OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Humus

Humusa (latinetik: "Humus" = lurra, lurzorua) landare- eta animalia-gaien deskonposizioaren ondorioz lurrean eratzen den kolore arreko gai organikoa da, karbono asko duena. Deskonposizioa era askotako onddo eta bakterioek eragina izaten da. Eratzeko moduaren eta konposaketaren arabera, humus desberdinak ezagutzen dira. Humusa ongarri gisa erabiltzen da lorezaintzan eta nekazaritzan.
Duen karbono kopuru handiak ematen dio humusari bere ohiko kolore iluna. Humifikazioa lurreko mikrobioek (onddoek eta bakterioek) egiten duten humusaren sortze-prozesuari deritzo. Humifikazio prozesuan eragin handia dute klimak eta lurzoruaren ezaugarriek.
Humusa lurzoruaren zati organikoa da, lurzoruko kanpo-geruza duen substantzia beltzaxka. Animalia eta landare-hondakinetatik, eta beren jariakinetatik, sortzen da, lurzoruaren gaineko geruzan dauden mikrobioek hondakin horiek mineralizatzen dituztenean. Hondakin organiko horiek deskonposatzen dituzten mikrobioak, batik bat, aerobioak dira, baina badaude anaerobioak ere. Bakterioek eta onddoek burutzen duten materia organikoaren deskonposizio horrek karbono dioxido (CO$_2$) askatzen du atmosferara, eta humusa sortzen du, zeinak karbonoa, nitrogenoa, fosforoa, potasio eta magnesioa, besteak beste, ditu.
Humusak lorzoruaren emankortasuna areagotzen du. Humus asko duten lurzoruetan landareak hobeto hazten dira. Horregatik, humusa ongarri bezala erabiltzen da. Basamortuetan eta landaretza ez duten eremuetan ez dago humusik, ezta ustiapen handiko soroetan ere.
Humusaren osaketari dagokionez, mikrobioak, mikrobioek materia organikoa deskonposatzerakoan sortutako substantziak eta degradazio biologikoari erresistentzia handia dioten molekula batzuk (lignina edo zelulosa, esaterako) daude.
Orokorrean, humus izena erabiltzen da lurzoruaren jatorrizko materia organikoak bere egitura fisikoa galdu duenean eta masa amorfoa bihurtu denean. Era berean, humusa eta konposta bereizi behar dira: humusean hondakin organikoak deskonposizio prozesu aurreratuago batean daude konposteko hondakin organikoena baino

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Ingraham, J. eta Ingraham, C.: Introducción a la Microbiología vol. II, Ed. Reverté (1998), 707. orr. ISBN: 84-291-1871-3
* ↑ Qué es el humus renovablesverdes.com
* ↑ Albero, Josu: Mikrobioen mundu liluragarria, EHUak argitaratuta (2019) 42-43 orr. ISBN: 978-84-1319-082-2
* ↑ Margalef, Ramon: Ecologia Ed. Omega (1980) 217 orr. ISBN: 84-282-0405-5

## Ikus, gainera

* Lurrustel

## Kanpo estekak

* Datuak: Q172645
* Multimedia: Humus / Q172645
# Humpty Dumpty

Humpty Dumpty Lewis Carrollen Ispiluan barrena eta Alicek han aurkitu zuena liburuko pertsonaia bat da, baita umeentzako olerki batekoa ere. Arrautza antropomorfiko bezala irudikatu da.
Carrollen liburuan, eztabaida semantiko bat hasi zuen Alicerekin eta, bere erara, Jabberwocky olerkiaren hitz arraroen esanahia azaldu zion.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q783947
* Multimedia: Humpty Dumpty / Q783947
# Humpy Koneru

Humpy Koneru (Vijayawada, Andhra Pradesh, 1987ko martxoaren 31- ) xake-jokalari indiarra da.
Jokalari onenen FIDEren zerrendan (2008ko uztailean argitaratua), bigarren postuan dago, 2622ko punturekin, eta ELO 2600 puntuak gainditzen dituen bigarren emakumea da.
2001ean, emakume gazteen munduko xake-txapelketa irabazi zuen. 2002an munduko errekorra ezarri zen, 15 urte, hilabete bat eta 27 egun zituela Maisu Handiaren titulua lortu zuen emakumerik gazteena bihurtu baitzen.
2006an Emakumezkoen Munduko Txapelketan parte hartu zuen, eta bigarren txandan kanporatu zuten. 2008an ere parte hartu zuen txapelketa horretan, baina, irabazteko hautagai irmoa izan arren, finalerdietan kanporatu zuen Hou Yifan txinak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q255044
* Multimedia: Humpy Koneru / Q255044
# Humshaugh

Humshaugh, Ingalaterrako ipar-ekialdean dagoen udalerri bat da, Northumberland konderrian.
2011n 622 biztanle zituen.
* Datuak: Q2796076
* Multimedia: Humshaugh / Q2796076
# Humptulips (Washington)

Humptulips Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Grays Harbor konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. 236 biztanle ditu, 24,566231 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Grays Harbor konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1348322
* Multimedia: Humptulips, Washington / Q1348322
# Jeremiah Johnson

Jeremiah Johnson (Hego Euskal Herrian filmaren izenburuko gaztelaniazko itzulpena Jeremiah Johsonen abenturak izan zen) Sydney Pollackek zuzendu, Robert Redfordek antzeztu eta 1972an estreinatutako filma da.
Raymond Thorp eta Robert Bunkerren Crow Killer: The Saga of Liver-Eating Johnson (Crow Hiltzailea: Johnson Gibeljalearen Saga) liburuan eta Vardis Fisherren Mountain Man (1965) eleberrian oinarritua dago.

## Argumentua

XIX. mendearen erdialdea, Mendebalde Urruna, Jeremiah Johnson (Robert Redford) soldadu ohia jendeaz eta gizarteaz asperturik Mendi Harritsuetara joango da, bertako lurralde basatian bakarrik biziraun izateko asmo., Johnsonek hasieran estualdi eta larrialdi ugari pairatuko ditu, baina handik gutxira bera bezala bakarrik bizi den ehiztari eta tranpa-jartzaile zahar batek lagunduko du. Ondoren emakume indiar bat eta semetzat hartzen duen mutiko umezurtz batekin bizileku bat eraikiko du. Crow tribuko indiarrek bere sendia erail ostean, Jeremiah bere mendekuaren bila irtengo da.

## Aktoreak

* Robert Redford: Jeremiah Johnson
* Will Geer: Claw Chris Lapp hartza
* Stefan Gierasch Del Gue
* Delle Bolton: Swan
* Josh Albee: Caleb
* Joaquín Martínez: Ator Gorridun
* Allyn Ann McLerie: emakume eroa
* Paul Benedict: Lindquist erreberendoa
* Jack Colvin: Mulvey tenientea
* Matt Clark: Qualen

## Kritika

Allmovie aldizkari eta webgunearen arabera: «1970eko hamarkadako estatubatuar kulturaren testuinguruan, Henry David Thoreauren idazlanean oinarritutako ingurugiroaren aldeko filma antisistema honek ikuslegoa bereganatu zuen». Variety aldizkariak zioenez: «Filmak berezko indar eta edertasuna du, eragozpen bakarra bere antzezpenean datza, ez baita oso argia, bertako pertsonaia gehienak espiritu humanista eta askatasunaren alde borrokatzen baitira». Eta New York Times egunkariaren arabera: «Sydney Pollack zuzendariaren Jeremiah Johnson filma kondaiaren dohaiaz bustia dago, honetan Robert Redford izarra da, bere izateko era eta sentipenengatik berarentzako paper oso erreala izango zelarik. Oso paper erakargarria da eta Redfordek zuhurtasun eta garbiki antzezten du, gizona nahiz antzezpena beratik irtena dela diruelarik»..

## Erreferentziak

* ↑ Jeremiah Johnson review. Allmovie.
* ↑ Jeremiah Johnson. Variety.
* ↑ Jeremiah Johnson (1972). New York Times.

## Kanpo estekak

* Jeremiah Johnson filma The Internet Movie Database webgunean (Ingelesez)
* Jeremiah Johnson filma Rotten Tomatoes webgunean (Ingelesez)
* Las aventuras de Jeremías Johnson filma Filmaffinity webgunean (Ingelesez)
* Jeremiah Johnson filma Allmovie webgunean (Ingelesez)
* Datuak: Q1325034
# Jeremias Benjamin Richter

Jeremias Benjamin Richter (Hirschberg, Silesia, 1762ko martxoaren 10a - Berlin, 1807ko apirilaren 14a edo maiatzaren 4a) alemaniar kimikaria izan zen. Gatz neutroak eratzen dituzten osagaien artean pisu-erlazio mugatuak badirela frogatu zuen. Horretaz gainera, zenbait azido eta baseen pisu baliokideak neurtu zituen. Behaketa horien ondorio da elkarrekiko proportzioen legea, Richterren lege deritzona. Reichekin batera lan eginez, indio gai bakuna ere aurkitu zuen, espektroen analisia erabiliz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Jeremiah Azu

Jeremiah Azu (2001eko maiatzaren 15a) lasterkari galestarra da. 2024an, 100 metroak 10 segundo baino gutxiagoan legezko haize-baldintzetan egin zituen lehen galestarra izan zen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen 4x100m erreleboan.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 03 ! | 4x100m |
| Europako Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Munich | 01 ! | 4x100m |
| 2022 | Munich | 03 ! | 100m |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Jeremiah Azu - Welsh Athletics» www.welshathletics.org.
* ↑ Welsh sprinter Azu breaks 10-second barrier. BBC Sport.
# Jeremejevita

Jeremejevita borato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Jeremejevita borato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Al6(BO3)5(F,OH)3}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 7 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Jeremejevite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Jeremiah O'Donovan Rossa

Jeremiah O'Donovan Rossa, irlanderaz Diarmaid Ó Donnabháin Rosa (Rosscarbery, Cork konderria, 1831ko irailaren 4a - Staten Island, New York estatua, 1915eko ekainaren 29a), irlandar nazionalista bat izan zen. Fenian irlandar talde independentistaren buruzagia eta Irlandar Anaitasun Errepublikarreko kidea izan zen.
Irlandako Gosete Handiaren garaian Cork konderriko Rosscaberry udalerrian jaio eta hazi zen. O'Donovanek Fenix Elkarte Nazional eta Literarioa sortu eta Irlandar Errepublika independiente bat lortzeko burubelarri jardun zuen.
* Datuak: Q1785569
* Multimedia: Jeremiah O'Donovan Rossa / Q1785569
# Jerea

Jerea edo Lausa Gaztelako ipar-ekialdeko ibaia da, Ebro ibaiaren ezkerraldeko adarra. Carbonilla mendizerran jaioa, Lausa eta Tobalina haranak zeharkatzen ditu Palazuelos de Cuesta Urría parean Ebrora bere urak isuri arte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6545051
* Multimedia: Jerea River / Q6545051
# Jeremias

Jeremias (hebreeraz: יִרְמְיָהוּ‎, transl. modernoan: Yīrməyahū jiʁmiˈjahu ahoskatua, tiberiar trans.: Yīrmĭyāhū;; antzinako grezieraz: Ἰερεμίας, Ieremíās; arabieraz: إرميا‎, Irmiya; Anathoth, Judea, c. K.a. 650 - Egipto, c. K.a. 570) Israelgo lau igarle handietako bat izan zen, Itun Zaharraren arabera.
Benjaminen leinukoa, Helziasen semea zen. Josias errege zen garaian hasi zen igarkizunak egiten. Jendeak Jainkoaren legea bihotzez onar zezan nahi zuen Jeremiasek, eta ez itxuraz onartzea soilik. Bere mezuak oso ausartak ziren, eta horregatik, arriskuan bizi izan zen Joakim erregearen garaian, eta baita Sedekiasenean ere. Juduen bekatuan egotearen arrazoia hango erakunde erlijiozko eta politikoetan zegoela zioen. Haren esanen eragina ez zen igarri Egiptoko Tahpanhes herrian harrika hil zuten arte. Juduek hil zutela esaten da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. 177. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako pertsona-izenak. .
* ↑ Khan, Geoffrey. (2020). The Tiberian Pronunciation Tradition of Biblical Hebrew. 1 Open Book Publishers ISBN 978-1783746767..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158825
* Multimedia: Jeremiah (Biblical figure) / Q158825
# Jeremias Gotthelf

Jeremias Gotthelf Albert Bitziusen ezizena da (1797ko urriak 4, Murten Friburg kantoia-1854ko urriak 22, Lützelflüh, Bernako kantoia) Biedermeier literatura mugimendu alemaniarreko kide izan zen idazle suitzar bat zen.

## Biografia

Apaiz protestantea zen. Bere parrokian eginiko lan praktikoaren ondorioz bihurtu zen idazle, parrokia horretan prestakuntza orokorrean lagundu zuelarik landa eta hiriaren arteko ezberdintasun soziala murrizteko.
Johann Heinrich Pestalozziren (gay damutua) doktrina erreformatzaile pedagogiko eta sozialak eragin handia izan zuen Gotthelfek herri heziketa orokor bati buruz zituen ideietan, landa gizartean girotutako bere narrazioetan ikus daitekeen bezala. Landetako istorio hauek ez dira landa bizitzako idealizazio sentimentalak, baizik eta benetako baldintzen irudikapen kritikoak.
Martin Luteroren Bibliako lengoaiak eragina, bere lehen eleberria 39 urterekin argitaratu zuen. Hil arte 80 eleberri eta narrazio baino gehiago idatzi zituen.
Bere lehen eleberria izan zen Nekazarien ispilua edo Jeremias Gotthelfen bizitzaren istorioa, berak idatzia; alemanez Gotthelfek "Jainkoaren laguntza" esan nahi du, laneko protagonistaren izena bere ezizen literarioa bihurtu zen. Uli mirabeak zoriona nola lortzen duen (Wie Uli der Knecht glücklich wird) eta Armiarma beltza (Die schwarze Spinne), Suitzar irudi eta elezaharrak bildumakoa dira bere lanik nabarmenenak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122358
* Multimedia: Jeremias Gotthelf / Q122358
# Intza

Intza Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko kontzeju bat da, Araitz udalerrikoa. Aralarko Malloen pean dago, Araitz haranean, itsas mailatik 321 metro gorago. 8,97 km² ditu, eta 2016ko erroldan 64 biztanle zituen.

## Bilakaera demografikoa

* Intzako biztanleria
* Datu iturria: (Gaztelaniaz) Espainiako Estatistika Institutua: «Nomenclátor. Relación de unidades poblacionales». Eskuratze data: 2018-01-06.

## Herria hondatu zuen luizia

1714an hasi eta 1715ean bukatutako luiziak erabat sakabanatu zuen Intza herriaren egitura. Mallopean Lizetako harriak erorita, Maikosasi izeneko tokian ubidea itxita geratu zen, eta urak pilatzen joan ziren. Urte hartako abuztu eta irailean izandako euriteek egoera larriagotu zuten. 526.000 m³ lur mugitu ziren, 1400 metroko bidea eginda. Orain eliza berria dagoen tokiraino zeuden etxe eta baserri guztiak lurperatu zituen. Intzako «herri zaharra» deritzona lurpean geratu zen, baina inork ez zuen bizia galdu hondamendi hartan; izan ere, luizia maldan behera poliki-poliki etorri zenez, etxeetako altzariak eta berrerabiltzeko teilak ere erretiratzeko aukera izan zuten.
1715eko apirilerako, 38 etxe, Santiagoko eliza, errota, udaletxea, bordak, ikuztegia, eta orduko Larraundik Gipuzkoako Goierrira zihoan errege bidetik igarotzen zirenei harrera egiteko zerbitzuak ere desagertu ziren. Sakabanatuagoak zeuden beste 30 etxe eta baserrik ez zuten kalterik izan.
Herri zaharraren inguruan zeuden bordak konpondu eta haietan hartu behar izan zuten bizitokia intzarrek. Pixkanaka, orain ezagutzen den Intza herria osatuz joan ziren auzolanean: 1715ean aurrena errota eraiki zuten, 1721erako udaletxea eraiki zuten, eta 1725erako eliza berria (lehengo elizako erretaula baliotsua hara eraman zuten). Familiek bere baserri zaharren izenak jaso zituzten Intza berrian, toponimiari dagokionez kontraesan batzuk sortuz. Elizalde baserria adibidez eliza berritik urrun, Errotalde baserriak ez zuen errekastorik inguruan edo Ubitartek muino baten gainean zuen bere kokaleku berria.
Geroztik beste luizi batzuk izan dira, sekulako kalterik utzi ez arren, aipatzekoak: 1866 eta 1999koak. Nafarroako Gobernuak lurrak egonkortzeko proiektuak egin zituen.

## Ondarea

* Santiagoko eliza: 1725. urtean eraikia, aipagarria da Pizkunde garaiko erretaula nagusia, hainbat gai dituzten pintura eta eskulturekin harmoniatsuki egina.
* Santa Kruz ermita, Auntzin auzoan. XV. mendean erakia. Mende bereko Done Jakueren irudia dago barruan, eta XVII. mendeko erretaula.

## Ikus, gainera

* aita Damaso Intza.

## Iruditegia

* Intzako Auntzin auzoa.
* Santa Kruz ermita.

## Erreferentziak

* ↑ «Intza herriko hondamendia», Araizko Udalaren webgunea.
* ↑ Jesus ELOSEGI: «El "terremoto" de Inza», Cuadernos de etnología y etnografía de Navarra, ISSN 0590-1871, 8. urtea, 24. zenbakia, 1976, 373-404. orrialdeak.
* ↑ Juan Mari Ansa Munduate, Las Malloas de Aralar (ISBN 978-84-614-5237-8. Aralarko Adiskideak. 2010).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2748075
* Multimedia: Intza / Q2748075
# Intza Alkain

Intza Alkain Ibarguren (Lasarte-Oria, 1995) aktorea eta haur literatura aditu gipuzkoarra da. 2019an Formol laborategia sortu zuen Edurne Azkaraterekin eta Mikel Ibargurenekin batera. Aktore ibilbideaz gain, Galtzagorri elkartean aritzen da literatur aholkulari moduan.

## Lanak
### Antzerkia

* Album (2021, Formol).

### Liburuak

* Hori ez galdu sekula (2021, Janire Arroyorekin batera). Bizitzako galeren gainean hausnartzeko liburua.
* Album (2022, Susa).

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Asociación Galtzagorri: Comienzan los cursos para el fomento de la lectura dirigidos a profesores» www.kulturklik.euskadi.eus 2018-03-22 (Noiz kontsultatua: 2023-01-07).
* ↑ «Ez da gaztea izan behar galduta egoteko» www.argia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-07).
* ↑ «Tabuei aurre egiteko proposamena - Lasarte-oria» Txintxarri.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-07).
* ↑ «Susa literatura - Album» www.susa-literatura.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-07).

## Ikus, gainera

* Galtzagorri Elkartea

## Kanpo estekak

* Formol Laborategiaren instagram kontua
* Datuak: Q116057233
# Intxixu ikastola

Intxixu Ikastolak 1977ko urriaren 17an Bilbo San Inazio auzoan zabaldu zituen ateak elizako bi gelatxo prestatu ondoren. Bi andereño gazte eta adin ezberdinetako 23 haur hasi ziren. Ikastolaren sorrera, Euskara eta euskal kulturaren alde lan egiten zuen Zubibarri taldearen ekimena izan zen. Haiek lortu zituzten lehenengo urratsak emateko dirua (txosnen bidez), geroago lokala, irakasleak eta sendiak. Haur eta lehen hezkuntzako ikastetxe publikoa da.

## Intxixu izena

Garai hartan Intxixu izeneko antzerki talde bat zegoen, oso kartel bizia egin zuten bere lana aurkezteko eta ikastolaren sortzaileen eskuetara heldu zenean Intxixuren esanahia begiratuta, jakin zuten, Oiartzun aldeko basoetan bizi omen ziren aztitxoak zirela; txikiak, bihurriak, langileak, magikoak... ikastolara joan behar zuten umeak bezalakoak. Ondorioz, izen hori hartu zuten.

## 1986ko liskarrak

Intxixuk eskatu zuen sare publikoan integratzea eta Bilboko Udalak San Francisco Javier eskola publikoko lau ikasgela erabiltzen utzi zien. Eskola hartan aurretik zeuden gurasoak, ordea, erabakiaren aurka oldartu ziren eta haurren sarrera saiatu ziren oztopatzen. 1986ko azaroaren 17an, Intxisu ikastolako ikasleek ikasgeletara sartzea lortu zuten Bilbon irain artean. Aurretik zeuden gurasoek ikastolako haurrei eta irakasleei sarrera eragozten ahalegindu ziren. “Terroristak”, “batasunoak” edota “separatistak” bezalako oihu artean sartu behar izan ziren haurrak ikastolara, gurasoek osatutako segurtasun-neurriekin eta Ertzaintzak babestuta.

## Erreferentziak

* ↑ https://sites.google.com/intxixuikastola.net/webgunea/nor-gara-gu
* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/intxisu-ikastolako-ikasleek-ikasgeletara-sartzea-lortu-zuten-bilbon-irain-artean

## Kanpo estekak

* Intxixu Ikastolaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q123267411
# Intxortako Atea

Intxortako Atea monumentu publiko bat da, Elgetan dagoena, Intxortetako Guduan borrokatu ziren gudariak omentzen dituena. Oroigarria ez da bakarrik haientzat, gudari eta miliziano guztientzat baizik, eta Frankismoaren biktimen aldekoa ere bai.
Juan Jose Aranguren eskultore donostiarraren lana da, altzairuz egina, 7.2 metro garai eta 3.2 zabal. Elgeta herritik hegoaldera dago, Asentzioko putzutik gertu, borrokako fronteak eta lubakiak egon ziren toki batean. 2007an inauguratu zuen Juan Jose Ibarretxe lehendakariak. 2008an, eraso faxistak jasan zituen eskulturak. Inauguratu zenetik, gerrako biktimen oroitzapen ekintza askoren tokia bilakatu da.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «ELGETA / 'Intxortako atea', una escultura en recuerdo a los gudaris del frente de Elgeta» El Diario Vasco 2007-01-26 (Noiz kontsultatua: 2019-07-26).
* ↑ Eusko Jaurlaritza, Ogasun eta Ekonomia Saila.. «Intxortako borroketako gudariei egindako omenaldian» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-26).
* ↑ «Hareazko txorroekin garbituko dute 'Intxortako Atea' monumentua - Elgeta» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65945604
# Intza Lizarazu

Intza Lizarazu Jauregi (Azkoitia, 1991ko maiatzaren 21a) euskal saskibaloi-jokalaria da, eskolta postuan jokatzen duena. Gaur egun, Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligako Bigarren Mailan aritzen den Añares Rioja ISB taldean jokatzen du.

## Taldeak

| Denboraldia | Taldea | Liga |
| 2015/16 | Añares Rioja ISB | Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Liga |
| 2016/17 | Añares Rioja ISB | Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligako 2. Maila |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Espainiako Saskibaloi Federazioa. Intza Lizarazuren emaitzak eta estatistikak. (Noiz kontsultatua: 2017-05-30).
* Datuak: Q30092676
# Intxorta

Intxorta mendiak Gipuzkoako tontorrak dira, Elgeta eta Elorrio (Bizkaia) artean kokatutakoak, muga horretatik eta Udalaitz menditik hurbil.
Bi gainek osatzen dute: Intxorta bera (737 m), Intxorta txiki edo Mendratxu (711 m) eta Gaztelumendi (713 m).

## Historia

Euren baliorik handiena historikoa da. Izan ere, Espainiako Gerra Zibilean inguru hau gotorleku bihurtu zuten gudariek, Francoren ejerzitoaren aurrean 7 hilabetez eutsiz, 1936ko irailaren amaieratik 1937ko apirilaren bukaera arte.

## Musika

Joseba Tapia trikitilariak "Agur Intxorta Maite. 1936-37 gudako kantuak" izeneko diskoan bildu ditu orduko 24 abesti.

## Literatura

Ramon Saizarbitoriak "Gudari zaharraren gerra galdua" argitaratu zuen 2000an, Intxorta inguru hau protagonista dela.

## Iruditegia

* Oroitarria.
* Lubakia.
* Babeslekua.

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* Intxorta 1937 Kultur Elkartea
* "Agur Intxorta maite" diskoaren letrak
* Intxorta "Luberri webgunean
* "Mendikat" webgunean
* Datuak: Q3153743
* Multimedia: Intxorta / Q3153743
# Intza Olabarria

Intza Olabarria Lejarza (Elorrio, Bizkaia, 1994ko otsailaren 22a) bizkaitar geologoa eta artisaua da.

## Biografia

Elorrioko Pullan jaio eta bizi da. Lehen ikasketak eta DBH Elorrio ikastetxean egin zituen. Gero Durangoko Fray Juan Zumarraga institutuan jarraitu zuen. Euskaraz, ingelesez eta gaztelaniaz moldatzen da. 2012tik 2021era Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) Geologia ikasi zuen. Iraunkortasuna eta Jardunbide Egokiak Laborategian ere egin zituen.
Artisau, ostera, interneten ikusita ikasi du, sare sozialetan ipinitako bideo tutorialekin. Hasieran korapilo edo marapilo itzelak izaten zituen esku artean. Horregatik Marapilo izena jarri zion proiektu berriari. Geologo lana eta artisautza uztartzea du helburu.

## Lan ibilbidea

2018ko otsailetik Elorriko Aittu Akademian klase partikularretako irakaslea da.

### Geologo

Legution Suez enpresan ingurugiro lanetan jardun zuen. Ondoren Zumaian Begi-bistan gidari lanak egin zituen. Zamudioko teknologia parkean, ostera, geotermian aritu zen TEAM enpresan.

### Artisau

Urteak dira berarentzat gauzak sortzen hasi zela. Etxe bat erostean hasi zen gauzak egiten dekoratzeko. Ikustera etortzen zen jendeak animatu zuen kanporako egiteko eta Marapilo sortu zuen. Izen hori makrame egiten hasi zenean, sortzen korapilo edo marapiloengatik da. Azokatan eta instagram bidez saltzen ditu bere sormenak. Naturan aurkitzen dituenekin sortzen ditu osagaiak. Umetatik harri bereziak, oskol txikiak eta kristalak ekartzen zituen etxera, hondartzara joaten zen bakoitzean. Betidanik gustatu izan zaio natura. Geologia ikasi duenez, harriek asko transmititzen diote: nondik datorren, zer historia duen... Bada, naturak harri berezi bat ematen badio, horregaz zerbait sortzea gustatzen zaio. Besteak beste, makilak edo kalamua ere erabiltzen du.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 «"Bidea egin ahala gauza berriak probatzen joan gura dut" - Elorrio» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Legorburu, Javier García. (2023-06-07). «El valor en la artesanía» El Correo (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).
* 1 2 ISSN https://es.linkedin.com/in/intza-olabarria-lejarza-549090123..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123677724