OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aitor Bugallo Memoriala

Aitor Bugallo Memoriala - Durangoko Sari Nagusia urtero Ostegun Santuan Durango inguruan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. Proba hau “Duranguesa Txirrindulari Elkartea”k sortu zuen 2016an, Aitor Bugallo txirrindulari profesional ohiaren omenez (urte bereko urtarrilaren 14an errepide istripuan hil zena).
Lasterketak bi proba ezberdin ditu: lehenengoa Eliteko amateurrentzako (23 urtez azpikoak) eta Euskaldun Txapelketaren barruan dago, bigarrena beriz, junior mailako txirrindularientzat (19 urtez azpikoak).

## Palmaresa
### Elite (23 urtez azpikoak)

| Urtea | Garailea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2016 | Óscar Rodríguez Garaikoetxea | Richard Carapaz | Jaime Castrillo |
| 2017 | Jaime Castrillo | Carlos Cobos | Carlos Ruiz |
| 2018 | Diego Pérez Sierra | Víctor Etxeberria | Carlos Ruiz |
| 2019 | Eusebio Pascual | Juan Fernando Calle | Joel Nicolau |
| 2020 | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta |
| 2021 | Iván Cobo | Vicente Hernáiz | Sergio Jiménez |
| 2022 | Alejandro Franco | Jorge Gutiérrez | Fergus Robinson |

### Junior (19 urtez azpikoak)

| Urtea | Garailea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2016 | Adam Hartley | Charlie Quarterman | Mikel Arregi |
| 2017 | Mark Donovan | Oier Lazkano | Ibon Ruiz |
| 2018 | Jokin Murgialdai | Gaizka Gurrutxaga | Xabier Isasa |
| 2019 | Miguel Sánchez Prado | Marcos Nascimento | Alejandro Franco |
| 2020 | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta | bertan behera utzia COVID-19 pandemia zela eta |
| 2021 | Unai Zubeldia | Mikel Arrasate | Xabier Aransolo |
| 2022 | Mikel Arrasate | Aimar Galdos | Mikel Unzilla |
| 2023 | ez zen jokatu | ez zen jokatu | ez zen jokatu |
| 2024 | Marcos Freire | Ibai Villate | Marco Martín |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaldun Txapelketa: Lizarte copa el podio en Durango
* ↑ Euskaldun Txapelketa: Castrillo le da otro triunfo al Lizarte en Durango
* ↑ Diego Pérez se hace más líder del Euskaldun en Durango
* ↑ Eusebio Pascual buru, Caja Rural - Seguros RGAren hirukoitza Durangoko Bugallo Memorialean
* ↑ Iván Cobo (Lizarte) vence en Durango
* ↑ Alejandro Franco (Gomur-Cantabria Infinita) se impone en solitario en el Memorial Aitor Bugallo
* ↑ Sailkapena: Aitor Bugallo Memoriala
* ↑ Euskaldun Txapelketa: Victoria de Donovan en Durango
* ↑ Durango – Mikel Arrasate se exhibe para ser profeta en su tierra
* ↑ 2024ko Aitor Bugallo Memoriala

## Kanpo estekak

* Duranguesa Txirrindulari Elkartearen webgunea
* Datuak: Q55598723
# Aitor Castro

Aitor Castro Uriarte (Zizurkil, Gipuzkoa, 1993ko apirilaren 17a) euskal herritar futbolaria da. Erdilari postuan jokatzen du. Sansen 2010/2011 denboraldian egin zuen debuta eta 2015ean behin betiko baja izan zen.

## Estatistikak

2015ko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | UEFA | UEFA | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Sanse | 2.B | 2010/11 | 1 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 0 |
| Sanse | 2.B | 2011/12 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Sanse | 2.B | 2012/13 | 25 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 25 | 0 |
| Sanse | 2.B | 2013/14 | 23 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 23 | 0 |
| Sanse | 2.B | 2014/15 | 11 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 11 | 1 |
| Sanse | Denera | Denera | 62 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | 62 | 1 |
| Leioa | 2.B | 2015/16 | 36 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | 36 | 2 |
| Leioa | Denera | Denera | 36 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | 36 | 2 |
| Amorebieta | 2.B | 2016/17 | 8 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | 10 | 0 |
| Amorebieta | Denera | Denera | 8 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | 10 | 0 |
| Talderik gabe | - | 2017/18 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Talderik gabe | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Skellefteå | 2.B | 2018 | 9 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 9 | 0 |
| Skellefteå | Denera | Denera | 9 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 9 | 0 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 117 | 3 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | 117 | 3 |

## Erreferentziak

* ↑ Altak eta bajak Sansen Realsociedad.com 2015-06-05

## Kanpo estekak

* Jokalariaren ibilbidea errealaren webgunean
* Datuak: Q20492262
# Aitor Carrillo

Aito Carrillo Tumas (Hondarribia, 1971ko irailaren 4a) traineru estropadetako patroi izandakoa da, Hondarribia Arraun Elkartearekin hasi eta Orio eta Getarian ere aritu zena. 2012an izan zuen azkenengo denboraldia.

## Kirol ibilbidea

1992an egin zuen debuta Kontxako Banderan Hondarribiarekin eta hamarkada horretan patroi titularra izan zen. Emaitzarik aipagarriena 1995eko Espainiako txapelketan eta Euskadiko txapelketan lortu zuen, zilarrezko bi domina.
2002an Oriok fitxatu zuen eta harekin 2002an Euskadiko txapelduna izan zen. Orion izan zen bitartean 2007an Getariako traineruarekin KAE Liga irabazi zuen eta TKE Ligara igotzerik ez zuen lortu ehunenekoengatik. 2010ean, berriz Oriorekin, Kontxan eta TKE Ligan bigarren egin zuen. 2010an bertan TKE Ligako patroi onenaren saria ere jaso zuen. 2011ean ordea denboraldi kaxkarra egin zuten oriotarrek eta maila galdu zuten. 2012an itzuli ziren Aitor Carrillo txopan zutela KAE Liga irabazita. Honen ondoren erretiroa hartu zuen.

## Taldeak

Honako talde hauetan aritu da Aitor Carrillo:
| Taldeak | Denboraldiak |
| Hondarribia Arraun Elkartea | 1987-2001 |
| Orio Arraunketa Elkartea | 2001-2006 |
| Getariako Arraun Elkartea | 2007 |
| Orio Arraunketa Elkartea | 2008-2012 |

## Palmaresa

* Kontxako Banderak (0): bigarren 2010an.
* Espainiako Traineru Txapelketak (0): bigarren 1995ean
* TKE Ligak (0): bigarren 1995ean
** patroirik onenaren saria (1): 2010.
** KAE Ligak (2): 2007, 2012
* Euskadiko Traineru Txapelketak (1): 2002
* Bandera nagusiak:
** El Corte Ingles Bandera (1): 2003.
** Zarauzko Ikurrina (1): 2002.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) EFE. (2010-10-01). «Aitor Carrillo recibirá el trofeo al "mejor patrón" de 2010» Deia (Noiz kontsultatua: 2022-08-19).
* ↑ «Eusko Label Liga de traineras» www.euskolabelliga.com (Noiz kontsultatua: 2022-08-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113556592
# Aitor Córdoba

Aitor Córdoba Kerejeta (Bilbo, Bizkaia, 1995eko maiatzaren 21a) Euskal Herriko futbolaria da. Erdiko atzelari moduan aritzen da. Bere anai gazteak Iñigo eta Asier futbolariak dira ere.

## Ibilbidea

2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Leioa | 3. | 2012/13 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 2 | 0 |
| Leioa | 3. | 2013/14 | 19 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 19 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2014/15 | 32 | 0 | 3 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 35 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2015/16 | 36 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 36 | 1 |
| Leioa | 2.B | 2016/17 | 33 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 33 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2017/18 | 34 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 36 | 0 |
| Leioa | 2.B | 2018/19 | 36 | 2 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 36 | 2 |
| Leioa | Denera | Denera | 192 | 3 | 5 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 197 | 3 |
| Burgos | 2.B | 2019/20 | 26 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 26 | 0 |
| Burgos | 2.B | 2020/21 | 13 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 15 | 0 |
| Burgos | 2. | 2021/22 | 38 | 2 | 0 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 38 | 2 |
| Burgos | 2. | 2022/23 | 41 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 43 | 0 |
| Burgos | 2. | 2023/24 | 41 | 0 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 44 | 0 |
| Burgos | 2. | 2024/25 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Burgos | Denera | Denera | 159 | 2 | 7 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 166 | 2 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 351 | 5 | 12 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 363 | 5 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55081926
# Aitor Calle

Aitor Calle Hernández (Bilbo, Bizkaia, 1976ko ekainaren 28a) futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da.

## Kirol ibilbidea
### Jokalari

* Lemona (2000-2004)
* Amurrio (2004-2005)
* Sestao River (2005-2006)
* Portugalete (2008-2009)

### Entrenatzaile

* Deustu (2012-2017)
* Portugalete (2017)
* Haro (2018-2021)
* Sestao River (2021-Egun)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111668804
# Aitor Elkoro

Aitor Elkoro Sarasua, pilota munduan Elkoro deituraz ezaguna (Elgeta, Gipuzkoa, 1967ko abuztuaren 7a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari sendoa izan zen, ezker bikainekoa. Lehendabiziko partidu profesionala 1992ko urriaren 5ean jokatu zuen, Gernikako Santanape pilotalekuan, Asegarce enpresarekin. 1998an Aspe enpresa sortu berriak fitxatu zuen. 2007ko abenduan erretiratu zen.

## Garaipen zerrenda

* 1997ko Buruz Buruko bigarrena.
* 1998ko Binakako bigarrena.
* 1999ko Binakako txapelduna (Asperen txapelketa).
* 1999ko Buruz Buruko bigarrena (Asperen txapelketa).

### Buruz buruko txapelketa nagusiko finalak

$^{(1)}$ 1999an bi txapelketa jokatu ziren, Aspe eta Asegarce enpresak ados jarri ez zirelako.

### Binakako txapelketa nagusiko finalak

$^{(1)}$ 1999an bi txapelketa jokatu ziren, Aspe eta Asegarce enpresak ados jarri ez zirelako.

## Erreferentziak

* ↑ «Aitor Elkorok agur esango dio pilota profesionalari», Goiena.net.
* ↑ «Elkoro txalo artean agurtu da», Gara, 2007-12-10.
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) Enpresako fitxa
* Datuak: Q4892127
# Abando

Abando izenak hainbat artikulutara eraman gaitzake:

## Bizkaia

* Abando: Bilboko barrutia.
* Abando: Bilboko auzoa.
* Abandoko Indalecio Prieto geltokia: tren geltokia.
* Abando: herri independiente izan zen, Bilbok anexionatu arte.

## Abizena

Euskal deitura ere banda Abando, adibidez pertsona hauena:
* Juan Abando Urrexola, euskal idazlea.
# Abando (barrutia)

    Artikulu hau Bilboko barrutiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Abando».
Abando (6) :
| Plaza Biribila. ||
| Herrialdea Probintzia Udalerria | Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Auzoak | Abando, Indautxu, Abandoibarra eta Uribitarte |
| Azalera | 23 km² |
| Garaiera | 1,17 m |
| Biztanleria | 51.696 (2006) |
Abando Bilboko 6. barrutia da. Ibaizabal ibaiaren mendebaldean kokatuta dago. Iparraldean Basurtu-Zorrotzako barrutiarekin, ekialdean Ibaizabal ibaiarekin, mendebaldean Alonsotegiko udalerriarekin eta hegoaldean Ibaiondoko barrutiarekin egiten du muga. Barrutiak guztira 213,90 hektareako azalera dauka, eta 51.696 biztanle (2005).
Barrutia auzo hauetan banatua dago: Abandoko eta Indautxu. Abandoko barrutia Bilboko erdigunetzat har dezakegu, ingelesez esaten den "Central Business District CBD". Banku eta bestelako finantza enpresek bertan dute egoitza. Horrez gain, dozenaka denda eta merkataritza gune aurki ditzakegu Abandon.
Hiriaren erdigunea beti ari da eraberritze prozesuan. Horren adibide dira, Abandoibarra eta Uribitarteko gune berriak. Azken urteetan luxuzko etxebizitza berrien eraikuntza zabaldu da On Diego Lopez Harokoa Kale Nagusiaren inguruan, eta lurpeko aparkaleku berrien eraikuntza, Jado plaza eta Campuzano plazan esaterako.

## Auzoak

* Abando
* Abandoibarra
* Indautxu
* Uribitarte

## Kultura

* Guggenheim Bilbao Museoa
* Bilboko Arte Eder Museoa
* Campos Eliseos Antzokia
* Kafe Antzokia

## Zerbitzuak

* Abandoko Indalecio Prieto geltokia
* Bilboko Burtsa
* BBVAren Dorrea
* Isozaki Atea

## Erreferentziak

* ↑ Bilboko kaletegia, Bilboko Udalaren webgunean

## Ikus, gainera

* Abandoko Elizatea
* Abando (auzoa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1750189
* Multimedia: Abando / Q1750189
# Abanda (Alabama)

Abanda Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Chambers konderrian dago, Alabama estatuan. 133 biztanle ditu, 7,798318 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Chambers konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1261843
# Abandoibarreko geltokia

linea (Bilboko tranbia) :
Abandoibarra Bilboko tranbiaren geltokia da, Bizkaiko Bilbo hiriburuko Abando barrutiko Abandoibarra gunean kokatuta dagoena, Abandoibarra etorbidean, hain zuzen.
Geltokia Euskotren Tranbiak operatzen zu eta 2003ko uztailaren 24an inauguratu zen.
Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 1. tarifa-gunearen barruan dago.

## Historia

Geltokia 2003ko uztailaren 24an inauguratu zen, Guggenheim eta Santimami arteko tranbia zabalduz.

## Sarbideak

* Abandoibarra etorbidea

## Konexioak

Geltokiaren ondoan Deustuko zubia eta Zubiarte merkatal zentrua daude.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Trenbide Sarea. «Tranbiak» (Noiz kontsultatua: 2014-08-27).

## Ikus, gainera

* Abandoibarra
* Bilbo
* Bilboko tranbia
* Euskotren Tranbia

## Kanpo estekak

* Bilboko tranbiaren webgunea
* Datuak: Q3095582
* Multimedia: Estación de Abandoibarra / Q3095582
# Abando (auzoa)

    Artikulu hau Bilboko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Abando».
Abando Bilboko auzoa da. 116,87 hektarea eta 23.407 biztanle ditu. Izen bereko distrituan dago, seigarrenean alegia. Bilboko erdiguneko auzoa da, denda eta bulego gehienak biltzen dituena. XIX. mende bukaeran Bilbok Abandoko Elizatea anexionatu zuenean zabalgune gisa lehenik garatu zen auzoa izan zen. Bizkaiko eta Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak Abandon daude.
Abando hitza jadanik 1.192. urtean agertzen da Abandoko Done Bikendi eliza dela eta. Beraz ia 700 urtetako herri udalduna kalkulatzen diogu Abandori, 1.200. ingurutik Bilbo 1.875an anexionatu omen zuen arte, tartean urte askotan Gernikako Juntetxean aulkia zuelarik. Garai batez udala La Casillan egon zen eta historikoki Zorrotza ere Abandokoa izan da, Enkartaziotzat jotzen dugun arren. Errekalden eta Basurtun auzo alkate bana omen zegoen. Erdigune tradizionala Albia lorategia izan da betidanik, ondoan kokatzen bait ziren bai udala, gaurko Mazarredo Zumardiaren parean, zein Abandoko Eskolak, geroko Auzitegi Jauregia eraiki zuten orubean. Huraxe izan zen Abandoko Elizateko plaza nagusia, Bilbok anexionatu aurretik. Herriaren muga Ibaizabalek markatzen zuen eta markatzen du: ezkerralde guztia Abando da eta. Gaurko auzoak izaera erresidentziala dauka aspalditik, hiriko etxebizitzarik handienak eta garestienak bilduz. Itsasadarraren ondoko lurrek bitartean izaera industrialagoa zeukaten.
Abandok honako auzoak eta aldeak jasotzen ditu: Indautxu, Albia bera, Errekalde, Irala, Iralabarri, Basurtu, San Frantzisko aldea, Abusu, Ibaizabal auzo zaharra, Ollargan, Seberetxe... hau da, Ibaizabalen ezkerralde osoa.
Itsasadarrean ontziolak nagusitu ziren, batez ere Abandoibarreko Euskalduna ontziola. Horrez gain, ontzigintzarekin loturiko beste hainbat enpresa txikiago, eta gaien garraioan aritzen ziren beste hainbat enpresa. Egun, industria itsasadarreko guneetatik erabat desagertu denean, gune horiek berrizten ari dira, antzina Bilboko portuak hartzen zituen Abandoibarra eta Uribitarteko guneak esaterako.

## Ekonomia

Abandoko auzoan hiriko dendarik onenak eta garestienak daude, On Diego Lopez Haroko Kale Nagusia eta Moyua plaza bitarte "Urrezko milia" izenez ezagutzen den gunean. Gune hori Colon Larreategi eta Urkixo Zumarkaleko lehen zatira hedatu da azken urteetan. 1969. urtean El Corte Inglések bere merkataritza zentroa zabaldu zuen Kale Nagusia eta Urkixo Zumarkaleen artean.
Ekonomikoki gehien garaturiko auzoa da, guztira 41.874 enpresek dute egoitza Abandoko auzuan, Bilboko enpresen %27,57ak alegia. Saltokiei dagokienez, 1.829 daude guztira, 6.797 pertsona enplegatuz. Azalera komertziala guztira 220.993 metro karratukoa da.

## Kale garrantzitsuenak

* Mazarredo zumarkalea
* On Diego Haroko Lopitz Kale Nagusia
* Urkixo zumarkalea

## Eraikinak

* Abandoko geltokia
* Sabin Etxea

## Plazak

* Jado plaza
* Moyua plaza
* Pedro Egillor plaza
* Plaza Biribila
* Venezuela plaza
* Zabalgune plaza

## Parkeak

* Albia lorategiak
* Casilda Iturrizar Parkea

## Ikus gainera

* Abandoko Elizatea
* Abando (barrutia)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13568338
# Abando (zinema)

Abando zinema Bilboko Autonomia kaleko 64. zenbakian zegoen zinema izan zen. Eraikina Art Déco estiloan eraiki zen.

## Zinema gaur egun

Bilboko zinema askoren moduan, ateak itxi zituen eta urtetan itxita egon ondoren, 2004an Zenit hotel kateak eraikina erosi, eraitsi eta "Zenit Bilbao Hotela" altxatu zuen bertan. Hotelak zazpi solairu eta 66 gela dauzka.

## Ikus, gainera

* Bilboko zinemen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Hotel berriaren zabaltzeari buruzko albistea.
* Datuak: Q12252715
# Acantholytoceras

Acantholytoceras ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Barremiarrean, hau da, orain dela 130 milioi urtetik 125 milioi urtera gutxi gorabehera.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Sepkoski, Jack. Sepkoski's Online Genus Database - Cephalopodes. (Noiz kontsultatua: 2010-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3727935
* Espezieak: Acantholytoceras
# Abrothrix hirta

Abrothrix hirta Abrothrix generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetidae familian sailkatuta dago.

## Ikus, gainera

* Abrothrix
* Cricetidae
# Abrothrix manni

Abrothrix manni Abrothrix generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetidae familian sailkatuta dago.

## Ikus, gainera

* Abrothrix
* Cricetidae
# Aconcagua

Aconcagua Andeetako mendirik garaiena da. Argentinako Mendozako probintzian dago, Txileko mugatik hurbil. 6.959 metroko altuera du eta, Amerikako gailurra izateaz gain, Asiatik kanpoko mendirik altuena da.

## Izena

Mendiaren izenari dagokionez, jatorria ez dago argi, eta horren inguruan bi teoria daude: alde batetik, maputxerazko Aconca-Hue hitza; bestetik, kitxuazko Ackon Cahuak.

## Ezaugarri orokorrak

Aconcagua sumendi itzalia da. Ikerketek haren sorrera Permiar-Triasikoan kokatzen dute, orain dela 200-280 milioi urte inguruan. Nazca plaka hegoamerikar plakaren azpian sartzean eragin zen orogenia andinoan sortu zen.
Iparraldeko malda ez du oso pikoa; hegoaldekoak berriz 3.000 metroko pareta du. Gailurrean ez du elurrik urte osoan, bertan jotzen duen haizeak eramaten baitu. Hainbat glaziar daude: garrantzitsuenak Poloniarren glaziarra eta Ingelesen glaziarra dira. Aconcaguako Parke Naturalaren barnean dago.

## Igoerak

Matthias Zurbriggen mendi-gidari suitzarra izan zen gailurrera iristen lehenbizikoa, 1897ko urtarrilaren 14an, espedizio-burua Edward FitzGerald britainiarra zelarik. 14 urte lehenago, 1883an, beste europar bat saiatu zen gauza bera lortzen, arrakasta gabe, Paul Güssfeldt geologo eta esploratzaile alemaniarra buru.
Mendiaren ekialdea eskalatu zuen lehenenego aldiz espedizio poloniar batek, Konstanty Narkiewicz-Jodko, Stefan Daszyński, Wiktor Ostrowski eta Stefan Osiecki-rekin, 1934ko martxoaren 9an, bidean "Poloniar Glaziarretik" igaroz. Hego-mendebaldeko bidea, bestela, ireki zuen aitzindari moduan 1953an talde suitzar-argentinar batek, Frederico eta Dorly Marmillod, Francisco Ibañez eta Fernando Grajales-ekin. Hegoaldeko aurpegi famatua konkistatu zuen frantziar talde batek, René Ferlet, Pierre Lesueur, Adrien Dagory, Robert Paragot, Edmond Denis, Lucien Berardini eta Guy Poulet-ekin 1954an.
Pertsonarik gazteena iristen Tyler Armstrong kaliforniarra izan zen, 9 urte zeukalarik, 2013ko abenduaren 24an. Zaharrena, ordea, Scott Lewis izan zen, 2007ko azaroaren 26an, 87 urterekin. 2014an, azkenik, Kilian Jornet kataluniarrak markarik azkarrena ezarri zuen, igo eta jaitsi 12 ordu eta 49 minututan. Bi hilabete baino gutxiago geroxeago, hala ere, Karl Egloff ekuadortar-suitzarrak marka berria lortu zuen, 11 ordu eta 52 minuturekin.

## Ikus, gainera

* Hego Konoa

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015/09/13 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39739
* Multimedia: Aconcagua / Q39739
* ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .
# Aconchi (udalerria)

Aconchi Mexikoko udalerri bat da. Sonora estatuan kokatua dago. 2010ean 2.637 biztanle zituen 367,96 km²ko azaleran. Herriburua [[Aconchi (Aconchi)|Aconchi]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2468192
* Multimedia: Aconchi Municipality / Q2468192
# Acate

Acate Italiako udalerri bat da. Ragusako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. 10.576 biztanle ditu, 102,47 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Acatek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Caltagirone Chiaramonte Gulfi Gela Mazzarrone Vittoria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34058
* Multimedia: Acate / Q34058
# Acatepec (udalerria)

Acatepec Mexikoko udalerri bat da. Guerrero estatuan kokatua dago. 2010ean 32.792 biztanle zituen 631,59 km²ko azaleran. Herriburua [[Acatepec (Acatepec)|Acatepec]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4672180
* Multimedia: Acatepec Municipality / Q4672180
# Acatic (udalerria)

Acatic Mexikoko udalerri bat da. Jalisco estatuan kokatua dago. 2010ean 21.206 biztanle zituen 339,2 km²ko azaleran. Herriburua [[Acatic (Acatic)|Acatic]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2739431
* Multimedia: Acatic Municipality / Q2739431
# Acateno (udalerria)

Acateno Mexikoko udalerri bat da. Puebla estatuan kokatua dago. 2010ean 8.916 biztanle zituen 180,67 km²ko azaleran. Herriburua [[San José Acateno (Acateno)|San José Acateno]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1998759
* Multimedia: Acatlán de Osorio, Puebla / Q1998759
# Acatlán

Acatlán (nahuatlez, kainabera lekuan) Mexikoko hainbat lekuren izena da:
* Acatlán (Hidalgoko udalerria)
* Acatlán (Acatlán), aurreko udalerriko herriburua.
* Acatlán (Pueblako udalerria)
* Acatán de Osorio, aurreko udalerriko herriburua.
* Acatlán (Veracruzeko udalerria)
* Acatlán de Juárez (udalerria), Jalisco.
* Acatlán de Pérez Figueroa (udalerria), Oaxaca.
* Acatlán bailara, Pueblako bailara.
* Acatlán ibaia, Puebla eta Oaxacako ibaia.
* San Luis Acatlán (udalerria), Guerrero.
# Acatlán (Hidalgoko udalerria)

Acatlán Mexikoko udalerri bat da. Hidalgo estatuan kokatua dago. 2010ean 20.077 biztanle zituen 241,63 km²ko azaleran. Herriburua [[Acatlán (Acatlán)|Acatlán]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3887952
* Multimedia: Acatlán Municipality, Hidalgo / Q3887952
# Acatlán (Veracruzeko udalerria)

Acatlán Mexikoko udalerri bat da. Hidalgo estatuan kokatua dago. 2010ean 3.085 biztanle zituen 18,14 km²ko azaleran. Herriburua [[Acatlán (Acatlán)|Acatlán]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8186764
* Multimedia: Acatlán Municipality, Veracruz / Q8186764
# Acará (Pará)

Acará Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. 57.385 biztanle ditu 4.343,805 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Pará

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1804839
* Multimedia: Acará (Pará) / Q1804839