OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ur Joko Arraun Taldea

Ur Joko Arraun Taldea Donibane Lohizuneko arraun taldea da. KAE-2 Ligan izandakoa, gorria da bere kolorea eta Ipar Haizea bere traineruaren izena. Gaur egun Lapurdiko Arraun Taldea osatu du probintziako beste arraun taldeekin batera.
Tosta finkoan, mota guztietako kategorian hartzen du parte: bateletan, trainerilletan eta traineruetan.

## Historia

1911an sortu zen tosta mugikorrean aritzeko. Hamarkada bat geroago trainerua atera zuten, Gipuzkoako traineruekin aritzeko.
1996an berriro trainerua lortu eta arraunari ekin zioten Gipuzkoako txapelketan. Ez du ordea jarraitasunik lortu eta hainbat urtetan lehorrean gelditu behar izan du. 2005ean Koxtaperen B taldearekin batera osatu zuen ontzia eta bi bandera irabazi zituzten. 2006. denboraldia izan zen trainerua atera zuen azken urtea.
2017 denboraldirako, Lapurdiko Arraun Taldearen sorreran parte hartu zuen, Angeluko Ibaialde arraun taldearekin batera, Iparraldeko arraunlariak traineru batean bateratuta lehiatzeko bidea izan zezaten.

## Palmaresa

* Koxtape B - Ur Joko:
** Zumaiako Promozio Bandera (1): 2005
** Erandioko Bandera (1): 2005
* Lapurdiko A.T.:
** Donibane Ziburuko Estropada (1): 2017
** Zumaiako Ikurrina KAE 2 (1): 2017
** Errenteria Hiriko Bandera (1): 2017
** Mutrikuko estropada (1): 2017
** San Pedroko Promozio estropada (1): 2017
** Algortako Portuzarra Ikurrina (1): 2017
** Mundakako Bandera (1): 2017
** Arraun Eskola (Sestao) (1): 2017
** Camargoko Bandera (1): 2017
** Santoñako Bandera (1): 2017
** Laredoko Bandera (1): 2017
** Ría del Asón Bandera (1): 2017

## Antolaturiko estropadak

Elkarteak Donibane Lohizuneko Bandera antolatzen du.

## Ikus, gainera

* Lapurdiko Arraun Taldea

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Elkartearen webgunea
* Datuak: Q2980115
# Ur baliabideak

Ur baliabideak gizakiarentzat erabilgarriak izan daitezkeen uraren baliabide naturalak dira. Uraren erabileren artean daude nekazaritza, industria, etxeko jarduerak, aisia eta ingurumen jarduerak. Izaki bizidun guztiek behar dute ura hazteko eta ugaltzeko.
Lurrean dagoen uraren % 97 da ur gazia; eta % 3 besterik ez, ur geza. Ur geza horren bi heren baino gehixeago izoztuta daude, glaziarretan eta izotz polarretan. Izoztu gabeko gainerako ur geza lurpeko uretan dago batez ere, eta zati txiki bat besterik ez dago lurrazalaren gainean edo airean.
Ur geza baliabide berriztagarria da. Hala ere, lurpeko uraren erreserbak etengabe txikiagotzen ari dira. Ahitze hori bereziki nabarmena da Asian, Hego Amerikan eta Ipar Amerikan, baina oraindik ez dago argi ea gizakien erabilera hori zenbateraino berdintzen duen berritze naturalak, eta ea ekosistemak arriskuan dauden.

## Euskal Herrian

Euskal Herrian, uraren kudeaketa tokiko administrazio publikoaren esku dago; zuzenean zein enpresa publiko edo pribatu bidez. Eskumenak Foru Aldundienak, eskualdeenak edo herriko etxeenak izan daitezke.

#### Ur-hornikuntza eta saneamendua

Herriko etxe bakoitzari badagokio ere haren udalerriko urak kudeatzea, normalean ardura hau hainbat udal biltzen dituzten elkarteen edo udal elkarte hauekin hitzarmena duten enpresen esku uzten da. Sarri, ur-hornikuntza eta saneamenduaz arduratzen diren enpresak hondakinen kudeaketaz eta tratamenduaz ere arduratzen dira.
Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan hainbat udalen artean bultzaturiko enpresa publikoek kudeatzen dute ura. Enpresa publiko horiei ur-partzuergo deritze eta bazkide diren udalerrietan egiten dute lan. Nafarroa Garaian, Foru Aldundiak bultzatutako ur-partzuergoaren esku dago uraren hornikuntza eta saneamendua. Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoan zuzenki Euskal Hirigune Elkargoko herriko etxeen edo haiekin hitzarmen bat duten entrepresa pribatuen gain da ur-hornikuntza.
Probintzia bakoitzeko entrepresa publiko eta pribatuak:
* Araban: Arabako Errioxako Urkidetza, Zigoitiko Ur Partzuergoa
* Bizkaian: Bilbao Bizkaia Ur Partzuergoa, Busturialdeko Ur Partzuergoa
* Gipuzkoan: Gipuzkoako Ur Kontsortzioa - Gipuzkoako Urak
* Lapurdin: (herriko etxe bakoitzaren arabera) AGUR, LAGUN, SAUR eta SUEZ
* Nafarroa Beherean: (herriko etxe bakoitzaren arabera) AGUR, LAGUN, SAUR eta SUEZ
* Nafarroa Garaian: Nafarroako Hondakinen Partzuergoa (NILSA)
* Zuberoan: (herriko etxe bakoitzaren arabera) AGUR, LAGUN, SAUR eta SUEZ

#### Ur baliabideen kudeaketa
## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Earth's water distribution. United States Geological Survey.
* ↑ (Ingelesez) «Scientific Facts on Water: State of the Resource» GreenFacts Website.
* ↑ (Ingelesez) Gleeson, Tom. Water balance of global aquifers revealed by groundwater footprint. 488, 197–200 or. doi:10.1038/nature11295. PMID 22874965..

## Ikus, gainera

* Uraren Euskal Agentzia

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Munduko ur baliabide berriztagarriak, herrialdeka
* (Ingelesez) Nazioarteko hidrologia eta ur baliabideen ataria
* Datuak: Q1049799
* Multimedia: Water resources / Q1049799
# Ur astun

    Artikulu hau deuterio oxigenoari buruzkoa da; azido nitriko kontzentratua gaitzat duena beste hau da: «Ur gogor»
Ur astuna edo deuterio oxigenoa edo D$_2$O, ur arrunta baino hidrogenoren isotopoa den deuterio (edo "hidrogeno astuna") gehiago duen ur mota da. Konposatua da, eta hidrogenoaren ordez deuterioa du. Ur arruntean izaten da, 1/5.000-ko proportzioan, eta izen hori ematen zaio ohikoa baino D$_2$O portzentajea handiagoa duen urari. Erreaktore nuklearretan erabiltzen da moderadore gisa.
II. Mundu Gerran, erreakzio nuklearren kontrolerako eta bonba atomikoa egiteko prozesuan funtsezko gaia zela pentsatu zuten zientzailariek. Bereziki, Alemania naziko zientzialarien ahalegin atomikoan garrantzi handia izan zuen, eta horregatik, Norvegian zegoen Europako ur astuna ekoizteko lantegi bakarra (Norsk Hydro) helburu estrategikoa izan zen aliatuentzat, sabotaia eta erasoekin saiatu baitziren bertako uraren ekoizpena gelditzen.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ «Heavy Water War - The story» www.visitnorway.com (Noiz kontsultatua: 2023-09-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q155890
* Multimedia: Heavy water / Q155890
# Ur bedeinkatu

Ur bedeinkatua kristau erlijio batzuetan liturgiarako erabiltzen den ura da, kleroko pertsona batek bedeinkatua. Besteak beste, bataioan eta bedeinkapenetan erabiltzen da eta.m
Beste erlijio batzuetan, ere, hinduismoan esaterako, ura kultuko elementu garrantzitsua da.

## Erabilpena

Gehienetan, ponte edo ur bedeinkatu ontzietatik hartu eta banatzen da. Katolikoen artean, eliza batera sartzean, eskuineko hatz luzea bertan bustitzen da aitaren egiteko.
| « | Eliz atarian gizon hark eskuineko hatz luzea eta bizkorra pontean sartu, Augustori ur bedeinkatua eskaini eta aitaren egin zuen | » |
| —Laino; Miguel Unamuno |||
Nafarroan, agoten bazterketaren garaian, elizetan ponte berezia izaten zuten eliza batzuetan. Ponte diskriminatzaile hori egon ezean, agotek ezin zuten guztien ur bedeinkatua atzamarrekin ukitu eta makila bat erabili behar izaten zuten.

## Historia

Tradizioaren arabera San Alexandro I.ak, (106tik 115ra seigarren Aita santua), ezarri omen zuen. Ur horretan kristauen etxeak purifikatzeko gatza bota behar zen (constituit cum aquam sparsionis vente benedici dans habitaculis hominum). Aita santu bera izan omen zen Eukaristian ogi legamiagabea eta ardoa urez nahastuta sartu zituena. Dena dela, gaur egun datu horiek jasotzen dituen idazkiak apokrifotzat hartzen dira eta ur bedeinkatuaren erabileraz dagoen testigantza zaharrena V. mendekoa da.
Ez da ur bedeinkatua, esaterako, Lurdako ura, ustez mirariak egiteko ahalmena duen ura besterik ez baita, bedeinkatu gabea.

## Erreferentziak

* ↑ «Miguel Unamuno - Laino» www.armiarma.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-07).
* ↑ «Agoteak» www.euskonews.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-07).
* ↑ http://religioncatolicaromana.blogspot.com/2012/12/agua-bendita-significado-definicion.html
* ↑ http://ec.aciprensa.com/wiki/Agua_bendita

## Ikus, gainera

* Isipu edo ihinztailua

## Bibliografia

* (Frantsesez) Marc-Antoine Fontelle: L'eau bénite, Histoire et spiritualité, Paris: Téqui, 2009, 168 or., ISBN 9782740315385.
* (Frantsesez) Amédée Gastoué: L'Eau bénite, ses origines, son histoire, son usage, Paris: Bloud, 1907, 62 or.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Enciclopedia Católica Online
* Datuak: Q218198
* Multimedia: Holy water / Q218198
# Vadodara

Vadodara (gujarateraz: વડોદરા) Indiako mendebal erdialdeko hiria eta izen bereko barrutiko (7.788 km$^2$ eta 2.560.000 biztanle) administrazio-gunea da, Gujarateko estatuaren eki-erdialdean, Visvamitra ibaiaren ertzean, Ahmadabadeko hiriaren hego-ekialdean. 1.021.084 biztanle (1991). Unibertsitatea. Aireportua. Burdinbide- eta errepide-gune garrantzitsua. Nekazaritza-produktuen merkataritza (arroza, artoa, kotoia) eta industria (ehungintza, janari-industria, kimika-industria) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Oso hiri ikusgarria da, eta jauregi, ate, parke eta etorbide zabalez hornitua da.

## Klima

Datu klimatikoak (Vadodara) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 35 | 38 | 43 | 45 | 46 | 45 | 40 | 37 | 38 | 39 | 37 | 36 | ' |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 30 | 31 | 35 | 39 | 40 | 36 | 32 | 32 | 32 | 35 | 33 | 30 | 33.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 10 | 12 | 15 | 20 | 25 | 26 | 25 | 25 | 23 | 18 | 13 | 10 | 18.5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -1 | 2 | 3 | 11 | 10 | 21 | 22 | 22 | 18 | 11 | 7 | 3 | ' |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 160 | 310 | 220 | 150 | 40 | 20 | 0 | 900 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 9 | 14 | 11 | 7 | 3 | 1 | 0 | 45 |
| Hezetasuna (%) | 45 | 43 | 35 | 33 | 49 | 67 | 80 | 75 | 73 | 62 | 58 | 54 | 56.2 |
| Iturria: Weatherbase ||||||||||||||

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Vadodara Climate. .

## Kanpo estekak

* Hiriko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q11909
* Multimedia: Vadodara / Q11909
# Vadillo de la Sierra

Vadillo de la Sierra Ávilako udalerria da, El Barco de Ávila-Piedrahíta eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 93 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Ávilako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1614699
* Multimedia: Vadillo de la Sierra / Q1614699
# Vado Ancho

Vado Ancho Hondurasko El Paraíso departamenduko udalerri bat da. 85 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 3981 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Estadística. Censo de Población y Vivienda 2013. (Noiz kontsultatua: 2020-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2067159
# Vadnais Heights (Minnesota)

Vadnais Heights Minnesotako hiri bat da. Ramsey konderrian kokatua dago. 2010ean 12.302 biztanle zituen, 18,09 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Ramsey konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1992815
* Multimedia: Vadnais Heights, Minnesota / Q1992815
# Vado Ligure

Vado Ligure Italiako udalerri bat da. Savonako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. 8.012 biztanle ditu, 23,79 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Vado Ligurek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bergeggi Quiliano Savona Spotorno Vezzi Portio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q271350
* Multimedia: Vado Ligure / Q271350
# Vadim Khamuttskikh

Vadim Anatolievitx Khamuttskikh (errusieraz: Вадим Анатольевич Хамутцких; Axa, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1969ko azaroaren 26a - Belgorod, Errusia, 2021eko abenduaren 31) errusiar boleibol jokalaria eta entrenatzailea izan zen.
Bere kirol ibilbidean zehar lau olinpiar jokotan parte hartu zuen, bere lehen parte-hartzea 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan izanik. Guztira, hiru domina olinpiko irabazi zituen: zilarrezko domina bat 2000ko Olinpiar Jokoetan eta brontzezko domina bana 2004ko eta 2008ko Olinpiar Jokoetan. Halaber, bi domina lortu zituen munduko boleibol kopatan: urrezkoa 1999an eta zilarrezkoa 2007an. Horrez gain, brontzezko domina eskuratu zuen 2001eko Europako Boleibol Txapelketan eta zilarrezkoa 2007ko Europako Boleibol Txapelketan.
2021eko abenduaren 31n hil zen Belgoroden 52 urte zituela.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2313083
# Vadim Shikarev

Vadim Shikarev (1968ko azaroaren 15a - 2001eko otsaila) arkularia zen. Kazakhstan ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Vadim Shikarev
* ↑ Vadim KURALES

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39040218
# Vadillo de la Guareña

Vadillo de la Guareña Zamorako probintziako udalerria da, La Guareña eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 324 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1766877
* Multimedia: Vadillo de la Guareña / Q1766877
# Vadim Demidov

Vadim Demidov (Riga, Letonia 1986ko urriaren 10a -) norvegiar futbolaria da, Frankfurtean jokatzen du defentsa gisa. Letonian jaioa izan arren Norvegiara joan zen haurra zela.

## Ibilbidea

IL Runaren gazte taldean hasi zen futbolean 2004ean futbolari profesionala bilakatu arte. Norvegiako hainbat klubetan ibili zen eta 2008an Rosenborgek sinatu zuen. Urte berean Norvegiako selekzio nazionalarekin egin zuen estreinua. 2010ean Real Sociedaden jokalaria bilakatzea hitzarmendu zuen. Klube gipuzkoarrarekin urtarrilean hasiko da.

## Erreferentziak

* ↑ Realak Vadim Demidov fitxatu du

## Kanpo estekak

* Datuak: Q520116
* Multimedia: Vadim Demidov / Q520116
# Vadocondes

Vadocondes Espainiako Burgosko probintziako Ribera del Duero eskualdean dagoen udalerria da. 2007ko datuen arabera 420 biztanle zituen 25,69 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera

* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Vadocondes posta kodea.
* Datuak: Q1630958
* Multimedia: Vadocondes / Q1630958
# Txekoslovakiako Alderdi Komunista

Txekoslovakiako Alderdi Komunista (txekieraz eta eslovakieraz: Komunistická strana Československa; KSČ) 1921 eta 1992 artean, alemaniar okupazioak iraun zuen aldia izan ezik Txekoslovakian izandako alderdi politikoa izan zen. Herrialdea 1948tik 1989ra gobernatu zuen, Sobietar Batasunak babestutako erregimen komunistaren garaian. Erregimen komunistaren ilegaltasunari eta haren aurkako erresistentziari buruzko Legea, 1993an Txekiar Errepublikan onartua, legez kanpo utzi zuten.
Txekoslovakia desagertu eta zatitu ondoren, Txekiar Errepublikako Bohemia eta Moraviako Alderdi Komunistak (KSČM) eta Eslovakiako Alderdi Komunistak (KSS) ordezkatu zuten.

## Buruzagia

KSČko buruzagirik gorenera Presidente (1945-1953), Lehen Idazkari (1953-1971) eta Idazkari Orokor (1921-1945 eta 1971-1989) zuen izena:
* Václav Šturc (1921 - 1922)
* Alois Muna (1922 - 1924)
* Josef Haken (1924 - 1925)
* Bohumil Jílek (1925 - 1929)
* Klement Gottwald (1929 - 1953)
* Antonín Novotný (1953 - 1968)
* Alexander Dubček (1968 - 1969)
* Gustáv Husák (1969 - 1987)
* Miloš Jakeš (1987 - 1989)
* Karel Urbánek (1989ko azaroaren 25 - abenduaren 20)
* Ladislav Adamec (1989 - 1990) presidente eta Vasil Mohorita (1989 - 1990) lehen idazkaria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q727724
* Multimedia: Communist Party of Czechoslovakia / Q727724
# Txekoslovakiako Lehen Errepublika

Txekoslovakiako Lehen Errepublika (txekieraz eta txekieraz: Československá republika) 1918 eta 1938artean Erdialdeko Europan existitu zen herrialdea dugu. 1918an sortu zen Txekoslovakia Lehen Mundu Gerra amaitu bezain laster Austriar-Hungariar Inperioa desegin baitzen. Egungo Txekiar Errepublikak, Eslovakiak (1939tik 1945era) eta Karpatoko Ruteniak (azkar Karpato, Ukraina legez independentzia lortu zuenak) osatzen zuten eremua.
Guden arteko aldian errepublika demokratikoa eta oparoa izan zen, baina gatazka etnikoak agerian egon ziren etengabe lurraldean bizi ziren bi talde nagusien artean: alemaniarrak eta eslovakiarrak. Hauek biek ez zetozen bat txekiarren (bohemiar eta moraviarren) menderatze politiko eta ekonomikoarekin. Izan ere, Txekoslovakiako alemaniar eta hungariar gehienak ez ziren bat etorri estatu berria sortzearekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q140359
* Multimedia: Czechoslovak Republic (1918–1938) / Q140359
# Txekoslovakiako Bigarren Errepublika

Txekoslovakiako Bigarren Errepublika (txekieraz: Druhá československá republika; eslovakieraz: Druhá česko-slovenská republika) 1938ko irailaren 30 eta 1939ko martzoaren 15 artean, 169 egunez, Txekoslovakiak zuzen izena izan zen. Bohemia, Moravia eta Silesiako eskualde historikoez eta Eslovakia eta Rutenia subkarpatikoa eskualde autonomoez osatua zegoen.
Bigarren Errepublika Municheko akordioetatik jaio zen. Akordioek Txekoslovakia Sudeteen eskualdea (bertako populazioaren zati handi bat alemaniarra zelako) Alemaniari, baita Eslovakiako zati batzuk eta Rutenia subkarpatikoa Hungariako Erresumarari ere, uztera behartu baitzuten. Akordioak sinatu ondoren, Alemaniak argi utzi zuen errepublika estatu-txontxogilo bat zela. Horrela, txekoslovakiarrak alemaniarren mesedea lortzen saiatu ziren Alderdi Komunista legez kanpo utziz, irakasle judu guztiak ikastetxeetatik kanporatuz eta Estatuak konpainia juduak bereganatzea ahalbidetzen zuen lege bat onartuz. Gainera, Gobernuak bankuen kontrola Alemaniarekin partekatzea ahalbidetu zuen.
1939ko martxoaren 15eko inbasio alemaniarrak lurraldea Bohemia eta Moraviako protektoratura atxikitzea ekarri zuen. Egun horretan bertan, Alemaniako Gobernuak Emil Hácha protektoratuaren buru Txekoslovakiako presidente izendatu zuen, eta Bigarren Mundu Gerran zehar kargu hori bete zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2010024
* Multimedia: Czecho-Slovak Republic (1938–1939) / Q2010024
# Txekoslovakiako Errepublika Sozialista

Txekoslovakiar Errepublika (txekieraz: Československá Republika), 1948 eta 1960 artean, eta Txekoslovakiako Errepublika Sozialista (txekieraz: Československá Socialistická Republika), 1960 eta 1990 artean, Txekoslovakiak zuzen izena izan zen. Sobietar Batasunaren estatu satelitea izan zen.
1948ko otsaileko estatu-kolpearen ondoren eta maiatzaren 9ko Konstituzioa indarrean sartu ondoren, Txekoslovakiako Alderdi Komunistak Sobietar Batasunaren laguntzarekin boterea hartu zuenean, herrialdea errepublika sozialista izendatu zuten. Txekoslovakiako 1960ko Konstituzioa "sozialismoaren azken garaipenaren" sinbolo gisa aplikatu ondoren, izen tradizionala aldatu egin zen 1960ko uztailaren 11n, eta horrela iraun zuen 1989ko azaroan Belusezko Iraultza gertatu zen arte. Estatuko beste ikur batzuk 1960an aldatu zituzten. Belusezko Iraultza izan ondoren, Txekiar eta Eslovakiar Errepublika Federala bilakatu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q853348
* Multimedia: Czechoslovak Republic (1948–1990) / Q853348
# Txekierazko literatura

Txekierazko literatura eslaviar hizkuntz hartaz egindakoa da, nagusiki Txekiako idazleekin lotutakoa. Hala ere, Franz Kafka moduko idazle txekiar handia kanpoan utziko dugu, hizkuntza irizpideei jarraituz, alemanez idazten baitzuen.
Literaturako Nobel Saria irabazi zuen 1984an txekierazko idazle batek, Jaroslav Seifertek hain zuzen ere.

## Idazleak

* Karel Jaromír Erben (1811-1870).
* Božena Němcová (1820-1862): Babička.
* Jan Neruda (1834-1891): Mala Stranako ipuinak.
* Alois Jirásek (1851-1930).
* Otokar Březina (1868-1929).
* Jaroslav Hašek (1883-1923): Švejk gudari zintzoa.
* Josef Hora (1891-1945).
* Marie Pujmanová (1893-1958): Lidé na křižovatce.
* Jaroslav Seifert (1901-1986).
* Bohumil Hrabal (1914-1997): Zorrotz begiratutako trenak.
* Milan Kundera (1929-): Izatearen arintasun jasanezina.
* Václav Havel (1936-2011).

## Ikus, gainera

* Literatura europarra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q282445
* Multimedia: Literature of the Czech Republic / Q282445
# Txekiar triku

Txekiar trikua Frisiako zaldiaren aldaera bat da, Bigarren Mundu Gerra hastear zegoela eta Alemaniaren erasotik babesteko, Txekoslovakiak bi estatuen arteko mugako gotorlekuak indartzeko paratu zituenak. Angelu zuenean lotutako barra metalikoz osatuta egoten dira eta tankeei aurre egiteko diseinatu ziren. Bigarrean Mundu Gerran zehar bi aldeek erabili zituzten. Sobietarrek esaterako hirietako kaleetan jarri zituzten tankeen aurrerabidea eragozteko eta kale-gerra pizteko. Alemaniarrek Atlantikoko kostaldeko hondartza askotan paratu zituzten lehorreratzeak zailtzeko asmoarekin.
Alemaniako Errepublika Demokratikoaren garaian Berlingo harresia babesteko hedatu ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q517432
* Multimedia: Czech hedgehog / Q517432
# Txekierazko Wikipedia

Txekierazko Wikipedia (txekieraz: Česká Wikipedie) Wikipediaren txekierazko edizioa da. 2002ko azaroean jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 138.000 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 18.a zen.

## Kanpo estekak

* Txekierazko Wikipedia
* Datuak: Q191168
* Multimedia: Czech Wikipedia / Q191168
# Txekoslovakiako Hirugarren Errepublika

Txekoslovakiako Hirugarren Errepublika (txekieraz: Třetí Československá republika; eslovakieraz: Tretia česko-slovenská republika) 1945 eta 1948 artean Txekoslovakiak zuzen izena izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Txekoslovakia sobietarren eragin-eremuan geratu zen, eta inguruabar horrek gerraosteko edozein plan edo estrategia menderatu zuen. Ondorioz, Txekoslovakiako antolaketa politiko eta ekonomikoa, hein handi batean, Moskun bizi ziren Edvard Beneš eta Txekoslovakiako Alderdi Komunistako erbesteratuen arteko negoziazio-arazo bihurtu zen.
1948ko otsaileko estatu-kolpearen ondoren, Txekoslovakiako Alderdi Komunistak Sobietar Batasunaren laguntzarekin boterea hartu zuenean, herrialdea errepublika sozialista bilakatu zen: Txekoslovakiar Errepublika hain zuzen ere.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2454585
* Multimedia: Czechoslovak Republic (1945–1948) / Q2454585
# Txekiera

Txekiera (čeština, český jazyk) Txekian hitz egiten den eslaviar taldeko hizkuntza ofiziala da. Hamabi milioi hiztun ditu eta latindar alfabetoaz idazten da. Hurbilen dituen hizkuntzak eslovakiera eta poloniera dira.

## Historia

Txekierazko lehen idazlanak XIII. mendekoak dira. Jan Husek eta moraviar anaiek ortografia finkatu eta hizkuntza aberastu zuten. XVI. eta XVII. mendeetan, ordea, alemana nagusitu zitzaion. XVIII. mendean, nazio sentimenduaren eraginez, berpiztu egin zuen: Pragako unibertsitatean txekierazko hizkuntz eta literatur katedra bat sortu zen eta Dobrovskyk eta Jungmannek hizkuntza modernoaren gramatikaren eta hiztegiaren oinarriak jarri zituzten.

## Oinarrizko hiztegia

* jméno - izen.
* žena - emakume.
* muž - gizon.
* pes - txakur.
* strom - zuhaitz.
* voda - ur.
* déšť - euri.
* řeka - erreka.
* jezero - laku.
* moře - itsaso.
* slunce - eguzki.
* měsíc - Ilargi.
* bílý - zuri.
* černý - beltz.
* noc - gau.
* den - egun.
* teplý - epel, bero.
* studený, chladný - hotz.
* plný - beteta.
* nový - berri.
* starý - zahar.
* dobrý - on.
* špatný - txar.
* pravý - eskuin.
* levý - ezker.
* blízký - hurbil.
* daleký - urruti.

## Literatura

Milan Kundera (1929-) txekierazko idazle ezagunen artean dugu, frantsesez ere idatzi duen arren. Jaroslav Seifertek (1901-1986) 1984an Literaturako Nobel Saria irabazi zuen.

## Ikus, gainera

* Silesiera

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ 38. araua - Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2011-6-29).
* ↑ 53. araua - Munduko estatuetako hizkuntza ofizialak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2011-6-29).

## Kanpo estekak

* Ústav pro jazyk český (Txekieraren Institutua).
* Datuak: Q9056
* Multimedia: Czech language / Q9056