OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Esfinge (mitologia)

    Artikulu hau alegiazko animaliari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Esfinge».
Esfingea (antzinako grezieraz: Σφίγξ), oro har, giza burudun etzandako lehoi bat bezala irudikatzen den animalia mitologiko baten grezierazko izena da. Esfingeak, antzinako egiptoarrek asmatu zituzten, eta euren mitologia konplexuko zati ziren. Garrantzi kulturala ere izan zuten antzinako greziarren artean. Herodotok, Androesfinge deitzen du egiptoarra, gizon aurpegia zuena, greziarrak ez bezala, emakume itxura eta hegoak zituena. Krioesfinge deritzenak ere bazeuden, animalia burudunak, oro har ahari edo belatzenak. Antzinako egiptoarrek, Sheps-ankh deitu zituzten "irudi bizia" esan nahi duena.

## Antzinako Egipton

Esfingeak, erregetzaren ikur ziren, lehoiaren boterea eta indarra irudikatzen baitzuten, baita heriotzaren ondoko bizitza ere, honen ondorioz, hilobi askotan erliebean agertzen direlarik. Egiptoko Inperio Berrian, esfinge bezala, jainkoren batzuk irudikatu ziren, Amon kasu.
Eskulturazko irudikapenik antzinakoena eta handiena, Gizako Esfinge Handia da, Gizan dagoena, baina ohikoa zen tenpluetara zeramaten bideen bi alboetan esfingeak jartzea. Karnakeko tenpluan, Luxorren, 3 kilometroko bide bat dago, ertz bakoitzean, ahari burudun 90 esfinge dituena.
Egiptoar esfingea, historian zehar aldatzen joan da, bere itxura aldatuz uneko joera artistikoen arabera. Emakume itxuradun bat ere ezagutzen da: Erromako Barracco Museoko esfingea, granito beltzez egina eta Hatshepsuti ematen zaiona, eta Kairoko Egiptoar Museoan kontserbatutako beste bat, erregina berarena, honela, esfinge eran irudikatutako lehen emakumezko faraoia izango litzatekeelarik. Euren aurpegia esfingeetan ikus daitekeen beste erregina batzuk, Mutnedjmet eta Nefertiti dira.

## Enigma

Esfingeak Tebas itota zeukan izurrite baten bidez. Enigma bat adierazia zuen eta inork ez zuen asmatzen. Esfingeak honako enigma hau proposatu zion Edipori iristean: “Zer gauza da gazte denean lau zangoz dabilena, gero bi zangoz, eta azkenik hiru zangoz, biziaren arratsaldean?”. Eta Edipok erantzun: “Gizakia da. Zeren haurra denean arrastaka ibiliz hasten baita, gero zutik ibiltzen ikasten baitu; eta azkenean, zaharra denean, makilaren laguntzaz ibiltzen baita”.

## Ikus, gainera

* Gizako Esfinge Handia
* Agosteko Esfingea

## Erreferentziak

* ↑ Zapiain, Markos. «Edipo» Eibar.ORG | Eibarko peoria (Noiz kontsultatua: 2022-07-04).
* ↑ «alegoria - Literatura Terminoen Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-07-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q151480
* Multimedia: Sphinxes / Q151480
# Esfinge (animalia)

    Artikulu hau tximeletari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Esfinge».
Esfinge (Sphingidae) zenbait tximeleta handi kolore bizikori ematen zaien izena da. Burua eta gorputza iletsua dute.

## Bizi-zikloa

Espezie gehienek belaunaldi bat baino gehiago izaten dituzte urtean.

### Arrautza

Ale emeek arrautza berdexka eta zeharrargiak erruten dituzte. Garapena oso aldakorra da, 3-21 egun artean iraun dezake.

### Larba

Esfingeen harrak sendoak eta ilegabeak dira, tamaina ertain-handikoak. Lepidoptero gehienetan bezala, 5 oin faltsu pare izaten dituzte. Atzealdean adar itxurako apendize bat izaten dute. Har hauek, tximeleten gehiengoa iluna izan arren, kolore berdeak eta marra diagonalak izaten dituzte.

### Pupa

Pupa fasea lur-azpian, harri artean edo kusku baten barnean pasatzen dute. Espezie gehienetan, fase hau negu garaian ematen da.

### Heldua

Esfinge gehienek proboszide luzea izaten dute loreen nektarra biltzeko, kolibrien antzera. Polinizatzaile onak izan ohi dira. Espezie gehienak gautarrak edo krepuskularrak diren arren, badira eguneko espezieak ere. 10-30 egun inguru bizi ohi dira.

## Dibertsitatea

200 genero eta 1450 especie inguru deskribatu dira.
* Acherontia atropos. 13 cm inguru izaten da luze. Gaineko hegoak marroi ilunak, eta azpikoak horiak, zerrenda beltzekikoak, izaten ditu. Toraxaren gaineko aldean burezurraren antzeko irudi bat du, hori-beltza. Asian, Europan, Afrikan eta Ameriketan bizi da.
* Agrius convolvuli
* Ceratomia catalpae
* Daphnis nerii. Hego berdeak dituen tximeleta handi iletsua, 10 cm inguru luze dena. Afrikako eta Mediterraneo inguruko lurraldeak ditu ohiko bizileku, baina urte beroetan Danimarkaraino eta Suediaraino ere igotzen da.
* Deilephila elpenor
* Erinnyis ello
* Eumorpha pandorus
* Hippotion celerio
* Hyles euphorbiae
* Laothoe populi
* Macroglossum stellatarum, kolibri-esfinge bezala ezaguna.
* Manduca quinquemaculata
* Manduca sexta
* Mimas tiliae
* Sphinx ligustri

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-6-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157683
* Multimedia: Sphingidae / Q157683
* Espezieak: Sphingidae
# Esfinter

Esfinter zuntz biribileko giharra da, zulo baten inguruan eraztun gisa ezarrita dagoena eta zuloaren neurria (itxi eta ireki) aldarazten duena. Esfinter asko dago izaki bizien gorputzean. Horien artean ezagunak dira uzkian dagoena eta maskuriaren lepoan dagoena; azken horrek gernuaren irteera erregulatzen du.

## Nagusiak

* Irisarena
* Epiglotisa
* Gastroesofagikoa
* Piloroa
* Balbula ileozekala
* Uzkiarena
* Maskuriarena

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2012-9-20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q746416
# Esfingolipido

Esfingolipidoak esfingosina alkohola duten lipido konplexuak dira. Fosfolipidoen antzera landare eta animalien zelula mintzetan oso ugariak dira, batez ere nerbio-sistemaren zeluletan.

## Egitura eta ezaugarriak

Esfingosinaz gain, gantz-azidoak eta -sarritan- fosfato taldea ere dute. Aipatu behar da esfingosinak amino talde bat eta 18 karbono dituela bere molekulan. Molekula anfipatikoa da.

## Biosintesia

Gantz-azido batek esfingosina esterifikatzen du, zeramida izeneko molekula bat sortuz. Zeramida horri fosfato taldea eta kolina bat gehitzen zaionean esfingomielina sortzen da, mielinazko zorroen osaketan parte hartzen duena (mielina horrek neuronen axoiak estaltzen ditu).

## Ezaugarriak

Esfingolipidoak, fosfolipido eta glukolipidoen antzera, anfipatikoak dira, zati polar eta zati apolarra dutelako. Hori dela eta, uretan modu berezi batekin orientzatzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410395
* Multimedia: Sphingolipids / Q410395
Lipidoak :
OsagaiakGantz azidoakAseak: butirikoa (4:0) • kaprikoa (10:0) • laurikoa (12:0) • miristikoa (14:0) • palmitikoa (16:0) • estearikoa (18:0) • arakidikoa (20:0) Asegabeak: miristoleikoa (14:1) • palmitoleikoa (16:1) • oleikoa (18:1) • linoleikoa (18:2) • linolenikoa (18:3), (α eta γ) • punizikoa (18:3) • arakidonikoa (20:4)Beste batzukaminoalkohola • azido fosfatidikoa • esfingosina • esteranoa • glizerina • isoprenoa • zeramidaLipido saponifikagarriakGlizeridoakMonoglizeridoak: Glizeril hidroxiestearatoa • Glizerol monoestearatoa • Monolaurina Diglizeridoak: - Triglizeridoak: Triheptanoina • Trimiristina • Tripalmitina • Triestearina • Trilinoleina • TrioleinaArgizariakLanolinaFosfolipidoakFosfoglizeridoak: Fosfatidiletanolamina • Fosfatidilkolina • Fosfatidilserina Esfingolipidoak: EsfingomielinaGlukolipidoakGangliosidoak • Globosidoak • Lipopolisakaridoak • ZerebrosidoakLipido saponifikaezinakEsteroideakEsterolak: Ergosterola • Estigmasterola • Kolesterola • Lanosterola Kortikosteroideak: Budesonida • Flutikasona • Kortisola • Kortisona • Prednisona Estrogenoak: Aldosterona • Androsterona • Estradiola • Progesterona • Testosterona Bitaminak: D bitaminaTerpenoak (+ terpenoideak)Monoterpenoak: Eukaliptola • Geraniola • Kanforra • Limonenoa • Linaloola • Mirzenoa • Pinenoa Seskiterpenoak: Azido abszisikoa • Farnesola • Humulenoa • Ionona • Zingiberenoa Diterpenoak: Azido abietikoa • Erretinola (A bitamina) • Fitola • Giberelina • Labdanoa • Kafestola Triterpenoak: Eskualenoa Tetraterpenoak: Karotenoideak (Karotenoak • Xantofilak) Politerpenoak: Plastokinona • UbikinonaEikosanoideakLeukotrienoak • Prostaglandinak • Prostaziklinak • Tronboxanoak :
# Eskuen leizea

Eskuen leizea (gaztelaniaz: Cueva de las Manos) Argentinako leizea edo leize multzoa da, Santa Cruzko probintzian dagoena, Perito Moreno herritik 163 kilometro hegoaldera. Ezaguna da, izenak adierazi bezala, paretean margotuak dauden eskuengatik. Leizeko artelan horiek orain dela 13.000 eta 9.000 urte egin ziren. Talde desberdinek okupatu zuten leizea denboran zehar, eta lanik goiztiarrenak K. a. 7.300. urtean datatu ahal izan dira karbono-14 bidez.

## Erreferentziak

* ↑ "Cueva de las Manos, Río Pinturas." UNESCO World Heritage List. 2012ko martxoaren 7an ikusia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223385
* Multimedia: Cueva de las Manos, Río Pinturas / Q223385
# Eskudiru

Ekonomian, eskudirua norberak (pertsona, familia zein enpresa) berehala erabil dezakeen dirua da. Eskudirua txanpon eta billeteek eta txekez eta bestelako bitarteko elektronikoz eskura dauden zenbatekoek osatzen dute. Beste ondasunak eskudiru bihurtzeko duten gaitasun edo azkartasunari likidezia deritzo, eskudirua bera likidoa dela esaten baita.
Merkataritzan eta adiera hertsiagoan, eskudirua norberak une jakin batean daramatzan txanpon eta billeteak dira soilik eta bezeroa eskudirutan edo bestelako bitarteko batez, kreditu-txartela esaterako, ordaindu behar duen galdetzeko erabiltzen da ("Eskudirutan ordaindu behar al duzu?", adibidez).

## Ikus, gainera

* Erabilgarri (kontabilitatea)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q693464
* Multimedia: Money / Q693464
# Eskuburdinak

Eskuburdinak pertsona baten esku eta besoen mugimendua kontrolatzeko gailu bat da, eskumuturrak lotzeko gontz eta kate batez osatua. Bereziki atxilotuek ihes egin ez dezaten erabiltzen ditu poliziak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19947891
# Eskudel

Eskudel edo eskubanda da baranda, zubi, zurubi, balkoi eta eskailerak mugatzen duen hesi modukoa da, pertsonen segurtasuna ziurtatzearren ibiltariari eskua bertan bermatuz laguntzen diona.

## Iruditegia

* Dantzari bat Kontxako barandako eskudelari eutsita, Donostian.
* Bradbury eraikina, Los Angeles: zurezko eskudelak zurubietan eta solairuartekoetako barandetan.
* Montmartreko zurubi bateko eskudela, Parisen.
* Palazzo Vecchio, Florentzia: eskudelak hormetan sartuak doaz eskilaretan.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskaltzaindiaren Hiztegia - Eskudel» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2051212
* Multimedia: Handrails / Q2051212
# Ehorzte

Ehorztea edo Hilobiratzea gorpu bat lurreratzeko ekintza da. Kontzeptu honetan animalien gorpuak ere sartzen dira. Ehorztea desberdina da herrien eta ohituren arabera. Ehorzketak gorpua lur azpian sartzea eskatzen du; beraz, errausketa, animaliek jatea edota hilobi batean sartzea ez da ehorztea.

## Baldintza juridikoak

Giza gorpu bat lurperatzeko baldintza juridiko batzuk bete behar dira:
* Ordu kopuru zehatz bat igaro behar da lurperatze egin baino lehen.
* Mediku batek heriotza ziurtatu behar du.
* Erregistro bulegoak bere baimena eman behar du.

## Zergatik egiten da?

Ehorzteak justifikazio desberdinak izan ditzake:
* Gorpuzkinak sarraskijaleengandik babesteko
* Gaixotasunak ez zabaltzeko
* Sinesmen arabera hildakoa beste bizitzarako prestatzeko
* Hildakoa berriro ere itzuliko ez dela ziurtatzeko

## Ikus, gainera

* Heriotza
* Hileta
* Ahuku

## Erreferentziak

* ↑ http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_oeh&view=frontpage&Itemid=&lang=eu&sarrera=ehorzte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q331055
* Multimedia: Burials / Q331055
# Ehorzketa Ornansen

Ehorzketa Ornansen (frantsesez: Un enterrement à Ornans) Gustave Courbetek 1851n margotutako olio-pintura da. Egun Parisko Orsay museoan dago.
Margolana lehen aldiz erakutsi zenean, hautsa harrotu zen. Izan ere, maila handiko pintura historikoaren trataera eta estiloa eman zizkion Courbetek, margotutakoa garrantzi gutxiko herritar xume baten ehorzketa, hau da, generoko pintura bat, zela.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q540488
* Multimedia: Un enterrement à Ornans by Gustave Courbet / Q540488
# Ehningen

Ehningen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, [[Böblingen (barrutia)|Böblingen]] barrutian. 2014an 8.020 biztanle zituen 17,8 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q314758
* Multimedia: Ehningen / Q314758
# Ehortzi ezazue ene bihotza Wounded Kneen

Ehortzi ezazue ene bihotza Wounded Kneen (ingelesez: Bury My Heart at Wounded Knee) Dee Brown idazleak 1970ean argitaratu zuen saiakera da. 2004. urtean Joxe Luis Aramendiek euskaratu zuen.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
"Ezagutu ditudan indiar on bakarrak hilik zeuden", esan zuen Sheridan jeneralak 1867an. "Ez da gure burua edertzen duen liburua, baina historiak baditu bere bidexkak orainaldira iristeko, eta agian, irakurriko dutenek, indiar ipar-amerikarren izaerari buruzko ikuspegi argiagoa izango dute, iragan garaietan nolakoa izan zen jakitean".

## Erreferentziak

* ↑ www.txalaparta.eus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1339541
# Ehlenz

Ehlenz Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Eifel Bitburg-Prüm barrutia|Eifel Bitburg-Prüm]] barrutian. 2014an 405 biztanle zituen 5,95 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q566081
* Multimedia: Ehlenz / Q566081
# Ehlscheid

Ehlscheid Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Neuwied (barrutia)|Neuwied]] barrutian. 2014an 1.307 biztanle zituen 6,29 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q586033
* Multimedia: Ehlscheid / Q586033
# Ehndorf

Ehndorf Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Rendsburg-Eckernförde (barrutia)|Rendsburg-Eckernförde]] barrutian. 2014an 651 biztanle zituen 14,68 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q659393
* Multimedia: Ehndorf / Q659393
# Europako literatura

Europako literatura Europan sortutakoa da. Historiak eman dituen europar idazle bikain eta ospetsuenak William Shakespeare ("Hamlet") eta Miguel de Cervantes ("On Kixote Mantxakoa") dira, XVI. mendekoak.
88 europarrek lortu dute Literaturako Nobel Saria, tartean Harold Pinterrek, Elfriede Jelinekek, Imre Kerteszek, Günter Grassek, Jose Saramagok, Wislawa Szymborskak, Mario Vargas Llosa, Jean-Paul Sartrek, Winston Churchillek, Bertrand Russellek eta Rudyard Kiplingek.

## Hizkuntzakako sailkapena

Herrialdeka ez, baina hizkuntzen arabera sailkatuko ditugu idazleak, bai eta jaiotze-dataren arabera ordenatu ere. Jaiolekua adieraztean, gaur egun existitzen diren herrialdeak aipatzen ditugu, estatuak izan ala ez:
* Alemanezko literatura
* Aragoierazko literatura
* Asturierazko literatura
* Danierazko literatura
* Errumanierazko literatura
* Errusierazko literatura
* Estonierazko literatura
* Euskal literatura
* Finlandierazko literatura
* Frantsesezko literatura
* Galizierazko literatura
* Gaztelaniazko literatura
* Grezierazko literatura
* Hungarierazko literatura
* Ingelesezko literatura
* Islandierazko literatura
* Italierazko literatura
* Katalanezko literatura
* Latinezko literatura
* Nederlanderazko literatura
* Norvegierazko literatura
* Polonierazko literatura
* Portugesezko literatura
* Serbokroazierazko literatura
* Suedierazko literatura
* Txekierazko literatura

## Nobel Saridunak

2019. urte arte, 88 europar idazlek lortu dute Literaturako Nobel Saria. Hizkuntzaka:
* 15 frantsesezko idazlek eskuratu dute saria.
* 14 alemanezkok.
* 12 ingelesezkok.
* 6 italierazkok.
* 6 suedierazkok.
* 6 gaztelaniazkok.
* 5 errusierazkok.
* 5 polonierazkok.
* 3 norvegierazkok.
* 3 danierazkok.
* 2 grezierazkok.
* Finlandierazko, hungarierazko, islandierazko, txekierazko, serbo-kroazierazko, portugesezko, okzitanierazko eta hebreerazko banak.

## Irudi galeria

* Miguel de Cervantes.
* William Shakespeare.
* Günter Grass.
* José Saramago.
* Wislawa Szymborska.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)"Western literature" (Encyclopaedia Britannica).)
* Datuak: Q2731060
* Multimedia: Literature of Europe / Q2731060
# Europako kultura-hiriburu

Europako kultura-hiriburua Europar Batasunak urte baterako izendatutako hiria da, Europa mailako kultura ekintzak antolatzeko asmoarekin.

## Europako kultur hiriburuen zerrenda

* 1985: Atenas
* 1986: Florentzia
* 1987: Amsterdam
* 1988: Mendebaldeko Berlin
* 1989: Paris
* 1990: Glasgow
* 1991: Dublin
* 1992: Madril
* 1993: Anberes
* 1994: Lisboa
* 1995: Luxenburgo
* 1996: Kopenhage
* 1997: Tesalonika
* 1998: Stockholm
* 1999: Weimar
* 2000: Avignon, Bergen, Bolonia, Brusela, Helsinki, Krakovia, Praga, Reykjavik, Santiago de Compostela
* 2001: Porto, Rotterdam
* 2002: Salamanca, Brujas
* 2003: Graz
* 2004: Lille, Genova
* 2005: Cork
* 2006: Patras
* 2007: Luxenburgo, Sibiu
* 2008: Liverpool, Stavanger
* 2009: Vilnius, Linz
* 2010: Pécs, Essen, Istanbul
* 2011: Tallinn, Turku
* 2012: Guimarães, Maribor
* 2013: Marseilla, Košice
* 2014: Riga, Umeå
* 2015: Mons, Pilsen
* 2016: Wrocław, Donostia
* 2017: Aarhus, Pafos
* 2018: Leeuwarden, Valleta
* 2019: Matera, Plovdiv
* 2020: Rijeka, Galway
* 2021: Timișoara, Eleusis, Novi Sad
* 2022: Kaunas, Esch-sur-Alzette
* 2023: Veszprém
* 2024: Tartu, Bad Ischl, Bodø

## Ikus, gainera

* Donostia 2016ko Europako Kultur Hiriburua

## Kanpo estekak

* Europako Kultura Hiriburua. Europar Kontseiluko webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q129372
* Multimedia: European Capital of Culture / Q129372
# Europako gizonezko aktore onenaren Saria

Europako gizonezko aktore onenaren Saria Europako Zinema Akademiak urte horretan gizonezko aktore bozkatuenari ematen duen saria da. Europako Zinemaren Sarien zeremonian ematen dute.
Hona hemen sariaren irabazleak:
| Urtea | Saritua | Herrialdea | Filma |
| 2021 | Anthony Hopkins | Erresuma Batua | The Father |
| 2020 | Mads Mikkelsen | Danimarka | Druk |
| 2019 | Antonio Banderas | Espainia | Dolor y gloria |
| 2018 | Marcello Fonte | Italia | Dogman |
| 2017 | Claes Bang | Danimarka | The Square |
| 2016 | Peter Simonischek | Austria | Toni Erdmann |
| 2015 | Michael Caine | Erresuma Batua | Youth |
| 2014 | Timothy Spall | Erresuma Batua | Mr. Turner |
| 2013 | Toni Servillo | Italia | La grande bellezza |
| 2012 | Jean-Louis Trintignant | Frantzia | Amour |
| 2011 | Colin Firth | Erresuma Batua | The King's Speech |
| 2010 | Ewan McGregor | Erresuma Batua | The Ghost Writer |
| 2009 | Tahar Rahim | Frantzia | Un prophète |
| 2008 | Toni Servillo | Italia | Gomorra Il divo |
| 2007 | Sasson Gabai | Israel | Bikur Ha-Tizmoret |
| 2006 | Ulrich Mühe | Alemania | Das Leben der Anderen |
| 2005 | Daniel Auteuil | Frantzia | Caché |
| 2004 | Javier Bardem | Espainia | Mar adentro |
| 2003 | Daniel Brühl | Alemania | Good bye, Lenin! |
| 2002 | Sergio Castellitto | Italia | Bella Martha L'ora di religione |
| 2001 | Ben Kingsley | Erresuma Batua | Sexy Beast |
| 2000 | Sergi López | Espainia | Harry, un ami qui vous veut du bien |
| 1999 | Ralph Fiennes | Erresuma Batua | Sunshine |
| 1998 | Roberto Benigni | Italia | La vita è bella |
| 1997 | Bob Hoskins | Erresuma Batua | Twentyfourseven |
| 1996 | Ian McKellen | Erresuma Batua | Richard III |
| 1995 | Ez zuten eman | Ez zuten eman | Ez zuten eman |
| 1994 | Ez zuten eman | Ez zuten eman | Ez zuten eman |
| 1993 | Daniel Auteuil | Frantzia | Un coeur en hiver |
| 1992 | Matti Pellonpää | Finlandia | La vie de bohéme |
| 1991 | Michel Bouquet | Frantzia | Toto le héros |
| 1990 | Kenneth Branagh | Erresuma Batua | Henry V |
| 1989 | Philippe Noiret | Frantzia | Cinema Paradiso La Vie et rien d'autre |
| 1988 | Max von Sydow | Suedia | Pelle Erobreren |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q932281
# Eskisto

| Eskisto | Eskisto | Eskisto | Mineral infotaula irakurtzeko era |
| Arroka metamorfikoa ||||
| Mineral garrantzitsuak | Mika Talko Hornblenda Grafito Klorita Granate Turmalina Glaukofana | Mika Talko Hornblenda Grafito Klorita Granate Turmalina Glaukofana |
Eskistoak gradu ertaineko arroka metamorfikoak dira. Xafla egiturazko mineralak (mika, hornblenda, klorita, talkoa eta grafitoa, besteak beste) nagusi dituztelako nabarmentzen dira. Askotan, kuartzoa izaten dute bihi luzatuetan, hainbesteko ugaritasunez non kuartzo eskistoa deritzon aldaera eratzen den. Definizioz eskisto baten kristalen %50a baino gehiago lauak eta luzekarak dira; askotan, foliazio fina dute, kuartzo eta feldespato xaflak tartekatuta.
Harri sedimentario buztintsuen metamorfismo prozesuz eratzen da eskistoa. Eskistoek arbelaren itxura dute (orriz eratuta baleude bezala), baina arbelak baino prozesu metamorfiko sakonagoa izan dutenez, mikazko laminatxoak bistan ageri dira paraleloan jarrita eta haiek distira ezaugarri bat ematen diote; hortik datorkio izena (schistos grekotik: «printzatua», «arrakalatua»). Zaila da arbelaren eta eskistoaren arteko muga ongi zehaztea, baina eskistoetan ez dira ageri fosilak, gai organikoen aztarnak grafito bihurturik egoten direlako.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15315
* Multimedia: Schist / Q15315
# Eskisabel Sueskun

Eskisabel Sueskun Hualde (Zangoza, 1982ko irailaren 4a) nafar politikaria da, Agrupación Independiente San Sebastián alderdiaren kidea.
2007ko ekainaren 16an jaioterriko alkate bilakatu zen, Nafarroa osoko gazteena izanik. 2011n ezin izan zuen kargua berritu.

## Erreferentziak

* ↑ «Alcaldes veinteañeros» Diario de Navarra 2008-11-02.
* Datuak: Q5810780
# Eskisun

Eskisun, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Otsa mendilerroko azken gorunea dugu Eskisun, baina ez da Elke edo Korona-Erratzu bezain ospetsua. Txintxurrenea eta Iñarbe arroilen artean zabaltzen den mendilerro hau penintsula bihurtu zen Itoitzko urtegia eraiki zenean. Gorabehera handirik gabeko mendilerroa izanik ere, ikuspegi oso zabalak eskaintzen dituen mendia dugu Eskisun, batez ere hurbileko urtegi erraldoiaren gainean. Txangoa osatzeko, Otsa herri despopulatua bisita dezakegu.

## Kanpo estekak

Eskisun, http://www.euskal-herria.org/.