OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Österdalälven

Österdalälven Suedia erdialdeko ibaia da. 300 kilometroko luzera dauka.

## Etimologia

Österdalälven izenak "ekialdeko Dal ibaia" esan nahi du, paralelo jarraitzen duen Västerdalälven "mendebaldeko Dal ibaia"-rekin desberdintzeko.

## Ibilbidea

Norvegiarekiko mugatik gertu hasi eta Djurås herrian Västerdalälven ibaiarekin bat egiten du. Bien urak batzean Dalälven ibaia eratzen da eta Itsaso Baltikoan amaitzen da. Bidean Trängslet urtegia eta Siljan aintzira zeharkatzen ditu.

## Iruditegia

* Österdalälven ibaia.
* Österdalälven ibaia.
* Trängslet urtegia.
* Siljan aintzira.
* Djurås herrian ibaien elkargunea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q298372
* Multimedia: Österdalälven / Q298372
# Österåker udalerria

Österåker Suediako udalerria da. Stockholmgo konderrian kokatua dago. 554,46 km² ditu eta 42.356 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Vaxholm udalerria Norrtälje udalerria Värmdö udalerria Vallentuna udalerria Täby udalerria

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) Statistiska centralbyrån, Kommunarealer den 1 januari 2014. Statistics Sweden.
* ↑ (Suedieraz) Folkmängd i riket, län och kommuner 31 mars 2016. Statistics Sweden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117728
* Multimedia: Österåker Municipality / Q117728
# Östergötland

Östergötland (suedieraz ²œsːtɛrˌjøːtland ahoskatua) Suediako hegoaldean dagoen probintzia historikoa (landskap) da. Småland, Västergötland, Närke, Södermanland eta Baltikoa mugakideak ditu.

## Hiriak

* Linköping (1287)
* Mjölby (1922)
* Motala (1881)
* Norrköping (1384)
* Skänninge (1200 inguru)
* Söderköping (1200 inguru)
* Vadstena (1400 inguru)

## Barrutiak

* Aska
* Bankekind
* Boberg
* Bråbo
* Dal
* Finspång Fief
* Gullberg
* Göstring
* Hammarkind
* Hanekind
* Kinda (lehen Smålandekoa)
* Lysinge
* Memming
* Northern Tjust
* Northern Vedbo
* Skärkind
* Valkebo
* Vifolka
* Ydre (lehen Smålandekoa)
* Åkerbo
* Östkind

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214829
* Multimedia: Östergötland / Q214829
# Östermalm barrutia

Östermalm barrutia Suediako Stockholm hiriburuaren erdiguneko barrutietako bat da, Gamla Stan alde zaharretik ekialdera dagoena. 18 km²-ko azalera dauka eta 61.253 biztanle 2014ko erroldaren arabera. Erdialdeko barrutien artean dentsitate txikiena daukan barrutia da.

## Geografia

2007an sortu zen Östermalm, Djurgården, Hjorthagen, Ladugårdsgärdet (Gärdet) etaNorra Djurgården barrutiek bat egin zutenean. Djurgården uhartean daude ondasun nabarmenenak.

## Ondasun nabarmenak

* Vasa Museoa.
* Skansen aire-libreko museoa.
* Nordiska museet.
* ABBA museoa.
* Gröna Lund.
* Rosendal jauregia.
* Berwaldhallen kontzertu aretoa.
* Suediako Historia Museoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12904658
# Östers IF

Östers IF (izen osoa Östers Idrottsförening), Växjö hiriko futbol talde historikoa da. 4 Liga eta Kopa bat eskuratu ditu.

## Historia

Öster izenak "mendebaldea" esan nahi du, izan ere Växjöko mendebaldeko barrutian izan baitzuen sorrera 1930an. 1961ean egin zuen debuta lehen mailan eta hurrengo bi hamarkadetan lortu zituen emaitza onenak, lau liga eta kopa bat. 1998an maila galdu zuen eta zailtasun ugari pasa ondoren 2013an berriz ere lehen mailan aritu zen, urtebetez ordea.

## Palmaresa
### Suedian: 5

* Suediako Liga (4): 1968, 1978, 1980, 1981
* Suediako Kopa (1): 1977

## Kanpo estekak

* (Samieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q306787
* Multimedia: Östers IF / Q306787
# Östersund udalerria

Östersund Suediako udalerria da. Jämtlandeko konderrian kokatua dago. 2501,09 km² ditu eta 61.281 biztanle ditu, hauetatik 44.327 Östersund herriburuan.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Strömsund udalerria Ragunda udalerria Bräcke udalerria Berg udalerria Åre udalerria Krokom udalerria

## Ondasun nabarmenak

* Östersund hiria Frosön uhartetik ikusita
* Östersundeko udaletxea.
* Jamtli museoa.
* Frösöngo erruna-harria.
* "Jämtlandeko Errepublika"-ren bandera.

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) Statistiska centralbyrån, Kommunarealer den 1 januari 2014. Statistics Sweden.
* ↑ (Suedieraz) Folkmängd i riket, län och kommuner 31 mars 2016. Statistics Sweden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q306789
* Multimedia: Östersund Municipality / Q306789
# Zeitlofs

Zeitlofs Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Bad Kissingen (barrutia)|Bad Kissingen]] barrutian. 2014an 2.062 biztanle zituen 40,92 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q186158
* Multimedia: Zeitlofs / Q186158
# Zekale-irin

Zekale-irina zekalearen ehoketatik ateratako hautsa da eta giza kontsumorako erabiltzen da.

## Ikus, gainera

* Arto-irina
* Gari-irina

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2013]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10658708
* Multimedia: Rye flour / Q10658708
# Zeitz

Zeitz Alemaniako hiri-udalerri bat da, Saxonia-Anhalt estatuan. Azken zentsuaren arabera 27.976 biztanle zituen, 87,18 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16087
* Multimedia: Zeitz / Q16087
# Zekale-ogi

Zekale-ogia zekale-irinarekin egindako ogi mota bat da. Zekale-ogiak gari-ogi klasikoa baino mami ilunagoa erakusten du, horregatik batzuetan ogi beltz deitzen zaio. Gaur egun, ogi hori beste irin batzuen nahasketekin merkaturatzen dute, mami-ezaugarriak hobetzeko.
Zuntz dietetiko handia duen ogia da, eta gaur egun oso ezaguna da. Antzina jende xumearen ogitzat hartzen zuten. Zapore handia du, eta denbora luzez jateko ona da.

## Erreferentziak

* 1 2 Euskalterm: [Jatetxe, Taberna eta Kafetegien Hiztegia] [2009] eta [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]
* ↑ Goody, Jack. (1982). Cooking, cuisine, and class: A study in comparative sociology. Cambridge & New York.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3893120
* Multimedia: Rye bread / Q3893120
# Zekale-whiski

Zekale-whiskeya Ipar Amerikako whiskien familiako edari destilatua da. Bi aldaera ditu: zekale-whiskey estatubatuarra, zekalea duena, eta kanadarra, zekalerik ez duena, baina arrazoi historikoengatik horrela deitzen dena.
Whiskey mota honekin Manhattan koktel ospetsua prestatzen dute.

## Zekale-whiskey estatubatuarra

Barietate horrek gutxienez % 51 zekale izan behar du legez. Gainerako osagaiak garagarra eta artoa izaten dira. Gehienez 80 alkohol gradutan destilatzen, eta pixka bat erretako haritzezko upeletan zahartzen dute. Whisky honek tradizionala edo Bourbona baino zapore gozoagoa du.
Zekale-whiskya bereziki ezaguna da Estatu Batuetako ipar-ekialdean. XVIII. eta XIX. mendeetan Pennsylvaniako Pittsburgh hiriak ekoitzi zuen gehien, eta ondoren Maryland estatuak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Frwebgate.access.gpo.gov. .
* Datuak: Q2535077
# Zeker

Zeker 2020. urtean Elorrion musikariek sortutako punk rock musika taldea da.

## Diskografia

* Zeker (2021, autoekoizpena)

## Erreferentziak

* ↑ «“Argi dugu zer musika egin gura dugun, baina ezeri aterik itxi barik; melodiekin jolastea gustuko dugu” - Elorrio» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2022-01-29).
* ↑ «Zeker» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110739866
# Zilupe udalerria

Zilupe udalerria (letonieraz: Zilupes novads) Letoniako udalerri bat da. 309 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 2766 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Zilupe da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleriaren bilakaera
* Datu-iturria: Letoniako Estatistika Bulego Zentrala

## Erreferentziak

* ↑ Letoniako Estatistika Bulego Zentrala. (2018-10-08). Biztanleriaren bilakaera. (Noiz kontsultatua: 2019-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3274762
* Multimedia: Zilupe Municipality / Q3274762
# Ziltlaltépec de Trinidad Sánchez Santos (udalerria)

Ziltlaltépec de Trinidad Sánchez Santos Mexikoko udalerri bat da. Tlaxcala estatuan kokatua dago. 2010ean 8.224 biztanle zituen 69,17 km²ko azaleran. Herriburua [[Zitlaltépec (Ziltlaltépec de Trinidad Sánchez Santos)|Zitlaltépec]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3892909
* Multimedia: Zitlaltepec de Trinidad Sánchez Santos Municipality / Q3892909
# Zilwaukee (Michigan)

Zilwaukee Michigango hiri bat da. Saginaw konderrian kokatua dago. 2010ean 1.658 biztanle zituen, 5,74 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Saginaw konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3317143
* Multimedia: Zilwaukee, Michigan / Q3317143
# Zilloiz

Zilloiz Muxika herriko auzoa da. Idazkera desberdinekin ageri den arren toponimian (Ziloiz, Ziloniz, Zilloniz), Zilloiz da Euskaltzaindiak araututako forma. Ugarte auzoaren gainean dago, Mungiara daroan BI-2121 errepidearen gainan, hegoaldeko magalean.
16 etxebizitza daude bertan, tartean izen hau duten baserriak: Etxebarri, Erregene, Zizperrene, Ormaetxe, Etxeandi, Bieskoetxe/Zilloizbeaskoetxea edo Aitzeta.

## Erreferentziak

* ↑ «Zilloiz - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).
* ↑ «Muxikako Udala - Auzoak» Muxikako Udala 2009-01-06 (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).
* ↑ Eusko Jaurlaritza, Geoeuskadi. (2016-10). MUXIKAko toponimoen mapa eta kale izendegia. GeoEuskadi / Muxikako udala / Eusko Jaurlaritza / Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48751036
# Ziltendorf

Ziltendorf Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, [[Oder-Spree (barrutia)|Oder-Spree]] barrutian. 2014an 1.573 biztanle zituen 28,78 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q203347
* Multimedia: Ziltendorf / Q203347
# Zim (softwarea)

Zim edo Zim wiki lokalean gordetako wiki-orrien bilduma gordetzeko diseinatutako testu editorea da. Orri bakoitzak eduki dezake formatu sinpleko testuaz gain: beste orriekiko estekak, Interneteko estekak, lokaleko dokumentuekiko estekak eta irudiak.
Oinarrizko tresnaz gain pluginen bidez erantsi daitezke ekuazio editorea, taulak, zuzentzaile ortografikoa...
Wiki-orriak .txt testu lauko fitxategietan eta karpetetan gordetzen dira wiki formatuan.
Zim aplikazioa Python lengoaian idatzita dago eta GTK+ libreriak erabiltzen ditu. GNU General Public License (GPL) software libreko lizentzia du.

## Ezaugarriak

Horra ezaugarri interesgarri batzuk:
* Testua wiki testu prozesadore arinean formaturik gabeko testu lau bezala gordetzen da, .txt luzapenarekin, baina editatzeko eta ikusteko formatu aberatsaren ezaugarri batzuk ditu: letra lodiekin, letra etzana, nabarmendua, azpimarratua, tituluak, ezabatze marra horizontala, buletak, numerazioa, estekak, taulak...
* Eduki multimedia: irudiak, fitxategi erantsiak, egutegia...
* Beste orriekiko estekak.
* Aplikazioa orriak automatikoki gordetzen ditu karaktere bakoitzean.
* Etiketatze sistema du.
* Zereginen zerrenda kalifikatua, ataza garrantzitsuenak-eta nabarmentzeko.
* Esportatzen ahal da hainbat formatutara: HTML, diapositiba aurkezpen, Markdown, RST, LaTeX formatura...

## Pluginak

Zimen ezaugarriei funtzionalitate gehiago erantsi diezaioke pluginen bidez:
* Ekuazio editorea (LaTex eta dvipng bidez),
* Plotak (GNU R edo Gnuplot bidez),
* Zuzenketa ortografikoa (euskaraz),
* Zereginen kudeaketa,
* Taula editorea,
* Egunkaria,
* Interneteko nabigatzailearen bidez inprimatzeko aukera,
* eta beste hainbat.

## Eskuragarritasuna

Zim instala daiteke hainbat Linux banaketatan, macOS sistema eragilean eta Windowsen.
Androiderako bertsiorik ez du une honetan.

## Euskaraz

Zim euskarazko interfazearekin erabil daiteke Linux sistema eragilea darabilten hainbat banaketarekin. Windows sistemarekin oraingoz ez.

## Ikus, gainera

* Joplin (softwarea)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «reStructuredText» docutils.sourceforge.io 2021-10-22 (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).
* ↑ «Zim - a desktop wiki» www.zim-wiki.org (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).
* ↑ «Zim - Librezale.eus» librezale.eus (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).

## Kanpo estekak

* Alex Gabilondo: "Zim wikia. Oharrak hartu eta egitekoen zerrendak".
* Webgune ofiziala: https://www.zim-wiki.org/
* Datuak: Q203374
* Multimedia: Zim (software) / Q203374
# Zillis-Reischen

Zillis-Reischen Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, Viamala Region $^{(en)}$ barrutian. 2014an 401 biztanle zituen 24,48 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64890
* Multimedia: Zillis-Reischen / Q64890
Donat Lohn (GR) Mutten Salouf $^{(en)}$ Sils im Domleschg Pignia $^{(en)}$ Rongellen Stierva $^{(en)}$
# Zilshausen

Zilshausen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Rhein-Hunsrück barrutia|Rhein-Hunsrück]] barrutian. 2014an biztanle zituen kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q203317
* Multimedia: Zilshausen / Q203317
# Zemné

Zemné Eslovakiako udalerri bat da, Nové Zámkyko barrutian kokatuta. 26,34 km²ko azalera du eta 2165 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q189372
* Multimedia: Zemné / Q189372
# Zempin

Zempin Alemaniako udalerri bat da, Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan. Azken zentsuaren arabera 961 biztanle zituen, 3,32 kilometro koadroko azaleran..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189384
* Multimedia: Zempin / Q189384
# Zemplín

Zemplín (hungarieraz: Zemplén) Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 14,67 km²ko azalera du eta 375 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1261. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q189390
* Multimedia: Zemplín (municipality) / Q189390
# Zemplínske Hradište

Zemplínske Hradište Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 20,17 km²ko azalera du eta 1146 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1328. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q189397
* Multimedia: Zemplínske Hradište / Q189397
# Zemlako matxinada

Zemlako matxinada (gaztelaniaz: levantamiento de Zemla; arabieraz: انتفاضة الزملة‎) edo Zemlako intifada (gaztelaniaz: Intifada de Zemla) espainiar kolonialismoaren aurkako lehendabiziko altxamendua izan zen, 1970eko ekainaren 17an gertatu zena.
Deskolonizazio garaia zela eta, Espainiako Gobernuak Mendebaldeko Sahararen estatusa aldatu zuen, kolonia izatetik probintzia izatera. Aldaketa ospatzeko, ekainaren 17an festa bat egitekotan zen Aaiungo Afrikako plazan, emanaldiak, desfileak eta dantza indigenak eginez. Jaialdia hasi baino lehen, eskualde osotik etorritako hainbat gaztek hiria zeharkatu zuten "Sahara sahararrentzat" zioten pankartak zeramatzatela. Manifestariak Zemla auzoan bildu eta gobernadorea aurrean egotea eskatu zuten agiri bat emateko asmotan.
José María Pérez de Lema espainiar gobernadore militarra Zemlara joan zen, agiria hartu eta manifestariei Sahara eta espainiar gobernu koloniala batzen zituzten harremanak goraipatzen zituen hitzaldi bat bota zien. Gobernadorea alde egin eta gero, manifestariak auzoan geratu ziren eta hirurogei laguneko eskolta zeraman gobernu-ordezkaria ailegatu zen. Manifestariek eskoltak urrundu zituzten eta, 19:30 inguru zirela, Carlos Diaz Arkotxak zuzenduriko Espainiar Legioaren konpainia bat heldu zen. Legionarioek tiro batzuk egin zituzten manifestariak beldurtzeko baina hauek, kikildu ez, eta harrika hasi ziren. Konpainiak su egin eta 4 hildako (iturri batzuen arabera 11 izan ziren) eta 20 zauritu baino gehiago sortu zituen. Gertaerak Zemlako sarraskia izena hartu zuen.
Manifestazioaren bultzatzailea Muhammad Bassiri izan zen. Iturri polizialen arabera, atxilotu eta hiru ordu geroago Marokoko mugara eraman zuten. Sahararrek, berriz, torturatu, eguna argitzean Aaiundik gertu dagoen duna-eremu batera eraman eta bertan fusilatu zutela diote. Egun, sahararrek bere heriotza-eguna gogoratzen dute, martiri nazionala eta gero Fronte Polisarioa izango zenaren askapen mugimenduaren sortzaile moduan. Bassirik berak sortutako Al-Shihab (Zuzia) aldizkarian "Sahara sahararrentzat" izeneko artikulua argitaratu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Tarver, H. Michael; Slape, Emily. The Spanish Empire: A Historical Encyclopedia. I, 36 or. ISBN 9781440845703..
* ↑ García, Alejandro. (2002). Historias del Sahara: el mejor y el peor de los mundos. Madril: Catarata.
* 1 2 Western Sahara A "Spy" Guide - Strategic Information and Developments. IBP. Inc., 45 or. ISBN 0739786407..
* ↑ Bárbulo, Tomás. (2002). La historia prohibida del Sáhara Español. 21 Bartzelona: Ediciones Destino / Colección Imago Mundi, 89 or. ISBN 978-84-233-3446-9..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3800705
# Zemple (Minnesota)

Zemple Minnesotako hiri bat da. Itasca konderrian kokatua dago. 2010ean 93 biztanle zituen, 2,07 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Itasca konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1924390
# Zemmer

Zemmer Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Treveris-Saarburg (barrutia)|Treveris-Saarburg]] barrutian. 2014an 2.929 biztanle zituen 24,38 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q189373
* Multimedia: Zemmer / Q189373
# Zemplínska Teplica

Zemplínska Teplica Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 26,81 km²ko azalera du eta 1683 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1263. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q189391
# Zemplínska Široká

Zemplínska Široká Eslovakiako udalerri bat da, Michalovceko barrutian kokatuta. 16,25 km²ko azalera du eta 941 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1266. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q383135
* Multimedia: Zemplínska Široká / Q383135
# Zonbi

Zonbiak vudu-kulturan agertzen diren izaki batzuk dira, azti batek hildako bat magiaren bitartez berpiztean sortutakoak. Izaki hauek aztien esklaboak izango lirateke. Gaur egun, zonbi deitzen zaie hil ostean berpiztutako izaki guztiei.
Literaturan, bideo-jokoetan eta zineman asko aurki dezakegu zonbien presentzia.

## Zonbiak zineman

Zonbien filmak beldurrezko generoaren barnean azpigenero bat dute, zonbi generoa edo ez-hildako generoa, hain zuzen. Honen barruan, hainbat eta hainbat pelikula aurki ditzakegu: batzuk eleberrietan oinarrituak, beste batzuk bideo-jokoetatik zinera eramanak... adibidez, zenbait izenburu:
* Resident Evil 1; Resident Evil 2: Apocalypsis; Resident Evil 3: Extinction.
* The Omega Man.
** Estreinatu gabe - Resident Evil 4: Degeneration; Resident Evil 5: Lots of Zombies.
* 28 Days Later; 28 Weeks Later.
** Estreinatu gabe - 28 months after.
* REC.
** Estreinatu gabe - REC 2.
* I Am Legend.
* Rabia.
* Zombie nation.
* Posesión infernal.
* Planet Terror.
* Amanecer de los muertos.
* El día de los muertos.
* El último hombre vivo.
* World War Z.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9406
* Multimedia: Zombies / Q9406
# Zonbia San Mamesen

Zonbia San Mamesen Fernando Morillo idazle azpeitiarraren liburua da. 2012an argitaratu zen, Gaumin argitaletxearen eskutik.

## Erreferentziak

* ↑ «Zonbi bat San Mamesen» Deia 2012/08/28.

## Kanpo estekak

* Zonbia San Mamesen liburuaren aipamena Fernando Morilloren webgunean
* Eleberriaren lehen orrialdeak
* Datuak: Q12269393
# Zona mesopelagiko

Zona mesopelagikoa ozeanoa bere sakoneraren arabera banatuta dagoen mailetako bati esaten zaio. Ozeanografian, 200 eta 1000 metro arteko sakonera duten itsas urak identifikatzen ditu, epipelagiaren azpitik eta batipelagikoaren gainetik daudenak. Eremu honen ezaugarria da eguzki-argi pixka bat sartzen dela, baina ez da nahikoa fotosintesi burutzeko.

## Etimologia

Izena grezierazko «μέσον» aurrizkitik datorkio, hau da, erdi-mailakoa.

## Ezaugarriak

Itsas zabalaz gutxi daki gizakiak oraindik; argirik ia ailegatzen ez den eremuak ezezagun zaizkio. Ur sakonetan, 200 eta 1.000 metro artean, ilun dago, eta hotz. Argi zerbait iristen da, bai, baina ez da nahikoa landareek fotosintesia egin ahal izateko. Mesopelagikoa deitzen zaio eremu horri, eta milioika izaki bizi dira han. AZTI zentro zientifiko eta teknologikoak zenbait ikerketa egin ditu itsas eremu horretan.
Iluntasuna da ekosistema horren ezaugarri nagusia, eta horri egokitutako arrain eta beste izaki batzuk bizi dira han, eboluzioari esker garatu dituzten begiei esker. Badira harrapariak, eta badira arrain txikiagoak ere, goiko geruzatik erortzen dena jaten dutenak. Argia dagoen geruzan dauden landare mikroskopikoek elikatzen dute ekosistema hori. Ez bakarrik horiek jatera igotzen direlako. Hildako mikroalgak erortzean, bide horretan bakterioak eta planktona jaten duten animalia txikiak daude. Horien inguruan ekosistema handi-handi bat garatzen da: arrainak, olagarroak, txibia erraldoiak eta goitik bazka bila joaten diren predatzaileak (atunak, itsas elefanteak...).
Hasieran eremu horretan mila milioi tona arrain zeudela uste zen, munduan dagoen arrain kopuruaren erdia litzateke. Baina ez zen horrela; kalkuluak gaizki eginda zeuden, erabiltzen ziren sareak ez zirelako egokiak, arrainek ihes egiten baitzuten. Berriki egin duten ikerketa batek, ordea, arrain mesopelagikoak uste zuten baino askoz ere ugariagoak direla erakutsi du: biomasa 1.000 milioi tonakoa izan beharrean, 10.000 milioi tonakoa dela kalkulatu dute.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.berria.eus/paperekoa/1925/030/001/2023-03-17/itsaso-ilunean-argia.htm
* ↑ https://zientzia.eus/artikuluak/ozeanoko-arrain-mesopelagikoak-uste-zutena-baino-h/

## Kanpo estekak

* Ana Galarraga: "Ozeanoko arrain mesopelagikoak uste zuten baino hamar aldiz ugariagoak direla kalkulatu dute", Elhuyar, 2014/02/07.
* Iker Tubia: "Itsaso ilunean, argia", Berria, 2023ko martxoaren 17a, 30-31. or.]
* Datuak: Q279640
# Zona supralitoral

Zona supralitorala, kostalde eta estuarioetan, marea bizien lerrorik altuenaren gainean dagoen eremua da, erregularki zipriztintzen dena, baina itsasoko urak ez du urperatzen, eta itsasaldi garaiekin bat egiten duten ekaitzetan baino ez da iristen eremu garaietara.
Eremu honetan bizi diren organismoek airearen eraginpean egotearekin, euriaren ur gezarekin, hotzarekin, beroarekin eta lurreko animalien eta itsas hegaztien harrapariarekin ere borrokatu behar dute. Gune honen goialdean, liken multzo ilunak ager daitezke arroken gainean zarakar gisa. Barraskilo mota batzuek, Neritidae eta detrituez elikatzen diren isopodo batzuk, normalean, beheko supralitoralean bizi dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2011]
* ↑ Thurman, H.V.; Trujillo, A.P.. (1993). Essentials of Oceanography. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 512 or..
* ↑ (Ingelesez) Yip, Maricela; Madl, Pierre. (1999). Littoral. Salzburgoko Unibertsitatea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2549340