# Samlesburyko sorginkeria prozesua

Samlesburyko sorginak Lancashireko Samlesbury herriko hiru emakume izan ziren —Jane Southworth, Jennet Bierley eta Ellen Bierley—, 14 urteko neskatila batek, Grace Sowerbuttsek, sorginkeria praktikatzeaz akusatuak. 1612ko abuztuaren 19an, Ingalaterrako Lancasterreko Assizen epaiketa izan zen sorginkeria-prozesu batzuetan. (Assize ingelesezko ahots bat da, eta Curia regisetik sortutako dokumentu legegilea irudikatzen zuen; 1179. urtean, bere prerrogatiba gehienen justizia feudala kendu zuen. Ingalaterran, idatzi gabeko zuzenbidearen arauen arrakastaren berri eman zuen, ohituraz eta auzitegien jurisprudentziaz zigortuak). Bi egun iraun zuten, eta Ingalaterrako historian famatuenen artean daude. Ezohikoak izan ziren garai hartako Ingalaterran, bi alderditan: Thomas Pottsek, gorteko funtzionarioak, Sorginen aurkikuntza zoragarria Lancaster konderrian lanean argitaratu zituen prozesuak; eta ohiz kanpoko kopuru handia aurkitu zituen errudun eta eseki, hamar Lancasterren eta beste hainbeste Yorken. Samlesburyko hiru sorginak, ordea, aske geratu ziren.
Emakumeen aurkako karguak haurren hilketa eta kanibalismoa ziren. Aitzitik, han bertan prozesatutako beste areak, Pendleko sorginkeria prozesua barne, malefizumaz salatu zituzten, hau da, sorginkeriaren bidez kalteak eragiteaz. Hiru emakumeen aurkako kasua "harrigarria" izan zen, epaileak apaiz katoliko baten tresna iraingarri gisa azaldu zuenean Grace Sowerbutts.
Historialari askok, bereziki Hugh Trevor-Roper-ek, iradoki dute XVI. eta XVII. mendeetako sorgin-epaiketak garaiko borroka erlijiosoen ondorio izan zirela, bai Eliza Katolikoan, bai protestantean, heresiatzat zeukatena ezabatzeko. Samlesburyko sorginen epaiketa, agian, joera horren adibide garbia da; izan ere, «propaganda antikatolikoko lan» gisa deskribatu da, eta baita Lancashire, garai hartan eskualde basatitzat eta legerik gabetzat jotzen zena, sorginez ez ezik, "konplotatzaile papistez" ere purgatzen ari zela frogatzeko zirkoko prozesu gisa ere.

## Aurrekariak

Jakobo I.a erregea, Eskoziako Erreformaren ondoren, 1603an iritsi zen Ingalaterrako tronura. Jacobo liluratuta egon zen sorginkeriarekin, eta, 1590eko hamarkadaren hasierarako, sinetsita zegoen sorgin eskoziarrak konspirazio bat egiten ari zirela bere aurka. 1597ko bere liburuak, Daemonologie, bere jarraitzaileak trebatzen zituen, sorginkeria salatzeko eta edozein praktikante edo hurbilekoren atzetik ibiltzeko. 1604an, Jacobo tronuan koroatu eta hurrengo urtean, lege berri bat atera zen sorginkeriari buruz, Konjurazioaren, sorginkeriaren eta espiritu gaizto eta deabrudunen aurkako legea. Lege horren bidez, kapital zigorra ezarri zen, magia erabiliz edo helburu magikoetarako hilotzak hobiratuz mina eragiteagatik. Hala ere, Jacobok zalantzak zituen sorginen aurkako epaiketetan aurkeztutako ebidentziaz, baita salatutako sorgin batzuen aurka aurkeztutako testigantzetan desadostasunak pertsonalki azaltzeko puntuaz ere.
Sorgin prozesatuak Lancashiren bizi ziren, XVI. mendearen amaieran agintariek eskualde basatitzat eta legerik gabekotzat jotzen zuten konderri ingeles batean, «legendazkoa zen, bere lapurreta, indarkeria eta laxotasun sexualarengatik, non Eliza zintzoa baitzen, pertsonek beren doktrinak ulertu gabe». Maria erregina hil zenetik eta 1558an Isabel ahizpaerdia tronura igo zenetik, apaiz katolikoak urruneko lekuetan ezkutatu behar izan zuten, hala nola Lancashiren, non meza sekretuak egiten jarraitu baitzuten. 1612. urtearen hasieran, epaiketen urtean, Lancashireko bake-epaile bakoitzak bere eskualdeko errefusatzaileen zerrenda bat osatzeko agindua jaso zuen: Ingalaterrako Elizaren zerbitzuetara joan nahi ez zutenak, garai hartako irain kriminala.

### Southworth familia

XVI. mendeko Erreforma Anglikanoak, Ingalaterrako Eliza Aita Santuaren agintaritzatik eta Erromatar Eliza Katolikotik banandu zenean, Samlesburyko Southworth familia zatitu zuen. Sir John Southworth, 1595ean hil zen arte familia burua, errefusatzaile nabarmena izan zen, eta hainbat aldiz atxilotu zuten, fede katolikoa utzi nahi ez zuelako. Bere seme zaharrena, hura ere John izenekoa, anglikanismora bihurtu zen, eta horrexegatik utzi zuen aitak jarauntsitik, baina gainerako familiako kideek katoliko sendo izaten jarraitu zuten.
Salatutako sorginetako bat, Jane Southworth, John semearen alarguna zen. Haren eta aitaren arteko harremanak ez dirudi lagunkoiak izan zirenik; John Singletonek emandako testigantza baten arabera, Sir John bere "maisua" zela esan zuen, eta John Southworth (Ssolburne) semearen etxera joan zen hura galaraz zezakeen, eta uste zuen Janek (Jane Southworth, ezkongabetan Sherburne) senarra hil zuela.1598an ezkondu zirenetik Samherlower Lower Hall-en bizi izan ziren. Janek 1612an, sorginkeriagatiko epaiketa baino hilabete batzuk lehenago alargundu zen, eta zazpi seme-alaba zituen.

## Ikerketak

1612ko martxoaren 21ean, Lancashireko Fence herrixkaren kanpoaldean bizi zen Alizon Device, Pendle Hilletik gertu. Halifaxeko (Yorkshire del Oeste) John Law saltzaile ibiltariarekin topo egin zuen, eta hark ukatu zizkion objektu batzuk eskatu zizkion. Handik minutu gutxira, apoplexia bat izan zuen Lawek, eta horren errua Alizoni egotzi zion. Elizabeth amarekin eta James nebarekin batera, 1612ko martxoaren 30ean Roger Nowell magistratuaren aurrean agertzera deitu zuten Alizon. Lortutako ebidentzietan eta aitorpenetan oinarrituta, Nowellek erabaki zuen Alizon eta beste hamar hurrengo Assizeetan epaituko zirela malefizumez (sorginkeriaren bidez kaltea eragitea).
Lancashireko beste magistratu batzuek Nowellek konderrian sorginkeria aurkitu zuela jakin zuten, eta, 1612ko apirilaren 15ean, Robert Holden bake-epaileak ikerketak hasi zituen Samlesburyko bere jurisdikzioan. Ondorioz, zortzi pertsona Lancasterreko Assize bulegora bidali zituzten, eta horietako hiru —Jane Southworth, Jennet Bierley eta Ellen Bierley— Grace Sowerbutts-en, Jenneten bilobaren eta Ellenen ilobaren gainean sorginkeria egiteagatik salatu zituzten.

## Epaiketa

Epaiketa 1612ko abuztuaren 19an izan zen Sir Edward Bromley-ren aurrean, Londresetik hurbilago zegoen zirkuitu court batera igo nahi zuen epailea, eta, horretarako, Jacobo erregea txunditzeko prest zegoena. Epaiketa hasi baino lehen, Samlesburyko zortzi errudunetatik bost askatzeko agindu zuen Bromleyk, etorkizuneko bere jokabideari buruzko ohar batekin. Gainerakoak —Jane Southworth, Jennet Bierley eta Ellen Bierley— «sorginkeria deritzen ekintza maltzur eta deabrutsuak» erabiltzeaz akusatu zituzten, Grace Sowerbuttsen eta haren gainean», eta errugabetzat jo zituzten. 14 urteko Grace zen karguaren lekuko nagusia.
Grace izan zen ebidentzia eman zuen lehena. Haren lekukotasunean esan zuen Jennet eta Ellen Bierley amonak eta izebak txakur bihurtzeko gai zirela, eta urtetan atzetik ibili eta molestatu egin zutela. Gainera, esan zuen lastategi baten goiko aldera eraman zutela eta beste batean itotzen saiatu zirela. Graceren arabera, senideek Thomas Walshmanen eta haren emaztearen etxera eraman zuten, haiengandiko haur bat hartu zuten odola hartzeko. Gracek esan zuen umea hurrengo gauean hil zela, eta, Samlesburyko elizan ehortzita, Ellenek eta Jennetek gorpua atera eta etxera eraman zutela, han, sukaldatu egin zutela, zati bat jan eta gainerakoa eraldatzeko gaitasuna ematen zien pomada prestatzeko erabili zutela.
Gracek adierazi zuen, halaber, bere amona eta izeba, Jane Southworth, ostegun eta igande gauero Red Banken, Ribble ibaiaren iparraldeko ertzean, egiten zen akelarre batera joaten zirela eta bilera sekretu horietan, jaten, dantzatzen eta sexu-harremanak izaten zituzten subjektuekin topo egiten zutela (baina ez gizakiekin).
Thomas Walshman, ustez hil eta akusatuek jan zuten haurraren aita, izan zen ebidentziak eman zituen hurrengo lekukoa. Urtebete inguru zuen bere semea hil zela baieztatu zuen. Grace Sowerbutts apirilaren 15ean aitaren aletegian hilda bezala aurkitu zutela gaineratu zuen, eta hurrengo egunera arte ez zela bere onera etorri. Beste bi lekukok, John Singletonek eta William Alkerrek, berretsi zuten Jane Southworthen aitaginarrebak, Sir John Southworthek, uko egin ziola semea bizi izan zen etxean sartzeari, Jane «emakume gaiztoa eta sorgina» zela uste baitzuen.

### Ikuskapenak

Thomas Pottsek, Lancasterreko Assize erakundeko funtzionarioak, ebidentziak entzun ondoren, gortean zeuden askok erruduntzat jo zituzten. Epailearen galdetzapean, haien aurka aurkeztutako karguei zer erantzun zieten galdetu zieten, eta Pottsek erregistratu zuen "umilki, begian malkoak zituztela belaunikatu egin zirela". Berehala, "Grace Sowerbuttsen aurpegia aldatu egin zen"; lekukoak "eztabaidatzen hasi ziren eta elkar salatzen hasi ziren", eta, azkenik, onartu zuten Thompson izeneko apaiz katoliko batek entrenatu zuela Grace. Orduan, Bromleyk bi bake-epailek, William Leigh eta Edward Chisnal, aztertzeko konpromisoa hartu zuen. Galdetzean, Gracek berehala onartu zuen bere istorioa faltsua zela, eta zer esan zioten Jane Southworthen osabak, Christopher Southworthek (alias Thompson), Samlesbury inguruan ezkutatuta zegoen apaiz jesuitak esan ziola zer esan. Southworth, Samlesbury Halleko kapelaua, Jane Southworthen osaba eta politikaria zen. Leighek eta Chisarrenek galdeketa egin zieten akusatutako hiru emakumeei, Southworthek aurkako ebidentzia zergatik egin zezakeen jakiteko, baina inork ezin izan zuen inolako arrazoirik eman, Eliza anglikanokoak izatea izan ezik. Adierazpenak entzunaldian irakurri ondoren, Bromleyk akusatuak erruduntzat ez hartzeko agindu zion epaimahaiari, eta hauxe erantzun zuen:
   Jainkoak itxaropen guztietatik haratago askatu ditu. Jainkoari eskatzen diot mesede hau erabili eta horrela faboratzeko, eta kontuz ibili aurrerantzean ez erortzeko: Eta horrela, gorteak aske utzi behar direla agindu behar du.
Pottsek honelaxe amaitu zuen epaiketaren erregistroa: "Hala, izaki xaloak izan ziren, epaile zintzo horren zainketa eta ardura handiagatik, konspirazio horren arriskuaz aske; apaizaren jarduera odoltsu hori agerian geratu zen."

## Sorginen aurkikuntza zoragarria Lancaster konderrian lanean jasotakoa

Epaiketei buruz dakigun ia guztia Thomas Pottsek, Lancasterreko Zigor Auzitegiko funtzionarioak, idatzitako jarduketen txosten batetik dator. Txostena idazteko argibideak jaso zituen Pottsek, eta 1612ko azaroaren 16an osatu zuen lana. Bromleyk eskuizkribua berrikusi eta zuzendu zuen 1613an argitaratu baino lehen, eta adierazi zuen "benetan informatuta" zegoela eta "ados eta balioz argitaratuta" zegoela. Itxuraz hitzez hitzeko kontakizun gisa egon arren, liburua ez da epaiketan esan zenaren txostena, gertatu zenari buruzko gogoeta baizik; Hala ere, Pottsek «txosten fidagarria ematen du, baina ez osoa, sorginkeria-prozesu bati buruz Assize batean, baldin eta irakurlea konturatzen bada idatzizko materiala erabiltzen duela akta-literalen ordez».
Epaiketaren sarreran, honelaxe idatzi zuen Pottsek: "Horrela utzi ditugu Pendleko basoko Graund sorginak epaimahai oso egoki baten iritzi onean." Ordurako, Bromleyk Pendleren hiru sorginen aurkako salaketak entzun zituen, erruduntasuna aitortu baitzioten, baina artean aurre egin behar zien besteei, errugabetasunari eusten baitzioten. Bazekien haien aurkako testigantza bakarra bederatzi urteko neskato batek egin zuela, eta Jacobo erregeak epaileei ohartarazi ziela sorginkeria leporatu eta sinesgarritasunaren aurka jarritako frogak arretaz azter zitzatela. Epaiketaren txostenaren amaieran, Pottsek dio espero zen "ordenaz eta agindu bereziz" aurkeztu zela, ustez epaileena. Hiru sorgin erruduntzat jo eta heriotza-zigorra ezarri ondoren, Bromley sinesgarritasunari buruzko edozein susmo saihestearen aldekoa izan zitekeen, Grace Sowerbuttsek aurkeztutako frogen "azalpen magistrala" aurkeztuta, Pendleko gainerako sorginekin jarraitu aurretik.

## Interpretazio modernoa

Pott-ek dioenez, “Lancashireko konderri hau [...] orain esan daiteke legez hainbat motatako sorginez beteta zegoela, hala nola mintegiak, jesuitak eta papistak”, eta, aldi berean, akusatutako hiru emakumeak “papista obstinatuak, orduan Elizara etortzen zirenak” izan zirela deskribatu zuen. Epaileek, zalantzarik gabe, interes handia zuten James erregeak, botere judizialaren buruak, aintzat har zitzan, errefusatzaile katolikoak ausardiaz tratatu zituelako, baita sorginkeriarekin zerikusia zuten kasuak ere, “Lancashireko jacobearen ordenarako bi mehatxu handienak” zirenak. Agintariek uste zuten Samlesbury Hall, Southworths familiaren etxea, apaiz katolikoentzako babesleku zela; beraz, gobernuak zaindu egiten zuen ezkutuan denbora askoan, 1612ko epaiketa arte. Beharbada, Christopher Southworth “jesuiten kapilaua uxatzeko” irrikaz zegoen, hein batean, JP Robert Holden.

### Ondorioak

Bromleyk 1616an lortu zuen nahi zuen igoera. 1615ean, Skalme parkeko zaindaritza-postua lortu zuen Pottsek Jacobo erregearengandik, erregearen ehiza-txakurrak elikatu eta entrenatzeko. 1618an, "estoldei buruzko legeek hogeita bat urtez konfiskatutakoak biltzeko" ardura eman zitzaion. Jane Southworthen seme zaharrenak, Thomasek, bere aitonarengandik Samlesbury Hallen jabetza jaso zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 Pumfrey, 2002, or. 22
* ↑ Sharpe, 2007, or. 1
* ↑ Hasted, 1993, or. 23
* 1 2 Hasted, 1993
* ↑ Winzeler,, or. 86–87
* 1 2 Hasted, 1933, or. 32-33
* 1 2 3 4 Pumfrey, 2002, or. 35
* ↑ Pumfrey, 2002, or. 23
* ↑ Martin, 2007, or. 96
* ↑ Pumfrey, 2002, or. 23–24
* ↑ Hasted, 1993, or. 5
* ↑ Hasted, 1993, or. 8–9
* ↑ Hasted, 1993, or. 7
* 1 2 Hasted, 1993, or. 30
* 1 2 Hasted, 1993, or. 30–32
* ↑ Davies, 1971, or. 94
* 1 2 3 Abram, 1877, or. 93
* ↑ Fields, 1998, or. 60
* ↑ Bennett, 1993, or. 9
* ↑ Swain, 2002, or. 83
* ↑ Bennett, 1993, or. 16
* 1 2 3 Goodier, Christine. The Samlesbury Witches. Lancashire County Council.
* 1 2 3 4 Davies, 1971
* ↑ Pumfrey, 2002
* ↑ Davies, 1971, or. 86
* ↑ Davies, 1971, or. 86–89
* ↑ Davies, 1971, or. 90
* ↑ Davies, 1971, or. 93
* ↑ Davies, 1971, or. 94–95
* ↑ Davies, 1971, or. 100–101
* 1 2 Wilson, 2002
* ↑ Davies, 1971, or. 104–105
* ↑ Davies, 1971, p. 168
* ↑ Davies, 1971, or. xli
* ↑ Gibson, 2002, or. 48
* ↑ Gibson, 2002, or. 50
* ↑ Davies, 1971, or. 83
* ↑ Davies, 1971, or. 107
* ↑ Davies, 1971, or. 153
* ↑ Davies, 1971, or. 101
* ↑ Pumfrey, 2002, or. 31
* ↑ Pumfrey, 2002, or. 38

## Bibliografia

* Abram, William Alexander (1877), A History of Blackburn, Town and Parish
* Bennett, Walter (1976), The Pendle Witches, Lancashire County Council Library and Leisure Committee, OCLC 60013737
* Davies, Peter (1971 [1929]), The Trial of the Lancaster Witches, Frederick Muller, Londres, ISBN 978-0-584-10921-4
    Daviesen 1929ko liburuaren antzeko berrinprimaketa batek The Wonderfull Discoverie of Witches in the Countie of Lancaster lanaren testua du, Potts, Thomasek egina (1613).
* Fields, Kenneth (1998), Lancashire Magic and Mystery: Secrets of the Red Rose County, Sigma, Wilmslow, ISBN 978-1-85058-606-7
* Gibson, Marion (2002), Thomas Potts's Dusty Memory: Reconstructing Justice in The Wonderfull Discoverie of Witches, Manchester University Press, pp. 42-57, Manchester, ISBN 978-0-7190-6204-9
* Hasted, Rachel A. (1993), The Pendle Witch Trial 1612, Lancashire County Books, Preston, ISBN 978-1-871236-23-1
* Martin, Lois (2007), The History of Witchcraft, Pocket Essential, Harpenden, ISBN 978-1-904048-77-0
* Pumfrey, Stephen (2002), Potts, plots and politics: James I's Daemonologie and The Wonderfull Discoverie of Witches, Manchester University Press, pp. 22-41, Manchester, ISBN 978-0-7190-6204-9
* Sharpe, James (2002), The Lancaster witches in historical context, Manchester University Press, pp. 1-18, Manchester, ISBN 978-0-7190-6204-9
* Swain, John (2002), Witchcraft, economy and society in the forest of Pendle, Manchester University Press, pp. 73-87, Manchester, ISBN 978-0-7190-6204-9
* Wilson, Richard (2002), The pilot's thumb: Macbeth and the Jesuits, Manchester University Press, pp. 126-145, Manchester, ISBN 978-0-7190-6204-9
* Winzeler, Robert L. (2007), Anthropology and religion: what we know, think, and question, Altamira Press, ISBN 978-0-7591-1046-5

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Samlesbury witches» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Edición electrónica libre de Daemonologie (1597) en el Proyecto Gutenberg
* Edición electrónica libre de The Lancashire Witches (1849) en el Proyecto Gutenberg
* Edición electrónica libre de The Wonderfull Discoverie of Witches in the Countie of Lancaster (1613) en el Proyecto Gutenberg
* Datuak: Q2915306