OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Europar Errusia

Europar Errusia edo Mendebaldeko Errusia (errusieraz: Европейская Россия edo европейская часть России) Europa barruan dauden Errusiako mendebaldeko eremuei dagokien terminoa da. Gutxi gorabehera 3.960.000 km² hartzen ditu (Europa osoaren % 40 eta herrialdearen % 25), eta horrek kontinente horretako naziorik handiena bihurtzen du.
«Europar Errusia» terminoa Errusiar Inperioan erabiltzen zen errusiarren kontrolpean zeuden ekialdeko lurralde eslaviarrei erreferentzia egiteko, bereziki Bielorrusia modernoa eta Ukraina gehiena (Dnieperreko Ukraina deitua).
Ekialdeko muga Ural mendiek mugatzen dute, eta hegoaldean, Kazakhstango eta Kaukasoko mugak, oraindik hegoalderago. Errusiako Federazioaren botere ekonomiko eta politikoaren gune osoa (Asiako zatia edo Siberia barne) Europako aldetik maneiatzen da. Manufaktura arinen, astunen, militarren eta elikagaien industria handiek eta turismoak mugimendu nagusia Europan dute, herrialdeko jarduera ekonomikoaren % 90 erabiltzen baitute.

## Banaketa administratiboa

Hurrengo Errusiako barruti federalak europarrak dira:
| Barrutia | Azalera (km$^2$) | Biztanleria | Biztanleriaren dentsitatea | Kontinente |
| Erdialdeko Barruti Federala | 650.200 | 39.209.582 | 59,658 | Europa |
| Iparraldeko Kaukasoko Barruti Federala | 170.400 | 9.775.770 | 56,58 | Europa |
| Ipar-mendebaldeko Barruti Federala | 1.687.000 | 13.899.310 | 8,25 | Europa |
| Hegoaldeko Barruti Federala | 447.900 | 16.428.458 | 33,46 | Europa |
| Volgako Barruti Federala | 1.037.000 | 29.636.574 | 28,63 | Europa, batez ere |
| Uraletako Barruti Federala | 1.818.500 | 12.345.803 | 6,86 | Asia, batez ere |
| Guztira | 3.995.200 | 108.949.694 | 27,22 | Europa, batez ere |

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 Population 1 January 2015 Estimate – Federal State Statistics Service Russia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q875134
* Multimedia: European Russia / Q875134
# Europar barrakuda

Europar barrakuda (Sphyraena sphyraena) esfirenidoen familiako arrain espeziea da.
Ozeano Atlantikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi den arrain honek 165m cm.-ko luzera du.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Sphyraena sphyraena», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1117923
* Multimedia: Sphyraena sphyraena / Q1117923
* Espezieak: Sphyraena sphyraena
# Europar hartz arre

Europar hartz arrea (Ursus arctos arctos) Europako hartz arrearen azpiespeziea da. Batzuetan Pirinioetako hartza ere deritzo. Hartz arre mota hau da historikoki Euskal Herrian zabaldu dena. Bere banaketa eremuak Eurasia hartzen du, baina bere populazio asko elkarrengandik isolatuta daude.

## Ezaugarriak

* Habitat: Europan baso helduetan bizi den espezie tipikoa da. Mendebaldeko Europan hostozabalen baso misto epel delako bioman, eta ekialdean tundran eta taigan.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=202383&print_version=PRT&source=to_print

## Kanpo estekak

* Datuak: Q839769
* Multimedia: Ursus arctos arctos / Q839769
* Espezieak: Ursus arctos arctos
# Fern (Wisconsin)

Fern Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Florence konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. 181 biztanle ditu, 35,2 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Florence konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1659452
# Fermín Sanz-Orrio

Fermín Sanz-Orrio Sanz (Iruñea, 1901eko uztailaren 14a - Madril, 1998ko azaroaren 29a) nafar politikari falangista izan zen. Gerra Zibilean matxinoen alde egin eta kapitain bilakatu zen. Estatu-abokatua, hainbat lan izan zituen eta 1957an Lan Harremanetarako ministro izendatu zuten.
# Fern Prairie (Washington)

Fern Prairie Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Clark konderrian dago, Washington estatuan. 2.061 biztanle ditu, 12,994527 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Clark konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5859071
# Ferna

Ferna Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, [[Eichsfeld (barrutia)|Eichsfeld]] barrutian. 2014an 573 biztanle zituen 4,44 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q629123
* Multimedia: Ferna / Q629123
# Fermín de Luis

Fermín de Luis Marín (Iruñea, 1964ko urtarrilaren 22a) nafar futbolari ohia da, atzelari moduan aritu zena.

## Ibilbidea

| Kluba | Urtea(k) |
| Osasuna | 1984 - 1992 |
* Datuak: Q15633635
# Fern Forest (Hawaii)

Fern Forest Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hawaii konderrian dago, Hawaii estatuan. 1.150 biztanle ditu, 32,305848 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Hawaii konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2660689
# Fern Park (Florida)

Fern Park Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Seminole konderrian kokatuta dago, Florida estatuan. 8.205 biztanle ditu, 5,969712 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Seminole konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2423750
# Fermín de Marichalar y Arano

Fermin de Marichalar y Arano (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1595 maiatzaren 21a - 1648) noblea eta Nafarroako Gorteetako goi mailako kargua izan zen.
Lesakako eta Iruñeako leinu garrantzitsuen oinordekoa zen. Aitaren aldetik (Miguel de Marichalar y Zabaleta) Maritxalar eta Zabaletako jaunen oinordekoa zen; Amaren aldetik (Maria de Arano y Espinal) Arano eta Espinal familien ondorengoa.
Lesakako bi leinuen jauregi eta ondasunen jabea zen, baita Etxarri-Aranatz, Lizarrabengoa eta Arbizuko jauregi eta lurren jabe ere. XVII.mendean Nafarroako Errege Kontseiluan entzule lanetan arituko ziren hiru Maritxalarretan lehena. Nafarroako Gorteetan biziarteko postua lortu zuen Nafarroako erregeorde izan zen San Germango dukearen eskutik.
Bi aldiz ezkondu zen. Lehena Catalina Vallejorekin eta bi seme izan zituena: Miguel eta Antonio Manuel. Bere bigarren emaztea Graciosa de Eslava izan zen eta ezkontza horretatik Esteban Fermin jaio zen. Honek ere bere aitaren urratsak jarraitu zituen eta 1655 eta 1678 bitartean Kontseiluaren entzule izan zen.
Salamancako Unibertsitatean egin zituen ikasketa juridikoak eta San Bartolomeko ikastetxe nagusiko kide izan zen. Administrazioan sartu aurretik, 1607 eta 1612ko Gorteetara joan zen Lesakatik prokuradore gisa; 1617koetan erresumako sindiko izendatu zuten; eta 1627an Madrilera joan zen Jeronimo Iberorekin, erregearekin Nafarroako Erresumarentzat interesgarriak ziren hainbat gai jorratzera. Nafarroako Gorte Nagusiko alkate postua lortu zuen 1632ko apirilaren 16an, Juan de Navazen ordez. Errege Kontseiluko entzule bihurtu zen 1633ko otsailaren 22an.
Entzule izan zen garaian era guztietako egoerak bizi izan zituen, eskumikatua ere izan zen. 1637an, frantsesen aurkako kanpaina betean, Zangotzako merindadeko herri guztieetara joateko enkargua eman zitzaion bertako bizilagunei armak garbi eta prest edukitzeko erranez inbasioa gertatuz gero Auritzko hiribilduari laguntzeko.
Urte horretan bertan, Frantziarekin izandako gerretan Nafarroan altxatuko zen armadaren eta Kantabriako probintziaren hornitzaile nagusiizendatu zuten.
Bere zereginak betetzeko moduak kritika garrantzitsuak eragin zizkion bai bera eta bai Erresumari; zaldieriak eta zereal-kargak enbargatzea leporatu zioten, eta urte hartako uztailean aberriaren etsaitzat ere jo zuten. Dena dela leporatutako karguek ez zuten garrantzi gehiegirik izan erregearentzat eta haren zerbitzura jarraitu zuen urteko 30.000 maravediko saria jasoz Maritxalarrek Frantziaren kontrako gudan emandako zerbitzuagatik.
Bere heriotzera Estaban Fermín Marichalar y Eslava semeak ordezkatu zuen kargu guztietan.
Alvaro eta Jaime de Marichalarren arbasoa.

## Kanpo loturak

* RAH: https://dbe.rah.es/biografias/34799/fermin-de-marichalar-y-arano
* Maritxalartarren genealogia: https://web.archive.org/web/20220805152648/http://www.euskalnet.net/laviana/gen_bascas/marichalar.htm
* Maritxalartarren genealogia:https://www.geneaordonez.es/datos/getperson.php?personID=I103480&tree=MiArbol
# Fern Acres (Hawaii)

Fern Acres Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hawaii konderrian dago, Hawaii estatuan. 1.965 biztanle ditu, 17,631688 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Hawaii konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2660920
# Fern Valley udalerria, Palo Alto konderria (Iowa)

Fern Valley udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Palo Alto konderrian. Azken zentsuaren arabera 175 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Fern Valley udalerriak 48 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 21.428 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9038996
# Foard konderria (Texas)

Foard konderria (ingelesez: Foard County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Crowell da. 2010eko zentsuaren arabera 1.336 biztanle zituen, Foard kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Foard konderriak 1.832,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,51 ura dira. Beste 1.824,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,73 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 1.336 pertsonetatik 1.274 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 187 dira. 53 beltzak edo afroamerikarrak. 1 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q110750
* Multimedia: Foard County, Texas / Q110750
# Fnjóská

Fnjóská iparraldeko Islandiako ibaia da, Norðurland eystra eskualdekoa.
Eiríksjökull glaziarrean jaioa, eskualdea zeharkatzen du Eyjafjörður fiordoan itsasoratu arte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q504730
* Multimedia: Fnjóská / Q504730
# Fo Shek Chau

Fo Shek Chau (txinera tradizionalez: 火石洲; ingelesez: Basalt Island) Txinako Herri Errepublikako Hong Kong administraturiko lurralde berezian dagoen uharte txikia da.

## Kokapena

Administratiboki Sai Kung barrutian dago.

## Ikus, gainera

* Hong Kongeko uharteen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3756153
* Multimedia: Basalt Island / Q3756153
# Espektoratze

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Espektoratzea karkaxak ahotik botatzean datza. Bere ekintzari espektorazio diogu.

## Patologia

Gehiegi edo gutxiegi izateagatik, espektorazioak gaixotasunen bat pairatzea iradokitzen du. Gainera, odolarekin (karkaxa odolezkoa), purula-jariakinekin (eztul goragarria) edo kolorean edo edukian beste alterazio batzuekin batera badoaz, osasun-arazo jakin batzuetara ere bideratzen dira, eta arazo horiek berehala kontsultatu behar zaizkio mediku bati.
Espektorazio ugaria da, egunean litro-erdikoa, bronkitis kroniko eta bronkiektasietan. Oso ugaria, egunean bi litrotaraino, birikako abzesuren bat fistula baten bidez bronkiora isurtzen denean (bomika deitzen zaio).

## Tratamendua

Oro har, espektoratzaileak erabiltzen dira, metatutako bronkio-jariakinak kanporatzen laguntzen duten botikak baitira. Espektorazioa sortzen edo aldatzen duen gaixotasunaren arabera, hainbat medikamentu mota erabiltzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q740540
* Multimedia: Spitting / Q740540
# Espektro (argipena)

Zientzian, espektroa magnitude jarraitu baten arabera ordenaturiko propietateen bilduma da. Terminoak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* espektro elektromagnetikoa; uhin elektromagnetikoen banaketa;
** espektro ikusgai; begiz ikus daiteen espektroaren zatia.
* politikan, espektro politikoa, ezaugarri batzuen arabera ordenaturiko joera politikoen multzoa; adibidez, eskuin politikotik ezker politikorako espektro politikoa.
# Espektro mota (astrofisika)

Izarren espektro mota, Harvardeko espektro sailkapena bezala ere ezaguna, 1890ean Harvard Unibertsitateko Edward Charles Pickeringek abiarazi baitzuen, ondoren unibertsitate bereko Annie Jump Cannonek hobetuz 1901ean, astronomian gehien erabiltzen den izar sailkapena da. Mota ezberdinak beroenetatik hotzenetara sailkatzen dira. Honakoak dira:
Mota ezberdinak, ondoren, 0tik 9rako zenbakiak jarriz banatzen dira. A0 A motako izarrik beroenei dagokie, A9 hotzenei dagokien bitartean. Adibidez, gure eguzkia G2 motako izar bat da. Sailkapen hau R, N eta S motekin osatzen da.
Hertzsprung-Russell diagramak espektro sailkapena izarren magnitude absolutua, argitasuna eta azaleko tenperaturarekin lotzen du. Sekuentzia gogoratzeko badago ingelesez baliabide mnemotekniko bat, hizki horiekin hasten diren hitzez osatutako esaldi bat: Oh, Be a Fine Girl/Guy/Gay, Kiss Me Right Now Sweetley.

## Henry Draper katalogoa

Espektro sailkapen hau XX. mendearen hasieran Henry Draperrek Harvard Collegeko Behatokian eginiko lanetatik sortu zen. Draperrek motatan banatutako izar sailkapen bat hidrogenoaren Balmer lerroen intentsitatea erabiliz egin nahi zuen. Bera hil ondoren, bere alargunak sailkapen lanak jarraitzeko behatokiari eman zion diru kopuru handi bat biltzea lortu zuen. Hauek Williamnia Flemingek (1857-1910) egin zituen, 10.000 izar baino gehiago identifikatu zituena eta lan horretara dedikatzen ziren behatokiko emakume langileen lana ikuskatu zuena. Katalogoa, azkenik, 1918an argitaratu zen eta Henry Draper katalogoa izena jaso zuen. Berrikuskatu eta hedatutako katalogo bat 1924an argitaratu zen, Annie Jump Cannonek egina, 250.000 izar baino gehiagoren espektrua sailkatu zuena eta 9. magnituderainoko izarrak barne hartzen zituena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179600
* Multimedia: Spectral types / Q179600
# Espektro politiko

Espektro politikoa alderdi eta beste formazio eta erakundeen jarrera eta ideologia politikoa modu laburtuan adierazteko modu bat da, ardatz zenbaitetan duten kokapen erlatiboari erreferentziari eginez. Ardatz hauetan guztiz aurkakoak diren aurkako jarrerak ezartzen dira muturretan, tarteko posizioak jarrera batetik edo bestetik gertuago dauden mutur batetik edo bestetik gertuago jarriz. Ohiko ardatza ezker politikoa-eskuin politikoa da; Euskal Herrian, berriz, abertzaletasuna-espainolismoa ardatzean ere kokatzen dira alderdiak. Edonola ere, erakunde batek espektro politikoan duen kokapena subjektiboa eta aldakorra ere izan daiteke denboran zehar zein gaiaren arabera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210918
* Multimedia: Political spectrum / Q210918
# Espektro zabaleko antibiotiko

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Espektro zabaleko antibiotikoak espezie askotako bakterioen aurka eraginkorrak diren antibiotikoak dira. Bakterio Gram positibo zein Gram negatiboak sentikorrak dira antibiotiko hauekiko.
Antibiotiko hauen erabilera gomendatzen da infekzioa sortu duen bakterioa ezezaguna denean (kultiboaren emaitzak medikuak oraindik eskura ez dituelako, esaterako), edo infekzioaren atzean bakterio ugari egon daitezkeelako susmoak egoten direnean.
Antibiotiko mota hauek tentuz erabili behar dira, bakterioen erresistentziak erraztu ditzaketelako.
Espektro zabaleko antibiotikoak ez dira hautakorrak: bakterio ugari suntsitzen dituztenez, beren erabilerak arrisku batzuk eta albo-ondorio gaiztoak dakartza sarritan. Izan ere, antibiotiko hauek bakterio patogenoak ez ezik, gure gorputzeko bakterio onuragarriak ere kaltetzen dituzte (gure heste-flora, adibidez), eta horrek ondorio txarrak eragiten ditu gure organismoan.
Orokorrean, espektro mugatutako antibiotikoak baino gehiago erabiltzen dira espektro zabalekoak medikuntzan. Hala ere, infekzioaren bakterio eragilea ezaguna denean (eta antibiotiko batekiko sentikorra denean) espektro mugatutako antibiotikoak dira aukera terapeutikorik onena: esaterako, eskarlatinaren aurka penizilina erabili ohi da, bakterio eragilea -Streptococcus pyogenes- sentikorra delako antibiotiko horrekiko.
Gorputzeko mikrobiota ere kaltetzen dutenez, espektro zabaleko antibiotikoak infekzio sekundarioak sor ditzakete. Jakina denez, heste-florak, esaterako, infekzio gastrointestinalak ekiditen ditu, hainbat bakterio patogenoren hazkuntza inhibitzen duelako. Heste-flora hori desagertzen baldin bada, patogeno batzuek abagune hori aprobetxatuko dute hesteak kolonizatzeko eta bertan infekzio bat sortzeko. Patogeno horiek eskuarki erresistenteak dira antibiotikoen aurrean: onddo batzuk (Candida albicans, adibidez) eta Clostridium difficile bezalako bakterioak, kolitis pseudomenbranosoaren eragilea.

## Espektro zabaleko antibiotiko batzuk

Hauek aipa daitezke, besteak beste:
* kloranfenikol
* tetraziklinak
* kinolonak
* aktinomizina
* penizilina erdi-sintetikoak: amoxizilina, anpizilina...

## Erreferentziak

* ↑ Ory, Edwin M. (1963-07-27). "The Use and Abuse of the Broad Spectrum Antibiotics". JAMA: The Journal of the American Medical Association. 185 (4): 273.
* ↑ Madigan M.T., Martinko J.M., Parker J. Brock Mikroorganismoen biologia (2007) E.H.U-ak euskaratua:759 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4971815
# Espektrofotometro

Espektrofotometro Argi-espektroko erradiazioetako bakoitzaren intentsitate erlatiboa erregistratu eta neurtzeko fotometroa, espektrometroaren eta fotometroaren konbinazioa. Argi-sorta monokromatiko bat proiektatzen du lagin batean barrena, eta neurtu egiten du laginak xurgatu duen argi-kantitatea. Bi argi-iturriren argia banandu egiten du, eta batek aztertzen den eredu garden koloretsua zeharkatzen duen bitartean bestea ereduaren kanpoaldetik pasatzen da. Ematen dituzten espektroen intentsitateak kolorez kolore konparatzen dira, eta ereduak uhin-luzera bakoitzerako duen espektro-transmisioa lortzen da.
Laborategi kimikoetan erabiltzen da laginean dagoen substantziaren izaerari buruzko informazioa lortzeko, edo jakiteko lagin batean zer proportziotan dagoen substantzia jakin bat.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3492906
* Multimedia: Spectrophotometers / Q3492906
ieaKimika laborategiko tresneria :
# Espektinomizina

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Espektinomizina antibiotiko bakteriostatiko bat da, aminoglikosidoen familiatik eratorria. 1962an aurkitu zuten Streptomyces spectabilis bakterian. Bere egitura molekularra, aminoziklitolezko eraztun batean oinarritzen da. Ez da nefrotoxikoa, ezta ototoxikoa ere.

## Erreferentziak

* ↑ Eusko Jaurlaritza. Animalietan eta haien produktuetan egon daitezkeen hondakinak ikertzeko EAEko planaren ebaluazioa; 2013. eta 2014. urteak. .
* ↑ Navas Elorza, E. (2002). «Tetraciclinas, fenicoles, lincosamidas, polimixinas, espectinomicina, fosfomicina» Medicine 08 (70): 3763 - 3770..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q416154
# Euskal atsotitzak

Euskal atsotitzak Gotzon Garate idazle gipuzkoarrak idatzitako saiakera liburua da, 1995ean argitaratua "Gero" etxearen bidez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257581
* Aipu famatuak: Euskal atsotitzak
# Euskal arrosario

Euskal arrosarioa otoitza egiteko erabiltzen den bihi-sorta katolikoa (arrosarioa) da, Euskal Herrian hedatua. Egurrezkoa edo metalezkoa izan daiteke eta 4 zentimetro inguruko zulo bat dauka erdian hatza sartzeko. Goialdean gurutze bat du, Gure Aita otoitza sinbolizatzen duena, eta zirkunferentziaren inguruan hamar esfera txiki ditu, Agur Maria sinbolizatzen dutenak. Askotan lauburu batekin eta Ongia ene gogoa leloarekin apainduta dago.
Euskal arrosarioa bihi-sorta ohikoa baino txikiagoa da eta erraz ezkuta daiteke arroparen azpian. Lepoan eraman daiteke kate batean.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Béaloideas. The Society, 13 or..
* 1 2 (Frantsesez) «L'Euskal arrosarioa» Visio: anecdotes, contes et légendes du monde entier: 2-3..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2028774
* Multimedia: Basque ring rosary / Q2028774
# Euskal askaria Ondarroan

Euskal askaria Ondarroan (gaztelaniaz: Merienda vasca en Ondarroa) Juan Etxebarria margolari bilbotarraren euskal genero-eszena ezaguna da. Gaur egun Madrilgo Sofia Erregina Museoan erakusten da.

## Ezaugarriak

Lan hau nahiko berezia da Etxebarriaren lanean normalean izadi hilak eta erretratuak margotzen zituela edo Espainia sakonaren paisaiak. Baina baditu ere bai Euskal Herriko zenbait paisai eta hau da ezagunetariko bat. Lehen planoan giza-talde bat ikusten dugu, senideak ziur aski. Hamar pertsonak dira, zaharrak zein gazteak. Margolanaren erdian zuriz jantzita eta lotan dagoen haur bat amonaren besoetan ikusten dugu; amonaren sinbolismoak euskal kulturan indar handia izan zuen XX. mendearen hasieran. Haurraren ezkerrean aitona ikusten dugu eta haren atzealdean neska gazte bat, haren eskua aitonaren lepoan jarrita. Lau pertsonai horiek dira indar handiena erakusten dutena; gainontzekoak, askoz estatikoagoak, modu batez, eszena hori enmarkatzen dute. Zutik gizon batek arraun bat heltzen du eta neska batek azpil bat. Mahaian askariaren gauzak ikusten dira: ardoa, ogia, edalontziak, mahai-tresnak eta beste.
Bigarren planoaren Ondarroaren paisaia ikusten da. Koloreak ez dira oso biziak, nahiko hotzak egia esateko, horiak eta berdeak nagusiki. Paisaia ez dago zehaztasun handiz margotuta baina ondo asko ezagutzen da Bizkaiko herria.
Bi planoen artean nolabaitezko kontrastea aztertu daiteke, nekazal mundu tradizionalean eta hiri mundu modernoan artean. Kontraste hori egilearen gai nagusietariko bat izan zen. Etxeberriak tradizioaren eta modernidadearen arteko oreka erreibindikatu nahi baitzuen

## Erreferentziak

* ↑ http://www.museoreinasofia.es/coleccion/obra/merienda-vasca-ondarroa
* ↑ http://licoresreyes.es/merienda-vasca-en-ondarroa-1918-1919-de-juan-de-echevarria/%5B%5D

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31187978
# Euskal artzain txakur

Euskal Artzain Txakurra Euskal Herriko bertako artzain-txakur batzuen txakur arraza izendapen ofiziala da, bi aldaera nagusi dituena:
* iletsua
* Gorbeiakoa
1995eko ekainetik du estandarra ezarria Eusko Jaurlaritzak. 2011 eta 2020 bitartean ofizialki 470 banako egon ziren erregistratuta ofizialki, bi aldaeren artean.
Arraza izendapen hauek ez dute onarpenik Nazioarteko Federazio Zinologikoaren zerrendetan, non, aldiz Pirinioetako artzain txakurraren bi aldaerek, mutur motzekoa eta ile luzekoa, badauden.

## Arrazaren historia

Euskal artzainek betidanik erabili dituzte artaldeak gidatzeko baina baita ere behi samaldak, zaldi azienda eta ahuntz taldeak gobernatzeko ere. Baserriak zein artaldeak zaintzeko ere erabili ohi dira, nahiz eta lantegi honetarako bertako bi artzanor arrazak gehiago erabili diren. Pirinioetako mendiko zakurrak eta nafar artzanorak hain zuzen.
Txakur hauetan oinarriturik hasi ziren Euskal Herrian egun hain ezagunak diren artzain-txakurren lehiaketak ospatzen.
Arrazaren biziraupena kolokan dago XXI. mendean. Euskal Artzain Txakurraren Adiskideak elkarteak bultzatuta, EHUko Biomics ikerketa taldeak egin zuen azterlanean ondorioztatu zuten euskal artzain txakurra egoera larrian zegoela.

## Kanpo estekak

* Bideoa: Euskal Artzain Txakurraren bi aldaeren, hau da Iletsua eta Gorbeiakoaren deskribapena, YouTube.
* Euskal artzain txakurraren deskribapena, Nekanet webgunean
* (Gaztelaniaz) Euskal artzain txakurraren ataria
* (Gaztelaniaz) Euskal artzain txakurraren bi aldaeren arraza estandarra
* (Gaztelaniaz) Euskal Artzain Txakurra mitologian
* (Gaztelaniaz) Daniel Oholeguy: Euskal Artzain Txakurraren elezaharra
* Legaireko euskal artzain txakurraren elezaharra

## Erreferentziak

* ↑ HISTORIA EAT | Euskal Artzain Txakurra. (Noiz kontsultatua: 2022-10-30).
* ↑ Arruabarrena, Jone. «Euskal arraza, galzorian» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-10-30).
* ↑ «CHIEN DE BERGER DES PYRENEES A FACE RASE» www.fci.be (Noiz kontsultatua: 2022-10-30).
* ↑ «CHIEN DE BERGER DES PYRENEES A POIL LONG» www.fci.be (Noiz kontsultatua: 2022-10-30).
* Datuak: Q38653
* Multimedia: Basque Shepherd Dog / Q38653