OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Figueira da Foz

Figueira da Foz Portugalgo Coimbrako barrutian dagoen udalerria da. 2006ko erroldaren arabera, 63.372 biztanle zituen. Portugal iparraldeko turismo gune agusia da.

## Etimologia

Salmanha nasan arrantzaleek beren txalupak lotzen zituzten eta eta bertan zegoen pikondo batek eman omen zion izena herriari.

## Geografia

Coimbratik 40 kilometro iparraldera kokaturik dago, Mondego ibaia itsasoratzen den tokian. Hainbat hondartza daude udalerrian.

## Historia

Neolito garaiko aztarnak aurkitu izan dira Figueira da Foz udalerrian, baina 1096koa da hiria aipatzen den agiri zaharrena. Petri abadearen lurrak omen ziren, Coimbrako katedral zaharrari zegokion apaiza zen berau.
XVIII eta XIX mendeetan garatu zen Figueira, batez ere ontzigintzari loturiko industriari esker. 1920 eta 1930 hamarkadetan turismoleku garrantzitsua bihurtu zen eta Rainha das Praias ("hondartzen erregina") ezizenaz ezagutzen hasi zen.

## Turismoa

Turismoa da jarduera ekonomiko nagusia. Hondartza ugari eta itsas-kirol kaiak izateaz gain Europako kasino handienetakoa du.

## Banaketa administratiboa
### Fregesiak

| Alhadas | Alqueidão | Bom Sucesso |
| Borda do Campo | Brenha | Buarcos (Figueira da Foz) |
| Ferreira-a-Nova | Lavos | Maiorca (Figueira da Foz) |
| Marinha das Ondas | Moinhos da Gândara | Paião |
| Quiaios | Santana (Figueira da Foz) | São Julião da Figueira da Foz (Figueira da Foz) |
| São Pedro (Figueira da Foz) | Tavarede (Figueira da Foz) | Vila Verde (Figueira da Foz) |

## Demografia

Bilakaera demografikoa (1801 – 2011) :
| 1801 | 1849 | 1900 | 1930 | 1960 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| 10 281 | 8 021 | 43 032 | 49 590 | 57 631 | 58 559 | 61 555 | 62 601 | 62 105 |

## Ondasun nabarmenak

* Santa Catarina gotorlekua.
* Casa do Paço: XVII mendeko eraikina.
* São Julião eliza.

## Iruditegia

* Hondartza aldea.
* Santa Catarina gotorlekua.
* Casa do Paço.
* São Julião eliza.
* Figueirako kasinoa.
* Mondego lurmuturreko itsasargia.

## Erreferentziak

* ↑ "Instituto Nacional de Estatística"

## Kanpo estekak

* (Portugesez) Figueira da Fozko udalaren webgunea.
* Datuak: Q428459
* Multimedia: Figueira da Foz / Q428459
# Figueres–Vilafant geltokia

Figueres–Vilafant Katalan Herrietako Gironès eskualdeko tren geltoki bat da, Vilafant udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Madril — Perpinyà: 748,9 kilometro-puntua

## Historia

Frantziar eta Espainiar Estatuek adostu zuten Frantziako eta Espainiako abiadura handiko sareen arteko lotura Katalunian zehar egitea, Pirinioen azpiko zatia emakida pribatuko zatia izanik. Figueresen hegoaldeko sarearekin eta Perpinyàn iparraldeko sarearekin lotuko lukete. Emakida TP Ferrori esleitu zitzaion, 2010eko abenduaren 19an Figueres-Perpinyà tartea inauguratu zuena Madril-Perpinyà abiadura handiko burdinbidean.
Tarte honen proiektuak Figueres-Vilafant geltokia eraikitzea barne hartzen zuen, eta, beraz, gainontzeko linearekin inauguratu zen. Hegoaldetik, abiadura handiko burdinbidea ez zegoen amaituta mugaraino, eta, beraz, Hegoaldeko Kataluniako ohiko saretik jarraitu zen zabalera mistoko bide baten bidez Bartzelonaraino.
Madril-Perpinyà abiadura handiko burdinbidea Figueresra 2013ko urtarrilean amaitu zen, geltokiaren konexioa osatuz. ERTMS sistema sistema bakar gisa hartzeko proiektuak dauden arren, seinaleztapen eta segurtasun sistemen arteko aldeak daude Frantziako eta Espainiako sareen artean Katalunian bidez, eta, beraz, geltokia beste herrialdeko sarea erabili ezin duten trenen arteko ontzi-aldaketako puntu gisa erabiltzen da.

## Zerbitzuak

* Renfe Operadora
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| | Madril Atochako Atea | Guadalajara–Yebes • Calatayud • Zaragoza–Delicias • Lleida–Pirineus • Camp de Tarragona • Bartzelona–Sants • Girona | Figueres Vilafant⁠ |
| Avant | Bartzelona Sants | Girona | Figueres Vilafant |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Bartzelonako portuak Europako zabaleran esportatzen du» El País 2010-12-22 ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2021-02-09).

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2783545
* Multimedia: Figueres-Vilafant train station / Q2783545
# Ernest Hemingwayren monumentua (Iruñea)

Ernest Hemingwayren monumentua Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen monumentu bat da.

## Kokalekua

Hemingway pasealekuan dago, Iruñeko zezen plazaren alboan, eta Labriteko jaitsiera eta Amaia kalearen arteko izkinan.

## Monumentua

Sanferminak mundu mailan ezagutarazi zituen Ernest Hemingway estatubatuar idazlearen omenezko monumentua da. 1968an Luis Sanguino eskulturgileak egin zuen eta granitozkoa da.
* Ernest Hemingway idazlearen monumentua.

## Kanpo estekak

* Ernest Hemingwayren monumentua. Iruñeko Udala
* Datuak: Q20492952
* Multimedia: Monument to Ernest Hemingway, Pamplona / Q20492952
# Ernest Burgess

Ernest Watson Burgess (Tilbury, Ontario, Kanada, 1886ko maiatzaren 16a - 1966ko abenduaren 27a) jatorri kanadarreko Estatu Batuetako hiri soziologoa izan zen. Chicagoko Soziologia Eskolako kide izan zen.
Kanadan jaio arren, oso gazte zelarik joan zen Estatu Batuetara. Oklahomako Kingfisher Collegen ikasi zuen lehenik, eta ondoren, bere soziologia ikasketak Chicagoko Unibertsitatean burutu zituen. Azken unibertsitate honetako irakasle bezala arituko da 1916tik aurrera.
Garaiko soziologoen artean aintzatespen handia zuen eta Amerikako Soziologia Elkarteko (American Sociological Association, ASA) 24. lehendakaria izan zen.

## Ikerketak

Soziologia modernoaren sortzailetako bat kontsideratzen da, batez ere Estatu Batuetan. Robert E. Park-ekin batera "ekologia soziala" sortzen du, Chicagoko Soziologia Eskolaren babespean.
Interesa handia jarri zuen aldagai estatistikoetan oinarritutako giza portaera aurreikusteko aukeran. Hala, 1929tik aurrera Illinois estatuko baldintzapeko askatasunaren "arrakasta tasa" ikertua zuen. "Burgess metodoa" ospetsu bilakatuko da segituan eta Illinoiseko espetxe sistemak bere gain hartu zuen.
Zentzu honetan, 1939an, ezkontzaren arrakasta baldintzatzen zuten faktoreak ikertzen zituen lan bat publikatu zuen: Predicting Success or Failure in Marriage (Ezkontzaren arrakasta ala porrotaren aurreikuspena). Leonard Cottrell-ekin batera idatzi zuen eta hainbat eztabaida sortu zuen ikerketaren agerpenak, besteak beste, aurreikuspen kalkulua egiterakoan ez zuelako inondik inora kontuan hartzen maitasun sentimendua.

## Gune kontzentrikoen eredua

Robert E. Park-ekin batera, hiria bost gune kontzentrikoen arabera azaldu eta kontzeptualizatu zuen (Concentric ring model):
* Merkatal distritu nagusi bat erdialdean
* Eraikin zaharrez inguraturiko trantsizio gunea (etxebizitzak, industriak...)
* Langileen bizitegi zonaldea (apartamentuak)
* Bizitegi-auzoen zonaldea
* Kanpoaldeko aldiriak
Hiria, eboluzioan eta etengabe aldatzen zegoen zerbaiten moduan aztertu zuen, zentzu darwinistan.

## Lanak

* Ernest W. Burgess, Robert E. Park: Introduction to Science of the Sociology. 1921, ISBN 0-8371-2356-9 (Internet Archive).
* Ernest W. Burgess, Robert E. Park , Roderick D. McKenzie (Hrsg.): The City. University of Chicago Press, Chicago 1925, ISBN 0-226-64611-4.

## Ikus, gainera

* Chicagoko Soziologia Eskola
* Robert E. Park
* Hiri soziologia
* Elkarrekintza sinbolikoa

## Erreferentziak

* ↑ Horton, Paul B., eta Hunt, Chester L. (1994): Soziologia, Leioa: UPV/EHU. 398.or.

## Kanpo loturak

* (Ingelesez) Bibliografia Amerikako Soziologia Elkarteko webgunean.
* Datuak: Q990849
# Ernest Day

Ernest Day, BSC (1927ko apirilaren 15a - 2006ko azaroaren 16a) britainiar argazki-zuzendaria eta zinema- eta telebista-zuzendaria izan zen, David Lean eta Lewis Gilbert- ekin egindako kolaborazioengatik ezaguna. Kamera-operadore gisa eman zuen bere karreraren zatirik handiena, Lean-ek bere "begiak" bezala deitu zion sarritan, eta 70 mm-ko filma-kamera bat erabili zuen lehen kamerari britainiarra izan zen. Oscar sarietarako eta BAFTA sarietarako izendatu zuten Lean-en A Passage to India (1984) azken filmagatik.

## Erreferentziak

* ↑ «The ASC -- American Cinematographer: DVD Playback:» theasc.com.
* ↑ «BSC Members | British Society of Cinematographers» bscine.com.
* ↑ (Ingelesez) "A Passage to India" by Day, Ernest - American Cinematographer, Vol. 66, Issue 2, February 1985. .
* ↑ (Ingelesez) Influence, Urban. «American Cinematographer: A Passage to India | New Beverly Cinema» New Beverly Cinema - The premier revival theater in Los Angeles.
* ↑ «A Passage to India» Turner Classic Movies.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1356284
# Ernest Courtot de Cissey

Ernest Courtot de Cissey (Paris, 1810eko irailaren 12a - ibidem, 1882ko ekainaren 15a) frantziar militar eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1874tik 1875era.
1832an armadan sartu eta 1839an kapitain izatera igo zen. Aljerian borrokatu zuen eta gero koronel mailarekin Krimeako Gerran. Inkermango guduaren ondoren, brigadako jeneral bihurtu zen. 1870eko Frantzia-Prusia Gerran dibisio bat agindu zuen. Frantziako armadak Metzen amore eman zuenean preso hartu zuten eta gerraren amaieran askatu zuten. Versaillesko gobernuak, beste jeneral batzuekin batera, Parisko Komunako errepresioa eskatu zion.
1871n diputatu aukeratu zuten eta hainbat aldiz Gerrako ministro izan zen. 1874tik 1875era lehen ministro izan zen eta 1875ean biziarteko senatari izendatu zuten.
* Datuak: Q471302
* Multimedia: Ernest Courtot de Cissey / Q471302
# Ernest Bourget

Ernest Alexandre Joseph Bourget, Ernest Bourget gisa ezagunagoa, (1814ko martxoaren 10a-Thomery, 1864ko urriaren 2a) antzerkigile, abesti-idazle eta opera-libreto egile frantziarra izan zen. Jacques Offenbach musikagilentzako libreto ugari idatzi zuen. 1847an, Paul Henrion, Victor Parizot eta berak Café des Ambassadeursen lan egiten zuten. Egun batean erabaki zuten zegozkien kontua ez ordaintzea bere lanaren truke zerbait jaso arte. Epaiketa egin zen eta, ondoren,SACEM elkartea sortu zen, musikarien eta musikagileen eskubideak defenditzeko.

## Obra
### Opera-libretoak

* 1856: Tromb-al-ca-zar, ou Les criminels dramatiques, Charles Dupeutyrekin batera; musika: Jacques Offenbach
* 1856: Les Dragées du baptême, Charles Dupeutyrekin batera; musika: Jacques Offenbach
* 1857: Les Deux Pêcheurs ou le Lever du soleil, Charles Dupeutyrekin batera; musika: Jacques Offenbach
* 1857: Les Chansons populaires de la France; musika: Alphonse Varney
* 1860: Bibi Bambou, Jacques Offenbachen melodiareki eta Ernest Bourget poemekin
* 1867: La Leçon de chant électro-magnétique; musika: Jacques Offenbach

### Abestiak

* 1841: Les Dîners parisiens, musika: Victor Parizot
* 1845: La Mère Michel aux Italiens, musika: Victor Parizot
* 1855: Le Sire de Framboisy ou Le Sire de Franc-Boisy (1855), musika: Laurent de Rillé eta hitzak Bourgetenak
* 1855: Le Vigneron, musika: Paul Henrion
* 1855: À bas la crinoline, musika: Edmond Lhuillier
* 1859: Végétal, animal et minéral, musika: Charles-François Plantade
* 186?: Les Canotiers, musika: A. Marquerie

## Erreferentziak

* ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k588724h/f2
* ↑ Brunschwig, Chantal; Calvet, Louis-Jean; Klein, Jean-Claude. 100 ans de chanson française. Seuil, 1972, 319 or.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):"Ernest%20Bourget"%29&lang=fr&suggest=0 Dokumentuak Gallica webgunean.
* Datuak: Q3056859
* Multimedia: Ernest Bourget / Q3056859
# Eugenio Hilario

Eugenio Hilario Calvo (Tolosa, Gipuzkoa, 1909ko maiatzaren 6a - 1944ko martxoaren 20a) euskal herritar futbolaria izan zen. Aurrelari lanetan aritu zen. Bere herriko taldean hasi eta Real Madrilek 1930ean fitxatu zuen.

## Taldeak

| Kluba | Herrialdea | Urteak |
| Tolosa | Gipuzkoa | 1926-1930 |
| Real Madril | Espainia | 1930-1936 |

## Kanpo estekak

* Fitxa
* Datuak: Q5408290
# Eugenio I.a

Eugenio I.a (Erroma, ? - 657ko ekainaren 1a) Erromatar Eliza Katolikoaren 75. aita santua izan zen 654 eta 657 urteen bitartean. Bere agintaldian monotelismoari aurre egin zion.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q199498
* Multimedia: Eugenius I / Q199498
# Eugenio Beitia

Eugenio Beitia Aldazabal (Solokoetxe, Bilbo, 1902ko uztailaren 13a - Santander, 1985eko abenduaren 25a) bizkaitar apaiz katolikoa izan zen.
Comillasko Pontifize-Unibertsitatean filosofia ikasi eta 1927an apaiz bihurtu zen. Gasteizko elizbarrutiaren bikario orokorra izandakoa, 1962an Santanderko apezpiku izendatu zuten.
# Eugenio Etxebeste

Eugenio Etxebeste Arizkuren, Antxon ezizenez ere ezaguna (Donostia, 1951ko martxoaren 9a - ) ETA kide ohia da.

## Datu biografikoak

Amaren aldetik, Baglietto familia eibartar-italiarreko kidea da.
Enpresa-teknikari ikasketak burutu zituen.
Entomologia zalea, 1973 urtean argitaraturiko Euskalerriko tximeletak karta-jokoaren sortzailea izan zen.

## ETAren baitan

1975 urtean Ipar Euskal Herrian errefuxiatu zen eta Bereziak taldeko buru izan zen. ETA politiko-militarretik ETA militarrerako bidea egin zuen. 1984 urtean Frantziako poliziak atxilotu eta Santo Domingora deportatu zuten eta handik Ekuadorrera 1986 urtean. 1980ko hamarkadan espainiar gobernuaren eta ETAren arteko Aljerko negoziaketetan parte hartze zuzena izan zuen. 1997 urtean Espainiara ekarri eta kartzelatua izan zen. 2004 urtean aske utzi zuten.
* Datuak: Q2646542
# Eugenio Gutiérrez

Eugenio Gutiérrez Salazar "Tigre" (Leioa, Bizkaia, 1955 - Idauze-Mendi, Zuberoa, 1984ko otsailaren 25a), sindikalista eta, antza, ETAko kidea, Ipar Euskal Herrian errefuxiatuta, GALen frankotiratzaile batek hil zuen lanetik atera zenean.

## Erasoa

Sindikalismoan eta Amnistiaren Aldeko Batzordeetan ibilia zen Gutierrez leioarra, harik eta Ipar Euskal Herrian errefuxiatu behar izan zuen arte. Euskara ikasi asmoz, Idauze-Mendin errefuxiatuentzat antolatu zuten barnetegi batean zegoen. Hamaiketakoan kalera atera, frankotiratzaile batek mira teleskopikoz urrutitik tiro egin eta eskolako atarian zauritu zuen. Mauleko ospitalera eraman zuten eta gero Donapaleura, baina bidean hil zen. GALek heriotza beren gain hartu zuten. 29 urte zituen.
Hilketaren ondorioz, istilu handiak izan ziren Pasaian eta Donostian, besteak beste. Ikerketa artxibatu egin zuten auzitegi espainiarrek. Leioan Ikea Barrri plazari bere izena eman zioten eta monolito bat eskaini zitzaion baina 2017an epaile batek kentzeko agindua eman zuen. Udalak bere defentsan Gutiérrez inoiz ez zela ETAkide gisa kondenatua izan erantzun zion.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/eugenio-gutierrez-tigre-hil-zuen-idauze-mendin-galek
* ↑ https://www.federacionanarquista.net/eugenio-gutierrez-tigre-iheslari-leioaztarra-gogoratuko-dute-galek-hil-eta-40-urtera/
* ↑ https://www.elmundo.es/pais-vasco/2017/10/20/59e9ac87ca4741f9168b4605.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124657356
# Eugenio III.a

Eugenio III.a (Pisa, 1080ko hamarkada - † Erroma, 1153ko uztailaren 8a) Eliza Katolikoaren 167. Aita Santua izan zen 1145 eta 1153 urteen bitartean. Aita Santu bilakatzeko lehendabiziko zistertarra izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q167610
* Multimedia: Eugenius III / Q167610
# Eugenio Etxebarria

Eugenio Etxebarria Arroita (Dima, 1920ko azaroaren 6a - 2008ko apirilaren 18a) albokari eta albokagile bizkaitarra izan zen. Batzuen hitzetan, "azken albokari tradizionala" izan da. Izan ere, arlo honetan Alejo Etxezarraga herrikidearekin batera Etxebarriaren lana oso nabarmentzekoa da.
Santuru izeneko baserrian jaio eta 9 neba eta arreba eduki zituen. Zaldibarrera ezkondu zen Edurne Garitazelaiarekinm eta 7 seme-alaba eduki zituzten. Azkenik familia Arrigorriagara bizitzera joan zen.
Alboka jotzen Jose Mari Bilbao eta Leon Artabe arratiarrekin ikasi zuen, bai eta musika tresna hauek egiteari ekin ere. Hainbat erromeriatan ibili zen. Geroxeago, Gipuzkoa aldean jotzen sarritan ibili zen.
Gaur egungo albokariekin ere harremana izan zuen, Juan Mari Beltran eta Ibon Koteronekin besteak beste.

## Kanpo estekak

* "Azken albokari tradizionala"
* Datuak: Q12257392
# Eugenio II.a

Eugenio II.a (Erroma, ? - † ?, 827ko abuztuaren 27a) Eliza Katolikoaren 99. Aita Santua izan zen 824 eta 827 urteen bitartean.
Frankoen babesa behar izan zuen boterea mantentzeko, Lotario I.arena hain zuzen ere.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 129. araua: Aita santuen izenak. .
* Datuak: Q104205
* Multimedia: Eugenius II / Q104205
# Farmington (Delaware)

Farmington Delawareko herria bat da. Kent konderrian kokatua dago. 2010ean 9.301 biztanle zituen, 0,21 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Kent konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q657772
* Multimedia: Farmington, Delaware / Q657772
# Farmington (Illinois)

Farmington Illinoiseko hiri bat da. Fulton konderrian kokatua dago. 2010ean 2.448 biztanle zituen, 3,74 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Fulton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q575263
* Multimedia: Farmington, Illinois / Q575263
# Farmington (Iowa)

Farmington Iowako hiri bat da. Van Buren konderrian kokatua dago. 2010ean 664 biztanle zituen, 1,21 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Van Buren konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1933291
* Multimedia: Farmington, Iowa / Q1933291
# Farmington (Kalifornia)

Farmington Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Joaquin konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. 220 biztanle ditu, 6,583893 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* San Joaquin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2233477
* Multimedia: Farmington, California / Q2233477
# Farmington (Maine)

Farmington Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Franklin konderrian dago, Maine estatuan. 4.168 biztanle ditu, 10,477047 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Franklin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5435872
# Farmingdale (New York)

Farmingdale New York estatuko herri bat da. Nassau konderrian kokatua dago. 2010ean 8.189 biztanle zituen, 2,90 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Nassau konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2737048
* Multimedia: Farmingdale, New York / Q2737048
# Farmington (Arkansas)

Farmington Arkansasko hiri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 5.974 biztanle zituen, 25,5 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Washington konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79442
* Multimedia: Farmington, Arkansas / Q79442
# Farmington (Connecticut)

Farmington Connecticuteko herri bat da. Hartford konderrian kokatua dago. 2010ean 25.340 biztanle zituen, 72,68 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hartford konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q743287
* Multimedia: Farmington, Connecticut / Q743287
# Farmington (Mendebaldeko Virginia)

Farmington Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Marion konderrian kokatuta dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. 392 biztanle ditu, 1,105597 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Marion konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1145983
* Multimedia: Farmington, West Virginia / Q1145983
# Farmington (Mexiko Berria)

Farmington Mexiko Berriko hiri bat da. San Juan konderrian kokatua dago. 2010ean 45.877 biztanle zituen, 81,61 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* San Juan konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1012695
* Multimedia: Farmington, New Mexico / Q1012695
# Finlandiako Armada Gorria

Finlandiako Armada Gorria, Finlandiako Gerra Zibilean komunisten eta ezkertien alde borrokatu zuten armada izan ziren. Gerra hasieran, 30.000 soldadura ez ziren iristen, baina 3 hilabetetan kopuru hori laukoiztea lortu zuten, ezkertiarren laguntza jasoz.
Sozialistek Finlandiako polizia bezala sortu zuten, baino nahiz eta, Helsinki, Viipuri, Turku eta Tampere bezalako hiriak kontrolatu, Armada Zuria Finlandiako polizia nagusia bilakatu zen. Gerra hasi zen Finlandian. Armada Gorriak, SESBen laguntzak jaso zituen, eta hauen helburua (gerra irabaziz gero), Finlandia, SESBen barnean errepublika sozial bat sortzea zen. Hala ere, Tampere hiria galdu ostean, gerra zibila krudeldu eta galdu egin zuten. Armada Gorriaren bukaera izan zen, eta milaka pertsona exekutatuak izan ziren.

## Ikus, gainera

* Finlandiako Armada Zuria
* Finlandiako Gerra Zibila

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2006649
* Multimedia: Red Guards (Finland) / Q2006649
# Finlandiako Irratiko Orkestra Sinfonikoa

Finlandiako Irratiko Orkestra Sinfonikoa (Finlandieraz: Radion sinfoniaorkesteri) Finlandiako Helsinki hirian dagoen orkestra da. Haren egoitza Helsinkiko Musika Zentroa (Helsingin musiikkitalo) da, 1952an Finlandian propio diseinatutako lehen kontzertu-aretoa. 1927an sortu zuten. Yleisradio edo Finlandiako irrati-telebista publiko konpainiaren orkestra nagusia da. Orkestran 99 musikarik jotzen dute. Taldea 90 kidera handitu zen 1970eko hamarkadan, eta orkestra sinfoniko osoa bihurtu zen.

## Historia

Taldea 1927an sortu zen irratiaren orkestra bezala hamar musikarirekin, Erkki Linko bere lehen zuzendaria zelarik. Zuzendari nagusiaren titulua inoiz izan ez bazuen ere, Linko 1952ra arte egon zen orkestrarekin. Toivo Haapanen lehen orkestra-zuzendaria izan zen 1929an, eta postua mantendu zuen 1950ean hil zen arte. Orkestrak batez ere estudioko kontzertuak eman zituen bere historiaren lehen zatian. Bigarren Mundu Gerrara arte, orkestrak 20 kontzertu publiko baino ez zituen eman, normalean beren lerroak indartzeko musikari independenteekin. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Hella Wuolijoki Finlandiako Irratiko zuzendari nagusi berriarekin, orkestraren plantilla 50 musikarietara zabaldu zen.

## Diskografia

Orkestraren diskografiak Jean Sibeliusen musika barne hartzen du, Berglundek idatzitako partiturekin mundu mailako espezialistatzat jotzen dena. Orkestrak ere beste Finladiako musikarien lanak grabatu ditu: Paavo Heininen, Joonas Kokkonen, Magnus Lindberg eta Aarre Merikanto. Finlandiarrak ez diren musikarien lanak era grabatu dituzte, besteak beste, Gustav Mahler, Carl Nielsen, Béla Bartók egileen lanak.

## Zuzendari nagusiak

* Toivo Haapanen (1929–1950)
* Nils-Eric Fougstedt (1950–1961)
* Paavo Berglund (1962–1971)
* Okko Kamu (1971–1977)
* Leif Segerstam (1977–1987)
* Jukka-Pekka Saraste (1987–2001)
* Sakari Oramo (2003–2012)
* Hannu Lintu (2013–2021)
* Nicholas Collon (2021–gaur egun)

## Erreferentziak

* ↑ https://yle.fi/aihe/rso-english
* ↑ https://www.theguardian.com/music/2005/may/27/classicalmusicandopera.shopping3
* ↑ https://www.harrisonparrott.com/artists/finnish-radio-symphony-orchestra

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Orkestraren wegune ofiziala.
* Datuak: Q1368863
* Multimedia: Finnish Radio Symphony Orchestra / Q1368863
# Finlandiako Opera Nazionala

Finlandiako Opera Nazionala (finlandieraz Kansallisooppera), Helsinkin dagoena, Finlandiako opera konpainia nagusia da.
Bere egoitza, Opera Nazionalaren Etxean dago, Töölönlahtiko badian, Töölö barrutian. 1993an ireki zen.
Opera honen antzezpenak, 1873an hasi ziren, Kaarlo Bergbomek, Finlandiako Opera 1873an sortu zuenean. Horren ondoren, opera antzezpenak Finlandian, noiz behinka baino ez dira egin, birak egiten ari ziren konpainien aldetik, eta, batzuetan, finlandiar amateurrek, Sevillako Bizargina, mota honetako lehen ekoizpena delarik.
Opera Finlandiarrak, estreinaldi mundial bat edo gutxienez finlandiar opera bat, urtero estreinatzen du.

## Kanpo estekak

* (Finlandieraz)Finlandiako Opera Nazionala. Webgune ofiziala
* Datuak: Q1418002
* Multimedia: Finnish National Opera / Q1418002