OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Valentina Fluchaire

Valentina Fluchaire Mendoza (Manzanillo, Mexiko, 1994ko uztailaren 1a) mexikar emakumezko edertasun modelo transgeneroa da. 2019ko apirilaren 5ean Mexikoko emakume transgeneroentzako Miss Trans México edertasun lehiaketa irabazi zuen. Ondorioz 2020ko Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketan Mexikoren ordezkari joan zen. 2020ko martxoaren 7an Miss International Queen irabazi zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Colimense Valentina Fluchaire gana corona de Miss International Queen 2020» Diario de Colima 2020-03-07 (Noiz kontsultatua: 2020-03-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q87360899
* Multimedia: Valentina Fluchaire / Q87360899
Miss International Queen :
Edizioa2004 • 2005 • 2006 • 2007 • 2009 • 2010 • 2011 • 2012 • 2013 • 2014 • 2015 • 2017 • 2018 • 2019 • 2020 • 2022 • 2023 • 2024Irabazleak Treechada Petcharat Marnyaporn (2004) • Mimi Marks (2005) • Erica Andrews (2006) • Thunyarat Chitpraphachin (2007) • Ai Haruna (2009) • Mini Han (2010) • Sirapassorn Atthayakorn (2011) Kevin Balot (2012) • Marcela Ohio (2013) • Isabella Santiago (2014) • Trixie Maristela (2015) • Jiratchaya Sirimongkolnawin (2017) • Huong Giang (2018) • Jazell Barbie Royale (2019) • Valentina Fluchaire (2020) • Fuschia Anne Ravena (2022) • Solange Dekker (2023) :
# Valentina Carnelutti

Valentina Carnelutti (Milan, 1973ko otsailaren 6a) italiar aktore eta bikoiztailea da, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia

* Marta Singapore (1995)
* Mi sei entrata nel cuore come un colpo di coltello (1998)
* Il mio West (1998)
* E allora mambo! (1999)
* L'amore imperfetto (2002)
* La meglio gioventù (2003)
* Al cuore si comanda (2003)
* Tu devi essere il lupo (2005)
* Sfiorarsi (2006)
* Jimmy della collina (2006)
* Manuale d'amore 2 - Capitoli successivi (2007)
* The Fakir of Venice (2008)
* Caos calmo (2008)
* Tutta la vita davanti (2008)
* Un gioco da ragazze (2008)
* Una notte blu cobalto (2008)
* I skoni tou chronou (Η Σκόνη του Χρόνου) (2008)
* Hertz (2009)
* Marpiccolo (2009)
* Le ombre rosse (2009)
* Il paese delle spose infelici (2011)
* The stuff of dreams (2013)
* L'ombra di Caino (2014)
* Arianna (2014)
* Rocco tiene tu nombre (2015)
* La pazza gioia (2016)
* Lasciati andare (2017)
* The Fakir of Venice (2017)
* Il colore nascosto delle cose (2017)
* Datuak: Q4007672
# Valentina Cortese

Valentina Cortese (Milan, 1923ko urtarrilaren 1a - ibidem, 2019ko uztailaren 10a) italiar aktorea izan zen. Italiako eta Estatu Batuetako filmetan antzeztu zuen. Haien artean The Barefoot Contessa, The Assassination of Trotsky, Calabuch, Erste Liebe, The House on Telegraph Hill, La Nuit américaine, Barabbas eta The Adventures of Baron Munchausen nabarmentzen dute. 1974an Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Sarira izendatu zen La Nuit américaine filmagatiko.

## Filmografia hautatua

* La cena delle beffe (1942)
* La regina di Navarra (1942)
* Una signora dell'ovest (1942)
* I dieci comandamenti (1945) ("Non nominare il nome di Dio invano" atala)
* Il Passatore (1947)
* Thieves' Highway (1949)
* Malaya (1949)
* The Glass Mountain (1949)
* Shadow of the Eagle (1950)
* Donne senza nome (1950)
* The House on Telegraph Hill (1951)
* La rivale dell'imperatrice (1951)
* Secret People (1952)
* La passeggiata (1953)
* Donne proibite (1954)
* The Barefoot Contessa (1954)
* Square of Violence (1961)
* Barabbas (1961)
* La ragazza che sapeva troppo (1963)
* Giulietta degli spiriti (1965)
* The Legend of Lylah Clare (1968)
* Madly (1970)
* Le Bateau sur l'herbe (1971)
* L'iguana dalla lingua di fuoco (1971)
* Fratello Sole, Sorella Luna (1972)
* The Assassination of Trotsky (1972)
* La Nuit américaine (1973)
* La città sconvolta: caccia spietata ai rapitori (1975)
* Jesus of Nazareth (1977)
* When Time Ran Out (1980)
* The Adventures of Baron Munchausen (1988)
* Storia di una capinera (1993)
* Datuak: Q259986
* Multimedia: Valentina Cortese / Q259986
# Valentina Costa Biondi

Valentina Isabel Costa Biondi (Bahia Blanca, Argentina, 1995eko irailaren 13a) argentinar kirolaria da, belar hockeyan lehiatzen dena.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu belar hockeyan Argentinako taldearekin, Herbehereen atzetik eta Erresuma Batuaren aurretik.
Taldea, honako hauek osatzen zuten: Agustina Albertario, Agostina Alonso, Noel Barrionuevo, Valentina Costa Biondi, Emilia Forcherio, Agustina Gorzelany, María José Granatto, Victoria Granatto, Julieta Jankunas, Sofía Maccari, Delfina Merino, Valentina Raposo, Rocío Sánchez Moccia, Micaela Retegui, Victoria Sauze, Belén Succi, Sofía Toccalino eta Eugenia Trinchinetti-k.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Emakumezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Valentina Costa Biondi» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Valentina Costa Biondi» FIH (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68363017
# Valentina Grizodubova

Valentina Stepanovna Grizodubova (Errusiaz: Валентина Степановна Гризодубова, ukranieraz: Валентина Степанівна Гризодубова, Kharkiv, 1909ko maiatzaren 10a - Mosku, 1993ko apirilaren 28a) Sobietar Batasuneko lehen emakume pilotuetako bat izan zen, eta Sobietar Batasuneko Heroia eta Lan Sozialistako Heroi aitorpenak irabazi zituen.

## Haurtzaroa

Kharkiven jaio zen, Errusiar Inperioko (egungo Ukraina) Karkoven gobernazioan, Stepan Vasilitx Grizodubov hegazkin diseinatzaile aitzindariaren alaba zen. Hamalau urterekin, planeatzaile batean bakarrik hegan egin zuen. Pianoa jotzen zuen eta kontserbatorio batean eta Kharkiveko Institutu Politeknikoan graduatu zen. Hainbat hizkuntza hitz egiten zituen. 1929an, OSOAVIAJIM elkarte paramilitarraren Penza Hegaldi Klubean graduatu zen. Berak Járkov Hegaldi Eskolan ere entrenatu zuen. 1933an, Tulako hegaldi-eskola aurreratuan graduatu zen. Han, hegaldi-hezitzaile bihurtu zen, eta 86 gizonezko pilotu entrenatu zituen; horietako asko Sobietar Batasuneko heroi bihurtu ziren. 1934tik 1938ra, Maxim Gorky izeneko "Propaganda" eskuadroi batean hegan egin zuen.
Berak hegazkin-mota asko hegan egin zuen, eta munduko zazpi errekor ezarri zituen: bata, pilotu batek bi plazako hidrohegazkin batean lortutako altitude altuenerako; bestea, 3.267 metro, 1937ko urriaren 15ean; (FAI Record File Number 121.16), hiru abiadura-erregistro, eta beste bat, Mosku eta Itsas Bilaktubinsva arteko distantzia luzeko hegaldietarako (Kazakharian) Marina Raskovarekin batera. .
1938ko irailaren 24tik 25era, komandante gisa eta Marina Raskova eta Polina Osipenkorekin batera, Roddinaren 5.908,61 kilometroko hegaldia osatu zuen (Patriarentzat errusiarra) Túpolev ANT-37bis hegazkinean, eta urruneko hegaldi zuzen baterako emakumeen erregistro bat ezarri zuen (FAI Record File Number. 10444). Bere hegaldi historikoa baino lehen 5.000 orduko hegaldia egin zuen, eta bere eskifaiarekin batera .

## Sariak

* 1938ko azaroaren 2an Sobietar Batasuneko heroi izendatu zuten lehen emakumeetako bat bihurtu zen, 25,000 errubloko saria ere jasoz..

## Erreferentziak

* ↑ Cottam, Kazimiera. 1998-Women in War and Resistance, p. 4.
* 1 2 Milanetti, page 117.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q453829
* Multimedia: Valentina Grizodubova / Q453829
# Valentina Monetta

Valentina Monetta (San Marino, San Marino, 1975eko martxoaren 1a) sanmarinoar abeslaria da. 2012ko, 2013ko, 2014ko eta 2017ko Eurovision Abesti Lehiaketetan San Marino ordezkatzeagatik ezaguna da. Gainera, 2014ko Eurovision Abesti Lehiaketan finalerako sailkatu zen.

## Diskografia
### Estudioko diskoak

* Il mio gioco preferito (2011)
* La storia di Valentina Monetta (2013)
* Sensibilità (Sensibility) (2014)

### EPak

* Sensibilità (2014)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q240942
* Multimedia: Valentina Monetta / Q240942
# Tréfumel

Tréfumel (bretainieraz Trefermael) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1012943
* Multimedia: Tréfumel / Q1012943
# Trégarantec

Trégarantec (bretainieraz Tregaranteg) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q478201
* Multimedia: Trégarantec / Q478201
# Trégomeur

Trégomeur (bretainieraz Tregonveur) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q628688
* Multimedia: Trégomeur / Q628688
# Trégon

Trégon (bretainieraz Tregon-Poudour) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1012949
* Multimedia: Trégon / Q1012949
# Trégonneau

Trégonneau (bretainieraz Tregonev) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214392
* Multimedia: Trégonneau / Q214392
# Tréglamus

Tréglamus (bretainieraz Treglañviz) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q657333
* Multimedia: Tréglamus / Q657333
# Trégarvan

Trégarvan (bretainieraz Tregarvan) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q383183
* Multimedia: Trégarvan / Q383183
# Trégastel

Trégastel (bretainieraz Tregastell) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210421
* Multimedia: Trégastel / Q210421
# Tréglonou

Tréglonou (bretainieraz Treglonoù) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q622501
* Multimedia: Tréglonou / Q622501
# Trégourez

Trégourez (bretainieraz Tregourez) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q474875
* Multimedia: Trégourez / Q474875
# Valverde de Burguillos

Valverde de Burguillos Badajozko udalerria da, Zafra - Río Bodión eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 322 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1642759
* Multimedia: Valverde de Burguillos / Q1642759
# Valverde de Campos

Valverde de Campos Valladolideko udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 122 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Valladolideko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* (Gaztelaniaz) Valladolideko udalerrei buruzko webgunea Valladolideko aldundiaren webgunean.
* Datuak: Q1919588
* Multimedia: Valverde de Campos / Q1919588
# Valverde (Madril)

Valverde, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Fuencarral-El Pardo barrutian. Hiriko 86. auzoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31132
* Multimedia: Valverde neighborhood, Madrid / Q31132
# Valverde de Leganés

Valverde de Leganés Badajozko udalerria da, Llanos de Olivenza eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 4.155 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1630843
* Multimedia: Valverde de Leganés / Q1630843
# Valverde de Llerena

Valverde de Llerena Badajozko udalerria da, Campiña Sur eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 714 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1642776
* Multimedia: Valverde de Llerena / Q1642776
# Valverde (Hierro)

Valverde Hierro uharteko hiriburua eta Santa Cruz Tenerifekoko probintzian dagoen udalerri kanariarra da.

## Klima

Datu klimatikoak (Valverde) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 20.6 | 20.6 | 20.9 | 21.3 | 22.2 | 23.6 | 24.7 | 25.8 | 26.1 | 25.2 | 23.4 | 21.8 | 23.0 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 18.1 | 18.1 | 18.3 | 18.7 | 19.6 | 21.0 | 22.0 | 23.0 | 23.4 | 22.5 | 21.0 | 19.3 | 20.4 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 15.7 | 15.6 | 15.7 | 16.1 | 16.9 | 18.3 | 19.4 | 20.3 | 20.7 | 19.8 | 18.5 | 17.0 | 17.8 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 28 | 29 | 20 | 14 | 2 | 1 | 0 | 0 | 2 | 12 | 26 | 33 | 170 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 3 | 2 | 3 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 2 | 4 | 19 |
| Hezetasuna (%) | 74 | 76 | 74 | 74 | 74 | 75 | 77 | 78 | 77 | 76 | 74 | 74 | 75 |
| Iturria: Weatherbase ||||||||||||||

## Ikus, gainera

* Santa Cruz Tenerifeko udalerrien zerrenda
* La Estacako portua

## Erreferentziak

* ↑ Valverde, Spain Travel Weather Averages. Weatherbase (Noiz kontsultatua: 2013-06-29).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Valverdeko udalaren webgunea
* Datuak: Q1853429
* Multimedia: Valverde, El Hierro / Q1853429
# Valverde (Pavia)

Valverde Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 289 biztanle ditu, 14,98 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Valverdek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ruino Val di Nizza Varzi Zavattarello

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41027
* Multimedia: Valverde (Colli Verdi) / Q41027
# Valverde de Alcalá

Valverde de Alcalá Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Cuenca del Henares eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 465 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q2003388
* Multimedia: Valverde de Alcalá / Q2003388
# Valverde de Júcar

Valverde de Júcar Cuencako udalerria da, Serranía de Cuenca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.157 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Cuencako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1767561
* Multimedia: Valverde de Júcar / Q1767561
# Valverde de Mérida

Valverde de Mérida Badajozko udalerria da, Tierra de Mérida - Vegas Bajas eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.159 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q377785
* Multimedia: Valverde de Mérida / Q377785
# Trans-Ginea Berria

Trans-Ginea Berria hizkuntzak (ingelesez: Trans–New Guinea, TNG) Ginea Berrian eta inguruko irlatan hitz egiten diren hizkuntza papuarren familia da. Hizkuntza familia hau osatzen duten hizkuntzak 3 milioi pertsonak hitz egiten dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ «Papuan» www.languagesgulper.com (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34018
# Transacqua

Transacqua Italiako udalerri bat da. Primiero San Martino di Castrozzan kokatuta dago, Txantiloi:Hiri infotaula/Eskualdea eskualdean. biztanle ditu, 35,59 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Transacquak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Fiera di Primiero Mezzano Sagron Mis Siror Tonadico Cesiomaggiore

## Kanpo estekak

* Datuak: Q327418
* Multimedia: Transacqua / Q327418
# TransAsia Airwaysen 222 hegaldia

2014ko uztailaren 23an, TransAsia Airwaysen 222 hegaldiak (GE222/TNA222) Txinako Kaohsiung eta Magong aireportuen arteko hegaldia izan behar zuen baina hegazkina larrialdiko lur hartzea egiten saiatu zen Magong aireportuan, Penghu irlan (Taiwan mendebaldea).

## Gertaera

Hegazkina Taiwaneko aireportu batetik atera zen ordubeteko atzerapenarekin, Matmo tifoiaren ondorioz, eta ordu erdi geroago irlan lur hartzea zen aurreikusitakoa. Tokiko agintarien arabera, lur hartzeko bigarren saiakeran erori zen hegazkina.

## Istripuaren jatorria

Tifoiaren ondorioz orduko 100 kilometroko abiadura harrapatzen zuen haizeak eta eurite gogorrak jo zuen irla. Gainera, bi hildako, dozenaka zauritu eta 5.000 pertsona etxetik atera zituzten tifoiaren ondorioz. Agintarien guztiz ziurtatu ez arren, tifoia jotzen zuten istripuaren eragiletzat.

## Bidaiariak eta eskifaia

Hasiera batean, Yong Peng Penghuko Suhiltzaileen buruak 51 hildako zeudela jakinarazi zuen, baina Garraio ministroak, behin-behinean, 47 direla esan zuen. TransAsia Airways konpainia taiawandarreko ATR 72 hegazkinean 54 bidaiari (lau haur tartean) eta eskifaiako lau kide zihoazen.
TransAsia Airwayseko 222 hegaldian zihoazen bidaiaren nazionalitatea :
| Nazionalitatea | Pertsonak |
| Taiwan | 56 |
| Frantzia | 2 |
| Guztira | 58 |

## Erreferentziak

* ↑ «Gutxienez 47 pertsona hil dira hegazkin-istripuz Taiwanen», Berria, 2014-07-23
* ↑ «Gutxienez 47 lagun hil dira Taiwanen izandako hegazkin istripu batean», Berria, 2014-07-23
* ↑ Kopuru honetan hegazkineko 4 eskifaia sartzen dira, taiwandar nazionalitatekoak eta 52 bidaiari, hauek ere taiwandarrak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17404012
* Multimedia: TransAsia Airways Flight 222 / Q17404012
# Trans gantz-azido

Trans gantz-azidoa (ingelesez: trans fatty acids edo TFA), trans koipea ere deitua, gantz-azido asegabe mota bat da, nagusiki elikagaietan dagoena. Gehiegi hartzea kaltegarria izan daiteke organismoarentzat. Hidrogenazioa jasan duten produktu industrializatuetan daude batez ere.
Gantz-azido natural gehienetan, lotura bikoitzaren konfigurazioa zis (edo Z) da, baina badira trans (edo E) lotura bikoitzak dituzten gantz-azido batzuk ere. Trans gantz-azido gehienak monoinsaturatuak dira (lotura bikoitza baino ez dute), baina isomero diinsaturatuak ere aurki daitezke (bi lotura bikoitz), zis, trans edo trans, zis konfigurazioak dituztenak. Trans isomero naturaletan, lotura bikoitza posizioetan dago (n-13), (n-12), (n-9) edo (n-7). Modu naturalean daude, kantitate txikitan, hausnarkarien esnean eta gorputzeko koipean, baita amaren esnean ere.
Trans gantz-azidoek, odolean dentsitate txikiko lipoproteinen (LDL) kontzentrazioa handitzeaz gain, dentsitate handikoak (HDL) gutxitzen dituzte. Horri, lagunartean, «kolesterol ona» esaten zaio, eta horrek gaixotasun kardiobaskularrak izateko arrisku handiagoa sortzen du.
Trans gantz-azidoak koipeetan egiten den hidrogenazio-prozesuan sortzen dira, gantz horiek solidotzeko eta hainbat elikagaitan erabiltzeko. Gainera, freskotasuna errazten du, testura ematen dio eta egonkortasuna hobetzen du. Horren adibide da animalien koipea solidotzea, margarina egiteko. Hasiera batean hidrogenazio bidez fabrikatzen ziren, eta emaitza osasunerako kaltegarria izan daitekeela aurkitu zuten: OMEren arabera, dieta osasungarri batek ahalik eta gehien saihestu behar ditu koipe horiek.
Trans gantz-azido horiek bereziki arriskutsuak izan daitezke bihotzarentzat, eta minbizi batzuk garatzeko arrisku handiagoarekin lotzen dira.
Koipe hidrogenatuak janari azkarretan, gozogintzako produktu komertzialetan, elikagai prozesatuetan eta frijituetan erabiltzen dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Nutrizioa eta Dietetika Hiztegia] [2016]
* ↑ (Gaztelaniaz) Durán A., Samuel; Masson S., Lilia. (2010eko martxoa). «Aporte de ácidos grasos trans, ácido linoleico conjugado y ácido docosahexaenoico, en la grasa de leche materna de nodrizas chilenas» Revista chilena de nutrición 37 (1): 9–17. doi:10.4067/S0717-75182010000100001. ISSN 0717-7518..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q243465
* Multimedia: Trans fatty acids / Q243465
# Tropopausa

Tropopausak troposferaren eta estratosferaren arteko muga adierazten du. Muga hau faktore nagusi batek kokatu zuen: tenperaturaren joeraren aldaketa bortitzak. Troposferan, tenperaturaren joera garaiera handitzean hozten joatea da. Estratosferan aldiz, kontrakoa: berotzen joatea. Estratosferaren beheko aldean tenperatura konstante mantentzen da berotzen hasi aurretik. Beraz, tenperaturak hozteari utzi eta konstante mantentzen den lekuari tropopausa deitu zaio.
Azpimarratzekoa da ere, tenperatura ezberdintasun horren ondorioz, troposferako aire masak ezin direla estratosferara igo: hain zuzen ere, aire beroa bera baino hotzagoa den aire masa batez inguratua badago, goraka igoko da, bai; baina estratosferako airea troposferakoa baino beroagoa denez, beheko geruzatik datozen aire masa beroak tropopausan geratzen dira.

## Ikus, gainera

* Lurraren atmosfera
* Meteorologia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186433
# Tropismo biriko

Mikrobiologian, tropismo biriko birus batek zelula edo ehun mota bat infektatzeko duen espezifikotasunari deritzo. Birus batzuek ehun zehatz baten zelulak besterik ez dituzte infektatzen, beste batzuek tropismo zabalagoa eta ehun mota ezberdinetako zelulak infektatzeko gaitasuna izan arren.
Ehun-tropismoa tropismo biriko baino zabalagoa den antzeko kontzeptua da: birus, bakterio edo beste mikrobio batek ostalariaren ehun zehatz bat infektatzeko afinitateari deritzo.
Organismo ostalariaren ehun bateko zelulak infektatzeko, birusak zelula mintzaren hartzaile edo errezeptore espezifikoei egokitu behar zaie. Hori infekzioaren finkapen fasean gertatzen da. Esaterako, GIBk HIESaren birusak, CD4+ linfozitoekiko tropismoa du, linfozito horiek birusa atxiki diezaioketen hartzaile espezifiko bat dutelako.
Zelula batek errezeptore espezifiko horiek ez baditu, birusak ezin du zelula hori infektatu.
Tropismo birikoaren beste adibide batzuk honako hauek dira:
* A hepatitisaren birusak gibeleko zelulekiko
* Gripearen birusak arnas-aparatuko zelulekiko
* Gastroenteritisa sortzen duten birusek heste-mukosako zelulekiko
* Amorruaren birusak hainbat neuronekiko (neurotropismoa)
Tropismo zabalagoa duten birusen artean, SARS-CoV-2 birusarena (COVID-19aren eragilearena) aipa daiteke: birus horrek ACE2 hartzaile zelularrari atxikitzen zaio, gorputzeko hainbat ehunetan dagoena (biriketan, hesteetan, arterietan, bihotzean edo giltzurrunetan), Horregatik SARS-CoV-2k organo horiek guztiak kalte ditzake.

## Erreferentziak

* ↑ Tropismo tisular en virus animales Libre Texts español
* ↑ Viruses:Introduction Brittish Society for Immunology
* ↑ Castellanos, J. Neurotropismo viral, el caso del virus de la rabia Revista Médica Iatreia, Universidad de Antioquía

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7809666
# Tropismo

Tropismoa estimulu edo kinada baten aurrean landareek burutzen duten mugimenduari deritzo. Tropismoa eragiten duten estimuluak anitzak izan daitezke (argia, grabitatearen indarra, gai kimikoak...) eta landareek antzematen dituzte, zentzumen-organoak ez izan arren.
Landareek burutzen duten higidura oso motela da, eta norabidearen arabera bi tropismo mota sortzen ditu:
* Positiboa: landarea estimulurantz hazten denean.
* Negatiboa: landarea estimuluaren aurkako norabidean mugitzen denean.
Bost tropismo mota daude:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q239762
* Multimedia: Tropism / Q239762
# Tropo

Tropo bat erretorikan hitz baten berezko adiera aldatzea da, beste hitz baten adiera hartuz. Etimologikoki hitza grezieratik dator, τρόπος, latinez tropus, eta “norabide aldakuntza” esan nahi du, hau da, hitz baten bere berezko esanahia aldatu egiten dela adierazteko.
Tropoen erabilera erretorikaren ornatus barruan kokatzen da.
Historian zehar tropoen kopurua eta ezaugarriak aldatzen joan da. Hona hemen tropo batzuk: metafora, alegoria, hiperbolea, metonimia, sinekdokea, antonomasia, enfasia, ironia, etab.
Erretorika klasikoaren barruan De tropis izenburuko tratatu bat zegoen; bertan ohikoa ez zen hitzen esanahia beste erabileretan ikasten zen. Tropoek lengoaia literarioan garrantzi handia dute baina baita ere eguneroko hizkuntzan; sarritan, horren kontzientzia izan gabe, tropoak erabiltzen ditugu, esaterako norbaiti zerria edo astoa esaten diogunean.

## Erreferentziak

* ↑ Xabier Altzibar 731.or.

## Bibliografia

* Mortara Garavelli, Bice, Manual de retórica. Madril: Cátedra, 1991. ISBN 84-376-1015-X
* Euskaltzaindia: Literatura terminoen hiztegia. Bilbo: 2008. 731-733 or. Xabier Altzibarren artikulua.

## Kanpo estekak

* Euskaltzaindiaren literatura hiztegia.
* Datuak: Q843227
# Tundrita-(Nd)

Tundrita-(Nd) silikato motako minerala da eta tundrita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Tundrita-(Nd) silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na2(Nd,Ce)2Ti(SiO4)(CO3)2O2}}$. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tundrite-(Nd): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Tunellita

Tunellita borato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Tunellita borato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {SrB6O9(OH)2 * 3H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tunellite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).