OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# All the President's Men (filma)

All the President's Men (euskaraz Presidentearen Gizon Guztiak) 1976ko Alan J. Pakula estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma bat da. 1974ko Carl Bernstein eta Bob Woodward kazetarien All the President's Men eleberrian oinarrituta dago, hain zuzen ere, filma honek AEBtako Richard Nixon presidentea dimititzera derrigortuarazi zuen Watergate auziaren ikerketa kontatzen du. Bertan, Robert Redford, Dustin Hoffman, Jack Warden, Martin Balsam, Hal Holbrook, Jason Robards eta Jane Alexander aktoreek antzeztu zuten.
Filmak zortzi Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, azkenean lau irabaziz: Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (George Jenkins eta George Gaines), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (William Goldman), Soinu onenaren Oscar Saria (Arthur Piantadosi, James E. Webb, Les Fresholtz eta Dick Alexandereta) Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Jason Robards).

## Argumentua

1972an AEBtako The Washington Post egunkariko Bob Woodward (Robert Redford) eta Carl Bernstein (Dustin Hoffman) kazetari gazteek Alderdi Demokrataren Washington Hiriko egoitza bortxatzea edo indarrezko sartzeari buruzko kasua ikertzen hasiko dira. Biek burututako aurkikuntzek Watergate auzia piztuko dute, honek Richard Nixon presidentearen dimisioa ekarriko zuelarik.

## Aktoreak

* Dustin Hoffman: Carl Bernstein
* Robert Redford: Bob Woodward
* Jack Warden: Harry M. Rosenfeld
* Martin Balsam: Howard Simons
* Hal Holbrook: Zintzur Sakona/Deep Throat
* Jason Robards: Ben Bradlee
* Jane Alexander: Juddy Hoback
* F. Murray Abraham: Paul Leeper sarjentua
* Ned Beatty: Martin Dardis
* Stephen Collins: Hugh Sloan
* Penny Fuller: Sally Aiken
* Robert Walden: Donald Segretti

## Kanpo estekak

* All The President's Men filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q466781
# Arethusa

Arethusa, orkideen familiako Epidendroideae subfamiliako genero bat da. Arethusa bulbosa espezia hartzen dute barnean, Ipar Amerikako ekialdeko kostaldean sakabanaturik dauden lore ubeldun landareak.

## Etimologia

Landarearen izena greziar mitologiatik dator, bertan Arethusa uretako ninfa bat zen. "Dragoi Ahoa" ere deitzen zaio.

## Ezaugarriak

Orkidea hau lurtarra da eta oso urria, lur hezeetan eta leku zingiratsuetan hazten da. Normalki aintzira, urmael, ur geldoetan eta Iparramerikako ekialdeko kostetan.
15 zentimetroko garaiera har dezake. Arrosa edo more koloreko lore bakar eta handi bat ematen du arrosa kolorekoa, ezpain harrigarriekin eta kresta hori eta zuriekin.

## Aipamenak

* Leroy-Terquem, Gerald eta Jean Parisot. Orchids: Care and Cultivation. London: Cassel Publishers Ltd., 1991.
* Schoser, Gustav. Orchid Growing Basics. New York: Sterling Publishing Co., Inc., 1993.
* White, Judy. Taylor’s Guide to Orchids. Frances Tenenbaum, editorea. New York: Houghton-Mifflin, 1996.
* The Illustrated Encyclopedia of Orchids, Alec Pridgeon. Timber Press-ek argitaratua.
* The Manual Of Cultivated Orchid Species, Bechtel, Cribb eta Launert, The MIT Press-ek argitaratua.

## Kanpo loturak

* Datuak: Q133789
* Multimedia: Arethusa (Orchidaceae) / Q133789
* Espezieak: Arethusa
# Aretako pilotalekua

Aretako pilotalekua Laudioko Areta auzoan dagoen pilotalekua da. Inauguratu zutenetik hainbat pilota-partidu nagusi jokatu dituzte bertan, final asko tartean.
Eraikin honetan kontzertuak eta beste ekitaldiak ere ospatu dituzte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253911
# Areto-zapata

Areto-zapata oinetako lokarrigabe mota da, molde baxukoak. Normalean emakumeek erabiltzen dute baina gizonezkoek ere zenbait gertakizun formaletan (operan adibidez) erabiltzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q390032
* Multimedia: Pumps (shoes) / Q390032
# Arete Zirenekoa

Arete Zirenekoa (antzinako grezieraz: Ἀρήτη; fl. Ka. IV. - V. mendeak) Zirenaikako emakumezko filosofoa izan zen. Libiako Zirenen jaioa, Aristipo Zirenekoaren alaba izan zen. Berarengandik ikasi zuen filosofia eta honek, aldi berean, Sokratesen ikasle izan zen. Aretek bere semeari irakatsi zion filosofia, Aristipo Gaztea; horregatik semeari amak irakatsia izengoitia jarri zioten (antzinako grezieraz: μητροδίδακτος, metrodidaktos).
Uste denez Aretek bere aitaren filosofia eskolaren ardura hartu zuen honen heriotzaren ostean. Hainbat testu historikoetan berari buruzko erreferentziak agertzen dira, baina guztiak idatzi ziren bere heriotzaren ostean. Diogenes Laerzio, Estrabon, Gens Elia, Klemente Alexandriakoa, Teodoreto Zirokoa eta Aristoklesen lanetan zein Sudan aipatua agertzen da. Diogenesek idatzi zuen Areteren ikasleen artean Teodoro Ateoa eta Anniceris zeudela. Ez dago idazkun historikorik Areteren irakasgaien inguruan, baina bere aitak sortu zuen eskolaren ideien inguruan dokumentazioa badago.
Gizakien bizitzan plazerrak eta minak duten paperaren inguruko ikuspuntu sistematikoa garatu zuen lehen filosofoetako bat izan zen. Zirenaikoek uste zuten disziplinak, jakintzak eta ekintza bertutetsuek plazerra sortzen zutela. Emozio negatiboak, aldiz, izan haserrea edo beldurra, mina biderkatzen zuten. Sokratesen Protagorasen amaieran aipatzen da "bizitzaren salbamendua" plazer eta penei "neurriaren zientzia" aplikatzean datzala. Zireneko Eskolak, beraz, hedonismoaren lehen gerturapen bat eskaini zuen, Europan Jeremy Benthamek berriro ere XVIII. eta XIX. mendetan hartuko zuen bidetik.

## Erreferentziak

* ↑ Bailey., Ogilvie, Marilyn. (1986). Women in science : antiquity through the nineteenth century : a biographical dictionary with annotated bibliography. MIT Press ISBN 026215031X. PMC 47008020..
* ↑ J., Barnes, Nathan. Reading 1 Corinthians with philosophically educated women. ISBN 9781620325728. PMC 879350687..
* ↑ Brett,, King, D.. A history of psychology : ideas and context. (Fifth edition. argitaraldia) ISBN 9781317350606. PMC 913829095..
* Datuak: Q262225
# Areto-hockey

Areto-hockeya bost jokalariko bi talde eta saredun bi ate aurrez aurre jartzen dituen kirola da (bana zelaiaren alde banatan), non jokalariek forma kurboko egurrezko edo zuntzezko stick edo makila bat erabiltzen duten kautxuzko pilota bat gidatzeko, aurkariaren atean sartzeko asmoz. Partida batek 20 minutuko bi aldi izaten ditu, eta tarteko atsedenaldia 5 minutukoa izaten da. Hala ere, federazio nazionalek partiden iraupena alda dezakete beren jurisdikziopeko lehiaketetan. 36-44 metroko luzera eta 18-22 metroko zabalera du, areto futbolaren antzeko tamaina. Nazioarteko Hockey Federazioak bere arauak erregulatzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Belar-hockeya Hiztegia] [2019]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q974015
* Multimedia: Indoor hockey / Q974015
# Aristoteles Onassis

Aristoteles Sokrates Onassis, grezieraz Αριστοτέλης Σωκράτης Ωνάσης edo Aristotelis Sokratis Onasis (1906ko urtarrilaren 20a, Esmirna, Otomandar Inperioa – 1975eko martxoaren 15a, Neuilly-sur-Seine, Frantzia) XX. mendeko greziar ontzigintzako enpresaburu ospetsuena izan zen, bai eta bere garaiko gizon aberatsena ere. Esaera baten arabera, "bere aktibo guztiak salduko balitu, Wall Streetek dardar egingo luke".
Birritan ezkondurik egon zen, lehenbizi Athina Mary Livanosekin, eta bigarrenik Jacqueline Bouvier Kennedyrekin. Maria Callas opera abeslariaren bikote ere izan zen: harremana ezkontzaz kanpo hasi zen, 1957an, biak nor bere aldetik ezkonduta zeudela, eta Onassis Jacqueline Kennedyrekin ezkontzean bukatu zen.
* Datuak: Q180455
* Multimedia: Aristotle Onassis / Q180455
# Aristotelismo

Aristotelismoa, Filosofiaren historian, Aristoteles greziarraren pentsamendu eta irakaspenetan oinarritzen diren hainbat filosofia eskolez osatutako multzoa da, orokorrean, Antzinaroan eskola peripatetikoa, Erdi Aroan averroismoa, tomismoa eta eskolastika eta Aro Garaikidean Salamancako eskola, neotismoa eta neoeskolastika.
Goi Erdi Aroan, islamdar zibilizazioak Al-Kindi eta Al-Farabi bezalako filosofoen eskutik Aristotelesen idazlan gehienak gorde zituen, Europan ahaztuak edota ezezagunak ziren artean, kristautasunak Antzinako Greziako filosofoen idazlanak paganoak zirenez gaizki ikusiak eta maiz debekatuak zituelako.
Maimonides juduak bere Harrituen gida idazteko islamdarrengandik bereganatutako aristotelismoan oinarritu zen.
XII. menderarte ez zen Mendebaldeko Europan Aristotelesen idazlan eskuragarririk egon, orduan itzultzaileak Aristotelesen arabierazko idazlanak itzultzen hasi eta Alberto Handia eta Tomas Akinokoak Kristau Teologiaren arabera Aristotelesen idazlanak interpretatu eta sistematizatzen hasi ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q263307
# Aristoteliar unitateak

Aristoteliar unitateak, unitate klasikoak edo hiru unitateak, Aristotelesen arabera tragediek jarraitu beharreko araudi bat da. Poetika idazlanean aipatuak, tragediek beharrezko barne kohesioa eta kontzentrazio izan dezaten, ikusleek katarsia eta emozioen purifikazio askatzailea sentitzeko. Orokorrean, unitate hauek Europako antzerkiaren historian zehar errespetatuak izan dira, bere garaitik hasi eta antzerki barroko eta neoklasikoraino, XVIII. mendeko erromantizismoarekin apurtuak izaten hasi ziren.
Aristotelesen hiru unitateak espazioa, denbora eta ekintza dira. Tragedian unitate hauek bakarrak izan behar dute, alegia, tragedia bat leku bakar batean gertatu behar da, egun eta ekintza, istorio edo trama bakarrean, gainera denak bat izan beharra du, ezin ditzake azpitramak edo bigarren mailako ekintzak eduki. Arau hauek beste generoetako antzezlanetan ere ezarri ziren, hiru irizpide horietako bat bete ezean "ongi idatziak" ez zeudela joz.
Ondoren, antzerki garaikidean, unitateak apurtzea interesgarri bilakatu zen, ekintza paraleloak garatuz, osorik agertzen ez diren tramak azalduz edo leku bat baino gehiagotan kokatuz, eta une edo denbora ezberdinetan ezarriz, flash-back edo denbora-jauziak ere gehituz.

## Bibliografia

* Aristòtil, Retòrica. Poètica, Edicions 62, 1998 (Katalanez)
* Silvio D'Amico. Storia del Teatro drammatico, Garzanti, 1958 (Italieraz)
* Dominique Bertrand, Le théâtre, Éditions Bréal, 1996 (Frantsesez)
* Jean-Marie Pradier, La scène et la fabrique des corps : ethnoscénologie du spectacle vivant en Occident, Presses Univ. de Bordeaux, 2000 (Frantsesez)

## Ikus, gainera

* Laugarren horma

## Kanpo estekak

* Datuak: Q607116
# Aritatsu Ogi

Aritatsu Ogi (japonieraz: 小城 得達, Ogi Aritatsu, 1942ko abenduaren 10a -) Japoniako futbolari ohia da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1963 | 1 | 0 |
| 1964 | 1 | 0 |
| 1965 | 2 | 0 |
| 1966 | 7 | 2 |
| 1967 | 5 | 3 |
| 1968 | 3 | 0 |
| 1969 | 4 | 0 |
| 1970 | 13 | 2 |
| 1971 | 5 | 2 |
| 1972 | 8 | 2 |
| 1973 | 5 | 0 |
| 1974 | 6 | 0 |
| 1975 | 0 | 0 |
| 1976 | 2 | 0 |
| Guztira | 62 | 11 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* Datuak: Q2249084
# Arcadia (Hego Carolina)

Arcadia Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Spartanburg konderrian dago, Hego Carolina estatuan. 3.246 biztanle ditu, 5,087 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Spartanburg konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4785109
# Arcadia (Iowa)

Arcadia Iowako hiri bat da. Carroll konderrian kokatua dago. 2010ean 484 biztanle zituen, 2,55 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Carroll konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1913572
* Multimedia: Arcadia, Iowa / Q1913572
# Arcadia (Indiana)

Arcadia Indianako herri bat da. Hamilton konderrian kokatua dago. 2010ean 1.666 biztanle zituen, 1,44 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hamilton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q631422
# Arcadia (Kalifornia)

Arcadia Kaliforniako hiri bat da. Los Angeles konderrian kokatua dago. 2010ean 56.364 biztanle zituen, 28,3 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Los Angeles konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q534536
* Multimedia: Arcadia, California / Q534536
# Arcadia (Kansas)

Arcadia Kansasko hiri bat da. Crawford konderrian kokatua dago. 2010ean 310 biztanle zituen, 1,14 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Crawford konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q670960
# Arcade (New York)

Arcade New York estatuko herri bat da. Wyoming konderrian kokatua dago. 2010ean 2.071 biztanle zituen, 6,86 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Wyoming konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4785058
# Arcadia (Florida)

Arcadia Floridako hiri bat da. DeSoto konderrian kokatua dago. 2010ean 7.626 biztanle zituen, 10,5 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* DeSoto konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q631415
* Multimedia: Arcadia, Florida / Q631415
# Arcade (Georgia)

Arcade Georgiako estatuko hiri bat da. Jackson konderrian kokatua dago. 2010ean 1.786 biztanle zituen, 21,82 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jackson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1881069
# Arcadeko geltokia

Arcade Galiziako Pontevedrako probintziako tren geltoki bat da, Soutomaior udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Coruña — Vigo

## Zerbitzuak

Renfe Operadora
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
1CoruñaUxes • Cerceda–Meirama • Ordes • Santiago de Compostela • Osebe • Padron • Pontecesures • Catoira • Vilagarcia de Arousa • Portela • Pontevedra–Unibertsitatea • Pontevedra • Arcade • Cesantes • Redondela–Picota • RedondelaVigo Guixar :

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8004097
* Multimedia: Arcade train station / Q8004097
# Ancha es Castilla

Ancha es Castilla, Beasaingo musika talde bat izan zen 1980 eta 1990 hamarkadetan aritu zena.

## Ibilbidea

1986 urtean sortu zen eta 1987an Me voy a suicidar 3 abestitako EPa atera ondoren urte berean aurreneko disko luzea kaleratu zuten, Fantástica!. 12 abesti zituen eta abesti ezagunenak "me voy a suicidar" eta "un casanova incompetente" izan ziren. 1988 urtean Oihukaren bilduma diskoan aipaturiko abestiak sartu ziren eta urte berean bigarren diskoa atera zuten, Confucio. 1989ko Oihukaren bilduman "Borrachos al volante" abestia atera zen.
Hirugarren diskoa 1993 urtean argitaratu zuten. Hueco izena zuen. Diskoa aurkeztu eta handik gutxira taldea desegin zen.

## Diskografia

* Me voy a suicidar (1987) - EPa
* Fantástica! (1987)
* Confucio (1988)
* Hueco (1993)

## Erreferentziak

* 1 2 «Grupos Nacionales Nuevaola80: Ancha es Castilla» Grupos Nacionales Nuevaola80 (Noiz kontsultatua: 2019-02-04).
* ↑ «La Ochenteca» www.laochenteca.com (Noiz kontsultatua: 2019-02-04).
* ↑ «La Ochenteca» www.laochenteca.com (Noiz kontsultatua: 2019-02-04).
* ↑ «La Ochenteca» www.laochenteca.com (Noiz kontsultatua: 2019-02-04).
* ↑ «La Ochenteca» www.laochenteca.com (Noiz kontsultatua: 2019-02-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65216610
# Anchamps

Anchamps Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 230 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Anchamps udalerrian erroldatutako biztanleak 226 ziren. Familiak 89 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 121 etxebizitza zeuden, 89 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 107 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 89 etxebizitza nagusietatik 79 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 68 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Anchamps udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 4 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 4 | 70-74 | 0 |
| 8 | 65-69 | 16 |
| 8 | 60-64 | 8 |
| 0 | 55-59 | 4 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 12 | 45-49 | 8 |
| 8 | 40-44 | 8 |
| 8 | 35-39 | 4 |
| 12 | 30-34 | 8 |
| 4 | 25-29 | 8 |
| 8 | 20-24 | 4 |
| 12 | 15-19 | 8 |
| 4 | 10-14 | 12 |
| 8 | 5-9 | 4 |
| 4 | 0tik 4ra | 4 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 147 ziren, horien artean 100 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 100 pertsona aktiboetatik 79 lanean zeuden (48 gizon eta 31 emakume) eta 21 langabezian zeuden (8 gizon eta 13 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Diru sarrerak

2009an Anchamps udalerrian 94 unitate fiskal zeuden, 239 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.230 euro zen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Revenus fiscaux des ménages en 2008

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1020449
* Multimedia: Anchamps / Q1020449
# Arku festoidun

Arku festoiduna arkuaren intradosean apaingarri modura hainbat festoi dituena da. Batez ere arkitektura gotikoetako ateetan erabiltzen zen, baina estilo arkitektonikoaren arabera, arku festoiduna erdi puntukoa, zorrotza, ferra arkua edo beste mota batekoa izan daiteke.
Festoiaren izendapenaren jatorria girlanden antzekotasunagatik da (batzuetan hostoak imitatzen dira, beste batzuetan animaliak).

## Adibideak

* Saint-Hippolyte de Loupiango kapera
* Troyesko katedrala
* Garesko Done Jakue eliza
* Arku festoidunak

## Erreferentziak

* ↑ Moreno García, Francisco. (2003). Arcos y Bóvedas. (1. argitaraldia) Madril: Ediciones CEAC, 37 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2859884
# Arku karpanel

Arku karpanela hainbat zirkunferentzia zatiz osatutako arkua da. Erdi puntuko arku simetrikoaren mutur bakoitzean arku txiki bat gaineratzen zaio; arku txiki hauen zentroa inpostaren marra berean daude, horrela, beraien artean itxura borobildua lortzen dute. Hiru, bost edo zirkunferentzia gehiagoz osatutako arkua izan daiteke, baina, beti ere, kopurua bakoitia izango da. Intradosak hartzen duen forma obalo edo elipse erdiaren antzekoa da.

## Ezaugarriak

Arku karpanelaren trazadura, beraz, zenbait arku tangentez osaturik dago, eta, arku hauek janben marra bertikalekin ere tangenteak izango da.
Arku mota honek trazadura jarraia duenez arku beheratua baino itxura eta diseinu landuagoa du. Orokorrean arku mota honek erdi puntuko arkuarekin alderatuta ostiko txikiagoak ditu; hau dela eta, arku honen erabilerak zubien pilareen lodiera murriztu egin zuen.
Ohiko arkua da, garrantzi handiko edozein garaiko eraikuntzetan erabilia, nahiz eta jatorria eta hedadura nagusia gotiko garaian izan, eta, oso ohikoa izan zenerrenazimenduko eraikinetan. Era berean, Euskal Herriko hainbat baserri eta jauregietako ate nagusietan ageri da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]
* ↑ Jean-Rodolphe Perronet, (2008), La construcción de puentes en el siglo XVIII, Reverté, xiv. orr.

## Ikus, gainera

* Arku zorrotza - bi zentro ditu
* Tudor arkua - lau zentro ditu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2852454
* Multimedia: Three-centered arches / Q2852454
# Arku toral

Arku torala egiturazko elementu bat da, kupuladun tenplu baten ardatz nagusiaren ahoa eratzen duen arkua hain zuzen ere, eta hedaduraz, gurutzadurako lau arkuetako bakoitza, eta, era berean, ardatz nagusi horrekiko elkarzut diren arku guztiak.
Horrez gain arku torala ere esaten zaio bi ganga jarraian banatzen dituen arkuari.

## Ikusi ere

* Parpain-arku
* Petxina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30899011
# Arku zorrotz

Arku zorrotza itxura ugariko arku mota bat da; bi atalez osatuta dago eta erdialdean, giltzarrian, angelu zorrotza osatzen du. Normalean erdi puntuko arkua kontrajartzeko adierazten da. Arku zorrotzak alboko indarrak hobeto transmititzen ditu erdi puntuko arkuarekin alderatuta, eta, horrez gain, bertikaltasun itxura handiagoa du. Arkitektura gotikoan erruz erabili zenez, arku gotikoa ere deritzo.
Arku zorrotz motak:
* Puntu osokoa kurben bi zentroak arkuaren inpostaren mailan daudenean.
* Heren-puntukoa bi inposten arteko distantzia 3 zatitan banatuz, kurben zentroak herenaren ertz puntuetan daudenean.
* Laurden-puntukoa bi inposten arteko distantzia 4 zatitan banatuz, kurben zentroak erdiko bi laurdenen ertz puntuetan daudenean.

## Historia

Abbastar Kalifa-herritarrek IX. mendean jada arku mota hau erabiltzen zuten. Arkitektura musulmanean ferra arku zorrotza X. mendean erabili zuten eta aurrekariak izan zituen arte erromanikoan XII. mendean, burgundiar erromanikoan hain zuzen ere. Arkitektura gotikoan ( XIII.- XV. mendeetan) oso ohikoa izan zen arku zorrotza, izan ere, arku gotikoa izena ere hartzen du arku mota honek.

## Ezaugarriak

Arku zorrotzaren arkuak motxetarekiko zutak dira eta goiko aldean angelu zorrotza osatzen dute. XII. mendeko Europan arku zorrotzaren erabilera aldaketa estetiko bat sortu zuen; arkitektura erromanikoan erdi-puntuko arkuaren erabilerarekin apurtu zuelako, eta horrez gain espazio handigoak sortzea ahalbideratuko zuelako, arku zorrotzaren alboko presioen bertikaltasunari esker alboko presioen indarrak txikiagoak zirelako.
Gezi punta itxura du eta itxura bertikal horri esker eraikuntzaren garaiera handiagoa izango da.
Arku zorrotzaren ebaketek sistema gotikoaren nerbioak sortuko ditu, garaitik garaira gero eta konplexuagoak izango direnak, eta hori zutabeen molduretan ere ageriko da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13635434
* Multimedia: Pointed arches / Q13635434
# Arku izun

Arku izuna, batzuetan arku faltsua, arkuaren antzeko eraikuntza metodo bat da; baina benetako puntu erdiko arku baten kasuan ez bezala, alboetatik, mentsulak erdigunera luzatuz egiten den teknika da.

## Historia

Historian primitiboagoak dira era honetako arkuak erdi puntukoak baino. Ameriketan maiak eta beste zibilizazio batzuen arkitektura puntu honetan geratu zen; Ilgora Emankorreko antzinako kulturetan bakanak izan ziren erdi puntukoak eta faltsuak ugariagoak ziren, eta Europan ere, antzinako Greziako arkuak ere faltsuak izan ziren. Erdi puntuko arku benetakoak etruskoekin hasi ziren Europan, eta Erromatarrek erabili eta hedatu zuten batez ere.

## Iruditegia

* Nuragheak, Sardinia neolitikoan.
* Mizenasko ate bat, Antzinako Grezian.
* Ugariteko arku bat, Ilgora Emankorreko zibilizazioetako adibidea.
* Maien arku bat, Kabah hirian.
* Quwwat-ul-Islam meskita, Delhi, 12. mendearen amaierakoa.
* Baliko arku faltsu bat, Indonesian.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Ortega Andrade, Francisco. (1993). «La Construcción Etrusca» Revista de Edificación (15) (Noiz kontsultatua: 2020-08-30).
* ↑ (Gaztelaniaz) Moya Blanco, Luis. (1987). [http://oa.upm.es/39014/1/1987_cupuliformes_LM_opt.pdf Arquitecturas cupuliformes: el arco, la bóveda y la cúpula in 'Curso de mecánica y tecnología de los edificios antiguos'. ] Servicio de Publicaciones del Colegio Oficial de Arquitectos de Madrid, 97-119 or. ISBN 84-7740-000-8. PMC 18683340. (Noiz kontsultatua: 2020-08-30).
* ↑ (Gaztelaniaz) Sánchez Sánchez, Narciso. (2011). Geometría de los arcos. Región de Murcia, Consejería de Educación, Servicio de publicaciones.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12550
* Multimedia: Corbelled vaults / Q12550