OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Friedrich August Wolf

Friedrich August Wolf (Hainrode, 1759ko otsailaren 15a - Marseilla, 1824ko abuztuaren 8a) filologo eta helenista alemaniarra izan zen, Iliada eta Odisearen konposizio bateratua auzitan jartzeagatik ezaguna.

## Biografia

Friedrich August Wolfek, Nordhausengo eskolara joan eta gero, Filologia Klasikoa ikasi zuen Göttingenen 1777tik aurrera Christian Gottlob Heyneren zuzendaritzapean. 1779an Ilfeldeko irakaslea eta 1782an Osterodeko eskolako zuzendaria, hurrengo urtean Halle-Wittembergeko Martin-Luther unibertsitateko filosofia eta propedeutika katedrara iritsi zen. Napoleonek unibertsitatea ixteko agindua eman zuenean (1807), Berlinera joan zen bizitzera, eta han Zientzien Prusiar Akademiako kide izendatu zuten.
Prusiaren susperraldiari lagundu zion, Napoleondar kanpainetan izugarri sufritu baitzuen, irakaskuntza unibertsitarioari funtzio intelektuala ezezik morala ere esleituz, humanismo berriaren zentzuan: "Existentziaren azken helburua nortasun baten eraikuntza da". Horrela, Wilhelm von Humboldt, Johann Wolfgang von Goethe eta Friedrich Schillerrekin lankidetza estuan arituz, antzinatearen historia eta filologia aparteko diziplina bihurtu zituen prusiar unibertsitate-sisteman.
1824ko apirilean hasi zuen Frantziara egindako bidaia batean hil zen.

## Homeroren auzia

Prolegomena ad Homerum (Homerori hitzaurrekoa, 1795) lanean saiatu zen frogatzen, Iliada eta Odisearen forma eta edukiari buruzko testu-kritika baten bidez, Iliada eta Odisea epopeiak prozesu osatzaile progresibo baten emaitza zirela, atal ezberdinez osatutako eta oso garai ezberdinetakoak ziren zati epiko batzuen batuketa edo gehikuntza baten emaitza, eta, beraz, ez zirela egile bakar batenak. K.a. VI. mendean Pisistrato tiranoak prestatutako pertsonen batzorde bat izendatu zuen Homeroren poemak bildu eta testu bakar batean ondo finkatzeko. Ikuspuntu honek eztabaida intelektual garrantzitsu bat eragin zuen Filologian, Homeroren auzia izenekoa. Bere beste lanen artean garrantzitsua da Antzinaroko Zientziaren Erakusketa (1807).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65337
* Multimedia: Friedrich August Wolf / Q65337
# Friedrich August Kekulé

Friedrich August Kekulé (1829ko irailaren 7a - 1896ko uztailaren 13a) kimikari alemaniarra zen, ospetsua konposatu organikoen lotura-teoria eraiki zuelako.
* Datuak: Q76784
* Multimedia: August Kekulé / Q76784
# Eva González Fernández

Eva González Fernández (Palacios del Sil, Leongo Herria, 1918 – León, Leongo Herria, 2007) leonesezko idazlea izan zen. Hestoria de la mia vida istorioan bere haurtzaroari eta gaztaroari buruz dihardu, Espainiako Gerra Zibilak gogorki erasandakoa.
Idazle berantiarra, bere semea Roberto González-Quevedorekin elkarlanean hasi zen idazten. Hasieran ahozko tradizioaren eskema, metrika, estiloa eta erritmoa jarraitu zuen. Geroago, bere narrazio eta poesia lanak intimoagoak eta pertsonalagoak bilakatu ziren.

## Liburuak
### Semearekin elkarlanean idatzitako literatura-lanak

* Poesías ya cuentus na nuesa tsingua (1980)
* Poesías ya hestorias na nuesa tsingua (1980)
* Bitsarón: Cousas pa nenus ya pa grandes na nuesa tsingua (1981)
* Xentiquina (1983)
* Xeitus: poesías ya cuentus (1985)
* Brañas d’antanu ya xente d’anguanu: poesías ya cuentus (1990).
* Poesías ya cuentus na nuesa tsingua, edición facsimilar de toda la serie (2007)

### Hainbat egile dituzten lanetan idatzitako testuak

* Cuentus de Nós (1983)
* Cuentos de Lleón (1996)
* El cuentu asturianu tres la guerra (1998)

### Bakarkako literatura-lanak

* Poesía completa (1980-1991) (1991)
* Cuentos completos (2008)
* Hestoria de la mia vida (2018)

### Lan etnografiko eta filologikoak

* Pequena enciclopedia de nós (2011)
* Datuak: Q2351336
# Eva Herzigová

Eva Herzigová (Litvínov, 1973ko martxoaren 10a) txekiar top-model ohia da. Wonderbra izeneko bularretakoa bultzatu ondoren, mundu mailan ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia

| Filma | Urtea | Pertsonaia | Oharrak |
| The Picture of Dorian Gray | 2005 | | |
| Eva - short by Gaspar Noe | 2005 | Eva Herzigová | |
| Modigliani | 2004 | Olga Khokhlova | |
| Just for the Time Being | 2000 | Christine | |
| L'amico del cuore | 1998 | Frida Seta | |
| Les Anges gardiens | 1995 | Tchouk Tchouk Nougat | |
| Inferno | 1992 | | Telefilma |

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q229509
* Multimedia: Eva Herzigová / Q229509
# Eva González

Eva María González Fernández (Mairena del Alcor, 1980ko azaroaren 5a) espainiar modelo eta telebista aurkezlea da, 2003. urtean Miss Espainia izandakoa.

## Filmografia

Telesaila :
| Urtea | Telesaila | Katea | Pertsonaia | Oharra(k) |
| 2004 | 7 vidas | Telecinco | Elena | Atal 1 |
| 2005 | Capital | Telemadrid | Eva | Atal 1 |
| 2006 | Los Serrano | Telecinco | Inés | Atal 1 |
| 2008 – 2010 | La tira | La Sexta | Ana | 17 atal |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q629328
* Multimedia: Eva González / Q629328
# Erraldoien Amildegiak

Erraldoien Amildegiak (gaztelaniaz: Acantilados de Los Gigantes) Tenerife uharteko mendebaldeko kostaldeko eraketa geologiko bolkanikoak dira, basaltozkoak. Bere horma bertikalengatik bereizten dira, ozeanorantz, 300 eta 600 metro baino gehiago bitarteko altueratik erortzen direnak.
Guantxeen garaietan Infernuko Harresia izenarekin ezagutzen ziren, eta hala irudika daitezke, bere laba iluneko geografia, uhartearen barnealderantz ia zeharkaezina baita. Carrizales, Juan López, El Natero, Barranco Seco, etab... bezalako sakanek soilik zeharkatzen dituzte amildegiak, bere itsasoratzean harea naturalezko edo hartxintxarrezko hondartza txikiak edo badiak utziz, aisia-itsasontziek sarri erabiltzen dituztenak, tokiko fisonomiak, bertara sakan hauetatik iristea zaildu egiten baitu.
Itsasoaren mailatik behera, amildegi hauek ez dute sakonerantz jarraitzen. Toki hauetako itsas ohantzeek, ez dute 30 metro baino gehiagoko sakonerarik, eta bere iriste zailaren ondorioz, urpekari eta arrantzale ugari erakartzen dituen aberastasun natural bat dute.
Erraldoien Amildegiak, gaur egun, harea beltzeko hondartza bat, portu nautiko bat eta igerileku natural bat dituen herri turistiko txiki bat da. Herri honetatik gertu, zenbait toki turistiko daude, Erraldoien Amildegiak, La Arena hondartza, Puerto de Santiago, etab... Toki hau, uharteko eta uhartedi osoko hiriburu den Santa Cruz de Tenerifetik 125 kilometrora dago, eta Tenerife hegoaldeko nazioarteko aireportutik 45 kilometrora.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2822632
* Multimedia: Acantilados de Los Gigantes / Q2822632
# Erraldoien Galtzada

Erraldoien Galtzada eta Galtzadako Kostaldea$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Erraldoien Galtzada, 55°14′27″N 6°30′42″W﻿ / ﻿55.24083°N 6.51167°W﻿ / 55.24083; -6.51167 ||
| Mota | Naturala |
| Irizpideak | vii, viii |
| Erreferentzia | 369 |
| Kokalekua | Ipar Irlanda, Erresuma Batua Erraldoien GaltzadaErraldoien Galtzada (Ipar Irlanda) |
| Eskualdea$^2$ | Europa eta Ipar Amerika |
| Izen ematea | 1986 (X. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Erraldoien Galtzada (ingelesez The Giant's Causeway, irlanderaz Clochán an Aifir edota Clochán na bhFomhórach, eta Ulsterko eskozieraz tha Giant's Causey), duela 60 milioi urte gertatu zen erupzio bolkaniko batean jatorria duten 40.000 basaltozko zutabe dituen eremu bat da. Irlanda uhartearen iparrekialdeko kostaldean dago, Ipar Irlandako Antrimeko konderrian dagoen Bushmills herritik 3 kilometro inguru iparraldera. 1986an Gizateriaren Ondare eta, 1987an Erreserba Natural Nazional izendatua izan zen. 1693an deskubritu zen.
Itsasoaz bestalde, Eskozian, antzeko egitura duen Fingalen haitzuloa kokatzen da.

## Bere sorreraren irlandar elezaharra

Irlandarrek, harkaitz eraketa honentzako elezahar bat dute.
Istorioaren arabera, bi erraldoi zeuden: bata Irlandakoa eta bestea Eskoziakoa. Hauek, oso gaizki konpontzen ziren, eta etengabe, elkarri, harkaitzak botatzen zizkioten. Hainbeste harkaitz botatzearen ondorioz, itsaso gainean harkaitz eremu bat eratu zen. Eskoziar erraldoiak, harkaitz bidea zeharkatu eta bere aurkaria garaitzea erabaki zuen, irlandarra baino indartsuagoa baitzen. Irlandar erraldoiaren emazteak, eskoziarra zetorrela ikusi zuenean, bere senearra haurrez jantzi zuen. Eskoziarra iristean, haurraren tamaina ikusi, eta, honen aita, hiru aldiz handiagoa izango zela pentsatu zuen, eta, beraz, harkaitzak gogor zanpatuz ihes egin zuen. Orduan, harkaitz hauek, itsasoan hondoratu ziren, beste erraldoia Eskoziara hel ez zedin.

## Fruizko zutabe basaltikoak

Bizkaian dagoen Fruiz herriko meategi batean ere geologikoki ikusgarriak diren zutabe basaltikoak daude. Erraldoien Galtzadakoen modukoak.
Arroka bolkanikoa da Basaltoa, Lur planetako gainazalaren %70a osatzen du, lurrazal ozeanikoa basaltoz osaturik dago. Ilargiko beltzuneak eta Martitzeko hainbat gune ere basaltikoak dira. Baina laba basaltikoak batzuetan zutabe erako egitura bitxi hauek osatzen zituen. Zutabe horien forma hexagonala izan ohi da.
Elgoibar inguruan eta Sopelako hondartzaren Ekialdeko aldean aurkitu ahal dira beste erako formazio basaltikoak, kuxin-laba izenez ezagutzen den formazioa. Pillow-laba hauek bakuola kontzentrikoak izan ohi dituzte eta forma biribilduak.
* Fruizeko zutabe basaltikoak
* Erraldoien Galtzadako zutabeak Irlandan

## Ikus gainera

* Fingalen haitzuloa
* Fruiz
* Basalto

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .
* ↑ (Gaztelaniaz) (PDF) LIG36: Basaltos con disyunción columnar de Fruiz. (Noiz kontsultatua: 2019-02-19).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Erraldoien Galtzadaren gida ofiziala
* Datuak: Q106187
* Multimedia: Giant's Causeway / Q106187
# Erraldoien hilobiak

Erraldoien hilobiak Sardiniako uhartean aurki daitezkeen gorpuak ehorzteko eraturiko monumentu megalitikoak dira. Taldeko hilobiak dira, nuraga kulturak eraikiak. Europar kontinentean ez daude hilobi horien parekoak: laukizuzen oinplanoa lurrean sartutako harrizko lauzekin eraikitako abside batekin.

## Egitura

Funtsean hilobi hauek 5 eta 15 metroko luzeraz eta 1 eta 2 arteko garaieraz duen hil ganberak dira. Egituraren aurrealdean zirkuluerdi batekin mugatuta dago, sinbolikoki, zezen baten adarrak. Zirkuluerdi horren erdian hilobi zaharrago bat egoten zen non zulo txiki batez hilobian sartzerik baitzegoen. Zulo horren ondoan obelisko bat altxatzen zen, sardieraz betile; azken honek ziur aski hildakoen loa zaintzen duten jainkoen edo arbasoen sinboloa.

## Erabilera

Erraldoien hilobiak nuraga kulturako partaideek hildakoak gordetzen zituzten tokiak ziren. Normalean, herrietatik kanpo egoten ziren eta bertan pertsona asko lurperatzen zen, 100tik 300etara. Tribu partaideek toki horietara hurbiltzen ziren hildakoei omenaldiak egiteko. Hilobian sartu aurretik hildakoei haragia kentzen zieten eta horren aztarnak berreskuratu diren hezurretan ikus ahal izan da. Hildakoak asko zirenean orduan lur azpian sartzen ziren. Hilobi horietan hildakoak ez ziren gizarte-mailen edo hierarkien arabera jartzen; guztientzat trataera bera egiten zen.

## Ikus, gainera

* Nuraga kultura
* Nuraghe

## Hilobi nagusiak

* Su Mont'e s'Abe, Olbia
* Sa Dom'è s'Orcu, Quartucciu
* Aiodda, Nurallao
* Coddu Vecchiu eta Li Lolghi, Arzachena
* Sa Dom'è s'Orcu, Siddi
* Imbertighe, Borore
* Madau, Fonni
* Muraguada, Bauladu
* Osono, Triei
* Tomb of San Cosimo, Gonnosfanadiga
* S'Ena'e Thomes, Dorgali
* Bainzu, Borore
* Sa Farch'e S'Artare, Seneghe

## Iruditegia

* Urzulei
* Pascaredda, Calangianus
* Sa Dom'è s'Orcu (Quartucciu), Quartucciu
* Li Lolghi, Arzachena
* Madau, Fonni
* Barrancu Mannu, Santadi
* Lu Brandali, Santa Teresa Gallura
* Iloi
* Iloi 2
* San Cosimo, Gonnosfanadiga

## Kanpo estekak

* Youtubeko bideoa.
* Datuak: Q1523627
* Multimedia: Giants graves / Q1523627
# Erraldoi herrena

Erraldoi herrena: zientzia, poesia eta beste hainbat mozkorraldi Fernando Morillo azpeitiar idazlearen saiakera bat da, 2000. urtean Alberdania argitaletxeak plazaratua.
1999an, CAF-Elhuyar zientzia-dibulgaziorako 2. saria irabazi zuen Fernando Morillok, “Erraldoi herrena: zientziaren alderdi ilunak” izenburuko artikuluarekin. Artikulu hura oinarri hartuta, Erraldoi herrena: zientzia, poesia eta beste hainbat mozkorraldi liburua idatzi zuen gero egileak.

## Kanpo estekak

* CAF-Elhuyar 2. saria jaso zuen artikulua, Zientzia.net webgunean.
* Liburuaren aipamena Alberdania argitaletxean.
* Liburuaren aipamena Fernando Morilloren web-gunean.
* Datuak: Q12257072
# Erraldoi urdin

Astronomian erraldoi urdin (blue giant ingelesez) O edo B espektru motako eta III argitasun klaseko (izar erraldoien klasea) izarrei deritze. Hertzsprung-Russell diagraman izar hauek goiko eta ezkerreko izkinan agertzen dira bere argitasun altua eta bere espektru mota goiztiarragatik (bere azaleko tenperatura altua).

## Ezaugarri fisikoak

Erraldoi urdinak O edo B espektru motako izarrak dira, oso argitsuak, -5, -6 eta altuagoak ere izan daitezkeen magnitude absolutuetara iris daitezkeenak. Bere azaleko tenperatura altua dela eta (50.000 kelvinetik gorakoa ere izan daitekeena), bere erradiazioaren zati handi bat espektro elektromagnetikoko ultramorearen esparruan igortzen dute eta zuri-urdinska kolore batekin dizdira egiten dute. Iraupen laburreko eboluzio fase batean daude, hidrogenoaren fusioa amaitu ondorengoa, eta erraldoi gorri bihurtuko dituen hedapen eta hozte etapa baterantz joanez. Oso bizitza laburreko izar masiboak dira (hamarnaka edo ehundaka milioika urte ingurukoa), eta izar eboluzioaren egungo teoriak, horietako gehienek euren bizitza supernoba bezala amaituko dutela iragartzen du.
Gure eguzkia bezalako masa txikiagoko izarrekin alderatuta duten bizitza laburra dela eta, sarritan nebulosa dizdiratsuengandik gertu edo/eta izar elkarte edo kumulu ireki gazteen zati bezala aurki daitezke.
Erraldoi urdinak ez dira Rigel (β Orionis) bezalako supererraldoi urdinekin nahastu behar, ezta Regulo (α Leonis) bezalako sekuentzia nagusiko izar urdinekin ere.

### Erraldoi urdin garrantzitsuenak

Ondorengo taulan erraldoi urdinik ezagunenetako batzuk azaltzen dira.

## Ikus, gainera

* Izar sailkapena
* Izar eboluzioa
* Izar erraldoi
* Supererraldoi urdin
* Erraldoi gorri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5855
# Erraldoien eliza

Erraldoien eliza edo Deabruaren eliza (finlandieraz, Jätinkirkko) Finlandian k.a. 3000 eta 2000 urteen bitartean gizakiek eraikitako harrizko eraikuntza megalitikoei ematen zaien izena da. Botniako Golkoaren ertzean daude batik bat, Ostrobotnia eskualde finlandiarrean eta iparraldeko hondartzetatik gertu. Eraikin biribil eta laukizuzenak izaten ziren eta Pöljäko eta, batez ere, Kierikkiko zeramikekin lotura estua dauka. Marianna Ridderstad eta Jari Okkonen historialariek 2009. urtean argitaratutako lan batean, eraikin hauen ateak, eguzkiaren ateratzearen kokalekuarekin harreman estua zutela adierazi zuten; honek, Eskandinaviako eta Ipar Europako megalitismo ohitura jarraitzen zutela adierazi nahi du. Carnaceko harri lerro batzuen antzekoak dira, hala nola, Crucuno, Kermario eta Le Manio. Erraldoien eliza handiena Raahe udalerrian dagoen Kastelli izenekoa da eta guztira, 60 metroko diametroa dauka.

## Erreferentziak

* ↑ ursa.fi/blogit
* ↑ pakana.150m.com/kuoppakeramiika
* ↑ nba.fi/kivikaus

## Ikus, gainera

* Finlandiako historiaurrea
* Megalitismo

## Kanpo estekak

* Raahe (Finlandieraz) (Frantsesez) (Ingelesez)
* Datuak: Q3737909
* Multimedia: Giant's churches / Q3737909
# Erraldoien mendiak

Erraldoien mendiak edo Karkonosze (txekieraz: Krkonoše, ˈkr̩konoʃɛ ahoskatua; polonieraz: Karkonosze, karko'nosze ahoskatua; alemanez: Riesengebirge; Silesiako alemanez: Riesageberge) Sudeteetan dagoen mendikatea da, Txekiako iparraldean eta Poloniako hego-mendebaldean dagoena. Bohemia eta Silesia eskualde historikoak banatzen ditu. Tontorrik altuena Sněžka (1.602 m.) da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214644
* Multimedia: Krkonoše / Q214644
# Erraldoi laranja

Erraldoi laranja edo K motako erraldoia K espektro motako eta III argitasun klaseko izar erraldoi bat da. Nano laranjek (K motako sekuentzia nagusiko izarrak) 3900 eta 5200 kelvin bitarteko azaleko tenperatura duten bitartean erraldoi laranjak 100 eta 400 kelvin hotzagoak dira. Ohi, gure Eguzkia baino 60 eta 300 aldiz argitsuagoak dira. 0,8 eta 10 eguzki masa bitarteko izarrek, euren eboluzioaren une batean etapa honen zatirik gehiena K espektro motan pasatzen duten izar erraldoi bihurtzen dira; eta hau gertatzen denean, euren nukleoetan, fusio nuklearraren bidez helioa karbono eta oxigeno bihurtzen da.
Arturo (α Bootis) -0,04ko itxurazko magnitudearekin zeruko erraldoi laranjarik dizdiratsuena da. Gaueko zeruan ikus daitezkeen izarretako asko eta asko erraldoi laranjak dira, esate baterako Antlia konstelazioko hiru izarrik dizdiratsuenak (α Antliae, ε Antliae eta ι Antliae) mota honetako erraldoiak dira. Eguzki sistematik 100 argi urte baino gutxiagoko distantziara dauden berretsitako 34 izar erraldoietatik 18 erraldoi laranjak dira, erdia baino gehiago.
2002tik zenbait erraldoi laranjak planeta sistemak dituztela ezagutzen da. Edasich (ι Draconis) izan zen exoplaneta bat aurkitu zen mota honetako lehen izarra, Iota Draconis b. Beste adibide ezagun batzuk Polux (β Geminorum), 4 Ursae Majoris, 11 Ursae Minoris, 14 Andromedae eta 42 Draconis dira.

## Lurretik gertuen dauden erraldoi laranjak

Jarraian ikus daitekeen taulan Lurretik gertuen dauden hamabi erraldoi laranjak agertzen dira:
* SIMBAD datu basean Ni2 Canis Majoris izarra azpierraldoi bezala sailkatua agertzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q565309
* Multimedia: Orange giants / Q565309
# Garfe

Garfe —izen osoa: Promociones Deportivas Garfe S.L.— esku huskako pilotako kirol enpresa bat da, 1998an sortua. Esku huskako pilotako jaialdiak antolatzea du helburu nagusi.
Garfeko pilotariek ez dituzte profesional mailako hiru txapelketa nagusiak jokatzen (lau eta erdikoa, binakakoa eta buruz burukoa), txapelketa horiek Aspe eta Baiko Pilota enpresen esku daudelako. Gainera, Garfeko soldatak txikiagoak dira bi enpresa nagusi horietan baino. Eta Garfeko kontratuak ez dira urte osokoak, baizik eta partidak jokatzen diren urteko aldirako soilik: gehienetan, uda garaikoak, apiriletik urrira bitartekoak, nahiz eta garai horretatik kanpo ere batzuetan kontratua egin, partidaren bat jokatzeko. Aspen eta Baiko Pilotan, aldiz, gehienetan bizpahiru urterako izaten kontratuak (batzuetan urtebeterako; gutxiagotan, lauzpabost urterako).
Horiek horrela, Garfeko pilotariak beste bi enpresa horietan ibilbidea bukatu duten beteranoak izaten dira (hala nola Titin III.a eta Merino II.a, gaur egun; edo, duela urte batzuk, Fernando Arretxe, Patxi Eugi, Mikel Goñi...), edota bi enpresa nagusi horietan sartzerik lortu ez duten gazteak (hala nola Iker Mariezkurrena).

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «PROMOCIONES DEPORTIVAS GARFE S.L. - Calahorra - Carreteros, 2 BAJO» www.paginasamarillas.es (Noiz kontsultatua: 2020-07-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Promociones Deportivas Garfe Sl» Empresite España, Buscador de Empresas y Negocios de España (Noiz kontsultatua: 2020-07-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Quiénes somos» Garfe Pelota (Noiz kontsultatua: 2020-07-17).
* 1 2 Magro Eizmendi, Imanol. «Merinoren azal berria» Berria 2018-10-19 (Noiz kontsultatua: 2020-07-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) Leunda, Jon. «La empresa riojana Garfe se ha convertido en la reina de los festivales de verano» GARA 2012-08-29 (Noiz kontsultatua: 2020-07-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) Aiestaran, Asier. «Garfe sigue apostando por ser una alternativa seria» GARA 2014-01-14 (Noiz kontsultatua: 2020-07-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) «David Merino se incorpora a la disciplina de Garfe» La Rioja 2018-10-17 (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
* ↑ «Iker Mariezkurrena, pilotari berriozartarra: “Gakoa belaunaldiz-belaunaldi pilota transmititzea da, hemengo kirola baita”» Berriozar 2019-11-19 (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).

## Kanpo estekak

* Garfe
* Datuak: Q97560348
# Gareth Davies (errugbilaria, 1990)

Gareth Davies (Carmarthen, 1990eko abuztuaren 18a) galestar errugbilaria da, uztartze-erdilari postuan aritzen dena. United Rugby Championshipeko Scarlets taldean jokatzen du 2009tik, eta Galesko errugbi selekzioaan 2014tik.

## Palmaresa
### Scarlets

* United Rugby Championship
** irabazlea: 2017
** bigarrena: 2018

### Galesko selekzioa

* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2019, 2021
** Grand Slam: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** laugarrena: 2019

## Erreferentziak

* ↑ Gareth Davies. rd.pro12rugby.com (Noiz kontsultatua: 2022-11-5).
* ↑ Gareth Davies. en.espn.co.uk (Noiz kontsultatua: 2022-11-5).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16233083
* Multimedia: Gareth Davies (rugby union) / Q16233083
# Garey (Kalifornia)

Garey Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Santa Barbara konderrian dago, Kalifornia estatuan. 72 biztanle ditu, 3,285652 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Santa Barbara konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5523020
# Garezurreko deformazio artifizial

Garezurreko deformazio artifiziala edo Garezurraren aldaketa kulturala nahitaz egindako, era artifizalez eragindako giza-gorputzaren aldaketa da. Horretarako indarraren bitartez haurren buruak moldatzeko teknikak desberdinak erabili izan dira. Haurtzaroan egiten zen edo egiten da zeren eta, urte horietan, buruaren hezurrak oraindik bildu ez direnez, malguagoak baitira. Normalean, jaio ondoren lehenengo hilabetean burua zatar batzuekin bildu zitzaien, sei hilabete arte. Mundu osoko kultura ugarietan egin da praktika hau. Ezagutzen diren kasu zaharrenak orain 45.000 urtekoak dira. Euskal Herritik gertu ere bai, esaterako Tolosa Okzitanian, XX. mendearen hasieran. Gaur egun oraindik Vanuatun eta Kongoko Errepublikan egiten da.

## Praktika honen zergatiak

Zergatia ez dago garbi eta, ziur aski, herrialdez herrialde, arrazoi desberdinak egon daitezke. Hipotesi zabalenaren arabera, taldeko identitatea lortzeko edo estatusa markatzeko erabiltzen zen. Maien zibilizazioan, adibidez, horrela omen zen. Deformazioaren bitartez ere estetikoki erakargarriak ziren ezaugarriak lor nahi zituzten. Herrialde batzutan, esaterako Malakula uhartean, garezur luzeko pertsonak inteligenteagoak eta espirituetatik gertuago dauden pertsonak direla pentsatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Christopher Meiklejohn, Anagnostis Agelarakis, Ralph Solecki, Philip Smith, Canada), Peter Akkerman, "On the Origins of Cranial Artificial Deformation in SW Asia", Paleorient, 18. liburuki (1992), 83-97 or.; K.O. Lorentz, Ubaid headshaping, in R.A. Carter and G. Philip, Beyond the Ubaid (2010), 125-148 or.
* ↑ http://delairecephalo.fr/ARTICLES%20DELAIRE%20SUR%20ANALYSES/a67-Déform.%20Intentionnelles.pdf
* ↑ Gerszten and Gerszten, 1995; Hoshower et al., 1995; Tubbs, Salter, and Oaks, 2006.
* ↑ Gerszten and Gerszten, 1995

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Garezurreko deformazioa Tolosa Okzitanian.
* (Gaztelaniaz):Ohitura honen inguruko azalpenak.
* (Gaztelaniaz):Garezurreko deformazio artifiziala munduan bideoa Youtuben.
* Datuak: Q1093135
* Multimedia: Artificial cranial deformation / Q1093135
# Garff

Garff, Erresuma Batuko Man uhartean dagoen sei sheading eremuetako bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2759593
* Multimedia: Garff, Isle of Man / Q2759593