OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bakterio gram-negatibo

Bakterio gram-negatiboak gram tindaketa proban emaitza negatiboa lortzen duten bakterioak dira. Gram tindaketa tradizioz erabili izan da bakterio guztiak bi kategoria nagusitan sailkatzeko, bakterioen zelula hormaren ezaugarriak kontuan izanda.
Bakterio gram-positiboen paretan gram tindaketan erabilitako kristal more koloratzailea harrapatuta geratzen da, horregatik more kolorez ikusten dira mikroskopioarekin behatzerakoan. Hala gertatzen da koloratzailea estuki atxikita geratzen baita zelula hormaren peptidoglikano geruzari; izan ere, dekoloratzailea ez da kristal morea eramateko gai.
Bakterio gram-negatiboek ezin dute koloratzailea atxikita mantendu dekoloratzailea gehitu ostean; urrats horretan erabilitako alkoholak gram-negatiboen zelulen kanpoko mintza degradatzen du, zelula-pareta porotsuagoa bilakatzen du eta kristal more koloratzailea atxikita mantentzea eragozten du. Gram-negatiboen peptidoglikano geruza askoz meheagoa da, eta gainera, barne mintzaren eta kanpo mintzaren artean kokatzen denez, koloratzaile berria (safranina edo fukzina) bertan harrapatuta geratzen da. Kasu horretan, kolore arrosaz ikusiko dira mikroskopioan aztertzerakoan.
Gram-positiboen peptidoglikano geruza gram-negatiboena baino lodiagoa den arren, gram-positiboak sentikorragoak dira antibiotikoekiko, kanpo mintzik ez dutelako.
Bakterio gram-negatibo askok gaixotasunak eragiten dituzte, tartean gonorrea (Neisseria gonorrhoeae), meningitis (Neisseria meningitidis) arnaseko gaxiotasunak (Moraxella catarrhalis, Haemophilus influenzae, Klebsiella pneumoniae, Legionella pneumophila, Pseudomonas aeruginosa), gernu-gaixotasunak (Escherichia coli, Proteus mirabilis, Enterobacter cloacae, Serratia marcescens), gaixotasun gastrointestinalak (Helicobacter pylori, Salmonella enteritidis, Salmonella typhi) edota infekzio nosokomialak (Acinetobacter baumanii). Bakterio gram-negatiboen artean espezie asko daude..

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [1999]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q632006
* Multimedia: Gram negative bacteria / Q632006
# Tolerantzia (argipena)

Tolerantzia hitzak zenbait esanahi ditu:
* Giza tolerantzia, beste pertsona edo taldeen ideia edo ekintzekin ados egon ez arren, hauek errespetatzean datzan jokaera;
* Ingeniaritza eta diseinuan, perdoia, produktu bat ekoiztean magnitude batean suerta daitekeen aldaketa onargarria;
* Medikuntzan, tolerantzia immunologikoa edo immunotolerantzia, immunitate-sistemak antigeno propioak (autoantigenoak) eta kanpoko antigenoak bereizteko duen gaitasuna.
* Farmakologian, tolerantzia, behin eta berriz hartzearen ondorioz sendagai edo droga baten dosi konstante batek duen efektua murriztea.
# Tolfa

Tolfa Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. 4.761 biztanle ditu, 168,27 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Tolfak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Allumiere Blera Bracciano Canale Monterano Cerveteri Monte Romano Santa Marinella Tarquinia Vejano Manziana

## Kanpo estekak

* Datuak: Q243488
* Multimedia: Tolfa / Q243488
# Tolesgabetasun

Tolesgabetasuna edo sineskortasuna tolesgabea denaren nolakotasuna da. Tolesgabea tolesik, amarrurik edo zurikeriarik gabea; gainerakoek beti zuzen eta azpikeriarik gabe jokatzen dutela uste duena Asperger sindromea duten pertsonen ezaugarri bereizgarria izan ohi da.
Berez ez da ezaugarri txarra, baina zentzu txarrean hartzen da, pertsona sineskorrak, eskuarki, eskrupulugabeek haietaz baliatzen, manipulatzen eta abusatzen dituztelako.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Tolesgabe. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..
* ↑ (Gaztelaniaz) ¿Por qué un Asperger es tan inocente?. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1642590
# Toletxegaingo geltokia

Toletxegain Euskotren Trena eragilearen E1 lineari dagokion lurgaineko tren geralekua da, Elgoibar udalerrian kokatuta dagoena. Mugi sistemaren 4. tarifa-gunean eta Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 5. tarifa-gunearen barruan dago.
Geralekuak trenbide eta nasa bakarra du, eta kanpoaldean doako aparkalekua dago.

## Sarbideak

Geralekuak sarbide bakarra du, arrapala bidezkoa.
* Pedro Muguruza hiribidea

## Ikus, gainera

* Elgoibar
* E1 linea (Euskotren)
* Euskotren Trena
* Eusko Trenbideak

## Kanpo estekak

* Euskotrenen webgunea
* Datuak: Q12268030
* Multimedia: Toletxegain station / Q12268030
# Tolerantzia

    Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Tolerantzia (argipena)»
Tolerantzia gainerako pertsonen ideiak, lehentasunak, pentsatzeko moduak edo portaerak onartzeko gaitasunari dagokio. (Latinezko tolerantĭa dator hitza, eta horrek «onartzen duenaren nolakotasuna» esan nahi du). Kontzeptua XVI. mendearen amaieran sortu zen Frantzian, katolikoen eta protestanteen arteko erlijio-gerretan. Hasiera batean, Elizak funtsezkotzat jotzen ez zituen dogmaren puntuei buruz besteek duten iritziarekiko indulgentzia adieraziko luke. Hala, zentzu gutxiesgarriarekin jaio zen, errotik kendu ezin zena jasan behar baitzen. Terminoaren zentzu positiboa hurrengo mendean baieztatu zen John Locke eta Pierre Baylerekin, eta XVIII. mendeko Ilustrazioak bere funtsezko balioetako bat bihurtu zuen, beste sinesteen onarpenaren esanahiarekin.
Bestalde, gurea ez bezalako sinesmen edo erlijioak modu publikoan betetzen dituztenekiko ere bada tolerantzia. Beste pertsona batzuen ekintzak edo iritziak onartu eta aintzat hartzearekin zerikusia duen kontzeptua da, pertsona horiek norberarenak ez direnean edo sinesteen esparru pertsonalaren kontra daudenean. Tolerantzia oinarrizko balioa da harmonikoki eta bakean bizitzeko. Kontua ez da besteek esaten edo egiten dutena onartzea, baizik eta gizaki bakoitzaren banakotasuna eta desberdintasunak onartu eta onartzea. Tolerantzia kultura desberdinetako pertsonen, kredoen, etnien eta bizimoduen arteko bizikidetza onaren oinarria dela uste da.

## Orokortasunak

Maila indibidualean, egoera bat edo beste pertsona edo talde bat onartzeko gaitasuna da tolerantzia. Baina gizabanako guztiak ez dira gai toleranteak izateko. Norbanakoen tolerantzia pertsona batek bereak ez diren balioak adierazten dituenaren aurrean duen jarreran adieraziko da. Baita norberaren interesen kontrako edo hirugarrenen interesen kontrako egoera bidegabea onartzean ere. Horrek guztiak, jakina, besteei entzuteko eta haiek onartzeko gaitasuna dakar.
Gizadiaren garai guztietan eta munduko leku guztietan izan da gizarte-portaera hori, bizikidetza ahalbidetzeko bitarteko gisa. Onartzen da, oro har, balioak eta arau kolektiboak botere politikoa eta gizarte-kontrola duen taldeak ezartzen dituela, eta, horren bidez, besteak beste, errespetu-maila ezartzen du, edo, alderantziz, pertsonak lortu nahi duen jazarpenaren intentsitatea, jarrera eta kontzeptu desberdinak edo arazotsuak adierazten baditu.

## Erreferentziak

* ↑ Tolerance-dictionary.com. .
* 1 2 Tixier du Mesnil, Emmanuelle. (2019). «La tolérance andalouse a-t-elle existé?» L’Histoire (457): 66..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q183225
* Multimedia: Tolerance / Q183225
# Tolerantzia (farmakologia)

Tolerantzia farmakologiako kontzeptu bat da, sendagai baten dosi konstante batek duen efektua murriztea adierazten duena. Farmakoa behin eta berriro ematearen ondorioz gerta daiteke, eta hasierako efektuak lortzeko dosiak handitu egin behar dira.

## Erreferentziak

* ↑ Tolerantzia. Euskalterm, Farmakologiako oinarrizko terminología, ivap.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2024-8-2).
* ↑ Bastida, Maite, Orkolaga, Jon Mikel. Sarrera: Oinarrizko kontzeptuak. Drogen klasifikazioa. jakin.eus (Noiz kontsultatua: 2024-8-2).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1425425
# Tolerantzia Ediktua

Tolerantzia Ediktoa Kamehameha III.ak, Hawaiiko erregeak, 1839ko ekainaren 17an emandako agindua izan zen, Eliza Katolikoa bertan ezartzea baimenduz. Hawaiiko Erresumatik kaleratua izan zen Eliza Katolikoa Kamehameha I.a eta Kamehameha II.aren erregealdietan.
Euren administrazioaren azpian Hawaiiko antzinako tradizio eta erlijioa ziren nagusia. Kamehameha III.a haurra zenean Eliza kongregazionala zen nagusia.
1839ko ekaianren 17an, Frantziako gobernuaren mehatxupean (Bihotz Sakratuaren Kongregazioa babestu nahi zuten) Eliza Katolikoa bertan ezartzea baimendu zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5338013
# Toleria

Toleria Sesiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Toleria abiaeformis da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Toleria abiaeformis | daturik gabe |
| Toleria aritai | daturik gabe |
| Toleria colochelyna | daturik gabe |
| Toleria ilana | daturik gabe |
| Toleria sherpa | daturik gabe |
| Toleria sinensis | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1966115
* Espezieak: Toleria
# Arhan

    Artikulu hau ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aran (argipena)».
Arhan Nafarroa Behereko eta Lapurdiko ibaia da, bere ibilbidearen gehiengoa lehenengo lurraldean egiten duelarik. 48,4 kilometroko luzera duen ibai hau Aturri ibaiaren ibaiadarra da.

## Geografia

Ibaia Baigura mendiaren oinean, Heraitzen (Heleta) jaiotzen da. Lekornen, Makeatik datozen urak jasotzen ditu. Garroko jauregiaren oinetik eta Haltzuiako errota zaharretik iragaten da, Ahurtin Aturri ibaira isuri baino lehen.

## Ibaiadarrak

Hona hemen Arhanen ibaiadarren zerrenda:
* Garralda erreka
* Eieratxar erreka
* Lartaso erreka
* Marmareko erreka
* Termi erreka

## Zeharkatutako herriak

Ibaiak ondorengo udalerriak zeharkatzen ditu:
* Heleta,
* Lekorne,
* Lekuine,
* Aiherra,
* Bastida, eta
* Ahurti.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: 166. araua: Euskal Herriko ibaiak.
* ↑ Sandre datu-basea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1553519
* Multimedia: Aran (River) / Q1553519
# Argyrostola

Argyrostola Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Argyrostola ruficostalis da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Argyrostola ruficostalis | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4790009
* Espezieak: Argyrostola
# Argüébanes

Carmona, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Camaleño udalerrian dagoen herri bat da. 2019an 39 biztanle zituen.
* Datuak: Q5703856
* Multimedia: Argüébanes / Q5703856
# Arhane

Arhane Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1831n Lakarri eta Sarrikotagainerekin batera Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine udalerria osatu zuen.

## Biztanleriaren bilakaera

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 99 | 97 | 109 | 94 | - | - | - | - | - |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak

* ↑ EHESS: Cassini proiektua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2861128
# Argüelles geltokia

Argüelles geltokia, Madrilgo metroaren geltoki bat da, Espainiako Madril hiriburuko Moncloa-Aravaca eta Chamberí barrutien artean.
1941eko uztailaren 15ean inauguratu zen. Izena Agustín Argüelles abokatu eta politikariaren omenez darama.
* Datuak: Q1890537
* Multimedia: Estación de Argüelles / Q1890537
# Argüesoko gaztelua

Argüesoko gaztelua edo San Bizenteren gaztelua Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Hermandad de Campoo de Suso udalerrian dagoen gotorleku bat da. Vegatarrek bere bi dorre eraiki zituzten XIII. eta XIV. mendeetan. 1983an Bien de Interés Cultural izendatu zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5757094
* Multimedia: Castle of Argüeso / Q5757094
# Argüelles (Madril)

Argüelles, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Moncloa-Aravaca barrutian. Hiriko 92. auzoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64874
* Multimedia: Argüelles neighborhood, Madrid / Q64874
# Argés

Argés Toledoko udalerria da, Montes de Toledo eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 5.446 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Toledoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalerriari buruzko webgunea.
* Datuak: Q1632009
* Multimedia: Argés / Q1632009
# Baginitis

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du aholku medikorik ematen
    Ez nahasi baginismoarekin.
Baginitis baginako mukosaren hantura infekziosoa da. Jariakin, azkura edo mina sor ditzake baina asintomatikoa ere izan daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Baginitis. .
* ↑ www.mayoclinic.com — Diseases and Conditions — Vaginitis — Basics — Definition

## Kanpo estekak

* Datuak: Q676191
* Multimedia: Vaginitis / Q676191
# Bagley (Iowa)

Bagley Iowako hiri bat da. Guthrie konderrian kokatua dago. 2010ean 303 biztanle zituen, 0,80 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Guthrie konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1947876
* Multimedia: Bagley, Iowa / Q1947876
# Baglan (Neath Port Talbot)

Baglan, Galesko hegoaldeko udalerri bat da, Neath Port Talbot konderrian. Cardiff eta Swansea hirien arteko trenbidea udalerritik igarotzen da eta bertan geltoki bat du.
2001eko erroldaren arabera 6.654 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2477613
* Multimedia: Baglan, Neath Port Talbot / Q2477613
# Baginako zaku-hondo

Baginako zaku-hondoa uteroko zerbixaren zati baginala inguratzen duen egitura da, baginako hormaren zatirik sakonenean dagoena, eta umetoki-lepoaren edo zerbixaren proiekzioak sortutako sakonunean zabaltzen dena.

## Egitura

Goiko muturrean, baginako paretak zerbixaren inguruan baginako lau zaku-hondoak osatzen ditu: aurreko zaku-hondoa, atzeko zaku-hondoa eta alboetako bi zaku-hondoak (eskuinekoa eta ezkerrekoa).
* Aurreko zaku-hondoa. Atzeko zaku-hondoa baino sakonera txikiagoko sakonunea da, zerbixaren aurrean kokatzen da, burtsa besikouterinotik gertu. 0,2 eta 0,5 cm bitarteko sakonera du.
* Atzeko zaku-hondoa. Sakonune sakonagoa da, zerbixaren atzetik igotzen da, eta bere paretak Douglasen zaku-hondoaren bitartez peritoneoarekin du zerikusia. 2,0 eta 2,5 cm arteko sakonera du.
* Alboko zaku-hondoak (eskuinekoa eta ezkerrekoa).

## Sexologia

Misiolariaren jarrera egiten den bitartean, zakilaren punta aurreko zaku-hondora iristen da, eta txakurtxoaren jarreran, berriz, atzeko zaku-hondoera.

## Ikus, gainera

* G puntu

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Faix, A.; Lapray, J. F.; Callede, O.; Maubon, A.; Lanfrey, K.. (2002-2-15). «Magnetic Resonance Imaging (MRI) of Sexual Intercourse: Second Experience in Missionary Position and Initial Experience in Posterior Position» Journal of Sex & Marital Therapy 28 (sup1): 63–76. doi:10.1080/00926230252851203. PMID 11898711..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1659799
# Baginismo

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du aholku medikorik ematen
    Ez nahasi baginitisarekin.
Baginismoa ematutu edo baginaren gihar estutzailearen nahigabeko uzkurdura mingarria da, sexu harremanak izatean edo gerta litekeena. Normalean jatorri psikologikoa izaten du: sexu-hezkuntza eza, bizipen traumatikoak, haurdunaldi edo sexu-transmisiozko gaixotasunei beldur izatea, sexu abusuak eta abar.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Mariscal, Elena. El vaginismo como una cuestión de barreras emocionales. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1128431
* Multimedia: Vaginismus / Q1128431
# Bagiri

Bagiri (okzitanieraz Bagiri, frantsesez eta ofizialki: Bagiry) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 93 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Bagiry udalerrian erroldatutako biztanleak 80 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 76 etxebizitza zeuden, 39 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 35 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 74 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 39 etxebizitza nagusietatik 31 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 1ek hiru zituen, 15 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 26 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Bagiry udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 4 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 4 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 0 |
| 8 | 70-74 | 0 |
| 4 | 65-69 | 8 |
| 4 | 60-64 | 8 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 4 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 4 | 35-39 | 4 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 8 | 5-9 | 4 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 55 ziren, horien artean 34 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 34 pertsona aktiboetatik 31 lanean zeuden (17 gizon eta 14 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q648547
* Multimedia: Bagiry / Q648547
# Baginoplastia

Baginoplastia bagina egitea edota berregitean datzan edozein prozedura kirurgikori deritzo. Genitoplastia mota bat da. Emakumezkoen prolapso genitala gutxienez ebakuntza baten bidez tratatu ohi da. Batzuetan tumore gaiztoak edo abzesuak erauzi edo tratatu ondoren baginoplastia prozedura beharrezkoa da baginaren egitura eta funtzionamendu normala berriro emateko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1537534
* Multimedia: Vaginoplasty / Q1537534
# Baginako puzker

Baginako puzkerra edo baginako flatulentzia baginatik isurtzen edo kanporatzen den haizea da. Sexu harremanetan zehar edo hauen ondoren gerta daiteke, baina luzatze-ariketek edo ariketa fisikoak eragindakoa izan daiteke. Baginako eta uzkiko puzkerren hotsak antzekoak badira ere, baginakoan ez da hondakin-gasik kanporatzen. Ondorioz, ez du inolako usainik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q558165
# Bagley (Minnesota)

Bagley Minnesotako hiri bat da. Clearwater konderrian kokatua dago. 2010ean 1.392 biztanle zituen, 5,05 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Clearwater konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2232169
* Multimedia: Bagley, Minnesota / Q2232169
# Atun

Atuna (Thunnus) ur gazitan bizi den arrain urdin generoa da.

## Atun motak geografiaren arabera

Munduko ozeanoetan bederatzi espezie bizi dira:
| Izen arrunta | Izen zientifikoa | Eskualde geografikoa | Aditua |
| Atun hegats-horia | Thunnus albacares | Mundu osoan | Bonnaterre, 1788 |
| Hegaluzea | Thunnus alalunga | Mundu osoan | Bonnaterre, 1788 |
| Hegalaburra | Thunnus thynnus | Ozeano Atlantikoa | Linnaeus, 1758 |
| Ozeano Bareko atun hegats-urdina | Thunnus orientalis | Ozeano Barea | Temminck & Schlegel, 1844 |
| Hegoaldeko atun hegats-urdina | Thunnus maccoyii | Ozeano Atlantiko, Indiko eta Bareko hegoaldean | Castelnau, 1872 |
| Atun hegats-luzea | Thunnus tonggol | Indiako ozeanoa eta Ozeano Bareko mendebaldea | Bleeker, 1851 |
| Atun hegats-beltza | Thunnus atlanticus | Ozeano Atlantikoko mendebaldea | Lesson, 1831 |
| Atun moja | Thunnus obesus | Ozeano Atlantiko, Indiko eta Barea | Lowe, 1839 |
| Karasicken atuna | Thunnus karasicus | | Lesson, 1831 |

## Atun motak eta izenak beste hizkuntzatan

Erraza da zenbait espezie nahastea atunarekin, adibidez atuntxikiak. Komeni da horien artean ondo bereizten jakitea.
* Atuna eta antzekoak
* Katsuwonus pelamys, amia, atuntxikia, sabel marradun
* Thunnus atlanticus, atun beltza
* Sarda sarda (Lanpo, haginzorrotza, atuntxikia)
* Thunnus alalunga, Germoa, hegaluzea, atunzuria
* Thunnus albacares, hegats horia
* Euthynnus alletteratus, lanpoa, lanpo bularpikarta
* Scomber scombrus, makaela, berdela, ugerba
* Auxis rochei rochei, Auxis thazard, melba, makaela
* Thunnus obesus, atun moja, begihandia
* Thunnus thynnus, zimarroia, atungorria, hegalaburra
Komenigarria izaten da izenak beste hizkuntzatan ere ezagutzea:
| izen zientifikoa | es. | fr. | en. |
| amia, atuntxikia, sabel marradun | Katsuwonus pelamys | Listado, barrilete | thon atlantique, bonite à ventre rayé | skipjack |
| atun beltza | Thunnus atlanticus | atún de aleta negra | thon noir | blackfin tuna |
| haginzorrotza, atuntxikia | Sarda sarda | bonito (del Atlántico), caballa | pélamide, bonite à dos rayée | atlantic bonito |
| hegaluzea, atunzuria | Thunnus alalunga, Germo a. | bonito, albácora | germon | long-finned tuna |
| hegats horia | Thunnus albacares | rabil, junco | thon à nageoires jaunes | yelowfin tunny |
| lanpoa, l. bularpikarta | Euthynnus alletteratus | bacoreta, atún pequeño | | little tunny |
| makaela, berdela, ugerba | Scomber scombrus | verdel, caballa | maquéreau | atlantic mackerel |
| melba, makaela | Auxis rochei rochei, A. thazard | bonito (del sur) | bonite à dos rayée | atlantic bonito |
| moja, begihandia | Thunnus obesus | patudo | thon obése | bigeye tuna |
| zimarroia, atungorria, hegalaburra | Thunnus thynnus | cimarrón | thon rouge | bluefin tuna |

## Erreferentziak

* 1 2 Agirre, Edorta. (2022). Amantala ta mantela. Pamiela, 178 - 180 or. ISBN 978-84-9172-259-5..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2346039
* Multimedia: Thunnus / Q2346039
* Espezieak: Thunnus
# Atun hegats-hori

Atun hegats-horia (Thunnus albacares) ur gazian bizi den arraina da, munduko itsaso tropikal eta azpitropikaletan bizi dena. Batzutan ahi izenaz ere saltzen dute, hawaieraz ʻahi izena duelako.

## Erreferentziak

* ↑ The Journal of San Diego History Summer 1991, Volume 37, Number 3: 'Pole Fishing for Tuna, 1937-1941: An Interview with Edward S. Soltesz'
* Datuak: Q269781
* Multimedia: Thunnus albacares / Q269781
* Espezieak: Thunnus albacares
# Atun moja

Atun moja (Thunnus obesus) Scombridae familiako ur gaziko arraina da, munduko itsaso tropikal eta epeletan (Mediterraneoan izan ezik) bizi dena. Batzuetan ahi izenaz ere saltzen dute, hawaieraz ʻahi izena duelako.

## Erreferentziak

* ↑ Tony Ayling & Geoffrey Cox, Collins Guide to the Sea Fishes of New Zealand, (William Collins Publishers Ltd, Auckland 1982) ISBN 0-00-216987-8
* Datuak: Q1122241
* Multimedia: Thunnus obesus / Q1122241
* Espezieak: Thunnus obesus
# Atunontzi

Atunontzia edo atunzalea atunaren arrantzan espezialitaturik dagoen arrantza-ontzia da. Jada antzinaroan, Almadrabak erabiltzen zituzten atunak harrapatzeko baina XVIII. mendetik aurrera (1727an Yeun hogei slup inguru zituzten) honako itsasontziak agertu ziren. Euskal ontzidian tradizionalak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [1998]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3525787
* Multimedia: Tuna fishing vessels / Q3525787
# Atun-entsalada

Atun-entsalada normalean hiru osagairen nahasketa bat da: atuna, arrautza eta maionesa edo ordezko mota batzuk, hala nola, ziapea. Erabilitako atuna aurrez prestatutakoa da, ontziratuta eta urarekin edo olioarekin kontserbatuta. Ohikoa da bi ogi-xerren artean entsalada igurtzea ogitartekoa lortzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2884546
* Multimedia: Tuna salad / Q2884546