OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# The Fatal Hour

The Fatal Hour filma David Wark Griffith zinemagilearen lana da, 1908. urtekoa.

## Pertsonaiak

* George Gebhardt
* Harry Solter
* Linda Arvidson
* Florence Auer
* Charles Gorman
* D. W. Griffith
* Marion Leonard
* Jeanie Macpherson
* Anthony O'Sullivan
* Mack Sennett

## Erreferentziak

* ↑ The Fatal Hour
* ↑ Tom Gunning. D.W. Griffith and the Origins of American Narrative Film

## Kanpo estekak

* imdb.com
* Datuak: Q961681
# The Fate of the Furious

The Fate of the Furious, Fast & Furious 8, Fast 8 edota F8 (euskaraz Amorruaren Patua, Azkar eta Amorruz 8 edota Azkar 8), 2017ko F. Gary Gray estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. The Fast and the Furious sailaren zazpigarren filma da. Vin Diesel, Dwayne Johnson, Jason Statham, Michelle Rodriguez, Tyrese Gibson, Chris "Ludacris" Bridges, Scott Eastwood, Nathalie Emmanuel, Elsa Pataky, Kurt Russell eta Charlize Theron aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Dom (Vin Diesel) eta Letty (Michelle Rodriguez) ezkon bidaian daudela, eta Brian eta Mia jokoz kanpo eta gainontzeko taldekideak kargugabetuak, taldeak itxuraz normala dirudien bizimodua darama. Baina Cipher (Charlize Theron) izeneko emakume misteriotsuak maitemintzen duenean, berriz ere krimenaren mundura itzularaziko da, aukerari ezin uko eginik, bere hurbileko mundua traizionatuko du. _une horretatik aurrera ordurarte inoiz igaro ez dituen frogak gainditu beharko ditu. Kubako kostaldetik eta New York hiriko kaleetan barna, Barents itsasoaren lautadetaraino, Ozeano Artikoan, eliteko indarrak anarkista batek mundua hondamendira eraman ez dezan planetan barna ibiliko da... eta noski, familia batean bilakatu zituen gizona ere etxera bueltan ekartzeko.

## Aktoreak

* Vin Diesel: Dominic "Dom" Toretto
* Dwayne Johnson: Lucas "Luke" Hobbs agentea
* Charlize Theron: Cipher
* Jason Statham: Deckard Shaw
* Michelle Rodríguez: Leticia "Letty" Ortiz
* Tyrese Gibson: Roman "Rome" Pearce
* Chris Bridges: Tej Parker
* Nathalie Emmanuel: Megan Ramsey
* Kurt Russell: Frank "Mr. Nobody" Petty
* Kristofer Hivju: Connor Rhodes
* Scott Eastwood: Eric Reisner
* Helen Mirren: Magdalene Shaw
* Elsa Pataky: Elena Neves
* Luke Evans: Owen Shaw
* Don Omar: Rico Santos
* Tego Calderón: Tego Leo
* Eden Estrella: Samantha Hobbs

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q19829521
* Multimedia: The Fate of the Furious / Q19829521
# The Father (2020ko filma)

The Father 2020ko Florian Zeller frantziar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da. Zeller beraren Le Père antzezlanean oinarritzen da. Anthony Hopkins, Olivia Colman, Mark Gatiss, Imogen Poots, Rufus Sewell eta Olivia Williams aktoreek antzeztu zuten.
2020ko Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen. Urte bereko Donostiako Zinemaldian Perlak sailean eman zen, eta Publikoaren Saria irabazi zuen. 93. Oscar Sarietan, Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Anthony Hopkins) eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Christopher Hampton eta Florian Zeller) irabazi zituen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Anthony, ia 80 urteko gizon bat, bakarrik bizi da Londresen duen apartamentuan eta bere alaba Annek inposatu nahi dizkion erizainetako bat ere ez du onartzen. Alabaina, premia hori gero eta larriagoa da Annerentzat, Parisera bizitzera joatea erabaki baitu ezagutu berri duen gizon batekin. Laster ikusiko da errealitatea gero eta modu nahasgarriagoan hautematen duela Anthonyk.

## Aktoreak

* Anthony Hopkins: Anthony
* Olivia Colman: Anne
* Mark Gatiss: Gizona
* Imogen Poots: Laura
* Rufus Sewell: Paul
* Olivia Williams: Emakumea

## Erreferentziak

* ↑ https://www.sansebastianfestival.com/2020/awards_and_jury_members/1/8735/in
* ↑ «Espero bezala, 'Nomadland' izan da Oscarretako irabazle nagusia» Berria 2021-04-26 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* ↑ «The Father - Perlak» Donostiako Zinemaldia.

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q65066669
# The Fault In Our Stars (2014ko filma)

The Fault in Our Stars (euskaraz: Akatsa gure izarretan) arrakasta handiko liburuan oinarrituriko 2014ko filma da. John Green idazleak argitaratu zuen. Liburu honetan oinarrituriko filma, Amsterdamen aktore garrantzitsuen kolaborazioarekin grabatu zen (Shailene Woodley, Ansel Elgort, Nat Wolff…) .

## Sinopsia

Filmeko protagonista birikietako minbizia jasaten ari den neska bat da, Hazel Grace izeneko neska. Azken hau, minbiziaren aurkako etengabeko borrokan dago eta horrek, bizitzeaz nekatuta egotera bultzatzen du. Honen amak, bere alabaren egoera ikusita, laguntzako klub batera joatera behartzen du. Han, minbizia duen mutiko jator bat ezagutuko du. Hortik aurrera, Hazelen eguneroko bizitza aspergarria eta mingarria, esperientzia politak eta hainbat sentimendu dituen batean bihurtuko da. Baina horrek ez du asko iraungo, ametsak amets dira eta beti ailegatzen da esnatzeko momentua. Goiz hotz batean, berri txarra dakarren dei bat jasotzerakoan, orain arte edukitako bizitza zoriontsua bere mutil-lagunarekin, berriro aldatuko da… eta inoiz baino indartsuagoa izan beharko du.

## Zinemako egokitzapena

2012ko urtarrilean, Fox 2000 ekoiztetxeak, eskubideak erosi zituen eleberriak zinemara egokitzeko. Josh Boonek kontratu bat sinatu zuen filma zuzentzeko. Wyck Godfrey eta Marty Bowen filma produzitu zuten. Shailene Woodley Hazel antzeztu zuen eta Ansel Elgort, Augustus. Nat Wolff Isaac bezala aukeratu zen, Laura Dern Hazelen ama bezala eta Sam Trammel Sr. Lancaster bezala, Hazelen aita. Mike Birbiglia Patricken rola hartu zuen eta Willem Dafoe, Peter Van Houtenena.
Filma 2013ko abuztuaren 26an hasi zen filmatzen Pittsburgh-en eta Scott Neustadter eta Michael H.Weberrek gidoiaren moldaketa idatzi zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14704171
* Multimedia: The Fault in Our Stars (film) / Q14704171
# Torturas, el crimen mejor escondido

Torturas, el crimen mejor escondido (euskaraz: «Torturak, hobekien ezkutatutako krimena») ETB2 kateko 360º saioaren dokumental bat da.
286.000 lagunek ikusi zuten, eta saioak ordura arte izandako ikusle kopuru handiena bereganatu zuen dokumentala izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ El espacio de actualidad conducido por Eider Hurtado alcanzó el 11,5% de share y llegó a 286.000 telespectadores de audiencia acumulada en Euskadi y su área de influencia. 2018ko azaroaren 5a. Eitb.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* 360º saioaren webgunea (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q61070593
# Tortyra

Tortyra Choreutidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Tortyra spectabilis da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Tortyra aenescens | daturik gabe |
| Tortyra argentifascia | daturik gabe |
| Tortyra auriferalis | daturik gabe |
| Tortyra aurofasciana | daturik gabe |
| Tortyra biferana | daturik gabe |
| Tortyra bigerana | daturik gabe |
| Tortyra canofusana | daturik gabe |
| Tortyra cantharodes | daturik gabe |
| Tortyra caracasiae | daturik gabe |
| Tortyra centrifuga | daturik gabe |
| Tortyra chalcobathra | daturik gabe |
| Tortyra chalcodes | daturik gabe |
| Tortyra chorica | daturik gabe |
| Tortyra contrariana | daturik gabe |
| Tortyra cuprinella | daturik gabe |
| Tortyra diva | daturik gabe |
| Tortyra falissima | daturik gabe |
| Tortyra ferratella | daturik gabe |
| Tortyra fulgens | daturik gabe |
| Tortyra heliaspis | daturik gabe |
| Tortyra hoguella | daturik gabe |
| Tortyra hyalozona | daturik gabe |
| Tortyra ignita | daturik gabe |
| Tortyra iocyaneus | daturik gabe |
| Tortyra malacozona | daturik gabe |
| Tortyra meratella | daturik gabe |
| Tortyra orphnophanes | daturik gabe |
| Tortyra palaeocosma | daturik gabe |
| Tortyra rhodochlaena | daturik gabe |
| Tortyra rhodoclaena | daturik gabe |
| Tortyra rimulalis | daturik gabe |
| Tortyra slossonia | daturik gabe |
| Tortyra spectabilis | daturik gabe |
| Tortyra sporodelta | daturik gabe |
| Tortyra velatana | daturik gabe |
| Tortyra violacea | daturik gabe |
| Tortyra vividis | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7827383
* Multimedia: Tortyra / Q7827383
* Espezieak: Tortyra
# Toru

Geometrian, torua (latinezko torus hitzetik) biraketa-gainazal bat da, zirkunferentzia batek haren plano berean dagoen zuzen baten inguruan bira egitean sortzen duena. Hitz arruntagoetan, esan liteke pneumatiko baten aire-ganberaren forma duela toruak. Toroidearen kasu berezi bat da.
Zuzenak (errotazio-ardatza) zirkunferentzia ukitzen edo ebakitzen ez badu, toruak hutsune bat du erdian, eta eraztun baten antza du. Bestela, errotazio-ardatza zirkunferentziaren korda bat bada, esfera zapal baten antzeko zerbait sortzen da, kuxin biribil baten itxurakoa; are gehiago: esfera toruaren kasu berezi bat da, errotazio-ardatza zirkunferentziaren diametro bat denean.
Definizio orokorrago baten arabera, toruaren sortzailea, zirkunferentzia bat ez ezik, elipse bat edo beste kurba koniko bat ere izan daiteke.

## Ekuazioak

Toruaren ekuazio parametrikoak hauek dira:
    $x(u,v)=(R+r\cos {v})\cos {u}\,$
    $y(u,v)=(R+r\cos {v})\sin {u}\,$
    $z(u,v)=r\sin {v}\,$
non
    u, v ∈ [0, 2π],
    R zirkunferentziaren zentrotik zuzenerainoko (toruaren zentroa) distantzia, eta
    r zirkunferentziaren erradioa (hodiaren erradioa) diren.
(R eta r bi distantziek erradio handia eta erradio txikia izenak ere hartzen dituzte, hurrenez hurren)
OZ ardatzarekiko azimutalki simetrikoa den kasuan, toruak ekuazio hau du koordenatu kartesiarretan:
    $\left(R-{\sqrt {x^{2}+y^{2}}}\right)^{2}+z^{2}=r^{2}$
Toruaren azalera eta barneko bolumena formula hauen bidez kalkulatzen dira:
    $A=4\pi ^{2}Rr=\left(2\pi r\right)\left(2\pi R\right)\,$
    $V=2\pi ^{2}Rr^{2}=\left(\pi r^{2}\right)\left(2\pi R\right).\,$

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Weisstein, Eric W.: "Torus" MathWorld-en.
* (Ingelesez) More Torus Images
* Datuak: Q12510
* Multimedia: Torus / Q12510
# Torturaren Aurkako Taldea

Torturaren Aurkako Taldea - TAT, formalki Gobernuz Kanpoko Erakunde moduan 1992an sortu zen; izan ere taldea sortu zuten elkarteek eta pertsonek aurretik lan-esparru horretan eskarmentu handia zuten.. Nahiz eta Baltasar Garzónek ezarritako bideari jarraituz eskuin muturreko elkarteek taldea ETAren orbitan kokatu nahi izan, urtetako lanak talde honen seriotasuna erakutsi du. Urtero-urtero torturari buruzko garrantzi handiko txostena argitaratzen du. Lehendabiziko txostena, "Tortura en el País Vasco 1989" (Tortura Euskal Herrian 1989) 1989an agertu zen. Txostenak azkeneko urtetan euskaraz eta frantsesez argitaratzen dira eta benetako erreferentzia dokumentuak dira; bertan jasotako kasuekin batera espetxeen egoera eta atxiloketen inguruko arazoak aztertzen dira.

## Lan ildoak

* Torturatuak izan diren euskal herritarren testigantzak jaso eta sistematizatu.
* Testigantza horiek publiko egin.
* Biktimei laguntza juridikoa, psikologikoa eta medikua eman.
* Esparru guztietan torturaren salaketa egin.
* Nazioarteko erakundeetan torturaren izana salatu.
* Torturaren behin betiko bazterketa lortzeko proposamenak aurkeztu.

## Elkartearen datuak

Torturaren Aurkako Taldea Tel. 0034 943 333674 Fax. 0034 943 336479. Kale Nagusia 50 - 1ª. 20120 Hernani. Tel. 0034 944 155653. Bailen kalea 15 - 1ª Eskuina. 48005 Bilbo. Bi bulego ditu: Bata Hernanin (Kale Nagusia 50 - 1ª, 0034 943 333674 telefonoa) eta bestea Bilbon (Bailen kalea 15 - 1ª eskuina, 0034 944 155653 telefonoa).

## Erreferentziak

* 1 2 http://wikieta.wiki-site.com/index.php/Torturaren_Aurkako_Taldea_(TAT)
* ↑ https://web.archive.org/web/20130702073718/http://www.stoptortura.com/quienE.php
* ↑ https://web.archive.org/web/20130702074421/http://www.stoptortura.com/modules.php?op=modload&name=Contact&file=index

## Ikus, gainera

* Tortura
* Giza eskubideak

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz), , (Frantsesez): [https://web.archive.org/web/20031026105719/http://www.behatokia.info/modules.php?op=modload&name=Downloads&file=index&req=viewsdownload&sid=45 Giza Eskubideen Behatokia.
* : TAT elkartearen webgunea.
* Datuak: Q12268083
# Tortxa (argipena)

Tortxa terminoak hainbat adiera du:
* Tortxa edo Xirioa, elizetako kandela.
* Tortxa, Fouquieria columnaris zuhaixka.
# Toru Araiba

Toru Araiba (japonieraz: 新井場 徹, 1979ko uztailaren 12a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka, Kashima Antlers eta Cerezo Osaka.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q275822
# Trichinella spiralis

Trichinella spiralis Trichinella generoko nematodoa da, hainbat animalia eta gizakia bera ere infektatzen duena, trikinosi izeneko gaixotasuna sortuz. Gaitz hori zoonosi bat da, eta gizakia kutsatzen da infektatutako animalien okela (txerri eta basurdearena, batez ere) jaterakoan.
Nematodo honi txerriaren harra deritzo, txerriaren haragian batzuetan agertzen delako. Trikinosia ekiditeko funtsezkoa da txerri hilberrien okela aztertzea hiltegietan, albaitari-ikuskapenean. Era berean, txerri eta basurdeen okela ondo kozinatu behar da kontsumitu aurretik, beroak har patogenoa hiltzen baitu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q730937
* Multimedia: Trichinella spiralis / Q730937
* Espezieak: Trichinella spiralis
# Triazolita

Triazolita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Triazolita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaCu2(N3C2H2)2(NH3)2Cl3*4H2O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Triazolite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Triatloia 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Errelebo mistoa

Triatloi mistoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan egin zen proba izan zen, bigarren aldiz. Bi gizonezkok eta bi emakumezkok parte hartzen zuten herrialdeko. Alemaniako taldeak irabazi zuen urrea, Ameriketako Estatu Batuetakoak zilarra eta Erresuma Batukoak brontzea.

## Emaitzak

| Pos. | Herrialdea | Triatletak | Guztira | Aldea |
| 01 ! | Alemania | Tim Hellwig Lisa Tertsch Lasse Lührs Laura Lindemann | 1:25:39 | __ |
| 02 ! | Ameriketako Estatu Batuak | Seth Rider Taylor Spivey Morgan Pearson Taylor Knibb | 1:25:40 | +0:01 |
| 03 ! | Britainia Handia | Alex Yee Georgia Taylor-Brown Sam Dickinson Beth Potter | 1:25:40 | +0:01 |
| 4 | Frantzia | Pierre Le Corre Emma Lombardi Léo Bergère Cassandre Beaugrand | 1:26:47 | +1:08 |
| 5 | Portugal | Ricardo Batista Melanie Santos Vasco Vilaça Maria Tomé | 1:27:08 | +2:09 |
| 6 | Italia | Gianluca Pozzatti Alice Betto Alessio Crociani Verena Steinhauser | 1:27:11 | +2:12 |
| 7 | Suitza | Max Studer Julie Derron Sylvain Fridelance Cathia Schär | 1:27:16 | +2:17 |
| 8 | Brasil | Miguel Hidalgo Djenyfer Arnold Manoel Messias Vittória Lopes | 1:27:23 | +2:24 |
| 9 | Espainia | Alberto González Garcia Anna Godoy Conteras Antonio Serrat Seoane Miriam Casillas | 1:27:30 | +2:31 |
| 10 | Herbehereak | Mitch Kolkman Maya Kingma Richard Murray Rachel Klamer | 1:27:37 | +2:38 |
| 11 | Norvegia | Vetle Bergsvik Thorn Lotte Miller Kristian Blummenfelt Solveig Løvseth | 1:27:40 | +2:41 |
| 12 | Australia | Luke Willian Natalie Van Coevorden Matthew Hauser Sophie Linn | 1:28:50 | +4:31 |
| 13 | Mexiko | Aram Peñaflor Rosa Tapia Crisanto Grajales Lizeth Rueda | 1:29:20 | +6:21 |
| 14 | Zeelanda Berria | Hayden Wilde Nicole van der Kaay Dylan McCullough Ainsley Thorpe | 1:30:23 | +8:04 |
| 15 | Austria | Alois Knabl Julia Hauser Tjebbe Kaindl Lisa Perterer | | DNF |
| 16 !DNS | Belgika | Jelle Geens Marten Van Riel Claire Michel Jolien Vermeylen | | DNS |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124672679
# Triatloia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – mistoa errelebotan

Triatloi mistoa errelebotan 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan egin zen lehen aldiz, 2021eko uztailaren 31n ospatu zen Odaibako Itsas Parkean, Tokion. Lau kirolariz osatutako taldean (bi gizonezko eta bi emakumezko) triatleta bakoitzak 300 metroko igeriketa, 6,8 kilometroko txirrindularitza eta 2 kilometroko korrika lasterketa egin behar zituen, hurrengoari txanda pasaz.

## Emaitzak

| Sailk. | Herrialdea | Triatletak | Igeriketa | Txirrindularitza | Korrika | Guztira | Aldea |
| 01 ! | Britainia Handia | Jessica Learmonth Jonathan Brownlee Georgia Taylor-Brown Alex Yee | 16:13 | 39:57 | 23:14 | 1:23:41 | __ |
| 02 ! | Ameriketako Estatu Batuak | Katie Zaferes Kevin McDowell Taylor Knibb Morgan Pearson | 16:28 | 39:26 | 23:31 | 1:23:55 | +0:14 |
| 03 ! | Frantzia | Léonie Périault Dorian Coninx Cassandre Beaugrand Vincent Luis | 16:35 | 39:51 | 23:21 | 1:24:04 | +0:23 |
| 4 | Herbehereak | Rachel Klamer Marco Van Der Stel Maya Kingma Jorik Van Egdom | 16:27 | 39:44 | 23:50 | 1:24:34 | +0:53 |
| 5 | Belgika | Claire Michel Marten Van Riel Valérie Barthelemy Jelle Geens | 16:25 | 39:57 | 23:51 | 1:24:36 | +0:55 |
| 6 | Alemania | Laura Lindemann Jonas Schomburg Anabel Knoll Justus Nieschlag | 16:26 | 39:53 | 23:59 | 1:24:40 | +0:59 |
| 7 | Suitza | Jolanda Annen Andrea Salvisberg Nicola Spirig Max Studer | 16:36 | 40:17 | 24:03 | 1:25:27 | +1:46 |
| 8 | Italia | Verena Steinhauser Gianluca Pozzatti Alice Betto Delian Stateff | 16:33 | 40:46 | 24:38 | 1:26:23 | +2:42 |
| 9 | Australia | Ashleigh Gentle Matthew Hauser Emma Jeffcoat Jacob Birtwhistle | 16:27 | 41:16 | 24:19 | 1:26:27 | +2:46 |
| 10 | Espainia | Anna Godoy Fernando Alarza Miriam Casillas Mario Mola | 16:29 | 41:10 | 24:24 | 1:26:31 | +2:50 |
| 11 | Hungaria | Zsanett Bragmayer Bence Bicsák Zsófia Kovács Tamás Tóth | 16:43 | 41:11 | 24:14 | 1:26:43 | +3:02 |
| 12 | Zeelanda Berria | Ainsley Thorpe Tayler Reid Nicole van der Kaay Hayden Wilde | 16:47 | 40:39 | 24:56 | 1:26:53 | +3:12 |
| 13 | Japonia | Yuko Takahashi Kenji Nener Niina Kishimoto Makoto Odakura | 16:38 | 40:48 | 25:10 | 1:27:02 | +3:21 |
| 14 | ROC | Alexandra Razarenova Dmitry Polyanski Anastasia Gorbunova Igor Polyanski | 16:23 | 41:11 | 25:02 | 1:27:13 | +3:32 |
| 15 | Kanada | Amélie Kretz Matthew Sharpe Joanna Brown Alexis Lepage | 16:40 | 40:36 | 25:23 | 1:27:21 | +3:40 |
| 16 | Mexiko | Cecilia Pérez Crisanto Grajales Claudia Rivas Irving Pérez | 16:38 | 41:32 | 25:59 | 1:28:53 | +5:12 |
| 17 | Austria | Julia Hauser Alois Knabl Lisa Perterer Lukas Hollaus | | | | | DNS |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65242368
# Triazina

Triazinak hiru konposatu organikoz osatutako familia bat dira, elkarren artean isomeroak, eta horien formula enpirikoa C$_3$H$_3$N$_3$ da.

## Egitura

Triazinaren egitura eraztun heterozikliko batena da, bentzenozko eraztunaren antzekoa, baina hiru karbono atomo nitrogeno atomoz ordezkatuak dituena. Triazinaren hiru isomeroak beren nitrogeno atomoen posizioagatik bereizten dira, eta 1,2,3-triazina, 1,2,4-triazina eta 1,3,5-triazina deitzen zaie.
Nitrogenoa duten beste eraztun heterozikliko aromatiko batzuk piridina (nitrogeno atomo batekin), diazinak (bi nitrogeno atomorekin) eta tetrazinak (lau dituzte) dira. Triazinak piridina baino base ahulagoak dira.

## Sintesia

Triazinak sintetizatzeko Pinner-en sintesia balitzen da, zeinak fosgenoa eta aril amidinak dituen lehengai moduan.

## Erabilerak

1,3,5-triazinaren deribatu ezagunena melamina da, hiru amino ordezkatzaile dituena eta erretxinak egiteko usatzen dena. Helburu berarekin erabilitako beste deribatu bat bentzoguanamina da.
Halaber, triazinaren deribatuak erabiltzen dira herbizidak egiteko oinarri gisa, hala nola kloruro zianurikoa (2,4,6-trikloro-1,3,5-triazina). Kloroa duten triazinak ere tindu erreaktibo gisa erabiltzen dira.
BTP deritzen 1,2,4-triazinaren deribatu batzuk likido-likido erauzketarako baliatzen dira.

## Erreakzioak

Triazinak konposatu aromatikoak diren arren, erresonantzia-energia askoz txikiagoa dute bentzenoak baino. Ordezkapen aromatiko elektroizalea zaila da, baina ordezkapen aromatiko nukleozalea ohikoagoa da.
2,4,6-trikloro-1,3,5-triazina uretan berotzean azido zianuriko bihurtzen da.. 2,4,6-tris(fenoxi)-1,3,5-triazinak amina alifatikoekin erreakzionatzen du aminolisiaren bidez eta erreakzio horretatik dendrimeroak lor daitezke.
Melaminaren pirolisiak amoniakoa egozten du eta heptazina (edo tri-s-triazina) sortzen du. Azido zianurikoa azido karboxilikoen amidazioan baliantzen da.

## Ingurumen-arriskuak

Herbizida gisa sailetan zabaltzen direnean, triazinek 4-12 hilabete irauten dute, baina denbora hori erabilitako dosiaren, giro-tenperaturaren, sailean dagoen materia organikoaren kantitatearen eta hezetasunaren araberakoa da. Halaber hidrolisiaren, alkilazio-erreakzioen eta zenbait mikroorganismoren metabolismoaren bidez degradatu daitezke.
Triazinek lixibiatzeko joera handia dute, eta, beraz, lur azpiko uretan biltegiratu eta detektatu daitezke.
Arratoientzako batez besteko dosi hilgarria (LD50) 1,78 mg/Kg da.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.tntech.edu/wrc/pdfs/Projects04_05/Ens_Elem.pdf. .
* ↑ http://pages.unibas.ch/mdpi/ecsoc-4/a0098/a0098.htm. .
* ↑ http://www.heidelberg.edu/depts/chm/triazine.html. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q419563
* Multimedia: Triazines / Q419563
# The Three Sisters (Irlanda)

Blackwater ibaia ("Hiru Ahizpak") Irlandako Errepublikako hegoaldea zeharkatzen duten hiru ibai dira, Barrow, Nore eta Suir ibaiak hain zuen ere. Hirurak Waterforden itsasoratzen dira.
Suir eta Nore ibaiak Tipperaryko konderrian sortzen dira, Devil's Bit mendiaren inguruan, Barrow ibaia aldiz Laoiseko konderrian.
Guztira sei konderri zeharkatzen dituzte, Tipperary, Laois, Kilkenny, Carlow, Wexford eta Waterford.

## Ikus, gainera

* Barrow ibaia
* Nore ibaia
* Suir ibaia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q772332
# The Time Machine (1960ko filma)

The Time Machine (euskaraz Denboraren Makina) 1960ko George Pal hungariar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma bat da. H. G. Wells idazlearen Denboraren Makina eleberrian oinarritua dago. Bertan, Rod Taylor, Alan Young, Yvette Mimieux, Sebastian Cabot eta Whit Bissell aktoreek antzeztu zuten.
Filmak denbora-makinak garai eta mendeetan barna burututako aldaketetako efektuei esker Efektu berezi onenen Oscar Saria irabazi zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1899. urtea, Ingalaterra. Zientzialari batek (Rod Taylor) denboran barna bidaiatzeko gai den ibilgailu bat asmatu berri du. Azmakizun honekin denbora eta etorkizunean barna gertakizun garrantzitsu askoren lekuko izango da, esate baterako Bigarren Mundu Gerra edota 1966ko holokausto atomikoa, azken hartatik bizirik ateratzen delarik. Bere azken helmuga 802.701. urtea da, garai hartako Eloi eta Morlock izakiez osatutako bi herriak eta gizartea ezagutuz abentura sinistezina biziko duelarik.

## Aktoreak

* Rod Taylor: George (H. George Wells, denbora-makinan jartzen duenez)
* Alan Young: David Filby/James Filby
* Yvette Mimieux: Weena
* Sebastian Cabot: Philip Hillyer doktorea
* Tom Helmore: Anthony Bridewell
* Whit Bissell: Walter Kemp
* Doris Lloyd: Watchett andrea
* Paul Frees (krediturik gabe) Eraztunen Ahotsa

## Kanpo estekak

* The Time Machine filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1217787
* Multimedia: The Time Machine (1960) / Q1217787
# The Times They Are a-Changin' (abestia)

The Times They Are a-Changin' (euskaraz Garaiak Aldatzen Ari Dira) Bob Dylan estatubatuar kantautorearen abesti bat da. 1964an izen bereko The Times They Are a-Changin' diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak

* The Times They Are a-Changin abestia entzungai (Ingelesez)
* Datuak: Q2006225