OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# James Baker

James Addison Baker, III.a (Houston, Texas, AEB, 1930eko apirilaren 28a -) estatubatuar politikaria da.

## Biografia

Princetongo Unibertsitatean ikasi ondoren, 1952-1954 bitartean Itsas Armadan soldadutza egin eta zuzenbide-ikasketak egin zituen Texasko Unibertsitatean. 1957-1975 bitartean abokatutzan jardun zuen, eta 1970az geroztik buru-belarri sartu zen politikagintzan.
Alderdi Errepublikanoko hainbat kanpainetan parte hartu ondoren, Etxe Zuriko idazkari nagusi, Segurtasunerako Kontseilu Nazionalaren buru eta atzerri-politikarako aholkulari izan zen Ronald Reaganen lehen agintaldian (1981-1985), eta Altxor Publikoaren idazkari bigarrengoan (1984-88). Kargu horretan zegoela egin zion Nazioarteko Diru Funtsari Baker Plana deritzon Hirugarren Munduko herrialdeei beren kanpo-zorra gutxitzen laguntzeko proposamena.
George Bush lehendakariaren agintaldian, berriz, Estatu-idazkari izan zen Baker; kargu horretatik Ekialde Hurbilerako politikan, batez ere Persiako golkoko gerra garaian, parte hartu zuen eta Gorbatxovek gobernatzen zuen Sobiet Batasunarekiko hurbilketa eginez jarraitu zuen.
1992an Bushen berrautaketarako kanpaina zuzentzeko utzi zuen Estatu-idazkaritza, baina ez zuen bere helbururik lortu. Gero merkataritzako aholkulari bilakatu zen, 1997an Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak Mendebaldeko Saharan bizi den gatazkarako NBEaren ordezkari izendatu zuen arte. Fronte Polisarioaren eta Marokoren arteko hainbat bilera eta elkarrizketa antolatu ondoren, 1998an Saharari buruzko erreferenduma egiteko hitzarmena lortu ahal izan zen. Hala ere, 2004. urtean, elkarrizketek aurrera egiten ez zutela ikusita, NBEaren ordezkari izateari utzi zion.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q223151
* Multimedia: James Baker / Q223151
# James Baldwin

James Baldwin hurrengo pertsonen izan daiteke:
* James Baldwin (editore eta autorea) (1841 – 1925).
* James Baldwin (idazlea) (1924 – 1987).
* James Baldwin (beisbol jokalaria) (j. 1971).
* J. Baldwin (j. 1934), deseinugile industrial, autore eta hezitzailea.
* James Mark Baldwin (1861–1934), filosofo eta psikologoa.
* Jamie Baldwin, Britainia Handiko Coronation Street telebista emanaldiko pertsonaia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q290238
# Into the Labyrinth (telesaila)

Into the Labyrinth (euskaraz: «Labirintoaren barna») Erresuma Batuko haur eta nerabeentzako fantasiazko telesail bat izan zen. Herrialde hartan 1981-1982 bitartean aireratu zen,
Euskal Herrian 1980ko hamarkadan ETB 1 nahiz ETB 2 aireratu zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Telesaila garaiez gain dauden bi aztien arteko borrokan oinarritzen da, bata Rothgo zintzoa (Ron Moody) eta bestea Belor zitala (Pamela Salem). Bakoitzak Nidus delakoa bereganatu nahi dute, botere mugagabeko objektua. Nidus delakoa berez Rothgo aztiaren jabetakoa zen, bere boterearen jatorria hartan zetzala, baina Belor aztiak lapurtu eta denboran zehar bidaiatzeko erabili zuen, Rothgo aztiak inoiz topatu ez zezan. Nidus objektuaren botererik gabe azkenean Rothgo hilzorian gelditu zen.
Gaur egungo haur talde batek (Phil, Helen eta Terry) Rothgo aztia britainiar labirinto itxurako leize-zulo batean hilzorian topatuko dute. Rothgok haur taldea Nidus objektua topatzeko asmoz historiaren garai ezberdinetara bidaliko ditu, garai ezberdin guzti horietan zehar ohiko objetu gisa mozorrotua egon eta gogoetaren bidez bakarrik ikus daitekeelarik.
Haur taldea leizeko labirintoan barna sartu eta gizateriaren historiaren une ezberdinetara bidaiatuko du (Frantziako Iraultza, Antzinako Grezia, Ingalaterrako Gerra Zibila, etab), betiere Nidus objektua berreskuratu eta Belor azti maltzurra garaitzeko asmoz.

## Aktoreak

* Rothgo (1981): Ron Moody
* Belor (all): Pamela Salem
* Phil (all): Simon Beal
* Helen (1981): Lisa Turner
* Terry (1981): Simon Henderson
* Lazlo (1982): Chris Harris
* Bran (1982): Howard Goorney

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4058532
# Intolerance

Intolerance filma David Wark Griffith zinemagilearen lana da, 1916. urtean egina. Zinemaren historian berebiziko garrantzia izan du.

## Argumentua

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Emakume batek sehaskan dagoen umea kulunkatzen duen artean, historiaren berrikuspen oso bat egiten du Griffithek. Justizia falta nabaria den lau egoera hartzen ditu:
* XX. mende hasierako greba bat
* Frantziako higanoteen erailketa 1572. urtean
* Kristoren heriotza duela bi mila urte
* Babiloniako Belsasar erregearen erorketa 539. urtean Persiako erregearen azpian

## Pertsonaiak

* Spottiswoode Aitken
* Frank Borzage
* Tod Browning
* Jewel Carmen
* Elmer Clifton
* Constance Collier
* Miriam Cooper
* Carol Dempster
* Douglas Fairbanks
* Lillian Gish
* Sam De Grasse
* Mildred Harris
* Robert Harron
* Vera Lewis
* Walter Long
* Harold Lockwood
* Bessie Love
* Wilfred Lucas
* Mae Marsh
* Tully Marshall
* Owen Moore
* Carmel Myers
* Seena Owen
* Eugene Pallette
* Wallace Reid
* Madame Sul-Te-Wan
* Constance Talmadge
* Natalie Talmadge
* King Vidor

## Kanpo estekak

* imdb.com
* Datuak: Q192206
* Multimedia: Intolerance (film) / Q192206
# Into the Woods (filma)

Into the Woods (euskaraz Basoetan), 2014ko Rob Marshall estatubatuarrak zuzendutako fantasiazko musikal film bat da. Stephen Sondheimen 1986ko Broadwayko izenburu berdineko musikalean oinarritua dago. Meryl Streep, Emily Blunt, James Corden, Anna Kendrick, Chris Pine, Tracey Ullman, Christine Baranski eta Johnny Depp aktoreek antzeztu zuten.
Grimm anaien hainbat hautatutako ipuin bat egin eta haietan barneratzen da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Mari Errauskin (Anna Kendrick), Txanogorritxo (Lilla Crawford), Jack (Daniel Huttlestone) eta Rapunzel (MacKenzie Mauzy) ipuinetako pertsonaiak okina (James Corden) eta haren emaztea (Emily Blunt) protagonista diren istorioekin, familia bat izateko haien nahia eta mdarikatu berri dituen sorginarenkin (Meryl Streep) bat egingo dute.

## Aktoreak

* Emily Blunt: Okinaren emaztea
* Meryl Streep: Sorgina
* James Corden: Okina
* Anna Kendrick: Mari Errauskin
* Chris Pine: Mari Errauskinen printzea
* Tracey Ullman: Jacken ama
* Christine Baranski: Mari Errauskinen amaordea
* Johnny Depp: Otsoa
* Lilla Crawford: Txanogorritxo
* Daniel Huttlestone: Jack
* MacKenzie Mauzy: Rapunzel
* Billy Magnussen: Rapunzelgo printzea
* Tammy Blanchard: Florinda
* Lucy Punch: Lucinda
* Frances de la Tour: Erraldoiaren emaztea
* Richard Glover: Ezkutuzaina
* Joanna Riding: Mari Errauskinen ama
* Annette Crosbie: Txanogorritxoren amona
* Simon Russell Beale: Okinaren aita
* Tug: Milky-White

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q14847067
* Multimedia: Into the Woods (2014 film) / Q14847067
# Intolerantzia (argipena)

Intolerantzia hitzak adiera zenbait ditu:
* tolerantziarik eza, besteen jarrerak eta ekintzak onartzeko jarrera;
* biologian eta medikuntzan, intolerantzia edo jasanezintasuna, substantzia, bakterio edo birusek izaki bizidunengan eragin ditzaketen ondorio immunologiko gehiegizkoa.
# Intipucá

Intipucá El Salvadorko La Unión departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 7567 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística y Censos. (2007). (pdf) VI Censo de Población y V de Vivienda 2007. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3800717
# Into the Blue (2005eko filma)

Into the Blue (euskaraz Urdinean Barna), 2005eko John Stockwell estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Paul Walker, Jessica Alba, Scott Caan, Ashley Scott, Josh Brolin eta James Frain aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bahamak, Jared Cole (Paul Walker), Samantha Nicholson (Jessica Alba), Bryce Dunn (Scott Caan) eta Amanda Collins (Ashley Scott) urpekariek kondairazko antz8nako itsasontzi hondoratu baliotsu bat dirudiena topatu berri dute, honela ezkuko altxorra aurkitzeko beren ametsa lortu dutela usteko dute. Baina itsaspean beste misterio ilunago batekin topo egingo dute. Orduan bi aurkikuntzak isilpean mantentzeko itun bat egitea erabakiko dute.

## Aktoreak

* Paul Walker: Jared Cole
* Jessica Alba: Samantha "Sam" Nicholson
* Scott Caan: Bryce Dunn
* Ashley Scott: Amanda Collins
* Josh Brolin: Derek Bates
* James Frain: Reyes
* Tyson Beckford: Primo
* Dwayne Adway: Roy
* Javon Frazer: Danny

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1130297
# Intolerable Cruelty

Intolerable Cruelty (euskaraz Ankerkeri Jasangaitza) 2003ko Joel Coen eta Ethan Coen estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizleak zuzendu, idatzi eta ekoiztutako amodiozko komedia beltz filma bat da. George Clooney, Catherine Zeta-Jones, Geoffrey Rush, Cedric the Entertainer, Edward Herrmann, Paul Adelstein, Richard Jenkins eta Billy Bob Thornton aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Miles Massey (George Clooney) dibortzio kasuetan aditua den Los Angeles hiriko abokatu ospetsu eta aberats bat da. Halere, ibilbide profesional bikaina izan arren, aspertua dago eta erronka berriak behar dituela sentitzen du. Milesek bere antzeko norbait ezagutzean dena aldatuko da: Marilyn Rexroth (Catherine Zeta-Jones) askotan dibotziatua den eta serieko ezkontzetan aditua den izaera izugarriko emakume abokatua, une hartantxe bere bezeroa den Rex Rexroth (Edward Herrmann) eraikuntza enpresaburu aberats eta gonazalearengandik dibortziatzen ari denean.

## Aktoreak

* George Clooney: Miles Massey
* Catherine Zeta-Jones: Marylin Hamilton Rexroth Doyle Massey
* Geoffrey Rush: Donovan Donaly
* Cedric the Entertainer: Gus Petch
* Edward Herrmann: Rex Rexroth
* Paul Adelstein: Wrigley
* Richard Jenkins: Freddy Bender
* Billy Bob Thornton: Howard D. Doyle
* Julia Duffy: Sarah Batista O'Flanagan Sorkin
* Jonathan Hadary: Heinz, Krauss von Espy baroia
* Tom Aldredge: Herb Myerson
* Stacey Travis: Bonnie Donaly
* Isabell O'Connor: Marva Munson epailea
* Irwin Keyes: Wheezy Joe
* Colin Linden: Aita Scot
* Kiersten Warren: Claire O'Mara

## Kanpo estekak

* Intolerable Cruelty filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Intolerable Cruelty filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q750117
# Intonazio doi

Intonazio doia edo afinazio doia serie harmonikoan oinarritutako intonazio-sistema da. Noten arteko maiztasun-erlazioak serie harmonikoaren erlazioen araberakoak dira (hau da, osoko zenbakien arteko erlazioak).
Pitagorasen sisteman 81/64 arrazoiaren hirudun handiago bat dugun bezala, lau bosten perfektu edo 3/2 arrazoi-aratzez osatua eta ditono pitagoriko deitzen dena, bidezko sisteman tarte hori murriztu egiten da, serie harmonikoko 4. eta 5. harmonikoen artean dagoen hirudun handiago "doi"arekin berdindu arte.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q752518
* Multimedia: Just tuning and intervals / Q752518
# Ireberko mendilerroa

    Artikulu hau mendilerroari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ireber».
Ireberko mendilerroa Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ireber mendia da, 1.208 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Ireber mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Ireber, 1.208 m 43°02′56″N 1°50′34″W﻿ / ﻿43.0489102°N 1.8427517°W﻿ / 43.0489102; -1.8427517
* Ernaitzu, 1.203 m 43°02′40″N 1°50′05″W﻿ / ﻿43.0444706°N 1.8347444°W﻿ / 43.0444706; -1.8347444
* Launtze, 1.195 m 43°03′11″N 1°50′35″W﻿ / ﻿43.053163°N 1.8430032°W﻿ / 43.053163; -1.8430032
* Txiale, 1.066 m 43°02′11″N 1°49′49″W﻿ / ﻿43.0365021°N 1.8304145°W﻿ / 43.0365021; -1.8304145
* Arpalats, 977 m 43°02′20″N 1°52′02″W﻿ / ﻿43.0389886°N 1.8672329°W﻿ / 43.0389886; -1.8672329
* Egieztu, 917 m 43°03′00″N 1°53′19″W﻿ / ﻿43.0498951°N 1.8885072°W﻿ / 43.0498951; -1.8885072

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Ireberko mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56758915
# Iredell (Texas)

Iredell Texasko hiri bat da. Bosque konderrian kokatua dago. 2010ean 339 biztanle zituen, 1,16 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Bosque konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q981495
* Multimedia: Iredell, Texas / Q981495
# Irchester

Irchester, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Northamptonshire konderrian.
2021ean 4.546 biztanle zituen.
* Datuak: Q3341993
* Multimedia: Irchester / Q3341993
# Irchenrieth

Irchenrieth Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Neustadt an der Waldnaab (barrutia)|Neustadt an der Waldnaab]] barrutian. 2014an 1.239 biztanle zituen 5,27 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q503479
* Multimedia: Irchenrieth / Q503479
# Ireber

Ireber Nafarroa Garaiko mendebaldeko mendia da (1.202 m), Aldatz (Larraun) eta Beruete herrien artean dagoena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Gailurraren izena: Ireber (Mendikat webgunean)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Ireber (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q12259736
# Iredell konderria (Ipar Carolina)

Iredell konderria (ingelesez: Iredell County) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Statesville da. 2010eko zentsuaren arabera 159.437 biztanle zituen, Iredell kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Iredell konderriak 1.545,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 59,75 ura dira. Beste 1.486,22 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 103,13 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 159.437 pertsonetatik 134.951 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 10.844 dira. 18.748 beltzak edo afroamerikarrak. 416 amerikar natiboak ziren eta 36 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.899 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 178 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.209 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q502875
* Multimedia: Iredell County, North Carolina / Q502875
# Irbid (muhafazah)

Irbid (arabieraz: إربد‎) Jordaniako 12 muhafazah edo probintzietako bat da. Iparraldeko eskualdean kokatua, 1.572 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2.003.800 biztanle zituen 2020an. Hiriburua Irbid da.

## Barrutiak

Probintzia 9 barrutitan (liwa) banaturik dago:
* Al-Aghwar Shamaliyyeh
* Ar Ramtha
* Bani Knana
* Hariema
* Irbid
* Kora
* Mazar Shamaliyyeh
* Tayybeh
* Wastiyyeh

## Erreferentziak

* ↑ Jordan. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2022-3-7).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q721441
* Multimedia: Irbid Governorate / Q721441
# Irbid

Irbid (arabieraz إربد) ipar-mendebaldeko Jordaniako hiria da, izen bereko gobernazioko hiriburua dena. K.a. 5000 inguruan sortua, aro helenistikoan Arabella zuen izena.

## Klima

Datu klimatikoak (Irbid) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 12.9 | 14.1 | 16.9 | 22.1 | 26.9 | 29.9 | 31.1 | 31.3 | 29.8 | 26.6 | 20.6 | 15.0 | 23.1 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 4.9 | 5.4 | 7.3 | 10.6 | 14.1 | 17.4 | 19.2 | 19.6 | 18.2 | 15.1 | 10.0 | 6.4 | 12.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 111.6 | 92.3 | 87.5 | 25.7 | 6.7 | 0.6 | 0 | 0 | 0.7 | 13.2 | 50.4 | 82.9 | 471.6 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 11.3 | 10.6 | 9.4 | 4.6 | 2.0 | 0.2 | 0 | 0 | 0.2 | 3.2 | 6.0 | 9.6 | 57.1 |
| Iturria: World Meteorological Organization ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

* Iaşi (Errumania)
* Gaziantep (Turkia)
* Zhengzhou (Txina)

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q194165
* Multimedia: Irbid / Q194165
# Irecê

Irecê Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 74.507 biztanle ditu 319,028 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1762180
* Multimedia: Irecê / Q1762180
# Irbe itsasartea

Irbe itsasartea (estonieraz: Kura kurk; letonieraz: Irbes jūras šaurums), Irben itsasartea ere deitua, Rigako golkoaren Itsaso Baltikorako irteera eratzen duen itsasartea da. Estoniako Saaremaa uharteko hegoaldeko muturrean dagoen Sõrve penintsula eta Letoniako Kurlandia penintsularen artean dago. 27 kilometroko zabalera du punturik estuenean. Nabigazio kanala, dragatua dago bere hegoaldeko ibarrean, ontzi luzeagoak pasa daitezen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q621487
# Irlandar mitologia

Irlandar mitologiak ez dio osorik eutsi kristautasunaren helduerak ekarritako eragin handiari, baina haren zatirik handiena Erdi Aroko fraide kristauek idatzita jaso zen, nahiz eta Erdi Aroko irlandar literaturan jada mitologia honen jatorrizko esanahi erlijiosoa nabarmen murriztu zen. Irlandar mitologia da zelta mitologiako adarretatik hobekien eta gehien jaso eta gorde izan dena. Halere, eskuizkribu hauetako asko ezin izan dira gureganaino iritsi eta beste material asko idatzita jasotzeko aukerarik ere ez zuten izan. Gaur egunera ailegatu diren material apurrak nahikoak dira lau ziklo ezberdin antzemateko: Ziklo mitologikoa, Ziklo historikoa, Ulsterko zikloa eta Fenian zikloa. Ziklo hauetan kokatu ahal ezin litezkeen beste hainbat testu mitologiko ere badaude. Modu berean, ziklo honetako pertsonai batek edo gehiagok parte hartzen duten ipuin herrikoi sail zabal bat ere kontserbatu da.

## Iturriak

Irlandar eskuizkribuetako hiru iturri nagusiak XI. mende amaiera eta XII. mende hasierakoak dira Lebor na huidre lanarekin, Irlandar Erret Akademiako liburutegian, XII. mendeko hasieran Leinstergo Liburuarekin, Trinty Collegeko Liburutegian, eta Rawlinson Eskuizkribua, Oxford Unibertsitateko Bodleiar Liburutegian. Nahiz eta iturri hauek data horietan barne egon, materialaren zatirik handiena bere konposizioaren aurretikoa da. Lehenengo prosa edo hitz-laua VIII. mendean datatu liteke arrazoi linguistikoei jarraituz gero, eta zenbait bertso VI. mendekoak ere izan litezke.
Beste iturri garrantzitsuen artean Irlandako mendebaldean agertutako XIV. mendearen amaierako eta XV. mendearen hasierako lau eskuizkribu sail nabarmendu litezke: Lecan-en Liburu Horia, Lecan-en Liburu Handia, Hy Many-en Liburua eta Ballymote-ko Liburua. Lehendabizikoak, Trinity College-en dagoen Táin Bó Cúailnge ("Cooley-ko Ganadu Lapurreta") kontakizunaren aurreneko bertsioa dakar. Beste hiruak Irlandar Erret Akademian daude. Beste XV. mendeko eskuizkribuek, Fermoy-ko Liburua bezala, argibide edo informazio interesgarria gordetzen dute, bai eta aurregora agertu ziren lan sinkretikoek, Geoffrey Keating-en Foras Feasa ar Éirinn (Irlandako Historia) (1640an sortua), Geoffrey of Monmouth ingelesaren britaniar inbaditzaileen arbaso mitologikoen parekide izango zen irlandar historia bat sortzeko saiakera bat izan. Irlandar genealogiak berinterpretatzeko joera bat egon zen greziar eta bibliako eskema mitologikotan kokatu nahian.

## Ikus, gainera

* Ulsterko zikloa
* Cúchulainn
* Zelta mitologia
* Zelta
* Irlandako historia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1471505
* Multimedia: Irish mythology / Q1471505
# Irlandar pilota

Irlandar pilota, Irlandako esku-huskako pilota edo pilota gaelikoa (irlanderaz Liathróid Láimhe, ingelesez Irish handball, handball, court handball, alley handball edo wall handball) Irlandako pilota joko autoktono edo gaelikoa da. Jokalariek (2 edo 4) pilota eskuarekin jotzen dute, jaurtikitako pilotak frontisaren aurka jotzen du. Helburua aurkariak pilota ezin itzuli izatea da.
Euskal pilotaren antz handia du, nahiz eta Irlandar pilotan pilotalekuaren neurriak askoz ere txikiagoak eta pilota beratzagoa izan. Gaelic Athletic Association edo Elkarte Atletiko Gaelikoak antolatzen ditu kirol honen txapelketa eta lehiaketak.

## Pilotalekua

Irlandar Pilota 18 metro luzera eta 9 metro zabaleko pilotalekuan jokatzen da, 6 metroko garaiera duen frontisarekin. Pilotaleku gehienak itxiak dira (lau hormekin edo paretekin), baina hiru hormakoak ere badaude, nahiz eta denetan zaharrenak horma batekoak izan.
Frontisetik 4.5 metrotara marra bat kokatzen da, marra honek jokaldia hasi edo "sakatzera" doan jokalariak pilotaren potea eman dezakeen lekurik aurreratuena erakusten du. Marra horrek berak "sakatu" eta pilotak frontisean jo ondoren potea eman dezakeen lekurik atzeratuena ere erakusten du.
Halere eta lehen esan bezala irlandar pilotalekuaren neurriak eusko pilotalekuenak baina askoz txikiagoak dira, aldameneko irudian ongi ikus daitekeen bezala.

## Ikus gainera

* Joko gaelikoak
* Euskal pilota
* Valentziar pilota
* Gales eskupilota

## Kanpo estekak

* Irlandar Pilotaren Webgune Ofiziala
* www.handballvideo.com
* Datuak: Q1672856
* Multimedia: Gaelic handball / Q1672856
# Irlandar whiski

Irlandar whiski (ingelesez: Irish whiskey; irlanderaz: Fuisce edo uisce beatha) garagarra erabiliz egindako whiskia da, eta destilazio hirukoitza du ezaugarri, leun eta delikatua egiten duena.
Irlandar whiskiaren izena gaeleraz uisce beatha da, itzulita "bizi-ura" esan nahi duena, eta gaur egungo izena "whiskey" da. Irlandar whiskiaren kontsumoa ekoizpen-herrialdearen barruan egiten da gehienbat, eta %25a soilik esportatzen da, nahiz eta azken urteotan nabarmen handitu diren esportazio horiek.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Buecheler, Christopher. (2013). «An Introduction to Irish Whiskey» Primer Magazine.
* Datuak: Q909747
* Multimedia: Whiskey from Ireland / Q909747
# Irlandarrak baina irlandarragoak

Irlandarrak baina irlandarragoak (irlanderaz Níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin; latinez: Hibernis ipsis Hiberniores, euskarazko Euskaldun peto-petoak esaldiaren baliokidea litzateke) Irlandako Erdi Aroan 1169ko normandiar inbasioaren ondoren ezarri ziren kanpotarren gaeleratze fenomenoa deskribatzeko erabili ohi zen esaldia da, izan ere, normandiar kanpotar horiek irlandar kultura eta gizartean integratzeko joera izan baitzuten, irlandar hizkuntza, kultura, musika, jazkera eta ohiturak bereganatuz..
Kanpotarren okupazio indar horiek Galesko Pembrokeshire konderritik itsasoz etorritako kanbriar-normandiar jauntxoak ziren, haien buruak Rikardo Clarekoa (Strongbow), Hugo Lacykoa lurjabea eta haren zaldun zen Gilbert Angulokoa zirelarik. Irlandar bilakatu zen lehenbiziko normandiar familia Angulotarrena izan zen, irlanderaz Coisdeala (Gilbert, Jocelyn-en semea) abizena jaso eta haien ondorengoak Connacht eskualdean bizi direlarik. Abizen hori ingelesera MacCostello gisa igaro, eta gerora gaur egun aski irlandarra den Costello abizena bilakatu zen. Fenomeno hau lehenbiziko kanpotarren artean jazotzen zen bitartean, bereziki XII. mendea ondorengo ingeles eta normandiar kolonien artean, ingeles zaharrak izena jaso zuten, baina XVII. mendetik aurrera ez zen horrelako kasu gehiegirik eman.
Halere, bai eguneroko hizkeran nahiz hedabideetan maiz erabili ohi den esaldia da, bai garai hartako anglo-normandiar etorkinak aipatzeko nahiz gerora munduan barna zabaldu zen Irlandar Diaspora aipatzeko ere.

## Erreferentziak

* ↑ Hibernis ipsis Hiberniores E. G. R. Notes and Queries.1853; s1-VII: 366
* ↑ Batzuk irlandar gizartean erabat integratu ziren, Hiberniores Hibernis ipsis esaldi ezaguna sortu zelarik. More Irish Families. Edward MacLysaght, Irish Academic Press, ISBN=0-7165-0126-0 (Ingelesez)
* ↑ Jatorriz, irlandera klasikoan gaur egungo hasierako c bokala g zen, hortik Mag Oisdealbhaigh abizena. Adibidez: Mag Aonghusa gaur egun Mac Uidhir da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2746331