OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# DDR-Oberliga

DDR-Oberliga Ekialdeko Alemanian 1947 eta 1991 urteen artean jokatu zen futbol liga txapelketa izan zen. Dynamo Berlin izan zen garaipen gehien lortu zituen taldea, lorturiko 10 txapelketan jarraian irabazi zituelarik, Dynamo Dresdenek zortzi aldiz irabazi zuen liga.
1991-92 denboraldian, Alemaniaren bateratzearekin batera, ekialdeko taldeak Alemaniako futbol txapelketan sartu ziren. Bundesligako lehenengo mailan Dynamo Dresden eta F.C. Hansa Rostock sartu ziren, gainontzeko taldeek maila baxuagoetan ekin zioten txapelketa berriari.

## Podiuma

* Dynamo Berlin 10 Liga ||
* Dynamo Dresden 8 Liga ||
* Vorwärts Berlin 6 Liga ||

## Palmaresa

| Urtea | Txapelduna |
| 1947-48 | Planitz (Zwickau) |
| 1948-49 | Union Halle |
| 1949-50 | Zwickau |
| 1950-51 | Chemie Leipzig |
| 1951-52 | Turbine Halle |
| 1952-53 | Dynamo Dresden |
| 1953-54 | Turbine Erfurt |
| 1954-55 | Turbine Erfurt |
| 1955-56 | Wismut Karl Marx Stadt |
| 1956-57 | Wismut Karl Marx Stadt |
| 1957-58 | Vorwärts Berlin |
| 1958-59 | Wismut Karl Marx Stadt |
| 1959-60 | Vorwärts Berlin |
| 1960-61 | ez jokatua |
| 1961-62 | Vorwärts Berlin |
| Urtea | Txapelduna |
| 1962-63 | Carl Zeiss Jena |
| 1963-64 | Chemie Leipzig |
| 1964-65 | Vorwärts Berlin |
| 1965-66 | Vorwärts Berlin |
| 1966-67 | Karl-Marx-Stadt (Chemnitz) |
| 1967-68 | Carl Zeiss Jena |
| 1968-69 | Vorwärts Berlin |
| 1969-70 | Carl Zeiss Jena |
| 1970-71 | Dynamo Dresden |
| 1971-72 | Magdeburg |
| 1972-73 | Dynamo Dresden |
| 1973-74 | Magdeburg |
| 1974-75 | Magdeburg |
| 1975-76 | Dynamo Dresden |
| 1976-77 | Dynamo Dresden |
| Urtea | Txapelduna |
| 1977-78 | Dynamo Dresden |
| 1978-79 | Dynamo Berlin |
| 1979-80 | Dynamo Berlin |
| 1980-81 | Dynamo Berlin |
| 1981-82 | Dynamo Berlin |
| 1982-83 | Dynamo Berlin |
| 1983-84 | Dynamo Berlin |
| 1984-85 | Dynamo Berlin |
| 1985-86 | Dynamo Berlin |
| 1986-87 | Dynamo Berlin |
| 1987-88 | Dynamo Berlin |
| 1988-89 | Dynamo Dresden |
| 1989-90 | Dynamo Dresden |
| 1990-91 | Hansa Rostock |

## Garaipenak

| Taldea | Garaipenak | Urteak |
| Dynamo Berlin | 10 | 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988 |
| Dynamo Dresden | 8 | 1953, 1971, 1973, 1976, 1977, 1978, 1989, 1990 |
| Vorwärts Berlin | 6 | 1958, 1960, 1962, 1965, 1966, 1969 |
| Wismut Karl Marx Stadt | 3 | 1956, 1957, 1959 |
| Carl Zeiss Jena | 3 | 1963, 1968, 1970 |
| Magdeburg | 3 | 1972, 1974, 1975 |
| Zwickau | 2 | 1948, 1950 |
| Halle | 2 | 1949, 1952 |
| Chemie Leipzig | 2 | 1951, 1964 |
| Turbine Erfurt | 2 | 1954, 1955 |
| Karl-Marx-Stadt (Chemnitz) | 1 | 1967 |
| Hansa Rostock | 1 | 1991 |

## Ikus, gainera

* Ekialdeko Alemaniako futbol kopa
* Bundesliga

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157553
* Multimedia: DDR-Oberliga / Q157553
# DDR-SDRAM

DDR-SDRAM edo Double Data Rate SDRAM, erloju ziklo bakoitzean datuak birritan bidaltzen dituen memoria sinkronoa da. Modu honetan sistemako busak duen abiaduraren bikoitzera funtzionatzen du erloju-maiztasuna handitu beharrik gabe. SDRAM bezala hau ere, DIMM modulutan fabrikatzen da kasu honetan ordea 184 kontaktutakoak izango dira modulu hauek.
# DEFCON

DEFCON (DEFense CONdition esaldiaren akronimoa, "Defentsa Baldintza"), Ameriketako Estatu Batuetako Armadak bere Indar Armatuen prestutasuna eta defentsa maila neurtzeko izendapena da. Defentsa baldintza hauek Estatu Nagusi Bateratuak aktibatutako larrialdi eta prestutasun egoera progresiboak deskribatzen dituzte. DEFCON mailak egoera militarraren larritasunaren arabera egokitzen dira. Bake garaian DEFCON 5 aktibatua dago, eta egoeraren larritasuna areagotzen doan heinean maila jaisten doa. DEFCON 1ek AEBen aurkako berehalako eraso aurreikuspena adierazten du eta ez da inoiz aktibatu.

## Egoerak

| Egoera | Izena | Neurria | Ekintzak | Kolorea |
| DEFCON 1 | COCKED PISTOL | Berehalako gerra nuklearra | Alerta gorena | Zuria |
| DEFCON 2 | FAST PACE | Gerra nuklearraren aurreko urratsa | Indar Armatuak 6 ordu baino gutxiagoan hedatuak eta borrokarako prest | Gorria |
| DEFCON 3 | ROUND HOUSE | Indar Armatuen prestaketa eta mobilizazioaren areagotzea | Aire Indarra 15 minututan hedatzeko prest | Horia |
| DEFCON 4 | DOUBLE TAKE | Inteligentziaren zaintza eta segurtasun neurrien zorroztasun areagotzea | Ohikoa baino prestaketa zorrotzagoa | Berdea |
| DEFCON 5 | FADE OUT | Egoera baxuena | Ohiko prestaketa | Urdina |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11695
* Multimedia: DEFCON / Q11695
# DCE

DCE (Data Communications Equipment) komunikazioan parte hartzen duen bitarteko gailua da baina ez da datu igorlea ez eta datu hartzailea ere.
Normalean, DTEaren eta transmisio-bidearen arteko bihurgailua, hau da, ekipo terminalak (DTEa) eta komunikazio lerroa konektatzen duen gailua da.

## Sarrera

Informazioa bitarteko batek prozesatzen baldin badu, honi DCE deritzo, modema esaterako. Konputagailuei eta terminalei DTE deitzen zaie, halaber, sarearekin konektatzeko gailuei eta antzeko konexio-gailuei DCE. Eskuarki, konputagailuek eta terminalek ez dute distantzia urruneko sareko datuak bidaltzeko eta jasotzeko ahalmenik. Honelako eginkizunetarako modema (DCE) eta antzeko zirkuituak daude.
DCEak bitak banan-banan bidaltzeaz eta jasotzeaz arduratzen dira. DTE-a eta DCE-a kontrol- zein informazio-datuak komunikatzeko elkar konektatuta egoteaz gain (atal fisikoa), DTE-k eta DCE-k komunikazio protokolo berdinak erabiltzea beharrezkoak dituzte (atal logikoa).
Honela, DTE (lokala)-DCE (lokala); DCE (lokala)-DCE (urrunekoa); DCE (urrunekoa)-DCE (urruneko) eta DTE (lokala)-DTE (urrunekoa) komunikazioak izaten dira.
DTE-DCE-en arteko komunikazioa gauzatzeko interfaze arautuak beharrezkoak dira.
DTE-ren eta DCE-ren arteko interfazeak espezifikazio mekanikoak, elektrikoak eta prozedurazkoak dauzka:
   * Prozedurazkoak: Komunikazioa modu egokian (koordinazioa) gauzatzeko, komunikazio-gertaeren hurrenkera zehazten du.
   * Mekanikoak: Konektoreen tamaina eta forma zehazten dituzte, hau da, gailu biek kable eta antzeko konexioak bateragarriak izan behar dituzte.
   * Funtzionalak: Interfazearen elementuen eginkizunak zehazten ditu
   * Elektrikoak: Seinale mota, tentsio maila eta izaera elektrikoko beste ezaugarri berdinekin lan egin behar dituzte.

## Ikus, gainera

* DTE
* USB
* Firewire
* Bluetooth
* Ataka informatikoa
* RS-232
* IDE
* SATA
* PCI
* IrDa
* PCMCIA

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1142912
* Multimedia: DCE (Data Circuit-Terminating Equipment) / Q1142912
# DC Unibertsoa

DC Unibertsoa (DCU), jatorriz Lurra-1, DC Comics argitaletxearen komikietan istorioak leku hartzen duten fikziozko unibertsoa da, bertan argitaletxe horretako superheroi, superbilau eta pertsonak elkarrekin batera bizi dira. Honek istorioei beharrezko jarraipena eta koherentzia ematen die. Unibertso honetako pertsonaia nabarmenetako batzuk Superman, Batman, Wonder Woman, Aquaman, Green Lantern edo Flash superheroiak edo Joker eta Lex Luthor superbilauak dira.

## Ikus, gainera

* Marvel Unibertsoa
* Datuak: Q1152150
* Multimedia: DC Comics / Q1152150
# DEET

N,N-Dietil-meta-toluamida (normalean DEET edo dietiltoluamida deitua) (C$_{12}$H$_{17}$NO), intsektu-uxagarrien osagai oinarrizkoena da. Larruazalean edo arropan aplikatuz erabiltzen dute, artropodoen ziztadak saihesteko. Bereziki akainen eta eltxoen ziztaden aurka erabiltzen dute.
DEET, hasiera batean, AEBetako armadak garatu zuen bere soldaduek oihanean Bigarren Mundu Gerran izan zituzten arazoak konpontzeko. 1946tik aurrera erabili zuten arren, 1957ra arte ez zen biztanleria zibilera hedatu. Hasiera batean nekazal pestizida bezala pentsatua izan zen, baina bereziki erabilgarria izan zen Vietnamgo Gerran.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Katz TM, Miller JH, Hebert AA. (2008ko maiatza). «Insect repellents: historical perspectives and new developments» Journal of the American Academy of Dermatology 58 (5): 865–71. doi:10.1016/j.jaad.2007.10.005. PMID 18272250..
* ↑ (Ingelesez) Committee on Gulf War and Health: Literature Review of Pesticides and Solvents. (2003). Gulf War and Health: Volume 2. Insecticides and Solvents. Washington Hiria: National Academies Press doi:10.17226/10628. ISBN 978-0-309-11389-2..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q408389
* Multimedia: DEET / Q408389
# Dante (Virginia)

Dante Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Russell konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. 572 biztanle ditu, 18,169409 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Russell konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5221139
* Multimedia: Dante, Virginia / Q5221139
# Dante Gianello

Dante Gianello (Chiesa, 1912ko martxoaren 26a - 1992ko azaroaren 22a) Italian jaiotako txirrindulari frantziarra zen.

## Palmaresa

1935
* Niza-Tolon-Niza
* 2. Euskal Herriko Itzulian
1938
* Ventor Zirkuitua
* Frantziako Tourreko etapa bat
1939
* Vaucluseko Tourra
1940
* Pays Grassoiseko Sari Nagusia
1941
* Nizako Sari Nagusia
* 2. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
1942
* Limoges-Vichy-Limoges eta etapa bat
1943
* Alpeetako Sari Nagusia

### 1945

* Midiko Zirkuitua eta etapa bat

## Kanpo estekak

Dante Gianello - ProCyclingStats
* Datuak: Q3015716
# Dante (Hego Dakota)

Dante Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Charles Mix konderrian dago, Hego Dakota estatuan. 75 biztanle ditu, 1,293569 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Charles Mix konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2984184
# Dante Alighieriren glorieta (Sevilla)

Dante Alighieriren Glorieta, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua, "Dante Alighieri Kultura Elkartea"ren enkarguz egin zen 1969an, olerkari italiarraren jaiotzaren zazpigarren mendeurrenaren ospakizun bezala, Sevillako hiriari emana, hiriko Unibertsitatean kokatua izateko asmoz, Filosofia eta Letren Fakultatearen ate aurrean. Tramite asko egin ondoren, hiria inguratzen zuen harresiaren hondakinetako baten aurrean jarri zen, Alkazarraren ondoan, jende guztiak ikus ahal zezan.
Monumentua, harri zurizko idulki baten gainean jarritako olerkariaren soingainaz osatua dago. Idulkia, plakaz egina dago, gorputzez osatua, bata, zizelkaturiko apainduradun lau pilastra txaflanatuzkoa, eta bestea harlanduzkoa.
Pare bat urteren buruan, bere ustezko behin betiko kokapenetik kendua izan zen arrazoi estetikoengatik, hirira pertsona garrantzitsu batzuen iritsiera espero baitzen.
Organismoen arteko tramite administratiboren bat edo besteren ondoren, Sevillako Udaletxeak, Maria Luisa Parkean birkokatzea onartu zuen, idulkian aldaketa txiki bat eginez.
Rafael de Leonen Glorieta eta Alvarez Quintero Anaiak Glorietaren artean kokatua dago, atzean, Covadongaren Glorieta duelarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5881380
* Multimedia: Glorieta de Dante Alighieri / Q5881380
# Dante eta Virgilio infernuan

Dante eta Virgilio infernuan (frantsesez: 'Dante et Virgile'), baita Dante eta Virgilio gisa ezatutua ere, William-Adolphe Bouguereau margolari frantsesak 1850ean egin zuen margolan ospetsua da. Olioaz egina, 281 × 225 zm. ditu. Gaur egun Parisko Orsay museoan erakusten da. Estilo aldetik akademizismoan kokatu daiteke.

## Gaia

Margolariak Danteren Jainkotiar Komediaren pasarte bat erabiltzen du, Virgilioren eta Danteren sarrera infernuko zortzigarren zirkuluan deskribatzen duena, alegia; han faltsifikatzaileak dauden. Poetek bi arima kondenatu ikusten dituzte: Capocchio, alkimista heretikoa, eta Gianni Schicchi; azken honek Capocchiori lepoan hozka egin zion. Schicchi XIII. mendean Florentzian bizi izan zen pertsonalitate historikoa izan zen, beste pertsonak ordezkatzeko zuen gaitasunagatik ospetsua, eta, horregatik, infernura bidalia. Bouguereauk Danteren idazkietan oinarritu zen ere bai beste lanak burutzeko, besteak beste, Aingeruek Paradisura eramandako arima margolana.

## Jean-Léon Gérôme

Jean-Léon Gérôme izenburu bereko margolana egin zuen nahiz eta oso desberdina izan.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.musee-orsay.fr/fr/oeuvres/dante-et-virgile-153692

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2665048
* Multimedia: Dante et Virgile by William Bouguereau / Q2665048
# Dante eta Virgilio infernuetan (Gérôme)

Dante eta Virgilio infernuetan (frantsesez: 'Dante et Virgile aux enfers') Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak egin zuen olio mihise gaineko zirriborroa da. Egin zuen urtea ez da ezagutzen. Frantziako Vesoulgo Georges-Garret museoan erakusten da gaur egun.

## Deskribapena

Margolan bertikala da, 20 × 35 zm.koa. Gaia, Jainkotiar Komedia liburua, oso ohikoa izan zen XIX. mendeko margolaritzan. Lan honetan, ilunpean, izenburuko bi pertsonaiak ikusten ditugu, Dante eta Virgilio. Aingeru talde bat hegan doa eskuineko izkinan, ke laino handi bat atzean utziz. Irudiek irrealitatea, amesgaiztoen zentzazioak trasmitzen dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Images et cartels des collections exposées, Georges-Garret museoa, 73 or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q114354434
# Dimension Data

Team Dimension Data for Qhubeka (zulueraz ǃʰuˈɓɛːɠa; UCI kodea: DDD) hegoafrikar txirrindulari-taldea da, UCI ProTeam mailan aritzen dena. Hegoafrikan sortua, Rolf Aldag, Douglas Ryder eta Roger Hammond ditu kirol-zuzendariak.
Dimension Data Holdings babesle nagusia du.

## 2018ko taldea

oharra: Igor Anton

## Kanpo estekak

* Datuak: Q965560
* Multimedia: NTT Pro Cycling / Q965560
# Dimeo van der Horst

Dimeo van der Horst (Amsterdam, 1991ko ekainaren 23a) saskibaloi jokalari da. Herbehereak ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Dimeo van der Horst
* ↑ Dimeo VAN DER HORST

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14941463
* Multimedia: Dimeo van der Horst / Q14941463
# Dimerkaprol

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Dimerkaprola konposatu oliotsu likidoa da, medikuntzan agente kelagarri gisa erabiltzen dutena. Merkaptanoen ezaugarri diren usain garratz eta desatsegina du. Uretan disolbagarria da, 100 ml-ko 8.7 gramoraino, eta terapeutiko gisa erabiltzen da artsenikoarekiko eta beste metal astun batzuekiko gehiegizko esposizioak eragindako intoxikazioan.

## Historia

Bigarren Mundu Gerran, tropa aliatuak substantzia gaseoso toxiko baten ondorioak jasaten hasi ziren, eta, beraz, etsaiak erabilitako gasek eragindako intoxikazioaren tratamendurako terapeutika bat garatzeko beharra ikusi zen, lewisita (beta-kloroetildiklororoarsina) bezala, sintesizko konposatu kimiko bat toxikotasun handiarekin, ekintza besikatzaile batekin eta birikarekiko narritadura handiarekin. Gertaera hau 1940an hasteko detonatzailea izan zen, garai hartan Lloyd Arthur Stocken eta Oxfordeko Unibertsitateko biokimika saileko lankideak lewisitari aurre egiten zion substantzia bat aurkitzera eraman zituen ikerketa. Ipar Amerikako zientzialariek britainiarrekin bat egin zutenean, substantzia BAL British Antilewisiteren (euskaraz: «britainiar anti-lewisita») akronimo izendatu zuten. Baina gerra zela eta, 1945ean eman zen ezagutzera bere aurkikuntza. Dimerkaprola aurkitzea eragile terapeutiko erabilgarri baten garapenaren kasu nabarmenetako bat da, urratsez urratseko ikerketa logiko baten emaitza gisa, hautespen enpirikoaren ikuspegia egiten zenean egiten zenaren kontrakoa. Urte berean dimerkaprolaren lehen emaitzak argitaratzen hasi ziren. Aurkitu zen substantzia animalia-azalari aplikatzen zaionean, lewisitaren ekintza besikatzailearen aurka babesten duela. Ikerketen emaitzek adierazten zutenez, armategiek toxikotasunik gabeko eraztun-kelagarri bat osatzen dute, eta oso egonkorra dimerkaprol delakoarekin.
Ondoren, dimerkaprola kelagarri gisa nola erabil zitekeen ikertzen jarraitu zen, 1951n Wilsonen eritasunaren terapeutikan arrakastaz erabiltzen hasi zen arte.

## Ezaugarriak

Dimerkaprolen disoluzio urtsuak ezegonkorrak dira, autooxidazioa dela eta; horregatik, landare-olioetan disolbatu behar da. Dimerkaprola agente erreduktore oso indartsua da eta metahemoglobina hemoglobinara erreduzitzeko gai da.

## Erreferentziak

* ↑ Peters, R., L. Stocken, and R. Thompson, British anti-Lewisite (BAL). Nature, 1945. 156: p. 616-9.
* ↑ Chemical Warfare Agents, 2nd Edition; Timothy C. Marrs, Robert L. Maynard, Frederick R. Sidell. 2007. ISBN 978-0-470-01359-5
* ↑ Danielli, J. F., M. Danielli , et al. (1946). BAL-INTRAV: A new non-toxic thiol for intravenous injection in arsenical poisoning. Biochem. J. 41: 325- 332.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q413968
* Multimedia: Dimercaprol / Q413968
# Dimero

Dimeroa oligomero bat da bi monomeroz osatutakoa lotura sendoen edo ahulen, kobalenteen edo molekulen artekoen bidez lotutakoa. Homodimero terminoa erabiltzen da bi molekulak berdin-berdinak direnean (adibidez, A – A) eta heterodimero ez direnean (adibidez, A – B). Dimerizazioaren kontrako erreakzioari disoziazio deritzo sarritan. Kontrako karga duten bi ioik dimeroa osatzen dutenean, Bjerrum bikote deritze.

## Dimero ez-kobalenteak

Azido karboxilikoek dimeroak eratzen dituzte azidoaren hidrogenoak eta karboniloaren oxigenoak eratutako hidrogeno-loturaren bidez ingurune anhidroetan. Adibidez, azido azetikoak dimero bat eratzen du fase gaseosoan, non monomero-unitateak hidrogeno-loturen bidez elkartuta mantentzen diren. Kondizio berezietan, hidroxilo taldea duten molekula gehienek dimeroak eratzen dituzte, adibidez: uraren dimeroa.
Boranoa (BH$_3$) diborano dimero (B$_2$H$_6$) moduan agertzen da boro-gunearen Lewisen azidotasun handia dela eta.

## Dimero kobalenteak

Lotura kobalentez eratutako dimero baten adibidea diaminokarbenoa da, tetraaminoetilenora dimeritzatzen baita:
2 C(NR$_2$)$_2$ → (R$_2$N)$_2$C=C(NR$_2$)$_2$
Karbenoak oso erreaktiboak dira eta erraz eratzen dituzte loturak.
Diziklopentadienoa bi ziklopentadieno-molekulen dimero asimetrikoa da, Diels-Alder erreakzioaren bidez eratutakoa. Berotzean, "pitzatu" egiten da monomeroak berreratuz:
C$_{10}$H$_{12}$ → 2 C$_5$H$_6$
Elementu ez-metaliko asko dimero gisa elkartzen dira: hidrogenoa, nitrogenoa, oxigenoa edo halogenoak. Gas nobleek van der Waals loturen bidez lotutako dimeroak sor ditzakete, adibidez, dihelioa edo diargona. Metal batzuek dimero-proportzio bat osa dezakete gas fasean. Ezagutzen diren dimero metalikoen artean hauek daude daude: Li$_2$, Na$_2$, K2, Rb$_2$ eta Cs$_2$.
Molekula organiko txiki askok, adibidez formaldehidoak, erraz eratzen dituzte dimeroak. Formaldehidoarena (CH$_2$O) dioxetanoa da (C$_2$H$_4$O$_2$).

## Polimeroen kasua

Polimeroen testuinguruan, dimero ere 2. polimerizazio-mailari dagokio, edozein direlarik ere estekiometria edo kondentsazio-erreakzioak.
Hori disakaridoei aplika dakieke. Adibidez, zelobiosa glukosaren dimero bat da, nahiz eta eraketa-erreakzioak ura sortzen duen:
2C$_6$H$_{12}$O$_6$ → C$_{12}$H$_{22}$O$_{11}$ + H$_2$O
Hemen, dimeroak estekiometria desberdina du monomero-parearen aldean.
Aminoazidoek dimeroak ere sor ditzakete, dipeptido deritzenak. Glizilglizina da horren adibide bat. Lotura peptidiko baten bidez lotutako bi glizina-molekula ditu. Beste adibide batzuk aspartamoa eta karnosina dira.

## Erreferentziak

* ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q531306
* Multimedia: Dimers / Q531306
# Dimetil ftalato

Dimetil ftalatoa konposatu organikoa da, azido ftalikoaren ester dimetilikoa, C$_{10}$H$_{10}$O$_4$ formula duena. Likido kolorge eta koipetsua da disolbatzaile organikoetan disolbagarria baina apenas uretan.
Dimetil ftalatoak erabilera ugari ditu: intsektizida eta intsektu-uxagarri gisa eta kosmetiko, xaboi eta etxeko garbitzeko produktuetan adibidez.
Dimetil ftalakoa toxikoa da.

## Sintesia

Komertzialki dimetil ftalatoa anhidrido ftalikoa metanolez esterifikatuz sintetizatzen da, azido sulfurikoaren gisako azido sendoak katalizatzaile gisa usatuz.

## Erabilera

Plastifikatzaile gisa kosmetikan eta etxeko garbitzeko produktuetan usatzen da. PVCaren plastifikatzaile moduan erabili izan da, baina lurrunkorregia da eta ke-jarioak sortzen ditu PVCaren prozesaketan zehar. Aldiz zelulosa-esterren plastifikatzaile egokia da.
Dimetil ftalatoa intsektu-uxagarri bereziki eraginkorra da azal gogorreko akainen kasuan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Dimethyl Phthalate» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2023-04-25).
* ↑ TOXICITY REVIEW FOR DIMETHYL PHTHALATE (DMP, CASRN 131-11-3). https://www.cpsc.gov/s3fs-public/ToxicityReviewOfDMP.pdf.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q423551
* Multimedia: Dimethyl phthalate / Q423551
# Dantzaleku (Altsasu)

Dantzaleku Altsasuko dermioa da, San Pedroko baselizarantz bidean. Bertan daude kirol instalazio nagusiak: igerilekuak, bi futbol zelai eta atletismoa egiteko pista. Gainera merendatzeko hainbat mahai eta su-toki ere badira. Dermioaren mendebaldean siets bat dago, orain dela urte batzuk berreskuratu dena eta bertan Txuspo Poyo artistak etxola bat eraiki du zuhaitz batean.
Dirudienez izena San Pedro egunean erromeriatik herrira jaisterakoan bertan Altsasuko zortziko dantzatzen zelako datorkio. Gero hortik herrira dantzan jaisten zen zuzenean.
Espainiako Gerra Zibilaen ondoren naturgune hau partzialki hondatu zen, familia bati zegoen sietsa lehortzeko baimena eman baitzioten, bertan barazki ezberdinak landatzeko. Horretarako zulo batzuk egin zituzten ura ateratzeko. Hala ere gaur egun berreskuraturik dago eta bertan natura da nagusi. Haritzak, elorri txuriak eta masustondoak aurki daitezke, besteak beste. Igelak eta saguzarrak ere ugariak dira, sietsan aurki daitezkeen intsektuak direla eta.

## Ikus, gainera

* Altsasuko dermioen zerrenda
* Altsasu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256087