OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Takoidun oinetako

Takoidun oinetakoa edo orpodun oinetakoa eramaileari orpoa behatzak baino gorago altxatzen dion oinetako-mota da.
Ondorioz takoidun oinetakoek daramatzanari itxura garaiago ematen diote. Baina, orpoa eta behatzak neurri berdinean altxatzen badizkio, ez da takoidun oinetakotzat hartzen, baizik eta plataformadun oinetakoa.
Takoi mota asko daude kolore, material, estilo eta altuera ezberdinetan. Takoi altuak erabili dira herritartasuna, afiliazio profesionala, generoa eta gizarte-egoera komunikatzeko. Takoi altuak modaren adierazpen garrantzitsuak izan dira historian zehar Mendebaldean.XVII. mendearen hasierako Europan, takoi altuak maskulinitatearen eta estatus sozial altuaren seinale ziren. Mendearen amaiera arte ez zen joera hori emakumeen modara hedatu. XVIII. mendean, takoi altuko oinetakoak banatu egin ziren generoen arabera. Ordurako, gizonentzako takoiak zaldizko botei edo soineko formaleko bota altuei itsatsita zeuden, eta emakumeen takoi altuak, berriz, estuak eta zorrotzak ziren, eta sarritan pantufla moduko oinetakoei atxikiak.XX. menderako, profil meheko takoi altuek feminitatea adierazten zuten; hala ere, gizonentzat oraindik onargarria zen takoi lodi altu bat bota edo eskalapoi baten gainean. 50eko hamarkadara arte, oinetakoen takoiak egurrezkoak izan ohi ziren, baina azken urteetan material ugariz eginak izan dira, larruz, antez eta plastikoz, besteak beste.
Takoi altuak janztea erortzeko arrisku handiarekin,muskulu eta hezurretako minarekin, oinetako deformazioekin eta barizeekin lotzen da.

## Historia
#### 1700. urtea baino lehen

Plataformadun oinetakoek historia luzea dute Antzinako Egiptora arte, baina ez dakigu noiz agertu ziren lehen aldiz. Antzinako Egipton, sandaliak oso zola lodiarekin janztea goi klasearen izaeraren adierazgarri zen. Antzinako Egiptoko harakinek ere gora egin zuten, oinetatik odola urruntzeko sandalia plakatuak jantziz. Mantxuko Txinan, Qing dinastian, oinetako forjatuak erabili zituzten, igotzea oin-zolaren erdian zuena orpoan egotearen ordez.
Zaldizko persiarrek galexa zeramaten, takoidun bota moduko bat, oinak estriboetan gera zitezen. Oinetako takoidunek ere lagundu zuten persiar zaldizkoei zaldiei eusten, salbu.Industria Aroaren aurretik, zaldiak edukitzea aberastasunaren adierazle zen, haien mantenua garestia baitzen.Ondorioz, orpoak janztea aberastasunarekin lotuta egon ohi zen. [12] Orpoaren erabilera praktiko honek historian zehar eta gaur egun zaldizko oinetako gehienentzat eredua ezarri du.

## Erreferentziak

* 1 2 ISBN 978-1-78938-115-3..
* 1 2 .
* ↑ ISBN 978-1-4398-3569-2..
* 1 2 doi:10.1136/bmjopen-2015-010053. PMID 26769789..
* ↑ (Ingelesez) «High Heels' Damage to the Human Foot» University of Utah Health | University of Utah Health 2016-01-07 (Noiz kontsultatua: 2023-03-29).
* ↑ ISBN 9780262351577..
* ↑ (Ingelesez) «Why did men stop wearing high heels?» BBC News 2013-01-22 (Noiz kontsultatua: 2023-03-29).
* ↑ Avery Trufelman. "Feet of Engineering". 99% Invisible. Jun 2014.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1057303
* Multimedia: High heels / Q1057303
# Taking Lives (filma)

Taking Lives (euskaraz Bizitzen Beregatzea), 2004ko D. J. Caruso estatubatuarrak zuzendutako thriller psikologiko film bat da. Kiefer Sutherland, Olivier Martinez, Tchéky Karyo, Jean-Hugues Anglade eta Gena Rowlands aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Illeana Scott (Angelina Jolie) profil psikologikoetan aditua den FBIko agentea da eta Quebeceko Montreal hiriko kanadar poliziak biktimen nortasuna bereganatzen duen serieko hiltzaile bat atzemateko laguntza eskatu dio. Ikerketan James Costaren (Ethan Hawke) agerpena laguntza handikoa izango zaio, hiltzailea justu bere biktimetako batekin zegoen unean ikusi zuen lekukoa baita.

## Aktoreak

* Angelina Jolie: Illeana Scott
* Ethan Hawke: Martin Asher / James Costa
   * Paul Dano:Martin Asher gaztea
* Kiefer Sutherland: Christopher Hart
* Gena Rowlands: Rebecca Asher andrea
* Olivier Martinez: Joseph Paquette detektibea
* Tchéky Karyo: Hugo Leclair inspektore burua
* Jean-Hugues Anglade: Emil Duval detektibea
* Justin Chatwin: Matt Soulsby
* André Lacoste: Cashier
* Billy Two Rivers: Auto saltzailea
* Richard Lemire: Québec Hiriko polizia
* Julien Poulin: Québec Hiriko inspektorea
* Marie-Josée Croze: Osasun aztertzailea
* Emmanuel Bilodeau: Medikua
* Christian Tessier: Polizia galdekatzailea

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1480747
# Takometro

Takometroa, makina birakari batean, ibilgailu baten motorrean adibidez, ardatz baten errotazio-abiadura adierazten duen neurgailua da; abiadura hori minutuko edo segundoko biratan adierazi ohi da motorraren ardatzaren abiadura neurtzen denean. Watten erregulatzaile zentrifugoa, adibidez, takometro mekanikoa zen; autoetan ere erabiliak izan dira takometro mekanikoak abiadura adierazteko (orduan, gurpil-ardatzaren errotazio-abiadura neurtzen da, eta orduko kilometrotan adierazi ohi da). Gaur egun, ordea, takometro elektrikoak eta kondentsadorezko takometroak erabiltzen dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q206976
* Multimedia: Tachometers / Q206976
# Takonera

Takonera Nafarroako hiriburua den Iruñeko erdigunean dagoen eremua da, eremu hau nagusiki lorategi batek osatzen du, azken honek Takonerako lorategiak edota Takonerako parkea izenak hartzen ditu.
Alboan, Larraina parkea eta Antoniutti parkea ditu, bien artean San Nikolas atea dago. Gainera, bere aldeetako batean Tres Reyes hotela kokatzen da, hau hiri honetako hotel ospetsuenetako bat da.
Bertan, Julian Gaiarre tenorearen monumentua eta San Nikolas atea daude.

## Monumentuak

* Takonerako atea
* San Nikolas atea
* Hilarion Eslabaren monumentua‎
* Julian Gaiarreren monumentua
* Ongintzaren estatua edo Mari Blanka
* Takonerako atea
* San Nikolas atea
* Hilarion Eslabaren monumentua‎
* Julian Gaiarreren monumentua
* Ongintzaren estatua edo Mari Blanka

## Ikus gainera

* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

## Kanpo estekak

* Takonerako lorategia Nafarroako Turismo Bulegoaren webgunean ikusgai
* Datuak: Q3457106
* Multimedia: Parque de la Taconera / Q3457106
# Takioi

Takioia (grezieraz, ταχυόνιον takhyónion, ταχύς takhýstik 'azkar, laster') Teoria atomikoan, argiarena baino lastertasun handiagoa duen partikula hipotetiko bat da. Erlatibitatearen teoriarekin bat dator takioiaren izatea, erlatibitatearen teoria, berez, izan daitekeen lastertasun handiena argiarena dela oinarritzat harturik formulatu bazen ere. Partikula arruntak, elektroiak adibidez, argiaren lastertasuna baino txikiagoa izan dezake baina, takioia argiaren lastertasunaz gainetik besterik ezin izan daiteke. Energia galduz gero, takioia azeleratu egingo litzateke.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik hartu da. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41995
* Multimedia: Tachyon / Q41995
# Takoma Park (Maryland)

Takoma Park Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Montgomery konderrian kokatuta dago, Maryland estatuan. 17.629 biztanle ditu, 2,0822 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Montgomery konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q754271
* Multimedia: Takoma Park, Maryland / Q754271
# Takonera kalea

Takonera kalea —iruindar hizkeraz Takonerako aldapa izenaz askoz ere ezagunagoa— Nafarroa Garaiko hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko kale bat da.

## Izena

Izena alboan duen Takonera parkeari zor dio.

## Kokapena

Gipuzkoa etorbidea eta Erreginaren aldapa kalearen biribilgunean hasi eta maldan gora igoz eta Ate Berria zeharkatuz Tres Reyes hotelaren biribilgunean amaitzen da, bertan Pio XII.a etorbidea, Navas de Tolosa kalea, San Anton kalea eta Kale Berriarekin bat egiten du.
Bestalde, Ate Berriaren gunean kale honi Arrotxapea zubitik datorren Larruginen aldapa elkartzen zaio.

## Ondarea

Kale honen inguruan honako leku interesgarri hauek daude:
* Plazaola oinzubia
* Ate Berria
* Larraina parkea
* Iruñeko harresiak
* Agustinar Errekoletoen komentua
* O-ko Andre Maria plaza
* Takonera parkea
* Kale Nagusia
* San Lorentzo eliza
* Aduanako zokoa
* Arazuri doktorearen pasealekua
* Takonera plaza
* Tres Reyes hotela
* Italiako Kontsulatua
* Kale Berria
* San Anton kalea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25475262
# Stephen Hales

Stephen Hales (Bekesbourne, Ingalaterra, 1677ko irailaren 17a - Teddington, Middlesex, Ingalaterra, 1761eko urtarrilaren 4a) britainiar kimikaria eta biologoa izan zen.

## Biografia

Landareen fisiologia aztertzen hasi zen: Vegetable Staticks (1727, Landareen estatika). Zaldien odolaren presioa neurtu zuen lehen aldiz, eta, beste saiakera askoren artean, itsasoko urari gatza kentzen ahalegindu zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q312017
* Multimedia: Stephen Hales / Q312017
# Stephen Harper

Stephen Harper (Toronto, Kanada, 1959ko apirilaren 30a) politikaria da, Kanadako Alderdi Kontserbadoreko burua. Kanadako lehen ministro izan zen 2006tik 2015era, eta Kanadako Parlamentuko oposizioko burua 2002etik 2006era bitartean.

## Kanpo estekak

* Kanadako lehen ministroaren webgunea (Ingelesez) (Frantsesez)
* Datuak: Q206
* Multimedia: Stephen Harper / Q206
# Stephen Frears

Stephen Arthur Frears (Leicester, 1941ko ekainaren 20) Ingalaterrako zinema zuzendaria da.
Cambridge unibertsitatean ikasia, BBC eta Channel 4en aritua da. Azken kate horretarako zuzendutako My Beautiful Laundrette filmak erakutsi zuen zuzendari trebea zela. Hortik aurrera pelikula arrakastatsuak egin ditu, The Grifters, The Snapper edo The Van bezalakoak, baita horren txalotuak ez direnak, Mary Reilly esaterako.

## Filmografia

* The Burning (1968) (laburmetraia)
* Gumshoe (1971)
* Bloody Kids (1979)
* Walter and June (TB) (1983)
* The Hit (1984)
* My Beautiful Laundrette (1985)
* Prick Up Your Ears (1987)
* Sammy and Rosie Get Laid (1987)
* Dangerous Liaisons (1988)
* The Grifters (1990)
* Hero (1992)
* The Snapper (1993)
* Mary Reilly (1996)
* The Van (1996)
* The Hi-Lo Country (1998)
* High Fidelity (2000)
* Liam (2000)
* Dirty Pretty Things (2002)
* The Deal (2003) (TB)
* Mrs. Henderson Presents (2005)
* The Queen (2006)
* Chéri (2009)
* Tamara Drewe (2010)
* Philomena (2013)
* The Program (2015)
* Florence Foster Jenkins (2016)
* Victoria & Abdul (2017)
* Datuak: Q55258
* Multimedia: Stephen Frears / Q55258
# Stephen Gardiner

Stephen Gardiner (Bury Saint Edmunds, Ingalaterra, 1483 inguru - Whitehall, Ingalaterra, 1555eko azaroaren 12a) elizgizona eta politikaria izan zen. Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren eta Katalina Aragoikoaren arteko ezkontza baliogabetzeko negoziazioen ardura hartu zuen (1528-1529). Estatuko idazkari eta Winchesterko apezpiku izendatu zuten (1531). De vera obedientia liburuan (1535) erregea aita santuaren gainetik dagoela adierazi zuen. Protestanteen kontrakoa zen. Eduardo VI.a Ingalaterrakoaren garaian kartzelatu zuten (1548); Maria Estuardok berriro askatu zuen, eta kantziler goren izendatu. Aita santuarekiko ikuspegia aldatu, eta Ingalaterrak Erromaren mendean jarri behar zuela aldeztu zuen (Palidonia, 1554).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Stephen Gray

Stephen Gray (Canterbury, 1666ko abendua - Londres, 1736ko otsailaren 7a) fisikari ingelesa izan zen. 1727an material eroaleak elektra-indarrez bete ahal zirela demostratu zuen eta hauek isolatu ahal zirela. 1729an energiaren garraioaren inguruko lehen frogak egin zituen. Esperimentu hauek John Theophilus Desaguliersekin batera egin zituen.
Eroankortasun elektrikoa ziurtatzeko materialak lurretik isolatu behar zirela aurkitu zuen. Material eroale eta isolatzaileen arteko desberdintzea finkatu zuen.
Copley Domina bitan eman zioten: 1731 eta 1732an.
* Datuak: Q315197
* Multimedia: Stephen Gray (scientist) / Q315197
# Stephen Foster

Stephen Collins Foster (Pittsburgh, Pennsylvania, 1826ko uztailaren 4a - New York, 1864ko urtarrilaren 13a), ezizenez "Estatubatuar Musikaren Aita", estatubatuar musikagile bat izan zen. Bere bizialdi osoan 200dik gora abesti konposatu zituen.
Berak sortutako abesti asko AEBetan ospetsuak izateaz gain, mundu mailan ere ezagunak dira, tartean "Oh! Susanna", "Hard Times Come Again No More", "Camptown Races", "Old Folks at Home" ("Swanee River"), "My Old Kentucky Home", "Jeanie with the Light Brown Hair", "Old Black Joe" eta "Beautiful Dreamer".
* Datuak: Q305202
* Multimedia: Stephen Foster / Q305202
# Stephen Fry

Stephen John Fry (1957ko abuztuaren 24a, Hampstead, Londres) ingeles aktore, gidoilari, idazle, olerkari, kazetari, umorista, telebistako aurkezle eta zinema zuzendari bat da.

## Filmografia

* 1985: The Good Father – Creighton
* 1988: A Fish Called Wanda – Hutchison
* 1992: Peter's Friends – Peter
* 1994: I.Q. – James Moreland
* 1997: Wilde – Oscar Wilde
* 1998: The Tichborne Claimant – Hawkins
* 1999: Whatever Happened to Harold Smith? – Peter Robinson doktorea
* 2001: Gosford Park – Inspector Thompson
* 2001: The Discovery of Heaven – Onno
* 2002: Thunderpants – Sir Antony Silk
* 2003: Bright Young Things – Zuzendaria
* 2004: The Life and Death of Peter Sellers – Maurice Woodruff
* 2005: V for Vendetta – Deitrich
* 2005: The Hitchhiker's Guide to the Galaxy – Narratzailea (ahotsa)
* 2006: The Magic Flute – Idazlea
* 2006: Stormbreaker – Smithers
* 2007: St. Trinian's – Bere burua antzeztuz
* 2007: Eichmann – MTormer ministroa
* 2009: House of Boys - Marsh doktorea
* 2010: Alice in Wonderland – Cheshire katua (ahotsa)
* 2010: Animals United – Sokrates lehoia (ahotsa)
* 2011: Sherlock Holmes: A Game of Shadows – Mycroft Holmes
* 2012: The Hobbit: There and Back Again –

## Telesailak

* The Young Ones (1984)
* Blackadder (1983-1989)
* Fry's Planet Word (2011) (Episode 2 (Identity): Basque language and cuisine)

## Kanpo loturak

* Stephen Fry aktorearen webgunea (Ingelesez)
* Stephen Fry aktorearen IMDBko fitxa
* Datuak: Q192912
* Multimedia: Stephen Fry / Q192912
# Stephen Harold Spender

Sir Stephen Harold Spender (1909ko otsailaren 28a - 1995eko uztailaren 16a) ingeles poeta eta kritikaria izan zen. Londres eta Oxforden egin zituen ikasketak, eta Auden, McNeice eta Isherwodd ezagutu zituen. Gero, Alemanian bizi izan zen denboraldi batez, Hanburgo eta Berlinen, Isherwood estatubatuar antzerkigile eta eleberrigilearekin batera. 1930ean, Twenty Poems (Hogei poema) argitaratu zen, bere poema politiko eta pertsonalen bilduma bat. Gero, kritika-lan bat idatzi zuen, The Destructive Element (1935, Elementu suntsitzailea); obra horretan H. James, T. S. Eliot eta Yeatsen obra aztertu zuen, besteak beste, eta literaturan arazo politiko-moralak aztertzeko beharra adierazi zuen. Espainiako Gerra Zibilean Espainia errepublikanoaren aldeko deiadarra egin zuen, The Still Centre (1939, Mugitzen ez den zentroa) poema-bilduman ikus daitekeen bezala. Bizitzan zehar bere pentsamendu politikoa aldatuz joan zen, poesia- eta kritika-lanetan ikus daitekeen bezala: The Creative Element (1953, Elementu sortzailea) obran hasierako iradokizunetako batzuk zuzendu zituen, eta gizabanakoaren sormen-ahalmena eta erresistentzia nabarmendu zituen; World Within World autobiografian (1951, Munduaren baitako mundua) alderdi komunistarekin izan zituen harremanen berri eman zuen. Beste zenbait lan aipagarri: Collected Poems 1928-1953 (1955, Poema guztiak 1928-1953); Trial of a Judge (1938, Epaile baten epaiketa); Collected Poems 1982-85 (1985, Poema guztiak 1982-85); Journals 1939-83 (1985, Egunerokoak 1939-1983). Bestalde, F. García Lorca, Rilke, Schiller, Toller eta beste idazle batzuen lanak ingelesera itzuli zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q448764
* Multimedia: Stephen Spender / Q448764
# The Watch (telesaila)

The Watch britano-estatubatuar telesaila da, Terry Pratchettek BBC Americarentzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Zaindari errebeldeen talde batek altxamendua antolatuko du ustelkeriaz jositako bizilekua hondamenditik salbatzeko. Terry Pratchett komikilariaren Discworld saileko The Watch nobelak oinarri hartuta osatu dute zortzi ataleko telesaila.

## Aktoreak

* Sam Adewunmi: Carcer Dun
* Matt Berry: Wayne (ahotsa)
* Anna Chancellor: Lord Vetinari
* Marama Corlett: Angua von Überwald
* Richard Dormer: Sam Vimes
* James Fleet: artzikantzilerra
* Adam Hugill: Carrot Ironfoundersson
* Ralph Ineson: Sergeant Detritus (ahotsa)
* Hakeem Kae-Kazim: John Keel
* Jo Eaton-Kent: Cheery Littlebottom
* Ruth Madeley: Cut-Me-Own-Throat Dibbler
* Bianca Simone Mannie: Wonse
* Ingrid Oliver: Doctor Cruces
* Wendell Pierce: Heriotza (ahotsa)
* Lara Rossi: Lady Sybil Ramkin
* Paul Kaye: Inigo Skimmer
* Joe Vaz: Urdo van Pew

## Erreferentziak

* ↑ «The Watch» Berria 2021-04-17 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5240152
# The Wasp Woman

The Wasp Woman, The Bee Girl ala Insect Woman (euskaraz Liztor Emakumea. Erle Neska ala Intsektu Emakumea) 1959ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko film bat da. Gidoia Leo Gordon gidoigileak idatzi zuen. Susan Cabot, Anthony Eisley, Michael Mark eta Barboura Morris aktoreek antzeztu zuten. Roger Corman berak ere agerpen labur bat du, ospitaleko medikua antzeztuz.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Zinthrop doktoreak (Michael Mark) betirako gaztetasunaren sekretua topatu duela baieztatzen du: liztorren entzimez eginiriko sueroa. Janicek (Susan Cabot) edabea probatzea erabaki du, bere azala leundu eta gaztetzeko asmoz. Baina istripuz sueroa amaitzean, Janicek ondorioak jasango ditu: gauez liztor emakumea bilakatuko da, bere biktimen odola bereganatzeko asmoz hilketak burutzen dituen monstruoa.

## Aktoreak

* Susan Cabot: Janice Starlin
* Fred Eisley: Bill Lane
* Barboura Morris: Mary Dennison
* William Roerick: Arthur Cooper
* Michael Mark: Eric Zinthrop doktorea
* Frank Gerstle: Les Hellman
* Bruno VeSota: Night Watchman
* Roy Gordon: Paul Thompson
* Carolyn Hughes: Jean Carson
* Lynn Cartwright: Maureen Reardon
* Frank Wolff: Janari dendaria
* Lani Mars: Idazkaria
* Philip Barry: Janari dendaria
* Roger Corman: Ospitaleko medikua (krediturik gabe)

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q2076723
* Multimedia: The Wasp Woman / Q2076723
# The Waterford Boys

The Waterford Boys Irlandako antzinako abesti herrikoia da.

## Kanpo estekak

* The Dubliners taldeko The Waterford Boys abestiaren bertsioa entzungai (Ingelesez)
* Hitzak ikusgai (Ingelesez)
* Datuak: Q12267964
# The Way (telesaila)

The Way (euskaraz: «Bidea») britainiar telesail laburra da, James Grahamek, Michael Sheenek eta Adam Curtisek BBC Onerako sortua.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Gales hegoaldeko Port Talbot udalerria munduko siderurgia lantegi handienetako bat izateagatik da ezaguna, eta azken egunotan albiste da berriz ere, berrogei urte geroago bertako beharginek greba mugagabea iragarri dutelako uztailean hasita. Discroll familia da protagonista; senar-emazteak lantegiko sindikatuko kideak dira, baina dibortzio prozesuan daude. Txanponaren beste aldean polizia agente den alaba eta buru osasun eta droga mendekotasun arazoei buelta eman nahian dabilen semea daude. Familia desegituratuak bat egingo du eztanda egin eta gutxira arreta nazionala bereganatuko duen lan gatazkatik osorik irteteko.

## Aktoreak

* Steffan Rhodri: Geoff Driscoll
* Mali Harries: Dee Driscoll
* Sophie Melville: Thea Driscoll
* Callum Scott Howells: Owen Driscoll
* Teilo James Le Masurier: Rhys Driscoll
* Michael Sheen: Denny Driscoll
* Maja Laskowska: Anna
* Aneurin Barnard: Dan
* Danny Sapani: The Vicar
* Mark Lewis Jones: Glynn
* Matthew Aubrey: Neil Griffiths
* Tom Cullen: Jack Price
* Luke Evans: Hogwood
* Paul Rhys: Akela
* Erin Richards: Willis
* Catherine Ayers: Elaine
* Patrick Baladi: Hector
* Derek Hutchinson: Philip
* Jonathan Nefydd as Simon The Prophet of Port Talbot.
* David K.S. Tse: Mr. Kwan
* Georgia Tennant: Millie
* Caroline Sheen: Mari
* Manuel Klein: Jonas

## Erreferentziak

* ↑ «Gales, amildegiaren ertzean» Berria 2018-05-29 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118902975
# The Watcher (2000ko filma)

The Watcher (euskaraz Behatzailea), 2000ko Joe Charbanic estatubatuarrak zuzendutako thriller film bat da. James Spader, Marisa Tomei and Keanu Reeves aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Joel Campbell (James Spader) FBIko agentea serieko hiltzaileen atzetik ibiltzeaz nazkaturik dagoenez, borondatezko baja hartu eta Chicago hirira bizitzera joango da. Urte bat beranduago, emakume bat eraikin batean eraila agertzen denean, Campbellek hilketan David Allen Griffin (Keanu Reeves) gizasemearen estiloan egina dagoela usteko du, duela bost urte atzetik atxilotu asmoz jarraitu zuen psikopata arriskutsua. Orain, bere hurrengo biktimei buruzko pistak igorriz proban jarri nahi duela dirudi. Campbellek biktimak hiltzaileak baino lehen topatzea beste irtenbiderik ez du izango, behintzat haiek bizirik salbatu nahi baditu.

## Aktoreak

* James Spader: Joel Campbell
* Keanu Reeves: David Griffin
* Marisa Tomei: Polly Beilman
* Chris Ellis: Hollis
* Ernie Hudson: Ibby
* Robert Cicchini: Mitch
* Jenny McShane: Diana
* Rebekah Louise Smith: Ellie
* Gina Alexander: Sharon
* Andrew Rothenberg: Jack Fray
* Joseph Sikora: Eskeiterra

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1754442
* Multimedia: Film locations of The Watcher (2000) / Q1754442
# The Watcher (telesaila)

The Watcher (euskaraz: «zelataria») estatubatuar misteriozko telesaila da, Ryan Murphyk eta Ian Brennanek Netflixerako sortua.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Brannock familia da istorioko protagonista, etxe berri bat erosi duen familia bat. Ametsezko etxea zirudiena, ordea, berehala infernu bilakatuko da, bere burua «zelatari» izendatu ohi duen pertsona misteriotsu baten agerpena tarteko. Familia gizabanako horren gutunak jasotzen hasiko da lehenik, mezu makurrez jositako gutunak. Ostera, bizilagunak ezagutzen hasiko da, etxearen iragan malkartsua ezin hobeto oroitzen duten sekretuz beteriko bizilagunak.

## Aktoreak

* Naomi Watts: Nora Brannock
* Bobby Cannavale: Dean Brannock
* Mia Farrow: Pearl Winslow
* Terry Kinney: Jasper Winslow
* Richard Kind: Mitch
* Jennifer Coolidge: Karen Calhoun
* Christopher McDonald: Det. Chamberland
* Margo Martindale: Maureen "Mo"
* Noma Dumezweni: Theodora
* Isabel Gravitt: Ellie Brannock

## Erreferentziak

* ↑ «Zelatariaren gaixotasun ilunena» Berria 2022-10-22 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110885430