OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Karbonozko izar

Karbonozko izar bat (izar "normalek" ez bezala) euren atmosferan oxigenoa baino karbono gehiago duen erraldoi gorrien (edo, batzuetan, nano gorrien) antzeko berantiar motako izar mota bat da. Bi elementuak izarraren kanpoaldereneko geruzetan uztartzen dira, karbono monoxidoa eratuz, zeinek atmosferan oxigeno guztia agortzen duen, karbonoa aske utziz karbonozko beste konposatu batzuk osatzeko, izarrari atmosfera "belztu" bat eta itxura gorri bikain bat emanez giza behatzaileentzat. Izar hauen espektro ezaugarriak oso bereizgarriak dira, eta lehen aldiz bere espektroagatik Angelo Secchik errekonozitu zituen 1860ko hamarkadan, espektroskopia astronomikoaren lehen urteetan.

## Mekanismo astrofisikoak

Karbonozko izarrak zenbait klasetan azpibanatzen ohi dira, eta klase hauek mekanismo astrofisiko ezberdinen bidez azaltzen dira. McClurek karbonozko izar klasikoen eta masa gutxiagokoak diren beste ez klasiko batzuen artean bereizten du.
Karbonozko izar klasikoetan, karbono ugaritasuna helio fusioaren ondorioa dela uste da, zehazki alfa hirukoitz prozesua izar baten barnean, zeinera, izar erraldoiak euren bizitzaren amaiera aldera iristen diren adar asintotiko erraldoian. Fusio nuklearraren produktu hauek izarraren azalera karbono eta beste elementu batzuen ekoizpenaren ondorengo diren konbekzio aldien bidez ekarriak izan dira. Normalean, AGB karbonozko izar mota honek hidrogenoa hidrogeno erretze geruza batean fusionatzen du, baina 10.000 eta 100.000 urte bitartean banandutako aldietan, izarra helioa geruza batean fusionatzera pasatzen da, denbora batez hidrogenoaren fusioa gelditu egiten den bitartean. Fase honetan, izarraren argitasuna handitu egiten da, eta izarraren barnealdeko materiala (bereziki karbonoa) igo egiten da. Argitasuna handitu egiten denez, izarra hedatu egiten da, ondorioz helioaren fusioa gelditu eta hidrogenoarena berrabiatua egiten da. Helioaren fusio azkar fase hauetan, izarraren masa galera oso handia da, eta zenbait aldiren ondoren, AGB izar bat nano zuri bero bihurtzen da, eta bere atmosfera nebulosa planetario batentzako materiala da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130019
* Multimedia: C stars / Q130019
# Karburo

Karburoa karbonoa beste elementu batekin konbinatzean sortzen den konposatu binarioa da. Solido gogorrak dira eta fusio-tenperaturak oso altuak dituzte.
Metal elektropositiboekin, alkalino, lurralkalino eta aluminioarekin karburo estekiometrikoak eta ionikoak sortu daitezke. Gehienetan dikarburo (-2) ioia C$_2$$^{2-}$ dago eta batzuetan, Be$_2$C, Al$_4$C$_3$, C$^{4-}$ ioia. Karburoak oso erreaktiboak dira (CaC$_2$).
Karburo kobalenteak gutxi dira, SiC eta B$_4$C, solido oso gogorrak eta erremintak egiteko egiteko erabiltzen dira.
Aleazio metalikoetan ere karbonoa metalaren paketatze trinkoan sartzen da, hutsuneetan, hauek zirrikituetako karburoak dira. Metalen propietateak dituzte, itxura metalikoa eta eroale elektriko onak baina metalak baino fusio-tenperatura altuagoak dituzte eta gogorragoak dira, gainera metal puruak baino kimikoki geldoagoak ere badira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q241906
* Multimedia: Carbides / Q241906
# Karboxilasa

Karboxillasak biosferaren entzima garrantzitsuenetakoak dira, karbonoaren zikloaren funtsezko erreakzio bat katalizatzen dutelako: karbono inorganikoaren finkapena (CO2).
Nahiz eta substratu organiko bat erabiltzea ohikoa den entzima karboxiliko guztien artean, karboxilazio erreakzioen mekanismoek funtsezko desberdintasunak dituzte kosubstratu, kofaktore edo eskakizun metalikoei dagokienez.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Erb, Tobias J.. (2011-12-15). «Carboxylases in Natural and Synthetic Microbial Pathways» Applied and Environmental Microbiology 77 (24): 8466–8477. doi:10.1128/AEM.05702-11. ISSN 0099-2240. PMID 22003013. PMC PMC3233076. (Noiz kontsultatua: 2023-04-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q904895
# Karbunko (heraldika)

Karbunkoa zortzi hagaxka edo erradio dituen irudi heraldikoa da; horietako lauk gurutze komun bat osatzen dute eta beste laurek jiratutako gurutze moduko bat. Muturretan Liz lorea bat edo beste forma apaingarri bat izan ohi dute. Askotan, erdiko puntua bitxi batekin apainduta egoten da (esmeralda, zafiroa, grenatea; beraz...) izen bera duena.
Formaren jatorria armarriak sendotzeko erabiltzen ziren budinezko errefortzuetan eta erdian jartzen zen unboan egon daiteke.

## Nafarroako armarriaren jatorrian

Nafarroako armarriak Nafarroako errege-erreginen ikurrean du jatorria, zeina karbunko baten irudikapena zen, gero kate forman berrinterpretatu zena, Nafarroako Kateen mitoarekin alegia.

## Erreferentziak

* ↑ Fatás Cabeza, Guillermo. (1999). Diccionario de términos de arte y elementos de arqueología, heráldica y numismática. (1. ed. amp. y rev. en Biblioteca temática. argitaraldia) Alianza Editorial ISBN 84-206-3657-6. PMC 41389962. (Noiz kontsultatua: 2022-02-06).
* ↑ Fox-Davies, Arthur Charles. (1978). A complete guide to heraldry. Bonanza Books ISBN 0-517-26643-1. PMC 4504307. (Noiz kontsultatua: 2022-02-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) Menéndez Pidal, Faustino. (2000). El escudo de armas de Navarra. Gobierno de Navarra, Departamento de Presidencia, Justicia e Interior ISBN 84-235-2016-1. PMC 44925732. (Noiz kontsultatua: 2022-02-06).
* ↑ Ikus Armarri artikulua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10749459
* Multimedia: Escarbuncles in heraldry / Q10749459
# Karboplatino

Karboplatinoa kimioterapian minbizi mota batzuk tratatzeko erabiltzen den platinoan oinarritutako alkilatzaile antineoplasikoa da. Besteak beste, birikako minbizia, obulutegiko minbizia eta garuneko tumoreak. 1980ko hamarkadaren amaieran sortua, aitaren konposatu zisplatinoarekin alderatuta tratamendu klinikoan, bigarren mailako ondorio gutxi baititu ospea lortu du. Zisplatinoak, karboplatinoak eta oxaliplatinoak DNArekin elkarreragiten dute, alkilatzaile antineoplasikoen antzeko mekanismoa jarraituz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q415588
* Multimedia: Carboplatin / Q415588
# Karboxilo

Kimika organikoan karboxilo azido organikoetako funtzio-taldeari (−COOH) esaten zaio. Karboxiloan karbono-atomoa lotura bikoitzez lotzen zaio oxigeno-atomoetako bati eta lotura bakunez hidroxilo taldearen oxigenoari.
Egitura organiko batean karboxilo taldea txertatzeari karboxilazio esaten zaio.

## Erreferentziak

* ↑ Karboxilo. https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/karboxilo.
* Datuak: Q909913
* Multimedia: Carboxyl group / Q909913
# Karburagailu

Karburagailua, barne-errekuntzako motorretan, aire eta erregai nahasketa gauzatzeaz arduratzen den gailua da. Motorrak ahal den modu ekonomikoenan funtzionatu eta irteerako potentzia handiena izan dezan, gasolina eta aire nahasketa proportzio egokiak izateak berebiziko garrantzia du. Proportzio hauek lambda faktorea izendapena jasotzen dute, gasolina zati bakoitzeko, pisuz, airearen 14,7ko zatia dira, alegia, "nahasketa estekiometrikoa" deritzona.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q165435
* Multimedia: Carburetors / Q165435
# Karby

Karby Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Rendsburg-Eckernförde (barrutia)|Rendsburg-Eckernförde]] barrutian. 2014an 589 biztanle zituen 2,09 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q557027
* Multimedia: Karby / Q557027
# Karboxilazio

Kimika organikoan karboxilazio esaten zaio molekula batean karboxilo funtzio-taldea (-COOH) txertatzeari. Kontrako erreakzioa deskarboxilazioa da.
* Datuak: Q901081
* Multimedia: Carboxylation / Q901081
# Karburozko lanpara

Karburozko lanpara gas bidezko argiztapen gailua da. Gailuari esker, kaltzio karburoaren (CaC $_2$) eta uraren arteko erreakzio kimiko exotermikoan sortzen den azetileno gasaren (C$_2$H$_2$) piztearekin sortutako sugar oso distiratsua lortzen da. Lanparak bi erreaktiboz kargatutako bi konpartimentuz (ura goikoan eta kaltzio karburoa behean) osatuta dago. Erregulazio-elementu batek (oro har txorrota bat) karburoari ur kantitate txikiak gehitzea ahalbidetzen du modu kontrolatuan, islatzaile paraboliko batez hornitu daitekeen pita batean erretzen den azetileno gasa sortuz.
Modelo tradizionalek pita dute, islatzaile batekin edo gabe, gailuari berari lotuta.

## Kanpo estekak

* gas argiztapen sistema
* Sistema elektrikoen eta gasaren arteko desberdintasunak
* argiztapena espeleologian
* acetileno.com Mota honetako lanparak mantentzeko gida.
* Karburozko lanpara-gida. Argazki eta bideo onak ditu.
* Karburozko Lanpara Erakusketa Esperimentua: Argibideak eta Bideoak
* Karburoko Leizea karburozko lanpararen historia, zaharberritzea eta erabilera biltzen dituen webgunea.
* Datuak: Q606683
* Multimedia: Carbide lamps / Q606683
# Kimo formanitz

Kimo formanitza (Xylaria polymorpha) Xylariaceae familiako onddo espezie bat da. Haragi gogorra du, ez du sukaldaritzarako balio. «Hildakoaren hatzak» bezala ezagutzen da.

## Deskribapena

Fruktifikazioa: 3 - 6 x 1 - 2 (3) cm-koak, tenteak, zilindriko-elipsoidetik klabiformera, baina beti oso deformatuak, hatz deformatuen antzeko itxurakoak, buruaren azala oso zimurra du eta ukitzean latza da, goian biribildua eta marroi beltzaxkatik erabat beltzera.
Hanka: Oso laburra, baina bereizia eta beltza,
Haragia: Gogorra, solidoa, barrutik zuria, luzetara ebakitzen badugu, erdiko ardatz baten inguruan antolatuta dagoela ikusiko dugu, galburuen antolaketa gogorarazten du, halaber, peritezioen barrunbe beltz txikiak ikusten dira.
Etimologia: Polymorpha epitetoak, forma asko, esan nahi du.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako ez du balio.

### Nahasketa arriskua

Xylaria longipe delakoarekin nahas daiteke, askoz estilizatuagoa eta sendotasun gutxiagokoa.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean, hostozabalen egurretan batez ere pagoetan eta haritzetan.

### Banaketa eremua

Mundu osoa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 556 or. ISBN 978-84-617-0196-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q241408
* Multimedia: Xylaria polymorpha / Q241408
* Espezieak: Xylaria polymorpha
# Kimo mamizebratu

Kimo mamizebratua (Daldinia concentrica) Hypoxylaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da egokia sukaldaritzarako, larrukara da. Ia hezurra bezalako gogorra, beltza. Ebakita, zuria eta beltza txandakatzen diren gune bereizgarriak nabarmentzen dira. Sua pizteko onak dira, batez ere ale beltzak eta lehorrak, ikatza balira bezala erretzen dira.

## Deskribapena

Karpoforoa: Estroma oso garatua, tuberkulosoa, hemisferikoa, 4,5 cm-ra arteko diametrokoa, sesila edo zati pedikular labur batek euskarriari lotuta. Gainazala zimurtsua du hasieran, herdoil-gorrixka edo arre-gorrixka kolorez punteatuta peritezien ostioloen eraginez, azkenean leuna da, beltz distiratsua. Peritezio txikiak, tubular samarrak, paraleloak, estu elkarren ondoan estromaren periferian, 1,5 mm-ko lodierako geruza bakarra osatuz, ikatzaren antzeko zarakar fin batez estalita. Zur ikatza bezalako bilbe arina du, egitura estratifikatu tipikoa du, ebakitzean ondo ikusten dena, gris argi koloreko eta beltzaxka koloreko geruza desberdinez osatua, gune zentrokide distiratsuez txandakatuak.
Etimologia: Daldinia terminoak, Agostino Daldiniari egiten dio erreferentzia. Concentrica epitetoa berriz, ondoa ebakitzean hesi zentrokideak ikusten direlako.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Daldinia vernicosa delakoarekin, ia berdina baita, baina honek hanka du.

## Sasoia eta lekua

Udaberritik udazkenera, eroritako adarren, motzondoen edo hilda edo gaixorik dauden hostogalkorren enborretan. Bereziki lizarretan; askotan suteen ondoren.

### Banaketa eremua

Mundu osoa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 819 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 555 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 681 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 336 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q935453
* Multimedia: Daldinia concentrica / Q935453
* Espezieak: Daldinia concentrica
# Kimono

Kimonoa (japonieraz: 着物) Japoniako jantzi tradizionala da. "Kimono" hitzak "janzteko gauza" esan nahi du hitzez hitz, (ki "jantzia" eta mono "gauza"). Gizonek zein emakumeek janzten dute, nahiz eta emakumeek gehiago jantzi.
Kimono tunika mota bat da. Jantziak "T" letraren itxura du, "V" letraren itxurako lepo eskotatuarekin eta mahuka zabalekin. Kimonoa gorputza inguratzen jantzi behar da eta ondoren obi izeneko gerriarekin lotu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q483444
* Multimedia: Kimono / Q483444
# Kimu Berriak

Kimu Berriak Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Leaburun sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 173 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %66,54.

## Ikus, gainera

* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261471
# Kimua ikastola

Kimua ikastola Lapurdiko ikastola bat da. Angelu herrian dago kokatuta.
Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia

1997an sortu zen, Seaskak erositako lur batean. 2013 egoitza handitu zen udalaren lurretan, eta 2018an lau gela gehiago eraiki ziren.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Fère, Emmanuelle. (2011-12-27). L’ikastola fonctionnera sans baraque de chantier. ISSN 1760-6454. (Noiz kontsultatua: 2021-12-23).
* ↑ (Frantsesez) «L’ikastola va s’agrandir de quatre classes» SudOuest.fr (Noiz kontsultatua: 2021-12-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q38086986
# Kimpusen-ji

Kimpusen-ji (japonieraz: 金峯山寺) Japonian Yoshino mendian dagoen tenpluetako bat da. 2004an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak multzoaren barnean.
Kimpusen-jiren Zaōdō eraikin nagusia Japoniako egurrezko egituren artean bigarren handiena da, Narako Tōdai-ji tenpluaren atzean.

## Historia

Kondairak dioenez En no Gyōja aszetak fundatu zuen VII mendeko bigarren erdialdean. 1963an Nanchō Myōhōden eraikina gehitu zioten Nanbokuchō Aroko (1336-1392) hegoaldeko lau enperadoreen arimen omenez.

## Iruditegia

* Aizendō.
* Kannondō.
* Itoku tenmangu.
* Shorō (kanpaidorrea).
* Zaōdō.
* Nanchō myōhō-den.

## Ikus, gainera

* Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1741668
* Multimedia: Kinpusenji / Q1741668
# Kimua Herri Plataforma

Kimua Herri Plataforma Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Azkotian sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 1.009 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %15,60.

## Ikus, gainera

* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261472
# Kimrobinsonita

Kimrobinsonita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Kimrobinsonita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Ta,Nb)(OH)5-2x(O,CO3)x ; x near 1.2}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kimrobinsonite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Jauregiberri

Jauregiberri edo Jauregibarri(a) pertsona eta leku batzuetako izena da.

## Pertsona izenak

* Jauregiberritarrak Zuberoako familia euskaltzale eta abertzalea da; ezagunenak:
** Clément (1895-1965)
** Jean (1880 - 1952)
** Madalena (1884 - 1977).
* Jauregiberri Donapaleukoa XIX. mendeko euskal olerkaria da.
* Jean Baptiste Jauregiberri Barkoxeko auzapeza izan zen 1954tik 1989ra.
* Jean Bernard Jauregiberri (1815 - 1887) Baionan jaiotako Itsas armadako goi-kargu eta politikaria da. Zenbait gerraontziri ere bere izena eman zaio.
* Francis Jauregiberri (1954 -) soziologoa da.
* Sandrine Jauregiberri (1973 -) emakumezkoen goi mailako errugbi jokalaria da.

## Leku izenak

* Jauregibarria: Bizkaiko Zornotzako auzo eta parke bat.

## Beste grafiaz

* Jaureguiberry: Uruguaiko Canelones departamenduko kostaldeko turismo-gune bat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1431142
# Jauregiberritarrak

    Artikulu hau Zuberoako familia euskaltzaleari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jauregiberri».
Jauregiberritarrak Zuberoako familia euskaltzale eta abertzale garrantzitsu bat da.

## Gurasoak

Ezagun egin diren seme-alaben gurasoak hauexek ziren:
* Aita Alexis Aloze Karrikirikoa zen.
* Ama Dorothée Erbin Ziboze Elixaltekoa zen. Madalenaren senargaia Lehen Mundu Gerran hil eta gero, amarekin bizi izan zen Zibozeko Sibasia etxean.
Argentinan bizi izan ziren zenbait urtez eta hor jaio zen adibidez Jean.
Bederatzi seme-alaba izan zituzten: lau seme eta bost alaba.

## Seme-alaba ospetsuak

Gehiegi idatzi ez bazuten ere, familia honetako kideek eragin handia izan zuten Zuberoan eta beste neurri batean Ipar Euskal Herri osoan euskaltzaletasuna eta abertzaletasuna bultzatzeko.
* Gehien ezagutzen dena Madalena (1884-1977) da, bederatzien artean hirugarrena.
* Jean (1880-1952) lehena zen.
* Clément (1895-1965) zortzigarrena zen.
* Bigarren Mundu Gerran nazien kontrako erresistentzian sei Jauregiberritar aritu ziren: Jean, honen bi seme Pierre eta Allande (Arnaud), Clément eta bere seme Jean; seigarrena, izkutuan orduan emakumeen kasuan ohikoa zen bezala, Madalena bera.

## Iturriak

* Jean-Louis Davant: Zuberoako literaturaz. Antologia laburra, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008.
* Jean-Louis Davant: Zuberoako idazle zenduak, Elkarlanean, Donostia, 2001.
* Jean-Louis Davant: Xiberoko makia pastoralaren liburua, Sohütak 2001ean antzeztua.

## Erreferentziak

* ↑ Jaureguiberrytarrak frantses grafiaz. Horrela idazten du Jean-Louis Davantek Zuberoako literaturaz erreferentziazkoak diren bere liburuetan.

## Ikus, gainera

* Clement Jauregiberri
* Jean Jauregiberri
* Madalena Jauregiberri
* Aloze-Ziboze-Onizegaine

## Kanpo estekak

* Iturrietan aipatu lehen liburua pdf.n.
* Xiberoko makia pastorala eitb.eus.en.
* Datuak: Q12260221
# Jauregiko Nagusi

Jauregiko Nagusia (latinez: maior domus edo majordomo: 'nagusia, garrantzitsuena', zerbitzari edo morroiez ari garela ulertuz) Merovingiar garaian erregearen ordezkari nagusia zen. Azken merovingiar erregeen agintaldian botere politikoa zuten, «lehen ministro» funtzioa betez, maiz funtzio hau aitatik-semera igaro ohi zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q594819
# Jauregia dorretxea (Donamaria)

    Artikulu hau Donamariako dorretxeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jauregi (argipena)».
Jauregia Donamariako dorretxea da, Nafarroa Garaiko Malerreka eskualdean dagoena. XV. mendean eraikia, eraitsia izan ondoren baserri bilakatu eta goialdean sabai handi bat eraiki zioten. Taulen Etxea izena ere hartzen du. Gaur egun zaharberritua dago eta Kultur Ondare izendatuta dago, udalerriaren sarrera bidean talaia xume baten gainean kokatzen da.

## Eraikina

Itxura ezohiko dorretxea da. Lau solairuz osatuta dago. Behealdetik erdialderaino (lehen eta bigarren solairuak) harlanduz eraikia dago, erdialdetik gorantz berriz egurrez (hirugarren eta laugarren solairuak). Inguruan erraz aurkitzen ziren materialak dira horiek.
Funtsean 'gotikoa da, eta lau angeluko oinplanoa dauka. Lau isurialdeko teila-estaldura batek burutzen du eraikin osoa.
Beheko solairuan defentsarako hainbat leiho saietera azaltzen dira horman, Erdi Aroko dorreetan hain ugari zirenak.
Jauregi hau interes kulturaleko ondasuna izendatu dute. Arkitektura zibilaren adibide onenetakoa da. Hau eta Arraiozko Jauregizarrea dorretxea ere Nafarroan gelditzen diren azkenetakoak dira.

## Erreferentziak

* ↑ «Donamariako dorrea - Donamaria - Turismo Nafarroa» www.turismo.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2018-08-04).

## Ikus, gainera

* Jauregizarrea (Arraioz)
* Nafarroako erresuma
* Donamaria
* Malerreka

## Kanpo estekak

* Donamariko dorretxea. Valle de Baztan turismo ataria
* Datuak: Q12260218
* Multimedia: Jauregi-dorrea, Donamaria / Q12260218
# Jauregia dorretxea (Irurita)

    Artikulu hau Iruritako eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jauregi (argipena)».
Jauregia dorretxea edo Dorretxeko Markesaren jauregia Iruritako dorretxea da, Nafarroa Garaiko Baztan udalerrian dagoena. Herrigunean dago, herria aldez-alde zeharkatzen duen errepidearen aldamenean.
Ezagutzen den lehen etxeko jauna Pedro Pérez de Irurita, Peroren semea, izan zen. Lehen erreferentzia idatzia 1436koa da baina baliteke ordurako jada dorrea edo antzeko eraikin bat eginda egotea. Beste noble batzuekin batera Vianako Printzeak Baztango kaparetasun unibertsala berritu zezala lortu zuen. Egungo jabea, José María Hualde Ruiz de Gámiz da, Casa Torreko XI. markesa.

## Ikus gainera

* Jauregizar dorretxea, Iruritan dagoen beste dorretxea.
* Goienetxe jauregia, Iruritan dagoen Goienetxetarren jauregia.
* Jauregia dorretxea (Donamaria)

## Kanpo estekak

* Jauregia dorretxeari buruzko artikulu zabala. Diario Vasco egunkaria. (Gaztelaniaz)
* Iruritako Jauregia dorretxeari buruzko argibidea. Gara egunkaria. (Gaztelaniaz)
* Iruritako Jauregia dorretxeari buruzko argibidea. Diario Vasco egunkaria. (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q12260219
* Multimedia: Baztan / Q12260219
* ↑ «'Etxea zutik iraunarazteko dugun modu bakarra jendeari zabaltzea da'» Argia (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).
# Jauregia etxea (Almandoz)

    Artikulu hau Almandozko eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jauregi (argipena)».
Jauregia etxea Nafarroako Baztan udalerriko Almandoz udalerrian dagoen jauretxe barroko bat da.

## Kokalekua

Iruñetik datorren lehenbiziko sarbidetik sartu eta herrigunearen sarreran dago, Kale Nagusian, eta Almandozko pilotalekuaren alboan, bai eta Galtzaga edo Beola jauregitik hurbil ere.

## Historia

XVIII. mendean eraiki zen.

## Eraikina

Horma zuriak, ate leiho berdeak eta harlanduzko izkinarriak dituen eraikina da. Hiru solairuko eraikina da. Oinplano laukizuzena eta teilatua lau uretakoa du. Aurrealdean armarri bat du, arkudun sarrera nagusia eta bigarren solairuan alde banatara bi balkoi.

## Erreferentziak

* ↑ Jauregia etxearen zaharberritzeak bizilagunei gune publiko gehiago emango dizkie. 2009ko otsailaren 6a. Diariovasco.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25479627