OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ponginae

Ponginae primate hominoideoen subfamilia bat da, Hominidae familiaren barrukoak. Gaur egun Pongo generoa baino ez da bizi, orangutanak biltzen dituenak.

## Eboluzioa

Lehen pongino generoak Miozenoan agertu ziren, Sivapithecus eta Khoratpithecus generokoak, Asia hego-ekialdean eta Txina hegoaldean Pleistozenoan orangutanen frogak aurkitu baino sei edo zazpi milioi urte lehenago. Ponginoen barruan Lufengpithecus, Ankarapithecus eta Gigantopithecus generoak ere sailkatu ohi dira. Hala ere, 2004ko analisi filogenetikoak, jatorrian Lufengpithecus eta Ankarapithecus orangutanarekin lotura estuagoa zutela kontsideratu zuenak, emaitza desberdinak eman zituen «inkongruentzia estratigrafikoa murrizten saiatzen zen metodo analitiko baten pean», Afrikako Homininae kladoaren enborraren oinarrian kokatuz.
Meganthropus paleoantropologo gehienek Homo erectusen barietate gisa hartu zuten. Hala ere, 2019tik aurrera hortzen morfologiari buruz egindako ikerketa batek zehaztu zuen Meganthropus ez zela Homininae barruko generoa, eta Lufengpithecusekin lotura estuagoa duela proposatu zuten.
Ponginaeren genero fosil ezagunena Sivapithecus da, duela 12,5 milioi eta 8,5 milioi urte bitarteko hainbat espeziek osatua. Orangutanetatik bereizten da hortzerian eta garezurraren osteko morfologian.

## Taxonomia

Hainbat genero fosil ezagutzen dira, eta gaur egun bizirauten duen bakarra:
* Oinarriko generoak
    ?Bodvapithecus †
    ?Rudapithecus †
    ?Udabnopithecus †
    ?Graecopithecus †
    ?Ouranopithecus †
* Tribua: Lufengpithecini †
    Lufengpithecus †
    Ankarapithecus †
* Tribua: Sivapithecini †
    Sivapithecus (=Ramapithecus) †
    Gigantopithecus †
* Tribua: Pongini
    Khoratpithecus †
    Pongo (orangutanak)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Finarelli, John A.; Clyde, William C.. (2004-12). «Reassessing hominoid phylogeny: evaluating congruence in the morphological and temporal data» Paleobiology 30 (4): 614–651. doi:10.1666/0094-8373(2004)030<0614:RHPECI>2.0.CO;2. ISSN 0094-8373. (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).
* ↑ (Ingelesez) Chaimanee, Yaowalak; Suteethorn, Varavudh; Jintasakul, Pratueng; Vidthayanon, Chavalit; Marandat, Bernard; Jaeger, Jean-Jacques. (2004-01). «A new orang-utan relative from the Late Miocene of Thailand» Nature 427 (6973): 439–441. doi:10.1038/nature02245. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).
* ↑ Bacon, Anne-Marie; The Long, Vu. (2001-09-01). «The first discovery of a complete skeleton of a fossil orang-utan in a cave of the Hoa Binh Province, Vietnam» Journal of Human Evolution 41 (3): 227–241. doi:10.1006/jhev.2001.0496. ISSN 0047-2484. (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).
* ↑ «Palaeos Vertebrates Primates: Ponginae» palaeos.com (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).
* ↑ (Ingelesez) Zanolli, Clément; Kullmer, Ottmar; Kelley, Jay; Bacon, Anne-Marie; Demeter, Fabrice; Dumoncel, Jean; Fiorenza, Luca; Grine, Frederick E. et al.. (2019-05). «Evidence for increased hominid diversity in the Early to Middle Pleistocene of Indonesia» Nature Ecology & Evolution 3 (5): 755–764. doi:10.1038/s41559-019-0860-z. ISSN 2397-334X. (Noiz kontsultatua: 2024-10-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q430898
* Espezieak: Ponginae
# Pongo tapanuliensis

Pongo tapanuliensis edo Tapanuliko orangutana Indonesiako Sumatra uharteko Hego Tapanulin soilik bizi den Pongo espezie bat da, ezagutzen diren hiru orangutan espezieetako bat, Pongo abelii eta Pongo pygmaeusekin batera. 2017an deskribatu zen, lehen aldiz, eta 1929an Pan paniscus (bonoboa) deskribatu zenetik aurkitutako lehen tximino handia da.
1939an lehen aldiz euren berri eman bazen ere, ez ziren berriro ere aurkitu 1997ra arte, eta 2017an, ADN ikerketa zabal baten ostean, espezie ezberdin gisa desberdindu ziren. P. pygmaeusetik orain dela 3,4 milioi urte bereiztu ziren, baina Toba lakuaren erupzioaren ondotik isolaturik geratu ziren, orain 75.000 urte inguru. Orain dela 10.000 eta 20.000 urte artean, noizbehinkako kontaktu guztiak gelditu ziren. P. abeliitik orain dela 674.000 urte bereiztu ziren genetikoki.

## Erreferentziak

* ↑ Nater, Alexander; Mattle-Greminger, Maja P.; Nurcahyo, Anton; Nowak, Matthew G.; Manuel, Marc de; Desai, Tariq; Groves, Colin; Pybus, Marc et al.. «Morphometric, Behavioral, and Genomic Evidence for a New Orangutan Species» Current Biology doi:10.1016/j.cub.2017.09.047. (Noiz kontsultatua: 2017-11-12).
* ↑ (Ingelesez) Reese, April. (2017-11-09). «Newly discovered orangutan species is also the most endangered» Nature 551 (7679): 151–151. doi:10.1038/nature.2017.22934. (Noiz kontsultatua: 2017-11-12).
* ↑ (Ingelesez) «Erik Meijaard: A Sumatran Wonderland | Jakarta Globe» Jakarta Globe (Noiz kontsultatua: 2017-11-12).
* ↑ New Species of Orangutan Is Rarest Great Ape on Earth. 2017-11-02 (Noiz kontsultatua: 2017-11-12).
* ↑ (Ingelesez) Stokstad, Erik. (2017-11-02). «New great ape species found, sparking fears for its survival» Science doi:10.1126/science.aar3900. (Noiz kontsultatua: 2017-11-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42564025
* Multimedia: Pongo tapanuliensis / Q42564025
* Espezieak: Pongo tapanuliensis
# Pongako parke naturala

Pongako parke naturala (gaztelaniaz: parque natural de Ponga; asturieraz: Parque Natural de Ponga) Asturiasko natura parkea da, Kantauriar mendikatearen erdialdean eta Leóngo probintziaren mugan kokatuta dagoena. 20.533 hektarea ditu.
2003an natura-parke izendatu zuten, batasuneko garrantzizko lekua eta hegaztientzako babes bereziko eremua ere bada.
Redesko Natura Parkea Pongako mendabaldean kokatuta dago.

## Flora

Pagadien artean Peloñoko erreserba (15 km2) bereziki aipagarria da. Haritz, gaztainondo, urki, lizar eta gorostiak ere nabarmentzen dira.

## Fauna

Hegaztien artean, bestela, arrano beltz, sai arre, sai zuri eta aztore arruntak daude.
Basoilar eta hartz ale batzuk topatu daitezke, baita ugariagoak diren orkatz, orein, sarrio, basurde eta igaraba arruntak ere.

## Ibaiak

Sella eta Ponga ibaiek parkea zeharkatzen dute. Ibar estuak sortzen dituzte, Ponga eta Los Beyos-eko haitzarte ikusgarriekin.

## Gailur nagusiak

* Peña Ten (2.100 m).
* Peña Pileñes (2.012 m).
* Tiotordos (1.951 m).
* Picu'l zorru (1.845 m).
* Recuencu (1.648 m).
* Picu Pierzu (1.552 m).

## Ikus, gainera

* Riañu

## Kanpo estekak

* Pongako natura parkea.
* Datuak: Q9056022
# Pongrawit Jantawong

Pongrawit Jantawong (2000ko urriaren 7a - ) Thailandiako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q64746598
# Pongo

Pongo, orangutanak edo orang-utanak primate genero bat da. Gorila, Pan eta gizakiekin batera Hominidae osatzen dute.

## Etimologia

Izena malaysieratik dator, orang 'pertsona' eta hutan 'baso, oihan' hitzetatik, hots, 'basoko pertsona' esan nahi du.

## Espezieak

Hiru orangutan espezie ezagutzen dira.
* Borneoko orangutana (Pongo pygmaeus) – Linnaeus, 1760
** Pongo pygmaeus pygmaeus
** Pongo pygmaeus morio
** Pongo pygmaeus wurmbii
* Sumatrako orangutana (Pongo abelii) – Lesson, 1827
* Tapanuliko orangutana (Pongo tapanuliensis) – Nurcahyo, Meijaard, Nowak, Fredriksson & Groves, 2017

## Anatomia

Orangutanek beso luzeak dituzte eta ile gorria edo arrea. Bertikalki 2 metroraino luze izaten dira, baina gehienetan, 1,75 metrora iristen dira. Besoak zabalik dituztela, 3 metroko zabalera dute. Arrek 120 kiloko pisua izaten dute.

## Ekologia

Malaisia eta Indonesiako oihan tropikaletako Dipterocarpaceae familiako zuhaitzetan eta baso sekundarioetan bizi dira.

## Erreferentziak

* 1 2 Sastrawan, Wayan Jarrah. (2020-11-06). «The Word ‘Orangutan’: Old Malay Origin or European Concoction?» Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde / Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia 176 (4): 532–541. doi:10.1163/22134379-bja10016. ISSN 0006-2294. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ (Ingelesez) «Home : Oxford English Dictionary» www.oed.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ (Ingelesez) «orangutan | Etymology, origin and meaning of orangutan by etymonline» www.etymonline.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ Mammal species of the world : a taxonomic and geographic reference. (3rd ed. argitaraldia) Johns Hopkins University Press 2005 ISBN 0-8018-8221-4. PMC 57557352. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ Payne, Junaidi. (2008). Orangutans : behavior, ecology, and conservation. MIT Press ISBN 978-0-262-16253-1. PMC 166290656. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ Groves, Colin P.. (1971-01-19). «Pongo pygmaeus» Mammalian Species (4): 1. doi:10.2307/3503852. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ Rijksen, H. D.. (1999). Our vanishing relative : the status of wild orang-utans at the close of the twentieth century. ISBN 94-010-9020-3. PMC 1058973869. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ The Encyclopedia of mammals. Facts on File 1984 ISBN 0-87196-871-1. PMC 10403800. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* ↑ (Ingelesez) Galdikas, Biruté M. F.. (1988-02). «Orangutan diet, range, and activity at Tanjung Puting, Central Borneo» International Journal of Primatology 9 (1): 1–35. doi:10.1007/BF02740195. ISSN 0164-0291. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
* Datuak: Q41050
* Multimedia: Pongo / Q41050
* Espezieak: Pongo
# Pongini

Pongini gaur egun Pongo eta desagertutako Khoratpithecus generoak biltzen dituen Ponginae hominido tribua da.

## Taxonomia

* Pongo
* Khoratpithecus †
* Datuak: Q3755098
# Pongola (ibaia)

Pongola (zulueraz: uPhongolo; ingelesez: Pongola River; afrikaansez: Pongolarivier) hegoaldeko Afrikako ibaia da, 300 kilometro inguru luze dena.
Maputo ibaiaren adarra da. Pongola Utrechtetik gertu jaiotzen da, KwaZulu-Natal probintziaren iparraldean, ekialdera doa Pongolan barrena, Jozinin presatzen dute, Lebombo mendiak zeharkatzen ditu, iparralderantz hartzen du Mozambikera eta Maputo ibaian isurtzen ditu bere urak.
Bere ibaiadar nagusiak Hegoafrikan Bivane eta Mozana eta Eswatinin Ngwavuma dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) van Vuuren, Lani. (2009ko maiatza). «Darlington Dam: Development Steeped in Controversy» The Water Wheel (Gezina: South African Water Research Commission) 8 (3): 23–27. ISSN 0258-2244..
* ↑ (Ingelesez) Department of Water Affairs and Fisheries. Usuthu/Mhlatuze WMA 6. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2096856
* Multimedia: Pongola River / Q2096856
# Plagiopholis

Plagiopholis Pseudoxenodontidae familiako narrasti genero bat da. Asiako hego-ekialdean bizi dira.

## Espezieak

* Plagiopholis blakewayi Boulenger, 1893
* Plagiopholis delacouri Angel, 1929
* Plagiopholis nuchalis (Boulenger, 1893)
* Plagiopholis styani (Boulenger, 1899)
* Plagiopholis unipostocularis Zhao, Jiang & Huang, 1978

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2481090
* Espezieak: Plagiopholis
# Plagioklasa

Plagioklasa albita (NaAlSi3O8) eta anortitaren (CaAl2Si2O8) artean dagoen soluzio solido isomorfoari deritzo. Tektosilikato hauen presentzia portzentaiaren arabera, honako izen hauek erabiltzen dira:
* Albita, %100 eta %90 artean albita eta %0 eta %10 bitartean anortita duenean.
* Oligoklasa, %90 eta %70 artean albita eta %10 eta %30 bitartean anortita duenean
* Andesina, %70 eta %50 artean albita eta %30 eta %50 bitartean anortita duenean
* Labradorita, %50 eta %30 bitartean albita eta %50 eta %70 bitartean anortita duenean
* Bitownita, %30 eta %10 bitartean albita eta %70 eta %90 bitartean anortita duenean
* Anortita, %10 eta %0 bitartean albita eta %90 eta %100 bitartean anortita duenean.
Tektosilikato bat denez, kristal egitura SiO$_4$zko tetraedroz osatua dago, non siliziozko ioiren batzuk aluminiozkoengatik ordezkatzen diren. Tetraedroen arteko zirrikituetan sodio eta kaltziozko ioiak kokatzen dira. Plagioklasak sistema triklinikoan kristalizatzen du eta arroka igneo eta metamorfikoetan agertzen da. Ohi kolore zuria edo gris argia izaten du, eta prisma edo taula forma. 6-6,5eko gogortasuna du Mohs eskalan eta bere marraren kolorea zuria da.

## Erabilerak

Zenbait erabilera eman dakizkieke plagioklasei. Barietate iridiszenteek balio ekonomikoa dute harribitxi edo harri ornamental bezala. Beira eta zeramikaren fabrikazioan ere erabiltzen da. Beste osagai batzuk baino arinagoa denez, hormigoi blokeen fabrikazioan ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q714830
* Multimedia: Plagioclase / Q714830
# Plagionita

Plagionita mineral bat da eta plagionita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Plagionita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Pb5Sb8S17}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Plagionite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Poitiers-2 kantonamendua

Poitiers-2 kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Vienne departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Guztira 2 udalerri ditu eta Poitiers da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1726750
# Poissy kantonamendua

Poissy kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Yvelines departamenduan dago, Île-de-France eskualdean. Guztira 3 udalerri ditu eta Poissy da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16304865
# Poitevin

Poitevin (Poetevin) Poitoun mintzatzen den hizkuntza bat da. Frantziako erregio hizkuntzetako bat da. Oïl hizkuntzetako bat bezala sailkatzen bada ere, Oc-eko hizkuntzen edo okzitanieraren eragin handia du. Poitevin hizkuntza, horrela, Oïl eta Oc hizkuntza taldeen arteko trantsiziozko hizkuntza da. Halaber, poitevin hizkuntzaren lurraldeko toponimo askoren jatorria Oc-eko hizkuntzetan dago.

## Ikus, gainera

* Oïl hizkuntzak
* Frantziako hizkuntzak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2672789
# Poitiers-1 kantonamendua

Poitiers-1 kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Vienne departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Guztira 4 udalerri ditu eta Poitiers da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1726745
# Poitevinita

Poitevinita sulfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Poitevinita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Cu,Fe)SO4 * H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Poitevinite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Pornomelancolía

Pornomelancolía 2022ko Manuel Abramovich argentinar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Lalo sex influencerra da: bere gorputz biluziaren argazkiak eta etxean egindako bideo pornoak posteatzen ditu sare sozialetan dituen milaka jarraitzaileentzat. Bere bizitzaren gidari bakarra bada ere, intimitatean, pertsonaiatik kanpo, etengabeko malenkonian bizi dela dirudi.

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113383724
# Pornopedia

Pornopedia Internet bidezko pornografia, erotismo eta sexualitatearen inguruko sareko entziklopedia da. Gaia modu zabalean azaltzen da: zuzendariak, artistak, jostailu erotikoak... Euskaraz ez dago artikulurik. Entziklopediak wiki formatua erabiltzen du. Pornopedia Till Kraemer aktore porno eta telebista aurkezle alemanarra sortu zuen eta 2010eko otsailean Bild Alemaniako egunkarian ezagutzera eman zen.

## Edukiak

Entziklopedia honen gaiak pornografiaren mundura begira daude antolatuta. Berez, ez da wiki pornografikoa, ez ditu elementu pornografiko adierazgarriak erakusten; gehiago da pornoaren munduan aritzen diren edukiei buruzkoa.
Bestela, antolaketa, edozein wiki antzekoa da. Dena dela, desberdintasunak badira. Esaterako, honetan ez dago nabarmentasun irizpiderik; ondorioz, edozein aktore, nahiz eta ibildide oparo ez izan, jaso daiteke. Beste desberdintasuna editatzeko garaian ezartzen dituen kontrolak dira zeren eta, bestela, bandalismoa eta spam handia izan liteke.

## Ezaugarri teknikoak

Pornopedia Ameriketako Estatu Batuetako San Diego dagoen OpenBSD zerbitzarian egiten da. Nginx web zerbitzari erabiltzen du eta MySQL. Software MediaWikirena da.

## Erreferentziak

* ↑ Das größte Porno-Lexikon Coupé magazine, August 29, 2008

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Entziklopediaren ataria.
* Datuak: Q1393730
# Poro (argipena)

Poro hitzak adiera zenbait ditu:
* poroa, gizakiaren eta hainbat animaliaren larruazalean dagoen egitura, izerdia jariatzeko erabiltzen dena;
* biologia zelularrean, poro nuklearra;
* fisikan, poroa, material bateko partikula eta molekulen artean egoten diren zirrikituak;
* greziar mitologian, Poro, pertsonaia mitologikoa.
# Poro (mitologia)

Poros edo Poro (grezieraz Πόρος, "bidea"), greziar mitologian, aukera edo abagunearen daimona da, zeozer lortzeko baliabide eta erabilgarritasunarena. Eta, beraz, bere kontrako daimona, Aporia izango litzateke, zailtasunarena.
Teogonia batzuetan, Poros (egile edo arrazoi bezala) eta Tetis (sorrera bezala) unibertsoan jaio ziren lehen jainkoak izan ziren. Zentzu honetan, Poros Kronosekin (denbora) identifikatuko litzateke.
Bertsio orfikoak, Poros eta bere anaia Tekmor, Thesisgandik (sorrera) jaio zela dio. Platonek, beranduagoko tradizio bat jasotzen du, non, jainkosa hau, Metisekin identifikatzen den, sorreraren boterea, eta, Thesis-Metis izenarekin, Poros eta Peniaren (pobrezia) ama egiten du, jarraian, maitasuna jaio zen moduaren bertsio erromantiko bat kontatuz.
Afroditaren omenezko jai bat amaitu zenean, nora jainko guztiak gonbidatuak izan ziren, Penia, soberakinak eskatzera joan zen. Porosek gehiegi edan zuen eta patioan etzan zen, atseden hartzeko. Pobreziak, Porosen posturagatik, hau egoera berean zegoela uste izan zuen, eta, antzerako bat aurkitu zuela sinetsita, berarekin seme bat izan nahi izan zuen. Pobreziak eta Porosek, Eros izan zuten seme bezala, bere etxean, beraren omenezko egun batean jaio zelako Afrodita jarraitzen badu ere, askotan, pobreziaz estaltzen da eta kaleetatik noraezean ibiltzen da. Bere aita bezala, aberastasuna eta ongizatearen aurka, gizonak, batzuk besteen aurka borrokaraziz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q966521
* Multimedia: Porus (mythology) / Q966521
# Pornolore

Pornolore euskarazko aldizkari erotikoa izan zen. Jon Aranok bultzatua sortu zen 2002an, Ostiela! umore aldizkariaren 26. zenbakiaren argitalpen bereizi gisa.

## Aleak
### 1. alea

Aldizkariaren lehenengo alea 85 irudiz, 20 ipuin erotikoz, zenbait artikuluz eta poemaz osatuta zegoen. Horrez gain, Jon Aranoren hitzaurrea, Jesus Mari Mendizabalen epilogoa eta Pittilingorri sexu-dendaren ardunadunari egindako elkarrizketa zekartzan.

## Erreferentziak

* ↑ «Argitalpena: 'Pornolore', lehen euskal aldizkari erotikoa» (pdf) Euskaldunon Egunkaria 3572: 56. 2002-06-08 (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
* ↑ Unanue Irureta, Maialen. (2013-02-06). «Paperezko Eros» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
* 1 2 Zabala, J. L.. (2002-06-15). ««Lehen euskal aldizkari erotikoa» aurkeztu dute» (pdf) Euskaldunon Egunkaria 3578: 57. (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
* ↑ Mujika, Garikoitz. (2002-07-11). «Larrugintzako eskuliburua» (pdf) Euskaldunon Egunkaria 3599: 63. (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).

## Ikus, gainera

* Zuku festa
* Xut

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106287052
# Porto Novo

Porto Novo (baita Hogbonou edo Adjacé ere) Beningo hiriburua da, Cotonou hiri nagusia den arren. Herrialdearen hego-ekialdean dago, Gineako golkoaren ertzean. Burdinbide batek lotzen ditu Porto Novo eta Cotonouko hiriak. Merkataritzagune garrantzitsua da, eta zentral termikoa du. Kopra, olioa eta kotoia esportatzen dira bertako portutik.

## Historia

Aipagarriak dira katedral portugaldar zaharra eta kolonia garaiko jauregiak. Antzinako erreinu baten hiriburua zen XVI. mendean; XVII. mendean portugaldarren merkataritzagune eta esklaboen salerosketaren abiapuntu izan zen. 1900. urtean egin zuten Dahomeyko (gaurko Beningo) hiriburu.

## Klima

Datu klimatikoak (Porto Novo) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 27 | 28 | 28 | 28 | 27 | 26 | 25 | 25 | 25 | 26 | 27 | 27 | 26 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 23 | 34 | 86 | 127 | 215 | 370 | 129 | 44 | 89 | 140 | 52 | 16 | 1326 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Portonovoar ezagunak

* Anicet Adjamossi (1985) futbolaria
* Kamarou Fassassi (1948) politikaria
* Samuel Oshoffa (1909–1985) Kristoaren Zerutar Elizaren sortzailea.
* Paulin Soumanou Vieyra (1925-1987) idazlea
* Romuald Hazoumè (1962) artista

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. .
* ↑ Weatherbase. Weatherbase (Noiz kontsultatua: December 13, 2012).
* ↑ www.lequipe.fr: Adjamossi (Frantsesez)
* ↑ Crumbly, Deidre Helen. (2008). Spirit, Structure, and Flesh: Gendered Experiences in African Instituted Churches Among the Yoruba of Nigeria. University of Wisconsin Press, 54 or. ISBN 978-0-299-22910-8..

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Frantsesez)
* Datuak: Q3799
* Multimedia: Porto-Novo / Q3799
# Porto Grande

Porto Grande Brasilgo udalerri bat da, Amapá estatuan kokatua. 17.848 biztanle ditu 4.425,09 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Amapá

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1772692
* Multimedia: Porto Grande / Q1772692
# Porto Handia

Porto Handia (portugesez: Grande Porto) Portugalgo azpieskualdea da, Iparraldeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak

* Espinho
* Gondomar
* Maia
* Matosinhos
* Porto
* Póvoa de Varzim
* Santo Tirso
* Trofa
* Valongo
* Vila do Conde
* Vila Nova de Gaia

## Ikus, gainera

* Ardo berde

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1510035
* Multimedia: Grande Porto / Q1510035
# Porto Nacional

Porto Nacional Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. 64.418 biztanle ditu 4.449,917 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Tocantins

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1784315
* Multimedia: Porto Nacional / Q1784315
# Porto Moniz

Porto Moniz Portugalgo udalerria da, Madeirako uhartean kokatutakoa. 2.927 biztanle zituen 2001ean.

## Banaketa administratiboa
### Fregesiak

* Achadas da Cruz: 159 bizt.
* Porto Moniz: 1 668 bizt.
* Ribeira da Janela: 228 bizt.
* Seixal: 656 bizt.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera (1801 – 2011) :
| 1864 | 1900 | 1930 | 1960 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| 5 948 | 4 206 | 5 068 | 5 917 | 3 963 | 3 432 | 2 927 | 2 711 |

## Historia

Udalerria 1835eko urriaren 31n sortu zuten, nahiz eta zenbait garaitan bertan behera utzi zen: 1849 eta 1855 bitarte, 1867 eta 1871 bitarte eta 1895 eta 1898 bitarte.
Ez dago jakiterik zehazki zein garaitan hasi zen lehen kolonizazioa, baina uste da XV. mendearen hirugarren laurdenaren aldera izan behar zuela. Uste da Francisco Moniz, Zaharra, izan zela lehenengotariko biztanlea eta hark sortu zuela inguruan baserria eta haren ondoko ermita.
Francisco Monizek jatorri noblea zuen eta Algarvekoa zen. Uhartean bertan Filipa de Câmararekin ezkondu zen, Garcia Rodrigues da Câmararen alaba, hau da, João Gonçalves Zarco deskubridorearen biloba.

## Galeria

* Porto Moniz herria.
* Porto Moniz
* Porto Monizko pizina naturalak
* Pizina naturalak.
* Porto Monizko heliportua
* Kale Zaharra.
* Ilhéu Mole
* Ribeira da Janela
* Cascata Véu da Noiva, Seixal
* Aquário da Madeira
* Aquário da Madeirako barrualdea.
* Seixal
* Pizina naturalak.

## Erreferentziak

* ↑ "Instituto Nacional de Estatística"

## Kanpo estekak

* Datuak: Q221412
* Multimedia: Porto Moniz / Q221412
# Porto Lucena

Porto Lucena Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 4.360 biztanle ditu 251,259 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1784701
* Multimedia: Porto Lucena / Q1784701
# Porto Mantovano

Porto Mantovano Italiako udalerri bat da. Mantuako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 16.614 biztanle ditu, 37,44 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Porto Mantovanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Curtatone Mantua Marmirolo Rodigo Roverbella Goito San Giorgio Bigarello $^{(en)}$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42212
* Multimedia: Porto Mantovano / Q42212