OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gertrude Stein

Gertrude Stein (Allegheny, Pennsylvania, AEB, 1874ko otsailaren 3a - Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1946ko uztailaren 27a) Estatu Batuetako idazlea izan zen.

## Biografia

1903an Parisen hartu zuen bizilekua, anaia Leorekin batera. Haren etxea idazleen (Apollinaire, Cocteau) eta abangoardiako pintoreen (Matisse, Gris, Picasso) biltoki izan zen, eta Cézanne, Rousseau eta beste artista batzuen koadro-bilduma handi bat osatu zuen. 1907an Alice Toklas ezagutu zuen, gerora bizitza osoan adiskide mina izan zuena. Garai hartan idatzi zituen lehen liburuak: Three Lifes (1909, "Hiru bizitza") eta Making of Americans (1911), 1925ean argitaratu zena.
Kubismoaren ezaugarriak literaturara aldatzen saiatu zen. Horren erakusgarri da Tender Buttons (1914, "Botoi hauskorrak") olerki-liburua. 1920tik aurrera, Estatu Batuetatik Parisa joandako Scott Fitzgerald, Ernest Hemingway, Sherwood Anderson idazleen adiskide izan zen, eta eragin handia izan zuen haiengan. 1933an The Autobiography of Alice B. Toklas ("Alice B. Toklasen autobiografia") idatzi zuen; liburu horretan, bere buruaz hitz egiten du batez ere, eta ordura arte izan ez zuen ospea ekarri zion.
1935ean Estatu Batuetara joan zen hitzaldiak ematera, eta ikusmin handia piztu zuen han, judua, beste emakume batekin bizi zena, eta abangoardiako idazlea izanik. Europara itzuli zen, eta han eman zituen azken urteak. Steinen idazkera abangoardiakoa eta esperimentala zen, ingeles literatura-tradizioa irauli nahi zuena; estiloa errepikakorra du, eta literatura genero guztiak landu eta nahasi zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q188385
* Multimedia: Gertrude Stein / Q188385
# Gertu Gae

Gertu Gae Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Antzuolan sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 438 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %33,93.

## Ikus, gainera

* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258456
# Gertrudis Babenbergekoa

Gertrudis Babengergekoa (c. 1118 – 1150eko apirilaren 8a) Babenbergeko etxeko kidea zen, eta Bohemiako dukesa ezkontidea 1140tik hil zen arte, Vladislaus II.a Bohemiakoaren ezkontza eta gero.
Leopoldo III.a Austriakoaren eta Ines Waiblingenekoaren alaba zen. Bere aitaren heriotza eta gero Gertrudisen anaia Leopoldo IV.a Bavariakoa bilakatu zen Austriako margravea, eta 1338an premisliden Maria Bohemiakoarekin ezkondu zen, etorkizunean Gertrudisen senarra izango zenaren lehengusina.
Gertrudis Vladislaus II.arekin ezkondu zen, Vladislaus I.a Bohemiakoaren semerik zaharrena, 1140an. Bere senarrak dukerria utzi zuen bere osabaren agintaldian zehar, Soběslav I.a Bohemiakoa, baina osabaren heriotzarekin nobleziak berriro deitu zuen. Amaren aldetik, Gertrudis hohenstaufentar errege Konrado III.a Alemaniakoaren erdi-anaia zen, familia ona Vladislausentzat.
Bere lehengusu Konrado II.a Znojmokoak Praga setiatu zuenean 1142an gaztelua defendatu zuen bere koinatu Teobaldo I.a Jamnitzekoarekin, Vladislausek Konrado III.aren laguntza eskatzen zuen bitartean.
Gertrudisek erlijio instituzioetan interesa zuen eta hainbat kanpoko erlijio gonbidatu zituzten Bohemian instalatzen. Lau seme-alaba izan zituzten eta 1150an hil zen, 32 urte zituela, Pragan.
* Datuak: Q2243803
* Multimedia: Gertrude of Babenberg, Duchess of Bohemia / Q2243803
# Guillaume de Maleville

Guillaume-Jacques-Lucien, Malevilleko markesa (Sarlat, 1805eko abuztuaren 30a - Paris, 1889ko abenduaren 25a), Frantziako abokatu eta politikaria da. Bordeleko Apelazio Gortean lan egin ondoren, Dordoina ordezkatu zuen parlamentuan.

## Erreferentziak

* ↑ https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb10709088s
* ↑ http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/leonore_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=COTE&VALUE_1=LH/2790/82
* ↑ https://www.senat.fr/senateur-3eme-republique/de_maleville_guillaume1511r3.html
* Datuak: Q3120381
# Guillem Timoner Obrador

Guillem Timoner Obrador (gaztelaniaz: Guillermo Timoner) (Felanitx, Mallorca, 1926ko martxoaren 24a - Madril, 2023ko abuztuaren 17a) pistako txirrindulari balearra izan zen, eta lehiatu zen 1941 eta 1968 urteen artean. Sei aldiz izan zen munduko txapeldun motor atzeko txirrindularitzan. Haren anaia Antoni ere txirrindulari profesionala izan zen. 1983an, ordurako 15 urte zeramala erretiraturik, itzuli lehiaketara eta hurrengo urtean Espainiako txapelketa irabazi zuen, 58 urte zituela.

## Sei aldiz munduko txapeldun

Pistan lehiatu zen batez ere, baina nabarmendu, motor atzeko txirrindularitzan nabarmendu zen. Espezialitate horretan sei aldiz irabazi zuen Munduko txapelketa —Milan (1955), Amsterdam (1959), Leipzig (1960), Milan (1962), Paris (1964) eta Donostia (1965). Urte batzuk geroago, 2006n, beste txirrindulari balear batek, Joan Llanerasek, berdindu egin zuen haren balentria. Orobat, Timoner munduko azpitxapeldun izan zen birritan —Kopenhage (1956) eta Paris (1958)—, Europako txapeldun behin eta Espainiako txapeldun 24 aldiz.
Felanitx haren jaioterrian kale bat eta kiroldegi bat daude Guillem Timoner izenarekin. Horrezaz gain, herriak kale-eskultura bat eskaini zion txirrindulari ohiari.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q778742
* Multimedia: Guillermo Timoner / Q778742
# Guillaume de Villaret

Guillaume de Villaret (Alenc, c. 1235 – Limasol, 1305eko ekainaren 9a) Ospitaleko Zaldunen 24. Maisu Handia izan zen 1296tik hil zen arte.
Ospitaleko Zaldunen Maisu Handia. 1296an Maisu Handia izendatu aurretik, Saint-Gilleseko priorea izan zen. Hautaketaren berri Proventzan jaso zuen, eta ez zen berehala Ziprera joan, han baitzegoen Ordenaren egoitza. 1301ean iritsi zen azkenean Limasolera eta tronuratu egin zuten.
Hainbat aldaketa egin zituen Ordenan; Kapitulu Orokorraren boterea murrizten saiatu zen, janzkera kode zorrotzagoak ezarri zituen eta komentu bizitzara itzultzeko arauak eman zituen. 1301ean Ordena zazpi hizkuntzatan banatu zuen administratiboki (Alemania, Aragoi, Auvernia, Ingalaterra, Frantzia, Italia eta Proventza).
Mamelukoen aurrean Akre galdu ondoren, aliantza bat ezarri zen Persiako mongoliarren, Ospitaleko Zaldunen, Tenpluko Zaldunen eta Zipreko Erresumaren artean. 1300. urteko uztailean Egiptoko kostaldea suntsitu eta harrapakin handi bat lortu zuten.
* Datuak: Q1553972
* Multimedia: Guilhèm del Vilaret / Q1553972
# Guillaume de Pierre Godin

Guillaume de Pierre Godin Lapurdiko elizgizona izan zen (Baiona, 1260 – 1336ko ekainaren 4a). Kardinala izan zen eta Aita Santuaren ordezkari gisa jardun zuen Gaztelako koroaren aurrean, Alfontso XI.a erregearen garaian. Valladolideko kontzilioaren zuzendari izan zen 1322. urtean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2700151
# Gillaumé

Gillaumé Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 28 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Gillaumé udalerrian erroldatutako biztanleak 28 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 15 etxebizitza zeuden, 12 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 14 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 12 etxebizitza nagusietatik 10 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek lau gela zituzten eta 9 etxek bost zituzten. 11 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 8 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 4 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Gillaumé udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 0 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 4 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 4 | 35-39 | 4 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 4 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 20 ziren, horien artean 14 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 14 pertsona aktiboak lanean(7 gizon eta 7 emakume) zeuden.. 6 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen eta 5 ikasten zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1332919
* Multimedia: Gillaumé / Q1332919
# Gillarteko leizea

Gillarteko leizea Arabako mendebaldean dagoen leize bat da, Kuartangoko Gillarte herrian kokatua.
Koba kareharri kretazeoz osatuta dago. Hirutasun Santuaren baselizaren barrenean du ahoa, eta bertatik erreka bat jaiotzen da. Erreka horren urak Vadillo errekara isurtzen dira, gero Baia ibaira, eta hortik Ebro ibaira.
Geografía general del País Vasco-Navarro entziklopediako Provincia de Álava liburukian, leizea eta inguruak deskribatzen dira, Luis Heintz Lollen hitzetan:
| « | [...] Gillarteko leizea (Kuartangoko harana). − Gillarte herriaren iparraldean koba bat dago. Koba horren kuriositate nagusia hondoan jaiotzen den ibai bat da, luzera osoan zeharkatzen du, eta sarreratik 2 metrora eraikitako Hirutasun Santuaren aldarearen azpitik igarotzen da. Neurriak: 100 metroko luzera, 3 metroko zabalera (batez beste), eta 5 metroko altuera. Edertasun handiko apaingarri naturalak ditu, baina inguruko Zuhatzu herriko bainulariek gutxi bisitatzen dute, ibaiaren emaria handitzen duten ur-isuri ugariengatik. | » |

## Erreferentziak

* ↑ Puig y Larraz, Gabriel (1896). «Cueva de Guillarte». Catálogo geográfico y geológico de las cavidades naturales y minas primordiales de España. Madril: Establecimiento Tipográfico de Fortanet. 6.or.
* ↑ Heintz Loll, Luis (1915-1921). «Cueva de Guillarte (Valle de Cuartango)». Vera López, Vicente; Carreras Candi, Francisco (editoreak). Geografía general del País Vasco-Navarro III. Bartzelona: Establecimiento Editorial de Alberto Martín. 82. or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115862751
# Goose Creek (Kentucky)

Goose Creek Kentuckyko hiri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 294 biztanle zituen, 0,16 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jefferson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2568173
# Goonhilly

Goonhilly, (ingelesez: Goonhilly Pony), Kornuallesko bertako zaldi arraza bat izan zen. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen zen. Bere jatorria Bodmin Moor mortuan dago.
Dirudienez poni hauek Dartmoor poni arraza ezagunaren oso gertukoak ziren, geografikoki gertuak izanik ere.

## Arrazaren historia

Bere aipuan XVIII. mendean aurkitzen dugu hainbat agirietan eta antza zela zalditzat erabiltzen zen. Baita zamabere bezala ere.
Antza XIX. menderako desagertuta zegoen jada.

## Etimologia

Goon lur ordeka edo laua izendatzeko Kornubierazko hitza da. Goonhilly Kornuallesko Lizard penintsula eta Helston herriaren arteko mortu bat da, txillardi eta granitozko harri ugariekin. Paraje honetatik hartzen zuen izena poni arrazak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Arrazari buruzko artikulua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57416589
# Goonown

Goonown, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5583998
# Goose Creek (Hego Carolina)

Goose Creek Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Berkeley konderrian dago, Hego Carolina estatuan. 45.946 biztanle ditu, 108,998009 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Berkeley konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1537768
# Goose Creek udalerria, Piatt konderria (Illinois)

Goose Creek udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Piatt konderrian. Azken zentsuaren arabera 788 biztanle zituen, 56.32 milia karratu (145.9 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Goose Creek udalerrian 337 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 30.289 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5555844
# Goonlaze

Goonlaze, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5583996
# Goonvrea

Goonvrea, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5584000
# Goonhusband

Goonhusband, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15058888
# Goonietarrak

Goonietarrak (ingelesez The Goonies) 1985eko Richard Donner estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abenturazko komedia film bat da. Istorioa edo ideia orokorra Steven Spielberg zuzendariak sortu eta idatzi zuen, filma honetako ekoizleetako bat ere izan zen, aldiz, Chris Columbus gidoigileak filmarako espreski moldatutako gidoia idatzi zuen. Sean Astin, Josh Brolin, Jeff Cohen, Corey Feldman, Kerri Green, Martha Plimpton eta Ke Huy Quan aktoreek antzeztu zuten.
Soinu bandaren doinu edo abesti nagusia The Goonies 'R' Good Enough (Goonietarrak Behar Adina Onak Dira) Cyndi Lauper abeslariak konposatu eta abestu zuen, gainera filmaren 12. minutuan telebistako bideoklip batean kameoa agerpen laburra egin zuen. REO Speedwagon eta The Bangles taldeen abestiak ere badauzka.
Oregon estatuaren kostaldeko Astoria udalerrian filmatu zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1985ko uda, AEBetako Oregon estatua. Mikey Walsh (Sean Astin) kostaldeko Astoria udalerrian bizi den gaztetxo bat da. Bere aita (Keith Walker), arazo ekonomikoak direla eta, larri xamar dabil, inbertsiogile diruzale batzuk Walsh familia bizi den auzoa suntsitu eta bertan golf zelai bat eraiki nahi baidute. Auzoak Goon Docks deritzo ("Goon Kaiak"), hortik dator filma honen izenburua. Mickey eta bere lagun koadrilak euren buruei Goonietarrak deitzen diete.
Arratsalde enbatatsu batean, Mikey bere lagunekin batera etxe zuloan daude. Erabat asperturik daudelarik, ganbarara igo eta hainbat antzinako gailu zahar eta bitxi topatzen dituzte. Haien artean, nahi gabe, "Willy begibakarra" delako baten altxorraren mapa topatuko dute, hau duela mende batzuk bere eskifaiarekin batera desagertu zen pirata bat izan zen.
Orduan lagun koadrila euren familien estualdi ekonomikoa konpondu dezakeen altxorraren bila kaleratzea erabakiko dute, hau lortuko ez balukete, Goonietarren taldea betirako deseginez.
Altxorraren bilaketak kostaldeko taberna zahar baten lurpera eramando ditu, taberna horren jabeak Fratellitarrak dira, altxorra bereganatzeako irrikia duten banku lapur familia. Goonietarrek piratek tranpez josiriko lurpeko pasabideen artean eta Fratellitarrak atzetik jarraitzen dituztela altxorraren bilaketa abenturari ekingo diote.

## Aktoreak
### Goonietarrak

* Sean Astin: Michael "Mikey" Walsh
* Corey Feldman: Clark "Ahotzar" Devereaux
* Jonathan Ke Quan: Richard "Data" Wang
* Jeff Cohen: Lawrence "Pottolo" Cohen
* Josh Brolin: Brandon "Brand" Walsh, Mikeyren anai zaharra
* Kerri Green: Andrea "Andy" Carmichael
* Martha Plimpton: Stephanie "Stef" Steinbrenner

### Bestelakoak

* Anne Ramsey: Amatxo Fratelli
* Joe Pantoliano: Francis Fratelli
* Robert Davi: Jake Fratelli
* John Matuszak: Lotney "Sloth" Fratelli
* Mary Ellen Trainor: Irene Walsh
* Keith Walker: Irving Walsh
* Steve Antin: Troy Perkins
* Lupe Ontiveros: Rosalita, Walshtarren neskamea

## Kanpo estekak

* The Goonies filmaren trailerra edo iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* The Goonies filmaren IMDB fitxa ikusgai (Ingelesez)
* The Goonies.com - The Goonies filmari buruzko webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q636043
* Multimedia: The Goonies / Q636043
# Hamadan

Hamadan (persieraz: همدان‎, Hamadān, antzinako persieraz: Hagmatana‎), antzina Ekbatana, Irango mendebaldeko hiria da, Hamadan probintziako hiriburua, Teherandik 360 kilometro hego-mendebaldera dagoena. 2011n 525.794 biztanle zituen. Eskualdeko merkataritzagune nagusia da: artilea, larruak, kotoia, fruitu lehorrak. Bertan dago Avizenaren hilobia.

## Geografia

Hamadan Alvand mendiaren magalean dago, 1.850 metroko garaieran, Kermanxahetik 190 kilometro ekialdera eta Isfahandik 530 kilometro ipar-mendebaldera.

### Klima

Hiriak klima kontinentala dauka, Dsa Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Hamedan) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 17.0 | 19.0 | 25.0 | 28.0 | 33.0 | 39.0 | 40.6 | 39.4 | 36.4 | 30.0 | 23.0 | 18.8 | ' |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 2.0 | 4.3 | 11.5 | 18.1 | 23.9 | 30.9 | 34.9 | 34.2 | 29.8 | 21.9 | 13.7 | 5.9 | 19.3 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -4.6 | -2.2 | 4.5 | 10.4 | 15.5 | 21.3 | 25.3 | 24.3 | 19.0 | 12.1 | 5.3 | -0.9 | 10.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -10.5 | -8.2 | -2.1 | 2.7 | 6.4 | 9.8 | 13.9 | 12.8 | 7.0 | 2.5 | -2.1 | -6.6 | 2.1 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | −34.0 | -33.0 | −21.0 | -12.0 | -3.0 | 2.0 | 7.0 | 4.0 | -4.0 | -7.0 | −14.5 | −29.0 | ' |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 46.3 | 43.6 | 49.4 | 49.8 | 37.8 | 3.7 | 2.0 | 1.8 | 0.8 | 20.7 | 26.9 | 40.9 | 323.7 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 11.6 | 11.1 | 12.4 | 12.1 | 9.5 | 2.0 | 1.3 | 1.6 | 1.0 | 5.6 | 6.8 | 10.1 | 85.1 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 8.8 | 8.2 | 4.2 | 0.6 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.2 | 0.9 | 6.9 | 29.8 |
| Eguzki orduak | 131.8 | 137.1 | 174.5 | 199.6 | 258.5 | 341.8 | 342.7 | 322.2 | 295.6 | 234.3 | 183.1 | 135.3 | 2756.5 |
| Hezetasuna (%) | 76 | 73 | 64 | 56 | 50 | 36 | 31 | 31 | 34 | 48 | 61 | 73 | 52.8 |
| Iturria: NOAA (1961-1990) ||||||||||||||

## Historia

Hamadan, antzinatean Ekbatana deitua, Irango eta munduko hiririk antzinakoenetakoa da. Historialari batzuen ustez, K.a. III. milurtekoan sortu zuten eta, Asiriako kroniken arabera, gutxienez K.a. XII. mendetik existitzen da. Greziar historialarien arabera, Mediako Astiages erregearen hiriburua izan zen K.a. VI. mendearen lehen erdialdean, Ziro Handia persiarren erregeak K.a. 549an konkistatu zuen arte (Babiloniako Nabonidesen erregealdiaren seigarren urtean). Esan bezala, Ekbatana izan zen bere antzinako izena (Hañgmatana antzinako persieraz, Agbatana Eskiloren arabera, Agmatanu Behistungo inskripzioan eta Nabonidesek Aga'mtanu idatzia.

## Herritar ezagunak

* Al-Hamadhani (967-1007), idazlea.
* Shirin Ebadi, 2003. urtean Bakearen Nobel Saria jaso zuena.

## Erreferentziak

* ↑ Iran: Major Cities. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2017-2-18).
* 1 2 Hamadan. iranchamber.com (Noiz kontsultatua: 2017-2-21).
* ↑ Hamedan Nozheh Climate Normals 1961-1990. ftp.atdd.noaa.gov (Noiz kontsultatua: 2017-2-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28587
* Multimedia: Hamadan / Q28587
# Hamadan (probintzia)

Hamadan Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen mendebaldean dagoena. 19.368 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.758.268 biztanle zituen. Hiriburua Hamadan da.

## Erreferentziak

* ↑ Hamedan. amar.org.ir (Noiz kontsultatua: 2017-2-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q187373
* Multimedia: Hamadan Province / Q187373
# Hamahiru

Hamahiru (13) hamabiaren ondoren eta hamalauaren aurretik doan zenbaki naturala da.
13 seigarren zenbaki lehena da, 11aren ondoren eta 17ren aurretik.

## Matematikan

* Seigarren zenbaki lehena.
* Izar zenbaki bat.
* Ezagutzen deiren hiru Wilson zenbaki lehenetako bat.
* Fibonacciren zenbaki bat.
* Zortearen zenbaki bat.
* Bi karratu kontsekutiboren arteko diferentzia da: $13=(2^{2}+3^{2})=(7^{2}-6^{2}).$

## Frantziako departamendua

* Rodanoren Ahoak departamendua (13)

## Bitxikeriak

Mendebaldeko herrialde askotan 13 zenbakia zoritxarra ekartzen duen zenbakia da. Triskaidekafobia deitzen zaio 13 zenbakiari beldurra izatea.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Weisstein, Eric W.. «Star Number» mathworld.wolfram.com (Noiz kontsultatua: 2021-10-14).
* ↑ «A007540 - OEIS» oeis.org (Noiz kontsultatua: 2021-10-14).
* ↑ «A000959 - OEIS» oeis.org (Noiz kontsultatua: 2021-10-14).

## Ikus, gainera

* Hamahiruko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37141
* Multimedia: 13 (number) / Q37141
# Hamahiru Koloniak

Hamahiru Koloniak (ingelesez Thirteen Colonies) historikoki Britainia Handiak Ipar Amerikako Ozeano Atlantikoaren kostaldean Eskozia Berria eta Florida arteko lurraldeetan zituen jabetza kolonialek jaso izan zuten izendapena izan zen. Hamahiru kolonia hauek XVIII. mendearen amaieraldean independentzia lortu eta Ameriketako Estatu Batuak bilakatu ziren.

## Koloniak

Jatorrizko hamahiru koloniak honako hauek izan ziren:
* New Hampshire
* Massachusetts
* Rhode Island
* Connecticut
* New York
* New Jersey
* Pennsylvania
* Delaware
* Maryland
* Virginia
* Ipar Carolina,
* Hego Carolina,
* Georgia

## Biztanleria

Kolonia hauen ezaugarri garrantzitsu bat bertako biztanleriaren nahasketa zen, Europako herrialde ugarietako jatorria zuelarik: Ingalaterra, Irlanda, Eskozia, Alemania, Gales, Flandria, Frantziako hugonoteak eta abar. Hauei XVII. mendean Suedia eta Herbeheratako jendea batu zitzaien.
1770ean jada hirigune txikiak sortu eta hedapen preozesuan zeuden, bakoitzak bere egunkari, denda, merkatari eta artisauak zituelarik. Hiririk handiena Filadelfia zen, 28.000 biztanleekin, ondoen New York, Boston eta Charleston zeudelarik. Europako herrialdeak ez bezala, Estatu Batuek ez zuten inoiz aristokrazia feudalik izan. Koloniar garaian lursailak ugariak eta amaigabeak ziren, aldiz eskulana urria, eta hortaz, edozein gizonek aberastasuna edo oparotasuna eskuratzeko aukera zuen, aberatasuna ez baldin bazen, bai behintzat ekonomia independentzia.

## Gobernua

Kolonia guztiak gobernu ordezkaritzaren usadioan oinarrituak zeuden. Britainiar erregeak kolonietako agintariak izendatzen zituen, baina haiek guztiek kolonia bakoitzean hautatutako biltzarrarekin batera gobernatzen zuten. Bozkatzeko eskubidea gizonezko lurjabe zuriei mugatua zegoen, baina kolono zuri gehienak lurjabeak zirenez edo nahikoa lursailen jabe zirenez, bozkatzeko eskubidea zuten. Gainera, Britainia Handiak ezin zuen bere amerikar kolonien kontrol zuzena gauzatu: Londres hiriburua urrutiegi zegoen, eta kolonoek izaera eta jokaera oso independentea zuten; bestalde, kolonia bakoitzaren sorrerako estatutuetan ere Britainiar Koroak kolonien barne burujabetza onartzen zuen. Azkenik, kolonietan mineral baliotsuen ondare handirik ez zegoenez (urrea edo zilarra), Erresuma Batuak bere Hamahiru Kolonietan zuzenean esku sartzeko interesik ez zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179997
* Multimedia: Thirteen Colonies / Q179997