OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alizina

Alizina baratxuritik datorren molekula organikoa da, ezaugarri mikrobizidak dituena (hainbat bakterio, onddo eta birus hiltzeko gaitasuna du). Baratxuriak alizina modu naturalean ekoizten du mikrobio patogeno eta izurriteen aurrean babesa lortzeko.
Alizinaren aitzindaria aliina izeneko molekula da. Baratxuria xehatzen dugunean alinasa entzimak aliina alizina bihurtzen du. Kalte bat jasaten duenean soilik, beraz, ekoizten du baratxuriak alizina.
Egitura kimikoari dagokionez tiosulfinato taldea du molekula horrek, bi sufre atomoekin.

## Erabilera terapeutikoa

Irensten dugun alizina ez da oso ondo xurgatzen hesteetan, eta horrenbestez botika moduan erabiltzen denean aldaketa batzuk egiten zaizkio laborategian molekula horri, hobeto xurga dadin.
Baratxuria sukaldean 60 °C-tik gora berotzen denean alizinak bere ezaugarri asko galtzen ditu.
Bere osasun onuren artean hauek dira nabarmenenak:
* jarduera antimikrobiarra du. "in vitro" eraginkorra da mikrobio hauen aurka: Candida albicans, Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella, Shigella dysenteriae, Vibrio cholerae, Trichomonas....
* presio arteriala jaisten du
* antioxidatzaile indartsua da
* hanturaren aurkako eta tronbosien aurkako ezaugarriak ditu

## Erreferentziak

* ↑ Cavallito, Chester J.; Bailey, John Hays Journal of the American Chemical Society, 66, 11, 1944-1950 orr. DOI
* ↑ ¿Cuáles son los beneficios de la alicina? muy fitness
* ↑ Srivastava KC «Evidence for the mechanism by which garlic inhibits platelet aggregation». Prostaglandins Leukot Med, 22, 3, 1986, 313–321 orr. DOI

## Kanpo estekak

* Datuak: Q409641
* Multimedia: Allicin / Q409641
# Alió

Alió Kataluniako udalerria da, Alt Camp eskualdean eta Tarragonako probintzian dagoena. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 384 biztanle zituen. 7,25 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 695 | 659 | 608 | 509 | 517 | 504 | 502 | 363 | 348 | 336 | 375 | 384 |

## Ikus, gainera

* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Alióko udalaren webgunea.
* Datuak: Q983582
* Multimedia: Alió / Q983582
# Akrisio

Greziar mitologian, Akrisio Argosko errege mitikoa izan zen. Abas eta Aglearen (edo Ocalea, autorearen arabera) semea izan zen, Linzeoren iloba eta Danaoren birriloba. Bere anaia bikia Preto zen, eta esaten zen biek euren amaren umetokian ere borrokan ibiltzen zirela. Abas hil tzenean eta Akrisio hazi zenean Preto herentziatik kanporatu zuen; baina honek bere aitaginarreba Iobatoren laguntzarekin itzuli eta erresuma bitan zatitzera derrigortu zuen: bere anaia Tirintorekin geratu zen eta berak Argos mantendu zuen.
Semerik izateko ezintasuna zela eta, Akrisiok Delfoseko orakulua kontsultatu zuen eta honek esan zion bere arreba Danaeren semeak hilko zuela. Danaek ez zuen umerik oraindik, eta hala izan zedin, brontzezko gela batean sartu zuen preso, bakarrik zerurantz irekia zena, bere jauregiko zelaian. Zeusek, orduan, haurdun utzi zuen (beste bertsio batzuetan Preto izan zen). Danaeren umea Pertseo zen. Jaiotzerakoan Akrisiok umea eta Danae kutxa batean sartu eta itsasora bota zuen. Zeusek Poseidoni eskatu zion itsasoak lasaitzeko; Danae eta Pertseok bizirautea lortu zuten eta Serifoko uhartera iritsi ziren. Diktis izeneko arrantzale batek, Polidektes erregearen anaia, aurkitu eta zaindu zituen.
Pertseo hasi zenean heroi bilakatu zen, Medusa hil zuen eta Andromeda salbatu. Pertseo eta Danae Argosera itzuli ziren Andromedarekin, baina Akrisio Larissan zegoen. Larissara iritsi zenean, Pertseok joko batzuetan parte hartu zuen eta disko batekin Akrisioren burua moztu zuen, nahi gabe, profezia betez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208017
# Akrobazia

Akrobazia (antzinako grezieraz: ἀκροβατέω, akrobateō, "hanka-puntetan ibili") sokan, trapezioan… jauziak-eta egiteko artea da.
Hainbat arte eszeniko, kirol eta borroka-artetan erabiltzen da eta gimnastika, zirku, ballet edo jauziekin lotura du.
Txinan Han dinastiaren garaitik kultura osatzen duen elementuetako bat da akrobazia.

## Erreferentziak

* ↑ «Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, ἀκρο-βα^τέω» www.perseus.tufts.edu (Noiz kontsultatua: 2023-03-17).
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ «Acrobatic Art» web.archive.org 2006-12-13 (Noiz kontsultatua: 2023-03-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193036
* Multimedia: Acrobatics / Q193036
# Akrobaziazko eskia 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Aireko jauziak talde mistoa

Aireko jauzien proba mistoa 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetako akrobaziazko eskian otsailaren 10ean jokatu zen Zhangjiakouko Genting eski pistan. Lehen aldia izan zen proba hau Olinpiar Jokoetan egiten zela.

## Emaitzak

| Pos. | Bib | Herrialdea | 1. finala | 2. finala |
| 01 ! | 2 2–1 2–2 2–3 | Ameriketako Estatu Batuak Ashley Caldwell Christopher Lillis Justin Schoenefeld | 330.55 104.31 101.81 124.43 | 338.34 88.86 135.00 114.48 |
| 02 ! | 1 1–1 1–2 1–3 | Txina Xu Mengtao Jia Zongyang Qi Guangpu | 336.89 94.01 124.78 118.10 | 324.22 106.03 96.02 122.17 |
| 03 ! | 5 5–1 5–2 5–3 | Kanada Marion Thénault Miha Fontaine Lewis Irving | 326.94 93.06 113.97 119.91 | 290.98 62.74 116.48 111.76 |
| 4 | 3 3–1 3–2 3–3 | Suitza Alexandra Bär Pirmin Werner Noé Roth | 300.62 65.83 128.00 106.79 | 276.01 57.01 109.00 110.00 |
| 5 | 4 4–1 4–2 4–3 | ROC Liubov Nikitina Ilya Burov Stanislav Nikitin | 295.97 79.66 97.28 119.03 | N/A |
| 6 | 6 6–1 6–2 6–3 | Bielorrusia Hanna Huskova Stanislau Hladchenko Maxim Gustik | 273.67 84.73 89.82 99.12 | N/A |

## Erreferentziak

* ↑ Final 1 results
* ↑ Final 2 results

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110300569
# Akritarko

Akritarkoak fosil bezala aurkitutako egitura organiko txiki batzuk dira. Orohar, azidotan disolba ezin daitekeen eta beste modu baten sailka ezin daitekeen edozein egitura organiko txiki (ez karbonatatua ezta silizeoa ere) akritarko bat da. Akritarko gehienak, ziur asko, organismo zelulabakarren hondarrak dira, batez ere alga planktonikoenak. Arroka sedimentarioetan topa daitezke Aurrekanbriarretik egundaino.
Ohi arroka sedimentario siliziklastikoetatik azido fluorhidrikoa erabiliz isolatzen dira, baina, noiz behinka, karbonatuetan aberatsak diren arroketatik ateratzen dira. Paleozoikoko arroka eraketak datatzeko erabiltzen dira. Ustez, akritarko guztiak itsasokoak direnez, paleoingurugiroa interpretatzeko ere baliagarriak dira.
Akritarkoek organismo mota aldaera handi baten hondarrak hartzen dituzte. Euren artean metazoo txikien arrautza oskoletatik hasi eta zenbait chlorophyta (alga berdeak) motaren kisteetaraino daude. Litekeena da akritarko mota batzuk dinoflagellata taldeko antzinako algen kisteak izatea. Akritarko batzuen izaera euren egituragatik identifika daiteke. Batzuk fosilekin lotutako produktu kimiko zehatzen presentziagatik tentatiboki identifika daitezke. Akritarkorik zaharrenekin lotutako organismoen izaera zalantzazkoa da, asko, ziur asko, itsasoko alga zelulabakarrekin lotuta egon daitezkeen arren. Teorian, akritarko baten taxoi biologikoa ezagutzen denean, mikrofosil zehatzak akritarko izaera galtzen du eta dagokion taldean sailkatua da.
Duela 1400 milioi arteko adina duten akritarkoak ezagutzen dira, eta dibertsitate handia erakusten dute 100 milioi urte beranduago. Dibertsitatea gainbehera joan zen Sturtian-Varanger glaziazioan zehar duela 800 milioi urte. Dibertsitateak berriz gora egin zuen Garai Ediakarikoan. Dibertsitatea bat-batean erori zen Aurrekanbriarraren amaieran. Akritarkoek euren dibertsitaterik handiena kanbriar, ordobiziar, siluriar eta devoniar garaietan erakusten dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q342747
* Multimedia: Acritarchs / Q342747
* Espezieak: Acritarcha
# Al-Qa'im Al Muhammad

al-Qā'im Al Muhammad ( arabieraz:قائم آل محمد‎ , "Muḥammaden familiatik sortzen dena"), al-Qāʾim bi ʾl-sayf ("ezpatarekin sortzen dena") edo al-Qāʾim bi-amr Allāh ("Jainkoaren agindua ekartzen duena"), Xia Islamaren eskatologiaren irudi mesianikoa da, hainbatetan Mahdi-arekin identifikatua. Hitza VIII. mendean erabili zen lehen aldiz Muḥammad familiako etorkizuneko kide bat izendatzeko, etorriko zen garaian agintari maltzurrak garaitu eta justizia berreskuratuko zuena.
Nasir Khusraw Fatimid Ismaili Imametako goi-kargudunaren arabera, Ali ibn Abi Talib Imamaren ondorengotza, bere seme Husain Imamaren bidez, azkenean Berpizkundearen Jaunaren etorrerarekin burutuko da ( Qāʾim al-Qiyāma ). Izaki perfektua izango dela eta sorkuntzaren xedea dela uste da, eta haren bidez mundua iluntasunetik eta ezjakintasunetik aterako da eta "bere Jaunaren argira" (39:69 Korana) aterako da. Bere garaian, aurretik etorritako jainkozko errebelazioaren profetenean ( nāṭiqs ) ez bezala, Jainkoak ez dio jendeari lan egiteko agindua emango; aitzitik, sariaren garaia izango da " (profeten) aginduak eta ezagutza bete zitezen lan egin zutenentzat". Berpizkundearen Jauna baino lehenagokoa da bere froga (ḥujjat). Koraneko bertso hau, "boterearen gaua ( laylat al-qadr ) mila hilabete baino hobea da" (Koran 97: 3) berari buruzkoa omen da, bere ezagutza mila Imam-ena baino handiagoa baita, haien guztien maila bat bera bada ere. Nasir Khusraw-ek Berpizkundearen Jaunaren oinordekoak bere ordezkoak direla aitortzen du (khulafāʾ).
Imāmī ḥadīth batzuen arabera, imām bakoitza bere garaiko qāʾima da (al-qāʾim ahl zamānihi ). Hamabigarren eta azken Imama, ezkutatuta omen dago eta itzuli egingo da; hori daMuhammad al-Qā'im bezala ezagutzen dena.

## Erreferentziak

* ↑ Madelung, W.. Ḳāʾim Āl Muḥammad. 4, 456–57 or..
* ↑ Virani. The Days of Creation in the Thought of Nasir Khusraw. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1883451
# Al-Qasim al-Mamun

Al-Qasim al-Mamun (arabieraz: المأمون القاسم بن حمود‎) Kordobako zortzigarren kalifa izan zen. Banu Hammud leinuko bigarrena, 1018 eta 1021 artean eta 1023an gobernatu zuen.

## Biografia

1018ko martxoaren 22an hiru eslaviar guardiak Ali ibn Hammud al-Nasir bere anaia erail zutenean, Sevillako valia zen. Hammuditar aldekoek deitu eta Kordobara joan zen non kalifa izendatu eta "al-Mamum" (konfiantza ematen duena) izenondoa hartu zuen. Aldi berean, omeiatarren aldekoek Abd ar-Rahman IV.a izendatu eta honek gudaroste handia zuzendu zuen hiribururantz.
Guadix setiatzen ari zirela, omeiatar aldekoek Abd ar-Rahman saldu eta erail zutenean, Al-Qasim botere osoa bereganatu eta hiru urtez lasai gobernatu zuen. 1021ean, Yahya al-Mutali bere iloba, aitaren tronua aldarrikatu eta armada bat altxa zuen Kordoba hartzeko. Al-Qasim bereberren laguntza galdu, hiribura utzi eta Sevillan babestu zen. Abuztuaren 13an Yahya kalifa izendatu zuten.
Urtebete baino pixka bat gehiagoz bi kalifa izan ziren: Kordobakoa eta Sevillakoa. Hala ere, Yahyak ezin zuen hiriburuko etengabeko matxinadak gelditu eta 1023ko otsailean Kordobatik ihes egin eta Al-Qasimen bidea ireki zuen. Urte bereko abuztuan kordobarrak, Al-Qasimen gobernu txarra zela eta, berriro matxinatu eta Al-Qasim Jerezen babestu behar izan zen. Yahya itzuli, Al-Qasi preso hartu eta Málagan espetxeratu zuten. Bi urte geroago hil zen.

## Erreferentziak

* ↑ Altamira, Rafael. (1999). Il califfato occidentale. in: Storia del mondo medievale. II, 477–515 or..
* ↑ Hottinger, Arnold. (2005). Die Mauren. Arabische Kultur in Spanien. Munich: Wilhelm Fink ISBN 3-7705-3075-6..
* ↑ Dozy Reinhart Pieter Anne. Histoire des Musulmans d’Espagne : jusqu’à la conquête de l’Andalousie par les Almoravides (711-1110). III, 325 or..
* Datuak: Q285574
# Al-Nusra frontea

Al-Nusra frontea edo Jabhat al-Nusra (arabieraz: جبهة النصرة لأهل الشام‎ Jabhat an-Nuṣrah li-Ahl ash-Shām, "Siria Handiaren Herriaren Babes Frontea") Siriako Al-Qaedaren talde asoziatua da. Taldea 2012ko urtarrilaren 23an sortu zen, Siriako Gerra Zibilaren baitan. Deskribapenek diote "indar errebeldeen besorik bortitzena eta arrakastatsuena" dela. 2012ko abenduan AEBk talde terroristatzat hartu zuen. 2013ko apirilean Irakeko Estatu Islamikoaren buruzagiak adierazi zuen Jabhat al-Nusra euren Siriako atala zela. Al Nusrako buruzagia Abu Mohammad al-Golani da.

## Ikus, gainera

* Siriako Gerra Zibila

## Kanpo estekak

* Datuak: Q32748
* Multimedia: Jabhat al-Nusra / Q32748
# Al-Qadisiya probintzia

Al-Qadisiya probintzia (arabieraz: القادسية‎) Irakeko gobernazioetariko bat da. 8.153 km²-ko azalera dauka, eta 2014. urtean 1.320.000 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Diwaniya da. Al-Qadisiyako guduaren zelaia bertan zegoen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62987
* Multimedia: Qadisiyyah Governorate / Q62987
# Al-Quds ospitalea

Al-Quds ospitalea Gazako zerrendako (Palestina Estatuaren lurraldea) Tel al-Hawa zonan dago, eta Israelgo indarrek kalte egin zioten 2009an. Ospitalea konpontzeko planak laster hasi ziren, Frantzia eta Qatarren laguntzarekin.
2023ko urrian Gazan gune segururik ez zegoenean gaixo askoz egotea gain hainbat pertsona babes bila ospitalera hurbildu zenean Israelek ebakuatzeko agindu zuen.

## Erreferentzia

* 1 2 «Gaza al-Quds hospital to be rebuilt» www.aljazeera.com.
* ↑ Update: 'Destroyed' Al Quds Hospital Back to Normal in a Few Days. .
* ↑ «Kezka nagusi Munduko Osasun Erakundean, Israelek Gazako Al Quds ospitalea ebakuatzeko agindu ondoren» EITB 2023-10-29 (Noiz kontsultatua: 2023-10-29).
* ↑ Cabases Vega, Joan. (2023-10-17). «Gazan, pairatuz eutsi» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-10-29).

## Ikus, gainera

* Ilargierdi Gorriaren Elkarteak, Jerusalenek, unibertsitate-ospitale bat zuzentzen du Al-Quds Unibertsitatean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17511363
* Multimedia: Al-Quds Hospital, Gaza / Q17511363
# Al-Muʿayṭī

Abū ʿAbd al-Raḥmān ʿAbd Allāh ibn ʿUbayd Allāh ibn al-Walīd al-Muʿayṭī (? – 1041) omeiatarren kalifa izan zen, Deniako taifan 1014 eta 1016 bitartean gobernatu zuena. Marwandar adarrekoa, Sulaiman al-Mustainen agintaldian bere autoritatea aldarrikatu zuen. Berez, Mujāhid al-ʿĀmirī valiaren txotxongilo bat izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ D. J. Wasserstein, "Mudjāhid, al-Muwaffaḳ ibn ʿAbd Allāh al-ʿĀmiri, Abu ʾl-Djaysh", The Encyclopaedia of Islam, Vol. VII (Leiden: Brill, 1993), pp. 292–93.
* Datuak: Q52153331
# Al-Qadarif

Al-Qadarif (arabieraz: القضارف‎, Al Qaḍārif) Sudango hiria da, izen bereko estatuko hiriburua dena.

## Klima

Datu klimatikoak (Al-Qadarif (1961–1990)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 40.5 | 42.5 | 44.6 | 45.0 | 45.4 | 43.8 | 40.8 | 39.9 | 39.0 | 40.7 | 41.5 | 40.7 | 45.4 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 34.7 | 36.4 | 39.2 | 41.0 | 40.6 | 37.5 | 33.4 | 32.2 | 34.1 | 36.8 | 37.1 | 35.2 | 36.5 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 25.9 | 27.5 | 30.3 | 32.3 | 32.7 | 30.1 | 27.1 | 26.3 | 27.4 | 29.3 | 28.9 | 26.6 | 28.7 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 17.2 | 18.3 | 21.6 | 23.8 | 25.2 | 23.4 | 21.6 | 21.2 | 21.4 | 22.1 | 21.0 | 18.1 | 21.2 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | 9.6 | 7.6 | 12.2 | 13.2 | 18.0 | 17.7 | 17.0 | 17.0 | 16.7 | 17.0 | 14.0 | 8.9 | 7.6 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 0.0 | 0.0 | 0.5 | 3.4 | 21.2 | 90.9 | 183.4 | 184.4 | 85.5 | 31.4 | 3.0 | 0.0 | 603.0 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 0.1 | 0.0 | 0.2 | 0.9 | 4.7 | 10.0 | 10.6 | 13.8 | 7.9 | 3.7 | 0.7 | 0.0 | 52.6 |
| Eguzki orduak | 306.9 | 282.8 | 297.6 | 297.0 | 297.6 | 270.0 | 232.5 | 235.6 | 258.0 | 282.1 | 297.0 | 297.6 | 3354.7 |
| Hezetasuna (%) | 35 | 28 | 25 | 23 | 33 | 49 | 65 | 71 | 65 | 50 | 34 | 36 | 42.8 |
| Iturria: NOAA ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .
* ↑ (Ingelesez) National Oceanic and Atmospheric Administration. Gedaref/Azaza (Al Qadarif) Climate Normals 1961–1990. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q311199
# Al-Qatif

Al-Qatif edo Qatif (arabieraz: القطيف, Al-Qaṭīf) Saudi Arabiako hiri garrantzitsua da, Ekialdeko probintzian dagoena.
Persiar golkoaren kostaldean dagoen hiri honek petrolio findegiak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q847660
* Multimedia: Qatif / Q847660
# Alleko

Alleko Aralarko mendilerroan dagoen mendi baten izena da. Alleko pikoa eta Alleko aitze bezala ere deitzen diote. Hemendik igarotzen da Nafarroa eta Gipuzkoaren arteko mugaren zati bat.

## Irispideak

Lizarrustiko mendatetik abiatuta bi eratara hel daiteke Allekoren tontorrera:

### Trenbideko bidea

Antzina, trenbide honetatik, zura eramaten zuen tren bat pasatzen zen, eta bide hauxe da jarraitu behar dena kasu hontan. Hau, Lizarrustiko Haitzak izeneko haizpetik igarotzen da, Maitzegi errekaren labarraren gainean zintzilikaturik, han eta hemen urjauziak dituelarik. Lizarrustiko haitzek oso izen ezaugarritsuak dituzte. Ekialdetik mendebaldera, hauexek dira euren izenak: Kantera, Malkorbizkarra, Intxusaeta eta Leizalde. Haitz hauetan, kirol eskaladako bide batzuk ireki dira.
Trenbidearen bideak tunel txiki bat zeharkatzen du Akerretako pasabidera iritsi aurretik, Lareoko urtegia baino zertxobait beherago. Lizarrustiko haitzak atzean utzi ondoren, zuzen igotzen da gailurretatik Allekoren tontorrera.
Lizarrustitik, eta Errenagako babeslekuen bidetik, mendatetik kilometro bakarrera dagoen bihurgunean hasten dena, Etxarri Aranatzeranzko norantzan Iraioko Zelaiara desbideratu daiteke, eta tontorrera igo mendebalderantz jarraituz.
Zuzen hel daiteke pagaditik, Akaitz Errekako haranetik zehar. Haran honek, Akaitz eta Alleko banatzen ditu.

### Maitzegi Erreka

Lizarrustitik, trenbidearen bidea har daiteke, Maitzegi errekaren labarraren gainean, gurutzatzen duen zubi batetara arte. Hemen, labarraren jeitsiera hasten da, ez oso zaila eta hiru urjauzi dituela. Azkenekotik, ezkerrera hartu eta bidera irtetzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253205
# Alleman (Iowa)

Alleman Iowako hiri bat da. Polk konderrian kokatua dago. 2010ean 432 biztanle zituen, 7,00 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Polk konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q972338
* Multimedia: Alleman, Iowa / Q972338
# Allegheny konderria (Pennsylvania)

Allegheny konderria (ingelesez: Allegheny County) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pittsburgh da. 2010eko zentsuaren arabera 1.223.348 biztanle zituen, Allegheny kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Allegheny konderriak 1.928,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,42 ura dira. Beste 1.890,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 634,42 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 1.223.348 pertsonetatik 1.005.282 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 19.070 dira. 159.998 beltzak edo afroamerikarrak. 1.426 amerikar natiboak ziren eta 251 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33.944 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 2.098 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 20.349 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q156291
* Multimedia: Allegheny County, Pennsylvania / Q156291
# Allein

Allein Italiako udalerri bat da, Aostako Haranean. 207 biztanle ditu, 7,96 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Alleinek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Doues Gignod Etroubles

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34745
* Multimedia: Allein / Q34745
# Allemant (Aisne)

Allemant (Aisne) Aisne departamenduko Frantziako udalerria da, Frantzia Garaia eskualdean.

## Ikus, gainera

* Aisne departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q842583
* Multimedia: Allemant (Aisne) / Q842583
# Allegheny goi-ordokia

Allegheny goi-ordokia (ingelesez: Allegheny Plateau, ˌælᵻˈgeɪni ahoskatua) Estatu Batuetako goi-ordoki handi bat da, New Yorkeko mendebaldean eta erdialdean kokatua, Pennsylvaniako iparraldean eta ekialdean, Mendebaldeko Virginiako iparraldean eta Ohioko ekialdean. Ordoki hau bi sekzio nagusitan banatuta dago: Allegheny ez glaziala eta Allegheny glaziala.
Ordoki hau hegoalderantz hedatzen da Mendebaldeko Virginiako ekialdean sartuz, Kentucky eta Tennesseetik ekialdera, non ordokia Cumberland goi-ordokia bezala ezagutzen den.
Azkenik, ordoki hau Allegheny mendien ekialdera iristen da, Allegheny frontearen mendebaldean tontorrik garaienak eratzen dituztenak. Fronte hau, aldi berean, Pennsylvaniako erdialdetik Mendebaldeko Virginiako ekialderaino hedatzen da.
Ordokia, mendebaldean, iparraldeko glaziarrek osatutako lautada batek inguratzen du, normalean, Ohio ibaiaren iparraldean, eta Bluegrass ordokia, hegoaldean, ohi, Ohio ibaiaren hegoaldean.
Bere altuera izugarri aldatzen da. Allegheny ordokiko eskualde glazialean, erliebea 30 metro edo gutxiagoko altuerara irits daiteke, baina Allegheny ordoki ez glazialean, Ohio hegoaldean eta Mendebaldeko Virginia eskualdean, bere erliebea, tipikoki, 60 eta 120 metro artean dago. Eremu honen igoera absolutua 260 metro eta 460 metro artekoa da, Allegheny frontearen aldetik, baina igoera 1.200 metrotara igo daiteke, 600 metro inguruko erorikoekin.
Allegheny ordokiaren barnean dagoen eremu geologiko nabarmenetako bat Ohioko hego-ekialdeko Hocking Hills eskualdea da. Allegheny ordokiaren eta Apalache mendien artean faila handi bat dago, Williamsporten.

## Erreferentziak

* ↑ Faill, Rodger T.. (1997ko ekaina). «A Geologic History of the North-Central Appalachians, Part 1: Orogenesis from the Mesoproterozoic through the Taconic Orogeny» American Journal of Science 297 (6): 551–619. doi:10.2475/ajs.297.6.551..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q654947
* Multimedia: Allegheny Plateau / Q654947
# Allegro Grandi

Allegro Grandi (San Pietro in Casale, 1907ko 17a - Caracas, 1973ko apirilaren 23a), italiar txirrindulari bat izan zen. 1926. urtean Italiako Txapelduna izan zen amateur mailan eta hurrengo urtean profesionala izan zen. Hiru aldiz izan zen lehenengo hamarren artean, Italiako Giroan.

## Taldeak

* Ivse-Pirelli (1927).
* Bianchi (1928-1932).

## Palmaresa
### 1927

* Romagnako Giroa.
* Cavacciocchi Kopa.

### 1928

* Munduko Txapelketa amateur mailan.

### 1929

* Bernocchi Kopa.
* Emiliako Giroa.

### 1930

* 3. Italiako Giroan eta etapa bat.
* Turin-Bruxela eta etapa bat.

### 1933

* Predappio-Erroma eta etapa bat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1674674
* Multimedia: Allegro Grandi / Q1674674
# Amaia Telletxea

Amaia Telletxea Larretxea (Arantza, Nafarroa Garaia, 1975) nafar bertsolaria da.

## Biografia

Bortzirietako bertso-eskolan hasi zen 14 urte zituela. 1993, 1994 eta 1995 urteetako Nafarroako Txapelketako finalean kantatu zuen, lehenengo finalean hirugarren egin zuen eta 1993ko Txapelketa Nagusian parte hartzeko txartela zuen. 1994an seigarrena izan zen eta 1995ean bosgarrena. 2018tik Nafarroako epaile taldeko kidea da.

## Txapelketak

* Nafarroako Bertsolari Txapelketa:
** Hirugarren 1993an
** Finalista (3): 1993, 1994, 1995

## Erreferentziak

* 1 2 3 Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Amaia Telletxea - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115590119
# Amaia Ugartemendia

Amaia Ugartemendia Sagartzazu (Errenteria, 1966ko ekainaren 9a -) euskal herritar eskubaloi jokalari ohia da, Akaba Bera Beran aritu zena.
1992ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) www.coe.es
* (Gaztelaniaz) Auñamendi Entziklopedia
* Datuak: Q16196746
# Amaia Serrano Mariezkurrena

Amaia Serrano Mariezkurrena (Donostia, 1984) Irakasle eskolan diplomatua eta Euskal Filologian lizentziatua. 1936ko Gerra eta euskal nobelari buruzko doktorego-tesia idatzi du. Euskal kultur sorkuntza, literatura kritika gaiak aztertu eta jorratu ditu. Kultura sorkuntza eta literatura kritika feministako graduondoko Irakaskuntza moduluko koordinatzailea izan da, eta EHUko Hezkuntza, Antropologia eta Filosofia (HEFA) fakultateko irakaslea da. UEUko Literatura saileko sailburua da.

## Erreferentziak

* ↑ Serrano Mariezkurrena, Amaia. (2019). 1936ko gerra euskal nobelagintzan:memoria ikerketak narratologia kulturalaren ikuspegitik. (Noiz kontsultatua: 2020-10-08).
* ↑ «1936ko gerra euskal nobelagintzan: memoria ikerketak narratologia kulturalaren ikuspegitik. - HEFA - Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatea - UPV/EHU» hefa (Noiz kontsultatua: 2020-10-08).
* ↑ «Amaia Serrano Mariezkurrena: Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea» www.inguma.eus (Noiz kontsultatua: 2020-10-08).
* ↑ Susaeta, Igor. «Memoria aztertzeko, fikzioa» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-10-08).
* Datuak: Q100165428