OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Erdainkuntza

Erdainkuntza edo zirkunzisioa zakilaren prepuzioaren ebakitzea edo erauztea da, eta horren ondorioz zakil-mokoa agerian geratzea. Erdainkuntzaren kausa ohikoenak erlijiosoak, kulturalak edo osasunekoak dira. OMEren arabera, 2006an munduko gizonetatik % 30 erdaindua zegoen. Zirkunzisio hitza latinetik dator, eta ingurukoa (circum) moztea (cædere) esan nahi du.
Lehenengo deskribapenak labar-pinturan eta Antzinako Egiptoko hilobietan aurkitu dira.
Judaismoan erdainkuntza (brit milah deitua) jainkoaren agindutzat hartzen da. Islamean, Koranean ez agertu arren, asko praktikatzen da eta sinestun gehienek sunnahtzat hartzen dute. Afrikako zenbait elizatan eta ekialdeko eliza ortodoxoetan ere tradizionala da.

## Arazo etikoak

Kontra daudenek zalantzan jartzen dute adin txikiko pertsona bati ernaltze-ehuna kentzearen baliozkotasun etikoa, eta haur-erdainkuntzak autonomia indibiduala urratzen duela eta giza eskubideak hausten dituela diote. Haren alde daudenek, berriz, erdainkuntzak infekzioak saihesten dituela eta HIESaren hedapen abiadura murrizten duela argudiatzen dute.
Zenbait Osasun elkartek deritzote gurasoek seme-alaben interesen arabera erabakiak hartu behar dituztela, baina Britainia Handiko Mediku Elkartearen arabera, eztabaida dago auzi horren gainean: haien iritziz, oro har "gurasoek zehaztu beharko lukete modurik hoberenean nola sustatu behar diren beraien seme-alaben interesak, eta gizartearen esku dago erabakitzea zein muga dituzten gurasoek beren seme-alaben izenean erabakiak hartzeko". Esaten dute gurasoen interesak eta seme-alabenak ezberdinak izan arren, gurasoek erabakiak hartzeko eskubidea dutela, nahiz eta, aldi berean, haiek ezin dioten uko egin medikuek seme-alaben hobe beharrez agintzen dutenari. Adin nahikoa duten haurrek beren kabuz erabaki dezakete. UNAIDSen arabera, erdainkuntza borondatezko kirurgia-prozedura da, eta medikuek erdainkuntzari buruz ahalik eta informazio gehien eman behar diete gurasoei, erabaki libreak eta norberaren ustez egokiak hartzeko.
Batzuek argudiatzen dutenez, gaur egun erdainkuntza egin gabe sor daitezkeen osasun-arazoak gutxi dira, eta gertatzen direnean, gehienetan beste modu ez hain gogorrean trata daitezkeela. Margaret Somerville, McGill Unibertsitatearen zuzenbide, etika eta medikuntza zentroaren fundatzaile eta zuzendariak adierazten du adin txikiko haur bati erdainkuntza egin ala ez erabakitzea ez dagoela gurasoen esku, eta lan hori egin behar duten medikuek ez dutela jokatu behar beren balore etikoen arabera. Beste batzuek adierazten dute erdainkuntza oso mingarria dela, eta norbanakoaren baimenik gabe haur txikiei erdainkuntza ez terapeutikoa egiteak medikuntzan gobernatzen duten zenbait printzipio etiko hausten dituela.
Iritzi horien aurka, beste batzuek gurasoen erabakiaren zilegitasuna eta ohitura edo tradizio kulturalak azaltzen dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ OMS: The Global Prevalence of Male Circumcision

## Kanpo estekak

* Datuak: Q83345
* Multimedia: Circumcision / Q83345
# Erdao Barrutia

Erdao Barrutia (txinera sinplifikatuz: 二道区; pinyineraz: Èrdào Qū), Changchun osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 376.000 pertsona bizi ziren 965,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera

* Changchunen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Erdao barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q1348775
* Multimedia: Erdao District / Q1348775
# Erda

Erda euskal mitologiaren jainkoa edo jainkosa; Akitania erromatarraren garaian Pirineo aldean. Berari buruzko inskripzioa Garona Garaiako Créchets herrian azaldu ziren.
Ez dugu dibinitate honen ezaugarrien berri.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256967
# Ercourt

Ercourt Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 135 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Ercourt udalerrian erroldatutako biztanleak 135 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak

### Etxebizitza

2007an 55 etxebizitza zeuden, 53 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 2 hutsik zeuden. 54 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 53 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ercourt udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 1 | 85-89 | 4 |
| 0 | 80-84 | 2 |
| 2 | 75-79 | 1 |
| 5 | 70-74 | 4 |
| 3 | 65-69 | 7 |
| 5 | 60-64 | 3 |
| 5 | 55-59 | 5 |
| 4 | 50-54 | 5 |
| 3 | 45-49 | 1 |
| 4 | 40-44 | 2 |
| 3 | 35-39 | 5 |
| 7 | 30-34 | 3 |
| 4 | 25-29 | 5 |
| 7 | 20-24 | 3 |
| 3 | 15-19 | 2 |
| 5 | 10-14 | 1 |
| 1 | 5-9 | 1 |
| 4 | 0tik 4ra | 4 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 85 ziren, horien artean 57 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 57 pertsona aktiboetatik 51 lanean zeuden (29 gizon eta 22 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Diru sarrerak

2009an Ercourt udalerrian 54 unitate fiskal zeuden, 132 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.809 euro zen.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2000. urtean Ercourt udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Revenus fiscaux des ménages en 2008
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q82124
* Multimedia: Ercourt / Q82124
# Espainiar Arkua

Espainiar Arkua (ingelesez Spanish Arch eta irlanderaz An Póirse Spáinneach) Irlandako Galway hiria inguratzen zuen antzinako harresiaren zutik dirauen zatia da. Corrib ibaia Galwayko badian itsasoratzen den bokalearen ezkerraldean dago, hain zuzen ere, eskuineko ertzean dagoen Claddagh auzoaren parean.

## Zinema

Bertan, 1957ko John Fordek zuzendutako The Rising of the Moon ("Ilargiaren Irteera") filmaren azkeneko eszena filmatu eta girotu zen.

## Iruditegia

* Espainiar Arkua hurbiletik ikusita

## Kanpo estekak

* Espainiar Arkuaren argibidea Galway.net webgunean ikusgai (Ingelesez)
* Datuak: Q25567
* Multimedia: Spanish Arch, Galway / Q25567
# Espainiako udalerri

Espainian, udalerria da Estatuaren lurralde-antolaketaren oinarrizko erakundea Toki-araubidearen oinarriak arautzen dituen Legearen arabera. Herritarrek herri-arazoetan esku hartzeko hurbileneko bide, eta bertako giza taldeen berezko interesak autonomiaz erakundetu eta kudeatzen dituzte.
Udalerriek Asturiasko Printzerrian kontzeju izena hartzen dute.

## Terminologia

| Euskara | Gaztelania | Katalana / Valentziera | Galiziera | Asturiera | Aranera |
| Udalerria | Municipio | Municipi | Concello or Municipio | Conceyu | Municipi |
| Udala | Ayuntamiento | Ajuntament | Concello | Ayuntamientu | Ajuntament |
| Alkatea | Alcalde | Alcalde or Batlle | Alcalde | Alcalde | Baile |
| Alkateordea | Teniente de alcalde | Tinent d'alcalde | Tenente de alcalde | Teniente d'alcalde | Tinent de baile |
| Gobernu batzordea | Comisión de gobierno | Comissió de govern | Comisión de goberno | Comisión de gobiernu | Comission de govèrn |
| Osoko bilkura | Pleno | Ple | Pleno | Plenu | Plen |
| Zinegotzia | Concejal | Regidor | Concelleiro | Conceyal | Còsso |

## Erreferentziak

* ↑ 7/1985 Legea, apirilaren 2koa, Toki-araubidearen oinarriak arautzen dituena (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q2074737
* Multimedia: Municipalities in Spain / Q2074737
# Espainiako mirari ekonomikoa

Espainiako mirari ekonomikoa Espainian 1959 eta 1973 artean izandako hazkunde ekonomikoa izan zen. Nazioarteko Diru Funtsaren onespenarekin, frankismoko teknokratek garapeneko planak ezarri zituzten. Autarkia utziz, diru publikoak azpiegituretan eta industrian gastatu zuten eta nazioarteko turismoak dibisak eman zizkion. Guzti honi esker, garai haietan Espainiak munduko bigarren hazkunde ekonomikorik handiena izan zuen (Japoniakoaren ondoren).
1973ko petrolioaren krisiak miraria eten eta industria-birmoldaketak erabat gelditu zuen hazkundea.

## Erreferentziak

* ↑ Jensen, Geoffrey. (2005). Franco: Soldier, Commander, Dictator. Washington Hiria: Potomac Books, Inc., 110-111 or..
* ↑ (Ingelesez) Reuter, Tim. (2014-5-19). «Before China's Transformation, There Was The "Spanish Miracle"» Forbes.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3315831
# Espainiako saskibaloi selekzio nazionala

Espainiako saskibaloi selekzioa 1934an sortu zuten txapelketa ofizialetan Espainia ordezkatzeko. Hiru aldiz izan dira Europako txapeldunak (2009, 2011 eta 2015ean) eta birritan Mundukoak (2006 eta 2019an).

## 2012ko taldea

| Zbk. | Izena | Posizioa | Jaiotze | Altuera | Taldea |
| 4 | Pau Gasol | Pibota (5) | Bartzelona, 1980 | 2,15 | Los Angeles Lakers |
| 5 | Rudy Fernández | Eskolta (2) | Palma Mallorcakoa, 1985 | 1,95 | Denver Nuggets |
| 6 | Sergio Rodríguez | Antolatzailea (1) | San Cristobal de La Laguna, 1986 | 1,90 | Real Madrid |
| 7 | Juan Carlos Navarro | Eskolta (2) | Sant Feliu de Llobregat, 1980 | 1,92 | Regal FC Barcelona |
| 8 | José Manuel Calderón | Antolatzailea (1) | Villanueva de la Serena, 1981 | 1,92 | Toronto Raptors |
| 9 | Felipe Reyes | Pibota (5) | Kordoba, 1980 | 2,06 | Real Madrid |
| 10 | Víctor Claver | Hegalekoa (3) | Valentzia, 1988 | 2,05 | Power Electronics Valencia |
| 11 | Fernando San Emeterio | Hegalekoa (3) | Santander, 1984 | 1,99 | Caja Laboral |
| 12 | Sergio Llull | Eskolta (2) | Maó, 1987 | 1,90 | Real Madrid |
| 13 | Marc Gasol | Pibolta (5) | Bartzelona, 1985 | 2,15 | Memphis Grizzlies |
| 14 | Serge Ibaka | Hegal-pibota (4) | Brazzaville, 1989 | 2,07 | Oklahoma City Thunder |
| 15 | Víctor Sada | Antolatzailea (1) | Bartzelona, 1984 | 1,92 | Regal FC Barcelona |
| 16 | Rafa Martínez | Eskolta (2) | Santpedor, 1982 | 1,90 | Power Electronics Valencia |

## Palmares

EuroBasket:
* Urrea (3): 2009, 2011, 2015
* Zilarra (6): 1935, 1973, 1983, 1999, 2003, 2007
* Brontze (4): 1991, 2001, 2013, 2017
Munduko Saskibaloi Txapelketa:
* Urrea (2): 2006 eta 2019
Olinpiar Jokoak:
* Zilarra (2): 1984, 2008
Mediterranear Jokoak:
* Urrea (3): 1955, 1997, 2001
* Zilarra (4): 1951, 1959, 1963, 1987
* Brontze (1): 2005

## Kanpo estekak

* Datuak: Q209979
* Multimedia: Spain men's national basketball team / Q209979
# Española (Galapagoak)

Española uhartea (Hood uhartea ere esaten zaio) Galapagoetako artxipelagoko uharterik hegoaldekoena da. Espainiaren omenez bataiatua, uharterik hegoaldekoena Hood izenez ere ezaguna izan da da, noble ingeles baten omenez. 60 km ² -ko azalera du eta 206 metroko altitude maximoa.

## Natura eta orografia

Galapagoetako fauna endemikoaren proportzio handia du. Albatrosak habia egiten du, eta animalia hauek ere baditu: Galapagoetako belatza, itsas dortokak, Nazcako zangak, itsas iguanak, marrazoak, itsas otsoak, buztan bikoiztuko antxetak, Galapagoetako usoak, dortoka erraldoiak eta zanga oin-urdinak.
Itsasertzeko puntu batean laba bolkanikoak egindako pitzadura batek ur geiser natural bat sortu du, non ura metro batzuk igotzen den olatuek itsaslabarraren paretaren kontra jotzen dutenean.

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko Wikipediako «Española (Galápagos)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-06-09ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q1062516
* Multimedia: Española Island / Q1062516
# Españolamendiko mendilerroa

Españolamendiko mendilerroa Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Españolamendi mendia da, 436 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Españolamendi mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Españolamendi, 436 m 43°01′40″N 2°15′14″W﻿ / ﻿43.0277933°N 2.2539480°W﻿ / 43.0277933; -2.2539480
* Mugata, 397 m 43°01′53″N 2°15′40″W﻿ / ﻿43.0312584°N 2.2611058°W﻿ / 43.0312584; -2.2611058
* Goikogana, 382 m 43°01′51″N 2°13′48″W﻿ / ﻿43.0307401°N 2.2298802°W﻿ / 43.0307401; -2.2298802
* Uakarra, 364 m 43°02′07″N 2°13′50″W﻿ / ﻿43.0352716°N 2.2306020°W﻿ / 43.0352716; -2.2306020
* Satsalde, 363 m 43°01′47″N 2°14′45″W﻿ / ﻿43.0298597°N 2.2458643°W﻿ / 43.0298597; -2.2458643
* Urritxipi, 360 m 43°02′41″N 2°13′27″W﻿ / ﻿43.0446020°N 2.2241857°W﻿ / 43.0446020; -2.2241857

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Españolamendiko mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61312364
# España cañí

"España cañí" pasodoble espainiarra da, Pascual Marquina Narrok (1873-1948) egina. 1923an plazaratu zuen, "El patronista Cañí" izenburuarekin. Geroago La Argentinitak izenburua aldatzeko eskatu zion Marquinari, "España cañí" proposatuz. Cañí hitzak ijito esan nahi du, beraz, abestiaren itzulpena "Espainia ijitoa" izango litzateke. Zezenketekin lotutako pieza da. Marquinak José López de la Osa lagunari eskaini zion.

## Ibilbidea

Hasiera batean musika pieza zen bakarrik. Lehenengo grabazioak Madrilgo Ingeniarien Erregimentuko Bandak egin zituen, eta 1926an Odeon eta Regal zigiluetan argitaratu zen. 1928koa da La Argentinitaren bertsioa. Rondalla Usandizagak, ondoren, 1929an, Victor Recordings zigilurako grabatu zuen pieza. 1931n, Odeon etxean abestutako lehen bertsioa agertu zen, Alfredo Corral Moraledak konposatua; abeslaria Marcos Redondo izan zen eta Odeón Bandaren zuzendaria Antonio Capdevila maisua.

## Hitzak
### 1931ko bertsioa

    Siempre fue cañí, poesía en flor,
    esta España de mujeres bellas
    con fuego en los ojos
    que enciende pasión.
    En el Albaicín gitano,
    que es un derroche de luz,
    son las zambras de las cuevas,
    un místico cuadro andaluz.
    El calé y la bailaora
    y el mocito cantaor
    dan a la fiesta andaluza
    mayestático fulgor.
    Fiesta gitana,
    gentil cuadro de España... cañí.
    Admirando a to' lo gitano
    en sus cuadros sin igual,
    Julio Romero evoca
    el ambiente y el cantar.
    Es de España Andalucía
    un crisol de oro y un lindo vergel
    donde palpita la vida
    de ese pueblo hispano que nos vio nacer.
    Ésta es mi España, la tierra más bravía.
    ¡España cañí!

### Manolo Escobar abeslariaren bertsioa

Manolo Escobarrek erabat aldatu zituen hitzak:
    Oye mi cantar.
    Para ti lo eché a volar.
    Para ti, España bajo el sol andaluz,
    cuna de la raza cañí,
    donde hay que beber pa olvidar
    y ser feliz.
    Soy gitano de Graná,
    nacío en el Albaicín,
    un barrio popular,
    tan blanco lo mismo que un jazmín.
    Yo camelo a una mujer,
    gitana también igual que yo.
    Hermosa pa el querer,
    morena de piel y de color.
    Distingo el paladar
    del vino de Jerez,
    las palmas a compás,
    el toro de Mirabrás,
    y el cante de un calé
    por zambra y soleá.
    Tú no sabes lo que te quiero,
    España del alma mía.
    Si me apartan de ti me muero,
    pues vivo de tu alegría.
    Soy cañí porque así me hizo Dios.
    Mi rubí es la luz de mi amor.
    Ay que sí, mira, mira, mírame.
    Yo por tus ojitos no sé lo que hacer.
    Tiene mi reina labios de coral
    que de noche y día quisiera besar.

## Erreferentziak

* ↑ http://cosicosas.blogspot.com.es/2013/01/canciones-espanolas-maxipluriversionada.html
* ↑ https://www.youtube.com/watch?v=ujC7_gjb2sQ

## Ikus, gainera

* Jatorrizko konposizioa.
* Pasodoblearen historia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2615006
# Espazioerdi

Espazioerdia plano batek espazio bat ebakitzen duenean, plano horren alde banatara gelditzen diren espazio-eskualdeetako bakoitza da.
Demagun (P) planoa, ekuazio hau duena : ax + by + cz + d = 0. Orduan, (P) planoaren gainean definitutako espazioerdiak ax + by + cz + d ≥ 0 inekuazioa du.

## Ikus, gainera

* Espazioa
* Planoa

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. Espazioerdi. .

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Weisstein, Eric W.: "Plano" MathWorld-en.
* Datuak: Q644719
# Españita (udalerria)

Españita Mexikoko udalerri bat da. Tlaxcala estatuan kokatua dago. 2010ean 8.399 biztanle zituen 140,18 km²ko azaleran. Herriburua [[Españita (Españita)|Españita]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5398746
* Multimedia: Españita Municipality / Q5398746
# Eregion

Eregion, Tolkienen legendariumeko fikziozko toki bat da. Hithaeglir edo Mendi Lainotsuen mendebaldean dagoen eskualde bat da, eta, Eguzkiaren Bigarren Aroan, Erdialdeko Lurraldean, Noldorren erresumarik garrantzitsuena garatu zen tokia. Han zegoen Ost-in-Edhil, errementari elfoen hiria, bertako jauna Zelebrinbor zena, eta han landu ziren botere eraztunak, Sauronen gidaritzapean. Eregion, Sauronen aurkako gerran suntsitua izan zen Eguzkiaren Bigarren Aroan, eta erabat mortua geratu zen. Eraztunaren Elkarteak, Mendi Lainotsuetarantz zihoanean zeharkatu zuen. Gizakiek, eskualde hau, Azebeda deitu zuten, beharbada, eskualdeko ikur ziren gorostiak barra-barra aurkitzen zirelako.
Eregionen, Runen aldaera elfikoak ere sortu ziren, denborarekin, ahaztuak izan ziren arren. Erdialdeko Lurraldeko pertsonaia garrantzitsuek, runa elfikoak, euren gutunen lakre bezala edo ikur heraldiko bezala erabiltzen zituzten. Arnorren ere, Bigarren Aroko nazio numenortarra, runak alfabeto ofizial bezala erabiltzen ziren, eta Dunedain guztiak, Isildurren leinuko ondorengoak, ezagutzera behartuta zeuden.
# Eredu biologiko

Eredu biologikoa prozesu eta fenomeno biologikoak aztertzeko erabiltzen den sistema biologiko baten irudikapen sinplifikatua da. Eredu horiek organismo osoak, ehunak, zelulak edo molekulak izan daitezke, eta naturalak zein artifizialak izan daitezke. Eredu biologikoak sistema biologikoen konplexutasuna ulertzeko, esperimentu kontrolatuak egiteko eta sistema biologikoek baldintza desberdinetan nola jokatzen duten aztertzeko erabiltzen dira. Eredu horiek biologiaren arlo ugari aztertzeko erabil daitezke, genetika eta biologia molekularretik ekologia eta eboluzioraino. Gainera, eredu hauek egiteko askotan hainbat arlotako jakintzak ustartzen dira biologiarekin elkarlanean jarduteko, matemarika fisika edo kimika adibidez.
# Eredu matematiko

Eredu matematikoa, zientzia eta teknologian, loturak, gertaeren iradokizun sustantiboak, aldaerak, parametroak, entitateak eta operazio aldaeren harremanak adierazteko matematika formulismoak erabiltzen dituen eredu zientifiko motetako bat da. Modelizazio matematiko izendapena diseinu grafikoan bi (2D) edo hiru dimentsiodun (3D) objektuen eredu geomatrikoaz mintzatzean ere erabiltzen da.
Halere, matematikaren filosofian eta matamatikaren oinarrietan eredu matematikoaren esanahia ezberdina da. Zehazkiago, arlo horietan "eredu formalekin" lan egiten da. Teoria matematiko zehatz baterako eredu formala erlazio unitario, binario eta trinarioen sail bat dat definitu den multzoa da, multzo honek axiomen teoriaren multzotik deribatutako iradokizunak betetzen ditu. Ereduen ezaugarriak sistematikoki ikertzen dituen matematikaren adarra ereduen teoria da.
* Datuak: Q486902
* Multimedia: Mathematical models / Q486902
# Eredu Atomikoa

Eredu atomiko bat, atomo baten portaera eta propietateak azaltzen saiatzen den errepresentazio estruktural bat da.
* Demokrito-ren eredu atomikoa (k.a.450), lehen eredu atomikoa, Demokrito filosofo grekoak postulatua. Atomoa zatiezin eta suntsiezin modura ikusten zuen, materiaren konposizioan partikularik txikiezina dela esanez.
* Dalton-en eredu atomikoa (1803), kimikaren testinguruan jatorri, oinarri zientifiko (frogatuekin) lehena.
* Lewis-en eredu atomiko kubikoa (1902), elektroiak kubo bateko erpinen arabera jarrita dauden lekua, valentziaren teoria azaltzen duen.
* Thomson-en eredu atomikoa (1904), edo "pudin eredua", non elekroiak "masa" positiboaren barnean "fruitu" modukoak diren.
* Rutherford-en eredu atomikoa (1911), lehena izan zen nukleo zentral bat, hau inguratzen zuen elektroi hodei batengandik bereizten.
* Bohr-ren eredu atomikoa (1913) non elektoiek orbita zirkularretan biratzen erakusten zen lehena.
* Sommerfeld-en eredu atomikoa (1916) modelo atomikoa, modeloko Rutherford-bohrren bertsio erlatibista bat.
* Schrödinger-ren eredu atomikoa (1926), eredu atomiko ez-erlatibista bat, non elektroiak materia existente baten uhin modura kontsideratuak diren.

## Ikus, gainera

* Teoria atomiko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9033898
# Eredu (zientzia)

Eredua errealitatearen islada edo irudikapen sinplifikatua da, sintesi bat alegia. Ereduak, zientzia koantitatiboetan, matematika eta estatistika erabiliz eratzen dira. Fenomeno bati buruzko eredu bat garatzeko prozesuan fenomenoa modelizatu egiten dela esaten da.
# Ereguayquín

Ereguayquín El Salvadorko Usulután departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 6.119 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística y Censos. (2007). (pdf) VI Censo de Población y V de Vivienda 2007. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1154644
# Eredu (morala)

Etika edo moralaren alorrean eredua edo eredugarria da bertute bikainak izateagatik jarraitu edo imitatu beharko litzatekeena.
Horrela, esate baterako, moral kristauan Jesukristo eta santuak eredugarritzat jotzen dira. Moral marxista batean, berriz, Lenin, Ché Guevara edo Rosa Luxenburg jo izan dira eredutzat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65216406
# Espaloi

Espaloia kalearen hegalean oinezkoentzat egiten den bidea da.
Mendebaldeko herrialde askotan oztopo arkitektonikoak kentzeko legeak existitzen dira elbarrituen mugikortasuna hobetzeko. Politika horiek, beren eragina dute espaloien eraikuntzan. Espaloiek zebra-bideetan arrapalak izatea eskatzen baita.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q177749
* Multimedia: Sidewalks / Q177749
# Espaloian

Espaloian Itoiz musika taldearen bosgarren diskoa da, 1985ean argitaratutakoa.

## Kantuen zerrenda

* Egun motela*
* Hegal egiten
* Berandu da*
* Espaloian
* Taxi horiak
* Tximeleta reggae*
* Telefonoan*
* Abar irratia
* Clash eta Pistols

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8778460
# Espaloian (abestia)

Espaloian Itoiz taldearen abestia da. 1985an izenbereko Espaloian diskoaren barnean kaleratua izan zen.

## Ikus, gainera

* Itoiz
* Espaloian diska

## Kanpo estekak

* Itoiz taldearen "Espaloian" abestia youtube.com webgunean entzungai.
* Itoiz taldearen "Espaloian" abestiaren hitzak irakurgai.
* Datuak: Q12257251
# Espansionismo

Geopolitikan, espansionismoa erregimen politiko herrialdeko mugak gaindituz beste herrialdeetako lurraldeak bereganatzeko politika da, bere agintea besterik gabe zabaldu edo interes ekonomiko hutsengatik. Inperialismo eta nazionalismoarekin loturik, XX. mendera arte kolonialismoaren bitartez garatu da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1031250