# Mildred Harnack-Fish

Mildred "Mili" Elizabeth Fish-Harnack (jaiotze Fish deiturakoa eta ezkondu eta gero Harnack, Harnack-Fish edo Fish-Harnack); (1902ko irailaren 16a – 1943ko otsailaren 16a) Amerikako Estatu Batuetako literatura-historialaria izan zen, nazien erregimenaren aurkako autore, itzultzaile eta erresistentzia antifaxistako ekintzailea. Arvid Harnackekin ezkondu ondoren, Alemaniara joan zen berarekin, eta han hasi zuen karrera akademikoa. Fish-Harnack bikoteak urtebete egin zuen Jenako Unibertsitatean eta Giessengo Unibertsitatean doktore-tesian lanean. Giessenen nazismoaren hastapenen lekuko izan zen. 1930ean, bikotea Berlinera joan zen, eta Mili Fish-Harnack irakasle laguntzaile bihurtu zen literatura ingelesean eta estatubatuarrean, Berlingo Humboldt Unibertsitatean. 1950eko hamarkadaren hasieran, bikoteak gero eta interes handiagoa zuen sobietar sistema komunistarekin. Harnack-ek sobietar ekonomia planifikatua aztertu zuen idazle-talde bat ezarri zuen, eta bikoteak Sobietar Batasunera bisita bat antolatu ahal izan zuen 1932ko abuztuan, eta 1933rako erabat konprometituta zeuden sobietar ideologiarekin. Estatu Batuetako enbaxadan izandako harremanen bidez, Fish-Harnack Martha Dodden lagun egin zen. Martha Dodd-en lagun taldekoa bihurtu zen, eta garaiko politika kontuak eztabaidatzen zituzten. 1936an Mili Fish-Harnack irakasleak Irving Stoneren Vincent van Gogh-en Lust for Life biografiaren itzulpena argitaratu zen.
1938an, bikotea nazismoari aurre egiten hasi zen. Louise eta Donald Heath-en lagun egin ziren, enbaxadako lehen idazkaria zena, eta Harnack-ek Reich-eko Merkataritza Ministerioan zuen kargutik informazio ekonomikoa pasatu zion. 1940rako, bikotea beste erresistentzia antifaxista talde batzuekin harremanetan jarri zen eta haiekin elkarlanean aritu zen. Horietatik garrantzitsuena Harro Schulze-Boysen alemaniar aire-armadako ofizialak zuzendu zuen. Munduko beste leku batzuetako talde ugari bezala, Harnack eta Schulze-Boysen-ek zuzendutako ezkutuko fakzio politikoak espioitza sare batean murgildu ziren gero Sobietar Inteligentziarekin elkarlanean aritzeko. Fish-Harnack bikotea erresistentzia borrokalari bihurtu zen, Berlingo espioitza-talde antifaxista bateko kide gisa, geroago Abwehr -ek Orkestra Gorria (Rote Kapelle ) deitua.
Bikotea 1942ko irailean naziek atxilotu eta handik gutxira exekutatu zuten.

## Galeria

* Zigilua Harnack senar-emazteen izena gogoratzeko, Deutsche Post, 1964.
* Plaka oroigarria Peter A. Silbermann Ikastetxean/Friedrich Ebert Bigarren Hezkuntzako ikastetxean, Berlin-Wilmersdorf.
* Berlin-en plaka oroigarria senar-emazteak bizi ziren eraikuntzan, 61 Hasenheide helbidean, Neukölln.
* Harri oroigarria, "NS-Opfer" by Johanna Jura 1976an eraikia 6 Unter den Linden helbidean Mitten.
* A Stolperstein for Mildred Harnack 14 Genthiner Straße kalean, Tiergartenen.
* Harri oroigarria Friedhof Zehlendorfen, 33 Onkel-Tom-Straße, Berlin-Zehlendorf
* Counter Intelligence Corps fitxategia ref. Mildred Harnack (1947 ingurukoa)

## Oroigarriak

* Harnacks-en zenotafio bat dago Berlingo (Alemania) Zehlendorf hilerrian
* Mildred Fish Harnack Day AEBetako Wisconsin estatuko ikastetxeek ospatzen dute
* 2006an, Berlingo Friedrichshain auzoko kale bati Mildred Harnack Street (Mildred-Harnack-Straße) izena jarri zioten
* Berlingo Harnack-en omenez izendatutako eskola Schulze-Boysen-Straße-n dago, Orkestra Gorriko kideen izena duen kalea Libertas Schulze-Boysen eta Harro Schulze-Boysen- en izenean.
* Milwaukee bere jaioterriko eskola publikoko konplexu bati Mildred Fish-Harnack-en omenez izendatu zuten 2013an.
* Mildred-en alma mater -ak, Wisconsin-Madison-eko Unibertsitateak, 1994an sortu zen Mildred Fish-Harnack Giza Eskubideen eta Demokraziaren hitzaldia antolatzen du bere oroimenez.
* 2019an, Madison (Wisconsin ) hiriak eskultura bat eskaini zion Harnacki Madison's Marshall Park-en.
* 2013an, Stolpersteins for the Harnacks-ek Tiergarten -en Genthiner Straße 14 14aren aurrean jarri ziren 2013ko irailaren 20an, AEBetako enbaxadore John B. Emersonen aurrean.

## Literatura
### Itzulpenak

* Stone, Irving. (1936). Vincent van Gogh. Ein Leben in Leidenschaft. Universitas..
* Edmonds, Walter D.. (1938). Pfauenfeder und Kokarde. Universitas..

### Idazlanak
## Erreferentziak

* ↑ Bucher, Chris. (16 February 2015). «Wisconsin Public School Observance Days : 2020–21» Wisconsin Department of Public Instruction (Wisconsin Department of Public Instruction News Room).
* ↑ «Mildred-Harnack-Straße» KAUPERTS (Kaupert Media) November 16, 2006.
* ↑ Siegmund, Sören; Ku Huu, Quan; Enderlein, Thomas. (January 2000). «Mildred Harnack» Mildred-Harnack School (Mildred-Harnack Schule).
* ↑ kaupertmedia. «Schulze-Boysen-Straße 10–75 in Berlin – KAUPERTS» berlin.kauperts.de.
* ↑ Horne, Michael. «Plenty of Horne: Name MPS School After Anti-Nazi Hero?» Urban Milwaukee.
* ↑ «Urban spelunking: Eighth Street School» OnMilwaukee 2013-09-13.
* ↑ «Mildred Fish-Harnack Human Rights and Democracy Lecture» University of Wisconsin-Madison International Division (University of Wisconsin-Madison, Global Legal Studies Center.).
* ↑ Carlson, Brady. (July 12, 2019). «New Statue In Madison Honors Mildred Fish Harnack, WWII Resistance Fighter» Wisconsin Public Radio (Wisconsin Educational Communications Board and the University of Wisconsin-Madison).
* ↑ «Stolperstein-Zeremonie im Gedenken an Mildred Fish-Harnack und Arvid Harnack» US-Botschaft Berlin (United States Embassy in Berlin).

## Kanpo estekak

* Mildred Harnack omenez Wisconsin-Madisoneko Unibertsitateko Artxiboen Bilduman
* When the Red Orchestra Fell Silent, New York Times ; 2014ko maiatzaren 6an kontsultatua.
* Wisconsinko nazien erresistentzia: Mildred Fish-Harnack Story Timeline
* Mildred Fish-Harnack: Alemaniako heroi sekretua
* Wisconsinko nazien erresistentzia: Mildred Fish-Harnack Story
* Gilotinara joan-etorrian
* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko Wikipediako «Mildred Harnack» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022ko otsailaren 16ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q72908
* Multimedia: Mildred Harnack / Q72908