OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# La Madeja Política

La Madeja Política (euskaraz Mataza Politikoa) 1873ko azaroaren 1etik 1874ko abenduaren 19arte Bartzelonan argitaratutako aldizkari satirikoa izan zen. Aldizkari honek beste aurrekari bat izan zuen, La Flaca: revista liberal y anticarlista; izenburu aldaketa hauek ohikoak ziren zentsuraren oztopoak gainditzeko. Bereziki ospetsuak haren orrialdetan agertu ziren karikatura politikoak izan ziren. Ideologikoki errepublika federalaren aldeko hedabidea zen. Aldizkaria espainieraz plazaratzen zen.

## Euskal foruen aurka

Karikatura hau Tomás Padró marrazkilariarena zen; Padrók "Aº Wº" izengoitiaz sinatzen zuen. Bertan Errepublikaren sinboloa zen emakumeak aizkora batez Gernikako Arbola mozten ari da. Zuhaitzaren sustraietan absolutismoa, fanatismoa eta intolerantzia irakur daiteke. Adarretan, bestetik, Gipuzkoa, Araba eta Bizkaia dago idatzita. Zuhaitzean, fruituak, txapel gorriak eta zuriak dira, apaizak eta karlistak. Karlistak ere arratoiak moduan agertzen dira. Ondoan, pitxer batean, "Foruak eta petrolioa" irakur daiteke. Marrazkiarekin batera lema hau zetorren: "Si el famoso árbol de Guernica da este fruto, procuremos que no vuelva a retoñar" hau da "Gernikako Arbola ospetsuak fruitu hau ematen badu, berriz loratu ez dezan saia gaitezen". 1874ko maiatzaren 2an argitaratu zen eta askotan erreproduzitua izan da.

## Erreferentziak

* ↑ Vélez, Pilar (2008). «El triomí de la imatge. La revolució litogràfica». En Pilar Vélez (ed.). L'exaltació del llibre al vuitcents: art, indústria i consum a Barcelona. Biblioteca de Catalunya. 98 or. ISBN 978-84-7845-028-2.
* ↑ http://caladinhos.blogspot.nl/2012/01/si-el-famoso-arbol-de-guernica-da-este.html

## Kanpo estekak

* (Katalanez): Arxiu de Revistes Catalanes Antigues.
* Datuak: Q21480770
* Multimedia: La Madeja Política / Q21480770
# La Luzerne

La Luzerne Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 40 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an La Luzerne udalerrian erroldatutako biztanleak 40 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 22 etxebizitza zeuden, 17 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 21etxeak ziren. 17 etxebizitza nagusietatik 16 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 alokairuan okupaturik zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 2 etxek lau zituzten eta 12 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
La Luzerne udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 4 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 4 | 70-74 | 0 |
| 0 | 65-69 | 4 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 4 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 0 | 40-44 | 4 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 4 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 4 |
| 4 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 22 ziren, horien artean 16 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 16 pertsona aktiboetatik 15 lanean zeuden (7 gizon eta 8 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden eta 2 ikasten zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2000. urtean La Luzerne udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q603024
* Multimedia: La Luzerne / Q603024
# La Maddalena

La Maddalena Olbia-Tempioko (Sardinia, Italia) udalerria da. Maddalena uhartedian dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q340757
* Multimedia: La Maddalena (comune) / Q340757
# La Madalenako geltokia

La Madalena Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, Cuideiru udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Ferrol — Gijon

## Zerbitzuak

Renfe Feve
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
R1FerrolXubia • San Sadurniño • Cerdido • Ortigueira • O Barqueiro • O Vicedo • Viveiro–Geltokia • Xove–Geltokia • San Cibrao • Burela • Foz • Ribadeo • A Veiga • Viladevelle • Castropol • As Campas • Tol • Tapia de Casariego • A Caridá • Cartavio • Lloza • Medal • Navia • Piñeira–Viyauril • Viḷḷapedre • Outur • Ḷḷuarca • Barcia • Caneiru • San Cristobal • Cadavéu • Tablizo • Vaḷḷouta • Santa Marina • Nuviana • Valdréu • Soutu Lluiña • San Cosme • Samartín de Lluiña • la Madalena • Villamar • Cuideiru • Muros • Pravia • Grau • Trubia • San CloyoOviedo/Uviéu⁠
R1bNaviaPiñeira–Viyauril • Viḷḷapedre • Outur • Ḷḷuarca • Barcia • Caneiru • San Cristobal • Cadavéu • Tablizo • Vaḷḷouta • Santa Marina • Nuviana • Valdréu • Soutu Lluiña • San Cosme • Samartín de Lluiña • la Madalena • Villamar • Cuideiru • el Pitu–Piñera • Muros • los Cabos • Santianes • Pravia • Beifar • San Roman • Aces • Sandiche • Grau • Peñaflor • Veiga d'Anzu • Santa Maria Grau • Trubia • Soutu Udrion • San Pedru • San Cloyo • les Maces • les Campes • Argañosa • VallobinOviedo/Uviéu :

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17631245
* Multimedia: La Magdalena train station / Q17631245
# La Línea de la Concepción

La Línea de la Concepción Cádizko probintziako udalerria da, Gibraltarrekin mugan, Iberiar penintsularen hegoaldean. 64.240 biztanle ditu 19,27 kilometro koadroko azaleran.

## Klima

Datu klimatikoak (La Línea de la Concepción, 5m) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 13 | 13 | 15 | 16 | 18 | 21 | 23 | 24 | 22 | 19 | 16 | 14 | 17 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 118 | 104 | 105 | 66 | 37 | 8 | 1 | 2 | 25 | 75 | 147 | 136 | 824 |
| Iturria: Weatherbase ||||||||||||||

## Demografia

Populazioaren bilakaera 1900 urtetik hona.

## Ikus, gainera

* Cádizko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak

* ↑ La Linea de la Concepcion, Spain Travel Weather Averages. Weatherbase (Noiz kontsultatua: 2013-06-29).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q13148
* Multimedia: La Línea de la Concepción / Q13148
# La Macaza (Quebec)

La Macaza Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Laurentides eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Antoine-Labelle konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 1,053 biztanle zituen 162.78 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3210219
* Multimedia: La Macaza / Q3210219
# Kirgizera

Kirgizera (кыргыз тили, кыргызча, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) Turkiar hizkuntza da, eta errusierarekin batera Kirgizistango hizkuntza ofiziala da. Bishkek antzeko hirietan errusiera da nagusia eta belaunaldi gazteetan, batez ere, kirgizera gainbeheran dago.
Kirigizistanen alfabeto zirilikoz idazten dute baina hiru hizki (Ң/ң, Ү/ү, Ө/ө) gehituz. Txinan, berriz, arabiar alfabeto erabiltzen dute.
Kirgizen hizkuntza nazionala da eta 4,5 milioi hiztun inguru ditu Kirgizistan, Txina, Afganistan, Kazakhstan, Tajikistan, Uzbekistan, Turkia eta Errusian zabalduak.

## Erreferentziak

* ↑ 53. araua - Munduko estatuetako hizkuntza ofizialak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2011-6-25).
* ↑ (Ingelesez) Ferdinand, S. & Komlósi, F.. (2016). Vitality of the Kyrgyz Language in Bishkek. IJORS 5-2, 210-226 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9255
* Multimedia: Kyrgyz language / Q9255
# Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista

Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista (errusieraz: Киргизская Советская Социалистическая Республика; kirgizeraz: Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы) Sobietar Batasuna osatzen zuten hamabost errepubliketako bat zen. Hiriburua Bishkek (Frunze) zen.
1989. urteko datuen arabera, herrialdearen azalera 198.500 km²-koa zen (Sobietar Batasuneko zazpigarren handiena) eta 4.257.800 biztanle zeuden (hamargarren herrialde handiena), 21,4 biztanle km²-ko dentsitatearekin. Sobietar errubloa erabiltzen zuten. Hizkuntza nagusiak kirgizera eta errusiera ziren.

## Historia

Errusiar Inperioak Kirgiziako lurraldea XIX. mende amaieran bereganatu zuen. Errusiar Iraultzaren ostean, sobietarren esku geratu zen 1918. urtetik aurrera. 1924. urtean Kara-Kirgiziako oblast autonomoa sortu zuten, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren barruan. 1925. urtean Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoa bihurtu zuten.
1936. urteko abenduaren 5ean Errusiatik bereizi eta Sobietar Batasuneko partaide izan zen handik aurrera: orduan izendatu zuten Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista. 1990. urteko abenduan "Kirgiziako Errepublika" izena ipini zioten, eta 1991. urteko abuztuaren 31n independentzia aldarrikatu zuen.

## Banaketa politiko-administratiboa

Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista honela banatuta zegoen:
* Hiru oblast edo probintzia:
** Issyk Kul oblasta; hiriburua: Przhevalsk
** Narin oblasta; hiriburua: Narin
** Ox oblasta; hiriburua: Ox
* Estatus bereziko eskualdea: Frunze
* Hiri bat, hiriburua: Frunze

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130276
* Multimedia: Kirghiz Soviet Socialist Republic / Q130276
# Kirgizistanita

Kirgizistanita sulfato motako minerala da eta chalcoalumita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Kirgizistanita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {ZnAl4(SO4)(OH)12*3H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kyrgyzstanite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kirf

Kirf Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Treveris-Saarburg (barrutia)|Treveris-Saarburg]] barrutian. 2014an 813 biztanle zituen 19,14 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q569621
* Multimedia: Kirf / Q569621
# Kirgiz

Kirgiz (txinera tradizionalez: 柯爾克孜族; txinera sinplifikatuz: 柯尔克孜族; pinyinez: kē'êrkèzī zú; kirgizeraz: кыргыздар, kyrgyzdar; errusieraz: киргизы, kirguizy) Kirgizistanen eta Txinako ipar-mendebaldean bizi den etnia batekoa da, etnia horri dagokiona. Guztira lau miloi kirgiz bizi dira Kirgizistanen eta 160.000 inguru Xinjiang aldean. Etniak 40 tribu ezberdin ditu eta horrexegatik Kirgizistango banderak 40 izpi ditu. Turkiar herri honen arbasoak duela 2.000 urte txinatarrek jiankun (堅昆) deituriko herrikoak ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .
* ↑ Euskaltzaindia. Euskaltzaindiaren Hiztegia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q484479
* Multimedia: Kyrgyz people / Q484479
# Kirgizerazko Wikipedia

Kirgizerazko Wikipedia Wikipediaren kirgizerazko edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 847 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 48.a zen.

## Kanpo estekak

* Kirgizerazko Wikipedia
* Datuak: Q60799
* Multimedia: Kyrgyz Wikipedia / Q60799
# Kirgizistango Ekonomia Unibertsitatea

Kirgizistango Ekonomia Unibertsitatea (kirgizeraz: Экономика университети) Bixkek kokatutako unibertsitate publiko kirgizistandarra da. Ekonomian eta nazioarteko harremanetan espezializatuta dago, Kirgizistango unibertsitate onenetarikoa da eta ekonomia alorrean erdialdeko Asiako onenetakoa da. 1953an sortu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18747491
* Multimedia: Kyrgyz Economics University / Q18747491
# Kirgizistango bandera

Kirgizistango bandera :
| Erabilera | |
| Proportzioa | 3:5 |
| Erabakia | 1992 |
| Koloreak | Gorria Horia |
Kirgizistango bandera 1992ko martxoaren 3an erabakitakoa da. Gorri koloreko hondo bat du, honen gainean 40 izpi igortzen dituen eguzki hori bat dagoelarik. Izpi hauek Kirgizistango 40 tribuak adierazten dituzte. Ikus daitekeenez, hiru lerroko bi multzok zeharkatzen dute eguzkia, hondoaren kolore berarekin. Kirgizistanen tradizionalak diren yurta izeneko eraikinen adierazle dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q165641
* Multimedia: National flag of Kyrgyzstan / Q165641
# Kiri Te Kanawa

Kiri Te Kanawa (Gisborne, Auckland, Zeelanda Berria, 1944ko martxoaren 6a) sopranoa da.

## Bizitza

Kantu-ikasketak mezzosoprano gisa hasi zituen, Zeelanda Berrian; baina, Ingalaterran ikasi ondoren, soprano gisa hasi zen. Lehenengo lanak Ingalaterrako opera konpainietan egin zituen: Idamante pertsonaia Mozarten Idomeneo operan, Ellen Gioachinno Rossiniren La donna del lagon, edo Bizeten Carmen operan. Arrakasta handiena eman zion lana Almaviva kondesaren papera izan zen, Mozarten Figaroren ezteiak lanean. Errepertorio horrez gainera, Kiri Te Kanawak italiar verismoaren tradizioko interpretazioak egin ditu, Giuseppe Verdirekin hasi eta Giacomo Puccinirainokoak: Pucciniren La Bohème operako Mimi, musikagile beraren Tosca operako protagonista, edo Verdiren Otelloko Desdemona. Bestalde, frantses eta aleman errepertorioko paperetan espezializatu zen; besteak beste, Gounoden Fausto operako Margaritan, edo Johann Straussen lanetan agertzen diren hainbat pertsonaiatan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q380133
* Multimedia: Kiri Te Kanawa / Q380133
# Laurehun eta zazpi

Laurehun eta zazpi (407) laurehun eta seiaren ondoren eta laurehun eta zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1048672
* Multimedia: 407 (number) / Q1048672
# Laurehun eta zortzi

Laurehun eta zortzi (408) laurehun eta zazpiaren ondoren eta laurehun eta bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.
# Laurehun eta laurogeita zortzi

Laurehun eta laurogeita zortzi (488) laurehun eta laurogeita zazpiaren ondoren eta laurehun eta laurogeita bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q378321
* Multimedia: 488 (number) / Q378321
# Laurel (Iowa)

Laurel Iowako hiri bat da. Marshall konderrian kokatua dago. 2010ean 239 biztanle zituen, 0,65 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Marshall konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1847035
# Laurel (Maryland)

Laurel Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Prince George's konderrian dago, Maryland estatuan. 30.060 biztanle ditu, 12,385893 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Prince George's konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q755275
* Multimedia: Laurel, Maryland / Q755275
# Laurehun eta sei

Laurehun eta sei (406) laurehun eta bostaren ondoren eta laurehun eta zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q665430
* Multimedia: 406 (number) / Q665430
# Laurel (Florida)

Laurel Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sarasota konderrian dago, Florida estatuan. 12.186 biztanle ditu, 15,75904 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Sarasota konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q425638
# Laurel (Mississippi)

Laurel Mississippiko hiri bat da. Jones konderrian kokatua dago. 2010ean 18.540 biztanle zituen, 42,1 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jones konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q934987
* Multimedia: Laurel, Mississippi / Q934987
# Laurel (Delaware)

Laurel Delawareko herria bat da. Sussex konderrian kokatua dago. 2010ean 12.435 biztanle zituen, 7,48 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Sussex konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q755128
* Multimedia: Laurel, Delaware / Q755128
# Laurel (Indiana)

Laurel Indianako herri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 512 biztanle zituen, 0,62 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Franklin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3293473
* Multimedia: Laurel, Indiana / Q3293473
# Kolektore ireki

Kolektore irekia BJT transistorez osatutako zirkuitu integratuetan aurkitu daitekeen irteera mota bat da, adibidez TTL teknologian.
Kolektore irekian, zirkuitu integratuaren irteerako BJT transistorearen emisore terminala masara konektaturik dago eta kolektorea, aldiz, inora konektatu gabe dago. Modu honetan, BJT transistorea asetzen denean, honek irteerako terminalean edo kolektorean asetasuneko tentsioa jarriko du (V$_{CEsat}$). Asetasuneko tentsio hori izango da zirkuituaren tentsio-maila baxua. Alabaina, transistorea eteten denean, transistoreatik ez da korronterik igaroko eta irteerako edo kolektoreko tentsioa ezezaguna izango da transistorea polarizatu gabe dagoelako. Beste era batean esanda, tentsio-maila altua ezezaguna izango da. Hori dela eta, erabiltzaileak tentsio-maila altua finkatu beharko du, adibidez elikatze-iturriaren eta irteeraren artean erresistentzia bat konektatuz. Erresistentzia horrek pull-up izendapena jasotzen du.

## Abantailak eta desabantailak
### Abantailak

Zirkuituraren irteeran konektatu beharreko pull-up erresistentziaren elikatze-tentsioak ez du zergatik zirkuitu integratuarenarekin bat etorri behar.
Gainera, kolektore irekiak hainbat zirkuituren irteerak elkar konektatzea edo kableatzea ahalbidetzen du. Irteerak kableatzean ETA (AND) funtzio logikoa inplementatu daiteke.

### Desabantailak

Kolektore irekiaren desabantailetako bat potentzia-kontsumoa da. Hau desaktibaturik dagoenean nA batzuk ordenako korronte elektrikoa igarotzen da. Korronte hori, tenperaturaren arabera alda daiteke.

## Erabilerak

SCSI-1 interfaze estandarrak kolektore irekia erabiltzen du.

## Oharrak

Kolektore irekidun eta drainatzaile irekidun irteerak ez dira sinonimoak inola ere ez. Lehenengoak, esan bezala BJT transistorez osatutako zirkuituentzat dira eta bigarrenak MOSFET transistorez osatutakoentzat.

## Ikus, gainera

* Totem-pole irteera (TTL)
* Drainatzaile ireki (CMOS)
* CMOS
* TTL

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1637491
* Multimedia: Open collectors / Q1637491
# Kolestasi

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Kolestasia behazun bideen erabateko edo neurri bateko oztopoaren eraginez duodenora iristen den behazun fluxuaren gutxitzea da. Kolestasiaren eragileak arrazoi desberdinak izan daitezkeen arren, sintoma nagusia ikterizia da, hau da, azal eta mukosen kolorazio horia.

## Zergatiak

Kolestasiaren eragileak bi jatorri desberdin izan ditzake.

### Gibel barnekoa

Asalduraren sorrera hepatozitoaren mintza eta gibeleko behazun bidearen artean dago. Honen arrazoia zenbait sendagai (fenotiazidak esaterako) edo lobulu arteko porta behazun hodien desegite autoimmunea izan daiteke. Ohikoa da zirrosi edo hepatitisean.

### Gibel kanpokoa

Gibel kanpoko behazun bideen buxaduraren ondorioz. Buxadura hau koledokoko litiasiak, behazun bideetako minbizi edo arekoak, pankreatitisak, behazun estenosiak edo parasitoek eragindakoa izan daiteke.

## Sintomak

Lehen aipatu bezala sintoma nagusia ikterizia da, baina horretaz gain behazun gatzek sortarazitako hazkura bizia ere agertuko da.
Koluria eta akolia ere izango dira. Lehen kasuan, kolore iluneko gernua izango dela esan nahi du behazuna pilatzen delako bertan eta bestean, kolore argiko gorozkiak bilirrubinarik ez dutelako.
Horretaz gain, kolesterol totalaren gehikuntza bat emango da eta kasu batzuetan kolesterol hau larruazalaren azpian pilatuko da xantelasma agertuz. Eta azkenik behazun bideen infekziorako joera handituta egongo da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1075923
* Multimedia: Cholestasis / Q1075923
# Koleto etxea

Koleto etxea Zaraitzu ibaxako Otsagabia udalerriko XVIII. mendeko etxe bat da. 1786an eraikia, Udalak erosi zuen bertan herriko museo etnografikoa sortzeko. Barruan dauden altzari eta apaingarri gehienak, berriz, 1920koak. Pirinioetako sukalde tradizional bat ere badu, tximinia handi batekin; gisa horretako bakarrenetakoa da.

## Eraikina

Konbentzioaren Gerran, 1794ko urriaren 17an, frantsesek Otsagabiako hiribildua erre eta 182 etxe erre zituzten. Horregatik, Otsagabian XVIII. mende bukaerako edo XIX. mendeko etxeak dira nagusi. Koleto etxearen jatorrizko eraikuntza datatzeko orduan nolabaiteko ezberdintasuna dago, 1718an beste iturri bat 1786an kokatuz.
Koleto Etxea herrian ugari diren jauretxeen adibide bakanetako bat da, harlanduzko fatxada eta lau isurkiko teilatu inklinatuak dituen arkitektura herrikoiko estalkia dituena, gaur egun jatorrizko egoeran dirauena; Pirinioetako etxe zaharraren eredua da, non elementu bereizgarrienetako bat sukalde tradizionala eta tximinia dituen, eta horietatik oso gutxi geratzen dira Nafarroan.
Pandemia betean erosi zuen Otsagabiko Udalak eraikin hori, jabeek salgai jarri bezain pronto. “Bagenekien udalak erosten ez bazuen, etxea hotel bilakatzeko eskuratuko zuela norbaitek. Guk erosi nahi izan dugu, gure herriko garai bateko etxeak nolakoak ziren erakusteko; altxor bat da, eta erakutsi nahi dugu. Koleto etxea, gainera, kultur ekinaldiak hartzeko toki bilakatu nahi dugu”.
Urte batzuk zeraman Otsagabiko udalak helburu horrekin lanean. 20 bolondresekin batera Koleto etxea proiektua landu zuen. Prozesu parte-hartzaile baten bitartez proiektua gorpuzten joan zen, aintzineko bizimoduaren erakuslehio izateko. Horretaz aparte, bertako patioa kultur espazio bilakatuko dute.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.navarra.es/eu/-/bargota-mendaza-sada-y-ochagavia-cuatro-de-los-municipios-que-acogen-estudiantes-en-practicas-de-la-segunda-edicion-del-programa-erasmus-rural-raices-sustraiak-
* ↑ https://www.ochagavia.com/eu/herria/koleto-etxea/
* ↑ https://nafarroa.hitza.eus/2023/07/28/koleto-etxe-bat-herriarentzat/
* ↑ https://iratiirratia.eus/index.php/2023/07/10/bihar-irekiko-ditu-ateak-koleto-etxea-aintzinako-bizimoduaren-eredu-eta-etorkizuneko-kultur-gune-bilakatuta/

## Ikus, gainera

* Otsagabia

## Kanpo estekak

* Edurne Elizondoren erreportaia Nafarroako Hitzan, 2023ko uztailak 28an.
* Datuak: Q121029007
# Kolenkima

Botanikan, kolenkima landare gazte eta belarkaretan dagoen euste-ehuna da. Zurtoin gazteei, pezioloei eta hostoen nerbioei malgutasuna ematen die. Oro har, banaketa subepidermikoa izaten du, ehun epidermikoaren azpitik.
Esklerenkima ez bezala, zelula helduek, luzatuek, uretan eta hemizelulosan aberatsak direnek osatzen dute. Zelula horiek distiratsuak dira mikroskopio optikoan, eta zelulosaz eta pektinaz osatutako zelula-horma lodia dute. Hasierako hormak zabalxeagoak dira zenbait tokitan, eta zitoplasmak kloroplastoak eta kristalak dituzten bakuoloak izan ditzake.
Hainbat kolenkima-mota daude, zelulen formaren eta hormen lodieraren kokapenaren arabera:
* Angularra: angeluak loditzen dira.
* Tangentziala, laminarra edo lamelarra: horma tangentzialak edo periklinalak lodituta.
* Lagunarra: zelularteko espazioa mugatzen duten paretak loditzen dira.
* Masiboa: deribatu forma, horma guztietan lodiera handia duena.
Zelula-hormaren ezaugarriengatik, erresistentzia handia du zanpaketa kasuan, landareari erresistentzia mekanikoa eta segurua ziurtatzen diona.

## Erreferentziak

* ↑ Leroux, O.. (2012). «Collenchyma: a versatile mechanical tissue with dynamic cell walls» Annals of Botany 110 (6): 1083-98..
* ↑ Valla, Juan J.. (2007). Botánica. Morfología de las plantas superiores.. (20. argitaraldia) Buenos Aires: Hemisferio sur, 352 or. ISBN 950-504-378-3..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1144415
* Multimedia: Collenchyma / Q1144415