OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Espainiako Indar Armatuak

Espainiako Indar Armatuak (siglak: FFAA edo FAS) edo Espainiako Armada Espainia babesten duen erakunde militarra da. Buruzagi gorena Filipe VI.a erregea da; Defentsako ministroa, María Dolores de Cospedal; eta Defentsaren agintari nagusia, Fernando Alejandre Martínez jenerala. Espainiako Konstituzioan jasota dagoenez, Indar Armatuak honela banatuta daude:
* Aireko Armada
* Itsas Armada
* Lurreko Armada
Honez gainera, hiru armadetako militarrez osaturiko bi unitate daude: Espainiako Errege Guardia eta Larrialdi Unitate Militarra. Gerra kasuetan, Guardia Zibilak ere parte hartzen du armadan.

## Misioak atzerrian

* Afganistan: Estatua babestekoNATOaren misio batean. 1.307 militar ditu han, gehienak Heratgo laguntza-basean.
* Bosnia eta Herzegovina: Europar Batasunaren misio batean parte hartzen du 497 militarrekin, non gehienak Sarajevon dauden.
* Kosovo: NATOaren misio batean, 550 militarrekin.
* Libano: NATOaren misio batean, 1.070 militarrekin.
* Txad: NATOaren misio batean, 70 militarrekin.
* Djibuti: 90 militar, hegazkin bat eta buke bat NATOaren pirateriaren aurkako misio batean.

## Antolaketa administratiboa

Espainia zortzi lurralde militarretan banatzen da (Penintsula), bi komandantetza nagusi (Ceuta eta Melilla) eta bi kapitaintza nagusitan (Kanariak eta Balearrak).

## Erreferentziak

* ↑ Espainiar Konstituzioa, gai militarrei dagokionez.

## Kanpo estekak

* Espainiako Defentsa Ministerioa (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q326991
* Multimedia: Military of Spain / Q326991
# Espainiako Inteligentzia Zentroa

Espainiako Inteligentzia Zentroa edo Inteligentzia Zentro Nazionala (gaztelaniaz Centro Nacional de Inteligencia, siglak CNI) Espainiako inteligentzia zerbitzu nazionala da. Egoitza nagusia A-6 errepidearen alboan dago Madrilen.
Agentziaren helburu nagusiak Ipar Afrika eta Hego Amerika dira, baina munduko 80 herrialdeetan du presentzia. Egungo zuzendaria Esperanza Casteleiro da, 2022ko maiatzean Paz Esteban kargugabetu ondoren, independentisten espioitza auziko CNIren inplikazioa zela eta.
Inteligentzia Zentroaren aurreko agentzia CESID izan zen.

## Barneko sailak

CNIren atal nagusiak ondorengo hirurak dira:
* Zentro Kriptologiko Nazionala - Centro Criptológico Nacional (CCN)
* Segurtasun Bulego Nazionala - Oficina Nacional de Seguridad (ONS)
* Inteligentzia eta Kontrainteligentzia Bulego Nazionala - Oficina Nacional de Inteligencia y Contrainteligencia (ONIC)

## Bibliografia

* Antonio M. Diaz Fernandez (2006) Los servicios de inteligencia españoles. Desde la guerra civil hasta el 11-M. Historia de una transición, Alianza Editorial.
* Carlos Ruiz Miguel (2002) Servicios de Inteligencia y Seguridad del Estado Constitucional, Editorial Tecnos.
* Fernando J. Muniesa y Diego Camacho (2005) La España Otorgada. Servicios de Inteligencia y Estado de Derecho, Editorial Anroart.
* Joaquín Bardavio, Pilar Cernuda y Fernando Jauregui (2000) Servicios Secretos, Editorial Plaza & Janés.

## Erreferentziak

* ↑ Ongi etorri CNI-ra. Espainiako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2011-2-15).

## Ikus, gainera

* CNCA

## Kanpo estekak

* Centro Nacional de Inteligencia (Gaztelaniaz) (Katalanez) (Galizieraz) (Frantsesez) (Ingelesez)
* Centro Criptológico Nacional (Gaztelaniaz) (Katalanez) (Galizieraz) (Frantsesez) (Ingelesez)
* Datuak: Q916449
* Multimedia: Centro Nacional de Inteligencia / Q916449
# Espainiako Irratiaren Akademia

Espainiako Irrati Arteen eta Zientzien Akademiaren helburua Espainiako irratia sustatzea eta irratiko profesionalen interesak ordezkatzea da, baita gaur egungo eta etorkizuneko irratiko profesionalei prestakuntza ematea ere. Jorge Álvarez irrati eta soinu ingeniariak 1997an sortu zuen akademia.

## Historia

Akademiak Irratiaren Mundu Egunaren aldarrikapena sustatu zuen UNESCO-ren Batzordearen bitartez. Jorge Álvarez presidenteak UNESCOri eskatu zion, 2008an, mundu guztiko irrati eta irratizale guztientzako nazioarteko ospakizun-egun hau. Azkenik, 2011ko azaroaren 3an, UNESCOren 36. Konferentzia Orokorrak aho batez onartu zuen Espainiako proposamena, eta otsailaren 13a izendatu zuen Irratiaren Mundu Eguna.
2012an, Akademia horrek Nazioarteko Irrati Batzordea sortu zuen, bost kontinentetako irrati-erakunde garrantzitsuenekin batera eta UNESCOren eta UITren babespean.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Spanish Radio Academy» ITU (Noiz kontsultatua: 2022-06-18).
* ↑ «Why Radio Day» UNESCO.
* ↑ «Proclamation of a World Radio Day - UNESCO Digital Library» unesdoc.unesco.org. - UNESCO document of World Radio Day
* ↑ «International Radio Committee» www.academiadelaradio.es (Noiz kontsultatua: 2022-06-19).
* ↑ «Members of World Radio Day Committee» www.academiadelaradio.es.

## Kanpo estekak

* Espainiako Irratiaren Akademiaren webgune ofiziala
* Espainiako Irrati Akademiako lehendakariaren mezua Irratiaren Nazioarteko Egunerako
* Nazioarteko Irrati Batzordea
* Datuak: Q4671065
# Ester karboniko

Kimika organikoan ester karbonikoak konposatu organikoen familia bat da. Azido karbonikoaren estertzat jo daitezke eta funtzio-talde gisa karbonilo talde bat eta honi lotutako bi alkoxi talde ditu. Honelako egitura orokorra dute: R−O−C(=O)−O−R', karbonato inorganikoen parekoa.
Ester karboniko txikienak, dimetil karbonatoa eta etilen karbonatoa esaterako disolbatzaile moduan usatzen dira. Horietako batzuk gainera litio-baterien elektrolitoak dira. Halaber, polikarbonatoen familiako polimeroek karbonato taldea dute beren egituretan.
Dimetil dikarbonatoa edari alkoholilkoak kontserbatzeko ere baliatzen da. E 242 da bere E zenbakia.

## Egitura

Ester karbonikoen hiru klase nagusi daude: ziklikoak, aziklikoak eta polimerikoak.
Ester karboniko aziklikoen kasuan bi ordezkatzaileak igualak ala ez izan daitezke. Alifatikoak zein aromatikoak izan daitezke ordezkatzaileak. Sinpleenak dimetil karbonatoa eta difenil karbonatoa dira.
Ester karboniko ziklikoetan karbonato taldeak bi edo hiru karbono-zubiz osatutako egitura eratzen du. Etilen karbonatoa eta trimetilen karbonatoa aipa daitezke etsenplurako. Zubiko karbonoek ordezkatzaileak izan ditzakete prolipen karbonatoaren kasuan legez, zeinek metilo talde bat duen ordekatzaile.
Hirugarren klasea polimeroak dira, polikarbonatoak, poli(propilen karbonato)a eta poli(bisfenol A karbonato)a bezala.

## Sintesia

Karbonato organikoak ez dira prestatzen karbonato ezorganikoen gatzetatik abiatuta. Bi bide nagusi daude. Batean alkohol edo fenol bat fosgenorekin erreakzionarazten da. Bestean fosgenoaren ordez karbono(II) oxidoa baliatzen da oxidatzaile baten presentzian.
2 ROH + COCl$_2$ → ROC(O)OR + 2 HCl
2 MeOH + CO + 1/2 O$_2$ → MeOC(O)OMe + H$_2$O

## Hainbat adibide

| Difenil karbonatoa | Dimetil dikarbonatoa | Etilen karbonatoa | Trimetilen karbonatoa |
| Poli(propilen karbonato)a | Poli(bisfenol A karbonato)a | Propilen karbonatoa | Dimetil karbonatoa |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Schäffner, Benjamin; Schäffner, Friederike; Verevkin, Sergey P.; Börner, Armin. (2010-08-11). «Organic Carbonates as Solvents in Synthesis and Catalysis» Chemical Reviews 110 (8): 4554–4581. doi:10.1021/cr900393d. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2024-07-31).
* ↑ (Ingelesez) Logan, E. R.; Tonita, Erin M.; Gering, K. L.; Li, Jing; Ma, Xiaowei; Beaulieu, L. Y.; Dahn, J. R.. (2018-01-03). «A Study of the Physical Properties of Li-Ion Battery Electrolytes Containing Esters» Journal of The Electrochemical Society 165 (2): A21. doi:10.1149/2.0271802jes. ISSN 1945-7111. (Noiz kontsultatua: 2024-07-31).
* ↑ «WHO | JECFA» apps.who.int (Noiz kontsultatua: 2024-07-31).
* ↑ (Ingelesez) Shaikh, Abbas-Alli G.; Sivaram, Swaminathan. (1996-01-01). «Organic Carbonates» Chemical Reviews 96 (3): 951–976. doi:10.1021/cr950067i. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2024-07-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q414835
* Multimedia: Organocarbonates / Q414835
# Ester Xargay Melero

Ester Xargay Melero (Sant Feliu de Guíxols, 1960ko apirilaren 12a – Palamós, 2024ko urtarrilaren 19a) kataluniar idazle, itzultzaile, bideoartista eta kultura ekintzailea izan zen.

## Bizitza

Frantzian hazi zen eta 18 urterekin Kataluniara itzuli zen. Artearen historia ikasi zuen Bartzelonako unibertsitatean. XX. mendearen amaierako Kataluniako panorama poetikoaren parte izan zen, kultur ekimen ugari sustatuz. Ekintza poetikoaren generoa ere landu zuen.
Hainbat poesia bildumatan kolaboratu zuen, horietako askotan Carles Hac Morrekin batera. Gidoilari eta itzultzaile lanetan ere aritu zen.
Avui, Papers d'Art, Reduccions, Transversal, Talp Club, Làtex, Sen titol, Barcelona Review, Internet Corner eta El Temps egunkari eta aldizkarietan kolaboratu zuen.
Azken urteotan La Païssa kultur espazioa zuzendu zuen Marquet de les Roquesen.
2024ko urtarrilaren 19an hil zen Palamósen, 63 urte zituela.

## Lanak
### Liburuak
#### Poesia

* Els àngels soterrats (1990)
* Un pedrís de mil estones (Carles Hac Morrekin batera, 1992)
* Les flaires del galliner (1993)
* Volts en el temps (1997)
* Epítom infranu o no (Ombres de poemes de Marcel Duchamp) (Carles Hac Morrekin batera, 1997)
* Darrere les tanques (2000)
* Trenca-sons (2002)
* Ainalar (2005)
* Éssera ponent (2005)
* Salflorvatge (2006)
* Zooflèxia (el bestiari més veritable de tots) (Carles Hac Morrekin batera, 2007)
* Fissura (Carles Hac Morrekin batera, 2008).
* Aürt (2009)
* Eixida al sostre (2009)
* Infinitius (2017)
* Desintegrar-se (2019)

#### Eleberriak

* Carabassa a tot drap, o Amor lliure, ús i abús (Carles Hac Morrekin batera, 2001)

#### Antzerki-lanak

* Tirant lo Blanc la, o La perfecció és feixista, o La construcció del socialisme (Carles Hac Morrekin batera, 2000)

### CD eta DVDak (bideoartista edo poeta gisa)

* Videopoesia catalana del segle XX (2001)
* PEVB - Poesia en Viu a Barcelona (1991-2003) (2004)
* Poeta s e s (2006). Ester Xargay, Carles Hac Mor, Enric Casasses, Eli Gras, Pau Riba, Elena Val, Víctor Nubla, Adela de Bara eta beste askoren poemak biltzen ditu

### Bideoak

* Paraparèmies, desplaçaments, cosificacions..., (Adolf Alcañiz, Barbara Held eta Carles Hac Morrekin batera, 1999)
* El Grup de Treball (2000)
* L'edat de pedra (2013)

### Aktore lanak

* Cravan vs. Cravan (2002)
* Murieron por encima de sus posibilidades (2014)

## Erreferentziak

* 1 2 3 (Katalanez) «S’ha mort Ester Xargay, la poeta inconformista» VilaWeb 2024-01-19 (Noiz kontsultatua: 2024-01-19).
* 1 2 (Katalanez) «Ester Xargay i Melero» Enciclopèdia (Noiz kontsultatua: 2024-01-19).
* 1 2 (Katalanez) «Ester Xargay» Centre de Cultura Contemporània de Barcelona (Noiz kontsultatua: 2024-01-19).
* ↑ (Katalanez) Umbert-Rexach, Enric. «Ester Xargay, morir és ser infinitiu per sempre» Núvol 2018-06-28 (Noiz kontsultatua: 2024-01-19).
* ↑ (Katalanez) «Ester Xargay» El Temps de les Arts (Noiz kontsultatua: 2024-01-19).
* ↑ (Katalanez) Zurimendi, Ander. «La Pahissa del Marquet, nou centre cultural en el refugi de la Colla de Sabadell» Diari de Sabadell 2021-08-09 (Noiz kontsultatua: 2024-01-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11920986
* Multimedia: Ester Xargay i Melero / Q11920986
# Esterbrook (Wyoming)

Esterbrook Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Converse konderrian kokatuta dago, Wyoming estatuan. 40 biztanle ditu, 8,722001 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Converse konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q541466
* Multimedia: Esterbrook, Wyoming / Q541466
# Esterasa

Esterasa biologian estereen eraketa eta beraien hidrolisia katalizatzen duen entzima multzoa da. Esterasa talde horretakoak dira lipasak, fosfatasak, klorofilasak, besteak beste.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-06-15 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q418750
* Multimedia: EC 3.1 / Q418750
# Ester Muñoz

Ester Muñoz de la Iglesia (Leon, 1985eko ekainaren 13a) abokatu eta politikari espainiarra da. Alderdi Popularreko diputatua da 2023tol Diputatuen Kongresuan, Leongo barrutia ordezkatuz. Espainiako Kongresuan dagoenetik, Pedro Sánchez gobernuburuaren kontrako adierazpen gogorrak egiten nabarmendu izan da Muñoz.

## Biografia

Ester Muñoz Leonen jaio zen (1985), Valencia de Don Juan herriko enpresari eta merkatarien familia batean.Zuzenbide ikasketak Coruñako Unibertsitatean hasi zituen, eta Leongo Unibertsitatean amaitu (2009). Unibertsitateko prestakuntza Nazioarteko Zuzenbideko master elebidun batekin osatu zuen Murtziako Unibertsitatean (2010), eta Madrilgo Abokatuen Elkargoan kolegiatu zen (2011). Leongo abokatu-langela batean praktikak egin ondoren, salmenta-saltzaile gisa lan egin zuen Madrilen.
2011n Alderdi Popularrean hasi zuen bere ibilbide politikoa, eta Hauteskunde Antolakuntzako idazkariorde izatera iritsi zen. 2015eko hauteskunde orokorren ostean, senatari izan zen Leonen. 2019an, Alfonso Fernandez Mañuecok Gaztela eta Leongo Juntako presidentearen aholkulari izendatu zuen.
2021etik eskualdeko PPko presidenteak Gaztela eta Leongo Juntako lurralde ordezkari izendatu zuen, Leonen. 2022an Leongo Alderdi Popularreko presidente izendatu zuten, eta 2023ko hauteskunde orokorren ostean Alderdi Popularreko diputatua da, Leonen.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelerazko wikipediako «Esther Muñoz de la Iglesia» artikulutik itzulia izan da, 2024-06-30 data duen 161041096 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2024-06-30 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* 1 2 «Muñoz de la Iglesia, Ester» Congreso de los Diputados (Madrid).
* ↑ (Gaztelaniaz) ILEÓN, Redacción. (2024-04-25). «El PSOE de León apoya a Sánchez y ataca a Ester Muñoz por ejercer como ariete contra Begoña Gómez» iLeón (Noiz kontsultatua: 2024-07-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ayuso Santamaría, Javier. (2024-04-26). «La presidenta del PP de León y vicesecretaria de Feijóo usa a ETA para criticar el apoyo del PSOE a Sánchez» ElDiario.es (Noiz kontsultatua: 2024-07-24).
* ↑ García Nistal, Alejandro J.. (2023-06-15). La irresistible ascensión de Ester Muñoz. .
* ↑ Martín, Susana. (2023-11-23). La abogada leonesa Ester Muñoz entra en el 'núcleo duro' de Feijóo en Madrid. Salamanca.
* ↑ «Muñoz de la Iglesia, Esther» Senado de España (Madrid).
* ↑ Domínguez, C.J.. (2021-10-07). Ester Muñoz, elegida delegada territorial de la Junta en León por sorpresa. León.
* ↑ Infiesta, Pilar. (2022-11-22). Ester Muñoz, "ilusionada y con responsabilidad" tras ser elegida por unanimidad presidenta del PP en León. León.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28872696
# Estercuel

Aldearrodrigo Teruel udalerria da, Andorra-Sierra de Arcos eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 267 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalari buruzko webgunea.
* Datuak: Q1651625
* Multimedia: Estercuel / Q1651625
# Estereoisomeria

Kimikan estereoisomeria deritzo molekula bateko atomoak espazioan posizio desberdinetan kokatzeagatik sortutako isomeria-motari. Atomoek antolamendu espazial desberdina dute, baina isomeroen artean ez dago bestelako alderik konektibitatean edo lotura-anizkoiztasunean. Estereoisomero deitze antolamendu espazial bakoitza osatzen duten entitateei.
Estereoisomeroen artean bi mota bereizten dira:
* Isomero konformazionalak, konformeroak edo errotameroak. Agertzen diren antolaketa espazial diferenteak molekularen lotura bakunen inguruko biraketaren ondorioa dira. Konformeroak ezin dira bereizi giro-tenperaturan,etengabe biratzen ari direnez, guztiz elkar bihurgarriak baitira.
* Konfigurazio-isomero. Hauen kasuan estereoisomero bat beste bat bihurtzea ez da gertatzen loturarekiko biraketaren bidez baizik eta loturaren bat etetearen bidez. Hauen artean bi klase bereizten dira:
** Enantiomeroak: bi formak ispilu-irudi gainjarrezinak dira, gizakion eskuak bezala alegia.
** Diastereoisomeroak. Karbono asimetriko asko dituzten konposatu organikoetan, konfigurazio esteriko desberdinek era dezaketen isomeroetako bakoitzari esaten zaio. Isomero optikoek ez bezala, diastereoisomeroek ezaugarri fisiko desberdinak dituzte eta ohiko analisi-teknikez bereiz daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-04-28).
* ↑ Kimika orokorra. Udako Euskal Unibertsitatea 1996, 564-566 or. ISBN 84-86967-71-6. PMC 431201681. (Noiz kontsultatua: 2021-04-28).

## Ikus, gainera

* Isomero
* Enantiomero
* Estereoisomero
* Diastereroisomero
* Isomero konformazional

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47455153
* Multimedia: Stereoisomerism / Q47455153
# Falun udalerria

Falun Suediako udalerria da. Dalarnan kokatua dago eta bertako hiriburua da. 2275,22 km² ditu eta 57.151 biztanle ditu, hauetatik 37.291 Falun herriburuan.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Säter udalerria Borlänge udalerria Leksand udalerria Rättvik udalerria Ovanåker udalerria Bollnäs udalerria Ockelbo udalerria Sandviken udalerria Hofors udalerria

## Ondasun nabarmenak

* Falun.
* Falungo Kobrezko Mendi Handiko meatze-arroa (Gizateriaren Ondare).
* Kristine eliza.
* Lugnet Hills eski maldak.

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) Statistiska centralbyrån, Kommunarealer den 1 januari 2014. Statistics Sweden.
* ↑ (Suedieraz) Folkmängd i riket, län och kommuner 31 mars 2016. Statistics Sweden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q501545
* Multimedia: Falun Municipality / Q501545
# Faltzesko jauregia

Faltzesko jauregia Argako Erriberako Faltzes udalerrian kokatutako Erdi Aroko jauregi bat da.

## Historia

Faltzestarrek behin baino gehiagotan utzi nahi izan zuten jaurerria, markes jaunak zituen tituluak auzitegietan eztabaidatuz. 1624an, Kontseiluak atzera bota zituen ildo horretan zituen asmoak. XVII. mendearen amaieran, markesatuak oinordetzan hartu zuen Rosa de Peralta Agaramonteko kondesa, José Martín de Peralta markesa hil baitzen oinordetzarik gabe. Faltzesotarrek aukera baliatu zuten beren aldarrikapenekin itzultzeko, harik eta 1704. urteko epai batek gaiari buruzko isiltasun iraunkorra ezarri zien arte.
1525 inguruan, Antonio Ezpeleta zaldunak ere bazuen etxea Faltzesen, erregea aitoren seme gisa zerbitzatu zuena. Bere oinordeko Pedro Ezpeletak 1563an herriko errejidoreen aurkako auzia eraman zuen, bere etxeko prerrogatibak defendatuz, Gorteetarako deia baitzuen, kuartelak, beste jauregiei bezala, aurka egitea eskatuz.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | FALTZES. (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

## Ikus, gainera

* Faltzes
* Argako Erribera
* Erriberagoiena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113137294
# Falun

Falun, Suediako hiria da, Dalarnako konderriko hiriburua. 2010eko erroldaren arabera hiriak 37.291 biztanle ditu. Hego-mendebaldean dagoen Borlänge hiriarekin batera ia 100.000 biztanleko metropoli eremua osatzen du. Dalälven ibaiak lotzen ditu hiri biak.

## Geografia

Faluån ibaiak bitan banatzen du hiria. Albo batean "meategien aldea" dago eta bestaldean "hiri zoragarria" deitzen diotena, etxe eta villa polit handiez osatua. 2001 urtean Falungo Kobrezko Mendi Handiko meatze-arroa Gizartearen Ondare izendatu zuen UNESCOk.

## Historia

XIV mendean inguruetako merkatal herria bihurtu zen Falun. Meagintza lehenago hasi zen, XIII edo X mendean baina "Kobrezko Mendi Handia" konpainia, munduko zaharrena, 1347an hasi zen jardunean, Magnus IV.a Suediakoak baimena eman zionean. Batez ere kobrea ateratzen zen, bai eta urrea ere.
Hiriak berak 1641 urtean hartu zituen "hiri eskubideak". Ordurako Suediako hiri handienetakoa zen, 6.000 biztanle ingurukoa. Hurrengo urteetan meagintzak gainbehera egin zuen baina konpainika beste 300 urtez jarraitu zuen lanean, 1992 arte.

## Klima

Datu klimatikoak (Falun) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 12.2 | 12.0 | 17.5 | 26.4 | 29.8 | 33.2 | 33.3 | 35.1 | 27.0 | 21.8 | 15.3 | 12.2 | 35.1 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -1.8 | -0.6 | 4.5 | 11.3 | 16.4 | 20.7 | 23.4 | 21.5 | 16.2 | 8.6 | 3.4 | -0.2 | 10.2 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -4.8 | -4.0 | -0.1 | 5.6 | 10.6 | 14.9 | 17.8 | 16.2 | 11.5 | 5.7 | 0.8 | -3.1 | 5.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -7.7 | -7.4 | -4.8 | -0.1 | 4.8 | 9.0 | 12.1 | 11.0 | 6.8 | 1.6 | -1.7 | -5.9 | 1.4 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -35.6 | -37.2 | -28.6 | -19.0 | -10.0 | -2.2 | 2.5 | 0.4 | -5.1 | -14.0 | -24.0 | -35.6 | -37.2 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 40.6 | 28.2 | 32.0 | 38.2 | 44.8 | 58.1 | 76.0 | 79.3 | 70.6 | 53.1 | 55.2 | 40.8 | 616.9 |
| Iturria (1): SMHI Precipitation normals 1961-1990 ||||||||||||||
| Iturria (2): SMHI average data 2002-2015 ||||||||||||||

## Kirolak

Falu BS Faluneko bandy taldea da. 1998an Munduko Bandy Kopa irabazi zuen.
Lugnet Hills eski maldetan lau aldiz jokatu da Eski nordikoaren Munduko Txapelketa, 1954, 1974, 1993 eta 2015ean.

## Ondasun nabarmenak

* Kristine eliza.
* Alde zaharra.
* Falungo Kobrezko Mendi Handiko meatze-arroa (Gizateriaren Ondare).
* Kobre Meategiaren museoa.
* Lugnet Hills eski maldak.
* Falu BS.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q26509
* Multimedia: Falun / Q26509
# Falun gorria

Falun gorria (suedieraz Falu rödfärg) gorriaren ñabardura den kolorea da, gorriluna baino ilunxeagoa. Suedian erabiltzen da gehien bat, baserri eta landetxeen zurezko fatxadak margotzeko.
Jatorria Suediako Dalarna eskualdeko Falun hirian dago. Bertan kobre meatze bat dago eta margoa egiteko tindagaia bertako zepa erabiltzen da. Zepa honetan burdin oxidoa, kobrearen gai elkartuak eta zinka dago gehien bat. Badirudi etxeetako zurezko fatxadak euriaren eta elurraren aurka babesgarri ona dela. XVI. mendetik erabiltzen da margo hau, zurezko fatxadei adreilu itxura emateko asmotan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q498423
* Multimedia: Falu red / Q498423
# Faltzesko Markesen jauregia

Faltzesko Markesen jauregia Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XVI. mendeko jauregi bat da.
Kanpoko fisionomian eraldatuta eta degradatuta egon arren, zutik dirau oraindik ere, lauizkinetan, Ibaiaren Atetik gertu, antzina Faltzesko Markesen jauregia izan zena, hiriak 1656an erosi zuena Tafallako Udala jartzeko, eta erabilera horretan mantendu zen 1866an egungo udaletxea inauguratu zen arte.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | TAFALLA. (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

## Ikus gainera

* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111709586
# Faltzesko mendilerroa

    Artikulu hau mendilerroari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Faltzes».
Faltzesko mendilerroa Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Monte Redondo mendia da, 471 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Faltzes udalerriak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Monte Redondo, 471 m 42°25′15″N 1°51′23″W﻿ / ﻿42.4209245°N 1.8565224°W﻿ / 42.4209245; -1.8565224
* Unsón, 459 m 42°25′51″N 1°54′25″W﻿ / ﻿42.4309352°N 1.9069009°W﻿ / 42.4309352; -1.9069009
* Especiel, 457 m 42°23′36″N 1°49′28″W﻿ / ﻿42.3934293°N 1.8244365°W﻿ / 42.3934293; -1.8244365
* Carrigas, 455 m 42°25′18″N 1°51′47″W﻿ / ﻿42.4217381°N 1.8631686°W﻿ / 42.4217381; -1.8631686
* El Pilón, 445 m 42°23′23″N 1°48′49″W﻿ / ﻿42.3897232°N 1.8134987°W﻿ / 42.3897232; -1.8134987
* Alto Umbano, 428 m 42°24′08″N 1°48′50″W﻿ / ﻿42.4022082°N 1.8137738°W﻿ / 42.4022082; -1.8137738
* Las Ánimas, 426 m 42°26′17″N 1°54′28″W﻿ / ﻿42.4381565°N 1.9076994°W﻿ / 42.4381565; -1.9076994
* Alto Carricas, 409 m 42°21′56″N 1°48′09″W﻿ / ﻿42.3656785°N 1.8023814°W﻿ / 42.3656785; -1.8023814
* El Salvador, 398 m 42°23′07″N 1°47′54″W﻿ / ﻿42.3853323°N 1.7983113°W﻿ / 42.3853323; -1.7983113
* Castillo de los Moros, 349 m 42°23′16″N 1°47′54″W﻿ / ﻿42.3877637°N 1.7983014°W﻿ / 42.3877637; -1.7983014

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Faltzesko mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61515731