# Mugako gudua

Mugako gudua 1939ko irailean Alemaniak Bigarren Mundu Gerraren hasieran egindako Poloniaren inbasioaren lehen egunetan izandako borrokei ematen zaien izena da. Bataila-seriea Alemaniaren garaipenarekin amaitu zen, indar poloniarrak suntsituta edo erretiratzera behartuta zeudela.

## Gudaren aurretik

Poloniako defentsa-planak (Zachód Plana) Alemaniatik inbasioa gertatuz gero Poloniako mugak defendatzea aurreikusten zuen. Poloniako industria berriaren eta herrigune nagusien zati handi bat mugan zegoen (bereziki Silesian); hala ere, oso zaila zen muga zabala behar bezala defendatzea. Plana kritikatu egin zuten Poloniako militarrek eta Mendebaldeko aholkulari batzuek, baina herrialdearen zati handi bat borrokatu gabe uzteko beldur ziren politikariek lagunduta, etsi-etsian sentitzen ziren lurralde horiek uzteko, aliatu poloniarrek (Frantzia eta Erresuma Batua) ez baitzituzten Poloniako mugak bermatzen, eta erabaki zezaketen alemanei Poloniako korridorea ematea, bake politikoa lortzeko bidean.
Alemaniaren inbasio-planak (Fall Weiss) gerra-deklarazioa baino lehen liskarrak hastea eta Blitzkrieg doktrina aplikatzea aurreikusten zuen. Alemaniar unitateek hiru norabidetatik inbaditu behar zuten Polonia:
* Alemaniako lurralde kontinentaletik, Poloniako mendebaldeko mugatik
* iparraldetik, Ekialdeko Prusiako enklabetik
* Eslovakiako lurraldetik, unitate eslovakiar aliatuek lagunduta.
Hiru erasoek bat egin behar zuten Varsovian; Poloniako armada nagusia, berriz, Vistularen mendebaldean inguratu eta suntsitu behar zen.
Polonia, Alemaniakoak baino populazio txikiagoa eta, beraz, aurrekontu militarra eta armada txikiagoa zituena, are kaltetuagoa izan zen, Polonia ez baitzegoen ziur gerra hastera zihoala, eta haren indar armatuak ez zeuden erabat mobilizatuta irailaren 1erako.

## Gudua

Mugako Gudua 05:00ak inguruan hasi zen, Alemaniako tropak Poloniako muga hainbat lekutan gurutzatzen hasi zirenean. Westerplatteko gudua, Poloniako kostaldeko gotorlekua SMS Schleswig-Holstein itsasontziaren erasoa 04:45an hasi zen eta, beraz, lehen gudutzat hartzen da. Beste iturri batzuek 04:45eko erasoak honela deskribatu dituzte: "Luftwaffek aerodromo poloniarrei eraso egin eta minutu batzuetara". Zenbait historialarik diote gerraren lehen ekintza Tczeweko zubi giltzarriaren bonbardaketa dela, Poloniako Korridorean, Sturzkfgeschwader 1ek 04:30 inguruan bonbardatua. Jarosław Tuliszka historialari poloniarrak adierazi zuen zenbait unitate alemanek hasiak zituztela etsaitasunak mugaren beste aldean, Westerplatten tiroak gertatu aurretik. Bandera faltsuko Himmler operazioa ordu batzuk lehenago hasi zen.
Irailaren 1eko 08:00etan, tropa alemanek, gerra-adierazpen formalik egin gabe ere, eraso egin zuten Poloniako Mokra hiritik hurbil, Mugako gudua ofizialki hasiz. Geroago, egun horretan bertan, alemanek fronteak ireki zituzten Poloniako mendebaldeko, hegoaldeko eta iparraldeko mugetan zehar, eta Alemaniako abiazioa Poloniako hirietan sartzen hasi zen. Eraso-bide nagusiak ekialderantz zihoazen, Alemaniatik, Poloniako mendebaldeko mugatik. Bigarren bide batean laguntza-erasoak izan ziren Prusiako iparraldean, eta Alemaniaren aliatua zen Eslovakiatik (Bernolák Armada) unitateen arteko hirugarren mailako eraso kooperatiboa izan zen.
Ipar-mendebaldean, Alemaniako Iparraldeko Armada Taldeak, Fedor von Bock buru zuela, eraso egin zien Pomeraniari eta Polonia Handiari, Alemaniatik bertatik (Alemaniako Laugarren Armada) eta Ekialdeko Prusiatik (Alemaniako Hirugarren Armada). Tuchola Basoko guduan, irailaren 1etik 5era bitartean, Poloniako Pomorze Armada zatitu zuten, Poloniako Korridorearen defentsaren arduradun zen Władysław Bortnowskiren agindupean. Haren zati bat, Józef Unrug almirantearen agindupean, hurrengo egun edo asteetan (Westerplatteko guduan, Gdynikako guduan, Heleko guduan, eta beste batzuetan) kostako poltsak defendatzen jarraitu zuen, baina gainerakoak, Tadeusz Kutrzebaren agindupean zegoen Poznań Armadarekin batera, Poloniako defentsa-lerroak ekialdera mugitu behar izan zituzten, Kłodawaraino.
Poloniako iparraldean (Masovia), irailaren 3an, Alemaniako Hirugarren Armadaren zati batek Emil Krukowicz-Przedrzymirskiren Modlin Armada poloniarra garaitu zuen Mławako guduan. Indar poloniarrak bigarren mailako defentsa-lerroetara joan ziren Vistula eta Narew ibaietan, eta, horri esker, alemanek beren helburu nagusirantz jo zuten, Varsoviarantz.
Hegoaldean eta hego-mendebaldean, Alemaniako Hegoaldeko Armaden Taldeak, Gerd von Rundstedten agindupean, eraso egin zien Łódź Armada (Juliusz Rómmelek agindua), Poznań Armada eta Kraków Armada (Antoni Szyllingek agindua) bereizten zuen lerroari. Poloniako hainbat garaipen taktiko izan arren (Mokrako guduan bezala, irailaren 1ean), indar poloniarrak berehala erretiratu behar izan ziren, Łódź Armada albo banatan Alemaniako Zortzigarren Armada eta Alemaniako Hamargarren Armada baitzeuden. Krakoviako armada Silesiatik erretiratu zen, eta, hegoaldean, Karpaty Armada, Kazimierz Fabrycyren agindupean, iparralderantz bultzatu zuten, poliki-poliki, Dunajec eta Nida ibaietara, Alemaniako Hamalaugarren Armadak.
Irailaren 6an, indar poloniarrak erretiratzen ari ziren, eta Poloniako Edward Rydz-Śmigły mariskalak bigarren mailako defentsa-lerroetara itzultzeko agindu zien tropei Vistula eta San ibaietan.

## Guduen zerrenda

Mugako guduaren baitan gudu hauek sartu ohi dira:

### Irailaren 3a baino lehen hasi zirenak

* Danzigeko Poloniako Posta Bulegoaren defentsa - irailaren 1
* Chojniceko gudua - irailaren 1
* Krojantyko borroka - irailaren 1
* Lasy Królewskieko gudua - irailaren 1
* Mokrako gudua - irailaren 1
* Katowiceko defentsa - irailaren 3 eta 4
* Pszczynako gudua - irailaren 3 eta 4
* Grudziądzeko gudua - irailaren 1etik 3ra
* Mławako gudua - irailaren 1etik 4ra
* Jordanóweko gudua - irailaren 2
* Fraustadten aurkako erasoa - irailaren 2
* Węgierska Górkako gudua - irailaren 1etik 3ra

### Irailaren 3 baino lehen hasi eta irailaren 7a baino lehen amaitu zirenak

* Tuchola Basoko gudua - irailaren 1etik 5era
* Borowa Górako gudua - irailaren 2tik 5era
* Westerplatteko gudua - irailaren 1etik 7ra

### Irailaren 3 baino beranduago hasi eta irailaren 7a baino lehen amaitu zirenak

* Różango gudua - irailaren 4tik 6ra
* Piotrków Trybunalskiko gudua - irailaren 5etik 6ra
* Tomaszów Mazowieckiko gudua - irailaren 6a

### Irailaren 7a baino lehen hasi zirenak baino beranduago amaitu zutenak

* Wiznako gudua - irailaren 6tik 10era
* Helgo gudua - irailaren 1etik urriaren 2ra

## Ondorioak

Mugako gudutzat jotzen diren ia borroka guztiak (Heleko gudua, hilabete baino gehiago iraun zuena, eta Mokrako gudua, defentsa-garaipen poloniarra izan ezik) indar poloniarren porrota azkarrean geratu ziren, eta Pomerania, Polonia Handia eta Silesiako eskualdeak utzi behar izan zituzten. Aldi berean, porrot horiek zaildu egin zuten indar poloniarrak bigarren mailako defentsa-lerroetara modu antolatuan itzultzea (Vistularen atzean eta Errumaniako zubi-burutik gertu).

## Erreferentziak

* ↑ «Encyklopedia PWN» web.archive.org 2006-10-01 (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).
* ↑ (Polonieraz) Polityczny, Poland Wojsko Polskie Główny Zarząd. (1960). Z dziejów wojny wyzwoleńczej narodu polskiego, 1939-1945: materialy do szkolenia politycznego. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).
* ↑ Paterson, Lawrence. (2015). Schnellboote: a complete operational history. Seaforth Publishing ISBN 978-1-84832-083-3. (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).
* ↑ Paterson, Lawrence. (2015). Schnellboote: a complete operational history. Seaforth Publishing ISBN 978-1-84832-083-3. (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).
* ↑ (Ingelesez) Zaloga, Steve; Madej, W. Victor. (1990-12-31). The Polish Campaign, 1939. Hippocrene Books ISBN 978-0-87052-013-6. (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).
* ↑ (Ingelesez) Weal, John. (2012-10-20). Bf 109D/E Aces 1939–41. Bloomsbury Publishing ISBN 978-1-78200-526-1. (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).
* ↑ (Polonieraz) Tuliszka, Jarosław. (2003). Westerplatte 1926-1939: dzieje Wojskowej Składnicy Tranzytowej w Wolnym Mieście Gdańsku. Wydawn. Adam Marszałek ISBN 978-83-7322-504-6. (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).
* ↑ (Ingelesez) Wittmann, Anna M.. (2016-12-05). Talking Conflict: The Loaded Language of Genocide, Political Violence, Terrorism, and Warfare. ABC-CLIO ISBN 978-1-4408-3425-7. (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4366849