OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kalitatearen kudeaketa

Kalitatearen kudeaketa erakunde batean kalitate-helburuei begira erabiltzen diren antolakuntza eta tresnen multzoa da. Izan ere, kalitatea kontzeptu konplexua izanik eta erakundeko arlo eta eragile guztiak barnehartzen dituenez, beharrezkoa da kalitatea lortzeko antolakuntza bat eratu eta antolakuntza horretarako tresnak diseinatzea.
Kalitatearen kontzeptu moderno baten arabera, kalitatea prozesu baten emaitza da eta beraz, erakundearen prozesu osoan zehar hartu behar dira erabakiak kalitataren hobekuntzarako. ISO 9004 arauaren arabera, lau arlo ezberdinetan biltzen dira kalitate-kudeaketarako jarduerak:
* kalitaterako zuzendaritzak helburuak eman eta horretarako baliabideak zehaztu, erabakiak hartu eta lorpenen kontrola definitu beharko du;
* baliabideen kudeaketan kalitatea lortzeko beharrezko diren baliabideak ezarri beharko dira (makina baten mantenimendua maizago egin behar bada, horretarako baliabidea jarri, adibidez);
* prozesuaren kontrolean erakundeko baliabideak konbinatu eta produktuak eta zerbitzuak sortzen diren prozesuaren hobekuntzarako tresnak eta metodoak ere abiarazi beharko dira (langileen artean hobekuntzarako taldeak sortu behar ote diren, adibidez);
* kalitate-kontrolak, berriz, kalitate-helburuak bete diren egiaztatzeko metodo eta teknikak biltzen ditu (ekoiztutako produktu guztietatik lagin bat aukeratuz, esaterako),
* kalitaterako zuzendaritzak, azkenik eta berriz ere, helburuen lorpena ebaluatu, helburu berriak planteatu eta abiarazteko. Horrela, kalitatearen kudeaketak planifikazio estrategikoaren eskema hartzen ud bere gain.
Oro har, kalitatearen kudeaketa erakundeko kudeaketatik at kokatu behar dela gomendatzen da, kalitatearen hobekuntzarako hartutako erabakien independentzia ziurtatzeko.

## Kalitate-kudeaketarako tresnak
### Akatsen eraginaren neurketa eta zergatia

* Kausa-efektu diagramak
* Pareto diagramak
* Bost zergaitiak

### Prozesuen optimizaziorako tresnak

* Kanban

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) ISO 9004:Sistemas de gestión de la calidad —Directrices para la mejora del desempeño. 2009-01-21.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q757012
* Multimedia: Quality management / Q757012
# José Luis Duque

José Luis Duque González (Bilbo, 1918ko urriaren 27a - ib., 1991ko azaroaren 19a) bizkaitar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena.

## Biografia

Duque futbolari bezala UD Salamancan hasi eta 1939an Bigarren Mailan debutatu zuen. 1942an Athletic Clubek fitxatu eta hamar gol lortu zituen Ligako lehen zazpi jardunaldietan, Real Madridi eta FC Barcelonari egindako golak barne. Hala ere, hurrengo hilabeteetan ia ez zuen aukerarik izan, bost partida gehiago jokatu baitzituen. 1943-44 denboraldian Arenas Clubarekin Bigarren Mailan partida bat jokatuz hasi zuen denboraldia, eta hurrengo asterako Bilboko taldera itzuli zen. Bigarren jardunaldian Deportivo de la Coruñaren aurka hat-trick bat sartu zuen, baina, aurreko etapan bezala, ez zuen jarraipenik izan eta zortzi gol sartu zituen hamar partidatan.
Bere hurrengo helmuga RCD Espanyoll izan zen, non bi denboraldi eman zituen. Bere lehen kanpainan sei tanto lortu zituen, eta bigarren kanpainan Salamancako UDra itzuli zen. Talde txuri-urdinean zazpi tanto egin zituen, baina ez zuen saihestu Hirugarren Mailara jaistea. 1946-47 denboraldirako Racing de Santander taldearekin sinatu zuen, non bere bigarren jaitsiera jarraian jasan zuen. 1948an Gimnástica de Torrelavegak fitxatu zuen eta Bigarren Mailara igo zen bere lehen kanpainan. 1949-50 denboraldian 28 gol sartu zituen 26 partidatan, Bigarren Mailako bigarren goleatzaile nagusia izan zelarik. 1951n Eibar KE taldean erretiratu zen.

## Ibilbidea

| Kluba | Urtea(k) |
| UD Salamanca | 1939-1940 |
| UD Salamanca | 1941-1942 |
| Athletic Club | 1942-1943 |
| Arenas Club | 1943 |
| Athletic Club | 1943-1944 |
| RCD Espanyol | 1944-1945 |
| UD Salamanca | 1945-1946 |
| Racing de Santander | 1946-1947 |
| Gimnástica de Torrelavega | 1948-1950 |
| Eibar KE | 1950-1951 |

## Tituluak

| Titulua | Kluba | Urtea |
| Liga | Athletic Club | 1943 |
| Kopa | Athletic Club | 1943 |
| Kopa | Athletic Club | 1944 |

## Erreferentziak

* 1 2 Athletic Club
* Datuak: Q63117785
# José Luis Elejalde

Jose Luis Elejalde Gorostiza (Habana, 1951-2018ko urtarrilak 14) 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen futbolari kubatarra izan zen. Gaixotasun baten ondorioz hil zen, 67 urterekin.
El Caballo ezizenez ezaguna, FC La Habanako erdilari gisa jokatu zuen bere ibilbide osoa, 1968tik 1986ra. Entrenatzaile bihurtuta, emakumezkoen talde batzuk zuzendu zituen Kuban eta Dominikar Errepublikan bereziki.

## Selekzio nazionala

1970eko hamarkadan internazionala izan zen, non 1971ko Concacafeko Nazioen Txapelketan jokatu zituen bost norgehiagokak eta bere gol bakarra Trinidad eta Tobagoren aurka, lehiaren herrialde anfitrioiaren aurka, azaroaren 30ean 2-2ko berdinketan sartu zuen. Sergio Padron teknikariak deitu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetarako hautatutako taldean, Montrealen.
1978ko Munduko Futbol Txapelketarako sailkatzeko hiru partidatan ere parte hartu zuen. Gainera, eskualde mailan, bi urrezko domina irabazi zituen jarraian 1970eko eta 1974ko Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ José F. Reinoso Zayas. (20 de febrero de 2018). «Falleció José Luis Elejalde Gorostiza, gloria del fútbol cubano» Juventud Rebelde.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6292762
# José Luis Galdámez

José Luis Galdámez Aznar (Alfaro, 1945eko martxoaren 19a) nafar txirrindulari ohia da, profesionala 1970 eta 1974 artean, tarte horretan hiru garaipen eskuratu zituen.
Errioxan jaioa bazen ere, Castejónen hazi eta hezi zen.
Kirol ibilbideko zati handi bat, Portugalgo Coelima taldean eman zuen. Aipatzekoa da 1972ko Portugalgo Itzulian lortutako hirugarren postua.

## Palmaresa

1968
* 2. Nafarroako Itzulian
1970
* 2. Errioxako Itzulian
* 4. Meatze Haranetako Itzulian
1971
* Fagor Sari Nagusiko etapa 1 (Angola)
* 6. Kantabriako Itzulian
1972
* Coppa Ambar (Portugal)
* Lisboa-Coimbra-Porto
* 3. Portugalgo Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | 29. | - |
-: Ez zuen parte hartu

## Taldeak

* La Casera Peña Bahamontes (1970)
* Coelima (1971-1974)

## Kanpo estekak

* José Luis Galdámez - ProCyclingStats
* Datuak: Q5941327
# José Luis Falcón

José Luis Falcón Etxegoien (Oiartzun, 1938ko uztailaren 19a - ) euskal atleta ohia da, mailu jaurtiketan aditua. Real Sociedad taldean ibili zen.

## Ibilbidea

Hirutan izan zen Espainiako txapelduna mailu jaurtiketan (1960, 1961 eta 1962an). Bere markarik onena 57,51 metrokoa da, 1962an lortua.
Behin izan zen Olinpiar Jokoetan, 1960an hain zuzen ere. Hona hemen bere emaitzak:
| Urtea | Txapelketa | Lekua | Postua | Froga |
| 1960 | Olinpiar Jokoak | Erroma (Italia) | 26.a (3. erronda) | Mailu Jaurtiketa |

## Erreferentziak

* ↑ Auñamendi Entziklopedia
* ↑ www.sports-reference.com
* Datuak: Q12260836
# José Luis Fernández Prieto

José Luis "Txelis" Fernández Prieto (Bilbo, 1963ko maiatzaren 15a) bizkaitar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena.

## Ibilbidea

| Kluba | Urtea |
| Sestao SC | 1985-1987 |
| RCD Espanyol | 1986-1989 |
| Real Burgos CF | 1989-1991 |
| Real Murcia CF | 1991-1992 |
| Real Valladolid CF | 1992-1994 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11929107
# José Luis Egea

José Luis Egea Vila (Donostia, 1940) gipuzkoar zinema zuzendari eta gidoigilea da.

## Biografia

Madrilgo Complutense Unibertsitatean zientzia politikoak ikasi eta gero, zinemagile bilakatu zen Madrilgo Zinema-eskola ofizialean. Hainbat zuzendariekin lan egin du eta 1969an zilarrezko maskorra lortu zuen Los desafíos lanari esker. Telebistarako telesailak eta hainbat film labur dokumental egin ditu, tartean Ikuska sailerako ere.

## Filmografia
### Zuzendaria

* El niño de Vallecas (1964, film labur)
* Los desafíos (1968)

### Gidoigilea

* El niño de Vallecas (1964, film labur)
* El próximo otoño (1967)
* Los desafíos (1968) Víctor Erice eta Claudio Guerinekin batera

## Erreferentziak

* ↑ filmotecavasca.com
* Datuak: Q63184506
# José Luis Fernández García

José Luis Fernández García edo Txelu Fernandez, (Portugalete, 1954ko maiatzaren 3a) euskal xakelaria da, Nazioarteko Maisu Handia maila duena. 2012ko FIDEren zerrendaren munduko 1773.a izan zen, 2419 punto-ELO izanik.
1989an Espainiako txapelketa irabazi zuen, 1977an, 1978an, 1985ean eta 1995ean txapeldunordea izan zen.
Euskal Herriko lau xake jokalarik lortu dute Nazioarteko Maisu Handia titulua: Txelu Fernandez bilbotarrak, 1986an; Felix Izeta zestoarrak, 1994an; Mario Gomez portugaletetarrak, 2004an; eta Mikel Huerga, 2021ean. Lehenengo hirurak lehia ofizialetatik erretiratuta daude, nahiz eta noizean behin Gomezek eta Fernandezek taldeka partidaren bat jokatzen duten. Izeta, berriz, Euskadiko eta Eskoziako selekzioen artekoan aritu zen 2014an. Baina, salbuespen horiek kenduta, esan daiteke 2010eko hamarkadan ez dela egon Euskal Herriko Maisu Handirik lehiaketa ofizialetan.

## Erreferentziak

* ↑ FIDE webgunea
* ↑ Tornay, Josu. «Bidea, luzea bezain aberasgarria» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-10-16).

## Ikus, gainera

* Felix Izeta
* Mario Gomez
* Mikel Huerga

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2566743
# Kanbodiako bandera

Kanbodiako bandera :
| Erabilera | |
| Proportzioa | 2:3 |
| Erabakia | 1993 |
| Koloreak | |
Kanbodiako bandera 1993ko otsailaren 14an erabakitakoa da, monarkia agintera itzuli zenean. Bandera urdin-gorria da eta erdian Angkor Wat tenplua agertzen da zuriz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q162999
* Multimedia: National flag of Cambodia / Q162999
# Kanbodiako kanpaina

Kanbodiako kanpaina (ingelesez: Cambodian campaign) ekialdeko Kanbodian 1970ean, Vietnamgo Gerraren testuinguruan, Estatu Batuek eta Hego Vietnamek egindako operazio militar sorta bat izan zen. Inbasio hauek Richard Nixon presidente estatubatuarraren politikaren ondorio izan ziren. Vietnamgo Errepublikako Armadak 13 erasoaldi egin zituen apirilaren 29tik uztailaren 22ra bitartean, eta indar estatubatuarrek maiatzaren 1etik ekainaren 30era bitartean jardun zuten.
Kanpainaren helburua Kanbodiako ekialdeko mugako eskualdeetan kokatuta zeuden Ipar Vietnamgo Armadako eta Vietcongeko 40.000 soldaduak garaitzea zen. Kanbodiaren neutraltasun ofizialak eta ahulezia militarrak eremu seguru bihurtu zuten bere lurraldea, non indar komunistek mugaren gaineko operazioetarako oinarriak ezar zitzaketen, baita berriro hornitu eta elkartu ere. AEBen "vietnamdartze" eta erretiratze politika baterantz zihoan heinean, herrialdea Hego Vietnamgo gobernuaren segurtasuna bermatzen saiatu zen mugako mehatxua ezabatuz.
1970ean Kanputxeako gobernuan izandako aldaketak aukera bat ireki zuen Ipar Vietnamgo baseak suntsitzeko, Norodom Sihanouk printzea kargutik kendu eta Lon Nol estatubatuarren aldeko jeneralak ordezkatu zuenean. Operazio militar aliatuek ezin zuten tropa komunistaren gehiengoa desagerraraztea lortu, ezta haien kuartelak- Hego Vietnamerako Bulego Nagusia deituak- harrapatzea ere, baina Kanbodian harrapatutako materialaren pilaketak arrakasta-aldarrikapenak eragin zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Shaw, John M.. (2005). The Cambodian Campaign: The 1970 Offensive and America's Vietnam War. Lawrence: University of Kansas Press, 158 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2994973
* Multimedia: Cambodian campaign / Q2994973
# Kanbises I.a

Kanbises I.a (antzinako persieraz: Kambūǰiya‎; antzinako grezieraz: Καμβύσης; persieraz: کمبوجيه يکم ‎; akaderaz: Kambuziya) Persia gobernatu zuen akemenestar leinuaren kidea izan zen. Anshamgo erregea (K.a. 600-559 inguruan). Ziro I.aren semea eta Ziro II.aren aita zen. Ziaxares eta Astiages mediar erregeen mendeko izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2014-03-28). (PDF) 175. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (I): Mesopotamia, Mediako Inperioa, Akemenestar Inperioa eta Lidia. Bilbo, 6 or..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
# Kanbodiako Erresuma (1953-1970)

Kanbodiako Erresuma (khmereraz: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchéa, gerora Kanbodiako Lehen Erresuma ere deitua, Frantziako protektoratua amaitu ondoren (1945eko independentzia aldarrikapenera edo 1946ko konstituzioaren aldarrikapenera atzeratu daitekeen arren) Khmer Errepublika sortu zen arte Kanbodiari eman zitzaion izena da. Erresuma hau Norodom Sihanoukek gobernatu zuen 1953tik 1970era, eta funtsezko papera izan zuen Kanbodiaren historian. Aldi horretan, Kanputxeako Alderdi Komunista sortu zuten, zeinaren kideak laster Khmer Gorriak bezala ezagutuko ziren.
Sihanouken lehen gobernua, 1955etik 1970era, bereziki esanguratsua izan zen Kanbodiaren historian. Norodom Sihanouk Asiako hego-ekialdeko pertsonarik eztabaidatuenetako bat izaten jarraitu zuen, Bigarren Mundu Gerraren osteko historia nahasi eta tragikoarekin. Bere miresleek kanbodiar nazioaren aitatzat hartzen zuten, ondoko estatuetan piztu zen gatazkan bere neutraltasun politika irmoa ospatuz, Kanputxea hamabost urte baino gehiagoz Vietnamgo Gerra odoltsutik urrun egon baitzen. Beste batzuek, ordea, bere aberriaren pobreziaren eta neutraltasunaren errudun nagusitzat jotzen dute, bikoiztasun-ekintza soiltzat ere hartzen dena, eta beti alde indartsuena aukeratu zuen tratamendu basatia, Kanputxeako Gerra Zibilaren atarira eraman zuena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2638486
# Kapurthala barrutia

Kapurthala barrutia Indiako barruti bat da, Jalandhar dibisioan, Punjab estatuan. 815.168 biztanle ditu 1.633 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Amritsar barrutia Tarn Taran barrutia Firozpur barrutia Jalandhar barrutia Shahid Bhagat Singh Nagar barrutia Hoshiarpur barrutia Gurdaspur barrutia

## Ikus, gainera

* Punjab

## Kanpo estekak

* Datuak: Q172363
* Multimedia: Kapurthala district / Q172363
# Kapu

Kapu hawaiierazko hitz bat da, eta bere itzulpena "debekatua" izan ohi da. Antzinako Hawaiin Kapu hitzarekin bere lege eta arau sistema izendatzen zen. Kapuari ofentsa bat gorputzarekin egiten zen, baina mehatxu izpirituala ere izan zitekeen, adibidez manaren lapurretan. Kapua modu hertsi batean betetzen zen eta arau-hausterik egon bazen, nahigabe baldin bazen ere, heriotzarekin zigortzen zen. Kontzeptu hau oso loturik dago tabu hitzarekin, Polinesiako beste kultura askotan ematen den moduan.
Kapu sistema Hawaiin erabili zen ahalik eta Kamehameha II.ak kendu zuen arte, bere erregina eta bere aitaren erreginarekin batera jatordu bat egin zuenean emakume zerbitzariekin, 1819an.
Kapuren kontrakoa noa da, eta libre edo komun gisa itzul daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q63213676
# Kapustinita

Kapustinita mineral bat da eta zirsinalita-lovozerita subtaldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Kapustinita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na5(Na,Mn2+)<1Zr(H2Si6O18)}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kapustinite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kaputxino

Kaputxino izan daiteke:
* Anaia Txiki Kaputxinoen Ordenaren fraide katolikoa.
* Cebus generoaren primateak.
* Kaputxinoak, Errenteriako auzoa.
* Kaputxino edo cappuccino kafe-errezeta.
# Kaputxino (kafea)

    Artikulu hau kafe-errezetari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kaputxino».
Kaputxinoa (italieraz: cappuccino) esne-aparrarekin edo esne-gainarekin eta, batzuetan, gainetik txokolate-hautsa botata ateratzen den kafesne-katilu txikia da. Jatorria Italian du.
Kaputxinoaren ezaugarria (kafe espresarekin alderatuta) esnearen ehundura eta tenperatura da, esneak ez baitu 65 °C-tik gorakoa izan behar. Baristak, esneari bolumena emateko, aire-burbuila txikiak sartzen ditu presiopeko lurrunaren bidez, testura krematsua emateko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Jatetxe, Taberna eta Kafetegiak Hiztegia] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159774
* Multimedia: Cappuccino / Q159774
# Kapuko aldizkaria

Kapuko aldizkaria Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako campuseko Kazetaritza, Publizitate eta Ikus-Entzunezko Komunikazioko lehen mailako hainbat ikaslek sortutako aldizkaria da. Proiektua Kapuko —hots, kazetaritza, publikazitatea eta komunikazioa— 31 ikasgelan abiatu zen 2011ko otsailean eta urte bereko martxoan kaleratu zen lehen zenbakia.

## Ikus, gainera

* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Kanpo estekak

* Kapuko aldizkariaren webgunea
* Datuak: Q12261278
# Kapundaita

Kapundaita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Kapundaita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaCaFe4(PO4)4(OH)3 * 5H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kapundaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kaputxa

Kaputxa kapusai, zamarra eta antzeko jantzietan erantsita dagoen txano bat da, buruaz gainera, aurpegiaren zati bat ere estaltzen duena. Hotzetik eta euritik babesteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q850298
* Multimedia: Hoods / Q850298
# Kapuas

Kapuas (indonesieraz: Sungai Kapuas) Indonesiako ibairik luzeena da. Borneo uhartearen erdialdean du iturburua, Kapuas Hulu mendigunean, eta Hego Txinako itsasora isurtzen da, Pontianaketik mendebalde hego-mendebaldera. 1.143 kilometro luze da eta 98.749 kilometro koadroko arroa drainatzen du (Mendebaldeko Kalimantan probintziaren %67). Ahoan delta zabala eratzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Göltenboth, Friedhelm. Ecology of insular Southeast Asia: the Indonesian Archipelago. Elsevier, ISBN 0-444-52739-7 p. 157 (Noiz kontsultatua: 2016-9-27).
* ↑ Kapuas River. global.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2016-9-27).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) The Conflict-Laden Multi-Functionality of the Kapuas River in Kalimantan, Indonesia, seas.at
* Datuak: Q841359
* Multimedia: Kapuas River / Q841359
# Kapusai

Kapusai edo kapusail euritik babesteko soingaineko kaputxaduna da. Herri batzuetan txartes izena ere hartzen zuen. Aldi berean gorputza eta burua estaltzen zuen artilezko jantzia zen, bereziki langileek eta artzainek erabiltzen zutena euritik babestu ahal izateko. Amionok eta Aymeric Picaudek aipatzen duten janzkera izan liteke, Iberiar Penintsulan Erdi Aroan erabiltzen zena.
Jantziak bi atal ditu, bata aurretik eta bestea atzetik jartzen dena, eta besoen azpitik sokekin lotzen zen. San Telmo museoan ale bat gordetzen da.

## Etimologia

Gaztelaniako capisayo hitzaren parekoa da, hau da, gainjantzi bat (capa) eta zaia (sayo) bat batera dituen jantzia.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).
* ↑ «txartes - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).
* 1 2 (Ingelesez) «Javier Hermoso de Mendoza - Tierra Estella y Ciudad de Estella, Navarra» www.sasua.net (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).
* ↑ «Capisayo . EMSIME» apps.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).
* ↑ «kapusai - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).

## Kanpo estekak

* Kapusaia. Txartesa. Hongarina. Euskal Herriko Atlas Etnografikoa. Labayru eta Etniker.
* Datuak: Q112685555
# Juan Antonio Saráchaga

Juan Antonio Saráchaga (Córdoba, Argentina, 1781ko ekaina - 1840ko urria) argentinar legelari, irakasle eta politikaria, Córdobako probintziaren federalismoaren lehen urratsetan jardun zuena.

## Biografia

Monserrat ikastetxean eta Cordobako Unibertsitatean ikasi zuen, eta zuzenbidean doktoregoa lortu zuen 1804an.
Unibertsitatean irakasle eta Kabildoko funtzionario izan zen. Bere kargua 1810ean utzi zuen, gerra auditore bezala Peru Garaia laguntzeko lehen espedizioarekin bat egiteko. Feliciano Antonio Chiclana gobernadorearen idazkaria izan zen, Saltakoa, eta, Suipachako guduaren ondoren, Charcaseko gobernadore zen Pueyrredónen idazkaria ere izan zen, aldi berean, Errege Auzitegiko presidentea zena. Pueyrredoni lagundu zion Huaquiko guduaren ondorengo ihesaldian, Pueyrredón Iparraldeko Armadako komandante izan zen aldi laburrean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5947436
# Juan Antonio Urrutia Arana

    Artikulu hau nobleari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Juan Arana».
Juan Antonio Urrutia Arana Pérez Esnauriz (Lanteno, 1670eko azaroaren 30a - Mexiko Hiria, 1743ko abuztuaren 29a), II. Villar del Águilako markesa, arabar noblea izan zen. Hamasei urte besterik ez zituela, Mexikora joan zen Juan Urrutia Retes bere osabak deituta. Administrazioan lan egin zuen Querétaron eta bere akueduktu ospetsua eraiki zuen.
# Juan Antonio Vallejo-Nágera

Juan Antonio Vallejo-Nágera Botas (Oviedo, 1926ko azaroaren 14a - Madril, 1990eko martxoaren 13a) espainiar idazle eta sendagilea izan zen. Madrilen egin zituen medikuntza-ikasketak. 1956an Medikuntzako Sari Nazionala eman zioten, eta urtebete geroago, Madrileko Unibertsitate Zentraleko medikuntza fakultateko psikiatria katedrako irakasle laguntzaile zen. Haren aita zen katedraren jabe, eta hura hil zenean, 1959an, berak hartu zuen aitaren lekua. Leganesko Psikiatria Erietxeko zuzendari, Toledoko Arte Ederretako eta Zientzia Historikoko Akademiako kide eta, 1981etik aurrera, El Salvadorreko Unibertsitateko ohorezko irakasle izan zen, besteak beste. Sendagile-lanaz gainera, pintura eta literatura landu zituen. Jakintza eta denbora-pasa uztartzen zituzten liburuak idatzi zituen batez ere: Locos egregios (1977, Zoro ospetsuak); Mishima o el placer de morir (1978, Mishima edo hiltzeko plazerra); Yo, el rey (1985, Ni, errege, Planeta sariaren irabazlea), etab. Hil baino pixka bat lehenago bere autobiografia argitaratu zuen, bere lagun José Luis Olaizolarekin batera idatzia, La puerta de la Esperantza (Itxaropenerako atea) titulupean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q5947470
* Multimedia: Juan Antonio Vallejo-Nágera / Q5947470
# Juan Antonio Ubillos

Juan Antonio Ubillos Galatas (Amasa, Billabona, Gipuzkoa, 1707 – Arantzazuko santutegia, 1789) euskal idazlea izan zen.

## Biografia

1722an frantziskotar egin zen, Arantzazun.
Ondoren, Alcalako unibertsitatera bidali zuten teologia eta filosofiako goi ikasketak egitera.
Tolosako eta Arantzazuko komentuetan eman zuen bere bizitza osoa, irakasle lanetan.
Filosofia eskotistari buruzko hiru liburuki mardul argitaratu zituen latinez: Philosophia Rationalis (1755), Philosophia transnaturalis (1759) eta Philosophia Naturalis (1762).
1785. urtean, berriz, Fleury abatearen Catéchisme Historique (1679) obra euskaratu zuen Christau doctriñ berriecarlea, Christauari degozcan Eguia sinisbeharren berria dacarrena. Jaun Claudio Fleuri Abadeac arguitara atera zuanetic izenburupean. Gipuzkeraz idatzia, Villasantek zera dio: “El libro del P. Ubillos delata en seguida la preocupación por emplear un euskera escogido y depurado. También se ve que tenía delante el Diccionario Trilingüe del P. Larramendi, aunque no abusa de él. Su lenguaje está firmemente cimentado sobre el vascuence popular: es puro y a la vez rico y expresivo. También se ha hecho notar que se observa en él un tinte de influencia labortana, que se explicaría por dependencia literaria de algún autor vascofrancés” (1979, 155. or.). 1897an Resurrección María Azkuek berrargitaratu zuen Bilbon, eta 1909. urtean Tolosan plazaratu zuten Kristabaren ikasbidea izenburupean.

## Lanak
### Saiakera

* Philosophia rationalis (1755)
* Philosophia Trasnanturalis et Naturalis (1758)
* Philosophia naturalis (1762)

### Dotrina

* Cristau doctriñ berri-ecarlea (1785): Fleuryren katiximaren itzulpena

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo loturak

* Juan Antonio Ubillos literaturaren zubitegian
* Datuak: Q11057835
* Multimedia: Juan Antonio Ubillos / Q11057835