OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Errima

Errima baliabide erritmikoa da, poema bateko bi neurtitz edo bertso lerroren edo gehiagoren amaierako silaba bat edo gehiagoko fonemen arteko hoskidetasunari esaten zaio. Errima beti lerroaren bukaeran aurkitzen da. Hizkuntza askotan, bestalde, lerroaren amaieran doan hitza ren azentutik aurrerakoa izaten den hoskidetasuna da errima, esaterako, frantsesez eta espainieraz. Askorentzat errimak osatzen du bertsoaren alderdi teknikoen ardatza. Errimatuz ari bagara (nahiz eta errima guztiz aberatsa izan ez), bertsoa osatzen ari gara.

## Balio literarioa

Errima, arestian aipatu dugun bezala, beti da sail berekoa eta errima-hitzen arteko kontsonantziari balio handia ematen zaio. Adibide bat jarriz, burua eta ordua hitzek errimatu egiten dute. Baina bien arteko hoskidetasuna ez da handiegia. Bi azken bokalek baino ez dute errimatzen eta ondorioz errima pobrea litzateke bi hitz horien artean osatzen dena. Elizan eta gerizan hitzekin ere egin genezake errima. Baina kasu honetan elkarren arteko hoskidetasuna askoz ere beteagoa da. Atzizkian dira errima kide (an), baina baita aurreko kontsonantean (z), honen aurreko bokalean (i) eta hasierako bokalean ere (e). Gure artean, hoskidetasun maila izan da sarri errima txarra eta ona bereizteko irizpide bakarra. Adibidetzat hartu ditugun errimen kasuan, honelatsu:
       Burua / Ordua errima pobrea.
       Elizan/ Gerizan errima aberatsa.

## Errima motak

Euskaltzaindiaren Literatura Hiztegian mota hauek aipatzen dira:
* Errima bera (a-a-a-a...)
* Errima parekatuak (a-a-b-b-c-c...)
* Errima gurutzatuak (a-b-a-b-c-d-c-d...)
* Errima besarkatuak (a-b-b-a-c-d-d-c )
* Aurreko guztien konbinazioak

## Errima bertsolaritzan

Euskal bertsogintzan, hitz bera esanahi berarekin errepikatu (poto) gabe, zenbat eta hoskidetasun handiagoa izan, orduan eta aberatsagoa da errima.

## Errima hizkuntza desberdinetan

* Gaztelaniaz: gazteleraz errima asonantea (bokalek besterik ez dute egiten errima) eta kontsonantea (kontsonanteak besterik ez, edota biek) bereizten dira.
* Frantsesez: errima emea (-e duena) eta arra (-e gabea) bereizten dira.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_xslt&view=frontpage&layout=lth_detail&Itemid=474&search=errima&lang=eu
* ↑ Ibidem
* 1 2 Lur Hiztegi Entziklopedia

## Kanpo estekak

* Errima Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegian.
* Hitz errimatzaile.
* Datuak: Q178715
* Multimedia: Rhymes / Q178715
# Errinitis

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Errinitisa sudur-barrunbeetako mukosaren hantura da, gehiegizko muki-jarioarekin batera agertzen dena. Bilakaeran arabera, akutu edo kronikoa eta, etiologiaren arabera, alergiko, ez alergiko edo atrofikoa izan daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
* ↑ Euskalterm: [Otorrinolaringologia Hiztegia ] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q114085
* Multimedia: Rhinitis / Q114085
# Errigal

Errigal, irlanderaz An Earagail, Irlandako Errepublikako Donegal konderrian dagoen mendi bat da, Gweedore udalerritik hurbil. 751 metroko garaiera du eta Derryveagh mendietako tontorrik garaiena da.
* Datuak: Q1361608
* Multimedia: Errigal / Q1361608
# Eat the Rich (Aerosmith)

Eat the Rich (euskaraz Jan Ezak Aberatsa edo Irentsi Ezak Aberatsa) 1993. urtean Aerosmith estatubatuar rock musika taldeak Get a Grip diskoaren barnean kaleratu zuen abesti bat da.

## Kanpo estekak

* Eat the Rich abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai (Ingelesez)
* Datuak: Q608825
# Eaton (Colorado)

Eaton Coloradoko herri bat da. Weld konderrian kokatua dago. 2010ean 4.365 biztanle zituen, 6,1177 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Weld konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q153195
* Multimedia: Eaton, Colorado / Q153195
# Eaton (Indiana)

Eaton Indianako herri bat da. Delaware konderrian kokatua dago. 2010ean 1.805 biztanle zituen, 9,58 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Delaware konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2260681
* Multimedia: Eaton, Indiana / Q2260681
# Easy to Love

Easy to Love (euskaraz Maitatzen erraza) 1953ko Technicolorrezko film musikala da, Charles Waltersek zuzendua eta Busby Berkeleyk koreografiatua. Esther Williams, Van Johnson eta Tony Martin dira izarrak, Williamsek ospetsu bihurtu zuen aqua-musikal generoaren ale honetan.

## Sinopsia

Ray Lloydek Cypress Gardens parkeko ur-ikuskizun arrakastatsua zuzentzen du, eta bertan Julie Hallerton igeriketako izarra dauka lanean. Julieri gehiegizko lana ematen dio Rayk, eta kariño gutxi, ez baitaki nesla berarekin maiteminduta dagoela. Julie saiatuko da Ray jeloskor bilakatzen Hank (John Bromfield) lankidearekin flirteatzen.

## Ekoizpena

Floridako Cypress Gardens benetako atrakzio parkean filmatu zen partzialki.
Aqua-musikaletako igerilekuko koreografiez gain, filmaren amaieran zazpi minutuko eszena bat dafo uretako eskian oinarritua. Kirol jarduera hori modan jartzen lagundu zuen filmak AEBetan.
Tony Martinen emazte Cyd Charissek Charisseren emazteak ekoizpena bisitatu zuen filmatzen ari ziren bitartean, eta kameo batean agertzen da filmaren amaieran.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Easy To Love» flatpackfestival.org.uk (Noiz kontsultatua: 2024-09-16).
* ↑ Schallert, Edwin. (1952-12-31). «Closer Linking Seen of Stage, Screen; Agar Named for Song Film» Los Angeles Times: 7..
* ↑ Owens, Michaela. (2020-02-20). «Seven Reasons to See Easy to Love (1953)» Establishing Shot (Noiz kontsultatua: 2024-09-15).

## Kanpo estekak

* Filmeko koreografia eszena, uretako eskiekin.
* Datuak: Q2061237
# Easy Money (1948ko filma)

Easy Money 1948ko Bernard Knowles ingeles zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Filma lau ataletan banatuta dago, eta kinieletan dirutza irabazteak lau pertsona mota desberdinen gain zer eragin duen jorratzen du bakoitzak.

## Aktoreak

* Greta Gynt: Pat Parsons
* Dennis Price: Joe Henty
* Jack Warner: Philip Stafford
* Mervyn Johns: Herbert Atkins
* Marjorie Fielding: Ruth Stafford
* Yvonne Owen: Carol Stafford
* Jack Watling: Dennis Stafford
* Petula Clark: Jackie Stafford
* Mabel Constanduros: Grandma Stafford
* David Tomlinson: Martin Latham
* Maurice Denham: Kirby detektibea
* Joan Young: Agnes Watkins
* Gordon McLeod: Cameron
* Grey Blake: Wilson
* Ernest Butcher: Clerk
* Bill Owen: Mr. Lee
* Hugh Pryse: Martin
* Jack Raine: Zuzendaria
* Richard Molinas: Johnny
* Edward Rigby: Edward 'Teddy' Ball
* Guy Rolfe: Archie
* Raymond Lovell: Mr. Cyprus
* Frank Cellier: orkestra-zuzendaria

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3046626
# Easy Rider

Easy Rider 1969ko Dennis Hopper estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta aktorearen road movie generoko filma bat da. Bertan Dennis Hooperrez gain, Peter Fonda eta Jack Nicholson aktoreek ere antzeztu zuten.
Jatorrizko aurrekontua baino 100 bider etekin gehiago lortu zuen. Estreinatu eta lasterrera kultuzko filma bilakatu zen, estatubatuar kontrakultura eta motorzaleen erreferentziazko filma. Filmaren ezusteko arrakastak zuzendariari nolabaiteko ospea eman zion, baina honek ez zuen ospe hori ongi kudeatu.
Filmaren espiritua honako esaldi honek ongi laburbiltzen du:
| « | Jende guztiak aske izan nahi du, gora eta behera askatasun indibidualaz hizketan. Baina gizon aske bat ikusten dutenean... kakalarria sartzen zaie. | » |

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Wyatt (Peter Fonda) eta Billy (Dennis Hopper) gazteek AEBak zeharkatzeko abentura edo bidai bati ekingo diote, euren azken helburua New Orleans hiriko Mardi Gras inauterira ailegatzea delarik (bidebatez droga kontrabandista gisa lan egiteko ere kontratatuak direlarik). Biek motozikleta bana erosi eta estatubatuar gizartearen aurpegi ezberdinak ezagutzeko beta emango dien bidaiari ekingo diote.
Bidean aurrera doazela ezohiko hainbat pertsonaia ezagutuko dituzte, tartean arrantxero bat eta bere familia, bai eta autoestopista hippie bat, azkenean herri batean baimenik gabe desfilatzeagatik atxilotuko dituztelarik. Han abokatu mozkorti bat (Jack Nicholson) ezagutuko dute, honek bi gazteak kartzelatik ateratzeaz gain, haiei elkartuz bidaia egiteko erabakia hartuko du.

## Aktoteak

* Peter Fonda ... Wyatt
* Dennis Hopper ... Billy
* Jack Nicholson ... George Hanson
* Antonio Mendoza ... Jesús
* Phil Spector ... Connection
* Mac Mashourian ... Bizkarzaina
* Warren Finnerty ... Arrantxeroa
* Tita Colorado ... Arrantxeroaren emaztea
* Luke Askew ... Errepideko ezezaguna
* Luana Anders ... Lisa
* Sabrina Scharf ... Sarah
* Sandy Brown Wyeth ... Joanne (Sandy Wyeth gisa)
* Robert Walker Jr. ... Jack (Robert Walker gisa)
* Robert Ball ...1. mimoa
* Carmen Phillips ... 2. mimoa
* Ellie Wood Walker ... 3. mimoa (Ellie Walker gisa)

## Soinu banda

Byrds, Steppenwolf, The Band taldeen eta Jimi Hendrix musikariaren abestiz osatutako soinu banda du, euren abestien eskubideak musu truk laga zituztelarik (zinema eta rock musikaren historiako kasu bakanenetakoa), honek filmari askatasun giro berezia ematen diolarik.

## Bitxikeriak

* Zinema eta ekoizpen independientearen aitzindarietako bat izan zen.
* Bere ekoizpenaren kostuaren 100 bider diru etekin irabazi zuen.
* Filma ha "Ihesaldia" italiar filman oinarrituta dago.

## Kanpo estekak

* "Easy Rider" filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q503638
* Multimedia: Easy Rider (film) / Q503638
# Eat Pray Love

Eat Pray Love 2010eko Ryan Murphy estatubatuar zinema zuzendariaren filma da, Elizabeth Gilberten Eat, Pray, Love saiakeran oinarrituta.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Liz Gilbert emakume modernoak munduan barrena bidaiatzeari ekingo dio, bizitzaren alderdi politak aurkitu eta barnean duen egiazko nortasunarekin berriz konektatzeko asmoz. Dibortziatu ondoren noraezean geratuko da eta, azkenean, urte sabatikoa hartu eta errutina erosotik alde egitea erabakiko du.

## Aktoreak

* Julia Roberts: Elizabeth "Liz" Gilbert
* Javier Bardem: Felipe
* Billy Crudup: Steven
* Richard Jenkins: Richard
* Viola Davis: Delia Shiraz
* James Franco: David
* Sophie Thompson: Corella
* Mike O'Malley: Andy Shiraz
* Christine Hakim: Wayan
* Arlene Tur: Armenia
* Hadi Subiyanto: Ketut Liyer
* Gita Reddy: Guru
* Tuva Novotny: Sofi
* Luca Argentero: Giovanni
* Rushita Singh: Tulsi

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q304030
# Eat to the Beat

Eat to the Beat Blondie taldearen musika diskoa da, 1979an argitaratutakoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q956013
# Eaton (New Hampshire)

Eaton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Carroll konderrian dago, New Hampshire estatuan. 405 biztanle ditu, 66,3 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Carroll konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2430189
* Multimedia: Eaton, New Hampshire / Q2430189
# Eskandinavia

    Artikulu hau kultura eta hizkuntza arloko eskualdeari buruzkoa da; penintsula gaitzat duena beste hau da: «Eskandinaviar penintsula»
Eskandinavia (danieraz eta suedieraz Skandinavien; norvegieraz Skandinavia) Europako iparraldean dagoen hizkuntza eta kultura arloko eskualdea da, Norvegia, Suedia eta Danimarka herrialdeek osatua. Batzuetan, definizio zabalago bat hartuta, Finlandia eta Faroeak ere Eskandinaviako kidetzat hartzen dira.
Era berean, Eskandinaviatik at daude baina harekin harreman estua dute beste lurralde hauek ere bai: Islandia, Groenlandia (Danimarka) eta Åland (Finlandia).

## Hizkuntzak

Kulturaz Eskandinavia eratzen duten hizkuntzak (eskandinaviar hizkuntzak) hiru dira:
* Suediera: 10 bat milioi hiztun.
* Daniera: 6 bat milioi hiztun.
* Norvegiera: 5 bat milioi hiztun.
Gainera, Eskandinaviako bertako hizkuntza da laponiera edo samiera ere, nahiz eta eskandinaviar hizkuntza ez den. Guztira 20.000 hiztun ditu (Eskandinaviako hiru herrialdeetatik kanpokoak barne).

## Kultura

* Suedierazko literatura.
* Norvegierazko literatura.
* Danierazko literatura.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: 154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak

## Ikus, gainera

* Eskandinaviar hizkuntzak
* Eskandinaviar mitologia
* Eskandinaviar penintsula
* Eskandinaviako Alpeak

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Norden Kontseiluaren webgunea
* Datuak: Q21195
* Multimedia: Scandinavia / Q21195
# Eskandinavia/Mediterraneo korridorea

Eskandinavia/Mediterraneo korridorea Europa Barneko Garraio Sareko lehentasunezko hamar korridoreetako bat da.
Guztira 8 herrialde lotzen ditu 4 900 kilometrotan, Finlandiako Helsinki Maltako Vallettarekin lotuz.

## Ibilbidea

Korridorea lau ataletan banatuta dago:
* Helsinki – Turku – Stockholm – Malmö – Kopenhage – Fehmarn – Hanburgo – Hannover
* Malmö – Oslo
* Bremen – Hannover – Nurenberg – Munich – Brennero – Verona – Bolonia – Erroma – Napoli – Bari
* Napoli – Palermo – Valleta

## Erreferentziak

* ↑ Korridoreen deskripzioak - Europako Batzordea - Europa EU

## Ikus, gainera

* Europa Barneko Garraio Sarea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q85766192
# Eskandinaviako muga hirukoitza

Eskandinaviako muga hirukoitza (finlandieraz: Kolmen valtakunnan rajapyykki; ipar samieraz: Golmma riikka urna; norvegieraz: Treriksrøysa; suedieraz: Treriksröset), Finlandia, Norvegia eta Suedia herrialdeek muga egiten duten puntua da (69°03′30″N 20°33′0″E﻿ / ﻿69.05833°N 20.55000°E﻿ / 69.05833; 20.55000). Goldajärvi aintziran dago puntu hau, eta bertan, 1926. urtean eraikitako eta hormigoiz eginiko kono-enbor itxurako oroitarri hori bat dago.
Herrialde hauek puntuari eman dioten izena, 1897. urtean Norvegiak eta Finlandiako Dukerri Handiak bertan jarritako harri pilo edo mukuru batetik datorkio. Muga eztabaidak zirela-eta, Suediak ez zuen 1901. urtera arte bere harri puska bertan jarri.
Muga hirukoitza izateaz gain, Finlandiako mendebaldeen dagoen puntua da, eta Suedian aldiz, iparren dagoena.
Bertara iristeko modu ezagunenak, Kilpisjärvi herrixka finlandiarretik abiatzen den txalupa hartzea edo Malla Erreserba Naturala zeharkatzen duen 11 km-ko ibilaldikoak dira, non Kitsiputous ur-jauzia ikus daitekeen.

## Ikus, gainera

| Enontekiö Goldajärvi | Kautokeino Kiruna | Kitsiputous Malla NEH |

## Kanpo estekak

* Treriksröset (Suedieraz)
* Datuak: Q1139153
* Multimedia: Tripoint Norway Sweden Finland / Q1139153
# Eskamelo

Eskamelo Arabako mendia da, Toloñoko mendilerroan dagoena eta 1.292 metro dituena.
Mendirik gertuena Peña Artesilla (1.341 m) du.

## Abiapuntuak

* Herrera mendatetik (Ordu 1).
* Pipaon herritik (2 ordu).

## Ikus, gainera

* Arabako mendien zerrenda.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257197
* Multimedia: Eskamelo / Q12257197
# Eskandinaviako gurutze

Eskandinaviar gurutzea, Gurutze Nordikoa edota San Olafen gurutzea gurutze kristautik eratorritako sinboloa da, hainbat banderatan ageri dena, Eskandinaviako estatuetan batez ere, horiek guztiek Eskandinaviako gurutzea erabiltzen baitute. Diseinuak kristautasuna adierazten du eta gurutzea etzanda dago.
Gurutze Nordikoa diseinatu zuen lehendabiziko herrialdea Danimarka izan zen (Dannebrog deitzen diote daniarrek beraien banderari). Halere, beste hainbat herrialdetako banderetan ere erabiltzen da, Suedia, Norvegia, Finlandia eta Islandian, esaterako. Bestalde, hainbat eskualdetan ere antzerako banderak dauzkate. Norvegiako banderak lehendabizikoz agertu zuen hiru koloreko Gurutze Nordikoa.
Bandera nordikoek antzeko diseinua duten arren, atzean sinbologia eta historia desberdinak dituzte.

## Banderak

* Danimarka
* Finlandia
* Islandia
* Norvegia
* Suedia
* Åland uharteak
* Faroe uharteak
* Shetland uharteak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208324
* Multimedia: Nordic Cross flags / Q208324
# Eskandalua Bohemian

Eskandalua Bohemian, jatorrizko ingelesezko izenburua A Scandal in Bohemia, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko lehen kontakizun laburra da. 1891ko ekainaren 25ean kontakizun labur eta solte modura The Strand Magazine aldizkarian argitaratu zen, ondoren, 1892an aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera Sherlock Holmesen Abenturak liburu bilduman argitaratu zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1888ko martxoaren 20a. Wilhelm Gottsreich Sigismond von Ormstein, Cassel-Felsteingo duke nagusia eta Bohemiako Erresumaren oinordekoa dena, Clotilde Lothman von Saxe-Meiningen, eskandinaviar printzesarekin ezkontzera doa. Baina aurrez, Irene Adler estatubatuar opera abeslari ederrarekin maitasun harreman bat izan eta harekin batera argazki oso konprometigarria atera zuen, haren zoritxarrerako argazki hori Irenek gorde zuen, eta dukea Irenek argazki hori txantaiatzeko erabili eta bere ezkontza zapuztuko duen beldur da.
Hori ekiditeko, dukeak Sherlock Holmesi laguntza eskatuko dio. Sherlock Holmesek eta Watson doktoreak Ireneri argazkia kendu eta duke harroputzaren ohorea gordetzeko lanaren ardura onartuko dute. Baina ez da dirudien lan xamurra izango, Irene Adler emakume ederra bezain buruargia eta kementsua baita, Sherlock Holmesen adineko adimena eta axerikeria dituela argi erakutsiz.

## Bitxikeriak

Kontakizun honetan Sherlock Holmesen arerio nagusienetakoa eta berau garaitzea lortu zuen emakume bakarra agertzen da, Irene Adler. Istorioaren amaieraldera, Watson doktorearen hitzetan, Irene Adlerrek Sherlock Holmes garaitu eta detektibeak emakume eder eta buruargi onekiko zuen miresmena honela adierazten du:
   Eta honela Bohemiako Erresumari eragingo liokeen eskandalu handi bat ekiditea lortu zen, eta emakume baten buruargitasunak Sherlock Holmesen plan perfektuenak garaitu zituen. Berak emakumeen adimenari buruzko txantxak egin ohi zituen, baina azkenaldian ez diot halakorik entzun. Eta Irene Adlerretaz mintzatu edo bere argazkia aipatzen duenean, "Emakumea" ohorezko tituluaz da.
Bestalde, Sherlock Holmesen mozorrotzeko trebezia eta bere kokaina zalekeria ere azalerazten da:
   Holmes, bere aldetik, arima bohemioa izaki, gizartearen bizimodu guztiei ezinikusia zien, eta Baker Streeteko bere geletan egon ohi zen, bere liburutzarren artean, azteak kokaina eta handigurakeriaren artean igaroz, drogaren loaldien eta bere berezko izaera bizi eta odolberoarekin tartekatuz.

## Ikus gainera

* Sherlock Holmesen Abenturak (1892)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q265546
* Multimedia: A Scandal in Bohemia / Q265546
# Eskandinaviako Alpeak

Eskandinaviako Alpeak edo Eskandinaviako mendiak (suedieraz: Skanderna, Fjällen edo Kölen; norvegieraz Kjølen, azken biak euskaraz "gila" esan nahi dutenak), Eskandinavia penintsula zeharkatzen duen mendikatea da. Mendikatearen mendebaldeko aldeak, Ipar Itsasoan itota, munduan famatuak diren Norvegiako fjordak sortzen ditu.
Geologikoki Eskandinaviako Alpeek Eskoziako mendiekin, Irlandako mendiekin eta, Ozeano Atlantikoa zeharkatuta, Ipar Amerikako Appalacheekin lotura dute. Geologoen arabera, Pangea antzinako superkontinentea hautsi baino lehen denak Kaledoniako mendien zatiak ziren, historiako mendikaterik handiena.

## Banaketa

Eskandinaviako Alpeak hiru taldetan banatu daitezke:
* Kjølen, Suedia eta Norvegia banatzen dituztenak.
* Dofrineak Norvegiaren erdian daudenak,
* Tulianoak, hegoaldean daudenak.

## Mendi altuenak
### Norvegian

* 2469 m Galdhøpiggen (Oppland)
* 2465 m Glittertind (Oppland)
* 2405 m Store Skagastølstind (Sogn og Fjordane)
* 2387 m Store Styggedalstinden (Sogn og Fjordane)
* 2373 m Skarstind (Oppland)
* 2369 m Vesle Galdhøpiggen (Oppland)
* 2368 m Surtningssue (Oppland)
* 2366 m Store Memurutinden (Oppland)
* 2351 m Jervvasstind (Oppland)
* 2348 m Sentraltind (Oppland)

### Suedian

* 2104 m Kebnekaise (Lappland)
* 2097 m Kebnekaise Nordtoppen (Lappland)
* 2089 m Sarektjåkka Stortoppen (Lappland)
* 2076 m Kaskasatjåkka (Lappland)
* 2056 m Sarektjåkka (Lappland)
* 2043 m Kaskasapakte (Lappland)
* 2023 m Sarektjåkka Sydtoppen (Lappland)
* 2016 m Akka Stortoppen (Lappland)
* 2010 m Akka Nordvästtoppen (Lappland)
* 2010 m Sarektjåkka Buchttoppen (Lappland)
* 2005 m Pårtetjåkka (Lappland)
* 2002 m Palkatjåkka (Lappland)

### Finlandia

* 1,328 m Halti (Lappi/Finnmark)
* 1,317 m Ridnitsohkka (Lappi)
* 1,280 m Kiedditsohkka (Lappi)
* 1,240 m Kovddoskaisi (Lappi)
* 1,239 m Ruvdnaoaivi (Lappi)
* 1,180 m Loassonibba (Lappi)
* 1,150 m Urtasvaara (Lappi)
* 1,144 m Kahperusvaarat (Lappi)
* 1,130 m Aldorassa (Lappi)
* 1,100 m Kieddoaivi (Lappi)

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186547
* Multimedia: Scandinavian Mountains (range) / Q186547
# Esfingosina

Esfingosina (2-amino-4-trans-oktadezeno-1,3-diola) 18 karbono dituen aminoalkohol asegabea da. Gantz-azidoekin elkartzen denean zeramida izeneko molekulak sortzen ditu eta honek Esfingolipidoak eta glukolipidoak osatzen ditu. Zelula mintzetan agertzen dira.

## Biosintesia

Esfingosina palmitoil-CoA eta serinaren arteko kondentsazioaren ondorioz sortzen den molekulatik (deshidroesfingosinatik) agertzen da, erredukzio eta oxidazio baten ostean:

## Ikus, gainera

* Zeramida
* Esfingolipidoak
* Glukolipidoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q46298
* Multimedia: Sphingosine / Q46298
Lipidoak :
OsagaiakGantz azidoakAseak: butirikoa (4:0) • kaprikoa (10:0) • laurikoa (12:0) • miristikoa (14:0) • palmitikoa (16:0) • estearikoa (18:0) • arakidikoa (20:0) Asegabeak: miristoleikoa (14:1) • palmitoleikoa (16:1) • oleikoa (18:1) • linoleikoa (18:2) • linolenikoa (18:3), (α eta γ) • punizikoa (18:3) • arakidonikoa (20:4)Beste batzukaminoalkohola • azido fosfatidikoa • esfingosina • esteranoa • glizerina • isoprenoa • zeramidaLipido saponifikagarriakGlizeridoakMonoglizeridoak: Glizeril hidroxiestearatoa • Glizerol monoestearatoa • Monolaurina Diglizeridoak: - Triglizeridoak: Triheptanoina • Trimiristina • Tripalmitina • Triestearina • Trilinoleina • TrioleinaArgizariakLanolinaFosfolipidoakFosfoglizeridoak: Fosfatidiletanolamina • Fosfatidilkolina • Fosfatidilserina Esfingolipidoak: EsfingomielinaGlukolipidoakGangliosidoak • Globosidoak • Lipopolisakaridoak • ZerebrosidoakLipido saponifikaezinakEsteroideakEsterolak: Ergosterola • Estigmasterola • Kolesterola • Lanosterola Kortikosteroideak: Budesonida • Flutikasona • Kortisola • Kortisona • Prednisona Estrogenoak: Aldosterona • Androsterona • Estradiola • Progesterona • Testosterona Bitaminak: D bitaminaTerpenoak (+ terpenoideak)Monoterpenoak: Eukaliptola • Geraniola • Kanforra • Limonenoa • Linaloola • Mirzenoa • Pinenoa Seskiterpenoak: Azido abszisikoa • Farnesola • Humulenoa • Ionona • Zingiberenoa Diterpenoak: Azido abietikoa • Erretinola (A bitamina) • Fitola • Giberelina • Labdanoa • Kafestola Triterpenoak: Eskualenoa Tetraterpenoak: Karotenoideak (Karotenoak • Xantofilak) Politerpenoak: Plastokinona • UbikinonaEikosanoideakLeukotrienoak • Prostaglandinak • Prostaziklinak • Tronboxanoak :
# Esfoliazio (argipena)

Esfoliazio izan daiteke:
* Esfoliazio (mineralogia), Mea batzuek hausteko duten era berezia;
* Esfoliazio (dermatologia), epidermisetik zelula hilak kentzeko prozedura;
* Esfoliazio (botanika), adar batetik hostoak kentzea.
# Esfinge

Esfinge izenak adiera hauek ditu:
* Esfingea, Antzinako Egipto eta Greziako izaki mitologikoa;
* Gizako Esfinge Handia monumentua;
* Esfingea, Sphingidae familiako tximeletei ematen zaien izen arrunta;
* Sphynx edo esfinge-katua.