OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Amanita gilbertii

Amanita gilbertii Amanitaceae familiako onddo espezie bat da. Susmagarria. Jangarritasuna aztertzen.
Sinonimoak: Amidella gilberti, Amanita gilbertii var. subverna.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta laura, ertza leuna, inkurbatua, zintzilik errezelaren aztarna zuriak. Kapelaren azala leuna, distiratsu samarra, irintsua, zuria gaztetan, zahartzean zuri zikin kolorekoa eta okre-hori kolorekoa bihurtzen da.
Orriak: Adnatuak, estu, sabeldunak, lamelulekin, krema-zuri kolorekoak (zahartzean arrosa kolorekoak bihurtzen dira)
Hanka: Luzea, 8 eta 20 cm bitarteko garaierakoa, zuzena edo okertua, sendoa, zilindrikoa, zuria, pruinadun-ildaskatua eraztunetik gora eta ezkatatsua azpitik. Mintzezko goiko eraztuna. Bolba 2-6 zabal, zaku formakoa, oboide-puntaduna, oso hauskorra, zuria (baina lurrez zikindua), lurperatuta.
Haragia: Zuria eta kolorez aldatzen ez dena. Lurraren usain eta zaporearekin.
Etimologia: Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. Gilbertii epitetoa pertsona izenetik dator. Gilbert mikologo frantsesaren omenez.

## Jangarritasuna

Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

Ez da nahastu behar Amanita verna hilgarriarekin (batez ere Amanita gilbertii f. subverna aldaerarekin).

## Sasoia eta lekua

Udaberrian (Amanita ponderosa delakoaren inguruan). Udazkenean ere agertu daiteke. Urria.

### Banaketa eremua

Euskal Herria, Frantzia, Espainia, Grezia, Ameriketako Estatu Batuak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 173 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián. (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 25 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Amanita gilbertii: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51171588
* Multimedia: Amanita gilbertii / Q51171588
# Amanita magnivolvata

Amanita magnivolvata Amanitaceae familiako perretxiko jangarria da, baina ondo egosi beharra dauka.
Sinonimoa: Amanitopsis pachyvolvata.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, nahiko sendoa, gaztetan oboidea, gero kanpai itxurakoa, bukaeran kanpai itxurako-ganbila, titi arin batekin, ertza erregularra eta inkurbatua eta oso ildaskatua. Kapelaren azala leuna, koipetsua, distiratsua eguraldi lehorrarekin, gris-arre kolorekoa. Gaztetan errezel orokorraren aztarnak izan dezake.
Orriak: Sabeldunak, zabalak, estu, zuriak tonu grisaxkekin.
Hanka: Liraina, sendoa, zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrian, zuri-okre kolorekoa. Eraztun gabe. Bolba handia, haragitsua, mintzezkoa, zaku zuriarekin batzuetan okrez zikintzen da.
Haragia: Zuria, usainik eta zaporerik gabea. Espora eliptikoak (Pachyvolvata aldaerak espora esferikoak ditu).
Etimologia: Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa.

## Jangarritasuna

Jangarria baina kontuz.

### Nahasketa arriskua

Espora eliptikoak (pachyvolvata aldaerak espora esferikoak ditu)

## Sasoia eta lekua

Udazkenean. Artelatzetan (Quercus suber). Bakarka edo talde txikietan hazten da.

### Banaketa eremua

Euskal Herria, Espainia, Alpeak, Estonia, Serbia, Eslovenia, Finlandia, Suedia, Norvegia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Amanita magnivolvata: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10407306
# Amanita mairei

Amanita mairei Amanitaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarri delikatua, kozinatuta kontsumitu behar da. Gordinik toxikoa da. Amanita vaginata delakoen taldekoa da. Antza denez, Amanita hau oso ugaria da Afrikako iparraldean, ez ordea, Europan. Donostia inguruan agertzen da.

## Deskribapena

Kapela: Gris zilarreztatua, 6 eta 10 cm arteko diametrokoa, ertza gogor ildaskatua, bertan batzuetan errezel zuriaren hondarrak daude.
Orriak: Nahiko estu, zuriak eta libreak, kapelaren ertzerantz pixka bat sabeldunak.
Orri libreak: oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak
Hanka: Eraztunik gabe, vaginata taldeko guztiak bezala. subzilindrikoa, zuria, sendoa, geruza lodi eta pruinadun batez estalita dago eta batzuetan bolbaren hondarrak eramaten ditu.
Bolba: Zuria, horitu egiten da ukitzean, lodia eta luzetarako arraildurekin, goiko ertza oinetik nahiko urrun duela.
Haragia: Zuria, lodia, usain eta zapore nabarmenik gabea.
Etimologia: Amanita terminoa grekotik dator eta Silizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gida. Argentea epitetoa latinetik dator, zilarra esan nahi duen "argenteus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna

Jangarria, vaginata taldeko Amanita guztiak bezala.

### Nahasketa arriskua

Amanita vaginata var. plumbea aldaerarekin nahas daiteke, baina honek oin sendoagoa du, mataza zurixka batzuekin estalita dago eta bolba lodia du.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean hostoerorkorren basoetan.

### Banaketa eremua

Europa, Quebec eta Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala. (1992). Euskal Herriko perretxikoak. Litografía Danona s. coop.ltda., 510 or. ISBN 84-7173-211-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 131 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Amanita mairei: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15651951
* Multimedia: Amanita mairei / Q15651951
# Ana Castillo

Ana Castillo (Chicago, Ameriketako Estatu Batuak, 1953ko ekainaren 15a) eleberrigile, poeta eta saiakeragile estatubatuarra da, jatorri mexikarrekoa. Bere lana arrazismoa, xenofobia eta klasismo gaietan oinarritzen da. Sapogonia nobela izendatu zuten New York Times-eko urteko liburu aipagarrienetako gisa. La Tolteca eduki literario eta artistikoa duen aldizkariaren editorea da. Sari eta domina ugari irabazi ditu, besteak beste, Before Columbus Fundazioaren American Book Award saria, lehen eleberriagatik: The Mixquiahuala Letters, Carl Sandburg saria eta Mountains and Plains Booksellers saria.

## Bibliografia
### Eleberriak

* The Mixquiahuala Letters. Binghamton, N.Y. : Bilingual Press 1986.
* Sapogonia: An anti-romance in 3/8 meter. Tempe, Arizona: Bilingual Press 1990.
* So Far From God. New York: W.W. Norton, 1993.
* Peel My Love Like an Onion. New York : Doubleday, 1999.
* My Daughter, My Son, the Eagle the Dove: An Aztec Chant. New York: Dutton Books, 2000.
* Watercolor Women, Opaque Men : A Novel in Verse. Willimantic, Connecticut: Curbstone Press, 2005.
* The Guardians. New York: Random House, 2007.
* Give It to Me. New York: The Feminist Press, 2014.

### Poesia

* Otro Canto. Chicago: Alternativa Publications, 1977.
* The Invitation. 1979
* Women Are Not Roses. Houston: Arte Público Press, 1984.
* My Father Was a Toltec and selected poems, 1973–1988. New York: Norton, 1995.
* I Ask the Impossible. New York: Anchor Books, 2000.
* "Women Don't Riot"
* "While I was Gone a War Began"

## Erreferentziak

* ↑ Manríquez, B.J.. «Ana Castillo» The American Mosaic: The Latin American Experience (ABC-CLIO).
* ↑ Juffer, Jane. On Ana Castillo's Poetry. Modern American Poetry.

## Kanpo estekak

* Sitio Oficial
* Poesía Moderna Americana
* Datuak: Q168269
* Multimedia: Ana Castillo / Q168269
# Ana Casares

Ana Casares Polo (Iruñea, 1971ko ekainaren 21a) nafar atleta ohi eta entrenatzailea da. Duatloiak eta triatloiak egin ditu, baita zenbait maratoi ere. 2008 urtean Donostiako maratoia eta Behobia-Donostia lasterketa irabazi zituen.

## Biografia

Txikitatik kirola bere jolas- eta dibertsio-iturria izan da. Futbolari izatearekin amets egiten zuen, baina hori ezinezkoa zen nesken talderik ez zegoen urteetan. 12 urterekin, Gorputz Hezkuntzako irakasleak eskolan atletismoa egitera animatu zuen eta horrela pista probetan zein krosean Iruña Atletikoarekin lehiatu izan du hainbat urtez.
Unibertsitateko urteak heldu zirenean, ikasketei lehentasuna emateko lehiaketa uztea erabaki zuen, baina Alpicat taldean futbolari izateko ametsa bete zuen.
1994an Gorputz Hezkuntzako lizentziatura amaitu eta Iruñera itzuli zen irakasle gisa lan egitera. Berriro entrenatzen hasi zen eta 1995eko irailean lehen triatloian parte hartzera animatu zen. Esperientzia berria gustatu zitzaion eta hortik aurrera hasi zen triatleta ibilbidea.
2000. urtean neguko triatloiko eta duatloiko Espainiako txapelduna izan zen. Eta nazioarteko probetako top 10en sartu zen. Lan askorekin, irmotasunez eta familiaren laguntzaz bere helburuak lortu zituen.
2002. urtean bizitzak erakutsi zion dena zerbaitengatik gertatzen dela eta egoera zailak direla gehien hazten gaituztenak. Lana, energia eta ilusioa galdu zituen, baina patuak alaitasunik handiena ekarri zion: familia.
2002an jaio zen bere lehen semea. Bere karrera profesionala geldiarazi behar zuela uste bazuen ere, pizgarririk handiena izan zen, eta triatleta profesional gisa sei ironman osatzea eta maratoiko Espainiako txapelduna izatea lortu zuen.
Bere ustez, pertsonek eta bizitzak amets asko lortzeko gai garela erakusten digute, eta saiatzeko inoiz ez dela berandu. Horregatik,“Mamá Triatleta” liburua idatzi zuen 2012an bere bizi-esperientzia kontatzeko, Liburu hau ama, hiru seme-alaba, familia eta ametsak lortzeko egunero lan egiten duten guztientzako omenaldia da.

## Ikasketak

* Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietan lizentziaduna. INEFC Lleidan
* Coaching Pertsonal eta Exekutiboa. ACSTHASESCO Coaching Prestakuntza Integraleko Eskolan (EF)
* Gaur egun, Psikologia ikasten ari da UNED-en

## Ibilbide profesionala

* 1994- 2000: Ntra Señora del Huerto ikastetxeko Gorputz Hezkuntzako irakaslea.
* 2000-2002: Eguesibarko Udaleko kirol teknikaria.
* 2004-2009: Triatloi Eskolako irakaslea. Nafarroako Unibertsitate Publikoan.
* 2006-2015: Triatloiko entrenatzaile-ikastaroetako irakaslea. Nafarroako Triatloi Federazioan.
* 2017: Talde motibatuak sortzeko estrategien hezitzailea. Nafarroako Futbol Federazioan.
* 2016-2018: Ohitura osasungarriak irakasten ditu hobeto bizi eta lan egiteko, INAP Marketin Klubean
* 2017-2018: Ohitura osasungarrien eta gazteen ahaleginaren balioaren hezitzailea. Marc Ferrer Formentera BHI, Esports i Valors programan.
* 2018tik aurrera: AC Training-eko zuzendaria, entrenamendu pertsonalean eta coachingean aritzen den enpresa.

## Erreferentziak

* ↑ «Ana Casares compite el sábado por última vez» Noticias de Navarra 2016/08/31.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5672380
# Ana Caterina Morariu

Ana Caterina Morariu (Cluj-Napoca, Errumania, 1980ko azaroaren 20a) italiar hiritartasuna duen errumaniar aktorea.

## Bizitza

Cluj-Napocan jaioa, Marineta Rodica Rotaru dantzariaren alaba da. Umetan Italiara bizitzera joan zen amarekin batera, Toscana eta Calabria artean biziz. Erromako Zinematografiako Zentro Esperimentalean 2002an. Urte berean, antzezle-ibilbideari hasiera eman zion.

## Filmografia
### Zinema

* Ocean's Twelve, Steven Soderberghek zuzendua (2004)
* Quando sei nato non puoi più nasconderti, Marco Tullio Giordanak zuzendua (2005)
* Era meglio rimanere a casa, Dino Santorok zuzendua – film laburra (2006)
* Il mio miglior nemico, Carlo Verdonek zuzendua (2006)
* Il sangue dei vinti, Michele Soavik zuzendua (2008)
* Un attimo sospesi, Peter Marciasek zuzendua (2008)
* Tutto l'amore del mondo, Riccardo Grandik zuzendua (2010)
* Si accettano miracoli, Alessandro Sianik zuzendua (2015)
* Due uomini, quattro donne e una mucca depressa, Anna Di Franciscak zuzendua (2017)

### Telebista

* La fuga degli innocenti, Leone Pompuccik zuzendua – minitelesaila (2004)
* La omicidi, Riccardo Milanik zuzendua – minitelesaila (2004)
* Le cinque giornate di Milano, Carlo Lizzanik zuzendua – minitelesaila (2004)
* La tassista, José María Sánchezek zuzendua – minitelesaila (2004)
* Le stagioni del cuore – telesaila (2004)
* De Gasperi, l'uomo della speranza, Liliana Cavanik zuzendua – minitelesaila (2005)
* La maledizione dei Templari, Josée Dayanek zuzendua – minitelesaila (2005)
* La buona battaglia - Don Pietro Pappagallo, Gianfranco Albanok zuzendua – minitelesaila (2006)
* La Sacra Famiglia, Raffaele Mertesek zuzendua – minitelesaila (2006)
* Guerra e pace, Robert Dornhelmek eta Brendan Donnisonek zuzendua – minitelesaila (2007)
* Il commissario De Luca, Antonio Frazzik zuzendua – minitelesaila (2008)
* Donne assassine – telesaila, ataletano 1x05 (2008)
* Il mistero del lago, Marco Serafinik zuzendua – telebistako filma (2009)
* Intelligence - Servizi & segreti, Alexis Sweetek zuzendua – minitelesaila (2009)
* Il commissario Montalbano – telesaila, L'età del dubbio [8x04] atalean (2010)
* Il commissario Zagaria, Antonello Grimaldik zuzendua – minitelesaila (2011)
* Sarò sempre tuo padre, Lodovico Gasparinik zuzendua – minitelesaila (2011)
* 6 passi nel giallo – telesaila, Omicidio_su_misura [1x05] atalean (2012)
* Squadra antimafia – telesaila, 24 ataletan (2013-2015)
* Tutto può succedere – telesaila, 29 ataletan (2015-2018)
* Sorelle – telesaila (2017)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q482746
* Multimedia: Ana Caterina Morariu / Q482746
# Ana Cata-Chitiga

Ana Filip, jaiotzez Ana Cata-Chitiga (Bukarest, 1989ko ekainaren 20a) saskibaloi jokalari da. Frantzia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Ana Maria Filip

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2844948
* Multimedia: Ana Cata-Chitiga / Q2844948
# Ana Carolina da Silva

Ana Carolina da Silva (Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasil, 1991ko apirilaren 8a) boleibolean lehiatzen den kirolari brasildarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen boleibolean Brasilgo taldearekin, AEBren atzetik eta Serbiaren aurretik.
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Camila Brait, Macris Carneiro, Tandara Caixeta, Ana Beatriz Corrêa, Ana Carolina da Silva, Ana Cristina de Souza, Fernanda Garay, Carol Gattaz, Gabriela Guimarães, Rosamaria Montibeller, Natália Pereira eta Roberta Ratzke-k.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Emakumezkoak, estalia |
| 2024 | Paris Frantzia | 03 ! | Emakumezkoak, estalia |

## Erreferentziak

* ↑ «Ana Carolina da Silva» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Ana Carolina da Silva» WorldofVolley-en (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16526587
* Multimedia: Ana Carolina da Silva / Q16526587
# Akurgal

Akurgal Sumerreko Lagash herriko errege bat izan zen. K.a. XXVI. mendean bizi izan zen, Aro Dinastiko Zaharrean. Ur-Nanshe izan zen bere aurreko erregea, eta, bere oinordekoa, bere seme Eannatum izan zen.
Bere erregealdian, Lagashek, Ummaren aurkako borroka jarraitu zuen. Litekeena bezala hartzen da errege hau borrokan hil izana.
# Akusatibo

Akusatiboa zenbait hizkuntzak (indoeuropar askok, kitxuak, turkierak...) duten kasu bat da, perpausaren objektu zuzena adierazten duena. Euskaraz, akusatiboa absolutibo kasua da, nor-nork saileko aditzekin, hots, nor kasua, baina subjektua ez denean: Etxea ederra da (Etxea subjektua da) eta Etxea eraiki dute (Etxea objektu zuzena da).

## Adibideak

Adibideok hizkuntza indoeuroparretakoak dira:
* Latinez: Puella gladiatorem vidit - Neskak gladiadorea ikusi du.
* Alemanez: Sie haben einen Hund - Haiek txakur bat daukate.
* Greziera klasikoaz: Βλαπτει τινα - Baten bat zaplatu.
Esperantoak ere akusatiboa du. Adibide honetan ikusten da nolako aldea dagoen, euskara bezalako hizkuntza ergatibo batekin parekatuz gero:
Esperantoz, -n markak akusatiboa agertzen du: sintagma hori esaldiaren hasieran nahiz amaieran egonda ere, katua bada hozkada jasan duena, kato > katon bilakatzen da. Aldiz, euskararen moduko hizkuntza ergatiboan, kasu marka ez dagokio hozkada jasan duenari, hozka egin duen —esaldi horretan— agente ergatiboari baizik: horrexegatik, txakurrak esaten dugu.
Subjektu-objektu rolak aldatuta, erraz osatuko ditugu esaldiak esperantoz zein euskaraz:
* La kato mordas la hundoN.
* KatuaK hozkatu du txakurra.

## Ikus gainera

* Nominatibo
* Genitibo
* Absolutibo
* Ergatibo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q146078
# Akustika arkitektoniko

Akustika arkitektonikoa akustikaren adar bat da, arkitektura munduari dagokiona, eta edozein motatako eraikinen akustika era kontrolatu batean menderatzea du helburu, bai etxebizitzetan isolamendu akustiko egokia lortzeko bai lokalen egokitzapen akustiko hobetzeko. Akustika arkitektonikoa soinua kontrolatzeko, bi testuingurutan mugitzen da: leku irekietan (kanpoaldean) eta leku itxietan (barrualdean).

## Akustika leku irekietan

Leku irekietan, soinuak daukan fenomeno nagusiena difusioa da; bertan soinu-uhinak hiru dimentsiokoak dira. Beste era batera esanda, soinu-uhinak iturrietatik ateratzen dira noranzko guztietara esfera erradial itxurako uhin frontearekin. Hau kontuan harturik, akustika arkitektonikoak leku esanguratsuenak (eszenatokia) egokitu behar ditu bertako soinua nahi dugun tokira (ikusleen tokira) eraman ahal izateko, maila akustikoa ahalik eta gehien aprobetxatzeko soinua ardaztuz.
Greziarrek, naturak ematen zizkien baliabideak aprobetxatuz, beraien teatroak eraikitzen zituzten (leku irekietan), harmailen harrizko estruktura (mailakatutako horma bertikalak) erreflektore gisa erabiliz, non soinua errebotatzen zen lau aldiz ozenago bihurtuz. Teatro hauek obra dramatikoak edota emanaldi musikalak egiteko erabiltzen zituzten, entzumen-arazorik eduki gabe. Horietako batzuek 15.000 pertsonentzako kapazitatea edukitzera lortu zuten, beraien propietate akustikoei esker, eta gaur egun arte ez da lortu hori gainditzea.
Erromatarrek antzeko teknika erabili zuten, baina ikusleen harmailen atzeko pareta laua izan beharrean kurbatua zen. Honek soinuaren galerak murriztu eta leku zehatz batera fokalizatzen zuen (erreflektore parabolikoaren antzeko planteamendua). Hala ere, erromatarrek eraikitako handienak 5.000 ikus-entzuleentzako kapazitatea bakarrik izatea lortu zuten. Batik bat, greziarrez orchestra izeneko lekua, soinua islatu beharrean senatarien eta kargudun jendea esertzeko leku bilakatu zen, propietate akustikoak okertuz.
Gaur egun (2005), kultura klasikoak utzitako jakintzaz hornitzen gara eta leku irekietan paretak kurba formarekin eraikitzen dira, kontxa edo oskol forma mantenduz. Erabiltzen diren materialek, propietate erreflektoreak dauzkate soinu uhinak errezago bideratzeko. Arazoa da sortutako erantzunak (errebotatutako uhinek) ez daukala frekuentzia berdina, tonu grabeek zailtasun handiagoak dauzkatelako auditorioan etxeko tonu agudoak baino.

## Akustika leku itxietan

Leku itxietan, efekturik esanguratsuena islapena da, eta ez difusioa, leku irekietan gertatzen zen bezala. Ikus-entzuleei soinua era zuzenean eta era islatuan heltzen zaie, eta fase ezberdinetan egonez gero entzumen-sentsazioa indartu egiten da eta kontrako kasuetan galdu. Lokal bat egokitzeko orduan, kanpoko soinua barrura sartzea galarazi behar da, isolamendu akustikoaz baliatuz. Horrez gain, barrualdean soinuaren kalitatea hoberena izan behar da, material xurgatzaileak eta islatzaileak alderatuz erreberberazioa maila eta erantzunaren denbora kontrolatzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2305951
* Multimedia: Architectural acoustics / Q2305951
# Akureyri

Akureyri Islandiako iparraldeko herria da, Norðurland eystra eskualdean. Reykjavik‎eko gune metropolitarretik kanpo, Islandiako herririk jendetsuena da, 2011ko erroldaren arabera 17.754 pertsona bizi baitziren bertan. Itsas portu garrantzitsua da.

## Ikus, gainera

Datu klimatikoak (Akureyri) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 0,9 | 1,7 | 2,1 | 5.4 | 9,5 | 13,2 | 14,5 | 13,9 | 9,9 | 5,9 | 2,6 | 1,3 | Adierazpen errorea: puntuazio karaktere ezezaguna "," |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -2,2 | -1,5 | -1,3 | 1,6 | 5,5 | 9,1 | 10,5 | 10 | 6,3 | 3 | -0,4 | -1,9 | Adierazpen errorea: puntuazio karaktere ezezaguna "," |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -5,5 | -4,7 | -4,2 | 1,5 | 2,3 | 6 | 7,5 | 7,1 | 3,5 | -0,4 | -3 | -5 | Adierazpen errorea: puntuazio karaktere ezezaguna "," |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 55,2 | 42,5 | 43,3 | 29,2 | 19,3 | 28,2 | 33 | 34,1 | 39,1 | 58 | 54,2 | 52,8 | Adierazpen errorea: puntuazio karaktere ezezaguna "," |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 11,1 | 8,3 | 9,8 | 6,2 | 4,8 | 6,4 | 7,3 | 7,1 | 7,9 | 11 | 10,9 | 11,3 | Adierazpen errorea: puntuazio karaktere ezezaguna "," |
| Eguzki orduak | 6,2 | 36.4 | 77,5 | 129,0 | 173,6 | 177 | 158,1 | 136,4 | 84 | 52,7 | 12 | 0 | Adierazpen errorea: puntuazio karaktere ezezaguna "," |
| Iturria: Hong Kong Observatory ||||||||||||||

## Argazkiak

* Herriaren erdiguneko kalea.
* Glerá ibaia
* Herriaren gaueko ikuspegia.
* Portua
* Akureyriko eskoletako bat, Menntaskoli

## Politika
### Alkateen zerrenda

* 1919–1934 - Jón Sveinsson
* 1934–1958 - Steinn Steinsen
* 1958–1967 - Magnús Guðjónsson
* 1967–1976 - Bjarni Einarsson
* 1976–1986 - Helgi M. Bergs
* 1986–1990 - Sigfús Jónsson
* 1990–1994 - Halldór Jónsson
* 1994–1998 - Jakob Björnsson
* 1998–2007 - Kristján Þór Júlíusson
* 2007–2009 - Sigrún Björk Jakobsdóttir
* 2009–2010 - Hermann Jón Tómasson
* 2010– - Eiríkur Björn Björgvinsson

## Erreferentziak

* ↑ Climatological Information for Akureyri, Iceland. Hong Kong Observatory.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea.
* Datuak: Q29042
* Multimedia: Akureyri / Q29042
# Akutan

Akutan Ameriketako Estatu Batuetako Alaska estatuko Aleutiar uharteetan dagoen sumendia da eta mendiaren tontorra urte osoan zehar egoten da elurturik. 1.303 metroko garaiera duen sumendia da.
Sumendiaren azken erupzioa 1992. urtean izan zen.

## Ikus, gainera

* Aleutiar uharteetako sumendien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Sumendiari buruzko informazioa.
* Datuak: Q1950362
* Multimedia: Mount Akutan / Q1950362
# Akutagawa (kraterra)

Akutagawa Merkurioko inpaktuzko krater bat da. 106 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2015ean jarri zion. Akutagawa Ryunosuke (1892-1927) idazle japoniarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak

* ↑ https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/15386
* Datuak: Q23955663
* Multimedia: Akutagawa (crater) / Q23955663