OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Signor-Lipps efektua

Signor-Lipps efektua Phil Signor eta Jere Lipps paleontologoek deskribatutako fenomenoa da. Estintzio gertaera bat dagoenean, adibidez dinosauroekin bukatu zuen meteoritoaren inpaktuari loturikoa, honen gainean eta azpian dagoen erregistro fosilaren egoerari dagokio.
Jaknia da erregistro fosila ez dela inoiz osoa eta beraz izaki baten fosilak ez dute zergatik agertu behar bere existentzia osoa mugatzen duten estratuetan. Hau dela eta espezie baten lehen edo/eta azken alea ez dira inoiz agertuko erregistroan. Horregatik desagerpen masibo bat dagoenean ere arroketan desagerpen gradual bat dela irudikatuko da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1184242
# Signs (filma)

Signs (euskaraz, Seinaleak) M. Night Shyamalan indiar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko 2002ko filma da. Mel Gibson, Joaquin Phoenix, Rory Culkin eta Abigail Breslin aktoreek antzeztu zuten.
Filmak estralurtarren Lurraren inbasioa ardatz gisa hartuta, bestelako gai filosofikoagoak ukitzen ditu: naturaz gaindiko fenomenoek gizakiongan betidanik eragin izan dizkiguten zalantzak martxan jartzen dira, heriotza, pertsona maitatuen galera eta ondorengo etsipen sentimendua, fedearen eta bizi pozaren galera, etab.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Graham Hess (Mel Gibson) Pennsylvaniako landa eremuko baserri batean bizi den erreberendo protestante alarguna da. Bi seme-alaba (Rory Culkin eta Abigail Breslin) eta Merrill (Joaquin Phoenix) anaiarekin bizi da: bere garaian, anaia beisboleko izarra izan zen, baina orain, gasolindegi batean lan egiten du. Emaztea trafiko istripu batean hil ostean, fedea galdu eta, horren ondorioz, bere eliztarrek bertan behera laga dute.
Egun batez, esnatutakoan, etxetik kanpo daudela eta baserriko txakurrak etengabe zaunka daudela ohartu da. Baserritik irten eta haurrak inguruko artadietan topatu ditu baina, era berean, beste gauza izugarri bat ere bai: artadian, 10 metroko diametroko biribil edo soro-zirkulu misteriotsua dago.

## Aktoreak

* Mel Gibson: Graham Hess erreberendoa
* Joaquin Phoenix: Merrill Hess
* Rory Culkin: Morgan Hess
* Abigail Breslin: Bo Hess
* Cherry Jones: Caroline Paski polizia ofiziala
* Patricia Kalember: Colleen Hess
* Michael Showalter: Lionel Prichard.
* M. Night Shyamalan: Ray Reddy

## Kanpo estekak

* Signs filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q22432
# Spondylurus

Spondylurus Scincidae familiaren barruan sailkatzen den narrasti genero bat da. Antilletan bizi dira.

## Espezieak

* Spondylurus anegadae Hedges & Conn, 2012
* Spondylurus caicosae Hedges & Conn, 2012
* Spondylurus culebrae Hedges & Conn, 2012
* Spondylurus fulgidus (Cope, 1862)
* Spondylurus haitiae Hedges & Conn, 2012
* Spondylurus lineolatus (Noble & Hassler, 1933)
* Spondylurus macleani (Mayer & Lazell, 2000)
* Spondylurus magnacruzae Hedges & Conn, 2012
* Spondylurus martinae Hedges & Conn, 2012
* Spondylurus monae Hedges & Conn, 2012
* Spondylurus monitae Hedges & Conn, 2012
* Spondylurus nitidus (Garman, 1887)
* Spondylurus powelli Hedges & Conn, 2012
* Spondylurus semitaeniatus (Wiegmann, 1837)
* Spondylurus sloanii (Daudin, 1803)
* Spondylurus spilonotus (Wiegmann, 1837)
* Spondylurus turksae Hedges & Conn, 2012

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3493719
* Espezieak: Spondylurus
# Aceuchal

Aceuchal Badajozko udalerria da, Tierra de Barros eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 5.679 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q616785
* Multimedia: Aceuchal / Q616785
# Ach' An Todhair

Ach' An Todhair, Eskoziako gaeleraz: Achadh an Todhair, Eskoziako Highland eskualdean dagoen herrixka bat da, Lochaber barrutian. Loch Linnhe aintziraren ertzean dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4673337
* Multimedia: Ach' An Todhair / Q4673337
# Acha (Coll)

Acha, Eskoziako gaeleraz: An t-Achadh, Eskoziako Coll uhartean dagoen udalerri bat da, Barruko Hebridetan eta Argyll eta Bute konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3778638
* Multimedia: Acha, Coll / Q3778638
ieaHebridak :
ieaBarruko HebridakieaColl
Acha
Arinagour
ieaColonsay
Scalasaig
ieaEigg
Cleadale
Galmisdale
ieaIslay
Ardtalla
Ballygrant
Bowmore
Bridgend
Lagavulin
Nerabus
Port Askaig
Port Charlotte
Port Ellen
Portnahaven
ieaMull
Ardtun
Bunessan
Calgary
Craignure
Croggan
Dervaig
Fionnphort
Kintra
Knockan
Lochbuei
Pennyghael
Salen
Tiroran
Tobermory
Uisken
Ulva Ferry
ieaJura
Ardmenish
Craighouse
Feolin
ieaSeil
Balvicar
Clachan-Seil
Ellenabeich
ieaSkye
Achachork
Aird of Sleat
Ardvasar
Armadale
Ashaig
Bernisdale
Bornesketaig
Borreraig
Borrodale
Borve
Bracadale
Broadford
Brogaig
Bualintur
Camastianavaig
Camuscross
Carbost (Loch Harport)
Carbost (Portree)
Claigan
Colbost
Drumfearn
Drynoch
Dunan
Dunvegan
Duntulm
Edinbane
Elgol
Ellishadder
Eynort
Eyre
Fasach
Feorlig
Ferindonald
Fiskavaig
Flashader
Flodigarry
Galltrigill
Garafad
Geary
Gedintailor
Gillen
Glendale
Halistra
Harlosh
Heaste
Isleornsay
Kensaleyre
Kilbride
Kilmaluag
Kilmarie
Kilmore
Kilmuir
Kilvaxter
Kingsburgh
Kyleakin
Kylerhea
Lealt
Lower Breakish
Luib
Milovaig
Mugeary
Ollach
Ose
Peinachorran
Peinlich
Portnalong
Portree
Ramasaig
Roag
Sconser
Skeabost
Sligachan
Staffin
Stein
Struan
Suladale
Talisker
Tarskavaig
Teangue
Torrin
Totaig
Tote
Treaslane
Trumpan
Uig
Uigshader
Ullinish
Upper Breakish
ieaTiree
Mannal
Scarinish :
ieaKanpoko HebridakieaBarra
Allasdale
Ardmore
Ardveenish
Bogach
Borve
Brevig
Castlebay
Caolas
Northbay
ieaBenbecula
Bail' Iochdrach
Balivanich
Nunton
Uachdar
ieaHarris
Amhuinnsuidhe
Ardhasaig
Borsham
Borve
Bun Abhainn Eadarra
Hushinish
Leverburgh
Luskentyre
Rèinigeadal
Rodel
Tarbert
ieaHegoaldeko Uist
Askernish
Auratote
Balgarva
Bornish
Daliburgh
Howmore
Iochdar
Kilaulay
Lochboisdale
Stoneybridge
ieaIparraldeko Uist
Ardheisker
Baile Glas
Carinish
Lochmaddy
Newtonferry
Sollas
Tigharry
ieaLewis
Achmore
Adabroc
Aignish
Aird Uig
Aird
Airidh a' Bhruaich
Ardroil
Arnol
Back
Baile an Truiseil
Balallan
Barvas
Bayble
Borrowston
Borve
Bragar
Branahuie
Breaclete
Breivig
Brenish
Broker
Brue
Cabharstadh
Calbost
Callanish
Carloway
Cliff
Coll
Cromore
Cross
Crossbost
Eorodale
Eoropie
Fivepenny
Flesherin
Garenin
Garrabost
Garynahine
Gravir
Gress
Habost
Holm
Kneep
Knock
Knockaird
Laxdale
Leurbost
Lionel
Marybank
Mealista
Melbost
New Tolsta
Newmarket
Newvalley
North Dell
North Tolsta
Parkend
Plasterfield
Port of Ness
Portnaguran
Portvoller
Sandwick
Shawbost
Shulishader
Skigersta
South Dell
Steinish
Stornoway
Swainbost
Timsgarry
Tolsta Chaolais
Tong
Uig :
# Acetobacter

Acetobacter generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Aerobio hertsiak eta mugikorrak dira. Bere flageloek kokapen peritrikoa dute.
Bakterio hauek, Gluconobacter generoarekin batera, bakterio azetikoaren multzoan (Acetobacteraceae) sailkatzen dira. Azetikoaren bakterioek azido azetikoa sortzen dute etanola oxidatzen dutenean. Hori dela-eta, Acetobacter garrantzi handiko mikrobioa da ozpinaren sortze prozesuan (ozpina uretan disolbaturiko azido azetikoa baita), eta ozpinaren ekoizpen industrialean erabili ohi da.
Azido azetikoa sortzen duenez, Acetobacter gai da pH azidoetan hazteko (pH=5). Sortzen duen azidotasunak, beraz, ez du bakterioa hiltzen.
Ozpinaren ekoizpenean onuragarria bada ere, Acetobacter kaltegarria ere izan daiteke ardogintzan, ardoaren alkohola (etanola) oxidatzen duenean: ardoa garrazten du, etanola azido azetiko bihurtuz. Era berean, gure sagardogileen etsai amorratua ere bada, arrazoi berarengatik: sagardoa garrazten du ozpina sortzerakoan.
Ardoa, garagardoa eta sagardoa Acetobacter-ek garratz ez dezan kupelak oxigenorik gabe mantendu behar dira, ez dira aireztatu behar. Bakterio hondatzailea oso aerobioa denez, oxigenorik ezean ez da haziko eta ez du ardoa edo sagardoa hondatuko.
Ardogintzan sufre dioxidoa ere erabiltzen da mikrobio horren hazkuntza galarazteko.
Genero honetako hainbat espezie gai dira nitrogenoaren finkapena egiteko. Finkapen hau landareekin sinbiosian daudenean burutzen dute.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Acetobacter MicrobeWiki-an
* Datuak: Q132434
* Multimedia: Acetobacter / Q132434
* Espezieak: Acetobacter
# Achachork

Achachork, Eskoziako gaeleraz: Achadh a' Choirce, Eskoziako Highland eskualdeko udalerri txiki bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartearen ekialdean dago, Portree udalerriaren iparraldean eta A855 errepidean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1967455
* Multimedia: Achachork / Q1967455
# Achacachi

Achacachi Umasuyus aimara jauntxoen hiriburua izan zen, Titicaca lakuaren ekialdean, altiplano peru-boliviarrean.

## Testuinguru historikoa

Umasuyus jauntxoen aginpeak lari-laritarrekin muga zuen iparraldean eta paca jaquistarrekin (gizon-arranoak) hegoaldean. Inka Inperioak inbaditu zuenean, umasuyustarrak aurka borrokatu ziren. Hori dela eta, oraindik aimaraz hitz egiten dute (jaya mar aru = aintzinako hizkuntza), eta ez kitxuaz, inken gainontzeko herrialdeetan ez bezala.

## Sorrera

Achacachi 1826ko urtarrilaren 24an sortu zen, hiriburu administratibo gisan. Herri hori berez aurretik bazegonez, dekretuak haren existentzia antzematen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1553175
* Multimedia: Achacachi / Q1553175
# Aintzira arrosa

Aintzira arrosa arrosa edo gorri koloreko ura duen aintzira da. Ur gaziko aintzira izan ohi da, gazitasun horretan bizi daitezkeen algak eta bateriak dituena. Hauek karotenoideak ekoizten dituzte eta kolore arrosa edo gorria ematen diote urari.
Aintzira arrosa gehienetan kolorea aldatu egiten da urte sasoiaren arabera. Sasoi euritsuan kolore arrosa galdu egiten da, sasoi lehorrean aldiz gazitasuna handitu egiten da eta ondorioz kolore arrosa itzultzen da.

## Kolorearen jatorria
### Algak

Existitzen den alga halofiloena (gazitasunarekiko tolerantea) Dunaliella salina da, %35 NaCl duen uretan ere bizi daiteke (itsasoko urak %3 du). Alga zelulabakar honek gazitasun handiko uretan eta eguzkiztapen eta tenperatura altuak daudenean β-karotenoa (gorria) pilatzen du argiaren intentsitatetik klorofila berdea babesteko, hura inguratuz.

### Bakterioak eta arkeoak

Beste zenbait kasutan bakterioak eta arkeoak dira β-karotenoa haien zelula mintzetan pilatzen dutenak. Esate baterako Salinibacter ruber bakterioa eta Halobacterium salinarum arkeoa.

### Krustazeoak

Artemia salina krustazeoak gazitasun handiko aintziratan bizi dira eta alga halofiloetaz elikatzen dira, tartean baita Dunaliella salina algaz ere. Honek kolore arrosa ematen die. Krustazeo hauek asko ugaltzen direnean aintzirek kolore arrosa hartzen dute.
Aipatzekoa da flamenkoa Artemia-taz elikatzen dela eta horren ondorioz lumak gorritu egiten zaizkio.

## Aintzira arrosa ezagunak

* Afrikan:
** Natron ( Tanzania)
** Retba ( Senegal)
* Amerikan:
** Laguna Colorada ( Bolivia)
** Las Coloradas ( Mexiko)
* Asian:
** Aralsor ( Kazakhstan)
** Burlinskoie ( Errusia)
** Maharloo ( Iran)
* Europan:
** Aigüesmortesko gatzagak ( Frantzia)
** Lemuria ( Ukraina)
** Torreviejako gatzagak ( Espainia)
* Ozeanian:
** Hillier ( Australia)
** Pink Lake ( Australia)

## Erreferentziak

* 1 2 Oren, Aharon. (2005-07-04). «A hundred years of Dunaliella research: 1905–2005» Saline Systems 1 (1): 2. doi:10.1186/1746-1448-1-2. ISSN 1746-1448. PMID 16176593. PMC PMC1224875. (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
* ↑ «Why is the ocean salty? | U.S. Geological Survey» www.usgs.gov (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
* ↑ (Ingelesez) McFadden, Christopher. (2018-07-24). «Lake Hillier: Australia's Pink Lake and the Story Behind It» interestingengineering.com (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
* ↑ (Ingelesez) https://www.abc.net.au/news/anna-salleh/6762802. (2022-01-04). «'It's like a pink milkshake': There's something in the water that gives these lakes a rosy hue» ABC News (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
* ↑ (Ingelesez) keykey. (2018-07-08). «Westgate Park’s Pink Lake» ToMelbourne.com.au (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
* ↑ (Ingelesez) Insider, Business. (2016-08-27). «This Siberian lake has just turned bright pink a couple of months early» TheJournal.ie (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ibiza, Cristina Amanda Tur |. (2015-10-16). «El pigmento rosa de los flamencos» Diario de Ibiza (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1571114
# Ainur

Ainurrak (quenyaz "Sakratuak" esan nahi duena, singularrean Ainu) Tolkienek Erdialdeko Lurraldeari buruzko bere lanak idazteko asmatu zuen mitologiaren zati diren izpirituzko izakiak dira. Iluvatarrek sortu zituen lehenak izan ziren, bere pentsamendutik abiatuta. Horietakoren batzuk Iluvatarrekin dauden arren, beste batzuk Eära jaitsi ziren (Valarrak eta Maiarrak) munduari forma ematen amaitzeko.
Ez dute berezko formarik, euren artean euren sortzailearen pentsamenduaren arabera dituzten antzekotasunengatik lotuta dauden arren. Euren sexu generoa ere ez da hala, baizik eta ezberdintzea eta bikotetzea aurreko arrazoi berengatik ematen dela.
Horietatik boteretsuena zena, Melkor, Eära jaitsi zen Gar Itzalezina bereganatzeko asmoz eta hala Jaun eta Sortzailetzat hartua izateko. Beste ainur batzuk usteldu zituen bere nahia betetzeko (Sauron eta Balrogak dira adibiderik ezagunenak). Gauza propiorik sortu ezin dutenez, euren berdinek eginiko gauzak usteltzea edo suntsitzea beste erremediorik ez zaie geratzen. Hala ere, hau, benetan, Eruk pentsatutako kantuaren zati izan liteke, beronek Silmarillion lanean dioen bezala, Melkor kantua bere desadostasunarekin suntsitzen saiatzen denean.
| « | Eta zuk, Melkor, bere iturririk sakonena nigan ez duen gairik ezin dela jo ikusiko duzu, eta musika nire kalterako inork ezin duela aldatu. Saiatzen denak, berak oraindik irudikatu ere egin ez dituen gauza miragarriagoak sortzeko nire tresna baino ez dela frogatuko baitu. | » |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q78498
* Multimedia: Ainur / Q78498
# Aintzira Mikatz Handia

Aintzira Mikatz Handia (arabieraz: البحيرة المرة الكبرى‎, al-Buḥayrah al-Murra al-Kubrā) Egiptoko ur gaziko lakua da, Suezko ubidearen iparraldeko eta hegoaldeko aldeen artean kokatua. Aintzira Mikatz Txikiaren jarraian dago (al-Buhayrah al-Murra as-Sughra). Bi lakuek batera 250 km-ko azalera hartzen dute. Iparraldetik ere komunikatzen da, Suezko ubidetik, Manzala lakuarekin eta Timah lakuarekin.
Aintziraren eta itsasoaren arteko komunikazioa zuzena da Suezko ubidearen bidez, tarteko esklusarik gabe; hala, lakuan lurruntzearen ondorioz galdutako uraren ordez itsasoko ura erabiltzen da etengabe. Lakuak mareek eragindako korronteen efektua arintzen laguntzen du, metagailu baten gisan.
Arrainek migratu dezakete, normalean iparralderantz, ubidetik eta lakuetatik, eta horri Lessepsen migrazioa deitzen zaio. Hala, Itsaso Gorriko espezie batzuek Mediterraneoaren ekialdea kolonizatu dute.

## Gertakari militarrak

Bigarren Mundu Gerraren bigarren zatian, aliatuek aintzira erabili zuten errenditutako ontzi italiarrak gordetzeko, horien artean, Vittorio Veneto eta Italia izenekoak.
1945eko otsailaren 14an, Estatu Batuetako presidenteak aintzira bisitatu zuen. Winston Churchill eta Iosif Stalinekin Kaltako Konferentzian egon ondoren, Frankin D. Roosevelt AEBetako presidenteak Saudi Arabiako Abdulaziz bin Saudekin egin zuen bilkura Aintzira Mikatz Handian USS Quincy izeneko gerra ontzian. Bileraren lekuko bakarra Estatu Batuetako presidentearen interpretea izan zen.
Sei Eguneko Gerran, kanala itxita geratu zen eta lakuan 14 ontzi geratu ziren harrapatuta 1975 arte. Ontzi horiei Flota Horia deitu zitzaien, basamortuko harea metatzen zutelako estalkietan. Une hartan, tripulatzaileek zigilu batzuk zabaldu zituzten (posta-baliorik gabeko etiketa apaingarriak, batez ere), eta zigiluen bildumazaleek orain bilatzen dituzte.

## Ikus, gainera

* Sei Eguneko gerra

## Erreferentziak

* ↑ Madl, Pierre (1999). Essay about the phenomenon of Lessepsian Migration, Colloquial Meeting of Marine Biology I, Salzburg, abril 1999 (revisat el novembre de 2001).
* ↑ Imray Laurie Norie & Wilson, ed. (1995). The Red Sea Pilot. 266 or.
* ↑ Eddy, William A.. (1954). FDR meets Ibn Saud. Washington.
* Datuak: Q526440
* Multimedia: Great Bitter Lake / Q526440
# Ainuera

Ainuera (ainueraz: アィヌ・イタㇰ aynu itak, /ˈainu iˈtak/ ahoskatua; japonieraz: アイヌ語 ainugo) Japoniako Hokkaido uharteko ainu etniaren hizkuntza da. Tipologikoki, alderdi zenbaitetan japonieraren antzekoa bada ere, bertze ezein hizkuntzarekiko ahaidetasunik gabeko hizkuntza isolatutzat jotzen da.
XX. mendera arte, Errusiako Sakhalin uharteko hegoaldean hitz egiten zen, eta Kuriletan ere hiztun gutxi batzuk baziren. 1994an Sakhalingo azken hiztuna zendu zen.

## Ainuerazko ahozko literatura

Ahozko tradizio aberatsa dute ainuek, jukar derizten heroi-sagak oinarri.

## Erreferentziak

* ↑ Bradley, D.. (2007). Languages of Mainland South-East Asia. in: The vanishing languages of the Pacific Rim. Oxford: Oxford University Press, 301–336 or..

## Bibliografia

* Patrie, James (1982). The Genetic Relationship of the Ainu Language. Honolulu: The University> Press of Hawaii. ISBN 0-8248-0724-3.
* Tamura, Suzuko (2000). The Ainu Language. Tokio: Sanseido. ISBN 0-8248-0724-3.
* Vovin, Alexander (1993). A Reconstruction of Proto-Ainu. Leiden: E. J. Brill. ISBN 4-385-35976-8.
* Shibatani, Masayoshi (1990). The Languages of Japan. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36918-5

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Ainuerazko erranak
* (Japonieraz) Ainuerazko ikasgaiak - Sapporo TV
* (Japonieraz)Ainuerazko hitz-arrola
* (Ingelesez) Ainuera Ethnologuen
* Datuak: Q27969
* Multimedia: Ainu language / Q27969
# Aintzira urdina (Kroazia)

Aintzira urdina (kroazieraz: Modro jezero edo Plavo jezero) Kroazia hegoaldeko Imotski herriaren ondoan kokaturik dagoen aintzira da, Split-Dalmazia eskualdean. Sakonera handia duelako da ezaguna.

## Historia

Gertu dagoen aintzira gorriaren antzera, leizezulo erraldoi baten sabaia kolapsatzean sortuko zela pentsatzen da. Putzuak 220 metrotako sakonera du eta urtesasoiaren arabera uraren maila aldatu egiten da. Neguko elurrak urtzen direnean 90 metro hartzen ditu urak, baina 1914an 107 metrotara iritsi zen eta hegoaldeko ertzetik gainezka egin zuen. Urte batzuetan uda aldera erabat lehortzera ere iritsi da eta egun horietan futbolean jolasten dute putzuaren hondoan.
1907an bide bat egin zuten aintzirara jeisteko eta 1942an lurrikara batek luiziak eragin zituen eta putzuaren sakonera txikitu egin zen.

## Deskribapena

Aintzirak berak giltzurrun itxura du, 800 metrotako luzera eta 250-400metrotako zabalera, betiere uraren mailaren arabera. Gaur egun mendizaleentzako turismogune bihurtu da eta uretako kirolak ere egiten dira.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Modro Jezero homepage» Modro Jezero (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).
* ↑ (Ingelesez) «The Colourful Lakes of Imotski and the World's Most Unusual Football Pitch» Central Dalmatia Blog 2013-02-18 (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q882717
* Multimedia: Blue Lake, Croatia / Q882717
# Ainu

Ainu (japonieraz: アイヌ "ainu") , baita aynu, aino (japonieraz: アイノ "aino") eta testu historikoetan Ezo (japonieraz: 蝦夷 "ezo") ere, Japoniako Hokkaido eta Errusiako Sakhalin eta Kuril uharteetan bizi diren tribu ehiztari eta arrantzale batzuei ematen zaien izena da. Jatorriz paleo-siberiarrak dira. Ainu hitzak «gizaki» esan nahi du.
Historikoki, ainueraz eta antzeko hizkuntzez aritzen ziren, baina egun gutxi dira arbasoen hizkuntza egiteko gai direnak. Japoniar yamatoen akulturazioak haien kopurua gutxitu du. Hori dela eta, nahiz eta ofizialki 25.000 inguru izan, litekeena da 200.000 inguru izatea.

## Erreferentziak

* 1 2 Poisson, B.. (2002). The Ainu of Japan. Minneapolis: Lerner Publications, 5 or..
* ↑ 2010eko Errusiako errolda: Biztanleria etniaren arabera (Errusieraz)
* ↑ Gordon, Raymond G., Jr. (ed.). (2005). Ethnologue: Languages of the World. (15. argitaraldia) Dallas: SIL International ISBN 1-55671-159-X. OCLC .224749653.
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Baker, Colin Ronald; Jones, Sylvia Prys. (1998). Encyclopedia/Bilingualism/Bili. Multilingual Matters, 163 or. ISBN 978-1-85359-362-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q101828
* Multimedia: Ainu / Q101828
# Aintzira Handietako eskualdea

    Artikulu hau Ipar Amerikako eskualdeari buruzkoa da; Afrikakoa gaitzat duena beste hau da: «Afrikako Aintzira Handiak»
Aintzira Handietako eskualdea (ingelesez: Great Lakes region) Ipar Amerikako eremu zabala da, Kanadako Ontario probintziaren zati bat eta Aintzira Handietan itsasertza duten Estatu Batuetako zortzi estaturen (Illinois, Indiana, Ohio, Michigan, Minnesota, New York, Pennsylvania eta Wisconsin) zatiak hartzen dituena. Aintzira Handietako Kanadako kostaldea Ontarion dago.
Eskualdeko portu nagusiak Chicago, Detroit, Cleveland, Buffalo eta Toronto dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1548416
# Aintzira berdea (Bolivia)

Aintzira berdea (gaztelaniaz Laguna Verde) Boliviako Potosiko ordoki andetarrean dagoen aintzira bat da, Fernando Abaroa Andetar Faunaren Erreserba Nazionalaren barnean.

## Geografia

3,7 kilometro luze, 2,3 km zabal eta 5,2 kilometro karratuko hedadura dira bere neurriak. Aintzira zuriarekin, itsasarte txiki baten bidez lotuta dago. Bere kostaldeak, 10 kilometroko ingurubira edo perimetroa du.

## Kolorea

Esmeraldaren moduko berde kolorea du, bertako urak duen magnesio ugariagatik.

## Turismoa

Gainera, toki turistiko ospetsu bat da, Likankabur sumendiaren oinean baitago, munduko sumendi aktiborik handienetako bat, bere kraterrean, gainera, munduko aintzirarik altuenetako bat duena.

## Inguruko tokiak

* Aintzira gorria
* Aintzira zuria
* Aintzira urdin argia
* Harrizko zuhaitza
* Sol de Mañana

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1062100
* Multimedia: Laguna Verde / Q1062100
# Aintzira Nebulosa

Aintzira nebulosa :
| Datuak ||
| Igoera zuzena | 18h 03m 37s |
| Deklinazioa | −24° 23′ 12″ |
| Distantzia | 4.500 argi-urte |
| Itxurazko magnitudea | 5,8 |
| Itxurazko tamaina | 90 × 40 Minutu_sexagesimal |
| Konstelazioa | Sagittarius (konstelazioa) |
| Izen teknikoa NGC | NGC 6523 |
| Izen teknikoa M | M 8 |
Aintzira Nebulosa (Messier katalogoan Messier 8 edo M8 eta NGC 6523 izendatua) Saggitarius konstelazioko nebulosa da. Eguzki sistematik 5.000 argi urtera dago, gutxi gorabehera. 1747an aurkitu zuen Guillaume le Gentil astronomoak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11243
* Multimedia: Lagoon Nebula / Q11243
# Ainara Munt

Ainara Munt Ojanguren (Zaragoza, 1975) kataluniar itzultzailea da.

## Bizitza

1975ean Zaragozan jaioa, Bartzelonan igaro ditu urte gehienak. Aita katalana eta ama euskalduna ditu. 1997an Itzulpengintzan eta Interpretazioan lizentziatu zen Viceko Unibertsitatean.
2019an Etxepare-Laboral Kutxa Itzulpen Sariaren bosgarren edizioa irabazi zuen Joseba Sarrionandiaren Hilda dago poesia? liburuaren katalanerako itzulpenagatik: És morta la poesía?.

## Erreferentziak

* ↑ «Ainara Muntek irabazi du Etxepare-Laboral Kutxa Itzulpen saria» Berria 2019ko urriaren 23a (Noiz kontsultatua: 2019ko urriaren 24an).
* Datuak: Q72110404