OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Nefermaat

Nefermaat printzea, Snefruren semea zen, Egiptoko IV. dinastiako lehen faraoiarena, eta chaty kargua zuen. Bere izenak, literalki, perfektua da justizia (Maat) esan nahi du.
Snefruren piramidearen eraikuntza zuzendu zuen, eta koloreztaturiko beira ore inkrustazioaren teknikaren asmakuntza ematen zaio.
| « | "Honela, beraz, bere jainkoei, idazkera ezabaezin bat oparitu zien" | » |
Meidumeko bere hilobian, bere emazte Itetekin banatutako mastaba bat, bere domeinuak irudikarazi zituen, gutxienez berrogeitabost zirenak. Irudietako bat, sarearekin ehiza eskena bat da, eta "Meidumeko antzar" ospetsuak, bereziki harrigarriak direnak, margoan lortutako kolore naturalengatik, iztuku geruza batean emana, berde argi koloreko landareek eta lore gorriek, urmael baten ertzeko paisaia irudikatzen dute. Frisoa, 1,73 metroko luzera eta 28 zentimetroko altuera duena, Kairoko Egiptoar Museoan kontserbatzen da.

## Familia

Snefru faroia eta Hetepheres I.a erreginaren semea eta Keops faraoia eta Nefertkau, Kanefer eta Ankhaf printzeen anaia zen.
# Neferneferura

Neferneferura (Raren ederrena), Akenaton faraoiak eta bere Errege Emazte Handia zen Nefertitik izandako sei alabetatik bosgarrena izan zen. Bere ahizpa nagusien kasuan ez bezala, bere izenak ez du Aton jainkoaren aipamen txikienik ere egiten, baizik eta Ra jainkoarena, Akenaton faraoiak hedatu nahi izan zuen Aton jainkoarena gurtzan gira bat bezala ikusi nahi izan dena.
Lau ahizpa nagusi zituen, Meketaton, Meritaton, Ankesenamon eta Neferneferuaton-Tasherit, gaita ahizpa txiki bat ere, Setepenra izenekoa.
Beranduen ere, bere aitaren erregealdiko 10. urtean jaio zen, baina ez da noiz hil zen ezagutzen. Egia esan, apenas ezagutzen da ezer errege printzesei buruz, eta, itxuraz, euren aita hil ondoren bizirik jarraitu zuen bakarrak alaba nagusia zen Meritaton eta hirugarrena zen Ankesenamon izan ziren. Hala ere, harritzekoa da Akenatonen erregealdiko 14. eta 17. urte bitartean faraoiaren sei alaban erabat desagertu izana, guztiak oraindik oso adin txikikoak, izurriteren bat edo konspirazio krudelen baten ondorio izan zitekeela pentsarazi duena.
Neferneferuraren izena Tutankamon faraoiaren hilobia agertzen da, baina ez da ezagutzen printzesa honek garai horretaraino bizirik iraun zuen ala familiako oroitzapen bat baina ez zen. Uste denez, hil zen garaian Tell al-Amarnako nekropolian berarentzako soilik izango zen hilobi bat zulatzen hasi ziren. Data, beste behin ere, ezagutzeke dago.

## Ikus, gainera

* Amarnako Erreginak
* Atonismo
# Neferusobek

Sebekkara Neferusobek edo soilik Neferusobek "Sobeken edertasuna", erregina-faraoi bat izan zen, Egiptoko XII. dinastiako eta Egiptoko Inperio Ertaina deritzon garaiko azken gobernaria.
Sebekkara bezala aipatzen da Saqqarako Errege Zerrendan, Abidoseko Errege Zerrendan agertzen ez den arren. Turineko Errege Kanonaren arabera, Neferusobekek, 3 urte, 10 hilabete eta 24 eguneko erregealdia izan zuen. Manetonek Skemiofris deitu zuen, Sexto Julio Afrikanoren arabera, eta lau urteko erregealdia ematen dio.
Amenemhat IV.a, ziur aski, gizonezko oinordekorik barik hil zen. Ondorioz, bere alabak, Neferusobekek hartu zuen tronua, adituren batzuk, Amenemhat III.aren alaba zela uste duten arren. Manetonek, Amenemhat IV.aren arreba zela dio.
Egiptoko bigarren emakumezko gobernaria izan zen, Egiptoko VI. dinastiako Nitokrisen ondoren. Bere erregealdiaren amaierarekin, Egiptoko XII. dinastia eta Egiptoko Inperio Ertaina amaitzen dira.

## Bere garaiko testigutzak
### Eraikinak

Neferusobekek, dirudienez, Amenemhat III.aren hil multzoan eraikinen batzuk eraikitzea agindu zuen, Hawaran (Herodotok labirintoa deitua). Bere eraikuntzak, Amenemhat III.arenekin lotzen dira, Amenemhat IV.arenekin baino, lehenaren alaba zenaren teorian oinarrituz.
Bere hilobia ez da identifikatu, baina litekeena da Mazghunako piramidearen multzoan lurperatua izatea, non, adituren batzuk, bi piramideetako bat ematen dioten, Amenemhat IV.aren piramidetik iparraldera dagoena.

### Estatuak eta idazkunak

Neferusobeki buruz, estatuaren batzuk ezagutzen dira, horietako zenbaitetan, soilik gorputz enborra baino mantendu ez den arren, bururik gabe.
Qantirren aurkitutako estatuak (Habachi) Hawaran aurkitutako erliebe zatia (Petrie)
Kummako Nubiar gotorlekuko nilometroko idazkun batek, Niloren uholde mailaren 1,83 metroko altuera erregistratzen du, bere erregealdiko hirugarren urtean.
* Datuak: Q228951
* Multimedia: Sobekneferu / Q228951
# Nefertum

Nefertum "Atum ederra", egiptoar mitologiako jatorrizko jainkoa, Eguzkiaren jaiotza sinbolizatzen zuena.

## Ikonografia

Bi luma garai eta loto lore urdin batekin koroatutako gizon bezala irudikatua izan zen, edo baita lehoi burudun gizon bezala ere, Sekhmeten seme bezala, eta loto lore bat, bi luma eta bi menat lepokoz osatutako burukoarekin, gozamena eta ugalkortasunaren ikur bezala, edo lehoi baten gainean jarria. Batzuetan, sable kurbo bat darama, Egiptoko ekialdeko mugen zaindari bezala. Batzuetan, loto lore baten gainean dagoen ume bezala ere irudikatzen da.

## Mitologia

Menfiseko teologiari lotzen zaio, non, Egiptoko Inperio Berriaren garaitik, Ptah eta Sekhmeten semea zen, hauekin hiruko bat osatzen zuelarik, sarri bere tokia, Imhotepek hartzen zuen arren. Buton, Uadyet eta Raren semea da.
Jatorrizko jainkoa, hasiera batean demiurgotzat har ezin daitekeen arren, ekialdeko mugak zaintzeko arduraduna zen. Eguneko bigarren orduko babeslea ere bazen.
Bere izenak "Atum ederra" esan nahi duen jainkoa, lotoa ordezkatzen du, jatorrian, umetako Atumi lotua baitzegoen. Herakleopolis eta Hermopolisko mitoen arabera Nunetik irten zen lototik irten zen ume honek, eguzkiaren jaiotza sinbolizatzen du. Hermopolis Magnan, bere kosmogoniaren beste bertsio batean, loto batetik jaiotzen zen eguzkia zen, eta hazi eta garatzen den orori bizia ematen zion energia ordezkatzen du, baina baita suntsitzen zuen sua ere.

## Epitetoak

Bere izenak, soilik "Lotoa" esan nahi du, beste batzuentzat "Erabateko Akatsgabetasuna" esan nahiko lukeen arren. "Lurrinen Jauna" bezala ere hartzen zen, eta hala agertzen da Piramideetako Testuetan (266. sekzioa) eta Hilen Liburuan "Raren sudurrean dagoen loto lorea" bezala. Sarri, "Atum gaztea" deitua izan zen.

## Sinkretismoa

Hermopolisko teologian, Atum edo Ra gaztearekin lotua izan zen, eta, bi kasuetan, lototik jaiotzen den Eguzki berriarekin, Jatorrizko Itsasotik sortuz. Horhekenu, Horusen forma bat, Nefertumekin identifikatua izan zen Menfis eta Bubastisen.

## Gurtza

Orokorrean Menfiseko teologiarekin lotzen den arren, Hermopolis Magnan ere gurtua izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q464227
* Multimedia: Nefertum / Q464227
# Nob Hill (San Frantzisko)

Nob Hill, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen klase ekonomiko altuko auzo bat da, Kalifornia estatuan. 20.388 biztanle ditu. Bertan usadioz luxuzko hotelak eta hiriko biztanle aberatsak bizi dira.

## Leku nabarmenak

* Fairmont San Francisco
* Grace katedrala
* Datuak: Q7466
* Multimedia: Nob Hill, San Francisco / Q7466
# Nobantaeak

Nobantaeak Eskoziako herri bat ziren. Hadrianoren harresiaren iparraldea bizi ziren, gaur egungo Galloway-en Piktoek influentziatako herri zelta zen.
Klaudio Ptolomeok ezagutzen zituen, eta haien herri nagusiak Locopibium eta Rerigonium ziren, gaur egungo Innermessan eta Whithornen.
Erromatarrak alde egin eta gero VI. mendean Nobantae eta Karbetiien lurraldean Rhegedko erreinua agertu zen.

## Kanpo estekak

   * Novantae roman-britain.org
   * Galwyddel
* Datuak: Q2306308
# Nobby Stiles

Norbert Peter Stiles MBE (Manchester, 1942ko maiatzaren 18a - 2020ko urriaren 30a) ingeles futbolari eta entrenatzailea izan zen. Manchester United, Middlesbrough eta Preston North End taldeetan jolastu zuen. 1966an munduko txapelduna izan zen Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin. 28 partida jolastu zituen eta gol bat sartu zuen selekzioarekin.

## Palmaresa
### Manchester United

* Football League First Division: 1964-65, 1966-67
* Community Shield: 1965, 1967

### Ingalaterra

* Munduko Futbol Txapelketa : 1966
* Datuak: Q344152
* Multimedia: Nobby Stiles / Q344152
# Noaua!

Noaua! 1996an Usurbilen sortutako euskara hutsezko herri-aldizkaria da, izen bereko elkartearen eskutik argitaratzen dena.

## Ikus, gainera

* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Kanpo estekak

* Noauaren webgunea
* Noauaren azken aleak PDFan
* Datuak: Q12264884
# Noba

    Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Nova (telebista katea)»
Noba bere argitasunaren bat-bateko gehikuntza handia jasan duen izarra da. Gehikuntza hori ordu gutxitan gertatzen da eta batez beste 13 magnitudekoa izaten da, hau da, izarra 100 bat mila aldiz distiratsuagoa egiten da. Argitasun maximo lortu ondoren intentsitatea galduz joaten dira hasierako egoerara itzuli arte, nahiz eta prozesuan oszilazioak izan. Gertakaria iragan artean gas masa oso handiak jaurtikitzen dira, Eguzkiaren masaren 1/1000-era iritsi daitezke, oso abiadura handiarekin, 3000 km/s bestekoak.
Beste galaxia kiribil batzuetan behatu diren arren, nobak, eskuarki, Frantseses bidean gertatzen dira. Eskuarki noba bera agertzen den tokian zegoen izar batekin lotzen da, prenoba izenekoekin hain zuzen ere. Azken hauek gehienetan nanoak eta gainazaleko tenperatura oso handikoak izaten dira.
Noba baten sorrera prozesua: Izar hauetako baten lehenengo epealdiko erregai nuklearraren errekuntzaren erreakzio termonuklearraren bidez energiarik sortzeko gai ez den dentsitate handiko material pilo bat besterik ez da geratzen. Izar nano zuria sistema bitarra osatzen badago, materia kantitate handiak kenduko dizkio izar lagunari azken honek bere eboluzioaren bidean erraldoi gorri bihurtutakoan. Materia fluxu honek, nano zuria erortzean, leherketa handiak sortaraz ditzake.

## Ikus, gainera

* Supernoba
* Hipernoba

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6458
* Multimedia: Novae / Q6458
# Noba nano

Noba nano bat bere distira bat-batean 5 eta 250 bitarteko faktore baten (2 eta 6 itxurazko magnitude bitartean) handitzen duen izar aldakor kataklismiko mota bat da. Distira handienerainoko hazkuntza egun bat baino gutxiagoan gertatzen da, inaktibitaterainoko jeitsiera zenbait egun edo astetan zehar gertatzen den bitartean. Mota honetako izarren eredua U Geminorum da.

## Ezaugarriak

Noba nanoak elkarrengandik gertu dauden bi izarrez osatutako izar bitarrak dira. Horietako bat bere lagunagandik materia hartzen duen nano zuri bat da, bigarren hau K edo M motako izar azpierraldoi bat den bitartean. Ohiko noben antzekoak dira, non nano zuriak aldikako eztandak jasaten dituen, baina mekanismoa ezberdina da. Ohiko nobetan eztanda horiek hidrogenoaren fusio eta detonazioaren ondorio diren bitartean, egungo teoriak noba nanoen kasuan akrezio diskoaren ezegonkortasunaren ondorio direla dio, gasak bere biskositatean aldaketa bat eragiten duen tenperatura kritiko bat lortzen duenean, nano zuriranzko kolapso bat gertatuz, energia potentzial grabitatorio handia askatzen duena.
Noba nanoen eta ohiko noben arteko beste ezberdintasun bat lehenen dizdira bigarrenena baino txikiagoa dela eta ohi, egun eta hamarkada arteko epeetan errepikakorrak direla da. Eztandaren argitasuna handitu egiten da errepikakortasun tartearekin eta orbita periodoarekin. Hubble espazio teleskopioarekin berriki eginiko ikerketek iradokitzen dutenez, azken erlazioak noba nanoak distantzia kosmikoak neurtzeko izar kandela bezala erabilgarriak izan daitezke.

## Sailkapena

Noba nanoen artean honako azpimotak ezberdin daitezke:
* SS Cygni izarrak. Ondo definitutako eztandak jasaten dituzte, 2 eta 6 magnitude bitarteko zabalerarekin. Azpimota honi izena ematen dion izarra SS Cygni da, aurkitu zen azpimota honetako lehen izarra.
* SU Ursae Majoris izarrak. Ohiko eztandez gain, noiz behinka, bataz bestekoa baino dizdiratsuagoak diren "supereztandak" jasaten dituzte. Hauen eredua eta izena ematen dien izarra SU Ursae Majoris da.
* Z Camelopardalis izarrak. Hauek, tarte batean euren gehienezkotik beherako dizdira maila batean gelditzen dira. Hauen eredua eta izena ematen diena Z Camelopardalis da.

## Ikus, gainera

* Izar bitar elkareragile
* Hipernoba
* Supernoba
* Noba

## Kanpo estekak

* Datuak: Q244264
* Multimedia: Dwarf novae / Q244264
# Nobber

Nobber (irlanderaz: An Obair) Irlandako udalerri bat da, Meath konderrian dagoena. 2006ko erroldaren arabera 652 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2672177
* Multimedia: Nobber / Q2672177
# Noatun

Eskandinaviar mitologian, Noatun ("Itsasontzien paradisua" edo "Itsasontzien hiria"), Njörðr, itsasoko jainkoa bizi den Asgardeko egoitza bat da.
    Hamaikagarrena da Noatun | han du Njörðrek
    berarentzat egoitza bat.
    Orbanik gabeko gizakien | gobernari han esertzen da
    zurezko bere etxe garaian.
       Grimnismal, Edda poetikoa, 16. ahapaldia
Edda prosaikoaren Gylfagginingen kontatzen denaren arabera, Njörðrek eta Skaðik, ezkondu ondoren, Njörðren egoitza zen Noatun eta Skaðiren aita zen Þjaziren bizilekua zen Þrymheimen artean, txandakatuz, bederatzi eguneko epe batean bizitzea erabaki zuten. Jainkosak, Noatunen lorik ezin zuela egin zioen, olatuen eta kaioen soinuaren ondorioz, eta Njörðri beste horrenbeste gertatzen zitzaion bere emaztearen bizilekuan otsoen uluen ondorioz. Azkenik, bikotea banatu egiten da, eta, bakoitza, bere bizilekura joaten da bizitzera.

## Etimologia

Noatun izena antzinako eskandinavieraz, nóa hitzaren zatiaz osatua dago, etimologikoki protoindoeuroparrekoa dena (*nāus hitzaren berreraikitze linguistikoagatik (antzinako eskandinavieraz nór eta latinera navis bezala itzulia), "itsasontzia" esan nahi duena. Hitzaren bigarren eta azken zatia, -tun alegia, antzinako eskandinavierazko tun hitzetik dator ("hiria", ingelesez town). Noatun izenaren esanahiak, Njörðr eta itsasoaren arteko harremana nabarmentzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q597830
# Nobatia

Nobatia / noʊbeɪʃə / edo Nobadia (/ noʊbeɪdiə /; grezieraz: Νοβαδἰα, Nobadia; Nubiera zaharrean: ⲙⲓⲅⲓⲧⲛ︦ ⲅⲟⲩⲗ, Migin Goul) Wawat-eko (Nubia Beherea) Antzinaro Berantiarreko erresuma izan zen, eta, ondoren, Makuriako nubiar erresuma handiagoaren eskualdea.
Nobatiako erresuma Akin probintziako antzinako erresuma meoritikoan sortu zen, Nubia Behereko zati handiak barne hartzen zituena, eta uste dute bazela autonomoa erresuma meroitikoaren azken erorketaren aurretik, IV. mendearen erdialdean. Nobatiar herria Mendebaldeko basamortutik eskualdera gonbidatu zuen Diokleziano erromatar enperadoreak dagoeneko K.o. 297. urtean, baina bere erresuma hautemangarri bihurtzen da soilik K.o. 400. Nobatia goiztiarra oso litekeena da arkeologoek Ballanako kultura bezala ezagutzen duten zibilizazio bera izatea. Azkenean Nobatiar herria arrakastatsua izan zen eta Silko-k egindako, Nabatiarren "Basiliskoak", inskripzio batek Blemmiak Ekialdeko basamortura eraman izatea baieztatzen du. Garai hartan nobatiar hiriburua Pakhorasen (Faras modernoa) ezarri zen; Handik gutxira, Nobatia kristautasun ez-Kaltzedoniarrera bihurtu zen.
* Datuak: Q568523
* Multimedia: Nobatia / Q568523
# Okay (Oklahoma)

Okay Oklahomako herri bat da. Wagoner konderrian kokatua dago. 2010ean 620 biztanle zituen, 2,15 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Wagoner konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2098229
# Okavangoren delta

Okavangoren delta$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Bat-bateko ubide, aintzira, zingira eta uhartez osatutako ohiko eremu baten irudia. Okavangoren deltaOkavangoren delta (Afrika) ||
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | vii,ix, x |
| Erreferentzia | 264 |
| Kokalekua | Botswana |
| Eskualdea$^2$ | Afrika |
| Izen ematea | 2014 (XXXVIII. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Okavangoren delta Botswanako (Afrika) barnealdean dagoen ibai delta handi bat da, Okavango ibaiak bere urak sakonune endorreiko batean isurtzen ditun gunean eratzen da. Deltara doan ur guztia lurrundu edota bertako landarediaren transpirazioaren bidez agortzen da, hortaz kasik ez da inongo itsaso edo ozeanotara bere urik iristen.
Urtero 11 kilometro karratu ur inguruk 6 000 e 15 000 km² arteko azalera ureztatzen dute. Ur kopuru bat Ngami aintzirara doa. Ekialdean parke nazionala den Moremiko ehiza erreserba du, haren barnean deltaren zati bat dago. 2013ko otsailaren 11n, Tanzaniako Arusha hirian, Afrikako Zazpi Mirari Naturalen artean onartua izan zen. 2014ko ekainaren 22an, UNESCOren Gizateriaren Ondarea ofizialki izendatua izan zen.
Okavango ibaia Angolan jaiotzen da, Caprivi (Namibia) eremua zeharkatu eta delta dagoen gune horretara iristean bere urak Kalahari basamortuan sakabanatzen dira.

## Iruditegia

* Hipopotamoak.
* Aireko ikuspegia.
* Elefantea.
* Satelite bidezko ikuspegia.

## Erreferentziak

* ↑ Seven Natural Wonders of Africa. 2016ko urtarrilaren 3an kontsultatua.
* 1 2 World Heritage List reaches 1000 sites with inscription of Okavango Delta in Botswana. 2016ko urtarrilaren 3an kontsultatua.

## Kanpo estekak

* Conservation International
* Earth-Touch.com Okavango Delta HD Videos
* Flow : information for Okavango Delta planning is the weblog of the Library of the Harry Oppenheimer Okavango Research Institute
* The Ngami Times is Ngamiland's weekly newspaper
* Official Botswana Government site on Moremi Game Reserve, inside the Okavango Delta
* Information Website on the Okavango Delta - maps, photos, blogs
* Picture gallery of wildlife in the Okavango Delta
* Wild Entrust International
* Seven Natural Wonders of Africa
* Discovery Channel - Kalahari Flood
* Flood-recession cropping in the molapos of the Okavango Delta
* Okavango Research Institute
* Current Okavango water levels, weather data and satellite images
* 1986 Documentary The End of Eden by Rick Lomba
* Top 25 Photographs
# Okawville (Illinois)

Okawville Illinoiseko herri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 1.434 biztanle zituen, 5,33 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Washington konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2102474
* Multimedia: Okawville, Illinois / Q2102474
# Okaw udalerria, Shelby konderria (Illinois)

Okaw udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Shelby konderrian. Azken zentsuaren arabera 871 biztanle zituen, 35.56 milia karratu (92.1 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Okaw udalerrian 405 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 25.981 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7081852
* Multimedia: Okaw Township, Shelby County, Illinois / Q7081852
# Okawville udalerria, Washington konderria (Illinois)

Okawville udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Washington konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.960 biztanle zituen, 36.35 milia karratu (94.1 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Okawville udalerrian 866 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 34.033 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5686901
# Okayamalita

Okayamalita silikato motako minerala da eta melilita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Okayamalita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca2B(BSiO7)}}$. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Okayamalite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Okavango

Okavango Afrikako hego-mendebaldean dagoen ibaia da. 1.600 km luzera duenez, Hegoaldeko Afrikako laugarren ibairik luzeena da.

## Ibilbidea

Iturriak Angolako Nova Lisboatik gertu ditu, hantxe Kubango du izena. Gero hegoalderantz jotzen du Angola eta Namibia arteko muga sortzen, azkenean Botswanan du ahoa, Moremi erreserban.
Beste ibaiak ez bezala, Okavangoren ahoa ez dago itsasoan baizik eta Kalahari basamortuan dagoen padura, Okavangoko delta izenaz ezaguna. Uraren zati bat Ngami lakua betetzen du. Okavangoko deltan Moremi erreserba famatua dago.

## Ikus gainera

* Okavangoko delta

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-03-30). 167. araua: Saharaz hegoaldeko Afrikako toponimia. .
* ↑ Berria. Estilo Liburua. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188773
* Multimedia: Okavango River / Q188773
# Okayama (prefektura)

Okayama prefektura (japonieraz: 岡山県, Okayama-ken) Japoniako Honshu uhartearen hego-mendebaldeko prefektura bat da, Chūgoku eskualdearen parte dena. Hiriburua Okayama hiria da.

## Historia

Meiji berrezarkuntzaren aurretik (1868), gaur egungo Okayama prefekturaren lurraldea Bitchū, Bizen eta Mimasaka probintzien artean banatuta zegoen. Okayama prefektura 1871n sortu zen, eta prefekturaren mugak 1876an ezarri ziren.

## Geografia

Okayama prefekturaren mugakideak Hyōgo, Tottori eta Hiroshima prefekturak dira. Aurrez aurre, Setoko Barne Itsasoaren beste aldean, Shikoku uharteko Kagawa prefektura du.
Populazioaren gehiengoa Okayama eta Kurashiki hirietan bizi da. Iparraldeko eskualde menditsuko herrixketako populazioa zahartzen ari da, eta urritzen.

## Banaketa administratiboa
### Hiriak

* Hiri handienak:
* Okayama (hiriburua, 701.293)
* Kurashiki (472.452 bizt.)
* Tsuyama (109.493 bizt.)
* Tamano (65.723 bizt.)
* Kasaoka (55.987 bizt.)
* Hiri guztiak:
| Akaiwa Asakuchi Bizen Ibara Kasaoka Kurashiki Maniwa Mimasaka | Niimi Okayama (hiriburua) Setouchi Sōja Takahashi Tamano Tsuyama |

### Herriak barrutika sailkatuta

| Aida barrutia Nishiawakura Asakuchi barrutia Satoshō Kaga barrutia Kibichūō | Katsuta barrutia Nagi Shōō Kume barrutia Kumenan Misaki Maniwa barrutia Shinjō | Oda barrutia Yakage Tomata barrutia Kagamino Tsukubo barrutia Hayashima Wake barrutia Wake |

## Ondasun nabarmenak

* Okayamako gaztelua
* Bitchū Matsuyama gaztelua
* Tsuyamako gaztelua
* Ki gazteluaren hondarrak
* Kibitsu santutegia
* Kōraku-en lorategiak
* Shūraku-en lorategiak
* Maki-do leizea
* Setoko zubi handia

## Iruditegia

* Okayamako gaztelua.
* Bitchū Matsuyama gaztelua.
* Tsuyamako gaztelua.
* Ki gaztelua.
* Kibitsu santutegia.
* Bikan auzoa (Kurashiki).
* Kōraku-en lorategiak.
* Shūraku-en lorategiak.
* Maki-do leizea.
* Setoko zubi handia.

## Kanpo estekak

* Okayama prefekturako webgune ofiziala
* Datuak: Q132936
* Multimedia: Okayama prefecture / Q132936
# Okayamako gaztelua

Okayamako gaztelua (japonieraz: 備中松山城, Okayama-jō) Japoniako Okayama hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniarra da.
Nahiko gertu dagoen Himeji gaztelua zuria da eta "lertxuntxoaren gaztelua" ezizena ematen zaio, Okayamakoa aldiz beltza da eta "belearen gaztelua" ezizenaz ezagutzen da.

## Historia

Okayamako gazteluaren eraikuntza 1573an hasi zuen Ukita Naoiek, hiria bereganatu berritan, eta haren seme Ukita Hideiek bukatu zuen 1597an. Teila batzuk urrezkoak zituen eta "Urrezko belearen gaztelua" ezizena jaso zuen. 1600 urtean ordea Sekigaharako borroka galdu eta Tokugawatarren eskutan gelditu zen. Hauek Kobayakawa Hideaki-ri eman zioten gerra-sari gisa. Baina 1602an hau hil egin zen eta 1602an ordea hil egin zen eta Himejiko jauna zen Ikeda Tadatugu izendatu zuten Okayamako jaun. Ikedatarrek agindu zuten bertan Meiji berrezarkuntzan feudalismoa bukatu zen arte.
Meiji enperadoreak samurai gazteluak abandonatuta uztea erabaki zuen eta gaztelua inguratzen zuten putzuak lurrez bete eta gaztelua bera hiriak inguratu eta irentsi zuen.
1945eko hegazkin estatubatuarren bonbaketek suntsitu zutenez 1966an kopia zehatza berreraiki zen.

## Ondasun nabarmenak

Gazteluaren erreplika zehatzaz gain Kōraku-en lorategiak dira aipagarriak, izan ere Japoniako hiru lorategi ederrak osatzen baitituzte Kairaku-en (Mito) eta Kenroku-en (Kanazawa) lorategiekin batera.

## Iruditegia

* Dorre nagusia.
* Dorre nagusia.
* Dorre nagusia ibaiaren ertzean.
* Kōraku-en lorategiak.
* Atea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1013448
* Multimedia: Okayama Castle / Q1013448