# Olga Poblete

Olga Poblete Poblete (Tacna, Txile, 1908ko maiatzaren 21a - Santiago, Txile, 1999ko uztailaren 17a) txiletar feminista, gizarte-buruzagia, historialaria, irakaslea eta akademikoa izan zen, irakasleak trebatzen zituena, eta «joan den mendeko figura nazional garrantzitsuenetako bat da, emakumeen eskubideei eta berdintasunari, giza eskubideei eta munduko bakeari buruzko borroka eta gogoetari dagokionez».

## Biografia

Olga Poblete Txileko Tacna hirian jaio zen 1908ko maiatzaren 21ean, Pazifikoko Gerraren ondoren Txilek administratua. Luisa Poblete ezkongabearen alaba.
Txileko Santiagora joan zen, eta hantxe jarraitu zuen ikasten Txileko Unibertsitateko Institutu Pedagogikoan, "1930eko gazteria" deiturikoaren beste kide batzuk bezala. Kide horiek irakasle eta kultura txiletarrean nabarmendu ziren, besteak beste, Olga López, Julio Heise González, Mario Góngora, Nestor Meza, Eugenio Pereira Salas eta Hernán Ramírez Necochea. Han, 1929an graduatu zen Historia, Geografia eta Gizarte-Instrukzioko irakasle gisa.
Olga Pobletek parte-hartze politiko aktiboa izan zuen. Hauxe zioen:
   «Egia da matxinada dela azken instantzia, baina noraino eraman dezake azken instantzien pilaketak? Ezin da ordenarik egon, dio maxima juridikoak, mespretxua, arbitrariotasuna eta injustizia nagusi badira».
Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, Pobletek elkartasuna adierazi zion alderdi errepublikarrari, errefuxiatuentzako elikagaiak eta botikak batzen zituen Socorro rojo erakundean parte hartuz. 1938an Pedro Aguirre Cerda lehendakaritzara eraman zuen, Fronte Popularraren garaipena lortzeko lan egin zuen.
Hala ere, bere ekarpenik esanguratsuena pedagogia eta militantzia feministatik egin zuen.
Irakaskuntzako lehen urteetan, Santiagoko 2. eta 3. nesken lizeoetan aritu zen irakasle.
Manuel de Salas Lizeo Esperimentaleko sortzailea eta irakasle izan zen, bigarren hezkuntzarako lehen esperimentazio-zentroa, eta hauxe esan zuen:
   «Azterketa- eta sormen-eremu bikaina izan zen, desafioz betea, bai saiakera pedagogikotik, bai aurreiritzien kargatik, ondoko komunitateak ematen zuen zalantza oldarkorretik zetorrena».
Unibertsitateko irakaskuntzan ere nabarmendu zen, Txileko Unibertsitateko Filosofia eta Hezkuntza Fakultateko Historia Departamentuko Ekialde Urruneko eta Afrikako historiako irakasle gisa, Latinoamerikako unibertsitateko lehen katedraduna. Gainera, unibertsitate-erakunde honetan Juan Gómez Millasen laguntzailea izan zen Historia Unibertsala irakasgaian.
1939an, Elena Caffarena militantea eta Graciela Mandujano lagun zituela, Txileko Emakumeen Emantzipazioaren Aldeko Mugimendua (MEMCH) sortu zuen. Pobletek esan zuen:
   «MEMCH zibismoaren eta feminismoaren eskola handia izan zen niretzat. Ordura arte, nik Historia "genero maskulinoan" irakatsi nuen; gobernariak, liderrak, idazleak, filosofoak protagonista zituzten gertaerak aipatzen nituen. Eta neure buruari hasi nintzaion galdetzen: Eta emakumeak, non zeuden? Zer egiten zuten? Elena Caffarenak eta Marta Vergarak nik baino askoz gehiago zekiten, irakurketengatik eta gogoetengatik. Horietatik hasi nintzen ulertzen eta ahalduntzen».
1940an Estatu Batuetara joan zen historia eta geografiako irakaskuntza-ikasketak hobetzera, eta handik urte gutxira «Hiroshimako bonba atomikoaren jaurtiketak eta nagusi zen arrazakeria handiak mugimendu bakezaleari atxiki zitzaion».
1947an itzuli zen, Columbiako Unibertsitateko Hezkuntzako Magister batekin, eta 1948an Bakearen aldeko Alderdien Mugimendua sortu zenean, idazkari nagusi izendatu zuten. Hori zela eta, hainbat forotan bere tesia azaldu zuen, "Gizatiar ezer ez zait arrotza" esaldiarekin laburbiltzen zuena.
Testuinguru horretan bertan, azken erakunde horren idazkari nagusi gisa, ugari dira pedagogo horren eta Gabriela Mistralen arteko trukaketa telegrafikoak. Bertan Pobletek bere irudiaren balioa eta bakerako borrokari egiten zion ekarpena nabarmentzen baitzituen. Korrespondentzia horietako batean, historialariak telegrama bat bidali zion Mistrali, La Palabra Maldita bere azken idatzia goraipatuz, eta honako hau adierazi zion: «Nik nahi nuke Txileko txoko guztietatik zure “La Palabra Maldita”-n jasotako mezuak eragin duen emozioa eta hunkipena adierazten dituten hitzak iristea zuregana. Gurea bezain beharrezkoa da gure Aberria, goratuta eta irmotasunez esanda. Bere hitza, bere ospe itzelak, zintzotasun ukaezinak eta bizitzaren, edertasunaren, gizakiaren funtsezkoaren gorespen irmo eta frogatuak babesten dute, eta milaka Txiletarrentzat meditazio- eta ekintza-iturri aberats eta osasungarria izango da.»
Santiagon militantzia sozial eta feministan ekin zion berriro harremanari: Amanda Perotti, Marta Lara, María Marchant, Amanda Labarca, Elena Caffarena, Aída Parada, Eulogia Román eta Graciela Mandujano, besteak beste.
Berrogeita hamarreko hamarkadaren hasieran, bidaia bat egin zuen Mao Tse Tung-en Txinara. “Txinako Herri Errepublika” aroa hasi berria zen. Bidaia horretan, errealitate politiko, ekonomiko, sozial eta kultural batekin egin zuen topo, mendebaldetik ekialderantz eta komunismoarekiko (garaiko mundu-testuinguruaren ikuspuntutik) zeuden aginduekin kontrastean zegoena. Hala, esperientzia horretan behatutakoaren arabera sortutako ideiak 1953ko “Hitz egin dezagun Txina Berriaz” liburuan jaso zituen. Lan horretan, zenbait ideia desmitifikatu zituen, berak aurre egin behar izan zion errealitatearekin alderatuz, eta haren balio handienetako bat Txina mundu-potentzia balitz bezala proiektatzean zetzan:
«1953ko urtarrilean, Herri Errepublikako Gobernuak jakinarazi zuen Txina industrializatzeko lehen Bosturteko Plana hasiko zela. Mendebaldeko prentsak ohar ironikoekin komentatu zuen albistea, eta ekimena inozotzat jo zuen. Akatsik larriena egingo da, baldin eta Mendebaldeak Txina Popularraren garapen ekonomikoak une honetan zer esan nahi duen gutxiesten badu, isiltzen badu edo jakin nahi ez badu. Errepublika berriak hiru urtean egindako aurrerapen izugarriak, guretzat harrigarriak, hain oinarri sakon eta mugiezinetan oinarritzen dira, non ezin den zalantzarik izan herrialde honek eta haren 475 milioi biztanlek izango dituzten eraldaketa ekonomikoen proiekzio handiaz».
1952an Historiako katedra lortu zuen Institutu Pedagogikoan, eta gero Txileko Unibertsitateko Filosofia eta Humanitate Fakultateko irakasle titular izendatu zuten. 1970ean dekano izatera iritsi zen erakunde horretan.
1968an, "Historia Contemporánea: Los últimos cincuenta años, 1914-1964" liburua idatzi zuen. Liburu horretan, hainbat gorespen jaso zituen berrikuntzagatik, ordura arte Txileko historiografian nagusi ziren ohiko gaiei zegokienez. Goraipamen horietako bat garai hartako Txileko Errepublikako Senatariarena eta 2002ko Literatura Sari Nazionalarena izan zen, Volodia Teitelboim. Olga Pobleteri zuzendutako gutun batean hauxe esan zion: "Heldu zezenari adarretatik. Sarreran aipatzen duzun "gure garaiko gertaerak eskolara eraman ala ez" eztabaidari buruz, ikasleek eman dute beraien iritzia: "Hitz egin dezagun Vietnamgo gerraz, andereño". Zentzu horretan nabarmentzen da Pobleteren lan hori, autorea historia garaikidea aztertzeaz arduratu baitzen, batez ere lan historiografikoek beren begirada XIX. mendera edo horren aurreko aldietara zuzentzen zuten garai batean.
Historia Unibertsala, kultura txinatarra eta biografia ugariko irakaskuntza-liburuak idatzi zituen, besteak beste, Elena Caffarena lagun eta lagunari eskainitakoa. Beste sari batzuen artean, Bakearen Lenin Saria jaso zuen 1962an, beste egile batzuekin batera, hala nola Konstantin Simun (Sobietar Batasuna), István Dobi (Hungaria), Faiz Ahmed Faiz(Pakistan), Kwame Nkrumah (Ghana), Pablo Picasso (Espainia), Georgi Traikov (Bulgaria) eta Manolis Glezos (Grecia).
Salvador Allende Txileko lehendakariak 1972an egitekoa zen Merkataritza eta Garapenari buruzko Nazio Batuen Hirugarren Konferentzia antolatzeko batzordean parte hartzeko izendatu zuen.
1973ko irailaren 11ko estatu-kolpearen ondoren, Augusto Pinocheten diktadurak parte hartu zuen Txileko Unibertsitatean. Olga, 65 urterekin, ez zen gero eta errepresio handiagoaren aurrean beldurtu, eta "janari-saskiak" antolatu zituen langileentzat; hitzaldiak eman zituen, erakusketak antolatu zituen, eta «bere ereduarekin, emakumeen erakundeak bultzatu zituen diktaduraren aurrean bat egiteko»; hala, «hezitzaile klandestinoa» bihurtu zen.
1990ean idatzi zuen azken saiakera: «La Guerra, La Paz, Los Pueblo (Gerra Bakea, Herriak)».
Txileko Santiagon hil zen, 1999ko uztailaren 17an, «Ikasle ohien belaunaldiek gogoratuko dute, giza kalitateagatik eta Txileko errealitatea ezagutzen duten pertsona solidarioak sortzeko egindako ahaleginagatik».

## Bizitza pertsonala

Humberto Espinosarekin egon zen ezkonduta, eta harekin bi seme-alaba izan zituen: María Eugenia eta Humberto Espinosa Poblete.
Olga Poblete senarrarekin eta beste kirolari batzuekin batera, 1933ko apirilaren 8an Txileko Andeetako Kluba sortu zuen, Txileko mendi-kiroletan erakunde aitzindarietako bat, eta Lagunillasen eraiki zuten lehen aterpea.

## Sariak eta aintzatespenak

* 1962an Bakearen Lenin Saria

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 unesdoc.unesco.org (Noiz kontsultatua: 2024-05-29).
* 1 2 3 4 5 6 7 Estrella Arica. (9 de marzo de 2008). Mujeres en la historia de Chile. .
* ↑ La reincorporación de Tacna al Perú se haría efectiva el el 28 de agosto de 1929 tras la firma del Tratado de Lima.
* 1 2 3 4 5 Cinema Noticias. (9 de agosto de 2004). Hacedoras de historia: Olga Poblete. .
* 1 2 3 4 Voto femenino en América
* 1 2 Zemelman, M. (1999). OLGA POBLETE: RECUERDOS Y SEMBLANZA. Revista Chilena de Humanidades, N° 18/19, 347-350.
* ↑ Poblete, O. (21 de Abril de 1951). Telegrama. De Olga Poblete a Gabriela Mistral [Cartas mecanografiadas]. Santiago, Chile.
* ↑ Poblete, O. (1953). Hablemos de China Nueva. Santiago: Ediciones Vida Nueva.
* ↑ Teitelboim, V. (2 de enero de 1969). Correspondencia con Olga Poblete [Cartas mecanografiadas]. Chile: Archivo Nacional.
* ↑ Servicio Nacional del Patrimonio Cultural. (2022). Olga Poblete: Paz, Autodeterminación Y Cooperación Entre Los Pueblos. Obtenido de Patrimonio Y Género: https://www.genero.patrimoniocultural.gob.cl/651/w3-propertyvalue-48433.html?_noredirect=1
* ↑ Olga Poblete por Por Humberto Espinosa Poblete (Club Andino de Chile). .

## Bibliografia

   * Poblete, Olga (1941). Ideario de Manuel de Salas. 1754-1841: homenaje en el primer centenario de su muerte. Santiago, Escuela Nacional de Artes Gráficas.
   * Poblete, Olga (1953). Hitz egin dezagun Txina berriaz. Santiago, Vida Nueva.'
   * Poblete, Olga (1955). Txinako historia kultural baterako hiru saiakera: Ozeano Bareko mendebaldeko itsasertzeko bizilagunek hobeto ulertzeko. Txileko Santiago, Unibertsitatea
   * Poblete de Espinosa, Olga (1962). Historia unibertsala aztertzeko dokumentuak. Santiago, unibertsitatea.
   * Ramírez Necochea, Hernán & Poblete de Espinosa, Olga (1966). Txileko inperialismoaren historia. Iraultzailea.
   * Poblete de Espinosa, Olga (1968). Historia garaikidea: azken berrogeita hamar urteak 1914-1964: irakaskuntzarako programa eta materialak. Santiago, unibertsitatea.
   * Poblete de Espinosa, Olga (1971). Gizarte zientzien irakaskuntza modernoa. Santiago, unibertsitatea.
   * Poblete de Espinosa, Olga., & Haeberle Bocaz, Sonia (1973). Historia unibertsala aztertzeko dokumentuak aukeratzea. Santiago, Nascimentua.
   * Poblete, Olga (1990). La guerra, la paz, los pueblos. Ediciones Tacora.
   * Poblete de Espinosa, Olga (1993). Emakume bat: Elena Caffarena. Santiago, Ediciones La Morada: Cuarto Propio.

#### Artikuluak

* Poblete, O. (1990eko ekainaren 25a). Emakume izatearen pribilegioa [artikulua]. Azken puntua. Arg. Berezia, or. 20.

#### Elkarrizketak

* Poblete, O. (1990eko ekainaren 30a). Emakumeak oraindik ez du eskua altxatzen. La Épocan . (M. Larrain, elkarrizketatzailea)
* Poblete, O. (1996ko apirila). “Txilen eskandalua izan zen gizonen eta emakumeen lehen lizeoa”. El Canelon, 72. zk. (Danimarkako Osp., elkarrizketatzailea)

## Ikus, gainera

* Txileko historia

## Kanpo estekak

* Emakumeak Txileko historian
* Emakumezkoen botoa Amerikan
* Maisu-maistrak: Txileko forjatzaileak
* Datuak: Q6049846