OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Uriarte jauregia

Uriarte jauregia Lekeition (Bizkaia) kokaturik dagoen jauregi barrokoa da.

## Deskribapena

Trapezio formadun oina du. Erdian, eraikinaren bihotzean, Erdi Aroko dorrea dago eta dorre honen inguruan egin ziren XVI-XVIII mendeen artean zenbait eraberritze eta hedapen, egungo forma hartuz. Dorrearen erdiko kuboak lau isurkiko estalkia, bertatik ateratzen direlarik horma bakoitzerako teilatuak, isurki bakarrekoak direlarik. Areto desberdinak babesten dituzte. Goitik behera bere fatxadaren azaleran hiru zati desberdin bereiz daitezke: bi alboak eta erdialdea. Bi alboak, nahiko itxiak, eraikin osoaren hegalak dira, eta erdiko zatia askoz ere interesgarriagoa da.
Hiru altueretan dago egituratuta, eta barrualdeko Erdi Aroko kuboan, hiru altuera horiek bost bihurtzen dira. Eraikinerako sarrera dorreko horma zulatuz ireki da, eta lehenengo solairuan dago. Bertara iristeko, eskailera axial bat dago. Aipatutako eskaileratik eraikinaren solairu noblera iritsiko gara, eta bertan espazio ireki bat dago, zutabe toskandarren gainean puntu erdiko hiru arku daudelarik. Ataripe honetara irekitzen dira sarrera-baoak, dintelduak eta plaken bidez belarrian irekiak. Goiko erregistroari dagokionez, kanpoaldera erregistro noblearen planteamendu berberak ditu, baina erdiko bao osoa murriztu egin da, izan ere, bertan kokatu da Bengolea,Txurruka, Olaeta eta Olanotegiren armarri ikusgarria. Loggia altu honetako alboetako beste bi baoetan gaur egun beira jarri da eta forjaketa-barandak dituzten balkoietarako sarrera bihurtu dira.
Uriarte jauregia, bere osotasunean, Bizkaian dagoen XVII. mendeko egoitzazko hiri-jauregien bertsio bikainenetako bat dugu. Jauregi honen antolamendu berezia ez da barrokoa, baizik eta lehenagokoa, errenazentista, hain zuzen, izan ere, loggi altuak Bizkaiko beste zenbait jauregitan ere aurkitzen dira, hala nola Oxirando eta Muntsaratz jauregietan. Turpin dorreari loturik dago iparraldean.

## Babesa

1998. urtetik aurrera babes bereziko monumentu historiko izendaturik dago.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat monumentu hau sailkatutako kultura-ondasun izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

## Kanpo estekak

* Babes Bereziko kultura ondasun izendapena EHAAn
* Datuak: Q16615247
* Multimedia: Uriarte Jauregia, Lekeitio / Q16615247
# Uriarte (argipena)

Uriarte izenak hainbat adiera du:
* Uriarte, Araotz haraneko auzoa, Oñatin.
* Uriarte auzoa, Basauri.
* Uriarte jauregia, Lekeitioko etxe bat.
Euskal deitura ezaguna ere bada, hainbat pertsonarena. Adibidez:
* Roberto Uriarte Urizar
* Nagore Uriarte
* Teo Uriarte
* Cristina Uriarte
* Roberto Uriarte Torrealdai
* Naroa Uriarte
* Pedro Luis Uriarte
# Uribarri

Uribarri izenak hainbat adiera ditu:

## Toki izenak

* Uribarri: Aramaioko (Araba) auzoa.
* Uribarri: Arrankudiagako (Bizkaia) auzoa.
* Uribarri: Arrasateko (Gipuzkoa) auzoa.
* Uribarri: Bilboko (Bizkaia) barrutia.
* Uribarri: Bilboko (Bizkaia) auzoa.
* Uribarri: Kuartangoko (Araba) herria.
* Uribarri: Oñatiko (Gipuzkoa) auzoa.
# Varambon

Varambon Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.

## Ikus, gainera

* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q325488
* Multimedia: Varambon / Q325488
# Varanoidea

Varanoidea narrastien superfamilia bat da, bere barruan Varanidae familia famatua dago. Iraungitutako beste bi forma erdi-urtar sartzen dira barruan, Dolichosauridae eta Necrosauridae barne.

## Familiak

* †Aigialosauridae
* †Dolichosauridae
* Helodermatidae
* Lanthanotidae
* †Mosasauridae
* †Necrosauridae
* Varanidae
* †Pythonomorpha

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1402007
* Multimedia: Anguimorpha / Q1402007
* Espezieak: Varanoidea
# Varano Borghi

Varano Borghi Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 2.469 biztanle ditu, 3,33 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Varano Borghik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Casale Litta Comabbio Inarzo Mercallo Vergiate Ternate

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40293
* Multimedia: Varano Borghi / Q40293
# Varanasi barrutia

Varanasi barrutia Indiako barruti bat da, Varanasi dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. 3.676.841 biztanle ditu 1.578 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Bhadohi barrutia Chandauli barrutia

## Ikus, gainera

* Uttar Pradesh

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1321140
* Multimedia: Varanasi district / Q1321140
# Varangerdfjord

Varangerfjorden, samieraz Várjavuonna, finlandieraz Varanginvuono eta Варангер-фьорд, Варяжский залив, Norvegiako fiordo ekialdekoena da, Barents itsasoan eta Finlandia eta Errusiaren iparraldean. 100 kilometro luze ditu.
Finnmark konderrian dago.
* Datuak: Q384858
* Multimedia: Varangerfjorden / Q384858
# Varano de' Melegari

Varano de' Melegari Italiako udalerri bat da. Parmako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. 2.573 biztanle ditu, 64,92 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Varano de' Melegarik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bore Fornovo di Taro Medesano Pellegrino Parmense Solignano Varsi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q100977
* Multimedia: Varano de' Melegari / Q100977
# Uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazio

Uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazioa (WDM, ingelesez: Wavelength Division Multiplexing) uhin-luzera ezberdineko seinale optikoak zuntz optiko bakar batean multiplexatzea ahalbidetzen duen teknologia da. Teknika honek delako zuntz optikoan bi norabideko komunikazioa ahalbidetzeaz gain, honen ahalmena nabarmen areagotzen du.

## Motak

* Uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazio trinkoa (DWDM): kanal gehiago (uhin-luzeren arteko tartea estuagoa baita), irismen luzeagoa (200 km. inguru), garestiagoa.
* Uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazio arina (CWDM): kanal gutxiago (uhin-luzeren arteko tartea zabalagoa baita), irismen laburragoa (40 eta 80 km. bitartean), merkeagoa.

## Ikus, gainera

* Denbora-zatiketa bidezko multiplexazio (TDM)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1620670
* Multimedia: Wavelength-division multiplexing / Q1620670
# Uhin-kartoi

Uhin-kartoia uhin-paperezko orri bat edo gehiago paper edo kartoi leunezko orri baten gainean edo beste biren tartean kolatuz egindako kartoia da.
Kartoi uhindua ontziak eta enbalajeak egiteko erabiltzen den materiala da. Oro har, hiru edo bost paperez osatuta dago; kanpoko geruzetakoak lauak dira, eta barrualdekoak uhinduak; horrek erresistentzia mekaniko handia ematen dio egiturari.

## Erreferentziak

* ↑ «Uhin-kartoi», Euskalterm terminologia banku publikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7463524
* Multimedia: Corrugated fiberboard / Q7463524
# Txirulari gaztea

Txirulari gaztea (frantsesez: Le Joueur de fifre) 1866an Édouard Manetek margotutako olio-pintura da, elkarren ondoan nabarmentzen diren kolore biziengatik ezaguna. Oihalaren gaia eta gaztetxoaren jarrera Diego Velázquezen erretratuetan oinarritzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26250
* Multimedia: The Fifer by Édouard Manet / Q26250
# Txistu

    Artikulu hau hotsari buruzkoa da; musika tresna gaitzat duena beste hau da: «Txistu (musika tresna)»
    Artikulu hau hotsari buruzkoa da; aldizkaria gaitzat duena beste hau da: «Txistu (aldizkaria)»
Txistu ezpainak elkartuta eta irekidura bat utzirik, edota mihia modu egokian jarririk, airea kanpoaldera bultzatzean sortutako hotsa da.
Ezpain, mihi edo hortzen posizioaren arabera soinua aldatzen du, ahoa erresonantzia eginez.
Munduko hainbat lekutan komunikabide moduan erabiltzen dute, normalean ideia errazak adierazteko edo errieta egiteko. Hala ere, badaude konplexuagoak diren txistukaturiko hizkuntzak, adibidez Kanarietako Gomerako txistua.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Txistu. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q864184
* Multimedia: Whistling / Q864184
# Txistor

Txistorra euskal hestebete edo saltxitxa da. Prestatzeko koipe asko duen txerriki fresko txikitua du (% 70 - % 80 artean), batzuetan txerriki eta behiki nahastuta, baratxuria, gatza, piperrautsa (gorriz koloreztatzen duena) eta usain-belarrak (normalean, perrexila) beharrezkoak dira. Frijitua zein erreta hartzen da.

## Ezaugarriak

Txistorra denbora gutxian ondutako hestebetea da (24 orduz 2-8 °C-ra), heste natural edo plastikozkoak erabiltzen duena. Normalean txorizoa baino argalagoa da: 25 mm zabal eta 40 cm luze.
Prestaketa ez da zaila: txerrikia ondo xehatu, ongailuak gehitu (baratxuria, gatza, piperrautsa eta usain-belarrak) eta oratu. Hozkailuan 24 orduz utzi. Galkatzeko bildotsaren hesteak erabili eta zartak egin. Ordubete aireztatzen utzi eta ihartu bi edo hiru egunez (12 °C eta % 76 hezetasuna).

## Historia

Euskal Herrian, San Martin egunean (azaroan) egiten zen txerri-hilketaren hondarrak erabiliz egiten da, gero Santo Tomas egunean hiriburuetako merkatuetan saltzeko. Lodosan birika du izena, txerriaren birikak erabiltzen direlako. Espainian ere txistorra egiten da: adibidez, Leongo probintzian chistorra de León (euskaraz, "Leongo txistorra"), euskal txistorrak baino behiki gehiago duena.

## Dastatzea

Txistorra frijitua zein erreta hartzen da, normalean beste osagai batzuekin batera. Agian konbinazio ezagunena arrautza eta patata frijituekin da. Pintxo gisan ere hartzen da, sagardo edo txakolinarekin batera. Txistorra-ogitartekoa ere ezaguna da, baita talo edo croissant baten barruan ere.

## Erreferentziak

* ↑ Errezeta: txistorra mikrouhinetan frijitzeko era

## Ikus, gainera

* Txorizo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q590686
* Multimedia: Chistorra / Q590686
# Txistu magikoa edo Leon apaizaren eskarmentua

Txistu magikoa edo Leon apaizaren eskarmentua Pernando Amezketarraren ipuinetan oinarritutako euskal filma da, Pello Varelak zuzenduta.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
XVIII. mendean, Leon apaizak, Lapurdiko herri bateko parrokoak, ez ditu igandeetako mezetan hutsegiteak onartzen. Gogor egingo duten bakarrak Kukuma baserriko Peru eta Kasilda senar-emazteak dira. Leon apaizak behin eta berriz mehatxatu eta larderiatzen ditu, egun batez Peruk mendeku hartzea erabakitzen duen arte: Leon apaizari txirula magiko bat oparituko dio eta horrek apaiza zentzugabekeriara eramango du.

## Aktoreak

* Javier Pradera
* Pedro Otaegi
* Puri Urretabizkaia
* Justi Larrinaga
* Karmele Pérez
* Jaione Azkona
* Lourdes Yurre
* José Antonio Markinez

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Zine Bilera

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6154194
# Urteak zonbat egun tu

Urteak zonbat egun tu (euskara batuaz Urteak zenbat egun ditu) Nafarroako Zaraitzu ibarreko Ezkarotze herrian jatorria duen euskal herri-kanta da, egile ezezagunekoa. Resurreccion Maria Azkuek Ezkarotzeko Jabiera Gorri andrearengandik jaso zuen. Ziurrenik galzoritik erreskatatu zuen.
Abestiaren gaia Iruñeko kartzelan preso sartutako Ezkarotzeko lau mutil gazteren gertakizuna da (ezizenez edo deituraz Bornas, Algarra, Atxiri eta Zandua, hauetako baten benetako izena ere ematen baita, Pedro Karlos Mendi), ziurrenik abestiaen amaieran aipatzen den Frandotzene etxeko nagusiaren testigantza edo gezur makurren ondorioz. Kantaren arabera, lau mutilak sei hilabeteko espetxealdiarekin eta berrogeina otxineko isunarekin zigortu zituzten.
2004ko irailean Hiru Truku taldeak Azkarateko estudioan grabatu eta urte bereko azaroan bere Nafarroako kantu zaharrak diskoan kaleratu zuen.

## Hitzak

| Urteak zonbat egun tu? Sorak kainbat zinta tu: erdiak ditu probidoreanak beste erdiak Urttik emanak. Ama edazu atorra, benturaz sekulakoa: bizi denak orit izanen du Bazkoako oilaritea. Pedro Karlos Mendi, haur gazte, hogoi eta bi urte; hirurgarrena bete gabe Iruñara preso daramate. | Iruñako kartzela Nafarroan den handiena, Ezkarotzeko hirur mutil gaztek onki gozatu dutena. Gozatu bai, gozatu, seira hilabete pasatu, seira hilabete pasatu eta berrogeira otxin pagatu. Bornas eta Algarra, Atxiri eta Zandua, haiek laurak dirabilaie Ezkarotzeko herria. | Orraxea ezpelez, hortzak ditik hexurrez, Frandontzeneko nausi makurrak irakitzen du gezurrez. |

## Kanpo estekak

* Hiru Trukuren "Urteak zenbat egun tu" abestiaren bertsio osoa hemen entzungai. 3:40 minutu.
* Datuak: Q12268736
# Urteberri zahar

Urteberri zaharra edo Urteberri ortodoxoa tradizio erlijioso ortodoxoa duten herrialde batzuetan ospatzen duten jaiegun ez-ofiziala da. Jaiegunak juliotar egutegiaren arabera ospatzen dute urtearen hasieran, XX. eta XXI. mendeetan gregoriotar egutegiaren urtarrilaren 14ari dagokiona.

## Errusian

Sobietar Errusiak ofizialki egutegi gregorianoa 1918an hartu zuen arren, Errusiako Eliza Ortodoxoaak juliotar egutegia erabiltzen jarraitzen du. Ordutik aurrera, Urte Berria bi egutegien arabera ospatzen duten jaieguna da.
Egutegi gregorianoa erabiltzen duten herrialde askotan bezala, Urteberri-eguna jai ofiziala da Errusian, urtarrilaren 1ean ospatzen dena. Egun horretan entretenimendu alaiak, jolas piroteknikoak eta janari luze eta landuak izaten dira.
Juliotar egutegiaren arabera, Urte Berria ospatzen jarraitzen da eta urte berri baten etorrera bi aldiz ospatzeko ohitura oso zabala da.
Urte Berri Zaharra ez da «benetako Urte Berria» bezain jaieguna izaten, batzuentzat familia-jai nostalgikoa delako, eta Urte Berriko jai-zikloa amaitzen delako.

## Beste herrialde batzuetan

Urte Berri Zaharra Ukrainan (ukraineraz: Маланка, translit.: Malanka), Bielorrusian, Georgian eta antzinako Jugoslavia osatzen zuten herrialdeetan, Bosnia-Herzegovinan, Ipar Mazedonian, Montenegron eta Serbian (Српска Нова година / Srpska Nova godina), ospatzen jarraitzen dute; izan ere, Serbiako Eliza Ortodoxoak eta Mazedoniako Eliza Ortodoxoak juliotar egutegiarekin bat datozen jaiak eta oporrak ospatzen jarraitzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Ukrainians Sing And Dance The Old Year Out And The New One In» rferl.
* ↑ «What is 'Serbian New Year'?» Balkan Insight 2014-1-13.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q438198
# Urtebetetze

Persona baten urtebetetzea edo urteak pertsona horren jaiotegunaren urtemuga da. Data horretan pertsonak urteak egiten dituela edota bere zorionak direla ere esaten da.

## Urtebetetzeak Euskal Herrian

Euskal Herrian guztiz zabaldurik dago gaur egun urtebetetzeen ospakizuna. Haurren urtebetetzeetan ohikoa da haurrek euren ikastegiko adiskideen artean goxokiak eta antzekoak banatzea. Urteak egiten dituenari belarritik urteak bete adina aldiz tiratu ere egin ohi diote lagun eta adiskideek. Aldi berean bere lagunak etxean edo etxetik kanpo egiten den askari batera gonbidatzeko ohitura zabaldu da. Horrelakoetan, betetzen diren urteak adina kandela txiki dituen tarta bat prestatu ohi da. Urteak egiten dituenak kandelak haize eginez itzaltzen dituen bitartean beste guztiek Zorionak zuri abesti ezaguna kantatzeko ohitura bada. Zorionak zuri abestiaren hitzak hauek izaten dira:
    Zorionak zuri,
    zorionak zuri
    zorionak (urteak egiten dituenaren izena)
    zorionak beti!
Helduen artean ere ospatu ohi dira urtebetetzeak, baina gehienetan ospakizuna etxekoekin edo lagunminekin koadrilan bakarrik egin ohi da. Haurra zein heldua izan, opariak egiten zaizkio urteak betetzen dituen pertsonari.
Bestalde, ohikoak dira Zorionak!, Urte askotarako! (Aunitz urtez! Nafarroan), Urte askoan, txapela kaskoan! esapideak urteak egiten dituen pertsona bat zoriontzeko.
XX. mendearen bukaeran ezaguna egin zen Kaxiano soinujolearen Zorionak abestia. Jendeak maiz deitzen zuen hainbat irrati saiotara egun horretan bertan urteak egiten zituen etxeko edo lagunmin bat zuzenean zoriondu eta ondoren irratian Kaxianoren abestia jartzeko. Txirri, Mirri eta Txiribiton pailazoek ere urtebetetzeak ospatzeko Zuri zorionak abestia sortu zuten 2001. urtean, Takolo, Pirritx eta Porrotx pailazoek ere urtebetetzeak ospatzeko Mila zorion abestiarekin gehien bat haurrei zuzendurikoa. Haur euskaldun artean arrakasta handia izan zuen EITBko Betizu Klubeko kide zirenei zorion gutuna eta oparia bidaltzen zitzaizkien urtebetetze egunean.

## Ikus, gainera

* Egutegi
* Urtebetetzeen ebazkizuna
* Santu-egun

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47223
* Multimedia: Birthdays / Q47223
# Urteagako haitzuloa

Urteaga edo Urtiga, Debako Itziar auzoko kobazuloa da, historiaurreko aztarnategiarekin. Egoitza edo bizitegia haitzuloa izan zen. Kalkolito/Eneolito, Brontze, Paleolito eta Burdin Aroko aztarnak ditu. Garrantzi paleontologikoa duen haitzuloa da ere.
Kultura ondarea da, Monumentu Multzoa kategoria du eta inbentariatua babes-maila.

## Izena

Debako udalaren informazio ofizialean Urteaga aldaera erabiltzen da, bai eta Eusko Jaurlaritzaren Ondarearen datu basea digitalean. Argitaratutako beste idazki batzuetan, ordea, Urtiaga izena erabiltzen dute, adibidez, Jesus Altunak mamutaren aurkikuntzaz egin zuen artikulu zientifikoan eta Auñamendi Eusko Entziklopedian. Gipuzkoako Datu Espazialen Azpiegituraren web-gunean, Urtiaga zein Urteaga onartzen ditu.
Ez da koba hau nahastu behar, Ispasterren dagoen Urtiaga kobazuloarekin.

## Ikerketen historia

1930 eta 1950eko hamarkaden artean, aita Barandiaranek eta Telesforo Aranzadik bertan indusketa lanak egin zituzten, Madeleine aldiko aztarnak topatuz.

## Arkeologia

Besteak beste, burezur ia osoak topatu zituzten aztarnategiko hainbat geruzatan. Urtegako burezurrek berebiziko garrantzia dute euskaldunon Historiaurrean, aldi luze batean, Goi Paleolitoaren amaieratik Eneolitora arteko tartean, bata bestearen atzetik bizi izan ziren giza tipoen segida erakusten dute eta.

## Paleontologia

Ursus spelaeusen aztarnak eta baita Hego Euskal Herriko mamut bakarra topatu dituzte.

## Erreferentziak

* 1 2 «Urteagako haitzulo. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-06).
* ↑ «Ondare arkeologikoa» www.deba.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-06).
* ↑ «Debako Udala - Udal bisorea» herrigis.gis-cdn.net (Noiz kontsultatua: 2023-12-06).
* 1 2 Altuna, Jesus. Primer hallazgo de Mamut (Mammuthus primigenius Blumenbach) en el País Vasco Meridional. Aranzadi Zientzia Elkartea, 27-32 or..
* ↑ «YACIMIENTO DE URTIAGA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-06).
* ↑ «Cueva de Urtiaga. Ondarea. Sistema de información del Patrimonio Cultural Vasco» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2023-12-06).
* ↑ Straus, Lawrence Guy. Human occupation of Euskalerria during the Last Glacial Maximum: the Basque Solutrean. Aranzadi Zientzia Elkartea, 37 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16519186
# Urteagagoiti

Urteagagoiti Tafallaldeko Uxue udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
XVI. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Uxueko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak urteagagoitiarrak ziren.

## Izena

Urteagagoiti toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
* gaztelaniaz: Urteaga la Alta ("urteága la álta" ahoskatua)
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Urteaga la Alta (1534)
* Urttiaga (1771)
* Urtiaga (1981)
* Urteaga (1994)

## Historia

Hori da, hain zuzen ere, historiaurreko garaiaren eta Goi Erdi Aroaren artean Uxue mendilerroan zeuden herrixketako bat. VIII. eta IX. mendeen artean, Uxueko gotorlekua sortu zenean, bertako bizilagun asko hiribildu berrira aldatu ziren, batez ere defentsa-arrazoiengatik, musulmanekiko muga eremu lauan baitzegoen. Erdi Aroan zehar, populazioa eta erakargarritasuna galduz joan zen, Uxueren alde, eta, horren ondorioz, 1534. urterako jenderik gabe geratu zen.

## Oharrak

* ↑ /uɾtiáɣ̞aɣ̞òiti/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren eta kamutsa laugarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ «Urteaga - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

## Ikus, gainera

* Uxue
* Erdialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111976705
# Urteagabeiti

Urteagabeiti Tafallaldeko Uxue udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
XVI. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Uxueko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak urteagabeitiarrak ziren.

## Izena

Urteagabeiti toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
* gaztelaniaz: Urteaga la Baja ("urteága la bájja" ahoskatua)
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Urteaga la Baxa (1534)
* Urttiaga (1771)
* Urtiaga (1981)
* Urteaga (1994)

## Historia

Hori da, hain zuzen ere, historiaurreko garaiaren eta Goi Erdi Aroaren artean Uxue mendilerroan zeuden herrixketako bat. VIII. eta IX. mendeen artean, Uxueko gotorlekua sortu zenean, bertako bizilagun asko hiribildu berrira aldatu ziren, batez ere defentsa-arrazoiengatik, musulmanekiko muga eremu lauan baitzegoen. Erdi Aroan zehar, populazioa eta erakargarritasuna galduz joan zen, Uxueren alde, eta, horren ondorioz, 1534. urterako jenderik gabe geratu zen.

## Oharrak

* ↑ /uɾtiáɣ̞aβ̞èiti/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren eta kamutsa laugarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ «Urteaga - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

## Ikus, gainera

* Uxue
* Erdialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111976706
# Urtebete itsasargian

Urtebete itsasargian (2006, Elkar), Miren Agur Meabe euskal idazleak 1936ko gerrari buruz idatzitako liburu historiko nahiz fikziozkoa da.

## Argumentua

Jon 13 urteko gaztetxo bilbotar bat da eta gerraren ondorioz, Garraitzeta izeneko herrira bidaliko dute Alejandro izeneko bere osaba farozainarekin bizitzera.
Urtebetez egongo da Jon bere osabarekin bizitzen, eta bitarte horretan gerran jazotzen ari denaren inguruko gertaera nagusiak ezagutuko ditu irakurleak bere ikuspegitik. Gertaera hauek, modu ezberdinetan jasoko ditu Jonek, batzuk irakurri edo entzunak izango ditugu eta beste batzuk berak biziko ditu... Gerraren gertaera nagusiak ezagutzeaz gain, euskal kulturan garrantzitsuak izan diren gertaera eta pertsona batzuen izenak ere agertzen dira: Lauaxeta, Erkiaga, Zubikarai, Aitzol... Hau guztiaz gain, Jonek bizipen berriak ere biziko ditu; lehen maitasuna izango da horietako bat, Mirra izeneko neska ijito baten eskuetatik.

## Egitura

Liburua bi zatitan banatua dago. Lehen zatian Garraitzetara iritsi ondorenekoa da, bertara iritsi eta gurasoengandik banatuta egotean sentitzen duena eta pertsonaia berrien aurkezpena egiten du: Paulo, Mirra, Katalin... Bigarren zatian, gertaerak hilabeteka kontatzen dira; lehen zatian bezala, Jon eta Mirraren artekoa kontatzen jarraitzen du eta gerra modu hurbilago batean kontatzen hasten zaigu. Izan ere, denbora aurrera joan ahala gero eta gertuago dago gerra euren herritik eta euskaldunen guztientzat garai gogorrak izango dira.

## Sariak

Liburu honekin, Miren Agur Meabek 2007ko Euskadi Literatura Saria irabazi zuen. Honez gain, Galtzagorri elkarteak ematen duen Liburu Gaztea saria ere irabazi zuen hurrengo urtean.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Urtebete itsasargian. .
* ↑ Aiaraldea.eus. .
* ↑ irale.hezkuntza.net. .
* ↑ Literatur Solasaldia/Zubi-Zahar ikastetxea (Ondarroa). .
* ↑ Liburu Gaztea Saria. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25476186