# Escualdun gazeta

Escualdun Gazeta (1885ko abendua - 1886ko urtarrila) Los Angelesen, AEBetan, ekoiztutako euskarazko aldizkaria izan zen. Lehen alea 1885eko abenduaren 24an plazaratu zen. Sortzailea eta zuzendaria Martin Vincent Biscailuz izan zen. Aldizkariaren hiru zenbaki baino ez ziren argitaratu.

## Aurrekariak

Escualdun Gazeta euskaraz argitaratu zen bigarren aldizkaria izan zen, honen aurrekaria Uscal-Herriko Gaseta izan zen, Agosti Xahok argitaratua, 1848an, Baionan.

## Historia

1885eko abenduaren 24an, Escualdun Gazeta euskarazko lehen astekariaren lehen alea kaleratu zuten Los Angelesen, AEBetan. Jatorri baxenafarra zuen Martin Vincent Biscailuz abokatua izan zen bultzatzaile eta zuzendaria, eta euskara hutsez eginiko lehen aldizkarietako bat izan zen. Hiru zenbaki argitaratu zituzten. 1886ko urtarrilaren 16an argitaratu zuen azken alea, inprenta ordaintzeko nahikoa harpidedun ez zuela eta. Hala adierazi zuen aldizkarian bertan:
   “Espanusie lagunteen esta posible ene adiskide maiteac nehundic segi desan. Sombeit badira ya abonatu direnac, bainan esta aski oraino ez hurbilteen ere”. “Segitu behar duta?”
Handik urtebetera, diasporako euskaldunek Californiako Eskual Herria jarri zuten abian, euskara hutsez eta lau urtez argitaratu zuten astero. Azken aldizkari hau hartu ohi da euskarazko kazetaritzaren benetako aitzindaritzat, aurreko biak jarraitasun handirik ez izateaz gain, nahiko propagandistikoak baitziren, eta haien kalitatea urria, besteak beste, erabilitako hizkerari dagokionez.

## Aldizkaria

Astekaria izan arren egunkaria izango balitz bezala zegoen diseinatuta eta formatu handikoa zen, garaiko gehienak bezala. Edukiari dagokionez, %25a iragarpenak ziren, AEBko egunkarien estiloa jarraitu zuen, eta Los Angeles bizi ziren beste enpresari euskaldunak bertan txartatu zituzten haien hotelen edota okindegiei buruzko iragarkiak.
Gazetaren edukia erabat politikoa zen, eta berriak iritziz josita zeuden. Biscailuz demokrata sutsua zen, eta errepublikanoak gorroto zituen, adibidez, sheriff berriari "cafe hotzaren edale" esaten zion. Komunitate txinatarraren aurkako mezuak luzatu zituen, Anti-Chinese Union delakoa agertzean bere alde agertu zen eta txinatar guztiak ghetto batean biltzearen alde egin zuen (euskaraz, "Chino carrica"). Bestalde, apatxeak odolzaleak zirela zioen, emakumeak eta haurrak torturatzeko gai zirela.
AEBko beste estatu batzuetako berriak zein nazioartekoak txertatzen zituen, baina Californiako euskal komunitatearen interesak adierazi zituen batez ere, haien jaiotza, gaixotasun, negozio eta bestelakoak.
Aldizkariaren bitartez negozioa egiteko asmoa zuen ere, "Americanoak egin zaitezte" lemapean AEBko herritartasuna eskuratu nahi zuten euskaldunei bere abokatu zerbitzuak eskaintzen zizkien.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Escualdun Gazeta» Auñamendi Eusko Entziklopedia (Eusko Ikaskuntza) ISSN 2444-5487. (Noiz kontsultatua: 2024-09-14).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Murua Uria, Imanol. (2022). «Far West en lengua vasca: el periodismo pionero del semanario vasco-americano California’ko Eskual Herria (1893-1898)» Revista internacional de Historia de la Comunicación 18: 142-162. ISSN 2255-5129..
* ↑ «'Escualdun Gazeta', oso-osorik euskaraz eginiko lehen egunkaria; 1885. urtean sortu zuen Biscailuz abokatuak» EITB 2023-01-29 (Noiz kontsultatua: 2024-09-14).
* ↑ «Efemeridea: Escualdun Gazeta euskarazko astekariaren lehen alea kaleratu zuten Los Angelesen, AEBetan» Argia (Noiz kontsultatua: 2024-09-14).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 Díaz Noci, Javier. (2001). «Historia del periodismo en lengua vasca de los Estados Unidos: dos semanarios de Los Ángeles en el s. XIX» Zer: Revista de estudios de comunicación = Komunikazio ikasketen aldizkaria (10): 14. ISSN 1137-1102. (Noiz kontsultatua: 2024-09-19).

## Ikus, gainera

* Martin Biscailuz
* Eugene Biscailuz

## Kanpo estekak

* Aldizkaria Urazandi Liburutegi Digitalean.
* Datuak: Q123990845