OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Autofedea Madrilgo Plaza Nagusian

Autofedea Madrilgo Plaza Nagusian (gaztelaniaz: Auto de fe en la plaza Mayor de Madrid) 1683an Francisco Rizi espainiar margolariak eginiko oihal gaineko olio-margolana da. Luze-zabal handiko lana da: 277 × 438 zm. Gaur egun Madrilgo Pradoko museoan ikus daiteke. Bere interes nagusia autofedea zehaztasun guztiekin erakustea da.

## Historia

Margolanean 1680ko ekainaren 30ean, Madrilgo Plaza Nagusian egin zen autofedea jasotzen da. Autoa Karlos II.a Espainiakoa erregearen aurrean egin zen. Gertaera oso zehatz jaso zituen Francisco Rizik. Erregearen tribunan erregearekin batera bere emaztea, Maria Luisa Orleanskoa, eta bere ama, Mariana Austriakoa, daude. Erregearen ezkerrean Diego Sarmiento Valladares Inkisidore nagusia agertzen da. Inguruan apaizak, soldaduak eta zaindariak agertzen dira, benetako dokumentu historiko honetan. Lana ikusita "errudunak" gutxieneko elementuak dira ikuskizunaren barruan.
Autoak egun osoa iraun zuen. José del Olmo, Aguazil Nagusia eta Errege Lanen Maisua zenak, liburu batean prozesua eta antolaketa oso zehazki azaldu zituen. Esan behar da Olmok berak autofedearen eszenatokia asmatu zuela.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.museodelprado.es/coleccion/galeria-on-line/galeria-on-line/obra/auto-de-fe-en-la-plaza-mayor-de-madrid/?no_cache=1
* ↑ Huerta Calvo, Javier (1989). El Teatro español a fines del siglo XVII: historia, cultura y teatro en la España de Carlos II, I. liburuki, 100-101 or. Rodopi.

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q21448467
* Multimedia: Auto de Fe (Francisco Rizi) / Q21448467
# Audi A4

Audi A4 D segmentuko turismo-automobil serie bat da, Audi fabrikatzaile alemaniarrak 1994. urteaz geroztik ekoitzia.
A4 bost belaunalditan eraiki dute, eta Volkswagen Taldearen B Plataforman oinarrituta dago. A4aren lehen belaunaldia Audi 80aren ondorengoa izan zen. Fabrikatzailearen barne-zenbakiak Audi 80ren leinuaren jarraipen gisa tratatzen du A4, eta B5 serieari lehenengo A4 letra dagokio; ondoren, B6, B7, B8 eta B9 zenbakiak ditu. A4aren B8 eta B9 bertsioak Volkswagen Taldearen MLB Plataformaren gainean eraikita daude, Audir eragileaen beste modelo askorekin eta Volkswagen Taldearen barruko Porscheren modelo batekin partekatuta.
Audi A4 konfigurazio eragileak aurreko motorraren diseinua du, motorraren atzealdean muntatutako transardatz motako transmisioarekin. Autoek aurreko trakzioa dute, edo modelo batzuk, trakzio integrala "quattro".
A4 eros daiteke sedan eta familiar gisa. A4aren bigarren (B6) eta hirugarren (B7) belaunaldiak ere bertsio kabriolet zuen, baina B8 bertsiorako, Kabrioleta Audi A5aren aldaera bihurtu zen, Audi cupé exekutibo trinkoen segmentura itzuli zen heinean (D cupé segmentua).
A4 kirol-bertsioek "S4" eta "RS4" izena dute, eta lau gurpilen trakzioa dute beti.

## Erreferentziak

* ↑ Niedermeyer, Edward. (16 de noviembre de 2009). VW: 60 Models, One Platform. The Truth About Cars.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q758729
* Multimedia: Audi A4 / Q758729
# Audet (Quebec)

Audet Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Estrie eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Le Granit konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 724 biztanle zituen 135.86 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q690847
* Multimedia: Audet, Quebec / Q690847
# Audi A1

Audi A1 autoa Alemaniako Audi automobil-enpresak ekoizten du, B segmentuan. 4,03 m-ko luzera du, eta gaur egun fabrikatzailearen autorik txikiena da.
A1eko (8X) lehen belaunaldia Bruselan ekoitzi zuten. Bigarren belaunaldirako (A1 GB) ekoizpena Martorell-era (Katalunia) eraman zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q758735
* Multimedia: Audi A1 / Q758735
# Audi A2

Audi A2 (Typ 8Z barne izendapena) Audi fabrikatzaile alemaniarraren B segmentuko auto bat da, 1999 eta 2005 urteen artean saldua. Lau eserleku, aurreko motorra eta aurreko trakzioa dutenak. Bere aurkari nagusia Mercedes-Benz Clase A zen.

## Historia

1997an Frankfurteko Automobil Erakusketan AI$_2$ izenarekin erakutsitako prototipo batean oinarritu zen A2 modeloa. Aluminioz eginda daude karrozeria eta txasisa, eta, ondorioz, ohikoa baino askoz ere arinagoa da, motor eraginkorrekin batera. Hori dela eta, oso auto merkea izan zen erregaitan. Bostetik lau izar jaso zituen EuroNCAPeko bidaiari helduei egindako talketako babes proban. Ekoitzitako azken A2ak 2005eko abuztuan eraiki zituzten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q741656
* Multimedia: Audi A2 / Q741656
# Audi A5

Audi A5 automobila D segmentukoa da, eta Audi fabrikatzaile alemaniarrak ekoizten du 2007tik. A5 modeloak kupe bat, cabriolet bat eta "Sportback" bertsio bat ditu (fastback baten antzeko sabaia duten lau ate, atzeko leihoaren inklinazioa oso handia duena eta maletategiaren estalkia integratua duena) Audi A4 sedana eta familiarra modeloenak.
Audiren barne-plataformak zenbakitzeko hitzarmenaren barruan, A5 Plataforma B ibilgailu-saileko kide da, A4 sedan eta Avant plataformekin partekatzen baitu bere izendapena. Beraz, A5aren lehen belaunaldia (8T mota) B8 familiako kide da, eta bigarren belaunaldiko eredua (F5 mota) B9an oinarrituta dago. Biak Volkswagen MLB (luzetarako eraikuntza modularreko blokea) arkitekturatik eratorriak dira.
Lau eserleku ditu, aurreko luzetarako motorrarekin, aurreko trakzioarekin eta lau gurpileta trakzioarekin. A5 autoa 2008ko Munduko Automobil Sarirako izendatu zuten eta S5 bertsioa 2008ko Kirol-Automobil sarirako finalista izan zen.
Lehen belaunaldiko Audi A5 autoa 2007ko martxoan aurkeztu zen Genevako Nazioarteko Automobil Erakusketan. D segmentuko Audiren lehen kupea da A5, 1996ko Audi Cupé B3tik. Kupearen ondoren kapota kentzeko gailu bat jarraitu zuen 2009an, Audi A4 B7tik lehenengoa izan zena, eta baita 2009an ere Sportback izeneko 5-ate aldaera bat. Lehen belaunaldia bi lekutan gertatu zen. Cupé eta Sportback modeloak, S/RS modeloak barne, Ingolstadt-eko muntaketa-lerrotik atera ziren bitartean, Cabriolet (8F barne-izendapena) Neckarsulm-eko fabrikan amaitu zen aldaera guztietan.
Bigarren belaunaldia —kupe bertsioa 2016ko ekainean aurkeztu zuten, eta Sportback aldaera 2016ko urrian— Ingolstadt-en bakarrik ekoizten dira.

## Erreferentziak

* ↑ Hubbard, C J. «New Audi A5 and S5 revealed: more space, tech and power» CAR Magazine (Bauer Consumer Media Ltd).

## Kanpo estekak

* Oficial: Audi A5 Sportback, ¡confirmado!
* Datuak: Q758752
* Multimedia: Audi A5 / Q758752
# Audi

Audi Alemaniako automobilgintzako enpresa bat da. Bere egoitza Bavaria estatuko Ingolstadt udalerrian du. 1909an August Horch ingeniariak sortu zuen. Volkswagen Taldearen barnean dago.

## Kanpo estekak

* Audi enpresaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q23317
* Multimedia: Audi / Q23317
# Audi A3

Audi A3 automobila C segmentukoa da, eta Audi fabrikatzaile alemaniarrak ekoizten du 1996tik. Lau belaunaldi hartzen ditu.
2013ko uztailean hiru milioi autoko ekoizpena lortu zuen.
2013ko uda bukaeratik aurrera A3 bat eskaintzen da sedan karrozeriarekin (edo Limousine). 4.46 metro luze da, hau da, A4 bat baino ia 25 cm luze gutxiagoa.
A3 Volkswagen Taldeko hainbat modeloren plataforma berean eraikita dago, hala nola Volkswagen Golf, Škoda Octavia eta Seat León.

## Erreferentziak

* ↑ «A3 Limousine > A3 > Audi Deutschland» www.audi.de.
* ↑ focus.de: Der Jetta aus Ingolstadt

## Kanpo estekak

* Fitxa Audi A3 Sportback Rincón del Motor aldizkarian
* Fitxa Audi A3 Sedan Rincón del Motor aldizkarian
* Audi A3 Sportback e-TronAutoritate kontrola Wikimedia proiektuak Datuak: Q161880 Multimedia: Audi A3 / Q161880
* Datuak: Q161880
* Multimedia: Audi A3 / Q161880
# Audi A6

Audi A6 E segmentuko turismo-automobila da, eta Audi fabrikatzaile alemaniarrak ekoizten du, bosgarren belaunaldian. Audi 100-aren ondorengoa bezala, A6-a Neckarsulm-en, Alemanian, fabrikatzen da, nahiz eta batzuk Txinan eraiki ziren ondoren merkaturatzeko. Sedan eta familiar konfigurazioetan dago eskuragarri; azken hori Audik merkaturatzen du, Avant bezala. Audiren barne-zenbakikuntzak A6 Audi 100en leinuaren jarraipen gisa tratatzen du, hasierako A6 C4 saileko kide gisa izendatuz, eta ondoren C5, C6, C7 eta C8. Audi A7 erlazionatua, funtsean, A6-ko C7 eta C8 sailen sportback (fastback) bertsio bat da, baina bere identitate bereiziarekin eta modelo izendapenarekin merkaturatzen da.
A6-ko belaunaldi guztiek eskaini dute edo aurreko trakzioa edo Torsen-en oinarritutako trakzio integrala, Audi-k bere quattro sistema bezala komertzializatua. Bigarren eta hirugarren belaunaldiko A6 modeloek konpainiaren Allroad modeloekin partekatu dute beren plataforma.
A6aren dieselezko zein gasolinazko bertsioak eskaintzen dira. 150 eta 333 ZP bitarteko motorrak erabil daitezke. Motor horiek 16 balbula turbokonpresoreko lau zilindro linean dituzte, eta V6 konfigurazioko hiru litroko unitate ahaltsuagoak, konpresore mekanikoarekin.

## Kanpo loturak

* Audi A6 gamako informazio gehiago
* Datuak: Q758718
* Multimedia: Audi A6 / Q758718
# Bakezaleak (Anje Duhalde)

Bakezaleak, Anje Duhalde euskal musikariaren rock protesta abesti bat da. Musika Anje Duhaldek konposatu zuen eta hitzak Xabier Amurizak idatzi. 1992ko izenburu berdineko diskoan argitaratu zuen.

## Kanpo estekak

* Bakezaleak abestia entzungai, Youtube.com
* Datuak: Q61070737
# Bakerstown (Pennsylvania)

Bakerstown Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Allegheny konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. 2.745 biztanle ditu, 5,6 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Allegheny konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4849318
# Bakersville (Ipar Carolina)

Bakersville Ipar Carolinako herri bat da. Mitchell konderrian kokatua dago. 2010ean 464 biztanle zituen, 1,94 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Mitchell konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2029412
* Multimedia: Bakersville, North Carolina / Q2029412
# Bakesdown

Bakesdown, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4849341
# Bakersfield

Bakersfield Kaliforniako hiri bat da. Kern konderrian kokatua dago. 2010ean 347.483 biztanle zituen, 368,2 kilometro koadrotan banatuta.

## Herri eta hiri senidetuak

Bakersfield ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
* Donibane Lohizune (Euskal Herria)

## Ikus, gainera

* Kern konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49256
* Multimedia: Bakersfield, California / Q49256
# Bakewell

Bakewell, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Derbyshire konderrian.
2019an 3.695 biztanle zituen.
* Datuak: Q2462719
* Multimedia: Bakewell / Q2462719
# Baketze politika

Baketze politika, ingelesez: appeasement policy, gatazka bat ekiditzeko helburuz potentzia erasotzaile baten aurrean kontzesio politiko, ekonomiko edo lurraldeak ematearen politika da. Izendapena maiz Erresuma Batuko Neville Chamberlain lehen ministroak Bigarren Mundu Gerra ekiditeko Alemania Nazioaren Adolf Hitler fürherrarekin izandako politikaren lotzen da.
* Datuak: Q620737
* Multimedia: Appeasement / Q620737
# Bakersfield (Missouri)

Bakersfield Missourieko herrixka bat da. Ozark konderrian kokatua dago. 2010ean 246 biztanle zituen, 3,55 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Ozark konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1961737
# Bakersfield (Vermont)

Bakersfield Vermont estatubatuar estatuko Franklin konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.322 biztanle zituen eta 11,44 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q804403
* Multimedia: Bakersfield, Vermont / Q804403
# Baketik

Baketik bakea sustatzeko helburua duen euskal erakundea da, giarte zibiletik abiatutakoa, gatazken konponbidea bilatzen duena, giza eskubideetan oinarriturik.
Erakunde independentea da, ez dago instituzio publiko edo pribatuei organikoki lotua, eta bere lanaren eta diru-laguntzen bidez finantzatzen da.

## Egitasmoa

Erakunde autonomo, laiko, akonfesional eta funtzionamendu plural eta irekiko gisa definitzen du Baketikek bere burua.
Baketikek "eraldaketa sozialerako konpromisoan oinarritutako gatazken konponketan ardazten du bere lana, giza eskubideen eremutik beti". 2013tik aurrera, hausnarketa prozesu baten ondoren, hiru gai-multzotan finkatu du bere egitekoa: bakegintza, eraldaketarako artea eta ekintza soziala.
Tresna eta egitasmo konkretuak ere bultzatu izan ditu taldeak. Esate baterako Bizizikasi pedagogia proiektua, Pertsona izaten hezi oinarri teorikoa, Izeba harrera familien proiektua, eta Latinoamerikako eta Afrikako herrialdeetan ere garatutako proposamen zenbait.

## Historia

Oñatiko Arantzazun 2006ko urriaren 14an sortu zen bake zentro gisa. Bultzatzaileak Arantzazuko Santutegiko frantziskotarrak izan arren, zentro laiko eta akonfesionala gisa aurkeztu zen Gandiaga Topagunean. Elkarri gizarte mugimendutik zetozen pertsonak eta beste laguntzaile batzuek ere parte hartu zuten sorreran.
Zentroa aurkeztu zenean helburu nagusia bakea eta etika bat egitea eta lantze horren ondorioak ahalik eta gehien zabaltzea azaldu zuten.
2012. urtean frantziskotarren erakundetik askatu zen organikoki Baketik. 2013an Jonan Fernandezek elkartearen lehendakaritza utzi zuen, eta egoitza trasladatu zuten halaber Gandiaga Topaguneatik Tolosara.. Iker Usonek hartu zuen erakundearen lekukoa orduan, 2014-2017 tartean izan zen zuzendari, eta bere ondoren Inesa Ariztimuño (2017-2020) eta Maider Maraña (2020tik) izan dira zuzendariak.

## Erreferentziak

* ↑ Baketik - Aurkezpena. (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
* ↑ «Aurkezpena» Baketik (Noiz kontsultatua: 2024-05-02).
* ↑ Izeba Proiektua – Eskubidez. (Noiz kontsultatua: 2024-05-02).
* ↑ Arroita, Izaro. (2006-10-15). «Baketik inauguratu dute Arantzazun, bakeari eta berradiskidetzeari laguntzeko» Berria.
* 1 2 Beristain, Leire. (2012). «Baketik-ek frantziskotarrengandik autonomia juridikoa lortuko du eta bere presentzia murriztu egingo du Arantzazun - Oñati» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
* ↑ Azkarate, Eneko. (2011). «Baketik-ek aro berri bati ekingo dio zapatuan - Debagoiena» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
* ↑ "Jonan Fernández deja la dirección de Baketik confiando en el futuro de un proyecto 'con bases sólidas y un buen equipo'"

## Kanpo estekak

* Baketik-en webgunea
* Datuak: Q12254706
* Multimedia: Baketik / Q12254706
# Arbanta

Arbanta edo Coyote de Torzo Nafarroa Garaian den mendi bat da, Aguilarko mendilerroan kokatuta dagoena.
633 metroko garaiera dauka.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Arbanta (Mendikat)
* ↑ Gailurraren izena: Arbanta (Mendikat webgunean)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q56654521
# Arbeca

Arbeca Kataluniako udalerria da, Garrigues eskualdean eta Lleidako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 2.480 biztanle zituen. 58,29 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 2.928 | 2.948 | 3.218 | 3.167 | 3.197 | 3.099 | 2.805 | 2.565 | 2.380 | 2.332 | 2.329 | 2.480 |

## Ikus, gainera

* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Arbecako udalaren webgunea.
* Datuak: Q372836
* Multimedia: Arbeca / Q372836
# Arbaso komun

Genealogian, bi pertsonaren arbaso komuna euren zuhaitz genealogikoetan bat datorren arbasoa da, bien arteko ahaidetasuna frogatzen duena. Adibidez, lehengusuen arbaso komunak aiton-amonak dira.
Biologia ebolutiboan, arbaso komuna organismo bizidunen multzo batek partekatzen duen arbaso bat da. Oro har, badaude zenbait ziurtasun Lurreko izaki bizidun guztiek arbaso komun bakarra partekatzen dutela esateko. Arbaso horri azken arbaso komun unibertsala esaten zaio. 2016an zenbait zientzialarik azken arbaso komun unibertsalaren 355 generen multzo bat identifikatu zuten, bizitzaren hiru domeinuetako genomak alderatuta.
Espezie desberdinetako organismoen arbaso komunak espeziazio prozesua gertatzean sortzen dira, aurretik existitzen den jatorrizko populazio batetik espezie berriak agertzen direnean. Arbaso komun berriagoa duten organismoak estuagoki erlazionatuta daude.
Haatik, geneen transferentzia horizontalak zalantzak sortzen ditu bizitzaren azken arbaso komun unibertsalaren teoriaren inguruan, mekanismo horren arabera, geneen transferentziak ez baitira beti bertikalak, arbasoetatik ondorengoetara.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q333018
# Arbatzegi

Arbatzegi Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz udalerriko elizate eta auzoa da, Bizkaiko Lea-Artibai eskualdean. 1883 arte berezko udalerria izan zuen.

## Demografia eta biztanleria

Udalerri gisa agertzen den azken erroldan (1877koan) 757 biztanle eta 150 etxe zituen.
Azken urteetako erroldek ez dute "Arbatzegi" erreferentzia jasotzen baina bere balizko datuak "Munitibar" toponimoarekin asimilatzen ditu, Gerrikaizkoak bai bereizten dituelako; horren arabera auzoak (beraz, udalerriaren gune nagusitzat joa) 176 biztanle zituen 2008.
Arbatzegiko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 156 | 161 | 158 | 151 | 155 | 154 | 157 | 165 |

## Ikus, gainera

* Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Arbatzegi 1842tik aurrera izandako biztanleria datuak aurkitzeko webgunean.
* Datuak: Q12253871
* Multimedia: Arbatzegi / Q12253871
# Arbaz

Arbaz Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, Valais kantonamendua barrutian. 2014an 1,280 biztanle zituen 19,3 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68113
* Multimedia: Arbaz / Q68113
# Arbaso elkartea

Arbaso elkartea Euskal Herriko artisautza tradizionala sustatzeko elkartea da. Durangon sortu zuten 1995. urtean Xanti Illarramendik eta Bernat Vidalek. Euskal Herriko artisautza tradizionalarekin zerikusia zuten ongibideak zituzten artisuak batzeko helburuarekin jaio zen Arbaso. Izaera ezberdin bat eman nahi izan zioten, izaera nazionala, alegia. Egun Euskal Herriko artisautza elkarterik handiena da, ehun bat tailer biltzen baititu Hegoalde eta Iparraldekoak.

## Euskal Denda

Urtero abenduko zubian Arbasok Durangon antolatzen duen artisautza azoka da. Euskal Herri osoko 70 artisau eta stand inguru egoten dira. Durangoko Merkatu Zaharrean izaten da eta lau bost eguneko iraupena izaten du. Egun, Euskal Dendan Euskal Herriko artisautza azokarik garrantzitsuena da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253868
# Arbaso

Arbasoa, pertsona batekiko, bere familia berean, bera baino lehenago bizi izan den pertsona bat da. Hau da, arbaso zuzen bat (gurasoak...) edo lehenagokoak, (aitona-amonak, birraitona-amonak, herenaitona-amonak...) eta honelaxe, denboran atzera eginez. Guzti honek, zuhaitz genealogikoa deritzona osatzen du. Hitza, ondorengo baten edo batzuen arbaso zuzen batekin lotutako arbaso talde bati ere ematen zaio.

## Arbasoa biologian

Biologian, bi izakik, harreman genetikoa dute bata bestearen arbaso baldin bada edo elkarren arteko arbaso bat baldin badute. Eboluzio biologikoan, arbaso ebolutibo bera duten bi espeziei buruz, elkarren arteko oinordetza direla esaten da. Baina, filogenian, elkarren arteko arbasoaren kontzeptua, oraindik argitu gabe dago bakterio batzuk eta geneen transferentzia horizontala egiteko gai diren beste izaki batzuentzako.

## Arbasoak kultura mailan

Kultura batzuetan, begirune handia diete euren arbasoei, hilak zein biziak. Baina, beste muturrera joanez gero, gaztetasunean oinarrituriko testuinguru kulturaletan, ez dago zaharrenganako begirune gutxiago dago. Beste testuinguru kultural batzuetan, pertsona batzuk, probidentzia euren hildako arbasoetan bilatzen dute. Praktika hau, batzuetan, asaben gurtza bezala ezagutzen da edo zehazkiago esanda, arbasoei benerazioa.

## Ikus, gainera

* Familia
* Tribu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q402152
* Multimedia: Ancestors / Q402152
# Arbe

Arbe Zaraiako mendilerroko mendi ugarietako bat da. Mendi hau, Zaraiaren ekialdeko muturrean dago, Orkatzategi, Iruaitz eta Ametzueta mendietatik gertu. Azken hiru hauek, Arbe bera baino garaiagoak dira. Arbek, 731 metroko garaiera du. Tontorra, hainbat harriz josita du.

## Irispideak

Bideetako bat, Araotzetik abiatzen da. Oñatiko auzo hau, 380 metroko garaieran dago. Hemendik, Santikurutz lepora heldu behar da, 736 metroko garaieran dagoena.
Beste bidea, Urkuluko urtegitik doa. Arbeko labarra gaindituz, Ugaztegira heltzen da bidea. Hemen, bide honek, Araotzetik datorrenarekin bat egiten du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253872
# Augusta Brunswick-Wolfenbüttelekoa

Augusta Brunswick-Wolfenbüttelekoa (Augusta Karolina Frederika Luisa; 1764ko abenduaren 3a - 1788ko irailaren 27a) Frederiko Württembergekoaren emaztea eta Gilen I.a Württembergekoaren ama izan zen. Bere ahizpa Karolina Brunswickekoak bezala bizitza pertsonal eskandalotsua izan zuen eta ezkontza bizitza desatsegina.

## Ezkontza bizitza

Frederiko senarraren arreba nagusia, Sofia Dorotea Wurtembergekoa, Paulo tsarevitxarekin ezkonduta zegoen. 1782an Frederiko Sofiarekin batera Errusia ezagutzera joan zen. Bertan Katalina II.a Errusiakoak Finlandiako ekialdeko gobernadore izendatu zuen, eta Vyborgera bizitzera joan ziren. Dukeak, ordea, joera homosexualk zituen, eta beti zegoen mutil noble gazteen talde batez inguratuta. Augustak zioenez berarekin oso bortitza zen. Frederikok 2 metro eta 11 zentimetro neurtzen zituen eta 200 kilogramoko pisua zuen.
San Petersburgora 1786an egin zuten bisita batean Augustak Katalina II.ari esan zion babesa eman behar ziola. Katalinak babes hori eman eta Frederiko Errusiako gortetik kaleratu zuen. Sofiak bere anaiari ematen zitzaion tratua zela eta protesta egin zuen, baina Katalinak Frederikoren bizitza zigortu zuen.
Augustaren aitak, ordea, ez zuen babestu bere alabaren dibortzio eskaera. Katalinak Tallinnetik gertu (gaur egungo Estonia) dagoen Lohdeko gaztelua eskaini zion Augustari eta bertan Wilhelm von Pohlmann ehiza irakaslearekin bizi zen. Honek erlazio sexualak izan zituen Augustarekin, baina ez dago argi baimenik eman ote zion. Haurdun geratu zen, hala ere.
1788ko irailaren 27an, 23 urte zituela, erditzean izan zuen odol-hustea dela eta hil zen.
* Datuak: Q220823
* Multimedia: Augusta of Brunswick-Wolfenbüttel / Q220823
# Augusta Déjerine-Klumpke

Augusta Déjerine-Klumpke (1859ko urriaren 15a - 1927ko azaroaren 5a) estatubatuar jatorriko frantziar medikua izan zen, neuroanatomian egin zuen lanagatik ezaguna. Parisko ospitale batean lan egin zuen lehen emakumezko egoiliarra izan zen.
Gazte-gaztetatik, Klumpkeren familiak bere anbizio medikoak babestu zituen, eta Parisera joan ziren bizitzera bera eta Anna Elizabeth Klumpke, Julia Klumpke eta Dorothea Klumpke ahizpak euren jarduerak jarrai zitzaten. Medikuntza arloan emakumea izateagatik mespretxatu arren, bere ikasketa medikoetan jarraitu zuen ikasgela barruan zein kanpoan, Muséum d'Histoire Naturelle laborategietan lan egiteraino. Azkenean, medikuntza arloan zuen gaitasunagatik eta hizkuntzetan ingelesez eta alemanez hitz egiteko gaitasunagatik ospea lortu zuen. Horrek Blanche Edwards-Pillet- ekin batera Parisko Ospitaleetako lehen emakume egoiliarrak izatera eraman zuen.
Denbora tarte horretan gaur egun Klumpke-ren paralisia deitzen dena zer den edo nerbioek kontrolatzen duten besoen mugimenduaren lesioa azaldu zuen. Alfred Vulpianen zuzendaritzapean lan egin zuen, bere medikuntza eskola zaharreko dekanoarekin, medikuntza eskolara joatearen aurka agertu zen emakumea eta garai hartan nahiko gaztea zelako.
Bizitzan zehar, bere izena berrogeita hamasei artikulutan agertu zen, eta horietako batzuk berak idatzi zituen. Nerbio zentroen anatomiari buruzko bi liburukiak ere idatzi zituen Anatomie des Centers Nerveux izenekoa bere senarrarekin, Joseph Jules Dejerinerekin. Klumpke hainbat elkarte zientifikotako kide izan zen, horien artean Société de Biologie (lehen emakumea hautatua izan zen) eta Société de Neurologie de Paris. Aurkikuntzen sariak ere jaso zituen, baita Officier de la Légion d'honneur eta Chevalier de la Légion d'honneur ere.

## Erreferentziak

* ↑ Augusta Déjerine-Klumpke, M.D. (1859–1927): a historical perspective on Klumpke's palsy. doi:10.1227/01.NEU.0000320420.25035.A7. PMID 18797367..
* Datuak: Q2870950
* Multimedia: Augusta Déjerine-Klumpke / Q2870950