OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hainauteko Konderria

Hainauteko Konderria (frantsesez: Comté de Hainaut, nederlanderaz: Graafschap Henegouwen) Frantziaren eta Belgikaren arteko mugaren bi aldeetara dagoen antzinako lurraldea da. Sambre eta Eskalda ibaiak igarotzen dira Hainautetik. Hainetik, Eskaldaren ibaiadarretik, datorkio izena.

## Historia

IX. mendean Hainaut konderri gisa antolatu zen. XI. mendean Flandriari loturik egon zenez, gatazka-iturri bilakatu zen, harik eta Luis IX.a Frantziakoaren bitartekotzari esker Hainaut Avesnes etxeak eta Flandria Dampierretarrek eskuperatu zuten arte (1246). Habsburgotarrek hartu zuten 1482an, eta Filipe II.ak Espainiako koroarentzat hartu zuen 1556an. Pirinioetako Itunak (1659) eta Nimegakoak (1678) Frantziaren esku utzi zuten Hainauteko hegoaldea. Austriaren mende gelditu zen partea, 1814an Herbehereen mende gelditu zen, eta 1830ean Belgikako probintzia bat osatu zuen.

## Belgikako Hainaut

Hainauteko probintzia (nederlanderaz: Henegouwen) Belgika hegoaldeko probintzia da. 3.790 km$^2$ ditu eta 1.282.000 biztanle (1985). Hizkuntza: frantsesa. Hiriburua: Mons. Flandriako zabalditik Ardenetako goi-ordokiraino hedatzen da Hainaut, Escaut eta Dendre ibaien artean. Laborantza intentsiboa da nagusi, Ardenetako aldean izan ezik: lihoa, tabakoa, azukre-erremolatxa. Abere-hazkuntza: behiak, zaldiak, zerriak. Oihalgintza. Siderurgia. Harri-ikatzaren ustiaketaren krisiak industria-motak ugaritzea ekarri du: aluminioaren metalurgia, industria kimikoak, material elektrikoa, beiragintza, zeramika.

## Frantziako Hainaut

Goi-ordokiez eta haranez osatua da. Nekazaritza-lurrak badira ere, industriak ere garrantzi handia du: harri-ikatza, siderurgia, metalurgia, oihalgintza, kimika-industriak. Hiri nagusiak: Valenciennes eta Maubeuge.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q309460
* Multimedia: County of Hainaut / Q309460
# Haines (Alaska)

Haines Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Haines Boroughn dago, Alaska estatuan. 1.657 biztanle ditu, 53,527208 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Haines Borough

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79546
* Multimedia: Haines, Alaska / Q79546
# Haineaultita

Haineaultita]] =

## Ezaugarriak

Haineaultita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Na,Ca)5Ca(Ti,Nb)5(Si6O17)2(OH,F)8 * 5H2O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Haineaultite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Haines (Oregon)

Haines Oregongo hiri bat da. Baker konderrian kokatua dago. 2010ean 416 biztanle zituen, 1,96 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Baker konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q783889
* Multimedia: Haines, Oregon / Q783889
# Hainburg (Alemania)

Hainburg Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan dago, [[Offenbach (barrutia)|Offenbach]] barrutian. 2014an 14.108 biztanle zituen 15,95 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q636259
* Multimedia: Hainburg (Hessen) / Q636259
# Henri Lapuyade

Henri Lapuyade (1894ko ekainaren 8a - 1956ko martxoaren 14a) frantziar politikaria izan zen, PRRRko kidea. 1944an Paueko alkate hautatu zuten. 1945 eta 1949 artean Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko presidentea izan zen.
# Henri Lhote

Henri Lhote (Paris, 1903ko martxoaren 16a - Saint-Aignan, 1991ko martxoaren 26a) frantses etnologo eta esploratzailea izan zen.
Ipar Afrikako eta Afrika beltzeko hainbat eskualdetan ibili zen ikerkuntza-lanetan. Hoggar eta Tassili eskualdeetan egin zituen azterketa etnologiko, antropologiko eta arkeologikoengatik izan da bereziki ezaguna. Tuareg herriari buruzko hainbat ikerlan egin zituen, eta Tassilin labar-pintura garrantzitsuak aurkitu zituen. Lanik aipagarrienak dira: Les Touareg du Hoggar (1944, Hoggareko tuaregak) eta À la découverte des fresques du Tassili (1958, Tassiliko freskoen bila).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q3131494
* Multimedia: Henri Lhote / Q3131494
# Henri Laborit

Henri Marie Laborit (Hanoi, Frantziar Indotxina, 1914ko azaroaren 21a -Paris, 1995eko maiatzaren 18a), sendagile, biologo, etologo, psikologo frantziarra izan zen.
Anestesia eta hibernazio artifizialean berritzaile, klorpromazina erabiltzearen bultzadan dago bere lorpen handiena, psikiatrian. Fisiologiatik zerebrora, eta hortik giza jokaera ikertzera abiatu zen. Lasker Saria (USA, 1957), Anokhin Saria (CCCP, 1981), jende gehienek "Mon oncle d'Amérique" pelikulari esker ezagutu zuten. Unibertsitatean irakasle, alderdi eta sindikatuen aurrean hizlari, 1950etik 1994 arte gutxienez 30 liburu idatzi zituen: Delirium Tremens, Du Soleil à l'homme, Les Comportements, Eloge de la fuite, La Nouvelle Grille, L'Inhibition de l'Action eta beste asko. Horietako asko beste hizkuntzetara itzuliak izan dira. Politikoki ezkertiarra zen eta sozialki oso jatorra. Poeta, margolari, idazle; jakintsu handi bat zen.
* Datuak: Q545672
* Multimedia: Henri Laborit / Q545672
# Henri Lefebvre

Henri Lefebvre (Hagetmau, Landak, 1901eko ekainaren 16a - Nabarrengose, Bearno, 1991ko ekainaren 29a) frantses filosofo eta soziologoa zen. Frantziako Alderdi Komunistako teorialari nagusia izan zen, 1958an alderditik egotzi zuten arte. Lefebvreren iritziz, filosofiaren eta langile-iraultzaren arteko zubia eskaintzen du marxismoak, gizartea bere osotasunean aztertzen duen jakintza den neurrian. Lefebvrek gaur egungo gizarteko egiturak aztertu zituen, eta gidaturiko kontsumo-gizarte burokratikotzat jo zuen gaur egungo gizarte-sistema. Haren arabera, etengabeko kultura-iraultzaren bidez baizik ez da gaindituko ideologia burgesaren alienazioa.
Obra nagusiak: La Conscience mystifiée (1936), Le Matérialisme dialectique (1939) eta La Somme et le Reste (1959). Frantsesez, ingelesez eta alemanez idatzi zuen.
1978an, Frantziako Alderdi Komunistara itzuli zen, haren ustez alderdiak Moskurekiko independentzia handiagoa izateak lan politikorako eta ezkerrarekin eztabaidatzeko kondizio berriak sorrarazi baitzituen, horrek berekin bere pentsamendu askeari uko egitea ekarri gabe.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q162597
* Multimedia: Henri Lefebvre / Q162597
# Henri Labrouste

Henri Labrouste (Paris, 1801eko maiatzaren 11 – Fontainebleau, 1875eko ekainaren 24a) frantses arkitektoa izan zen.
Metalezko egitura erabili zuen lehen arkitektoa izan zen (1843-1850, Sainte-Geneviève liburutegia). Estilo klasikoa gorde zuen, ordea, obra horren kanpoaldean. 1862-1866. urteetan, Bibliothèque Nationale liburutegiko irakurketa gela eraiki zuen, burdinazko egiturak erabiliz. Arkitektura funtzionalaren aitzindaritzat jo izan da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q434218
* Multimedia: Henri Labrouste / Q434218
# Henri Lopes

Henri Lopes (Léopoldville, 1937ko Irailaren 12a - Suresnes, 2023ko azaroaren 2a) kongoar politikari, diplomazialari eta idazlea izan zen. Kongoko Errepublikako lehen ministroa izan zen.
Brazzavillen eta Banguin lehen hezkuntza jaso zuen eta 1947an Parisera joan zen bigarren mailako eta unibertsitateko ikasketak egitera. Brazzavillera itzulita, historiako irakaslea izan zen 1964tik 1966ra, eta hezkuntzako zuzendari nagusia 1966tik 1968ra.
Marien Ngouabi presidenteak Hezkuntza Nazionaleko ministro izendatu zuen 1969an, eta Kanpo Arazoetako ministro 1971n. Kongoko Langileen Alderdiaren Bulego Politikoko bost kideetako bat izan zen 1972an, eta 1973tik 1975era lehen ministro kargua bete zuen. 1977tik 1980ra Finantza ministro izan zen, eta, horren ondoren, UNESCOrentzat lan egin zuen Afrikako zuzendariorde nagusi gisa. 1998tik 2015era Kongoko enbaxadorea izan zen Parisen.
Gainera, hainbat sari jaso zituzten eleberriak eta saiakerak idatzi zituen.

## Lanak

* Le Méridional (Editions Gallimard, 2015, ISBN 978-2070148271)
* Une enfant de Poto-Poto (Editions Gallimard, 2012, ISBN 978-2070136087)
* Ma grand-mère bantoue et mes ancêtres les Gaulois. Simples discours (Paris: Editions Gallimard, ISBN 978-2070715879)
* Le Lys et le Flamboyant (Paris: Seuil, 1997, ISBN 978-2020200967)
* Le chercheur d’Afriques (Paris: Seuil, 1990, ISBN 978-2020849609)
* Le Pleurer-rire (Présence Africaine, 1982, ISBN 978-2708704046)
* Sans tam-tam (Éditions CLE, 1977, ISBN 978-2723500135)
* La Nouvelle romance (Yaoundé: CLE, 1975)
* Tribaliques (Yaoundé: CLE, 1971)

## Bibliografia

* Bokiba, André-Patient (2003). Henri Lopes: Une lecture d'enracinement et d'universalité. Editions L'Harmattan. ISBN 978-2747529709
* Chemain, Arlette (1988). "Henri Lopes: engagement civique et recherche d’une écriture". Notre librairie, 92-93:123-128.
* Maunick, Edouard (1988). "Le territorre d'Henri Lopes". Notre librairie, 92-93:128-131.
* Mwepu, P. K. (December 2007). "From self-identity to universality: a reading of Henri Lopes’ works", Literator 28(3):131-144. ISSN 0258-2279

## Kanpo estekak

* Datuak: Q324321
* Multimedia: Henri Lopes / Q324321
# Henri Laborde, Montpezateko Kondea

Henri Laborde, Montpezateko Kondea (Talence, 1934ko ekainaren 11 – Fredensborg jauregia, 2018ko otsailaren 13a) Danimarkako printze konsorte izan zen, Margarita II.a erreginaren ezkontidea.
* Datuak: Q1389258
* Multimedia: Henrik, Prince Consort of Denmark / Q1389258
# Henri Lapeyre

Henri Lapeyre (Baiona, 1910 – Miarritze, 1984) lapurtar historialaria eta hispanista izan zen, Espainiako historia modernoan aditua.
1953an Parisko Sorbonako Unibertsitatean doktore titulua bereganatu zuen Simón Ruiz et les asientos de Philippe II (Simón Ruiz eta Filipe II.aren asientoak) tesiarekin. 1956an hasi zen Grenobleko Unibertsitaten Historia modernoa irakasten.

## Lanak
### Egilearen aldetik

Bere lanen aukeraketa
* Une Famille de marchands : Les Ruiz. Contribution à l'étude du commerce entre la France et l'Espagne au temps de Philippe II Éditions de l'École des Hautes Études en Sciences ISBN 2-7132-0480-1 1955eko jatorrizko edizioa
** Merkatari familia bat: Ruiz (Carlos Martínez Shaw-en edizioa eta itzulpena). Valladolid, Gaztela eta Leongo Junta 2009
* Simon Ruiz et Les asientos de Philippe II ed. Ehess ISBN 978-2-7132-0481-4
* Simón Ruiz Medina del Campo-n. 1525-1597 . Cámara de Comercio e Industria de Valladolid, 1990, Valladolid.
* La Taula de Cambis (en la vida económica de Valencia a mediados del reinado de Felipe II) 1982 ISBN 84-85446-13-5
* El comercio exterior de Castilla a través de las aduanas de Felipe II (Estudios y documentos)1981 Universidad de Valladolid, Facultad de Filosofía y Letras ISBN 84-600-2220-X
* Ensayos de historiografía 1978 Facultad de Filosofía y Letras, Universidad de Valladolid ISBN 84-600-1164-X
* La Trata de negros con destino a la América Española Durante Los últimos años del reinado de Carlos V. 1544-1555 Separata del Cuaderno de Investigación Histórica. Madrid, 1978
* Carlos Quinto Col. ¿Qué sé? N.º 65 Ediciones Oikos-tau (1972)
* Las monarquías europeas del siglo XVI : las relaciones internacionales Bartzelona, España : Labor, 1969, c1969
* Géographie de l'Espagne morisque 1959

## Erreferentziak

* ↑ openlibrary:a/OL1176153A/Henri-Lapeyre
* ↑ goodreads.com
* ↑ El libro en el Diario de Burgos
* ↑ comentario y critica, en francés en la revista annales
* ↑ comentario y critica en la Escuela de los Annales
* ↑ Comentario y critica en el País

## Kanpo estekak

* Miguel de Cervantes Liburutegi Birtuala Lapeyre, Henriren lanak
* https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12019995t
* http://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=lapeyre-henri
* Datuak: Q5894431
# Henri Laurens

Henri Laurens (Paris, 1885eko otsailaren 8a - ibidem 1954ko maiatzaren 5a) frantziar eskultore eta ilustratzailea izan zen.
Harri zizelkari lanetan aritu zen eskultore izan aurretik. 1899tik marrazketa eskolak jaso zituen eta garai hartan Auguste Rodinek eragin zion. Berehala Montparnasseko artista taldearekin elkartu zen eta 1911tik aurrera kubista estiloan zizelkatu zuen. Juan Gris, Pablo Picasso eta Georges Braqueren laguna izan zen. Akuafuerteak eta litografiak ere egin zituen.

## Iruditegia

* Baigneuse (1938), Londres, Tate Modern.
* L'Automne (1948), Londres, Tate Modern.
* L'Amphion, Caracas.
* La Douleur, Henri Laurensen hilobia Parisen Montparnasseko hilerria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q738892
* Multimedia: Henri Laurens / Q738892
# Henri Lenaerts

Henri Lenaerts (Molenbeek, Belgika, 1923ko maiatzaren 8a - Irurre, Nafarroa, 2006ko abenduaren 6a) artista belgikarra izan zen, bere eskultura lanengatik ezaguna. Nazioartean ezaguna den egilea, Belgikako leku publikoetan lan ugari ditu, hala nola, Baudouin Belgikakoa erregearen bustoa edo Charles Buls iturria. Artista gisa olio-pintura eta marrazkia ere landu zituen. Enrike bezala ezagutzen zuten Irurreko bizilagunek.

## Biografia

1945 eta 1948 artean pintura ikasi zuen Bruselako Arte Ederren Errege Akademian, Antoine "Anto" Carte irakaslearekin. Aldi berean, eskulturaren artea ikasi zuen Delneste irakaslearekin Molenbeek-eko Akademian. 1949an Marie-Josée Van Broeckekin ezkondu zen. Ordutik eskultore eta margolari lanetan ihardu zuen.
Eskultura irakaslea izan zen Nivellesen eta Watermael-Boitsfort Akademian. Meisen finkatu zen eta bertan bere tailerra eraiki zuten.
1962an Indiara bidaiatu zuen, Indiako pentsamenduaren ikuspegi zabalak liluratuta. 1964an UNESCOko beka bat lortu zuen Indiako kultura aztertzeko, eta 1967an Indiako Gobernuaren bekarekin zabaldutako proiektuak Madraseko eta Venarasiko Unibertsitateetan ikasketak jarraitzeko aukera eman zion. 1971. urtearen amaieran, Vanarasiko Unibertsitatean hindu filosofiari buruzko doktorego tesia aurkeztu zuen, pentsamendu filosofiko tantrikoa gaitzat hartuta, eta Indiako Filosofian doktore izendatu zuten tesi onenaren sariarekin. Indian egindako egonaldian Unibertsitateko eskultura atalarekin harremanetan jarri zen.
1971n Europara itzuli zenean Nafarroako Gesalatz bailarako Irurreko kontzejuan finkatu zen .

## Aire zabaleko museoa eta fundazioa

Irurren, 2012ko irailaren 6an, artista honi eskainitako Nafarroako aire zabaleko lehen museoa ireki zen. Etxeko lorategi girotuan kokatutako hogeita bi obra hautatu dira, girotua izan den XVII-XVIII. mendeetako harlanduzko fatxada duena.
Dena Henri Lenaerts Fundazioaren bitartez jarri zen abian, artistaren ondare osoa jaso zuen irabazi asmorik gabeko entitatearen bitartez, eskulturak, bere bilduma piktorikoa, tapizak eta liburutegia barne hartzen dituen 3.000 pieza baino gehiago biltzen dituena.

## Erreferentziak

* 1 2 «Muere Henri Lenaerts, escultor belga afincado en Irurre» Diario de Navarra 7 de diciembre de 2006.
* ↑ Busto del rey Balduino. .
* ↑ Fuente de Charles Buls. .
* 1 2 Javier Hermoso de Mendoza. (abril de 2013). Museo Henri Lenaerts en Irurre (Valle de Guesálaz, Tierra Estella). .
* 1 2 R. Aramendía. (9 de septiembre de 2012). «Irurre abre el museo al aire libre dedicado al escultor belga Lenaerts» diariodenavarra.es.

## Kanpo estekak

* Henri Lenaerts Fundazioa .
* Lenaerts, Henri Artxibatua (Iruñeko Udala)
* Datuak: Q13724638
* Multimedia: Henri Lenaerts / Q13724638
# Hazka eta Ziri

Hazka eta Ziri (Itchy and Scratchy ingelesez) Simpsondarrak telesaileko bi pertsonaiak dira. Krusty Pailazoaren programako marrazki bizidunak dira. Tom eta Jerryren parodia bat dira. Roger Meyers Sr. da haien sortzailea (Walt Disneyren parodia bat), baina, egiaz, Ziri Chester J. Lampwick sortu zuen. Roger Mayers Jr. da orain enpresako nagusia.

## Hazka

Hazka jaka gorria eta eskularru zuriak dituen sagu urdina da. Beti ageri da Ziri hiltzen.

## Ziri

Ziri katu eskularru zuriak dituen katu beltza da. Hazka beti dago Ziri lehertarazten. Kapitulu batean Hazka akabatzea lortu zuen, baina ez zen ikusi.

## Abestia

Hazka eta Ziri marrazki bizidunen hasierako abestiaren hitzak hauek dira:
* They fight,
* And bite,
* They fight and bite and fight!
* Fight fight fight, bite bite bite,
* The Itchy and Scratchy Show!
* Elkar borrokatzen dira,
* Eta hozkatu,
* Borrokatu eta hozkatu eta borrokatzen dira!
* Borrokatu borrokatu borrokatu, hozkatu hozkatu hozkatu
* Hazka eta Ziriren Ikuskizuna!

## Kanpo estekak

* Datuak: Q745757
# Hazkunde-balio

Finantzan, hazkunde-balioa kutxa-fluxu positiboa eta iraunkorra sortzen duen konpainia baten ekintza da. Diru-sarrerak eta irabaziak industria bereko batez besteko enpresak baino azkarrago hazten direla espero da. Enpresa hauek abantaila lehiakor bat dute, horrela lehiakideen aurka defendatzeko aukera izanik; produktu berri bat sortzea, nazioartekotzea, patenteak... Hazkunde-tasak, oro har, dibidendu txikiagoak ordaintzen ditu, enpresak normalean kapital-proiektuen etekinen irabaziak, berriro inbertitzen baititu.
Analistek finantza-errentagarritasuna honela kalkulatzen dute:
$Finantza-errentagarritasuna={Sarrera\ garbia \over Baloreen\ Balio\ Liburua}$
Hazkunde-balio gisa sailkatzeko, analistek, oro har, enpresaren ekitatearen %15 edo gehiago lortzea espero dute. “CAN SLIM”, hazkunde-balioa identifikatzen duen metodoa da, William O'Neil-ek sortua.

## Erreferentziak

* ↑ «7 questions to ask before buying a growth stock - Aug. 18, 2004» money.cnn.com (Noiz kontsultatua: 2018-09-25).
* ↑ J., O'Neil, William. (2002). How to make money in stocks : a winning system in good times or bad. (3rd ed. argitaraldia) McGraw-Hill ISBN 0071373616. PMC 49519160. (Noiz kontsultatua: 2018-09-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1746791
# Hazi edo obuluen dohaintza

Hazi edo obuluen dohaintza edo donazioa semeak izan ezin ez dituzten bikoteentzat egina dago. Adibidez obuluen donazioa fertilitate arazoak dituzten emakumeei haurdun geratzen laguntzen die eta gero umea edukitzera. Aldiz gizonen kasuan antzuak badira eta espermatozoideak ez baldin badira aktiboak emakumeari haurdun gelditzen lagundu ahal dio. Donantea edo hartzailea izatea oso garrantzitsua da eta aldaketa oso handia izan daiteke norberarentzat.

## Ikus, gainera

* In vitro ernalkuntza

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Hazi eta oboluen dohaintzari buruzko webgunea.
* Datuak: Q857158
# Haziq Kamaruddin

Haziq Kamaruddin (Johor Baharu, 1993ko uztailaren 4a - Kajang Hospital, 2021eko maiatzaren 14a) arkularia zen. Malaysia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Haziq Bin Kamaruddin
* ↑ Haziq KAMARUDDIN

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1706028
# Hazkunde-hormona

Hazkunde-hormona (GH, ingelesetik: growth hormone), somatotropina (STH) ere deitua, bizitza osoan zehar hipofisi guruinak (zehazki, hipofisiaren aurreko aldeak edo adenohipofisiak) jariatzen duen hormona peptidikoa da. Bi eragin fisioligiko nagusi ditu:
* Haurtzaroan eta nerabezaroan gorputzaren hazkunde estimulatu
* Karbohidrato, lipido eta proteinen metabolismoan eragin
Egitura kimikoari dagokionez somatotropina pisu molekular gutxiko proteina da (191 aminoazido dituena).

## Jariaketaren erregulazioa

Hipotalamoak hazkunde hormonaren hormona askatzailea (GHRH) askatzen du odolera eta hau porta bena hipofisarioaren bitartez hipofisiko somatotropoetara heltzen da. Somatotropoen mintz plasmatikoko hartzaile espezifikoetara lotu eta somatotropinaren jariaketa bultzatzen da.
Hipotalamoak jariatzen duen beste hormona inhibitzaile bat somatostatina da. Hau ere porta bena hipofisiarioaren bidez hipofisira heltzen da eta bertako hartzaileetara lotuz somatotropinaren jariaketa inhibitzen du.
Bestalde, GH-k somatomedina (IGF-1) izeneko beste hormona baten sintesia areagotzen du. Hormona honek atzeraelikadura negatibo efektua burutzen du, hau da, hipotalamoan eta somatotropoetan efektu inhibitzailea eragiten du eta somatostatinaren jariaketa aktibatzen du hipotalamoan. GH-k ere atzeraelikadura negatibo efektua burutzen du hipotalamoan GHRH-ren sintesia eta jariaketa inhibituz eta somatostatinarena aktibatuz.
Gainera, GH-ren jariaketa taupakaria da (taupadaka gertatzen da) eta estresak eta kirolak areagotu egiten dute.

## Somatotropinaren eraginak

* Haz daitezkeen ehunak haztea eragiten du.
* Zelulen tamaina handitzen du.
* Zelulen mitosiak bultzatzen ditu, desberdintze prozesuak bizkortuta.
* Metabolismoan: proteinen sintesia areagotu, gantz ehunetik gantz azidoen askapena eragin eta gorputzaren glukosa erabilera murriztu erreserba lipidikoen erabilera bultzatuta.

## Lotutako gaixotasunak

Hazkunde hormonaren gehiegizko edo gutxiegizko jariaketarekin erlazionatuta daude:
* Hipersomatotropismoa (erraldoitasuna edo akromegalia)
* Hiposomatotropismoa (nanismoa)

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29956617
* Multimedia: Growth hormones / Q29956617
# Hazkunde-tasa

Hazkunde-tasaz jarduten dugunean, BPGak epe zehatz batean eta aurreko urtean izan dituen gehikuntzaren arteko erlazioa erakusten digun adierazle ekonomikoaz dihardugu.
$Hazkunde-tasa={BPGt\times BPGt-t_{1} \over BPGt-t_{1}}\times 100$
Hala ere, hau ez da soilik BPGaren kontzeptura mugatzen; bi une edo aldi ezberdinetan magnitude batek hartzen dituen bi balioak alderatzen dituen adierazlea da, ehunekoetan magnitudeak une batetik bestera izan duen hazkundea adierazten du.
Inbertitzaileen aburuz, hazkunde-tasak hainbat aldagaiek osaturiko urteko hazkunde-tasa adierazten du; hala nola, diru-sarrerak, irabaziak, dibidenduak, txikizkako salmentak eta Barne Produktu Gordina (BPG).
Magnitude batek $t,\ t-1,\ t-2,\ldots ,t-h$ uneetan hartzen dituen balioak $y_{t},\ y_{t-1},\ y_{t-2},\ y_{t-h}$ izanik, $t-h$ eta $t$ bitarteko hazkunde-tasa honela kalkulatzen da:
$h_{t-h,t}={\frac {y_{t}-y_{t-h}}{y_{t-h}}}\times 100={\Bigg{\frac {y_{t}}{y_{t-h}}}-1{\Bigg )}\times 100$
Maiz, batez besteko hazkunde-tasa ere kalkulatzen da, aldi batzuetan zehar batez beste izandako hazkundea urteko, hilabeteko edo beste aldi bakoitzeko. Hazkunde-tasak maiz erabiltzen dira ekonomian, koiuntura ekonomikoaren adierazleen bilakaera kuantifikatu eta behar bezala interpretatzeko; finantzetan, inbertsioen errentagarritasuna kalkulatzeko; eta demografian, biztanleriaren hazkundea aztertzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3516239
* ↑ (Frantsesez) Taux de croissance. 2018-05-01 (Noiz kontsultatua: 2018-10-15).
# Hazkunde-faktore

Hazkunde-faktorea zelulen ugalketa eta hazkundea estimulatzen dituen substantzia da. Hainbat fenomeno biologikotan eragiten du, mekanismo endokrino edo parakrinoen bitartez jokatuz. Rita Levi-Montalcini eta Stanley Cohenek 1956an lehendabizikoa (NGF) isolatu eta Medikuntzako Nobel Saria eskuratu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q408378
* Multimedia: Growth factors / Q408378
# Hazkunde (argipena)

Hazkunde izenak hainbat erabilera ditu:
* demografian, hazkunde begetatiboa edo berezko hazkundea, jaiotza eta heriotza kopuruen arteko aldea;
* ekonomian, hazkunde ekonomikoa, BPGaren gehikuntza;
* hazkunde pertsonala edo garapen pertsonala.