OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Zhang Ziyi

Zhang Ziyi (txinera sinplifikatuz: 章子怡; pinyinez: Zhāng Zǐyí; Pekin, 1979) txinatar aktorea da.
Dantza ikasten hasi zen, interpretaziora zuzendu aurretik bere urratsak.
Bere agerpen inportante batzuk zinean izan dira honako filmetan:
* The Road Home (1999). Arte dramatikoa ikasten ari zela Pekinen, Zhang Yimou zuzendari ospetsuak aukera eman zion film honetako rol bat betetzeko.
* Crouching Tiger, Hidden Dragon (2000), zeina 10 Oscar saritarako izendatu zuten.
* Rush Hour 2 (2001).
* House of Flying Daggers (2004). Wuxia film honetan, soinu-bandan ere parte hartu zuen, antzinako txinatar poema bat (Jia Rén Qu 佳人曲, Edertasunaren kantua) berak abestu baitzuen.
* Memoirs of a Geisha (2005). Honetan kritikak jaso zituen, japoniar baten rolean txinatarra aritzea desegokitzat jo baitzuten batzuek.
* Hero (2002), beste wuxia film bat, berriro Zhang Yimourekin, eta Tony Leung izarrarekin batera.
* Purple Butterfly (2003), avant-garde drama Cannesko Zinemaldian lehiatu zena.
* 2046 (2004), Wong Kar-wai-ren drama erromantikoa.

## Erreferentziak

* ↑ «Zhang Ziyi: lili basatiaren erakarmena» Gaztezulo (Noiz kontsultatua: 2018-09-06).
* ↑ (Ingelesez) Kourelou, Olga. (2010). «‘Put the Blame on…Mei’: Zhang Ziyi and the Politics of Global Stardom» The Femme Fatale: Images, Histories, Contexts (Palgrave Macmillan UK): 113–126. doi:10.1057/9780230282018_9. ISBN 9781349301447. (Noiz kontsultatua: 2018-09-06).
* ↑ (Ingelesez) Gritten, David. (2005-12-02). Memoirs of a very controversial geisha. ISSN 0307-1235. (Noiz kontsultatua: 2018-09-06).
* Datuak: Q180852
* Multimedia: Zhang Ziyi / Q180852
# Zhangdian barrutia

Zhangdian barrutia (txinera tradizionalez: 张店区) Txinako barruti bat da, Zibo barruan. Azken zentsuaren arabera 733.312 biztanle zituen 360.27 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q197368
# Zangberg

Zangberg Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Mühldorf am Inn (barrutia)|Mühldorf am Inn]] barrutian. 2014an 1.097 biztanle zituen 9,84 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q146846
* Multimedia: Zangberg / Q146846
# Zangolan

Zangolana edo oinlana (ingelesez: footjob) oinarekin egiten den sarpenik gabeko sexu jarduerari deritzo. Honek sexukideari oinarekin igurztean datza sexu-kitzikapena, plazera edo orgasmoa eragiteko. Batzuetan oinen fetitxismoarekin lotuta egon daiteke. Gehienetan zangolana kidearen zakila oinekin ferekatzearekin lotzen da. Hala ere, lagunaren alua eta titiak oinekin laztanduz egiten den jarduera izendatzeko erabiltzen da ere.

## Ikus, gainera

* Eskulan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1150876
* Multimedia: Footjob / Q1150876
# Zangotraba

Zangotraba Juan Kruz Igerabide idazle adunarraren liburua da. 2015an argitaratu zen, Erein argitaletxearen eskutik. Umore beltza eta akzioa, zenbait unetan eleberri beltza ere bai, uztartzen dituen eleberri bitxia.

## Argumentoa

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Eleberria bizitza bikoitza eramaten duen pertsonai atipiko baten inguruan antolatzen da. Joxe, bere benetako izenaz, aduanetako enpresaria da baina horrek beste pertsonalitatea ezkutatu egiten du, Juan Fernandez detektibe arrakastatsuarena, alegia. Aduanetako lana, berez, beste pertsonalitatea ezkutatzeko asmatu duen tapadera da. Itxuraz superheroi izan zitekeen pertsonaia, benetan detektibe surrealista eta barregarria besterik ez da. Esaterako haren ikerketak penduluaren erabileraz oinarritzen da: radiestesia ikasi zuen eta ikerketzeko pendulua argazki gainean jartzen du, horrela erantzunak jasotzeko. Hau guztia Irungo frankismoaren azkeneko urtetan eta trantsizio politikoaren garaietan kokatu du Igerabidek.

## Pertsonaiak

* Joxe, aduanetako enpresaria, zozoa eta manipulagarria.
* Juan Fernandez detektibea (aurrekoaren alter ego), badaki gaiztoa izaten eta kupidarik gabe lan egiten.
* Edurne, gau-eskolako irakaslea eta Joxeren emaztea.
* Miren, aurrekoaren ahizpa gaztea
* Tximaluzea, aurrekoaren mutila eta drogazalea.
* Dionisio, bere garaian sindikalista sutsua, egun Joxeren aduana-agentzian lanean dago. Joxeren lagunmina da baina Fernandezek behin poliziarengadik ihesi zebilenean zangotraba jarri zion eta atxilotu zuten.
* Kintanilla inspektorea, frankista eta ustela.
* Inspektore berria, zaharra baino gaiztoagoa badaki Fernandezen identitatea faltsua dela. Kintanillak ere bazekien baina ez zuen Fernandezen aurka erabili.
* Dama Beltza, emakume misteriotsua, mendeku bila Fernandezen atzetik dabil.

## Aforismoak

Azkeneko kapitulua, "Gibel solas: ispilu txiki bat bizkarra zaintzeko", aforismo bilduma txiki batez antolatuta dago. Aforismo horiek, ironikoak eta ezkorrak, orokorrean, eleberriaren gaiarekin eta idaztearen lanarekin lotuta daude.

## Kanpo estekak

* Erein argitaletxearen informazioa liburuari buruz.
* Juan Kruz Igerabide ETBn Zangotrabari buruz.
* Datuak: Q20492783
# Zangboita

Zangboita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Zangboita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {TiFeSi2}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Zangboite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Zangentulus

Zangentulus Protura animalia taldeko genero bat da. Acerentomidae familiaren barruan sailkatzen da.

## Espezieak

* Zangentulus sinensis Yin, 1983
* Datuak: Q8066182
* Espezieak: Zangentulus
# Zangitu

Zangitu Altsasuko dermio bat da, udalerriaren ekialdean, Urdiaingo mugatik gertu eta Burunda ibiaiaren iparraldean geratzen den meandro batean. Gaur egun Zaragoza-Altsasu burdinbidearen hegoaldean dago. Erdi Aroan bertan herri bat egon zen, baina aspaldi hustu zen eta ez da inongo arrastorik geratzen.

## Etimologia

Zangitu izenaren jatorria ez da argia. Jose Luis Erdoziaren arabera, Etxarri Aranazen izen berbera duen toponimmoaren jatorrian zain hitza dago. Patxi Salaberriren arabera latineko Sancius izenetik letorke, hau da, *(ager, fundus) sancitus edo Sancioren jabetza.

## Historia

Erdi Aroan herri bat egon zen bertan, eta Donalallari eskainitako baseliza bat zegoen, urdiaindarrek ordaindua, bi herriak Burundaren parte zirenean. 1720an akordio batera iritsi ziren, Urdiainek bere azienda lur horietara eraman ahal izateko. Urdainek prozesioa eta meza egiten zuen bertan, urtero, otsailaren 12an, eta baselizaren zaintzaz arduratzen zen. 1795an, Konbentzioaren Gerran, frantziarrek erre zuten.
1820an Iruñeko apezpiku zen Joaquín Javier de Uriz y Lasagak eskatu zuen baselizatik geratzen zena hortik kentzeko eta harriak beste eraikin erlijioso batean erabiltzeko; altsasuarrek, ordea, ez zuten baimendu Aldagoitian zegoen langatik material horiek pasatzea.

## Herri kulturan

Altsasuko kanta herrikoi bat Pescadores que vais a Zangitu da.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Carasatorre, Rafael. (2013-07-22). «Textos Históricos Navarros: Alsasua, Urdiain: 1820: despoblado de Zangitu y propiedad de su iglesia de Santa Eulalia» Textos Históricos Navarros (Noiz kontsultatua: 2021-05-17).
* ↑ Erdozia Mauleón, José Luis. (2019). Etxarri Aranazko leku-izenak herrigune historikotik kanpo : egungo toponimia ofiziala. Nafarroako Gobernua = Gobierno de Navarra ISBN 978-84-235-3542-2. PMC 1137080622. (Noiz kontsultatua: 2021-05-17).
* ↑ Zaratiegi, Patxi Salaberri. (2012). «Topónimos alaveses de base antroponímica terminados en -ain, -egi, -eta (-keta), ika, -iku (-iko), -inu (-ina), -itu (-ita), -ón» Fontes linguae vasconum: Studia et documenta 44 (115): 323–357. ISSN 0046-435X. (Noiz kontsultatua: 2021-05-17).
* ↑ 2. Pescadores que vais a Zangitu (Trasteando Taldea). (Noiz kontsultatua: 2021-05-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106869574
# Zango-berogailu

Zango-berogailua hankak berotzen dituen jantzia da, galtzetina bezalakoa da baina ez du oin-puntarik. Normalean kirola egin aurretik jartzen dira, muskuluak berotzeko.
Hasiera batean dantzarien jantziak ziren, ballet eta beste dantza klasikoen dantzariek janzten zituzten. Hala ere, 1980ko hamarkadan modan jarri ziren eta ondorioz gaur egun ez da kirol-jantzira soilik mugatzen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1097922
* Multimedia: Legwarmers / Q1097922
# Zangalatrau

Zangalatraua erritmoaren gainean eragina duen baliabide literario bat da; beraz, maila fonetikokoa da. Zangalatraua erabiltzeak esan nahi du bertso lerroaren amaierako pausaldia eta egitura sintaktikoaren etenaldia bat ez etortzea. Edo, bestela esanda, esaldiak, bertsoaren bukaeraren gainetik, hurrengo bertsoan jarraitzen du. Ondorioz, esaldia bi bertsotan azaltzen da. Zenbaitetan, orobat, estrofen arteko etena gerta daiteke esaldi erdian. Hona hemen Biktoriano Gandiagaren adibide batzuk. Lehenengoa, nahiko gogorra:
    Ezer ez dut
    mendibideok adina
    ongi ezagutzen.
Beste bat:
    Ariman ere
    egiten du euririk.
    Haize hotzak ere
    jotzen du arimarik.
    Ordu fijorik gabe
    eta ondo ilunik
    iluntzen du arima
    ilunak ere.
Erritmo aldetik zangalatrauak tentsioa sortzen du. Idazle klasizistak ez dira horrelako baliabideen aldekoak; gehiago eman da mugimendu berritzaileekin batera.
Bi motatako zangalatrauak bereiz daitezke:
* zangalatrau leuna: esaldiaren batasuna ez da kasik eteten.
* zangalatrau gogorra: eten hori bortitza da.
Zangalatrauak bi bertso oso hartzen baditu, estikomitia deitzen zaio. Zangalatrau gogorra hiru silabatan edo gutxiagotan izaten denean brakistikio izena du; haren bidez hitz batzuek azpimarratu nahi da horretarako bi pausa erabiliz.

## Bibliografia

* Euskaltzaindia: Literatura terminoen hiztegia. Bilbo: 2008. 741. or. Lourdes Otaegiren artikulua.

## Erreferentziak

* ↑ Lourdes Otaegi, 741 or.
* ↑ Adio. Donostia: Elkar 2004. 51.or.
* ↑ 121.or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q203402
# Zangezur

Zangezur (armenieraz: Զանգեզուրի լեռնաշխթա; azerbaijaneraz: Zəngəzur) - baita Zangezur mendiak ere- iparraldeko Kaukasiako mendikatea da, Armeniako Syunik probintzia eta Azerbaijango Nakhitxevan arteko mugan dagoena.
Kapudzhukh mendia (3.905 m.) tontorrik altuena dute eta bataz besteko 2.200-2.400 metroko altuera dute.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Anatoliako eta Hego Kaukasoko toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q920874
* Multimedia: Zangezur Mountains / Q920874
# Zango-sagar

Giza anatomian, zango-sagarra, berna, aztala edo zangarra orkatilatik belaunera doan zango zatia da, atzeko alde mamitsua bereziki. Aurrealdeko zatiarekin batera, izterreko trizeps osatzen duten hiru muskuluek Akilesen tendoiaren bitartez orpoarekin bat egiten dute.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q3216080
* Multimedia: Calf (anatomy) / Q3216080
# Zuri (arraza)

Zuria terminoa (pertsona zuria edo europar etnia ere bai), oro har, europar jatorriko populazioekin lotzen den larruazal-tonalitate argia duten pertsonak izendatzeko erabili izan dute. Hitzez hitz, larruazal argia, ilea eta begien forma eta koloreak bezalako kanpoko ezaugarriak barne hartzen dituen arren, modu ezberdinetan erabili dute garai historiko eta toki ezberdinetan. Beste termino konplexu batzuekin gertatzen den bezala, haien definizio zehatza nahasgarria izan daiteke.
"Zuria" kontzeptua, arraza gisa, Johann Friedrich Blumenbachek proposatu zuen 1781ean. Blumenbachek arraza kaukasoar edo kaukasoide izendapena proposatu zuen Europako biztanleentzat, eta larru argiko jendea Kaukasoko mendietako eskualde hotzetan sortu edo sakabanatu zela dioen hipotesia garatu zuen. 1855 inguruan, Joseph Arthur de Gobineauk, Essai sur l'inégalité des races humaines bere saiakeran, arraza nordikoa denetan onena zela zioen; arraza zuriaren existentzia ukatu zuen, eta beste talde batzuekin nahastea kaltegarria zela esan zuen, honek "arraza garbitasuna" degeneratuko edo endekatuko baitzuen. Gobineauk arrazen garbitasunari buruz zituen ideiak talde arrazista eta supremazistek bereganatu zituzten, hala nola nazismoak Alemanian, edo Ku Klux Klanak Estatu Batuetan. Hala ere, eztabaida dago gai honen inguruan, eta oraindik ez dago giza arrazen definizioa egiaztatzen duen froga zientifikorik.

## Erreferentziak

* ↑ Allen, Theodore. (1994). The Invention of the White Race. Londres: Verso.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q235155
* Multimedia: White (human racial classification) / Q235155
# Zuri (musika)

Zuria musikan biribil baten erdia irauten duen musika irudia da. Musika irudi guztiek bezala, zuriak ere badu bere iraupen bereko isiltasun bat. Gainetik pentagramako hirugarren lerroari erantsitako laukiluze bat da.
Esan bezala, zuriak beltz baten iraupen bikoitza edo biribil baten iraupen erdia adierazten du. Puntutxoa gehituz gero, bere ohiko balioa eta beste erdi bat iraungo du, hau da, hiru beltz.
2/4 konpas batean, zuriak bi denbora (bi beltz) irauten du, 2/2ko batean bat eta 2/1ekoan denbora erdi. Gainontzeko notak bezala, pentagrametan balio erlatibo batekin erabiltzen da. Jarraian duen balio handiagoko musika irudia biribila da, lau beltz irauten duena, eta honen ondoren karratua dator, zortzi beltz irauten duena eta ia erabiltzen ez dena.
Zuria ez da erabiltzen ohi konpas hirutarretan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q393811
* Multimedia: Minim / Q393811
# Zurgena

Zurgena Almeriako udalerria da. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 3.066 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Almeriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Zurgenako udalaren webgunea.
* Datuak: Q1110365
* Multimedia: Zurgena / Q1110365
# Zuri (albuma)

Zuri Mikel Azpiroz piano-jotzaileak 2016an plazaratutako estudioko bakarkako musika-albuma da. Grabazioa Pau Casals Auditorioan egin zen, Kataluniako El Vendrellen (Sant Salvador). Albuma Azpirozek berak daraman Mamusik ekoitzetxeak atera zuen. Artean Julio Villarren laguntza izan zuen.

## Konposizioak

Guztiak Mikel Azpirozenak dira:
* "Gaur Hemen"
* "Horizontera"
* "Zuri", albumari izena ematen dion konposizioa
* "Aingeru Saltaria"
* "Mari"
* "Hegoaldetik"
* "Badezakegu"
* "Valse Mélancolique"
* "Oskarbi"

## Estiloa

Gaua aurreko diskoaren bidetik dator; bederatzi konposizioko sortak osatzen du, mende bat baino gehiago luzatzen den denboraz kanpoko asmoarekin. Inpresionismotik blues-era, beste lurralde batzuetako eragin exotikoetatik –Euskal Herrikoak ere izan daitezkeen lurraldeak- abangoardiako joeretara, bere musikak geltoki ugari ditu, beti ere kaxoi itxiak saihestuta. Melodia lasaiak dira, gauekoak, intimistak.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.kulturklik.euskadi.eus/evento/2022/01/14/mikel-azpiroz-islak-/z12-detalle/es/
* ↑ https://mikelazpiroz.com/projects/zuri/

## Kanpo estekak

* "Zuri" konposizioa Youtuben.
* (Gaztelaniaz):Elkarrizketa Radio Euskadin, 2016/06/16.
* Datuak: Q124078588
# Zurgizen

Zurgizena kanbiumaren eta zurgiharraren artean dagoen enborren zurezko atal bizia da, urtero geruza berri bat gehitzen zaiona. Bertako hodietatik garraiatzen dira izerdiaren konposatu gehienak. Zurgiharra baino porotsuagoa, bigunagoa, argiagoa, arinagoa eta hezeagoa da.

## Ezaugarriak

Azalaren azpitik dagoen zuhaitzaren zur atala da, hazkunde-eraztun berrienak barne hartzen dituena. Zurgiharra baino argiagoa da, ez hain trinkoa, iragazkorragoa, eta hezetasun handiagoa du. Bere zelula gehienak hilda dauden arren, fisiologikoki aktibo mantentzen diren zelulak ditu (parenkima-zelulak). Funtzio nagusiak dira euskarri izatea, izerdi landugabea gorantz gidatzea eta erreserba-gaiak gordetzea. Zurgizeneko parenkima hiltzean zurgihar bilakatzen da, fisiologikoki hila dagoena.

## Erabilera

Zuraren industriaren ikuspegitik, eta batez ere zurgintzaren ikuspegitik, zurgizena oso kontuan hartu beharreko faktorea da zur bakoitzean; izan ere, edozein espezieri buruzko edozein txosten teknikotan, lehenik eta behin, zurgiharraren koloreari (enborraren erdiko zatia) eta zurgizenari buruzkoa da. Badira zur batzuk, bere zurgizena erresistenteagoa balitz askoz ere preziatuagoak izango liratekeenak, zurgizenak ez baitu balio lantzeko edo lehenago usteltzen baita, eta kolore desberdina ere izaten ohi du, zurixa ia beti. Xilofagoek ere lehenago erasotzen dute.
Hala ere, zurgizenak eta zurgiharrak kolore desberdinik ez badute, ezin izaten dira biak erraz banandu eta, hortaz, berezi gabe erabiltzen dira. Horien artean daude izeikia, lizarkia, pagokia, astigarkia, urkikia, sahaskia eta ezkikia.
* Pinu gorri (Pinus sylvestris) enborraren ebaketa, non zurgiharraren eta zurgizenaren arteko aldea ez den argia.
* Pago enborraren ebaketa, non zurgiharraren eta zurgizenaren arteko aldea ai nabaritzen ez den.

## Erreferentziak

* ↑ «zurgizen». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2022-9-14.)
* 1 2 M. Jose Barriola. (2010). (pdf) Zuraren identifikazioa eta fitxa teknikoak. Elhuyar fundazioa (Noiz kontsultatua: 2021-09-05).
* ↑ Gipuzkoa Ondarea, Oñatiko unibertsitatearen Kaperako Erretaula Historia eta zaharberritzea (noiz kontsultatua: 2021-09-15)

## Ikus, gainera

* Zurgihar

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191546
# Zuri

Zuria (halaber, txuria edo xuria) argi ikusgaieko koloreen nahasketa da. Gorputz batek espektro ikusgaieko argi guztia islatzen badu, horrek duen kolorea da. Batzuetan kolore akromatikotzat hartzen da, beltzarekin batera.
Isaac Newtonek aurkitu zuen beira batetik argi zuri bat pasatutakoan, kolorea sortzen duten beste kolore guztietan deskonposatzen zela ikustean. Fenomeno horrek dispertsio izena du.

## Etimologia

Adituen ustez, zur erroa eta *-i partizipio-atzizkia bereizi behar dira hitzaren osaeran, inguruko erdaretako zenbait kolore-izenetan ere gertatzen den bezala (ikus gaztelaniazko morado, anaranjado edo frantsesezko rosé partizipioak). Ez da harritzekoa, kontuan hartuta adjektiboak sortzeko ohiko baliabidea dela partizipioena (ikus euskaran bertan gorri eta hori kolore-izenak).
Erroak lotura zuzena bide du egun ere erabiltzen den zur «zuhaitzen gaia, lantzeko egurra» hitzarekin. Hitzaren adierak eta zuritu «kolore zuria eman/hartu; azala kendu» eratorriarenak kontuan hartuta (bi partizipio markarekin, baltzitu «belztu», hotzitu «hoztu» eta abarrek bezalaxe), jatorrizko esanahia «zuritua, azalik gabea» izan liteke, eta handik «(egur) zurituaren kolorekoa» (Azkuek como la madera dio) > «kolore argiko, zuri». Era berean, «ahul» eta «alfer» adierak azal gogorrik ez izatearekin lot daitezke, eta «faltsu», beharbada, pertsonaren «(ustezko) garbitasunarekin», zuritu «garbitu» (> «hutsegitea justifikatu, errugabetu») esanahiari lotuta.

## Kulturan

Zuriak esanahi asko izan ditu historian zehar. Ezagunena bakearen kolorea da: hortik dator borroka baten ondoren amore ematen dutenek bandera zuria erakusteko ohitura.
Politikoki joera kontserbadoreak dituztenen koloretzat hartzen da. Bereziki Errusiako Iraultzan Armada Gorriaren aurka eta tsarismoaren defentsan borroka egin zutenek Armada Zuria osatu zuten. Lotura horrek Gerra Hotzean zehar ere iraun zuen.
Mendebaldeko kulturetan emakumeek zuriz jantzita ezkontzeko ohitura daukate: koloreak birjintasuna eta garbitasuna adierazten ditu, gizarte tradizionalaren arabera emakumeak gorde beharreko oinarrizko balioak.
Gaur egun emakumeen aurkako eraso matxistak salatzeko lazo zuriak erabiltzen dira.
Euskal Herriko ikurrinak gurutze latindar zuria du. Sabin Aranak zioenez, horrek Jainkoa gauza guztien gainetik dagoela adierazten du.

## Erreferentziak

* ↑ Lakarra, Joseba A.; Manterola, Julen; Segurola, Iñaki. (2019). Euskal Hiztegi Historiko-Etimologikoa (EHHE-200). Euskaltzaindia, 670 or. ISBN 978-84-946477-8-9..

## Ikus, gainera

* Zuringo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23444
* Multimedia: White / Q23444
Espektro elektromagnetikoa
 gamma izpiak • X izpiak • ultramoreak • argia • infragorriak • mikrouhinak • irrati uhinak  Koloreak :
| ultramorea | morea | urdina | berdea | horia | laranja | gorria | infragorria |
# Zuria (Uxue)

Zuria Tafallaldeko Uxue udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
XVI. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Uxueko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak zuritarrak ziren.

## Izena

Zuria toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
* gaztelaniaz: Santa María la Blanca ("ssánta maría la blánka" ahoskatua)
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Santa Maria la Blanca (1534)
* Santa Maria la Blanca (1602)
* Santa Maria la Blanca (1629)
* Munos (1711)
* Santa Maria la Blanca (1802)
* Santa Maria (1989)
* la Blanca (2009)

## Historia

Hori da, hain zuzen ere, historiaurreko garaiaren eta Goi Erdi Aroaren artean Uxue mendilerroan zeuden herrixketako bat. VIII. eta IX. mendeen artean, Uxueko gotorlekua sortu zenean, bertako bizilagun asko hiribildu berrira aldatu ziren, batez ere defentsa-arrazoiengatik, musulmanekiko muga eremu lauan baitzegoen. Erdi Aroan zehar, populazioa eta erakargarritasuna galduz joan zen, Uxueren alde, eta, horren ondorioz, 1534. urterako jenderik gabe geratu zen.
Bertako elizan erromatar garaiko inskripziodun bi aldare aurkitu zituzten, Jupiterri eta Lacubegiri eskainiak.

## Oharrak

* ↑ /s̻uɾí.a/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ «Zuria - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

## Ikus, gainera

* Uxue
* Erdialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111976673
# Zurgintza

Zurgina, halaber arotza (Heg.) edo maiasturua (Ipar.), zura lantzen duen langilea da, altzariak eta zurezko beste objektuak egin nahiz eraikuntzan egiturak osatzen dituena. Lanbidea zurgintza da, halaber zurgingo, arotzeria edo maiasturuntza, eta lantegiari zurgindegia edo aroztegia esaten zaio.
# Zuri-beltzeko argazkiak

Zuri-beltzeko argazkiak Arantxa Urretabizkaiak 2014ean argitaratutako liburua da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Liburu honetan kontatzen denak, 1947an du hasiera eta 1960aren inguruan bukaera. Kontakizunaren osagai nagusia Arantxa Urretabizkaiaren haurtzaroa da, baina ez da hori kontatu nahi duena. Are gehiago, haurtzaro zehatz horren gauza asko ez ditu kontatu nahi eta ez ditu kontatuko. Beste batzuk, berriz, ahaztu egin zaizkio, garbitu egin ditu memoriak burmuinaren bazterretatik. Azken batean, gauzak geure modura oroitzen ditugu, norberaren burmuinaren gutizien arabera. Horixe da bere asmoa: bere haurtzaroan kokatutako tresnaz, argazkiak hartu dizkio iraganari eta argazki horiekin kontatu nahi du nola izan zen hezia gaur zahartzaroaren atarian dagoen belaunaldia, nolakoa zen bizitza, sasoi hartan, urte haietan, Donostiako bazterreko auzo apal batean bizi zen familia euskaldun, euskaltzale, antifrankista, kristau eta langile baten inguruan.

## Erreferentziak

* ↑ «Zuri-beltzeko argazkiak», Euskarazko Produktuen Katalogoa, CC-BY-SA lizentzia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492803