OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Zigarrokin

Zigarrokin bat, baita ere zigarro-punta eta zigarro-mutxikin, kontsumitutako zigarro batetik geratzen dena da. Tabako-hondarrak ditu eta irazkia izan dezake. Ohikoa da zigarrokinak oraindik piztuta botatzea, eta horrek sutea eragin dezake. Gainera, ingurumena kutsatzeko iturri oso garrantzitsuak dira.

## Eragindako kutsadura

Zigarrokina, hondakin txikia bada ere, oso toxikoa da: zigarroak 7.000 substantzia toxiko inguru ditu. Asko kutsatzen du: zigarrokin batek 50 eta mila litro artean kutsa ditzake, ikerketa batzuen arabera. Eta luzaroan kutsatzen du: zigarrokin batek hamabi bat urte behar ditu desegiteko. Hondartzetako, itsasoetako eta ozeanoetako kutsatzaile nagusienetakoa da. OMEk uste du 1980ko hamarkadatik kostaldean eta barnealdean egin diren zabor bilketetako zaborren %30-40 direla zigarrokinak. Jendeak hondarretan zein kaleetan (erretzaileek lurrera botatzen dituzte erretako hiru zigarrotik biren zigarrokinak, OMEren arabera. 4,5 bilioi zigarrokin inguru dira urtean. 680.388 tona.) utzitako zigarrokinetako asko, bestetik, itsasora eta ozeanora iristen dira. Itsasoko arrain eta ugaztunek jan egiten dituzte, eta ohikoa da haien urdailean zigarrokinak aurkitzea.
Zigarroetako irazkiak zelulosa azetatoz eginak daude. Kotoia ematen du, baina plastikoa da. Plastiko zuntzak. «Denbora luzez egon daitezke ingurumenean, mikroplastiko gisa», OMEren esanetan. Zaila da zelulosa azetatozko irazkiak desegitea. Oso konprimituta egoten dira, eta azetilo molekulak dituzte. Eguzkiak eta hezetasunak desegin ditzake, baina mikroplastikotan.
Zigarrokinek nikotina, metal astunak (merkurioa, beruna, kadmioa, artsenikoa), hidrokarburo aromatiko poliziklikoak eta bestelako substantzia kimikoak izaten dituzte. Erretzaileak zigarroa erretzean bertan geratzen dira substantzia horietako asko. Substantzia horiek guztiak zigarrokinetatik ingurumenera irazten dira, eta kaltegarriak dira bizidunentzat.

## Suteen eragileak

Inguru desberdinetan zigarrokinek suteak eragin ditzakete. Ibilgailuek edo oinezkoek botatako zigarrokinek baso-suteak eragiten dituzte erregularki; ibilgailuek botatakoek beste ibilgailu batzuk edo horien karga ere piztu ditzakete. Hau bereziki tragikoa da tunel batean gertatzen bada. Erretzaileak ohean lo egiten badu, bestetik, erretzen edo zigarrokin bero bat botatzen badu zaborretara, sutea piztu daiteke etxebizitzan.

## Neurriak arazoa pairatzeko

Zigarrokinen hondakinek eragindako kutsadurari aurre egiteko araudiak onartzen ari dira 2022an Alemania, Zeelanda Berria, Kanada, Estatu Batuak eta Frantzia, besteak beste, baina konponbideak oso epe luzekoak dira.

## Erreferentziak

* ↑ https://hiztegia.labayru.eus/emaitza/LH/all/colilla/2489920?locale=es
* ↑ https://www.berria.eus/paperekoa/1921/030/001/2022-07-26/zigarroa-itzali-kutsadura-piztu.htm
* ↑ https://web.archive.org/web/20100115234012/http://www.reporternews.com/news/2009/dec/21/cigarette-is-blamed-for-blaze/

## Kanpo estekak

* Jakes Goikoetxea: "Zigarroa itzali, kutsadura piztu", Berria, 2022ko uztailak 26a.
* Datuak: Q199349
* Multimedia: Cigarette butts / Q199349
# Zigilu (argipena)

Zigilu terminoak hainbat adiera du:
* Zigilu edo seilua, gutunak postaz bidaltzeko paper-zatitxoa.
* Zigilua, erakunde edo agintaritza baten ezaugarria irarririk duen plaka.
* Zigilua, eskuz eusteko tresna, zigilu baten marka uzten duena, eta honen aldagaiak:
** Bitxigintzako zigilua, eraztun mota bat, zigilu baten marka daramana.
** Zigilu zilindrikoa.
* Zigilu hermetikoa, makinen parte den juntura mota bat.
# Wörnersberg

Wörnersberg Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Freudenstadt (barrutia)|Freudenstadt]] barrutian. 2014an 235 biztanle zituen 3,48 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q80618
* Multimedia: Wörnersberg / Q80618
# Wörnitz

Wörnitz Alemaniako udalerria da. Bavaria estatuan kokatuta dago, [[Ansbach (barrutia)|Ansbach]] barrutian. 2014an 1.712 biztanle zituen 24,46 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q503908
* Multimedia: Wörnitz (municipality) / Q503908
# Wölsendorfita

Wölsendorfita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Wölsendorfita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Pb7(UO2)14O19(OH)4 * 12H2O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Wölsendorfite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Wölflinswil

Wölflinswil Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, Laufenburg barrutia barrutian. 2014an 1,048 biztanle zituen 9,51 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66442
* Multimedia: Wölflinswil / Q66442
Wittnau Gipf-Oberfrick Herznach Oberhof $^{(en)}$
# Wölmersen

Wölmersen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Altenkirchen (barrutia)|Westerwaldeko Altenkirchen]] barrutian. 2014an 374 biztanle zituen 2,63 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q563960
* Multimedia: Wölmersen / Q563960
# Wölpinghausen

Wölpinghausen Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Schaumburg barrutia|Schaumburg]] barrutian. 2014an 1.582 biztanle zituen 18,32 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q674943
* Multimedia: Wölpinghausen / Q674943
# Wölfersheim

Wölfersheim Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, [[Wetterau barrutia|Wetterau]] barrutian. 2014an 9.766 biztanle zituen 43,15 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q634098
* Multimedia: Wölfersheim / Q634098
# Wöllstadt

Wöllstadt Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, [[Wetterau barrutia|Wetterau]] barrutian. 2014an 6.085 biztanle zituen 15,38 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q621894
* Multimedia: Wöllstadt / Q621894
# Wöllstein

Wöllstein Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Alzey-Worms (barrutia)|Alzey-Worms]] barrutian. 2014an 4.552 biztanle zituen 12 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q567724
* Multimedia: Wöllstein / Q567724
# Wölfis

Wölfis Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, [[Gotha barrutia|Gotha]] barrutian. 2014an 1.472 biztanle zituen 29,36 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q546707
* Multimedia: Wölfis / Q546707
# Xiangdu barrutia

Xiangdu barrutia (txinera tradizionalez: 襄都区) Txinako barruti bat da, Xingtai barruan. Azken zentsuaren arabera 327.252 biztanle zituen 223 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1196447
# Xiangfan

Xiangfan (txinera sinplifikatuz: 襄樊; pinyineraz: Xiāngfán), Hubei probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 5.820.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 19.700 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena

Prefektura mailako Xiangfan hiriaren mugakideak honakoak dira: Shiyan ipar-mendebaldean, Shennongjia mendebaldean, Yichang hego-mendebaldean, Jingmen hego-ekialdean, Suizhou ekialdean, eta Henan probintzia iparraldean.

## Banaketa administratiboa

* Xiangyang Barrutia (襄陽區)
* Xiangcheng Barrutia (襄城區)
* Fancheng Barrutia (樊城區)
* Zaoyang Hiria (棗陽市)
* Yicheng Hiria (宜城市)
* Laohekou Hiria (老河口市)
* Nanzhang Konderria (南漳縣)
* Gucheng Konderria (谷城縣)
* Baokang Konderria (保康縣)

## Klima

Datu klimatikoak (Laohekou, 1971−2000) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 7.6 | 10.0 | 14.7 | 21.7 | 26.9 | 30.6 | 32.1 | 31.5 | 27.1 | 22.1 | 15.8 | 10.2 | 20.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −1.3 | 0.6 | 4.8 | 11.1 | 16.1 | 20.7 | 23.7 | 23.1 | 18.2 | 12.4 | 6.0 | 0.5 | 11.3 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 21.4 | 28.3 | 51.7 | 68.3 | 87.9 | 99.1 | 120.6 | 131.5 | 94.9 | 70.4 | 42.2 | 18.4 | 834.7 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 6.3 | 7.2 | 10.1 | 10.9 | 11.4 | 11.1 | 12.5 | 11.9 | 11.9 | 10.9 | 8.0 | 5.5 | 117.7 |
| Eguzki orduak | 105.3 | 105.1 | 124.3 | 159.2 | 180.0 | 179.8 | 184.3 | 187.6 | 140.3 | 143.8 | 129.7 | 122.4 | 1761.8 |
| Hezetasuna (%) | 74 | 72 | 74 | 75 | 74 | 75 | 82 | 81 | 79 | 78 | 76 | 73 | 77 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Ikus, gainera

* Hubei probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak

* ↑ http://cdc.cma.gov.cn/shuju/index3.jsp?tpcat=SURF&dsid=SURF_CLI_CHN_MUL_MMON_19712000_CES&type=table China Meteorological Administration

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Xiangfan hiriko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q71284
* Multimedia: Xiangyang / Q71284
# Xiangfang Barrutia

Xiangfang Barrutia (txinera sinplifikatuz: 香坊区; pinyineraz: Xiāngfáng Qū), Harbin osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 724.100 biztanle bizi ziren 339,5 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera

* Harbinen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Xiangfang barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q55196
* Multimedia: Xiangfang District / Q55196
# Xiangcheng barrutia, Zhangzhou

Xiangcheng barrutia, Zhangzhou (txinera tradizionalez: 芗城区) Txinako barruti bat da, Zhangzhou barruan. Azken zentsuaren arabera 600.400 biztanle zituen 250.86 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205349
* Multimedia: Xiangcheng District, Zhangzhou / Q205349
# Xiangfan aireportua

Xiangfan Aireportua (txineraz: 襄樊刘集机场), (NAGE: XFN, NAZE: ZHXF), Txinako Herri Errepublikako Hubei probintziako Xiangfan hirian dago.

## Hegaldiak

* Air China (Beijing)
* China Southern Airlines (Guangzhou)
* Shanghai Airlines (Shanghai-Pudong)
* Shenzhen Airlines (Shenzhen)

## Ikus, gainera

* Txinako Herri Errepublikako aireportuen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1937955
# Xiangcheng barrutia (Suzhou)

Xiangcheng barrutia (txinera tradizionalez: 襄城区) Txinako barruti bat da, Suzhou barruan. Azken zentsuaren arabera 728.700 biztanle zituen 642.39 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q986151
* Multimedia: Xiangcheng District, Suzhou / Q986151
# Xiangcheng barrutia (Xiangfan)

Xiangcheng barrutia (txinera tradizionalez: 襄城区) Txinako barruti bat da, Xiangfan barruan. Azken zentsuaren arabera 473.202 biztanle zituen 642.39 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q238944
* Multimedia: Xiangcheng District, Xiangyang / Q238944
# Xiangdong barrutia

Xiangdong barrutia (txinera tradizionalez: 湘东区) Txinako barruti bat da, Pingxiang barruan. Azken zentsuaren arabera 410.812 biztanle zituen 857.79 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1335784
* Multimedia: Xiangdong District / Q1335784
# Xiangcheng

Xiangcheng izen bereko toki asko izan daiteke:
* Xiangcheng: Zhoukou prefekturako hiria.
* Xiangcheng: Xuchang prefekturako konderria.
* Xiangcheng: Garze Tibetar Prefektura Autonomoko konderria.
* Xiangcheng barrutia: Xiangfan hirian dagoen barrutia.
* Xiangcheng barrutia: Suzhou hirian dagoen barrutia.
* Xiangcheng barrutia: Zhangzhou hirian dagoen barrutia.
# Xiangfen zaldi

Xaingfen zaldia, (Txineraz: 襄汾 ; pinyineraz: xiangfen) Txinako bertako zaldi arraza moderno bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da. Xiangfengo Konderrian dauka jatorria, Shanxi probintzian. Tamaina txikiko abere hauek Zela zalditzat zein trakzio-zalditzat erabiltzen da.

## Arrazaren historia

Arraza 1951. urtean sortu zuten bertako mongoliar zaldiak eta Ardenetako zaldiak gurutzatuz.
Oso informazio gutxi dago zaldi hauei buruz: Xiangfen arraza ez da agertzen Oklahomako Unibertsitateko zaldi arrazak zerrendatzen dituen lanaren bi edizioetan (2007), ezta CAB International- eko animalia-arrazen entziklopediaren edizio ezberdinetan ere. DAD-IS datu-basean eta "All the horses in the world" entziklopedian bakarrik aipatzen da.
Azken lan honen arabera, Xiangfen arraza oso hurbil dago bertako mongoliar zaldi arrazatik Ardenetako zaldien ikutuarekin.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Thaller, Georg. (2010). [https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fstud.epsilon.slu.se%2F7676%2F17%2Fkhadka_r_150305.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url Global Horse Population with respect to Breeds and Risk Status. ] suedia: Suedian Unibersity of Agricultural Sciences. Faculty of Veterinary Medicine and Animal Science Department of Animal Breeding and Genetics.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q60833827
# Xefela

Xefela (hebreeraz: הַשְּפֵלָה‎; euskaraz: «lur beheak») edo Judeako Xefela (hebreeraz: שְׁפֵלַת יְהוּדָה‎) malda leuneko muinoen trantsizio-eskualde bat da, Israelgo hego-erdialdean dagoena. 10-15 kilometrotan hedatzen da, Judeako mendien eta kostaldeko lautadaren artean.
'Judeako lautada' terminoaren erabilera desberdinak, dela Judeako mendietan zehar hedatzen den kostaldeko lautadaren segmentua bakarrik definitzeko, dela Xefelari erreferentzia egiteko, sarritan nahasmena sortzen du. Bibliak Juda eta Dan tribuei Xefelako lurrak eman zizkien.
Eremu hau emankorra da eta klima epela du. Itsas mailatik 120 metro eta 450 metro bitarteko garaiera du. Olibadi eta galsoroetan aberatsa da, eta, antzina, sikomoroen eta larreen ugaritasunagatik nabarmentzen zen. Gaur egun, Xefela nekazal girokoa da, eta landetxe asko ditu. Ekialdean Judeako mendiekin egiten du muga, mendebaldean kostaldeko lautadarekin, iparraldean Samariako mendien kostarekin, ekialdean Afek kibutzarekin eta Rosh HaAyin hiriarekin eta Aialongo haranarekin, eta hegoaldean, Shiqmah ibaiaren parean Negev basamortuaren iparraldearekin. Xefela 100 kilometro inguru hedatzen da eta 10 eta 15 kilometro arteko zabalera du.

## Erreferentziak

* ↑ Jos 10:40, Jos 11:2, Epa 1:9, 1 Erg 10:27
* ↑ (Ingelesez) Conder, Claude R.. (1878). Tent Work in Palestine. Londres: Richard Bentley and Son, 276 or..
* ↑ (Ingelesez) Naʼaman, Nadav. (2005). Ancient Israel and Its Neighbors: Interaction and Counteraction. Eisenbrauns, 334 or. ISBN 978-1-57506-108-5..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2066007
* Multimedia: Shephelat Judea / Q2066007
# Xeke

Xekea (arabieraz: شيخ‎, šayḫ, plurala شيوخ, šuyūḫ) Arabiako eta herrialde musulmanetako ohorezko titulua da, tribu edo lurralde bateko buruzagiari ematen zaiona.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018/07/04 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q185166
* Multimedia: Sheikhs / Q185166
* ↑ Hiztegi Batua: xeke, euskaltzaindia.fr
# Xemein

Xemein Markina-Xemeingo ekialdean dagoen auzoa da, antzinean elizate eta herri garrantzitsua izandakoa eta 1952 arte udaletxe propioa eduki izan duena. Horren lekuko udalerriaren izen ofiziala da, "Markina-Xemein" alegia. Bizkaiko Lea-Artibai eskualdean dago.
Herri izandakoaren gune nagusiak bi dira, biak Markina zaharrarekin parez pare: iparraldean Arretxinagako Mikel Deunaren ondoan udaletxe izan zena eta udal probalekua ere daude; hegoaldean Xemeingo etorbideak Xemeingo enparantzara garamatza eta bertan Lea Artibai Ikastetxea eta Andra Mari jasokundearen eliza daude. Bi guneen artean, hilerria.
Herritarrei "xemeindar" deitzen zaie.

## Demografia eta biztanleria

Udalerri gisa ageri den azken erroldan (1950ekoan) 1385 biztanle eta 331 etxe ditu. Azken urteetako erroldek ez dute Xemeingo biztanleria desberdintzen; udalerrian sakabanatuta dauden baserri-auzo batzuez gain, "Markina-Xemein" izenaren azpian alde urbano nagusi osoa jasotzen da.

## Eraikin aipagarriak

* Andra Mari Jasokundearen eliza nagusia. Gaur egun dagoen eliza XVI. mendean eraiki zen aurretik zegoen txikiago baten ordez. Areto-eliza da (alemanez, Hallen Kirche), hiru habearte eta oinarri laukiluzea ditu. Bizkaiko elizarik handiena da bolumenari dagokionez, batez ere garaiera handia duelako. Sakristia eta korua XVII. mendekoak dira, eta erretaula manierista dauka, Andra Mariaren irudia erdian duela. Eliza honetan dago hilobiratua Xabier Maria Munibe Peñafloridako kondea, Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko sortzailea. Eliza bera Euskadiko Monumentu Nazional izendatu zuten.
* hilerria. Mariano Laskurainek marraztua eta 1851n eraikia. Ilustrazioko osasun eskaerak betetzeagatik, hilerriak elizetatik kanpo atera nahi izan ziren, eta Xemeingoa dugu Euskal Herrian eredu berritzaile horri jarraiki eraikitako lehenengoa. XVI. mendeko Kristoren irudi bat dauka kapera nagusian. Oinarri laukiluzea du; ertzetako aterpeetan hilobi arruntak daude, eta erdiko gunean panteoiak. Hau ere Euskadiko Monumentu Nazional izendatuta dago.
* Arretxinagako Mikel deunaren baseliza. Markina-Xemeingo eraikinik bitxiena da zalantzarik gabe. XVII. mendean eraiki zen baseliza, jatorri ezezaguneko hiru harritzar handik osatzen zuten egitura estaltzeko. Harri horiek orekan daude bata bestearen ondoan, eta azpian zulo bat dago. Horren inguruan era guztietako sineskeriak zabaldu dira: zulo horretatik pasatzen denak senargaia/andregaia topatuko duela, hortzetako mina sendatuko zaiola, etab.
* Barroeta dorrea.
* Patrokua jauregia, Barroetatarrek eraikia eta Gaytan de Ayala familiak luzatua.

## Xemeindar ezagunak

* Juan Antonio Mogel (1745-1804), euskal idazlea. Eibarren jaioa, Xemeingo parroko izan zen.
* Juan Jose Mogel (1781-1849), besteak beste Jasokundeko Andra Mariaren Parrokian apaiz izan zen.

## Ikus, gainera

* Markina-Xemein
* Arretxinaga
* Andra Mariaren Zeruratzea eliza

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Xemein udalerria 1842tik aurrera izandako biztanleria datuak aurkitzeko webgunean.
* Lea Artibai Ikastetxearen webgunea.
* Datuak: Q12269071
# Xemen I.a Gaskoiniakoa

Xemen I.a Lope Baskoniako dukea (812-816) izan zen, Luis Errukitsuak kendu arte.

## Biografia

Hasieran, 781 inguru, Karlos Handiak Bordeleko konde (pagus Burdegalensis) izendatu zuen. Beharbada baskoia zen, balizko Gaskoniako dukea izan zen Adalriko edo Gaskoniako duke de iure izan zen Lope II.aren semea. Azkena aita bazuen, Antso I.a, Lope III.a Zentulo, eta Gartziaren anaia izango zatekeen. Gartzea I.a eta Xemen II.a semeak zituen. nahiz eta aditu batzuk kontrakoa esan, ez zen Iruñeko Erresuma gobernatu zuen Semeno leinuaren aitzindaria. Batzuen ustez, arbaso frankoak zituen.
Beste historialari batzuen arabera, berriz, Baskoniako dukearen aurkari izango zen 778. urtean, Karlomagnoren babesean (Bordeleko konde izendatu zuen), eta horrek ekarri omen zuen Orreagako Gudua (778).
Kargua kendu zionean, matxinotu eta Luis Errukitsuak Akizen hartu zuen mendean. Orduan, enperadoreak Pirinioak zeharkatu eta Iruñean finkatu zen. Batuzen ustez, horrek esan nahi du Xemenen garaietan Baskoniako dukerria Pirinioz bestaldekoa izan zen.
Zuhaitz genealogikoa :
Hatton Akitaniakoa
Lope II.a Gaskoiniakoa
Gartzea I.a Xemen Gaskoiniakoa
Xemen I.a Gaskoiniakoa
Fuela Kantabriakoa
Numabela Kantabriakoa
Xemen II.a Gaskoiniakoa :

## Erreferentziak

* ↑ Seguin gaskoierazko bere izena izan zen, agian germaniar jatorrizko arroa zuena. Sigiwinus, Siguvinus, Siguinus, Siguin, Sigiwin, Sigwin edo Sigoin ere idazten zuten. Euskaraz Semen zen, agian Biblian agertzen den Simon edo "seme" hitzarekin loturikoa. Euskaraz Scimin, Skimin, Scemenus, Semen, Semeno, Xemen edo Ximen, gaztelaniaz Ximeno edo Jimeno da. Biak, Semen eta Seguin, orduko iturrietan agertzen dira. Lope, berriz, Lupus latinez, Loup frantsesez, Lop gaskoieraz, Otsoa euskaraz eta Lobo edo Lope gaztelaniaz da.
* ↑ Monlezunen ustetan 814 eta 815 artean. Monlezun, Jean Justin. Histoire de la Gascogne. 1846.
* ↑ Foundation for Medieval Genealogy: Gascony.
* ↑ "Vita Hludovici" liburuan ex gente Francorum dela esaten da
* ↑ Collins, Roger. "The Basques". Londres: Blackwell Publishing, 1990

## Kanpo estekak

* Datuak: Q936487
# Xelebre

Xelebrea jokabide harrigarri eta bitxia duen pertsona da, baina hala eta guztiz ere gizarteak onartu egiten duena gehienetan. Miaz, sormen eta adimen aparteko ahalmenak dituen pertsonekin lotu izan den ezaugarria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109330787
# Xelomit (Dibriren alaba)

Xelomit (hebreeraz: שְׁלֹמִית‎) Biblian ageri den pertsonaia da, Lebitarrena liburuan izenez aipatzen den emakume bakarra.

## Xelomit Bibliako narrazioan

Lebitarrena liburuko 24. atalak gizon jakin baten istorioa kontatzen du, zeinaren izena ematen ez den. Haren ama israeldarra zen, Xelomit, Danen leinuko Dibriren alaba, eta aita egiptoarra, zeinaren izena ez dakigu. Xelomiten semeak beste israeldar bat madarikatu zuen, Jainkoaren izena erabiliz. Ondorioz, israeldarrek Moisesengana eraman zuten eta zaintzapean utzi zuten erabakia hartu arte. Lebitarrena liburuak dio Jainkoak Moisesi agindu ziola harrika hil behar zutela. Beraz, Xelomiten semea harrika hil zuten israeldarrek.

## Interpretazioa

Wilda Gafneyren Womanist Midrash: A Reintroduction to the Women of the Torah and the Throne liburuan aipatutako emakumeetako bat Xelomit da. Gafneyk Xelomiten istorioa emakumearen ikuspuntutik aurkezten du. Danen leinuko emakume, Lebitarrena liburuan izendatzen den emakume bakarra, ama eta balizko biktima gisa deskribatzen du. Interpretazio honek Xelomit Ameriketako Estatu Batuetako gutxiengo etnikoetako emakumeekin lotzera eramaten du Gafney, batez ere justizia penalaren sisteman dauden seme-alaben amekin.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Frymer-Kensky, Tikva. «Shelomith 1: Bible» The Shalvi/Hyman Encyclopedia of Jewish Women (Noiz kontsultatua: 2023-11-28).
* ↑ Lb 24:10-23
* ↑ (Ingelesez) Milgram, Jacob. (2007). Leviticus 23-27: Anchor Yale Bible Commentary [AYBC]. Yale University Press, 2140 or..
* ↑ (Ingelesez) Gafney, Wilda. (2017). Womanist Midrash A Reintroduction To The Women of the Torah and the Throne. Louisville: Westminster John Knox Press, 127 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18192218
# Xelif

Xelif (arabieraz: وادي الشلف‎, Wadi ash-Shalif) Aljeriako ibaia da. Saharako Atlasetan sortua, Tell-eko Atlasa zeharkatzen du eta 700 kilometroko ibilbidea egin ondoren Mostaganemdik gertu, Mediterraneo itsasoan du ahoa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q772214
* Multimedia: Chelif River / Q772214
# Xemen II.a Gaskoiniakoa

Xemen II.a (?-846), Mostelanicus ezizenaz ezaguna, Bordele eta Saintesko konde (840-846) eta Baskoniako dukea (845-846) izan zen.

## Biografia

Carolus Handiak izendatutako Xemen I.a dukearen seme edo iloba izan zen.
839an, Luis Errukitsuak Akitania Pepin II.a bere iloba matxinoaren eskuetatik hartu zuenean, bere aldekoak ziren konderrietan zatitua zuen. Xemen orduko konde berrietako bat izan zen. Horrela, enperadoreak Antsoren —lehenik Pepinen aurka eta gero Luisen aurka aritutako bertako buruzagiaren— boterea murriztu nahi zuen.
Luis enperadorea hiltzean, Xemenek hasieran Karlos Burusoilaren alde egin bazuen ere, laster Pepinen alde egin zuen. Hori zela eta, dux Wasconum bilakatu zen, ziur asko Antsoren baskoien aurkako frankoek sortutako marka gobernatu zuelako. 845eko udazkenean, Xemenek Bordele eta Saintes erasotzen ari ziren bikingoen aurka egin zuen. Bikingoek atxilotu eta erail zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Seguin gaskoierazko bere izena izan zen, agian germaniar jatorrizko arroa zuena. Sigiwinus, Siguvinus, Siguinus, Siguin, Sigiwin, Sigwin edo Sigoin ere idazten zuten. Euskaraz Semen zen, agian Biblian agertzen den Simon edo "seme" hitzarekin loturikoa. Euskaraz Scimin, Skimin, Scemenus, Semen, Semeno, Xemen edo Ximen eta gaztelaniaz Ximeno edo Jimeno da. Biak, Semen eta Seguin, orduko iturrietan agertzen dira.
* ↑ Monlezun, Jean Justin. "Histoire de la Gascogne". 1846
* ↑ Higounet, Charles. "Bordeaux pendant le haut moyen age". Bordele, 1963
* Datuak: Q1097608