OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ingeniaritza sismiko

ingeniaritza sismikoaren helburua eraso sismikoak jasotzeko gai diren eraikinen eta egituren portaera aztertzea da. Ingeniaritza estruktural eta zibilaren multzoa da. Arrisku sismikoak arintzeko kontuetan aditua den Caltech George W. Housner irakaslea ezaguna da ingeniaritza sismikoko eremu modernoaren "aita" izateagatik. Egitura geologikoen dinamika sakon aztertu du Stanford Unibertsitateko John Blume irakasleak ere, eta irakasle horri ere "ingeniaritza sismikoaren aita" titulua eman izan zaio.

## Helburu nagusiak

Ingeniaritza sismikoaren helburu nagusiak hauek dira:
* Eraikinek eta azpiegitura publikoek zorupearekin duten elkarreragina ulertzea.
* Hiriguneetan lurrikara handiek ekar ditzaketen ondorioak eta horiek azpiegituran eragin ditzaketen ondorioak aurreikustea.
* Lurrikara bat gertatuz gero iraungo luketen egiturak diseinatu, eraiki eta mantentzea, aurreikuspen hutsetatik harago eta eraikuntzari buruzko erregelamendua erabat betez.
Behar bezala diseinatutako egitura batek ez du guztiz sendoa edo garestia izan behar. Ingeniaritza sismikorako tresna ahaltsu eta garestienak bibrazioa kontrolatzeko teknologiak dira, eta, bereziki, oinarria edo zimenduak isolatzea.

## Babes-sistemak

Babes-sistemak egiturak babesteko teknikak dira, haien erresistentzia eta/edo lurrikara batean kolapsatu gabe osorik irauteko duten gaitasuna hobetzeko. Hiru sistema mota daude:

### Isolamendu sismikoa

Isolamendu sismikoa eraikina lurretik bereizteko teknika da. Lurrikaratik datorren energia ez da sartzen eraikinean, lurretik isolatuta baitago.

### Energiaren disipazio pasiboa

Lurrikararen energia xurgatzen duten elementuen bidez indargetze osagarria emateko teknikak dira, lurrikarak eraikinean kalterik egin ez dezan. Motelgailu izeneko elementu horiek oso desberdinak izan daitezke: oliozkoak, metalezkoak, biskoelastikoak, likatsuak... Kasu batzuetan, indargetzaileak ezin izango dira erabili inpaktu sismiko baten ondoren.

### Energiaren disipazio aktiboa

Horretarako prestatutako elementuak lekuz aldatzean energia xurgatzen duten elementuak dira. Hori izango litzateke goiko irudiko Taipeh 101eko masa-motelgailuaren kasua, desplazamendu bat egiten baitu haizearen energia egituraren edo seismoaren gainean xurgatzeko.

## Ingeniaritza antisismikoa Espainian

Espainian, Ekialdeko Andaluzian, Murtzian eta Valentziako Erkidegoan daude arrisku sismiko handiena duten eremuak, eta Kanarietan, uharte bolkanikoak direlako. Eskualde horietan eraikinak eraikitzeko, nahitaez bete behar da eraikuntza sismo-erresistenterako NCSE-02 araua.

## Erreferentziak

* ↑ Sistemes de protecció-Tipologia. Enginyeria Civil en el Perú

## Ikus, gainera

* Mercalliren eskala sismologikoa
* Richter eskala

## Kanpo estekak

* Bideoa: Tokyo Sky Tree-ren oszilazioa (634 m-ko altuera), 2011ko martxoaren 11ko seismoaren erreplika baten ondorioz Japonian
* Earthquake Performance Evaluation Tool Linean
* Mercalli eskala
* Ingeniaritza sismiko artikulua DMOZ direktorioan
* Earthquake vibration control videos
* Datuak: Q909789
* Multimedia: Earthquake engineering / Q909789
# Ingeniaritza sozial

Ingeniaritza soziala arlo ezberdinetan erabil daitekeen terminoa da:
* Ingeniaritza soziala informatikan segurtasun informatikoarekin lotuta erabiltzen den terminoa da.
* Ingeniaritza soziala politikarekin lotutako terminoa da.
# Ingeniaritza sozial (politika zientzia)

    Artikulu hau politika zientzia buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ingeniaritza sozial (segurtasun informatikoa)».
Ingeniaritza soziala politika zientzian esanahi bikoitzarekin erabiltzen den terminoa da. Alde batetik, herrialde ala eskualde bateko biztanleriaren jarrera, gizarte harremanak eta/edo gizarte ekintzetan eragiteko saiakera; bestetik, gizarte aldaketa programak ezartzeko edo hubiltzeko modua. Bi esanahiek ere, gobernu edo talde pribatuek burututako neurri handiko saiakerak barne hartzen dituzte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q847808
* Multimedia: Social engineering (political science) / Q847808
# Ireneo Jerusalemgoa

Emmanouil Skopelitis (grezieraz: Εμμανουήλ Σκοπελίτης; Samos, 1939ko apirilaren 17a - Atenas, 2023ko urtarrilaren 10a) greziar Jerusalemgo Eliza Ortodoxoko 140. patriarka izan zen Ireneo izenarekin 2001ekin 2005era.
1953an Jerusalemera joan zen eta urte luzez Atenasko Hilobi Santuaren exarka izan zen. 2001ean, aurreko urtean hildako Diodoro patriarkaren ondorengo hautatu zuten.
2005. urtearen hasieran, Jerusalemgo Hiri Zaharrean kokatutako Eliza Ortodoxo Grekoaren jabetzak Ateret Cohanim erakunde juduari saltzea leporatu zioten. 2005eko maiatzaren 6an, Jerusalemgo Sinodo Santuak patriarka kargutik kendu zuen. 2005eko maiatzaren 24an, Konstantinoplean egindako sinodo ortodoxo batek berretsi egin zuen erabakia. 2005eko abuztuaren 22an Sinodok Jerusalemgo patriarka berria aukeratu zuen Teofilo III.a.
Ireneok ez zuen bere kargugabetzea onartu eta zenbait urtez apartamentu batean giltzapetuta bizi izan zen. 2019an Greziara joan zen.
# Irenia

Irenia Oecophoridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Irenia leucoxantha da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Irenia curvula | | daturik gabe |
| Irenia leucoxantha | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10303582
* Espezieak: Irenia
# Irene urakana

Irene urakana, zikloi tropikal suntsigarria, 2011ko abuztuaren bukaeran Karibearen zati handiena eta AEBko ekialdeko kostaldea jo zuena.
2011ko Atlantikoko urakan-denboraldiko bederatzigarren ekaitzaldia izan zen, eta urakan kategoria esleitu zitzaion lehena. Atlantikoko uhin tropikal definitu batetik sortu zen, Antilla Txikien ekialdean. Lehenik, St. Croix uhartean jo zuen lurra, ekaitz tropikal gisa, eta, gero, Puerto Ricon. Uhartea zeharkatzen zuen bitartean, urakanen indarra hartu zuen (1. kategoriakoa). Abuztuaren 24an, Bahamen hego-ekialdea jo eta gero, urakan-garaiko lehen urakan handi (3. kategoriakoa) bihurtu zen Acklins uharteen inguruan. Abuztuaren 27an jo zuen berriz lurra, Ipar Carolinan.
Kalte eta kostu handiak sortu zituen Irene urakanak, besteak beste, berrogeita hamasei hildako.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Irene urakanari buruzko NASAren informazio-orria
* Datuak: Q187621
* Multimedia: Hurricane Irene (2011) / Q187621
# Irene urakana (2005)

Irene urakana 2005ko 9. ekaitza, eta denboraldiko laugarren urakana izan zen.

## Ikus, gainera

* 2005eko Atlantikoko zikloi tropikalen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Ekaitzari buruzko txostena Floridako urakanen ikerketarako erakundearen webgunean.
* Datuak: Q1638631
* Multimedia: Hurricane Irene (2005) / Q1638631
2005eko Atlantikoko zikloi tropikalak :
| Arlene | Bret | Cindy | Dennis | Emily | Franklin | Gert | Harvey | Irene | 10 | Jose | Katrina | Lee | Maria | Nate | Ophelia | Philippe | Rita | 19 | Stan | Tammy | 22 | Vince | Wilma | Αα | Ββ | Γγ | Δδ | Εε | Ζζ |
# Ireneo Ajuria

Ireneo Ajuriagogeaskoa Enbeita (Muxika, Bizkaia, 1946) bizkaitar bertsolari eta puntista ohia da.
Kepa Enbeita "Urretxindorra"ren biloba eta Balendin Enbeitaren iloba, Estatu Batuetan izan zen puntista 1984an itzuli arte.

## Erreferentziak

* ↑ bdb.bertsozale.eus
* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. Ireneo Ajuriagogeaskoa Enbeita. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28952680
# Irenidora

Irenidora Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Irenidora serenisca da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Irenidora serenisca | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6069350
# Jean-André Deluc

Jean-André Deluc edo de Luc (Geneva, 1727ko otsailaren 8a - Windsor, 1817ko azaroaren 7a) Suitzako geologoa, meteorologoa eta fisikaria izan zen. Göttingenen irakasle izan zen, eta gero, erreginaren irakasle Londresen. Beste lan askoren artean, Lettres physiques et morales sur les montagnes et sur l´histoire de la Terre et de l´homme (1779) idatzi zuen. Liburu horretan zioenaren arabera, Lurrak gaur duen itxura hartu baino lehenagotik, sei geologia-aldi izan dira, eta aldi horiek lotura estua dute Jainkoak mundua sortzeko behar izan zituen sei egunekin.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q123670
* Multimedia: Jean-André Deluc / Q123670
# Jean-Antoine Beltzuntze

Jean-Antoine Beltzuntze (Mehaine, 1766ko otsailaren 23a - Saint-Domingue, 1796ko uztailaren 1a) baxenafar militarra izan zen. Beltzuntze Etxeko semea, Dominique Beltzuntze zuen aita. Familia Frantziako Iraultzaren ondorioz erbestean bizi zen eta Jean-Antoinek Bruselan Jeanne du Roux de Chevrier ezkondu zuen. Bi seme-alaba izan zituzten:
* Marie-Victoire-Dominica Beltzuntze (1795-?)
* Charles Beltzuntze (1796-1872)
Britainiar Armadan sartu eta Saint-Dominguera bidali zuten, non lehorreratu eta handik gutxira hil zen.
# Jean-Antoine Houdon

Jean-Antoine Houdon (Versailles, 1741eko martxoaren 25a - Paris, 1828ko uztailaren 15a) frantziar eskultorea izan zen.
Gazte-gaztetatik hasi zen eskultura ikasten. 1761ean Erroma saria irabazi zuen, eta hango Eskola Frantsesean egon zen 1764etik 1768ra. Eskultura klasikoak eta Errenazimentukoak erakarririk, klasikoen kopiak egin eta anatomia ikasteari ekin zion buru-belarri. Ordukoak dira Larrutua eta San Bruno (1767). Parisera itzulirik, estatua mitologikoak eta alegorikoak egin zituen: Diana (1780), Negua (1783), Uda (1785). Aipagarriak dira erretratu finak, modeloen banakotasun eta nortasun sakona agerrarazten dutenak: Katalina II.a Errusiakoa (1773); Diderot (1775); Gluck (1775); Benjamin Franklin (1778); Rousseau (1778); Voltaire, eseria eta molde klasikoan jantzia, (1781); La Fontaine (1783); Washington (1785); Mirabeau (1791); Napoleon (1806). Busto asko egin zituen, ez denak bikainak, ordea. Aipagarriena Voltairerena da, Komedia Frantseserako egina.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q318741
* Multimedia: Jean-Antoine Houdon / Q318741
# Jean-Baptiste Bessières

Jean-Baptiste Bessières (Prayssac, 1768ko abuztuaren 6a - Weißenfels, 1813ko maiatzaren 1a), Istriako dukea, frantziar jenerala izan zen. Konbentzio Gerran, Iraultzan eta Napoleondar Gerretan aritu zen. Afrikan nabarmendu zen eta Brumaireko estatu-kolpean parte hartu zuen.
1804an Inperioko mariskal izendatua, Iberiar Penintsulako Gerrara bidali zuten eta Josef Bonaparteren sarrera erraztu zuen. Lützengo gudua hasi baino lehen hil zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Mullié, Charles. (1852). Jean-Baptiste Bessières. in: Biographie des célébrités militaires des armées de terre et de mer de 1789 à 1850. Poignavant et Compagnie.
* Datuak: Q345551
* Multimedia: Jean-Baptiste Bessières / Q345551
# Jean-Baptiste-Auguste de Villoutreix de Faye

Jean-Baptiste-Auguste de Villoutreix de Faye (Flavignac, 1739ko azaroaren 3a - Paris, 1792ko martxoaren 12a) frantziar elizgizona izan zen, 1783 eta 1790 artean Oloroeko apezpiku izandakoa.
Limousingo Faye gazteluan jaioa, 1789ko Estatu Orokorretan Zuberoako klerikoak ordezkatu zituen. 1790ean Barthélemy-Jean-Baptiste Sanadon apezpiku konstituzionalak ordezkatu zuen eta Ingalaterran erbesteratu zen. Okzitaneraz eta frantsesez ez ezik, euskaraz ere idatzi zuen (Catechisma oloroeco diocesaren cerbutchuco)

## Erreferentziak

* ↑ Armand, Jean. (1891). Les évêques et les archevêques de France depuis 1682 jusqu'à 1801. Paris eta Mamers, 46 or..
* Datuak: Q17004367
# Jean-Amédée Etxeberri

    Artikulu hau Baigorriko politikari eta abokatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Etxeberri (argipena)».
Jean-Amédée Etxeberri (Baigorri, 1801eko azaroaren 30a - ibidem, 1855eko irailaren 18a) Baigorriko auzapez eta notarioa zen.
Thomas Etxeberriren semea eta Jean-Baptisteren anaia, 1848 eta 1851 artean diputatu hautatua izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Jolly, Jean. (1960). Dictionnaire des parlementaires français, notices biographiques sur les ministres, sénateurs et députés français de 1889 à 1940. Paris: PUF.
* Datuak: Q15264169
# Jean-Baptiste-Pierre Lafitte

Jean-Baptiste-Pierre Lafitte (Baiona, 1796ko ekainaren 2a – Paris, 1879ko martxoaren 6a) lapurtar antzerkigile, eleberrigile, eta kazetaria izan zen.
Comédie-Françaiseren langilea, bere lanak orduko Parisko antzerki nagusietan, tartean Théâtre du Vaudeville, Théâtre français, Théâtre de l'Ambigu-Comique eta Théâtre des Variétés, estreinatu zuten.

## Lanak

* 1826: Une aventure de Charles V
* 1831: L'Amitié des femmes
* 1831: Les Sybarites, ou les Francs-maçons de Florence
* 1832: Almanach du département des Landes pour l'année 1832
* 1832: Voltaire et Madame de Pompadour, Charles Desnoyerrekin batera
* 1832: Jeanne Vaubernier ou la cour de Louis XV, Michel-Nicolas Balisson de Rougemont eta Augustin Lagrangerekin batera
* 1834: Tout chemin mène à Rome, Desnoyerrekin batera
* 1835: Naissance et mariage, Eugène Cormonekin batera
* 1835–1838: Mémoires de Fleury, de la Comédie française, 1757 à 1820
* 1836: Madeleine la sabotière, Jean-François-Alfred Bayard eta Desnoyerrekin batera
* 1836: Un serment de femmes, Cormonekin batera
* 1836: Valérie mariée, ou Aveugle et jalouse, Desnoyerrekin batera
* 1840: Lauzun, Michel Masson eta X.-B. Saintinerekin batera
* 1841: Le Tailleur de la Cité, Masson eta Saintinerekin batera
* 1840–1841: Les Trois Marie, Michel Massonekin batera
* 1844: Le docteur rouge
* 1845: Le Gage du roi
* 1845: Le Gantier d'Orléans, histoire du XVIe siècle
* 1846: L'Angelus, Adolphe d'Enneryrekin batera
* 1846: Un conte bleu, Frédéric Thomasekin batera
* 1847: Le Mari anonyme, d'Enneryrekin batera
* 1852: Le Pour et le contre, Eugène Nyonekin batera
* 1856: Lisette
* Datuak: Q20089639
# Jean-Baptiste Aguer

Jean-Baptiste Aguer (Kanbo, 1912ko ekainaren 4a - ?) euskal herritar pilotaria izan zen. Eskuz jokatzen zuen pilotari lapurtar honek txapelketa ugari irabazi zuen. Joko garbiz Félix Boudon eta Clément Haritschelharrekin batera aritu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. Jean-Baptiste Aguer. .
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Lehenengo pilotariak
* Datuak: Q12260266
# James Baldwin (idazlea)

James Baldwin (New York, AEB, 1924ko abuztuaren 2a – Saint-Paul de Vence, Frantzia, 1987ko abenduaren 1a) estatubatuar eleberrigile beltza izan zen, Zoaz mendira aldarrikatzera (jatorrizko izenburua: Go Tell It in the Mountain) eleberriarengatik ezaguna. Bere eleberrietako gaitzat, XX. mendeko erdialdean AEBetan izan ziren arrazakeria eta sexualitatea izan ziren jorratu zituen. AEBetako gizartean zegoen beltzen eta homosexualen kontrako presioa kritikatu zuen, benetako berdintasunean alde.
Apaiz protestantea beltz baten semea, Baldwinen lana bere arrazaren errebindikazio saioa da. Lehen eleberrian (Zoaz mendira aldarrikatzera, 1952; Juan Mari Mendizabalek 1996an euskaratua) arraza beltzaren helburuak agindutako lurrari begira dagoen judu herriarenekin bat egiten ditu.
Kristau morala eta berak bizi izandako arraza bereizkeria da The Fire Next Time («Sua, hurrengoan») 1963ko saio bildumaren gaia.

## Bibliografia
### Eleberriak

* 1953 - Go Tell It in the Mountain (Juan Mari Mendizabalek 1996an euskaratua, Zoaz mendira aldarrikatzera izenburuarekin)
* 1953 - Stranger in the Village.
* 1956 - Giovanni's Room.
* 1962 - Another Country').
* 1968 - Tell Me How Long the Train's Been Gone.
* 1974 - If Beale Street Could Talk.
* 1979 - Just Above My Head.

### Ipuinak

* 1957 - Sonny's Blues.

### Antzezlanak

* 1954 - The Amen Corner.
* 1964 - Blues for Mister Charlie.

### Saiakerak

* 1955 - Notes of a Native Son.
* 1961 - Nobody Knows My Name: More Notes of a Native Son).
* 1963 - The Fire Next Time.
* 1965 - Going to Meet the Man.
* 1972 - No Name in the Streets.
* 1976 - The Devil Finds Work.
* 1985 - The Price of the Ticket.
* 1985 - The Evidence of Things Not Seen.

### Poesia

* 1985 - Jimmy's blues.

### Beste idazle batzuekin lankidetzan

* 1964 - Nothing personal (Richard Avedonekin).
* 1971 - A Rap on Race (Margaret Meadekin).
* 1972 - One day when I was lost.
* 1973 - A Dialogue (Nikki Giovannirekin).
* 1976 - Little man, little man (Yoran Lazacekin).

### Euskaraz

Ibaizabal argitaletxeak kaleratutakoak:
* Zoaz mendira aldarrikatzera (Go Tell It in the Mountain), 1996. Itzultzailea: Juan Mari Mendizabal.

## Ikus, gainera

* Literatura amerikarra.
* Ingelesezko literatura.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q273210
* Multimedia: James Baldwin / Q273210
# James Bay (abeslaria)

James Bay (Hitchin, Hertfordshire, Ingalaterra, 1990eko irailaren 4a) ingelesezko egile abeslaria eta gitarra jotzailea da.
Hitchinen (Hertfordshire konderria, Ingalaterra) hazia eta hezia da. Han, Hitchin Boys' School ikastetxean ikasi zuen, eta ondoren Brighton Institute of Modern Music ikastetxean. 2013ko uztailean, Bayk bere debuta izango zen kantua plazaratu zuen: The Dark of Morning. 2014ko ekainaren 3an, bere bigarren kantua estreinatu zuen: Let It Go. Urte bereko irailean, kantu horrek Britainia Handiko zerrendetan 62. tokia lortu zuen.
2015eko otsailean, BRIT Critics' Choice Award saria irabazi zuen. Hilabete geroago bere lehen albuma atera zuen: Chaos and the Chalm. Albuma atera eta zazpi egunera, 64.440 ale salduak zituen. Bertsio originalak 12 abesti dituen arren, bada luxuzko edizioa, 16 kanturekin.
2015eko apirilean, lehen album hura Britainia Handiko zerrendetako lehen tokira heldu zen.

## Kanpo estekak

* James Bay Facebook
* James Bay Twitter
* James Bay Official Web Page
* Datuak: Q17811637
* Multimedia: James Bay (singer) / Q17811637
# James Blunt

James Blunt jaiotzez James Hillier Blount (Tidworth, Wiltshire, Ingalaterra 1974ko otsailaren 22a - ) britainiar jatorriko egile abeslaria da. 2005ean iritsi zitzaion ospea, bere lehen diskoa izan zen Back to Bedlamekin eta bere You’re Beautiful abestiarekin. Bere musika pop, rock eta folk nahasketa da.
Bere karrera musikala hasi aurretik, britainiar armadan izan zen, armadak Blunten unibertsitate ikasketak ordaindu baitzituen, eta 1999an Kosovoko gatazkan parte hartu zuen OTANen bake indarrarekin. Han izan zen denboran, harreman estua izan zuen Mugarik Gabeko Medikuak erakundearekin, eta gerora bere kontzertu askotan enkanteak egin ditu erakunde horri laguntzearren. Gaur egun Eivissa uhartean bizi da.

## Diskografia

* 2004: Back to Bedlam (15 milioi kopia salduta)
* 2005: Live From London EP
* 2006: Chasing Time: The Bedlam Sessions (2 milioi kopia salduta) (DVD/CD)
* 2006: Monkey On My Shoulder EP
* 2007: All the Lost Souls (5 milioi kopia salduta)
* 2007: The MySpace Transmissions digital EP
* 2008: All the Lost Souls: Deluxe Edition (DVD/CD)

## Kanpo estekak

* JamesBlunt.com
* Datuak: Q130799
* Multimedia: James Blunt / Q130799
# James B. Sumner

James Batcheller Sumner (Canton, Massachusetts, 1887ko azaroaren 19a - Buffalo, New York, 1955eko abuztuaren 12a) estatubatuar biokimikaria izan zen.
Ithacako Cornell unibertsitatean biokimikako irakasle izan zen. Entzimak aztertu zituen; entzimak kristaldu daitezkeela aurkitu zuen (1926). Entzimei eta birusei buruz egin zituen azterketengatik, 1946an Kimikako Nobel saria irabazi zuen W.M. Stanley eta J.H. Northropekin batera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-12-18 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106756
* Multimedia: James Batcheller Sumner / Q106756
# James B. Gibson

James B. Gibson estatubatuar astronomo bat da.
Minor Planet Centerretik 25 asteroide aurkitu zituen, horien artean 2309 Mr. Spock eta 100000 Astronautica. 25 asteroide horietatik 4 Carlos Ulrrico Cescorekin batera aurkitu zituen.
2742 Gibson asteroidea bere omenez izendatua izan zen.
Aurkitutako asteroideak: 25 :
| 1837 Osita | 1971ko abuztuak 16 | |
| 1919 Clemence | 1971ko irailak 16 | [1] |
| 1920 Sarmiento | 1971ko azaroak 11 | [1] |
| 1943 Anteros | 1973ko martxoak 13 | |
| 2035 Stearns | 1973ko irailak 21 | |
| 2309 Mr. Spock | 1971ko abuztuak 16 | |
| 3090 Tjossem | 1982ko urtarrilak 4 | |
| 3711 Ellensburg | 1983ko abuztuak 31 | |
| 3833 Calingasta | 1971ko irailak 27 | [1] |
| 4858 Vorobjov | 1985eko urriak 23 | |
| (5362) 1978 CH | 1978ko otsailak 2 | |
| 7460 Julienicoles | 1984ko maiatzak 9 | |
| (8334) 1984 CF | 1984ko otsailak 10 | |
| 11437 Cardalda | 1971ko irailak 16 | [1] |
| (12662) 1978 CK | 1978ko otsailak 2 | |
| (27700) 1982 SW3 | 1982ko irailak 28 | |
| (27701) 1983 QR | 1983ko abuztuak 30 | |
| (37557) 1984 JR | 1984ko maiatzak 9 | |
| (43756) 1984 CE | 1984ko otsailak 10 | |
| (52262) 1983 QV | 1983ko abuztuak 30 | |
| (79115) 1984 JK | 1984ko maiatzak 9 | |
| (85151) 1983 QT | 1983ko abuztuak 30 | |
| 100000 Astronautica | 1982ko irailak 28 | |
| (100002) 1983 QC1 | 1983ko abuztuak 30 | |
| (120451) 1983 QU | 1983ko abuztuak 30 | |
| [1] Carlos Ulrrico Cescorekin |||
# James B. Pollack

James B. Pollack (1938ko uztailaren 9a - 1994ko ekainaren 13a) Estatu Batuetako astrofisikaria izan zen. Harvard Unibertsitatean eskuratu zuen doktoregoa, eta ondoren NASA erakundean sartu zen 1970. urtean. NASAko ikertzaile gisa Carl Saganekin lan egin zuen Negu Nuklearraren teorian. Teoria horren arabera, gerra nuklear baten eraginez hainbeste hondakin eta errauts geldituko lirateke atmosferan, non eguzki-izpiek ezingo bailukete atmosfera zeharkatu eta denbora luzerako izango bailitzateke Lurrean negu-giro zorrotza. Baina negu nuklearraren teoriaren inguruko ikerketez gainera, Artizarrari eta Saturnori buruzko ikerketak ere egin ditu Pollackek, eta besteak beste, berak aurkitu zuen Saturnoren eraztunak izotz zati oso mehez osatuak direla.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q139753
* Multimedia: James B. Pollack / Q139753