OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tot

Tot —antzinako grezierako Θωθ (Thoth) izenetik hartua; egiptoeraz ḏḥwty, beharbada ḏiḥautī ahoskatua— Antzinako Egiptoko jainkoa da, egiptoar mitologian jakinduriaren, idazketaren eta musikaren Ilargiaren ikur dena. Hermopoli hirian gurtu zuten batez ere. Ilargiaren zikloko jainkoa zen eta denboraren neurketaz arduratzen zen, ilargiaren bidez neurtzen baitzuten egiptoarrek denbora. Honenbestez, jakituriaren iturri nagusitzat zuten egiptoarrek eta hizkuntzen eta idazketen asmatzaile zen. Eskriben jainkoa zen, jainko guztien aholkularia, eta hiztun dotoreetan dotoreena. Hermesen baliokidetzat hartu zuten greziarrek.

## Ikonografia

Ibis sakratuaren burua duen gizontzat irudikatzen zen, luma bat eta eskriba zerutiarraren taulatxoa dituela, gizakien pentsamenduak, ekintzak eta hitzak idazteko, ondoren bere balantzan pisatzeko. Babuinotzat ere irudikatua izan zen.

## Mitologia

Tot jakinduriaren jainkotzat hartua da, eta gainerako jainkoen gaineko agintea du. Idazkeraren asmatzailea ere izan zen, eskriben, arteen eta zientzien patroia. Idazkeraren jainko bezala, hitz guztien asmatzailea zen, hizkuntza ahoskatuarena.
Ilargi jainko bat zen, denboraren neurtzailea, eta lehenengo egutegia ezarri zuena. Horregatik, lehen hilabeteak, bere izena zeraman. Heru Renpet izeneko bost egunak (epagomenoak), sortu zituen, Khonsuren argitasunetik kenduz, azken jainko hau Ilargiaren ikur zelarik. Bost egun berri hauek, beste hainbeste seme-alaba izatea ahalbidetu zioten, Rak, urtean zehar izatea eragotzi baitzion. Erditu zituen bost jainkoak honako hauek izan ziren: Osiris, Horus, Seth, Isis eta Neftis.
Totek, eskriba sakratuaren lana egiten du, gertakizunak, Bi Egien gelan dokumentatzen baititu. Erregistratzailea eta epailea da. Egipziar panteoian, balantza batean pisatzen zituen arimak, honela, Osirisen epaiketa irudikatuz.
Gauza guztien ibilbideak ezagutzen zituen arkitektotzat ere hartzen zen, asmatzaileen eta jakinduriaren jauna. Musikarekin lotua zegoen liraren asmatzaile bezala

## Gurtza

Hermopolisen, jainko sortzaile bat zen "Bizitzaren Etxea" gobernatzen zuena, eta, uste zenez, hildakoak izpirituetan bihurtzen zituen zeremoniak kodetu zituen, eta soilik bere apaizek erabil zezaketen ezagutz "hermetiko" hau, hortik Hermes deitzearena, hiru aldiz handia, eta beragandik irten izana lege hermetikoak.

## Izen teoforoak

Haren izena, Tot, XVIII. dinastiako hainbat faraoik eraman zuten; Tutmosis zeritzen, hau da, «Totek sortuak».

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Rosa Thode: «Panteón egipcio», Egiptologia.org.
* Datuak: Q146921
* Multimedia: Thoth / Q146921
# Tosta (ogitartekoa)

    Artikulu hau sandwichari buruzkoa da; txalupako eserlekua gaitzat duena beste hau da: «Tosta»
Tosta bere muturretako bat irekia duen ogitarteko bat da, hau da, bi ogi-xerra baino bakarra duena. Ogitartekoaren osagaiak tostaren gainean daude pilatuta. Sendotasun gehiago izateko, ogia txigortzen dute.
Espainiako montaditoak, Kataluniako pa amb tomàquet, Danimarkako smørrebrød eta beste asko, tosta baten gainean doaz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6559431
* Multimedia: Open sandwiches / Q6559431
# Toston (Montana)

Toston Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Broadwater konderrian dago, Montana estatuan. 100 biztanle ditu, 7,34597 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Broadwater konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q590839
# UTC+13:45

UTC+13:45 UTC orduarekiko +13:45 orduko aldea duen eremuetarako identifikatzailea da.

## Udako ordutegi gisa (Hego hemisferioko uda)
### Ozeania

* Zeelanda Berria – Chatham Udako Ordutegia
** Chatham uharteak

## Erreferentziak

* 1 2 «CHADT – Chatham Island Daylight Time (Daylight Saving Time)» timeanddate (timeanddate).
* ↑ «Interesting and confusing facts about time / time zones:» worldtimezone (worldtimezone).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7127
# UTC-03:30

UTC-03:30 ordu-zonak honako eremua du:

## Neguko ordutegia (Ipar Hemisferioko negua)
### Ipar Amerika

* Kanada - Labrador eta Ternua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6510
* Multimedia: UTC−03:30 / Q6510
# UTC−02:00

UTC-02:00 ordu-zonak honako eremua du:

## Urte osoko ordutegia
### Ozeano Atlantikoa

* Brasil - Fernando de Noronha, Trindade eta Martim Vaz, eta abar.
* Hegoaldeko Georgiak eta Hegoaldeko Sandwichak

## Udako ordutegia (Ipar Hemisferioko uda)
### Ipar Amerika

* Groenlandia, Danmarkshavn, Ittoqqortoormiit eta Pituffik (Thule) izan ezik.
* Saint-Pierre eta Mikelune

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6536
* Multimedia: UTC−02:00 / Q6536
# UTC−02:30

UTC-02:30 ordu-zonak honako eremua du:

## Udako ordutegia (Ipar Hemisferioko uda)
### Ipar Amerika

* Kanada - Labrador eta Ternua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6529
# UTC−01:00

UTC-01:00 ordu-zonak honako eremua du:

## Urte osoko ordutegia
### Ozeano Atlantikoa

* Cabo Verde

## Neguko ordutegia (Ipar Hemisferioko negua)
### Ipar Amerika

* Groenlandia
** Ittoqqortoormiit

### Ozeano Atlantikoa

* Portugal - Azoreak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6540
* Multimedia: UTC−01:00 / Q6540
# UTC-09:30

UTC-09:30 ordu-zonak honako eremua du:

## Urte osoko ordutegia
### Ozeania

* Frantziar Polinesia - Markesak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2171
# UTC±00:00

UTC±00:00 honakoa da:
* Denbora unibertsal koordinatua (UTC), denbora zibileko estandarra.
* Mendebaldeko Europako Ordua (Irlanda, Portugal eta Erresuma Batua).

## Mendebaldeko Europako Ordua (Ipar Hemisferioko negua)

* Europa
** Alderney
** Kanariak
** Faroeak
** Guernsey
** Herm
** Irlanda
** Man uhartea
** Jersey
** Portugal (Azoreak izan ezik)
** Sark
** Erresuma Batua (GMT / BST)

## Udako ordutegia (Ipar Hemisferioko uda)

* Groenlandia - Ittoqqortoormiit inguruko eskualdea
* Portugal - Azoreak bakarrik

## Urteko osoko ordutegia
### Mendebaldeko Afrika

* Burkina Faso
* Boli Kosta
* Gambia
* Ghana
* Ginea
* Ginea-Bissau
* Liberia
* Mali
* Mauritania
* São Tomé eta Príncipe
* Senegal
* Sierra Leona
* Togo
* Mendebaldeko Sahara

### Atlantiko uharteak

* Groenlandia - Danmarkshavn inguruko eskualdea
* Islandia
* Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunha

### Antarktika

* Antartikako base batzuk
** Troll basea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6574
* Multimedia: UTC±00:00 / Q6574
# UTC-04:30

UTC-04:30 UTC denbora koordinatu unibertsalari 4 ordu eta erdi kentzen dion ordu-eremua da. Venezuelan bakarrik erabiltzen zen, 2007ko abenduaren 9tik 2016ko maiatzaren 1era arte. Lehenago, eta ondoren, Venezuelak UTC-04:00 ordu-eredua erabili du.

## Erreferentziak

* ↑ «Venezuela Changes Time Zone To Save Electricity» web.archive.org 2016-04-16 (Noiz kontsultatua: 2020-12-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5394
* Multimedia: UTC−04:30 / Q5394
# Tuzantla (udalerria)

Tuzantla Mexikoko udalerri bat da. Michoacán de Ocampo estatuan kokatua dago. 2010ean 16.305 biztanle zituen 1.017,28 km²ko azaleran. Herriburua [[Tuzantla (Tuzantla)|Tuzantla]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3891047
* Multimedia: Tuzantla Municipality / Q3891047
# Tuzla

Tuzla (antzinako izena: Soli) Bosnia-Herzegovinako ekialdeko hiria da, izen bereko ibaiaren haranean.
Serbiar apezpiku ortodoxoaren egoitza. Burdinbide eta errepide-gune garrantzitsua. Lurpeko aberastasunen ustiaketa (lignito-hobi oparoak) eta nekazaritza-produktuen merkataritza dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Historia

XIX. mendera arte turkiarren mende egon zen, eta 1918ra arte Austria-Hungariako Inperioaren esku. 1918. urtean Jugoslavia ohiko partaide bihurtu zen. Bosniako gerran (1992-1995), hiri bakarra izan zen agintari nazionalistarik ez zuena, eta serbiar gudaroste nazionalistek setiatu zuten. 1995eko maiatzean sarraski latz bat egin zuten Tuzlan: kainoi batekin 200 pertsona hil zituzten, gehienak zibilak eta gazteak.

## Klima

Datu klimatikoak (Tuzla) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 2.7 | 5.9 | 10.4 | 15.1 | 20.3 | 23.1 | 25.5 | 25.7 | 22.0 | 16.5 | 9.7 | 3.5 | 15 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -4.4 | -2.3 | 0.7 | 4.4 | 8.5 | 11.4 | 12.8 | 12.6 | 9.7 | 5.7 | 1.6 | -2.8 | 4.8 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 71 | 67 | 70 | 74 | 82 | 91 | 79 | 71 | 70 | 77 | 94 | 85 | 931 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 10 | 9 | 10 | 11 | 11 | 11 | 9 | 8 | 8 | 8 | 10 | 11 | 116 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ http://www.worldweather.org/005/c00013.htm World Meteorological Organisation

## Kanpo estekak

* Datuak: Q174684
* Multimedia: Tuzla / Q174684
# Tuzamapan de Galeana (udalerria)

Tuzamapan de Galeana Mexikoko udalerri bat da. Puebla estatuan kokatua dago. 2010ean 5.983 biztanle zituen 41,93 km²ko azaleran. Herriburua [[Tuzamapan de Galeana (Tuzamapan de Galeana)|Tuzamapan de Galeana]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7857262
* Multimedia: Tuzamapan de Galeana Municipality / Q7857262
# Tuzidides

Tuzidides (antzinako grezieraz: Θουκυδίδης, Thoukydídēs; c. K.a. 460 - c. K.a. 395) Antzinako Greziako historialari bat izan zen. Ezaguna da Peloponesoko Gerraren Historia lan historiografikoaren egilea izateagatik. Lan horretan, gertaera historikoak aztertzeko zorroztasuna nabarmentzen da, eta, horregatik, historia zientifikoaren sortzailetzat jotzen da.
Herodotoren Historiak amaitzen diren garaian hasten dira Tuzididesen historiak (K.a. 460). Atenasen eta Espartaren arteko gerra hasi zenean (431. urtea) hasi zen Tuzidides gertaera hura zehatz-mehatz kontatzen.
Eta gerra hartako gertaerak hain bertatik bizi izan zituen Tuzididesek, ezen K.a. 424. urtean atenastarren jeneral izendatu baitzuten; baina saldukeriaz salatu zuten, eta ihes egin behar izan zuen Atenastik. Hogei urtez erbestean bizi ondoren, gerra amaitu zenean (K.a. 404), Atenasera itzuli zen. Han lanean jarraitu zuen: berrikusi egin zuen ordu arte idatzitakoa, baina, azkenik, amaitu gabe hil zen.
Askotan egin izan dira konparazioak Herodotoren eta Tuzididesen artean, baina kontuan hartu behar da oso historialari desberdinak izan zirela, eta zeinek bere metodoak erabiltzen zituela historia aztertzeko.
Tuzididesen Peloponesoko Gerraren Historia, Herodotoren Historiak lana baino modernoagoa ematen du; baina ez da ahaztu behar bi historialari horiek oso lan-metodo desberdinak zituztela, eta bataren zein bestearen lanak garrantzi handikoak izan direla iragana hobeto ulertzeko. Tuzididesek historiari buruz egiten duen analisi politiko eta militarra oso garrantzitsua da, eta Herodoto, berriz, ezinbesteko iturria da etnologo eta arkeologoentzat. Tuzididesek iragana lanaren sarreran aipatzen du bakarrik; izan ere, bizi izan zituen edo bizitzen ari zen gertaerak kontatzea baitzen harentzat historia.
Herodotok elkarrizketak egin zizkien zenbait pertsonaiari hainbat gairen inguruan, eta haien iritziak bere horretan sartzen zituen bere lanean. Tuzididesek, aldiz, gai berei buruzko iritziak konparatu egiten ditu batzuk besteekin. Eta iritzi horiek liburuan sartzeko, Tuzididesek prozedura berezi bat erabiltzen du, alegia, kontakizuna etengabe eteten du pertsonaia historikoen hitzaldiak sartzeko, eta haien iritziak, irizpideak eta politikak aipatzen ditu. Ez ditu haien esanak hitzez hitz berridazten; aldiz, agintarien eta militarren ahotan jartzen ditu beren pentsamenduak eta iritziak. Hala, Peloponesoko Gerraren Historia lanean berrogeita lau hitzaldi-zati daude. Esate baterako, Periklesen pentsamenduak ageri dira, eta nahiz eta hitz horiek ez zituen horrela esan, haren barru-barruko usteak eta helburu politikoak erakusten dituzte. Bestalde, hitzaldi batzuen aurrean, guztiz kontrakoa pentsatzen dutenen hitzaldiak jartzen ditu askotan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q41683
* Multimedia: Thucydides / Q41683
# Tuzie

Tuzie Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an 181 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Tuzie udalerrian erroldatutako biztanleak 138 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 13 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak), 13 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 22 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 58 etxebizitza zeuden, 52 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 58etxeak ziren. 52 etxebizitza nagusietatik 44 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Tuzie udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 0 |
| 8 | 70-74 | 0 |
| 4 | 65-69 | 4 |
| 4 | 60-64 | 4 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 4 | 50-54 | 8 |
| 16 | 45-49 | 4 |
| 0 | 40-44 | 8 |
| 0 | 35-39 | 4 |
| 8 | 30-34 | 4 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 8 | 20-24 | 4 |
| 4 | 15-19 | 4 |
| 4 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 8 |
| 4 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 91 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 57 lanean zeuden (30 gizon eta 27 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 finantziazio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Tuzie udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 395 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q749438
* Multimedia: Tuzie / Q749438
# Tuzantán (udalerria)

Tuzantán Mexikoko udalerri bat da. Chiapas estatuan kokatua dago. 2010ean 28.137 biztanle zituen 170,46 km²ko azaleran. Herriburua [[Tuzantán (Tuzantán)|Tuzantán]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1785700
* Multimedia: Tuzantán Municipality / Q1785700
# Tuzlaita

Tuzlaita borato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Tuzlaita borato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaCaB5O8(OH)2 * 3H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tuzlaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Tuéjar

Tuéjar (valentzieraz Toixa) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Serranos/Serrans eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua.
2011ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.234 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Valentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1993055
* Multimedia: Tuéjar / Q1993055
# Timordar poni

Timordar ponia Timorreko bertako zaldi arraza bat da. Poni mota hau Uhartearen bai Ekialdeko Timorreko aldean baita Indonesiako aldean hedatzen da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Bere gertuko senideak diren Indonesiako beste hainbat poni arraza bezala, Baliko zaldia, Batak ponia, Deli ponia, Sandalwood ponia, Sumba eta Sumbawa ponia edo Javako ponia, garai batean ekarritako mongoliar zaldien ondorengoa da. Bereziki Flores uharteko poni arrazaren gertuko arraza da. Indonesiako giro tropikalari ondo moldatutako aberea da. Bere garaian timordar poniak Indiako hainbat zaldi arrazen eragina izan zuen baita ere.
Flores uharteko ponirekin batera Timordar poniak erabiliak izan ziren Australiara eramateko eta bertako Australiako poni arrraza sortzeko.

## Indonesiako beste hainbat poni arraza

Indonesian badira zortzi bertako poni arraza. Zalantzarik gabe uhartedian haibeste uharte izateak, irlen artean poni arraza ezberdinen garapena bultzatu du. Indonesiako poni arrazak honakoak dira: Batak ponia, Gayoe, Sandalwood ponia, Deli ponia, Baliko zaldia, Javako ponia, Timordar ponia, eta Sumba eta Sumbawa poniak.

## Erreferentziak

* ↑ Elwyn Hartley Edwards, Les chevaux, Éditions de Borée,‎ 2006, 272 p
* 1 2 http://horsehints.org/Breeds/TimorPony.htm
* ↑ http://www.lexiqueducheval.net/lexique_races_b.html
* Datuak: Q739107
* Multimedia: Timor Pony / Q739107
# Timonium (Maryland)

Timonium Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Baltimore konderrian dago, Maryland estatuan. 10.458 biztanle ditu, 13,9 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Baltimore konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7806933
* Multimedia: Timonium, Maryland / Q7806933
# Timor Portugesa

Timor Portugesa (portugesez: Timor Português) hego-ekialdeko Asian kokaturiko portugaldar kolonia izan zen 1702-1975 bitartean. Garai horretan, Portugalek Ekialdeko Herbeheretar Indiekin partekatu zuen Timor uhartea, eta 1949tik aurrera Indonesiarekin.
Bigarren Mundu Gerran Portugal neutrala izan zen arren, 1941eko abenduan, Australiako eta Herbehereetako indarrek, Japoniar Inperioaren inbasioa espero zutenez, Timor Portugesa okupatu zuten. Japoniarrek Timor okupatu zutenean, 1942ko otsailean, aliatuek (Timorko boluntarioekin batera) gerrilla batean aurre egin zieten Timorreko guduan. Enfrentamenduak zehaztu gabeko timortar kopuru baten (40.000tik 70.000ra bitartean) eta 81 portugaldarren heriotza eragin zuen.
1949an, Ekialdeko Herbeheretar Indiak Indonesia izenarekin independizatu ziren. 1975ean, Timor Portugesak independentzia aldarrikatu zuen eta bere izena Ekialdeko Timorrera aldatu zuen. Ekintza honen ondoren, Indonesiak inbasio eta anexio bat burutu zuen.
Portugalen ikuspuntutik, teknikoki, 2002ko maiatzaren 20an, Timor Portugesak existitzeari utzi zion, lurralde honek, garai hartan, bere independentzia osoa lortu baitzuen.

## Erreferentziak

* ↑ West, Barbara A.. (2009). Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. Infobase Publishing ISBN 0-8160-7109-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q142965
* Multimedia: Portuguese Timor / Q142965
# Timor

Timor Malaysiako artxipelagoaren hegoaldeko uharte bat da. Uhartearen zati bat Ekialdeko Timorko Errepublika Demokratikoarena da. Beste zatia Indonesiakoa da, Mendebaldeko Timor dagoen Nusa Tenggara Timur probintziako zatia, hain zuzen ere.
Uhartearen izena "timur" terminoaren aldaera da; malaysieraz ekialdea esan nahi du: egon ere, uharte-lerro baten ekialdeko aldean dago Timor.

## Geografia

Timorren hegoaldera eta hego-ekialdera Australia dago; ipar-mendebaldera, Celebes uhartea, eta mendebaldera, Sumba uhartea. Inguruetan daude Flores eta Alor uharteak, eta ipar-ekialdera Barat Daya uharteak.
Azaleraz 30.780 km² da Timor; 2005. urtean 2.900.000 biztanle zeuden. Timorren oihan tropikalak eta subtropikalak daude.
Timorren urte askoan argia egiten zuen tontor bolkaniko bat egon zen, marinelek itsasargi moduan zerabiltena. Baina 1637. urtean erupzio handia izan zuen, eta mendia suntsituta geratu zen: gaur haren lekuan laku bat dago.

## Historia

Portugesek aurkitu zuten Timor XVI. mende erdialdean. Holandarrak ere iritsi ziren irlara handik gutxira, eta lur eremu asko eskuratu zituzten. Banaketak iraun egin du ingelesek irla XIX. mendean hartu zuten arren (1814. urtean itzuli zuten) eta gatazkak izan ziren arren. Beraz, 1956-1975 bitartean "Timor Portugesa" (Ekialdeko Timor) eta XIX. mendetik 1956. urtera arte "Holandarren Timor" (Indonesiako Timor) izenez ezagutu izan direnen banaketak iraun egin du gaur arte. 1859. urtean mugak ezartzeko hitzarmena sinatu zuten, baina gatazkak jarraitzen zuenez, 1914. urtean Europatik erabaki zuten banaketa: alde biak ados zeuden.
Hala ere, Indonesiako armadak Ekialdeko Timor inbaditu zuen 1975. urteko abenduaren 7an, eta 1999. urtera arte etengabe gertatu dira sarraskiak: 1975. urtean 650.000 biztanle zeudela uste dute, bada horietatik 220.000 lagun hil zituzten. 1976. urtean Indonesiak Ekialdeko Timor eskuratu zuen, baina 1999. urtean autodeterminazio-prozesuari ekin zioten, eta 2002. urtean Ekialdeko Timorrek independentzia aldarrikatu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q83067
* Multimedia: Timor / Q83067
# Timor Plaka

Timor Plaka, mikroplaka tektoniko bat da. Bere hedadura, 0,00870 estereorradianekoa da. Eurasiar Plakarekin lotua dago.
Insulindiaren hegoaldean dago. Banda itsasoaren hegoaldea, Timorreko itsasoaren iparrekialde eta Flores eta Timor uharteak hartzen ditu.
Timor Plakak, Australiar Plaka, Banda Itsasoko Plaka eta Sunda Plaka ditu mugakide.
Timor Plaka, milioi bat urteko, 1,5140ºko errotazio abiaduran mugitzen da, 19º 52' ipar latitudean eta 112º 18' eki longitudean kokatutako polo baten arabera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1200968
# Timoradza

Timoradza Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 10,49 km²ko azalera du eta 536 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1355. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q770999
* Multimedia: Timoradza / Q770999
Bánovce nad Bebravouko barrutiko udalerriak :
HiriakBánovce nad BebravouHerriakBorčany • Brezolupy • Chudá Lehota • Cimenná • Dežerice • Dolné Naštice • Dubnička • Dvorec • Haláčovce • Horné Naštice • Krásna Ves • Kšinná • Libichava • Malá Hradná • Malé Hoste • Miezgovce • Nedašovce • Omastiná • Otrhánky • Pečeňany • Pochabany • Podlužany • Pravotice • Prusy • Ruskovce • Rybany • Slatina nad Bebravou • Slatinka nad Bebravou • Timoradza • Trebichava • Uhrovec • Uhrovské Podhradie • Veľké Chlievany • Veľké Držkovce • Veľké Hoste • Vysočany • Zlatníky • Čierna Lehota • Ľutov • Šišov • Šípkov • Žitná-Radiša :
# Uhate

Uhate bat ubide, presa edo beste egitura hidraulikoren batean ur-jarioa kontrolatzeko eraikitzen den elementua da. Erabilpen ohikoenak izan daitezke gainezkabide baten isurketa kontrolatzea edo ubideetan emaria kontrolatzea.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar hiztegia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2345125
* Multimedia: Floodgates / Q2345125
# Uhartetxo

Uhartetxoa edo irlatxoa uharte txiki bat da, gehienentan biztanlerik gabea. Haien tamainoa dela eta, gehienetan uharteek baino biodibertsitate txikiagoa dute.

## Motak

* Haitzak
* Hondar-bankuak
* Itsasgorako uharteak
* Ibaiko uharteak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207524
* Multimedia: Islets / Q207524