OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Waterford udalerria, Fulton konderria (Illinois)

Waterford udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Fulton konderrian. Azken zentsuaren arabera 173 biztanle zituen, 21.17 milia karratu (54.8 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Waterford udalerrian 38 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 36.114 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5575214
# Waterford udalerria, Washington konderria (Ohio)

Waterford udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Washington konderrian. Azken zentsuaren arabera 3.547 biztanle zituen, 38.8 milia karratu (100 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Waterford udalerriak 1469 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 31.109 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7974053
* Multimedia: Waterford Township, Washington County, Ohio / Q7974053
# Waterford (Pennsylvania)

Waterford Pennsylvaniako borough bat da. Erie konderrian kokatua dago. 2010ean 1.517 biztanle zituen, 3,17 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Erie konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1185229
* Multimedia: Waterford, Pennsylvania / Q1185229
# Waterford konderria

Waterford konderria (gaeleraz Contae Phort Láirge) Irlandako hegoaldean dago kokatuta, Munsterreko probintzian. 1.857 km2-ko azalera dauka eta 113.795 biztanle zituen 2011an. Dungarvan dauka hiriburu eta hiri nagusia Waterford/Port Láirge den arren.

## Geografia
### Natura

Irlanda uhartearen hego-ekialdean kokaturik dago konderria. Bi mendilerrok zeharkatzen dute, Knockmealdown Mountains eta Comeragh Mountains dira, eta punturik garaiena Knockmealdown (794m) da.
Ibairik luzeenak Suir ibaia (184 km, Irlandako laugarrena) eta Blackwater ibaia (169 km) dira.

### Hiri nagusiak

* Waterford/Port Láirge (46.747 biztanle), hiriburua
* Tramore/Trá Mhór (10.328)
* Dungarvan/Dún Garbháin (9.427)

## Historia

Waterfordeko konderriari "The Déise" (An Déise) esaten zaio, izan ere Meatheko Erresumatik hegoaldera etorritako Déise leinu gaelikoa bertan asentatu baitzen IV eta VIII mendeen artean. IX mendetik aurrera vikingoen influentzia nabaria izan zuen, aipatzekoa da Waterford hiritik 5 kilometrotara dagoen Veðrafjǫrðr ("ardien fiordoa") asentamendua garai hartan Eskandinaviatik kanpora vikingoek izandako herri handiena izan zela.
XII mendean normandiarrek konkistatu eta Dublinen ondoren uharteko bigarren hiri bihurtu zen Waterford. Erreforma Protestantearen aurrean katoliko izaten jarraitu zuen eta Irlandako Konfederazio Katolikoarekin bat egin zuen 1642an. Honek 1649 arte iraun zuen, Oliver Cromwell iritsi eta ingelesen nagusitasuna berrezarri arte.

## Ondasun nabarmenak

* Lismore gaztelua
* Ardmoreko San Declan eliza
* Tramoreko hondartza

## Pertsona ezagunak

* Robert Boyle (1627-1691), fisikari eta kimikaria.
* William Hobson (1792-1842), Zelanda Berriko gobernadorea
* Thomas Francis Meagher (1823-1867), 1848ko Irlandako matxinadako buruzagietako bat.
* Ernest Thomas Sinton Walton (1903-1995), fisikaria.
* George Morrison (1922- ), dokumental zuzendaria
* Shay Brennan (1937-2000), Manchester United taldeko futbolaria
* John O'Shea (1981- ), Manchester United taldeko futbolaria.

## Kirolak

Konderriko kirol nagusia futbola da. Waterford United F.C. taldeak 6 Liga eta 2 Kopa lortu ditu. 60. hamarkada eta 70. hasieran Irlandako talderik indartsuena izan zen.
Joko gaelikoei dagokienez konderriko taldeak bi aldiz irabazi du Irlandako Hurling txapelketa nagusia, 1948 eta 1959an.

## Iruditegia

* Lismore gaztelua
* Ardmoreko San Declan katedrala
* Waterford
* Waterfordeko Reginald's Tower dorrea
* Tramoreko hondartza
* Dungarvan
* Dunmore East arrantzale herria

## Kanpo estekak

* Waterfordeko konderriko webgune ofiziala
* Datuak: Q184594
* Multimedia: County Waterford / Q184594
# Waterford GAA

Waterford GAA edo Waterford County Board of the Gaelic Athletic Association (irlanderaz Cumann Lúthchleas Gael Coiste Phort Láirge) Irlandako hego-mendebaldean dagoen Munster probintzian kokatuko Waterford konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak urdina eta zuria dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere.
Etxeko partiduak Waterford hiriko Walsh Park eta Dungarvan hiriko Fraher Field estadioetan jokatu ohi ditu.

## Tituluak
### Futbol Gaelikoa
#### All-Ireland Senior Football Championship

| Konderria | Irabazitako finalak | Galdutako finalak | Irabazitako txapelketak urtez-urte |
| Waterford | 0 | 1 | |

#### National Football League

| Konderria | Irabazitako finalak | Galdutako finalak | Irabazitako ligak urtez-urte |
| Waterford | 0 | 0 | |

### Hurlinga
#### All-Ireland Senior Hurling Championship

| Konderria | Irabazitako finalak | Galdutako finalak | Irabazitako txapelketak urtez-urte |
| Waterford | 2 | 4 | 1948, 1959 |

#### National Hurling League

| Konderria | Irabazitako finalak | Galdutako finalak | Irabazitako ligak urtez-urte |
| Waterford | 3 | 6 | 1963, 2007, 2015 |

## Kanpo estekak

* Waterford GAA taldearen webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q1778460
ieaElkarte Atletiko Gaelikoaren Liga Nazionalak (2018ko denboraldia) :
# Waterford (New York)

Waterford New York estatuko herri bat da. Saratoga konderrian kokatua dago. 2010ean 1.990 biztanle zituen, 0,73 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Saratoga konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3080833
* Multimedia: Waterford, New York / Q3080833
# Wettringen

Wettringen Alemaniako udalerria da. Ipar Renania-Westfalia estatuan kokatuta dago, [[Steinfurt barrutia|Steinfurt]] barrutian. 2014an 7.904 biztanle zituen 57,69 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q182510
* Multimedia: Wettringen (Münsterland) / Q182510
* Webgune ofiziala
# Wetzikon

Wetzikon Suitzako udalerria da. Zürich kantonamenduan dago, Hinwil barrutia barrutian. 2014an 24,452 biztanle zituen 16,73 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68305
* Multimedia: Wetzikon / Q68305
# Wetumka (Oklahoma)

Wetumka Oklahomako hiri bat da. Hughes konderrian kokatua dago. 2010ean 1.282 biztanle zituen, 4,92 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hughes konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2241307
# Wetumpka (Alabama)

Wetumpka Alabamako hiri bat da. Elmore konderrian kokatua dago. 2010ean 6.528 biztanle zituen, 249,3 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Elmore konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79433
* Multimedia: Wetumpka, Alabama / Q79433
# Wetwang

Wetwag, Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Ekialdeko Yorkshire konderrian.
2011n 761 biztanle zituen.
* Datuak: Q2793942
* Multimedia: Wetwang / Q2793942
# Wettringen (Bavaria)

Wettringen Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Ansbach (barrutia)|Ansbach]] barrutian. 2014an 970 biztanle zituen 21,42 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q521569
* Multimedia: Wettringen (Middle Franconia) / Q521569
# Wettstetten

Wettstetten Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Eichstätt (barrutia)|Eichstätt]] barrutian. 2014an 4.770 biztanle zituen 12,47 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q510936
* Multimedia: Wettstetten / Q510936
# Wettswil am Albis

Wettswil am Albis Suitzako udalerria da. Zürich kantonamenduan dago, Affoltern barrutia barrutian. 2014an 5,097 biztanle zituen 3,77 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65934
* Multimedia: Wettswil am Albis / Q65934
Birmensdorf (ZH)
# Wettrup

Wettrup Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan dago, [[Emsland barrutia|Emsland]] barrutian. 2014an 565 biztanle zituen 13,83 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q659987
* Multimedia: Wettrup / Q659987
# Wetzel konderria (Mendebaldeko Virginia)

Wetzel konderria (ingelesez: Wetzel County) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Martinsville da. 2010eko zentsuaren arabera 16.583 biztanle zituen, Wetzel kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Wetzel konderriak 935,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,46 ura dira. Beste 927,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,72 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 16.583 pertsonetatik 16.402 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 83 dira. 24 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 40 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 101 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q501858
* Multimedia: Wetzel County, West Virginia / Q501858
# Vas (Belluno)

Vas Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Vasek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Feltre Lentiai Segusino Quero

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40086
* Multimedia: Vas (Setteville) / Q40086
# Varzedo

Varzedo Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 9.913 biztanle ditu 226,796 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1794173
* Multimedia: Varzedo / Q1794173
# Varzi

Varzi Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 3.008 biztanle ditu, 57,61 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Varzik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bagnaria Gremiasco Menconico Ponte Nizza Romagnese Santa Margherita di Staffora Colli Verdi $^{(en)}$ Zavattarello Val di Nizza Fabbrica Curone

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40474
* Multimedia: Varzi / Q40474
# Varzo

Varzo Italiako udalerri bat da. Verbano-Cusio-Ossolako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 1.963 biztanle ditu, 93,77 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Varzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bognanco Crevoladossola Trasquera Baceno Crodo Grengiols Ried-Brig Zwischbergen

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23713
* Multimedia: Varzo / Q23713
# Varín

Varín Eslovakiako udalerri bat da, Žilinako barrutian kokatuta. 19,09 km²ko azalera du eta 3816 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1223. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q587895
* Multimedia: Varín / Q587895
# Varzelândia

Varzelândia Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 18.840 biztanle ditu 814,994 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1787139
* Multimedia: Varzelândia / Q1787139
# Vas

Vas honakoa izan daiteke:
* Vas (Hungaria), Hungariako probintzia.
* Vas (Belluno), Italiako udalerria, Bellunoko probintzian.
# Walter Evans

Walter Evans ingeles futbolaria izan zen, Athletic Cluben aurrelari moduan aritutakoa.
1901ean, George Langford, William Dyer eta George Cockram herrikideekin batera, Bilbao Football Clubean jokatu zuen.

## Palmaresa

* Espainiako Futbol Errege Kopa: 1902, 1903 eta 1904

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «El Club Atleta de los Astilleros del Nervión (1889–1894) y el Athletic Club de Bilbao (1901-)» CIHEFE 2021-5-17.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115817911
# Walter Frederick Gale

Walter Frederick Gale (Paddington, 1865eko azaroaren 27a -1945eko ekainaren 1a) australiar bankari bat izan zen.Astronomiazale porrokatua zen eta bere lehen teleskopioa 1884an eraiki zuen.
Zenbait kometa aurkitu zituen, horien artean 34P/Gale aldikako kometa. Izar bikoitz ugari ere aurkitu zituen. 1892an oasiak eta kanalak deskribatu zituen Marten. Royal Astronomical Societyren Jackson-Gwilt domina jaso zuen 1935ean "kometen aurkikuntzagatik eta bere astronomia lanagatik Hegoaldeko Gales Berrian".
Marteko talka krater bat, Gale bere omenez izendatua dago.
34P/Gale kometa 1927ko ekainak 7an aurkitu zuen.
# Walter Gilbert

Walter Gilbert (Boston, Massachusetts, 1932ko martxoaren 21a) estatubatuar biokimikaria da. Harvardeko Unibertsitatean egin zituen Kimika eta Fisikako ikasketak, eta Fisika Matematikoko doktoregoa eskuratu zuen 1957an, Cambridgeko Unibertsitatean. Erresuma Batutik Estatu Batuetara itzuli zelarik, Harvarden hasi zen lanean. Fisika teorikoko ikerketak egiten ziharduela, biologia molekularrarekin zaletu zen, eta Biofisikako irakasle laguntzaile izendatu zuten 1964an. Harrezkero, Harvarden jardun zuen karrera guztian, 1981etik 1984ra laborategi pribatu batean biologia genetikoaren alorrean lan egin zuen tartean izan ezik. Lehenengo ekarpen garrantzitsua 1966an egin zuen, 1961ean Jacques Monodek eta François Jacobek iragarri bezala, kontrol genetikoaren eragozle gisa diharduen proteina bat aurkitu eta bakartu zuenean. Dena dela, DNA eta RNA azido nukleikoetan baseen sekuentziak nola antolatzen ziren ezagutzeko egindako lanengatik da, batez ere, ezaguna. Gilbertek azido nukleikoen osagai nagusi diren eta geneen egitura ezagutzeko lagungarri diren nukleotidoen sekuentzia zehazteko metodo bat aurkitu zuen. 1980an, Kimikako Nobel saria irabazi zuen, Frederick Sangerrekin eta Paul Bergekin batera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q217486
* Multimedia: Walter Gilbert (biochemist) / Q217486
# Walter Hallstein

Walter Hallstein (Mainz, 1901eko azaroaren 17a - Stuttgart, 1982ko martxoaren 29a) alemaniar politikari eta diplomazialaria izan zen. Europako Batzordeko lehenbiziko lehendakaria izan zen, baita Europar Batasunaren sortzaileetako bat ere.
Zuzenbide irakaslea izan zen Weimarko Errepublikan. Frantzian borrokatu zuen Bigarren Mundu Gerran eta 1944an preso hartu zuten estatubatuarrek. Gerra ostean, Frankfurteko Unibertsitateko errektorea izan zen.
1950ean gorputz diplomatikoan sartu zen. Hallstein doktrinaren egilea izan zen, Ekialdeko Alemaniaren isolamendu diplomatikoa bilatzen zuena. Europa federal baten bultzatzailea izan zen. Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoaren sortzaileetako bat izan zen eta Europako Batzordeko lehendakaria izan zen 1958tik 1967ra.
1969tik 1974ra Europako Mugimenduko lehendakari, eta 1969tik 1972ra Alemaniako Batasun Demokrata Kristauaren aldeko Bundestageko kide izan zen.
* Datuak: Q159995
* Multimedia: Walter Hallstein / Q159995
# Walter Gropius

Walter Adolph Georg Gropius (Berlin, 1883 maiatzaren 18 – Boston, 1969 uztailaren 5) arkitekto alemaniarra izan zen, Bauhaus eskolako arkitektoa Peter Beherensekin batera eta bertako zuzendaria izandakoa.

## Biografia

Gropiusek arkitektura ikasi zuen Municheko eta Berlin-Carlottenburgeko unibertsitateetan. 1907 eta 1910 urteen artean Peter Beherensekin lan egin zuen, haren eragin handia jasoaz. 1910. urtean Werkbundeko - diseinatzaileen lana, ekoizpen industrialarekin koordinatzeko erakundea - kide bilakatu zen. Werkbunden Arts&Craftsen bidea jarraitzen du beraz, aldaketa batzuekin ordea: Alemaniako estatuak finantzatzen zuen erakundea zen; artistak, industrietako arduradunak, politikariak eta funtzionarioak parte hartzen dute. Kunstwollen kontzeptua bere egin zuen: garai berri bati, eraiketa prozedimendu berri batzuekin, gogo artistiko ezberdin bat dagokio, eta horrekin, arkitektura berri bat.
1919an Weimaren, Bauhaus arte eta lanbide eskola sortu zuen. 1928a arte izan zen eskolako zuzendaria. 1925ean, beste hiri alemaniar batera aldatu zuen eskola, Dessaura.
1935ean Ingalaterran ezartzen da, nazismoak alemaniar sortzaileen garapena oztopatzen zuelako. 1936.ean Harvard Unibertsitateko irakasle postua lortzen du, eta AEBn ezarri zen betiko.

## Lan garrantzitsuenak

* 1910-1911: Fagus lantegia, Alfeld
* 1925-1926: Bauhaus, Dessau
* 1930: Großiedlung Siemensstadt, Berlin
* 1937-1938: Gropius etxea, Lincoln, Masachusets
* Datuak: Q61071
* Multimedia: Walter Gropius / Q61071
# Walter Guevara

Walter Guevara Arze (Cochabamba, Bolivia, 1912ko martxoaren 11 – La Paz, Bolivia, 1996ko ekainaren 20a) boliviar politikaria izan zen. Errepublikako behin-behineko lehendakari izendatu zuten 1979an.

## Biografia

Zuzenbide-ikasketak egin zituen San Andresko Unibertsitatean, La Pazen, eta Gizarte Zientzietako ikasketak Chicagoko Unibertsitatean. Víctor Paz Estenssoro eta Hernán Siles Zuazorekin batera, Nazio Mugimendu Iraultzailea (MNR) sortu zuen. Kanpo Arazoetako ministro izan zen Paz Estensororen lehendakaritzapean, 1952tik 1956ra, eta orobat Siles Suazoren lehendakaritzapean ere, 1956tik 1960ra. Azken honen agintaldian ere Barne-ministro izan zen, eta Boliviako enbaxadore Amerikako Estatuen Erakundean (AEE) eta Nazio Batuen Erakundean.
1960ko hamarraldian MNR barruko tirabirek lau sektoretan hautsi zuten alderdia. Guevara Arcek, talde disidenteen buru, Alderdi Iraultzaile Benetakoa (PRA) sortu zuen azkenik. Hugo Banzer jeneralaren erregimen gogorraren aurkari zorrotzenetako bat bihurtu zen, batez ere nazioarteko politikari zegokionez. 1979ko abuztuan Boliviako behin-behineko lehendakari hautatu zuten urtebeterako. Handik gutxira, baina, Alberto Natusch jeneralak kargutik bota zuen indarrez, Santu Guztien Eguneko Sarraskian, 1979ko azaroaren 1ean. 1983tik aurrera Boliviako enbaxadore izan zen Venezuelan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2012-01-09 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q80924
* Multimedia: Wálter Guevara / Q80924
# Walter Cunningham

Ronnie Walter Cunningham (Creston, Iowa, 1932ko martxoaren 16a - Houston, Texas, 2023ko urtarrilaren 3a) estatubatuar astronauta izan zen.
Marineetan sartu zen eta Koreako Gerrako 54 misiotan parte hartu zuen borrokarako hegazkinlari gisa. Gerra amaitu ondoren Santa Monicako Unibertsitatera itzuli zen eta fisikan lizentziatu zen.
NASAk 1963ko urrian aukeratu zuen astronauten entrenamenduetarako. 1968ko urrian Apollo 7 misioan parte hartu zuen Wally Schirra eta Donn F. Eiselerekin batera. Cunninghamek hamaika eguneko misioan gidatu zuen ilargi-modulua. 1971n NASA utzi zuen.
* Datuak: Q372215
* Multimedia: Walter Cunningham / Q372215
# Walter Eucken

Walter Eucken (Jena, 1891ko urtarrilaren 17a - Londres, 1950eko martxoaren 20a) alemaniar ekonomialaria izan zen.
Friburgoko Unibertsitateko irakasle izendatu zuten 1927. urtean, eta hiri horretako eskola neoliberaleko maisu garrantzitsuenetakoa izan zen. Bere ideia neoliberalak gogor kritikatu zituen Schneiderrek. Harena da Grundlagen der Nationalökonomie obra (1941, Ekonomia nazionalaren oinarriak).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q38654
* Multimedia: Walter Eucken / Q38654
# Walter Frederick Morrison

Walter Fredrick "Fred" Morrison (Richfield, Utah, 1920ko urtarrilaren 23 – Monroe, Utah, 2010eko otsailaren 9a) asmatzaile estatubatuarra zen, frisbeearen asmatzailea izateagatik ezaguna zena.
Morrisonek zioen disko hegalariaren ideia 1937. urtean bururatu zitzaiola, bere neskalaguna Lurekin krispeta ontzi baten estalkia airera bota zuenean. Estalkia berehala mailatu zen eta horren ondorioz tarta-moldeek hobeto hegan egiten dutela ikusi zuen. Morrison eta Lu Kaliforniako Santa Monica hiriko hondartzetan "Tarta-molde Hegalariak" saltzeari ekin zioten.
Bigarren Mundu Gerran zehar, Morrisonek aeronautikari buruzko kontzeptu batzuk ikasi zituen. Fredek P-47 Thunderbolt hegazkina gidatu zuen Italian. Bere hegazkina lurrera bota zuten eta 48 egunez egon zen preso.
1946an Whirlo-Way izeneko munduko lehen disko hegalariaren diseinuaren zirriborroa egin zuen. 1948an, Warren Franscioni inbestitzaileak diseinua plastikoz egin ahal izateko inbestitu zuen eta Platertxo Hegalari izena jarri zioten. 1954an Fredek platertxo gehiago erosi zituen herriko azoketan saltzeko, baina platertxoak merkeagoak ekoizteko beste modu merkeago bat aurkitu zuen. 1955ean Luk eta biek Pluton Platerra, gaur egungo disko hegalarien arketipoa diseinatu zuten. 1957ko urtarrilaren 23an Pluton Platerren eskubideak Wham-O jostailu konpainiari saldu zizkioten. Hasiera batean Wham-O konpainiak Pluton Platerrak ("Pluto Platter") izenarekin merkaturatu zituen baina 1958an, "Frisbee" izena jarri zioten, Frisbie Tarta Konpainiaren izena moldatuz.
Morrisonek eta bere emazteak, Lu Nay Morrisonek, hiru seme-alaba eduki zituzten, Lu 1987an hil zen. Fred Morrison 2010eko otsailaren 9an hil zen bere etxean.

## Kaleratutako lanak

* Flat Flip Flies Straight Phil Kennedyrekin (Wormhole Publishers, 2006)
* Datuak: Q522207
# Vauban (Friburgo)

Vauban Friburgon (Alemanian) dagoen ekoauzoa da, hirigunetik 4km hegoaldera dagoena eta 5.000 biztanle eta 600 lanpostu dituena. Frantziar base militarraren lekuan kokatua (Vauban ingeniariaren omenez izendatua), "eredu iraunkorreko auzo" izateko eraiki da.
Eraikuntza 1990eko hamarkada erdialdean hasi zen, eta 2001ean 2000 biztanle inguru zituen dagoeneko. Lanak 2006an amaitu ziren eta egun 5.500 biztanle inguru ditu, 38 hektareako eremuan.

## Lekuaren historia

Hirigunearen hegoaldean, orube honetan 1936an eraikitako kaserna bat zegoen, Bigarren Mundu Gerraren ondoren Alemanian kokatutako frantziar indarrek okupatua. 1992ko abuztuan, militarrek lekua utzi zuten.
Urte guzti batzuetan kaserna okupatua izan zen, baina 1996an udalak auzo berri bat egitea erabaki zuen, garapen iraunkorrean oinarrituta.

## Eraikuntza iraunkorra

Eraikuntza guztiak energia kontsumo txikiko sistemak erabiliz eraiki dira, horietako 100 passivhaus delako energia kontsumo ultra-txikiko sisteman. Beste eraikin batzuk kogenerazioa erabiliz berotzen dira, egur ezpalak errez. Hala ere, gehiengoak eguzki-pilatzaileak edo plaka fotovoltaikoak dituzte.
Munduko lehen auzoa da energia-balantze positiboa duena. Soberako energia saldu egiten da, beste edozein etxebizitzek erabili ahal izateko.

## Garraioa

Tranbia batek hirigunearekin lotura egiten du 2006tik. Ibilbidea bera auzoarekin batera diseinatu zen, etxebizitza guztiek tranbia geraleku bat hurbil izateko asmoarekin. Hala ere, bidegorri sareak hirigunean 15 minututan egoteko aukera ematen du.
Espazio publikoa, jolaskaleak (Spielstrassen) eta etxebizitzen lorategi pribatuen azalera handitzeko asmoz, ibilgailu pribatuen erabilera era zorrotzean gutxitu da. Barneko zirkulazioa 5 km/h gehienezko abiadura debekua du eta parking pribatu zein publikoa auzoaren perimetroan kokatzen dira. Gainera, biztanleen %25 bakarrik dute automobila (2009), baina udal ibilgailuak alokatu daitezke asteburuko irtenaldiak edo erosketak egiteko.

## Erreferentziak

* ↑ CEPHEUS Final Report on as-built thermal performance
* ↑ Delleske, Andreas. Passivhaus Wohnen & Arbeiten
* ↑ Rolf Disch Solararchitektur

## Ikus, gainera

* Garapen iraunkorra
* Hammarby Sjöstad
* BedZED

## Kanpo estekak

* Vauban informazioa
* Passivhaus »Wohnen & Arbeiten«, Vauban
* Vauban, Friburgo: irudiak
* Datuak: Q690922
* Multimedia: Vauban (Freiburg im Breisgau) / Q690922
# Vau

Vau gaur egungo alfabeto grekoko letra zaharkitua da. Ϝ (larriz) eta ϝ (xehez) idazten da.

## Kanpo estekak

* Vau (Ingelesez)
* Datuak: Q129481
* Multimedia: Digamma (letter) / Q129481