerinci sumendi erraldoiaren distira, aintzira bolkaniko txiki asko, kostaldeak eta glaziarrak ingurune boskoi naturaletan. Horrek Bukit Sumatrako oihan tropikalaren ondarearen edertasuna erakusten du.
Azkenik, hiru parke nazionalek habitat askotarikoa eta biodibertsitate aparta dute. Guztira, hiru tokiak dira Sumatrako landare guztien %50. PNGLn tokiko 92 espezie komun ezagutu dira gutxienez. Izendapenean munduko lore handienaren (Rafflesia arnoldii) eta lore altuenaren (Amorphophallus titanum) populazioak daude. Sumatrako oihan tropikala Munduko Ondarearen Zerrendaren zati bihurtu da 2004an. Sumatrako oihan tropikaletako 2,5 milioi hektarea Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundearen (UNESCO) Munduko Ondarearen Zerrendan sartu ziren, aberastasunagatik eta biodibertsitate desberdinagatik.

## Geografia eta klima

Gunung Leuser parke nazionalak, uharteko iparraldean, 150 km-ko luzera du, 100 km-ko zabalera baino handiagoa, eta, batez ere, menditsua da. Parkearen %40 aldapatsua da eta 1.500 metrotan edo altuago dago. Parkearen %12 baino ez dago 600 metrotik behera, hegoaldeko erdialdean, 25 km-tako kostaldetik luzatzen dena. Hamaika gailurrek 2.700 metrotik gora dituzte, eta punturik altuena Gunung Leuser da, 3.466 metroraino heltzen dena. Gunung Leuser inguratzen duen eremuari Leuser ekosistema deritzo.
Kerinci Seblat parke nazionala erdialdean dago, 350 km luze da Bukit Barisanen atzealdetik, eta batez beste 45 km zabal eta 2.000 m itsas mailatik gora. Ipar-ekialdean mendikate baxuago bat du, 800-1500 m artekoa. Parkearen hiru laurdenak aldapatsu dira. Indonesiako punturik altuena eta sumendirik altuena Kerinci mendia da (3.805 m).
Bukit Barisan Selatan parke nazionalak ere 350 km-ko luzera du, baina soilik 45 km-ko zabalera batez beste. Iparraldeko bi herenak harritsuak dira, batez beste 1.500 m-koak, punturik altuenarekin, Pulung mendia, 1.964 metrokoa. Hegoaldeko erdia beherago dago; handik 90 km-ra lurmutur bat da, eta parkeak itsasoa inguratzen du luzeraren erdian. Ibai asko parkeetara isurtzen dira eta laku eta ur termal batzuk daude.
Mendiek tenperatura altuak dituzte, ez oso aldakorrak urte osoan, hezetasun handia eta prezipitazio handiak 9 hilabetez eremu hezeagoetan, 7 hilabetez eremu lehorragoetan. Klima horrek espeziazio handia (espezie berriak sortzea) eta espezie aniztasuna ekarri ditu. Gunung Leuserrek 3.000 mm euri jasotzen ditu iparraldean, eta 4657 mm biltzen ditu hegoaldeko behealdean. Tenperaturak 21 °C eta 28 °C bitartekoak dira, eta hezetasuna % 60tik gorakoa da beti, batez ere 1700 m-tik gorakoa denean. Kerinci Seblaten, batez besteko prezipitazioa 2990 mm-koa da, tenperaturak 16º-tik 28º-ra bitartekoak dira eta hezetasuna beti handia da (%77-90). Bukit Barisan Selatan mendebaldeko arrokatsua heze dago, batez ere azarotik maiatzera bitarteko montzoian: 3.000–4.000 mm-ko prezipitazioa du. Ekialdea lehorragoa da, 2500-3000 mm-ko euriarekin eta 20º eta 28 °C arteko tenperaturarekin.

## Flora eta fauna

PNGL parkea Munduko Natura Funtsak (WWF) munduko biodibertsitatea zaintzeko garrantzitsuak diren 200 ekorregioen artean sailkatutako Indonesiako 18 eskualdeen artean dago. 174 ugaztun, 3 endemiko eta 2000. urtean mehatxatu gisa zerrendatutako 21. Gutxi dakigu ugaztun txikienei buruz. 380 hegazti-espezie daude, 13 endemiko eta 52 mehatxatuak. Espezie garrantzitsu batzuk: orangutana, Sumatrako errinozeroa eta buztan enkrspatua duen tximinoa. Landare aipagarriak hauek dira: Rafflesia arnoldi eta Amorphophallus titanum, nahiz eta ugari diren kasuarinazko zuhaitzak, intxaur muskatu basatia eta pandanoak baso zingiratsuetatik hurbil hazten dira; Pometia pinnata, berriz, ibaiaren hondarrean dago, eta meranti eta keruing zuhaitz indartsuek itzala ematen dute behealdeko basoetan. Hainbat hegazti-espezie garrantzitsu: Ruck-en papamoskak eta hegal zuriko ahatea.
PNKS parkean ugaztunen 85 espezie, 5 espezie endemiko eta 23 zerrendatu, 370 hegazti-espezie mehatxatu, 13 endemiko eta 58 mehatxatu daude. Ugaztun garrantzitsu batzuk: Borneoko pantera lainotsua, Asiako tapirra eta Sumatrako errinozeroa. Kerinci Seblat parke nazionaleko Sumatrako tigre-populazioa da erregistratu den handiena. Hori dela eta, mundu osoan garrantzia duten tigreak kontserbatzeko 12 paisaietako bat da. Hainbat hegazti-espezie garrantzitsu: hegal zuriko ahatea eta Sumatrako lur-kukoa. Landare garrantzitsuetako espezie batzuk: Hopea beccariana eta Shorea ovalis ssp. seicea.
PNBBS parkeak 98 ugaztun ditu erregistratuta, 1 endemikoa eta 25 mehatxupekoak. 379 hegazti-espezie daude, 7 endemiko eta 58 zerrendatuak. 59 narrasti- eta anfibio-espezie erregistratu dira. PNBBS parkeak PNKS parkeko hegazti-espezie berak ditu. Ugaztun-espezie garrantzitsu batzuk: Sumatrako elefantea.

## Leuser Mendia
### Uholde eta lehorteen prebentzioa

Uholdeak sarriagoak eta suntsitzaileagoak izaten dira, basoak beste erabilera batzuetarako bihurtzearen ondorioz. Bigarren mailako baso bateko ekaitzen urteko emariak antzeko tamainako baso primarioak hartzeko eremu batekoak baino hiru aldiz handiagoak dira, gutxi gorabehera. Aceh-en, tokiko nekazariek gero eta maizago salatu dituzte lehorteak eta uholde kaltegarriak, ura hartzeko eremua degradatzen ari delako. 1998ko maiatzean, arroz-laborantza intentsiboko 5.000 hektarea baino gehiago ekoizpen aktibotik kanpo geratu ziren. Ur-eskasiak eragindako ureztatze-eskemen akatsaren emaitza izan zen hori. Gainera, 2000ko abenduko uholdeek 190 lagun hil zituzten gutxienez, eta 660.000 etxerik gabe utzi zituzten. Hori Aceh probintziari ia 90 milioi dolar kostatu zitzaion galeretan (Jakarta Post, 2000a). Zurgintzako enpresak pixkanaka-pixkanaka ari dira uholdeetan duten garrantzia aitortzen, eta dohaintza handiak egin dituzte biktimei laguntzeko

### Nekazaritza eta landaketak

Nekazaritza diru-iturri garrantzitsua da Leuser inguruko tokiko komunitateentzat. Sumatrako iparraldeko kautxu eta palmondo sail handiek zeregin garrantzitsua dute ekonomia nazionalean. Geratzen diren lur azpiko ia baso guztiak ofizialki erabili dira palmondo-landaketetarako. Hala ere, errendimendua jaitsi egin da Leuserren zenbait eremutan. Jaitsiera hori lurzoruaren mantenugaien narriadurak, lurzoruaren higadurak, lehorteak eta uholdeek eta belar txarrak gehitzeak eragin dezakete. Jakina, gainbeheraren arrazoi horiek deforestazioarekin lotuta daude. Adibidez, Leuserren ur hartzaile ziren eremuetan zuhaitz-mozketa masiboak egitea, nekazaritzako ureztatze-eremuen %94 produkziotik kanpo geratu izanaren arrazoia izan da.

## Babes- eta kudeaketa-baldintzak

TRHSa hiru parke nazionalek osatzen dute, eta, ondorioz, Indonesiako legediaren arabera, babestutako eremu gorenaren egoeraz baliatzen da. Hiru parkeak Indonesiako Gobernuak parke nazional gisa izendatutako lur publikoak dira, eta Basoen Babeserako eta Baso Kontserbatzeko Zuzendaritza Nagusiak (PHKA) kudeatzen ditu Baso Ministerioaren barruan. Jabetzaren hiru osagaien mugek garbia behar dute izan eremuan duten kokapena adierazteko. Hori bereziki garrantzitsua da jabetzaren kudeaketa eraginkorrari eta habitataren baliabide nazional garrantzitsuak sartzeari dagokionez, baina, urtean, jabetzaren perimetroaren proportzio mugatu bat bakarrik markatu daiteke. Kerinci Seblat Parke Nazionalarentzat, Sipurak Hook eremuko lehen produkzio baso 14.160 hektarea sartzeak 2004an, azken mugak ezartzeko prozesua atzeratu zuen inguruko biztanleen erantzun negatiboagatik.
Jabetzak kudeaketa-plan sendoak eta argi azalduta ditu, eta bakoitza Indonesiako Biodibertsitatearen Estrategia Nazionalean eta Ekintza Planean sartuta dago. Parke bakoitzean, interesdunen foroak ezarri dira eta tokiko gobernuekin, nazioko eta nazioarteko GKEekin, tokiko jendearekin eta sektore pribatuekin bi urtean behin elkarrizketa biltzen dute. Hala ere, hiru parkeetan, eragile horien inplikazioan eta ekarpenean aldakuntzak daude, eta horri aurre egin behar zaio. Parkeen kudeaketaren arteko koordinazio trinkoak lehentasuna izaten jarraitzen du, eta hiru parkeen artean babes-neurri koherenteak eta koordinatuak funtsezkoak direla flora eta fauna babesteko ikusten da, eta, bereziki, mehatxatutako espezieen kasuan.
2005ean emandako legez kanpoko zuhaitz-mozketak eta zerrategiak desagerrarazteko Lehendakaritzako dekretu bat probintzia- eta eskualde-gobernuek, baita Justizia, Polizia eta Baso-Sailek ere, ahalegin bateratu batekin jarraitu zuten. Ondorioz, mehatxu horiek jabetzatik ia desagerrarazi dira. Meatzaritza, jabetzaren mugetatik kanpo soilik gertatzen dena, jabetzarako mehatxu potentziala izaten jarraitzen du. Jabetzaren barnean, isilpeko ehizaren aurkako unitateak aktibatuta daude gune zehatzeko giza eta faunaren arteko gatazkak arintzeko eta erasoen aurkako ahaleginak egiten ari diren bitartean. Inbasioa da arazo konplexuena eta zailena eragiten diona jabetzari, eta, nazio mailan, Kelompok Kerja Penanganan Perambahan-en bidez (Indonesia osoko inbasioen aurkako lantaldea) konpontzen saiatzen da. Errepideen garapena dela eta, jabetasunaren osotasunaren mehatxuek plangintza, ingurumen-ebaluazio eta arau-neurri eraginkorrak behar ditu ondasunak bere Balio Unibertsal Nabarmenaren kalteetatik babesteko.
Ohiko baso-patruilak parke guztietan egiten dira tokiko berariazko legea betearazteko ekintzekin eta iraultzea desagerrarazteko programekin batera. Estatu Alderdiak TRHSrako finantza-laguntza lehenetsi du lur-mailan kudeaketa hobetzeko helburuarekin, batez ere langileen gaitasunaren garapenari dagokionez faunaren legez kanpoko merkataritzari eta inbasioari aurre egiteko. Jabetzaren tamainak, babes-maila bat eskaintzen badu ere, patruilarako ahalegin eta giza baliabide egokiak eta areagotuak behar ditu jabetza behar bezala estaltzeko, eta, horretan, GISen oinarritutako jarraipen-sistema eraginkorra ezartzeak lagunduko luke. Bertako basozainen kontratazioa ere bultzatzen da. Espezie inbaditzaileek ere kudeaketa-arazo gehigarri bat ematen dute jabetzako zenbait osagaitan.

## Basa bizitza zaintzeko programa Seblaten

Sumatrako elefanteekin harreman pertsonalak izateko, Bengkulu probintziako Elefantes Seblaten Zainketa Zentroa da bertako eta atzerriko ikasleak jasotzen dituen zentro bakarra. 2012ko ekainera arte, ikasleak (boluntarioak) Frantziatik, Errusiatik, Txekiar Errepublikatik, Suitzatik, Belgikatik eta herrialdearen barnetik zetozen. 7 eguneko ikastaroan, elefante-hezitzaile batek elefanteak nola zaintzen dituen ikasten dute. Bi urteko elefante-kume bat esnez elikatzen duten zentroko 19 elefanteak elikatzen eta bainatzen ere laguntzen dute. Ikasleek txosten bat egiten dute beren jatorrizko herrialdeetara itzultzen direnean.

## Bukit-Barisan-Selatan eremuetako kontserbazioa eta mehatxuak

Eremu hori lehen aldiz babestu zuen Holandako Ekialdeko Indietako gobernuak 1935ean, eta Sumatra uharteko Hegoaldeko Erreserba Natural izendatu zuen. Eremua parke nazional bihurtu zen 1982an.
1970eko hamarkadaz geroztik, legez kanpoko okupatzaile ugari ezarri dira parkearen barruan, eta 1980ko hamarkadaren hasieran nahitaez hustu behar izan ziren arren, 1998az geroztik ugaritu egin da. 2006an kalkulatu zen legez kanpoko 127.000 pertsona inguruk 55.000 hektareako azalera hartzen zutela. 1972tik 2006ra bitartean, lehen mailako oihaneko 63.000 ha galdu direla kalkulatzen da. Hau da, legez kanpoko nekazaritzak galdutako basoen %20. Naturarentzako Mundu Fondoak jakin zuen parkeko 450 km² lursail baino gehiago erabiltzen ari direla kafea landatzeko, eta erakundea orain lanean ari da enpresa multinazionalekin, legez kanpo landutako kafea eros ez dadin.

## Erreferentziak

* ↑ UNESCO: Description, retrieved 02-12-2009
* ↑ Danger listing for Indonesia’s Tropical Rainforest Heritage of Sumatra, retrieved 22-06-2011
* ↑ Wibisono, Hariyo T.; Linkie, Matthew; Guillera-Arroita, Gurutzeta; Smith, Joseph A.; Sunarto; Pusparini, Wulan; Asriadi; Baroto, Pandu et al.. (2011). «Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests» PLOS ONE 6 (11): e25931. doi:10.1371/journal.pone.0025931. OCLC .3206793 PMID 22087218. Bibcode: 2011PLoSO...625931W..
* ↑ (Kramer et al., 1995).
* 1 2 Pieter J.H. van Beukering; Herman S.J Cesar; Marco A. Janssen (2003). "Economic valuation of the Leuser National Park on Sumatra, Indonesia". Ecological Economics. 44 (1): 43–62.
* ↑ Endangered Tigers Face New Enemy – Wire Snares | (ens-newswire.com)
* ↑ Palm Oil Company Fined Millions for Burning Sumatran Forest | (ens-newswire.com)
* ↑ Foreign students get up close and personal with Sumatran elephants. June 27, 2012.
* 1 2 Levang, Patrice et al. (2012): "Landless Farmers, Sly Opportunists, and Manipulated Voters: The Squatters of the Bukit Barisan Selatan National Park" in Conservation and Society, vol.10, issue 3, pg.243-255.
* ↑ WWF Indonesia: "Bukit Barisan Selatan National Park" (enlace roto disponible en este archivo). Categoría:Wikipedia:Artículos con enlaces externos rotos , Retrieved 18 December 2013.
* ↑ Leow, Claire. (January 19, 2007). «Nestlé to scrutinize Indonesia coffee amid wildlife-endangerment fears» International Herald Tribune.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4521
* Multimedia: Tropical rainforest heritage of Sumatra / Q4521