OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# La llorona (abestia)

«La Llorona» (Emakume negartia) Mexikoko herri abesti ospetsua da. Oaxacako Tehuantepeceko istmoan sortu zen baina ez dago beste informaziorik, ez ze urtetan ezta ere egilearen izenik. Abestiaren bertsio ugari dago, bestetik. La Lloronaren kondairarekin lotu izan zaio sarritan ez dirudi horrela denik. Haren musika gainean egile askok hitz desberdinak jarri dituzte, orokorrean maitasunezko narrazioak, ohikoak herri musikan.

## Gaia

Bertsio guztietan gai nagusia desamodioa da. Kasu gehienetan maitasuna eta sufrimendua lotzen dute: «Amodioez ez dakiena, Llorona Ez daki zer den martirioa»; zentzu berean hilerriaren aipamena ulertu behar da. Dena dela, anbiguotasun handia erakusten du abestiak, irudi aberatsak erakutsiz baina haien esanahiak ondo azaldu gabe.
Andrés Henestrosak Espainiako lirikak «la Llorona» eta «la Petenera» edo «la Sandunga» bezalako beste soinu istmatar batzuen kopla herrikoi batzuetan izan zuen eragina nabarmentzen zuen, eta, beraz, horietako askok espainiar kolonizazioaren garaian, ahozko tradizioan integratuz, istmora iritsi behar izan zuten hipotesia sostengatzen zuen.

## Ezaugarriak

Bere bertsiorik arruntenean, «La Llorona» Tehuantepeceko istmoaren soinuen generokoa da, 3/4ko konpasarekin, balsaren nolabaiteko antzarekin. Bere metrikari dagokionez, koplak, gehienbat, laukote oktosilaboak dira, bi aldiz errepikatzen direnak 4 bertsoko ahapaldi txiki bat osatzeko. Salbuespen gisa, kopla bat «Ay de mí, Llorona» esaldiarekin hasten denean, lehen bertsoa hexasilaboa da. Lehenengo eta hirugarren bertsoei, azkenean, «Llorona» bokatiboa gehitzen zaie, eta horrek hiru silaba gehiago gehitzen ditu; guztira, hamaika bertso ematen dira bertso horietan, eta bederatzi aipatutako salbuespenetan.

## Interpretazioak

Hain abesti ezagun eta dramatikoa izanik ez da arraroa hainbeste bertsio izatea. Hona hemen «La Llorona» abestu duten abeslari batzuk:
* Chavela Vargas
* Lila Downs
* Ángela Aguilar
* Joan Baez
* Natalia Lafourcade
* Lola Beltrán
* David Záizar
* Lucha Villa
* Óscar Chávez,
* Ely Guerra
* Eugenia León
* Susana Harp
* Nana Mouskouri
* Raphael
* Lhasa de Sela
* Rosalía

## Abestia zineman

* Frida (2002), Julie Taymorrek zuzendutako Frida Kahlori buruzko filma. Filman Chavela Vargas agertzen abestia abesten; gogoratu behar da Chavela Frida eta Diego Riveraren lagunmina zela.
* Hasta los huesos (2001) laburmetraian Eugenia Leónek abesten du.
* Coco (2017) Disney-Pixarren filma. Abestia Angélica Vale (Imelda Rivera) eta Marco Antonio Solís (Ernesto de la Cruz) abesten dute.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.letras.com/chavela-vargas/399792/
* ↑ http://biblioteca.diputados.gob.mx/janium/bv/ce/scpd/LX/alacena_minu.pdf
* ↑ Frenk Alatorre, Margit (zuz.) (1998). Cancionero folklórico de México. Tomo 5: Antología, glosario, índices., 208 or. ISBN 968-12-0891-9.
* ↑ Ibidem.
* ↑ https://www.youtube.com/watch?v=6UWPQGbmuLE

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Chavela Vargas «La Llorona» zuzenean abesten.
* (Gaztelaniaz):Coco filmaren bertsioa.
* (Gaztelaniaz):«La Llorona»ren kopleei buruzko artikulua.
* Datuak: Q11297109
# La luna negra

La luna negra 1989 urtean eginiko beldurrezko filma da, Lilith hebrear mitoan oinarritutakoa.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
48 ordutan, Eva (Lydia Bosch) haurdun geratu, senarra galdu eta emakume bitxi bat harrapatu. Urte batzuk pasa ondoren, ondorioak ezagutuko ditu.

## Aktoreak

* Lydia Bosch: Eva
* José Coronado: Adrián
* Fernando Guillén: On Manuel
* Mario Adorf: aita
* Paticia Figón: Luna
* Emma Suárez: Lola
* Yolanda Ríos: Raquel
* Amparo Muñoz: Lilith
* Fernando Sancho: Mariano
* Lola Cardona: Justa
* Óscar Ramos: José
* Evelyn Engleder: Andrea
* Antonio Canal: doktorea
* Tony Isbert: Iván
* Isabel Serrano: erizaina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5967223
# La madrastra (1974ko filma)

La madrastra Roberto Gavaldónek 1974an zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Enpresari garrantzitsu bat Mercedes prostituta helduarekin ezkonduko da. Baina, handik gutxira, tisi larri baten ondorioz hilko da senarra. Orduan, gogoko dituen bi gizonak limurtzen saiatuko da Mercedes: bere semeorde gaztea eta haren pintura-irakaslea. Hala ere, bien artean amodio-harreman bat dagoela konturatuko da emakumea.

## Aktoreak

* Amparo Rivelles: Mercedes
* John Moulder-Brown: Daniel
* Ramiro Oliveros: Álvaro
* Ismael Merlo: Marcos
* Milagros Leal: Amelia
* Eduardo MacGregor: Tirso
* María Luisa Ponte: Madam Juanita

## Erreferentziak

* ↑ Paranaguá, Paulo Antonio. (1995). Mexican Cinema. British Film Institute, 193 or..
* ↑ sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66713076
# La maior

La maior tonalitatea (LaM ere Europako notazioan eta A notazio amerikarrean) la notan oinarritutako eskala maiorra da, eta la, si, do#, re, mi, fa# eta sol# notek osatzen dute. Bere klabe armaduran hiru sostenitu ditu (do, fa, sol).. Bere erlatibo minorra fa sostenitu maior da eta bere tonalitate homonimoa la minor.
Nahiz eta literatura sinfonikoan beste tonalitate iraunkor batzuk bezain arraroa ez izan, La maiorreko sinfoniak ez dira re maiorrean edo sol maiorrean daudenak bezain ugariak. Erromantizismoan, Beethovenen 7. sinfonia, Brucknerren 6. sinfonia eta Mendelssohnen 4. sinfonia dira tonalitate horretako sinfonia nagusiak. Mozarten klarineterako kontzertua, et klarineterako kintetoa) La maiorren daude. Ganbera-musikan, maizago aurkitzen dira tonalitate horretan idatzitako lanak. Brahms-ek eta César Franck-ek biolinerako sonatak idatzi zituzten la maiorren.
Schubart-en arabera, la major tonalitate egokia da honako hauek deskribatzeko: "maitasun inozoaren adierazpenak,... kanpora atera ondoren estimatua berriro ikusteko itxaropena, gazteen poza eta Jainkoaren fedea". Sinestesian kolore berdea irudikatzeko erabiltzen da.

## Musika klasikoko obrak

* 7. sinfonia - Ludwig van Beethoven
* Quinteto La Tortilla - Franz Schubert
* 4. sinfonia - Felix Mendelssohn
* 6. sinfonia - Anton Bruckner
* Pianorako 2. kontzertua, Johannes Brahms

## Pop abestiak

* Stand by Me - Ben E. King
* Crazy - Aerosmith
* Dancing Queen - ABBA
* Chiquitita - ABBA
* Tears In Heaven - Eric Clapton
* Country Roads, Take Me Home - John Denver
* Eta Will Always Love You - Dolly Parton
* Bohemian Rhapsody - Queen (abesbatza)
* I Am The Walrus - The Beatles
* Strawberry Fields Forever - The Beatles
* Aquellas pequeñas cosas - Joan Manuel Serrat
* Me Against the Music - Britney Spears &Madonna

## Kanpo estekak

* Datuak: Q277793
* Multimedia: A major / Q277793
# La maldición de Malinche

La maldición de Malinche Nueva Canción mugimenduko lanik esanguratsuenetako bat da. Gabino Palomares kantautore mexikarrak konposatu zuen, 1975ean, eta izen bereko albumean grabatu zuten lehen aldiz; 1978an egin zuen Discos Pueblo diskoetxe mexikarrak. Album honetan, gainera, Gabino Palomaresen abesti esanguratsuenetako batzuk daude, besteak beste: A la patria eta La letanía de los poderosos.
La maldición de Malinche, Latinoamerikako herri indigenen esplotazioa salatzen du. Baina, batez ere, indigenek beren herrialdeetan pairatzen duten arrazakeria eta gizalegea jartzen ditu agerian. Ameriketako malintxismoari kritika zorrotza egiten dio, hau da, kultura nazionalaren bizkar Europako edo Latinezko kulturak hobesteari. Hala ere, Malintzin (Malintxe) herriaren historiaren interpretazio ahistoriko batean oinarritzen da; Malintxe aztekek azpiratutako herri batekoa zen, eta Hernan Cortesi bere itzultzaile zerbitzuekin lagundu zion, nahuatl eta maia hitz egiten baitzuen, espainieraz gain.
Jan Fairley musikologoaren hitzetan, "Malincheren madarikazioa" da "Latinoamerikako abestirik garrantzitsuenetako bat". Amparo Ochoak, Los Folkloristas taldeak eta Los Zúcarak jo dute, besteak beste. Hainbat hizkuntzatara ere itzuli dute.

## Erreferentziak

* ↑ Brill, Mark. (2011). Music of Latin America and the Caribbean. Prentice Hall ISBN 978-0-13-183944-1. PMC 653122923. (Noiz kontsultatua: 2024-07-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27440865
# La maniobra de la tortuga

La maniobra de la tortuga 2022ko Juan Miguel del Castillo andaluziar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Manuel Bianquetti inspektoreak Cádizeko polizia-etxera lekualdatzea onartu behar izan du. Neska gazte baten gorpua aurkitzean, hasierako lasaitasuna amaituko zaio, atsekabetzen duen iragan bat gogoraraziko baitio horrek. Nagusiak aurka izan arren, Bianquettik gurutzada bakarti bati ekingo dio erruduna harrapatzeko, agian imajinatu besterik egiten ez dituen froga batzuei jarraikiz.

## Aktoreak

* Fred Adenis: Manuel Bianquetti
* Natalia de Molina
* Ignacio Mateos
* Mona Martínez
* Carlos Manuel Díaz
* Gerardo de Pablos

## Erreferentziak

* ↑ sansebastianfestival.com
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) Rivera, Alfonso. (2021-5-26). «La maniobra de la tortuga echa a andar» Cineuropa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111944684
# La madre muerta

La madre muerta 1993 urtean Juanma Bajo Ulloak eginiko filma da.
Zuzendari gasteiztarraren bigarren filma da, Miranda de Ebro, Agurain eta Gasteizen grabatua.

## Sinopsia

Ismael Lopez de Mataukok (Karra Elejalde) zenbait hilketa egin ditu; bata Leire, (Ana Alvarez) hilaren alaba, lekukoa zuela. Ismael neskaren salaketaz zeharo itsututa dago. Hori dela eta, hogei urte geroago neska bahitzea bururatu zaio ea oraindik amaren hilketa gogoratzen duen...

## Pertsonaiak

* Karra Elejalde: Ismael Lopez de Matauko
* Ana Álvarez: Leire
* Lio: Maite
* Sílvia Marsó: Blanca
* Elena Irureta: Zuzendaria
* Ramón Barea: Night Club jabea
* Gregoria Mangas: Millas andrea
* Marisol Saez: Ama
* Raquel Santamaria: Leire umea
* Txarly Llorente: Zaindari
* Super Pake Pekao: Ijitoa
* Elena Armengod: Ijitoa
* Juan Ignacio Viñuelas: Sendagilea
* Miguel Olmedo: Erizaina
* José Sacristán: Erizaina
* Isaias Mojon: Erizaina
* Angel Planas: Erizaina
* Osane Ulloa: Auzokoa
* Rafael García Frejo
* Juantxo Lopez

## Sariak

* Juanma Bajo Ulloak 1993ko Montrealeko Zinema Jaialdiaren zuzendari onenaren Saria lortu zuen.
* Poli Canterok 1994ko efektu berezien Goya Saria lortu zuen.

## Kanpo estekak

* Webgunea imdb.com
* Euskadiko Filmategia
* Datuak: Q3312410
# La mala educación

La mala educación 2004ko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bi mutikok, Ignaciok eta Enriquek maitasuna, zinema eta beldurra ezagutu dituzte erlijiosoen ikastetxe batean 1960ko hamarkadako hasieran. Manolo aita, ikastetxeko zuzendari eta literaturako beren irakaslea dena, aurkikunde hauen lekuko eta parte ere bada.

## Aktoreak

* Gael García Bernal: Juan / Ángel Andrade / Zahara.
* Fele Martínez: Enrique Goded
** Raúl García Forneiro: Enrique gaztea
* Daniel Giménez Cacho: Manolo aita
* Javier Cámara: Paca/Paquito
* Petra Martínez: Mother
* Leonor Watling: Monica,
* Lluís Homar: Manuel Berenguer
* Francisco Boira: Ignacio
** Nacho Pérez: Ignacio gaztea
* Juan Fernández: Martín
* Alberto Ferreiro: Enrique Serrano

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q844819
# Kōken enperatriza

Kōken enperatriza (japonieraz: 孝謙天皇, Kōken-tennō, 718 – 770eko abuztuaren 28a) Japoniako Enperadoreetan berrogeita seigarrena izan zen 747-758 bitartean, eta bere oinordekoa Junnin Enperadoreak kargua utzi ondoren, berriro tronura iritsi izan zen berrogeita zortzigarrena, Shōtoku enperatriza (japonieraz: 称徳天皇, Shōtoku-tennō) gisa, 765-769 bitartean.

## Biografia

Budista sutsua zen, eta ospakizunak antolatu zituen Tödai-ji tenpluan Buda goraipatzeko. Junnin enperadorearen alde utzi zuen agintea 758. urtean, baina bera zela benetako agintari. Dokyo maitale budistaren aholkuei jarraiki, aginpidea eskuratu zuen 765. urtean Shotoku Tenno izenaz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q232955
* Multimedia: Empress Kōken / Q232955
# Kōkaku enperadorea

Kōkaku enperadorea (japonieraz: 光格天皇, Kōkaku-tennō, Kyoto, 1771ko irailaren 23a – ibidem, 1840ko abenduaren 11) Japoniako enperadorea izan zen 1780tik 1817ra.
Bere jaiotza izena Morohito izan zen. Japoniako familia inperialeko kadete adarreko kidea izan zen eta Japoniako egungo enperadoreen arbasoa da. Go-Momozono enperadoreak ez zuen seme-alabarik eta hil aurretik Kōkaku adoptatu zuen. Kōkaku enperadore izan zen 1780ko abenduaren 16tik 1817ko maiatzaren 7an abdikatu zuen arte. Akihitoren abdikazioa arte abdikatu zuen azken enperadore japoniarra izan zen.
Bere erregealdiaren hasieran Japonian eragina izan zuen gosete handi baten aurrean hartu zituen neurriak asko estimatu zituen herriak. Shogunen boterea ahultzea lortu zuen.
1817an bere semearen alde abdikatu zuen Ninjō enperadorea. Ordutik zure heriotza "Daijō Tennō" (abdikatu duen enperadorea) tituluarekin gobernatu zuen.
Emazte bat, sei ohaide eta hamasei seme-alaba izan zituen.
* Datuak: Q313806
* Multimedia: Emperor Kōkaku / Q313806
# Kōchiko gaztelua

Kōchiko gaztelua (japonieraz: 松山城, Kōchi-jō) Japoniako Shikoku uharteko Kōchi hirian dagoen gaztelu japoniarra da.

## Historia

Sekigaharako Gudaren ondoren Yamanouchi Kazutoyo bihurtu zen Tosa probintziako daymio eta 1601ean berak eraiki nahi izan zuen Kōchiko gaztelua Kagami ibaiertzeko lautadan eta hamar urte behar izan zituen gaztelua altzatzeko. 1727an erre egin zen eta 1729 eta 1753 artean hasierako estiloa mantenduz berreraiki zen.
Meiji berrezarkuntzan enperadorearen alde jokatu zuenez ez zuten gaztelua eraitsi. Bigarren Mundu Gerran ere hegazkin estatubatuarrek jaurtitako bonbek ez zuten kaltetu eta gaur egun tenshu (dorre nagusia) eta jauregi orijinala mantentzen dituen Japoniako gaztelu bakarra da.
1948an eta 1959an mantentze lanak egin ziren.

## Egitura

Kagami eta Enokuchi ibaiek mugatzen dute kanpoko harresia. Barneko eremuan Otakasa muinoan kokaturik dago bost solairutako dorre nagusia. Kaitokukan jauregia Edo Aroan eraiki zen eta 1747an berreraiki.
Gazteluko parkea publikoa da eta hanami garaian turistaz betetzen da. Prefeturako liburutegia eta Museo literarioa ere bertan daude.

## Iruditegia

* Dorre nagusia.
* Dorre nagusia.
* Teilatuak.
* Gaztelua.
* Harresiak.
* Sarrerako atea.
* Tsume-mon
* Yamanouchi Kazutoyoren estatua.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Webgune ofiziala.
* Datuak: Q1012815
* Multimedia: Kochi Castle / Q1012815
# Kōgyoku

Kōgyoku enperatriza (japonieraz: 皇極天皇, Kōgyoku-tennō), edo Saimei enperatriza (斉明天皇 Saimei-tennō; 594–661ko abuztuaren 24) Japoniako 35. eta 37. enperadorea izan zen, oinordekotza metodo tradizionalaren arabera. Krisantemo Tronura igo zen bigarren emakumea izan zen. 642ko otsailaren 18an hartu zuen lehenengoz tronua, Kōgyoku izenarekin, baina Soga no Irukaren erailketaren ostean abdikatu zuen bere anaian, Kōtoku enperadorea, 645eko uztailaren 12an. Kōtokuren heriotzaren ostean, 654ko azaroaren 24an, berriro ere igo zen tronura, kasu honetan Saimei izenarekin, 655eko otsailaren 14an, eta hil zen arte jarraitu zuen bertan, 661ean. Tronura iritsi aurreko bere izena ez da ezaguna, baina Ame Toyo-takara ikashi-hi tarashi-hime bezala ezaguna zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q235296
* Multimedia: Empress Saimei / Q235296
# Kōmei enperadorea

Kōmei enperadorea (japonieraz: 孝明天皇, Kōmei-tennō, Kyoto, 1831ko uztailaren 22a – ibidem, 1867ko urtarrilaren 30a) Japoniako 121. enperadorea izan zen 1846tik 1867ra.
Ninkō enperadorearen eta Ōgimachi Naokoren semea zen. Jaiotze izena Osahito (japonieraz: 統仁) zen. 1846an bere aita hil zenean tronuratu zuten. Bere erregealdiaren ezaugarri nagusia Matthew Calbraith Perry komodoro estatubatuarraren etorrera izan zen, eta Japonia indarrez ireki behar izan zitzaien mendebaldeko potentziei bi mendetako isolamenduaren ondoren. Kōmei irekiera horren aurka agertu zen. Barruan matxinadak eta gatazka partisanoak izan ziren, Tokugawa shogunerriaren kolapsoarekin amaitu zirenak hil eta gutxira. Hil zenean bere seme Mutsuhito, Meiji enperadorea, izan zen oinordekoa.
* Datuak: Q299179
* Multimedia: Emperor Kōmei / Q299179
# Kōnin enperadorea

Kōnin enperadorea (japonieraz: 光仁天皇, Kōnin-tennō, 709ko azaroaren 18a-782ko urtarrilaren 11) Japoniako 49. enperadorea izan zen oinordekotza ordena tradizionalaren arabera. 770 eta 781 bitartean gobernatu zuen. Krisantemoko Tronura iritsi baino lehen, bere izen pertsonala (imina) Shirakabe Printze Inperiala (Shirakabe-shinnō) zen.

## Genealogia

Shiki Printze Inperialaren semea eta Tenji enperadorearen biloba zen. Hasiera batean, ez zegoen oinordekotza lerroan, baina Tenmu enperadoreak eta bere adarrak, tronua eskaini zioten. Ikami Printzesa Inperialarekin ezkondu zen, Shōmu enperadorearen alaba bat zena, honekin, alaba bat eta seme bat izan zituelarik
Konin enperadoreak, bost enperatriz eta zazpi seme-alaba izan zituen.

## Biografia

Bere koinata zen Kōken Enperatriza 770ean hil ondoren, Shirakabe Printze Inperiala, bere oinordeko bezala izendatua izan zen. Arrazoia, goi gortetiarrek, enperatrizari, hau hil zorian zegoenean, printzea bere oinordekoa izan zitekeela esan baitzioten, anbizio politikorik gabeko gizon adeitsu bat baitzen. Enperadore, 60 urterekin bihurtzen da, Kōnin enperadorea izenarekin.
Bere erregealdian, estatuko erakunde finantzari eta administratiboak berreraikitzen saiatu zen, Shōtoku Enperatrizaren erregealdian ustelduak izan zirenak.
Hilabete batzuetan, Ikami Printzesa, Enperatriz bihurtu zen, eta honen semea, Printze Oinordekoa. Baina, handik gutxira, bere senarra, Konin enperadorea sorgindu izana leporatu zioten. Gaur egun, salaketa hau, bere semea errege bihur ez zedin lortzeko mendeku bat izan zela uste da. Honela, printzesa, ezkontide kargutik kendua izan zen, eta handik gutxira hil zen gaixotasun baten ondorioz, erregistro ofizialen arabera.
Printzesa hil ondoren, Yamabe printzea, enperadorearen eta Takano no Niigasaren semea, enperadorearen oinordeko izendatua izan zen. Shoku Nihongiaren arabera, Takano no Niigasa, Paektxeko Muryeong Erregearen ondorengo bat zen.
781ean, enperadoreak, kargua uzten du 71 urterekin bere seme Kanmu enperadorearen mesedatan. Hilabete batzuk beranduago, 782an, hil egin zen.

## Kugyōak

* Sadaijin: Fujiwara no Nagate (714 – 771)
* Sadaijin: Fujiwara no Uona (721 – 783)
* Udaijin: Ōnakatomi Kiyomaro (702 – 788)
* Nadaijin: Fujiwara no Yoshitsugu (716 – 777)
* Dainagon: Fujiwara no Momokawa (732 – 779)

## Aroak

* Hōki aroa (770-781)
* Datuak: Q958662
# Kōchi (prefektura)

Kōchi prefektura (japonieraz: 高知県, Kōchi-ken) Japoniako Shikoku uharteko prefektura bat da. Hiriburua Kōchi hiria da.

## Historia

Meiji berrezarkuntzaren aurretik, Kōchi prefektura Tosa probintzia izan zen. Ckokosabe klanaren mende egon zen Sengoku Aroan, eta Yamaguchi familiaren mende Edo Aroan.

## Geografia

Shikoku uhartearen hego-mendebaldea hartzen du prefekturak, eta Ozeano Barearen ertzean dago. Shikokuko lau prefekturetako handiena da, baina baita biztanlerik gutxien duena ere. Lurralde gehiena menditsua da, eta kostaldean lautada gutxi batzuk baino ez ditu, Kōchi eta Nakamura inguruetan.
Lurraldearen % 7 natura-parke gisa babestuta dago, Ashizuri-Uwakai Parke Nazionala da eremu babestu garrantzitsuena.

## Banaketa administratiboa
### Hiriak

Hiri handienak:
* Kōchi (hiriburua, 342.944 bizt.)
* Nankoku (50.315 bizt.)
* Shimanto (37.182 bizt.)
* Kōnan (34.084 bizt.)
Hiri guztiak:
* Aki
* Kami
* Kōchi (hiriburua)
* Kōnan
* Muroto
* Nankoku
* Shimanto
* Sukumo
* Susaki
* Tosa
* Tosashimizu

### Herriak barrutika sailkatuta

| Agawa barrutia Ino Niyodogawa Aki barrutia Geisei Kitagawa Nahari Tano Tōyō Umaji Yasuda | Hata barrutia Kuroshio Mihara Ōtsuki Nagaoka barrutia Motoyama Ōtoyo | Takaoka barrutia Hidaka Nakatosa Ochi Sakawa Shimanto Tsuno Yusuhara Tosa barrutia Ōkawa Tosa |

## Ondasun nabarmenak

* Kōchiko gaztelua.
* Kochi hiria.
* Chikurin-ji (Shikokuko erromesbidea).
* Kongōfuku-ji (Shikokuko erromesbidea).
* Tosa jinja santutegia.
* Shimanto ibaia.
* Ryuo ur-jauzia.
* Ashizuri-Uwakai Parke Nazionala.
* Katsurahama hondartza.

## Kanpo estekak

* Kōchi prefekturako webgune ofiziala
* Datuak: Q134093
* Multimedia: Kōchi prefecture / Q134093
# Kōfuku-ji

Kōfuku-ji (japonieraz: 興福寺) , Naran dagoen tenplu budista ezaguna da. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Aintzinako Narako monumentu historikoak izeneko multzoan. Hasieran zituen 175 eraikinetatik gutxi batzuk baino ez dira gelditzen.
Naramachi Narako alde zaharraren parean dago, Sarusawa aintziraren gainean.

## Historia

Fujiwara no Katamari jauntxoaren emazteak eraiki zuen 669an bere senarra senda zedin. Hasiera batean Yamashinan altxatu zuten baina 710an gaur egungo tokira aldatu zuten. Fujiwaratarren jatorrizko tenplua izanik 1185 urtean leinukoa zen Minamoto no Yoritomo shogunak Kamakura shogunerria eskuratu zuenean bere arbasoen tenplua babestu zuen eta Tōdai-ji-rekin batera Nara bi tenpu indartsu hauen inguruan haziz joan zen. 1336tik aurrera ordea hegoaldeko eta iparraldeko (Kōfuku-ji) jauntxoen artean botere eta kontrol goseak ezegonkortasuna ekarri zuen, tenpluak hainbat eraso jasan zituen eta sarritan berreraiki behar izan zen.

## Egitura

* Tōkon-dō (japonieraz: 東金堂)
(Ekialdeko urrezko eraikina): Eraikin nagusia da, 1425 urtean eraiki zuten beste birekin batera, gaur egun ordea berau baino ez dago. Urrezko eraikina izena du bertan gordetzen baita Japoniaren Altxor Nazionalaren zati bat.
* Bost solairutako pagoda (japonieraz: 五重塔, gojū-no-tō)
: Bost aldiz erre da historian zehar. Oraingoa 1426an altxatutakoa da.
* Hiru solairutako pagoda (japonieraz: 三重塔, sanjū-no-tō)
: XIII mendeko pagoda.
* Hoku'en-dō (japonieraz: 北円堂)
(Iparraldeko eraikin oktogonala): 1210ean eraiki zen.
* Nan'en-dō (japonieraz: 南円堂)
(Hegoaldeko eraikin oktogonala): 1741ean eraiki zen.
* Ōyūya (japonieraz: 大湯屋)
: XV mendean eraikitako bainuetxea da.

## Iruditegia

* Tōkon-dō.
* Bost solairutako pagoda.
* Hiru solairutako pagoda.
* Hoku'en-dō.
* Nan'en-dō.

## Ikus, gainera

* Aintzinako Narako monumentu historikoak

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1070863
* Multimedia: Kōfuku-ji / Q1070863
# Lawndale (Ipar Carolina)

Lawndale Ipar Carolinako herri bat da. Cleveland konderrian kokatua dago. 2010ean 606 biztanle zituen, 2,08 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Cleveland konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2022849
* Multimedia: Lawndale, North Carolina / Q2022849
# Lawndale (Kalifornia)

Lawndale Kaliforniako hiri bat da. Los Angeles konderrian kokatua dago. 2010ean 32.769 biztanle zituen, 5,1 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Los Angeles konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q985356
* Multimedia: Lawndale, California / Q985356
# Lawngtlai barrutia

Lawngtlai barrutia Indiako barruti bat da, Mizoram estatuan. 117.894 biztanle ditu 2.557 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Saiha barrutia

## Ikus, gainera

* Mizoram

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2086209
# Lawrence (Massachusetts)

Lawrence Massachusettseko hiria bat da. Essex konderrian kokatua dago. 2010ean 76.377 biztanle zituen, 17,94 kilometro koadrotan banatuta.

## 1912ko gertakizunak

1912ko urtarrilaren 29an, Emakumeek gidatzen zuten ‘Ogia eta larrosen’ grebaren baitan, oihalgintzako milaka langilek manifestazioa egin zuten AEBetako Massachusetsen, Lawrence hirian. Poliziak manifestariei tiro egin zien 34 urteko Anna LoPizzo hilez. Bertan zeudenek adierazi zuten argi ikusi zutela Oscar Benoit izeneko polizia tiro egiten, baina honek faltsuki egun hartan bertan ez zeuden bi langileri egotzi zien hilketa. Asteetan luzatu ziren protestak, erruduna zigortu eta grebaren helburu zen soldata igotzea lortu arte.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/emakumeek-gidatzen-zuten-ogia-eta-larrosen-grebaren-baitan-oihalgintzako-milaka-langilek-manifestazioa-egin-zuten-aebetako-massachusetsen-lawrence-hirian

## Ikus, gainera

* Essex konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49163
* Multimedia: Lawrence, Massachusetts / Q49163