# Jamaikako inbasioa

Jamaikako inbasioa ingelesek Karibean 1655ean egindako espedizio bat izan zen. Ordura arte Espainiako Inperiokoa zen Jamaikako uhartea inbaditu eta konkistatu zuten. Hori baino lehen, Jamaika Espainiarra (garai hartan Santiago deitzen zena) Espainiako kolonia izan zen ehun urtetik gora. Jamaikako inbasioa Ingalaterraren eta Espainiaren arteko gerra piztu zuen casus bellia izan zen. Uhartearen historiaren hurrengo aldian, Jamaikako Kolonia izen izan zuen.

## Aurrekariak

1654an, Oliver Cromwellek eta bere Estatu Kontseiluak Amerika espainiarrari eraso sorpresa bat egitea pentsatu zuten. Horretarako hainbat arrazoi zeuden, besteak beste, Commonwealtharen egoera ekonomiko ahula eta Hiru Erresumetako Gerretatik pozik ez zeuden beterano askorentzako irteera baten bilaketa.
Espedizioa 1654ko abenduan abiatu zen Ingalaterratik, 17 gerraontzi eta 20 garraioko flota batek osatua, 325 kanoi, 1.145 marinel eta 1.830 soldadu zeramatzatela (ondoren, Mendebaldeko Indietako beste kolonia ingeles batzuetako kontingenteekin indartuak, 8.000 soldadu izatera iritsi arte). William Penn almiranteak eta Robert Venables eskarmentu handiko soldadu irlandarrak batera zuten agintea. Uztailetik ari ziren espainiarrak prestaketa horien berri izaten, eta Hispaniolaren defentsak hobetzea agindu zuten, helburu nagusia zela uste baitzuten. Flota 1655eko urtarrilaren amaieran iritsi zen Barbadosera, eta, bi hilabetez berregokitu ondoren, Hispaniolarantz abiatu zen; apirilaren 13an, Pennek 4.000 gizon lehorreratu zituen Venablesen agindupean, Santo Domingotik gertu. Disenteriak jota eta espainiar beltz eta mestizoek jazarrita, espedizioak porrot egin zuen 1.000 gizonen galerarekin. Tropa ingelesek apirilaren 25ean ebakuatu zuten.
Penn eta Venablesek ia ez zioten elkarri hitz egiten, baina haien arteko harremana erabat hautsi zen. Diskrezio handia eman zitzaienez, Venablesek espediziotik zerbait salbatzea erabaki zuen, gaizki defendatua zegoen Jamaikari eraso eginez. Hala ere, Hispaniolako helburu nagusia hartzerakoan porrot egin ondoren, Pennek gogor egin zuen saiakeraren aurka, eta Venables beldur zen, lehorreratu ondoren, bere gizonak flotak abandonatuko ote zituen.

## Inbasioa

Maiatzaren 19an, bi kolono espainiarrek Pennen flota ikusi zuten Point Morant zeharkatzen ari zela, eta Juan Ramirez de Arellano gobernadoreari abisatu zioten; ezustean hartuta, espainiarrek ahal izan zituzten prestaketa defentsibo apurrak egin zituzten. Parte hartzaileetako batek geroago idatzi zuenez:
| « | Asteazken goizean, maiatzaren 9an, Jamaika eta oso lur garaia ikusi genituen urrunean. Asteazkenean, hilak 10, gure soldaduak, 7.000 (itsas errejimendua ez zen bat ere) hiru gotorlekuetan lehorreratu ziren... | » |
Maiatzaren 21eko egunsentian, Pennen flota Caguayako badian sartu zen, oso sakona ez zen badian. Ondorioz, Penn 60 kanoiko Swiftsuretik Martinera igaro zen, 12 kanoiko galera arinago bat, ontzi txikiagoz osatutako ontziteria baten buru zena, nahiz eta haietako batzuk, Martin ere barne, pixka bat soildu ziren. Barruko ainguralekua estaltzen zuen Espainiako bateriarekin tiro-truke bat egon zen, tokiko finka baten jabe zen Francisco de Proenzaren agindupean zeuden kolono kopuru txiki baten erresistentziarekin, baina laster errenditu ziren.
Pennek lehorreratze-indarra erabli zuen, Santiago de la Vegak berehala hartu zuena, sei milia ingurura. Venables, gaixorik egon arren, maiatzaren 25ean lehorreratu zen, baldintzak ezartzeko; uhartea Commonwealthi atxikita geratu zen, eta espainiarrek hamabost eguneko epean ebakuatu behar izan zuten, heriotza-zigorra ezarrita. Ezinbestekoa zena atzeratzeko ahaleginak egin ondoren, Ramirezek maiatzaren 27an sinatu zuen; handik gutxira Campechera abiatu zen, Mexikora, baina bidean hil zen.
Espainiar guztiek ez zuten onartu; borrokalari ez zirenak Jamaikako iparraldetik Kubara ebakuatu ondoren, Proenzak bere kuartel nagusia Guatibacoako barne hirian ezarri zuen. Juan de Bolasen eta Juan de Serrasen agindupean, Jamaikako zimarroiekin aliatu zen, eta gerrilla gerra bat inauguratu zuen okupazio ingelesaren aurka.

## Ondorioak

Penn ekainaren 25ean abiatu zen Ingalaterrara flotaren erdiarekin, espedizioak zergatik huts egin zuen lehenengo entzun zedin. Handik gutxira, Venables etorri zitzaion atzetik, irailaren 9an Ingalaterrara iritsi zena, makalduta eta gaixorik, eta Cromwellek Londresko dorrean itxi zituen biak, bere beldurrak justifikatuz. Handik gutxira askatu zituzten arren, agintetik kendu zituzten; Penn, 1660ko Berrezarpenaren ondoren birgaitua izan zen, baina honek Benablesen karrerarekin amaitu zuen.
Jamaikan geratu ziren tropek asko sufritu zuten gaixotasunen eta desnutrizioaren ondorioz; urtebeteren buruan, jatorrizko indar inbaditzailea osatzen zuten 7.000 soldaduetatik 2.500 baino ez ziren geratzen. Espainiaren galerak ere larriak izan ziren; lehenengo biktimetako bat Proenzarena izan zen, ikusmena galdu zuena, eta haren oinordekoa jatorri euskalduneko Cristobal Arnaldo Isasi izan zen, haren familia lehen kolonoen parte izan baitzen.
Ingelesek herrialdea inbaditu zutenean, espainiarrek beren esklaboak askatu zituzten, eta haiek barrura ihes egin zuten, non komunitate aske eta independenteak ezarri zituzten zimarroi gisa. Isasi gobernadore izendatu zuten Ramirezen ordez, eta zimarroiekin aliatuta, Bolasen eta Serrasen gidaritzapean, ingelesen ahaleginak zapuzten saiatu zen, barnealdearen gaineko kontrola ezartzeko . Jamaika berriz hartzeko saiakerak 1657an Ocho Ríosko guduan eta 1658an Rio Nuevoko guduan izandako porrotekin amaitu ziren. Honen ondoren, Edward D'Oyley gobernadore ingelesak Bolas konbentzitu zuen bandoz alda zezan; bere babesik gabe, Isasik azkenean porrota onartu eta Kubara ihes egin zuen.
Nahiz eta etengabe ahalegin diplomatikoak egin zituen itzultzeko, Espainiak Jamaikako Kolonia eta Kaiman Uharteak laga zituen 1670eko Madrilgo Itunean. Britainiarren agindupean, uhartea jabetza izugarri errentagarria bihurtu zen, esportaziorako azukre kantitate handiak sortzen zituena.

## Erreferentziak

* 1 2 Marly 1998, 149 orr. .
* ↑ Hart p.44.
* ↑ Venning.
* 1 2 3 4 Clodfelter 2017, 44 orr. .
* ↑ Rodger 2004, 21 orr. .
* ↑ Nichols 2015.
* 1 2 Morrill 2004.
* ↑ Venables & Firth 1900, ? orr. .
* ↑ Black 1965, 48-49 orr. .
* ↑ Black 1965, 49 orr. .
* ↑ Wright 1930, 117-119 orr. .
* ↑ Wright 1930, 120 orr. .
* ↑ Campbell 1988, 14–17 orr. .
* ↑ Campbell 1988, 17–20 orr. .
* ↑ Black 1965, 54 orr. .

## Bibliografia

* Black, Clinton. (1965). The story of Jamaica from prehistory to the present. Collins.
* Campbell, Mavis. (1988). The Maroons of Jamaica 1655–1796: a History of Resistance, Collaboration & Betrayal. Bergin & Garvey.
* Clodfelter, M.. (2017). Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492-2015. Jefferson, North Carolina: McFarland ISBN 978-0786474707..
* Marly, David. (1998). Wars of the Americas: A Chronology of Armed Conflict in the New World, 1492–1997. ABC-CLIO ISBN 0-87436-837-5..
* Morrill, John. (2004). Venables, Robert. 28181.
* Nichols, Patrick John. "Free Negroes"; The Development of Early English Jamaica and the Birth of Jamaican Maroon Consciousness, 1655–1670. Georgia State University.
* Rodger, N.A.M.. (2004). The Command of the Ocean. Allen Lane ISBN 978-0713994117..
* Pestana, Carla Gardina The English Conquest of Jamaica: Oliver Cromwell’s Bid for Empire, Harvard University Press, 2017. ISBN 9780674737310
* Venables, Robert; Firth, CH. (1900). The Narrative of General Venables: With an Appendix of Papers Relating to the Expedition to the West Indies and the Conquest of Jamaica, 1654-1655. Longman Green.
* Venning, Timothy. Cromwell's Foreign Policy and the Western Design. Cromwell Association.
* Wright, Irene. The Spanish Resistance to the English Occupation of Jamaica, 1655-1660. doi:10.2307/3678490..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6059673