OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# A Mariña Oriental

A Mariña Oriental Galiziako kostaldearen eskualde mugakidea da, Lugoko probintziaren ipar-ekialdean dagoena, Asturiasen ondoan.
Ribadeo du udalerririk handiena. 16.477 biztanle zituen guztira 2016an.

## Geografia

Iparraldean Kantauri itsasoa, mendebaldean A Mariña Central, hego-mendebaldean Meirako eskualdea, hegoaldean A Fonsagrada eskualdea eta ekialdean Eo-Navia (Asturias) eskualde mugakideak ditu.

## Udalerriak

* Ribadeo: 9.854 biztanle (2019).
* Barreiros: 2.934 biz.
* A Pontenova: 2.264 biz.
* Trabada: 1.118 biz.

## Ikus, gainera

* Bizkaiko golkoa
* Rias Altas

## Kanpo estekak

* Datuak: Q459252
* Multimedia: A Mariña Oriental / Q459252
# A Long Way Down (filma)

A Long Way Down (euskaraz Gainbehera Luzea), 2014ko Pascal Chaumeil frantziar zinema zuzendariaren umore beltzeko film bat da. Nick Hornby idazlearen 2005eko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Pierce Brosnan, Toni Collette, Imogen Poots eta Aaron Paul aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Londres, Urteberri-egun bezperan, lau pertsona hiriko eraikin garaienetako batean bilduko dira, bertatik jauzi eta bere buruaz beste egiteko asmoz: Martin Sharp (Pierce Brosnan) zoritxarrean eroritako telebistako aurkezle ospetsua, Maureen Thompson (Toni Collette) arazoak dituen ama ezkongabea, Jess Crichton (Imogen Poots) neska nerabea eta J.J. Maguire (Aaron Paul) pizza banatzaile gisa nola edo hala bizi den musikari gaztea. Lauak etsituak daude, baina akordio batera iritsiko dira: jauzirik ez egin eta elkarri laguntzea, gutxienez San Valentin eguna arte, honela bere bizitzetako larrialdi une hori elkarrekin batera igarotzeko.

## Aktoreak

* Pierce Brosnan: Martin Sharp
* Toni Collette: Maureen Thompson
* Imogen Poots: Jess Crichton
* Aaron Paul: J.J. Maguire
* Rosamund Pike: Penny
* Sam Neill: Jessen aita
* Tuppence Middleton: Kathy Miller
* Joe Cole: Chas Johnson
* Josef Altin: Matty

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q2819795
# A Man for All Seasons (1966ko filma)

A Man for All Seasons (euskaraz Denboraldi Guztietarako Gizona), 1966ko Fred Zinnemann austriar-estatubatuar zinema zuzendariaren biografia eta drama film bat da. Robert Bolt idazlearen 1960ko izenburu berdineko antzezlanean oinarritua dago. Paul Scofield, Wendy Hiller, Leo McKern, Orson Welles, Robert Shaw eta Susannah York aktoreek antzeztu zuten.
Sei Oscar Sari irabazi zituen: Film onenaren Oscar Saria (Fred Zinnemann), Zuzendari onenaren Oscar Saria (Fred Zinnemann), Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Paul Scofield), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Robert Bolt), Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Ted Moore) eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Elizabeth Haffenden eta Joan Bridge). Gainera, Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Robert Shaw) eta Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Wendy Hiller) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Henrike VIII.a Ingalaterrakoak (Robert Shaw) Katalina Aragoikoaz dibortziatu eta Anne Boleynekin (Vanessa Redgrave) ezkontzeko asmoz ingeles aristrokrazia eta elizgizonen babesa bereganatzen saiatuko da. Sir Thomas More (Paul Scofield), Europako humanista nabarmenetakoa, katolikoa eta erregearen konfidantzazko gizona, ataka latzean dago: Bere kontzientziaren arabera jardun behar al luke, besteek traidorea gisa adierazi eta bere burua exekutatua izateko arriskuan jarriz, ala legeak bere beharrei egokitzeko inongo erreparorik ez duen erregeari men egin eta burua markutuko beharko al luke?

## Aktoreak

* Paul Scofield: Sir Thomas More
* Wendy Hiller: Alice More
* Leo McKern: Thomas Cromwell
* Orson Welles: Wolsey kardinala
* Robert Shaw: Henrike VIII.a Ingalaterrakoa
* Susannah York: Margaret More
* Nigel Davenport: Norfolko dukea
* John Hurt: Richard Rich
* Corin Redgrave: William Roper (gaztea)
* Colin Blakely: Matthew
* Cyril Luckham: Thomas Cranmer artzapezpikua
* Vanessa Redgrave: Anne Boleyn
* Jack Gwillim: Justizia Burua
* Michael Latimer: Norfolken laguntzailea
* Thomas Heathcote: Ontzilaria
* Yootha Joyce: Averil Machin
* Anthony Nicholls: Erregearen ordezkaria
* John Nettleton: Kartzelazaina
* Eira Heath: Matthewen emaztea
* Molly Urquhart: Anderea
* Paul Hardwick: Gortesaua
* Philip Brack: Zaindarien kapitaina
* Martin Boddey: Dorrearen gobernatzailea
* Eric Mason: Exekutatzailea
* Matt Zimmerman: Mezularia

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q218999
# A Mezquita

A Mezquita Ourenseko udalerria da, Comarca de Viana eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.383 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Ourenseko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Galizieraz) Galiziako estatistika institutoaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q1627569
* Multimedia: A Mezquita / Q1627569
# A Man Called Horse

A Man Called Horse (euskaraz Zaldi Izeneko Gizona) 1970eko Elliot Silverstein estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Filma 1968ko Dorothy M. Johnson idazlearen "Indian country" istorio laburrean oianrritua dago.
Filmak lortutako arrakastaren ondorioz, bi jarraipen izan zituen: The Return of a Man Called Horse (1976) eta Triumphs of a Man Called Horse (1983).

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1843, Montanako medietan dagoen ehiztari zuri talde bat crow indiarren erasoaldia jaso eta ia denak hilik gertatzen dira, salbuespena John Morgan ingeles jauntxo harroputz bat da (Richard Harris). Ondoren, siouxek preso hartu eta indiarren buruzagiaren aurrean zaldia balitz vezala aurkezten dute, honek eran berean, gizon zuria bere amari morroi gisa oparitzen diolarik. Indiar herrixkan Johnek Batise mestizoa (Jean Gascon) ezagutzen du, azken honek indiarren bizimodu eta ohituretan hezitzen duelarik, azkenean gora behera askoren ondoren John indiarren begiruneairabazi eta haioen herriko beste kide bat bilakatzen delarik.

## Aktoreak

* Richard Harris - John Morgan
* Judith Anderson - Buffalo Behi Buru
* Jean Gascon - Batise
* Manu Tupou - Esku Hori
* Corinna Tsopei - Orein Lasterkari
* Dub Taylor - Joe
* James Gammon - Ed
* William Jordan - Bent
* Eddie Little Sky - Arrano Beltz
* Michael Baseleon - Hankaluze
* Lina Marín - Thorn Rose
* Tamara Garina - Elk emakumea
* Terry Leonard - Striking Bear
* Iron Eyes Cody - Sendagilea
* Tom Tyon - Médikua

## Kanpo estekak

* A Man Called Horse filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q497059
# A Love Song for Bobby Long

A Love Song for Bobby Long (euskaraz Bobby Longentzako Maitasun Abesti Bat), 2004ko Shainee Gabel estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Ronald Everett Capps idazlearen Off Magazine Street eleberrian oinarritua dago.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
AEB, New Orleans, Purslane Will (Scarlett Johansson) neska gaztea duela urte asko ikusten ez zuen amaten hiletara bertaratzeko itzuli berri da, bere haurtzaroko jaiotetxea berreskyratzeko asmoz. Etxera iristean, harriduraz bertan bere amaren bi lagun bizi direla ohartuko da: Bobby Long (John Travolta), iraganean literatur irakaslea izana, eta Lawson Pines (Gabriel Macht), Bobbyren biografia idazten ari den mutil gaztea. Arazoa bi gizonek etxea abandonatzeko inongo asmorik ez dutela erakusten dutenean sortuko da.

## Aktoreak

* John Travolta: Bobby Long
* Scarlett Johansson: Purslane (Pursy) Hominy Will
* Gabriel Macht: Lawson Pines
* Deborah Kara Unger: Georgianna
* Clayne Crawford: Lee
* Sonny Shroyer: Earl
* Carol Sutton: Ruthie
* Warren Kole: Sean (edota Warren Blosjo)
* Nick Loren: Merkataria

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q958142
# A Man on the Beach

A Man on the Beach 1955eko Joseph Losey estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Delitugile batek, gaizkidearekin izandako liskar batean zauritu ondoren, babeslekua aurkituko du alkoholizatutako sendagile itsu baten etxean. Sendagileak, aldiz, kriminalari itsu dagoela ezkutatzea lortuko du.

## Aktoreak

* Donald Wolfit
* Michael Medwin
* Michael Ripper

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4658109
# A Mariña Occidental

A Mariña Occidental Galiziako kostaldeko eskualdea da, Lugoko probintziaren ipar-mendebaldean dagoena.
Viveiro du udalerririk handiena. 26.122 biztanle zituen 2016an.

## Geografia

Iparraldean Kantauri itsasoa, mendebaldean Ortegal, ekialdean A Mariña Central, hego-mendebaldean O Eumeeta hegoaldean Terra Chá eskualde mugakideak ditu.

## Udalerriak

* Viveiro: 15.466 biztanle 2019an.
* Cervo: 4.227 biz.
* Xove: 3.273 biz.
* O Vicedo: 1.675 biz.
* Ourol: 1.018 biz.

## Ikus, gainera

* Bizkaiko golkoa
* Rias Altas

## Kanpo estekak

* Datuak: Q459244
* Multimedia: A Mariña Occidental / Q459244
# A Merca

A Merca Ourenseko udalerria da, Terra de Celanova eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.268 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Ourenseko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Galizieraz) Webgune ofiziala.
* Datuak: Q1607660
* Multimedia: A Merca / Q1607660
# Ahlden (Aller)

Ahlden (Aller) Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, Heidekreis barrutian. 2014an 1.531 biztanle zituen 25,84 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q400396
* Multimedia: Ahlden (Aller) / Q400396
# Ahlsdorf

Ahlsdorf Alemaniako udalerri bat da, Saxonia-Anhalt estatuan. Azken zentsuaren arabera 1.519 biztanle zituen, 5,09 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q400556
* Multimedia: Ahlsdorf / Q400556
# Ahlstädt

Ahlstädt Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, [[Hildburghausen (barrutia)|Hildburghausen]] barrutian. 2014an 135 biztanle zituen 2,32 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q400574
* Multimedia: Ahlstädt / Q400574
# Ahlen

Ahlen Alemaniako udalerria da. Ipar Renania-Westfalia estatuan kokatuta dago, [[Warendorf barrutia|Warendorf]] barrutian. 2014an 51.766 biztanle zituen 123,13 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1132
* Multimedia: Ahlen / Q1132
* Webgune ofiziala
# Ahlerstedt

Ahlerstedt Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan dago, [[Stade barrutia|Stade]] barrutian. 2014an 5.116 biztanle zituen 62,45 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q400503
* Multimedia: Ahlerstedt / Q400503
# Ahlfeldita

Ahlfeldita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Ahlfeldita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: NiSeO₃*2H₂O. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Ahlfeldit: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 13-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1129950
* Multimedia: Ahlfeldite / Q1129950
# Ahlefeld-Bistensee

Ahlefeld-Bistensee Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Rendsburg-Eckernförde (barrutia)|Rendsburg-Eckernförde]] barrutian. 2014an 498 biztanle zituen 10,04 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q400424
* Multimedia: Ahlefeld-Bistensee / Q400424
# Ahate ilun

Ahate iluna (Anas rubripes) Anatidae familiaren ahate ez-domestikoa da.
Amerikan jatorria duen ahate hau batzuetan Europan ere bizi da, non inbaditzaile bilakatu da.

## Erreferentziak

* ↑ Cornell Lab of Ornithology - American Black Duck
* Datuak: Q845292
* Multimedia: Anas rubripes / Q845292
* Espezieak: Anas rubripes
# Ahate herren

Ahate herrena politikan erabiltzen den esapide edo egoera bat da, non politikaria ardura postu batean izan arren, hautetsiaren denborak amaiera-data zehaztuta duen. Ohikoa da haren ondorengoa zehaztuta dagoen kasuetan gertatzea.
Sarritan, kargua uzten duen politikariak eragin txikiagoa izaten du beste politikariekin, karguan denbora gutxi ematen baitu. Ahate herren batek, aldiz, botere estandarrean dagoen jendeak ez duen erabakiak hartzeko askatasuna du, ondorioen beldur handirik gabe, Ohikoa da errepikatuko ez duela dakien politikariak azken orduan indultuak edo bestelako ekintza ez populistak egitea.

## Deskribapena

Baldintza hori arrazoi hauengatik gerta daiteke:
* Hautetsi izateko proposamena galdu izana.
* Indarrean dagoen ziklo politikoa bukatutakoan hurrengora ez aurkezteko erabakia hartuta edota publiko eginda izatea.
* Legezko muga bat edo alderdiaren barne arautegiak hautesiari kargura berriro aurkeztea galarazten diona.
* Betetzen zuen alderdiko kargua kentzea, baina kargu instituzionalari eustea. Kasu horretan funtzionarioak jarraitu egin dezake agintaldia amaitu arte.

## Terminoaren jatorria

Ahate herrena esaldia XVIII. mendean sortu zen Londresko Burtsan, zorrak bete ez zituen burtsako artekari bat izendatzeko.
Idatzizko terminoaren lehen aipamen ezaguna Horace Walpolek egin zuen, 1761ean Sir Horace Manni bidalitako gutun batean: "Badakizu zer diren zezen bat, hartz bat eta ahate herren bat?"
Adiera literalean, bere taldean mantendu ezin den ahatea da, harraparientzat zuri bihurtuz.
Terminoa XIX. mendean transferitu zitzaien politikariei. Ezagutzen den lehen erabilera AEBtako Kongresuko erregistroan ageri da,, 1863ko urtarrilaren 14an: "Inola ere ez... objektiboki objektibagarria izan daiteke, 'ahate herrenak' edo politiko deskonposatuak jasotzea leporatzen baitzaio".

## Erreferentziak

* ↑ «Ahate herrena» Berria 2011-06-19 (Noiz kontsultatua: 2023-11-24).
* ↑ «Obamaren itzala» www.jakin.eus (Noiz kontsultatua: 2023-11-24).
* ↑ lame duck. Merriam Webster Online.
* ↑ (Ingelesez) Lame Duck. Word Detective.com.
* ↑ (Ingelesez) Lame duck. The Phrase Finder.
* ↑ (Ingelesez) Greenwald, Ken. (December 9, 2008). Lame Duck. Wordwizard.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q948290
# Aizkorrandi

Aizkorrandi edo Intzartzu Ataungo Aitzarte mendiaren tontorretako bat da. Aitzarteko iparraldean dauden Intzartzuko haitzetatik malkartsuena da Aizkorrandi.

## Irispideak

Eskalada bide labur batzuk, mendi honen hegoaldeko aurpegian daude. Aizkoate menditik doan bideak, ez du apenas zailtasunik, eta pasabide bat behartu behar da, Aizkoate mendiaren tontorrera iritsi aurretik dagoen ertzera iristeko. Ertzetik, Aizkoateren tontorrera iristen da. Arastortzeko gaña mendiranzko igoera erraza da, tartean dagoen lepora iritsi eta gero. Ia airezkoa den ibilbide honek Aitzarte izeneko ezkutatutako harana deskubritzea ahalbidetzen du, zeinek, Arrateta baino ez duen sarrera naturaltzat. Arratetako iparraldeko espoloian, eskalada eskola bat dago: Jentilbaratza. Iparraldetik tontorrera iris daiteke Ataun-San Martinetik, Errekarte edo Ameztiko lepora iritsiz gero.

## Erreferentziak

* ↑ «Aizkoate», Ataun Turismoa webgunea, Ataungo Udala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252995
# Aizkorri II

Aizkorri II (Leintz Bailarako bizkaieraz Axkorri) Zaraia mendilerroan kokatuta dagoen mendi bat da. Bi darama, Aizkorri mendilerroan kokatuta dagoen izen bereko menditik bereizteko. Atain mendiaren hegoaldean kokatua dago, Deguria eta Alabita haranen artean. 1.132 metroko garaierarekin, mendilerroko laugarren mendirik garaiena da, Aranguren, Elorretako Haitza eta Kurutzeberriren ondoren.

## Irispideak

Bideetako bat, Bolibartik abiatzen da. Lehenik, Lizargarate leporantz doan bidea hartu behar da. Behin hona heldu ondoren, Bizkarlatza mendia bere iparraldeko aldetik inguratu behar da, Otsoarrate leporantz abiatuz, eta, ondoren, ekialderantz hartu behar da, Angitako Arratea lepoa begi bistan izan arte. Hona heldu ondoren, ezkerrerantz hartu behar da, tontorrerantz zuzen joateko, harbide deseroso batetik.
Beste bide bat, Alabita haranetik abiatzen da. Hau ere, Lizargaratetik geratzen da. Lizargarate lepoko bidegurutzetik eskuinetara doan bidea hartu ondoren, handik gutxira, Alabita arratea edo Alabitarte izeneko tokira heltzen da, Elgea mendilerroaren pare-parean. Hemendik, ekialderantz hartu behar da, Alabita Txikirantz, eta, handik pixkatera, igotzen hasi, mendiaren tontorrera, mendiaren hegoaldeko aldetik heltzeko.
Degurixatik ere hel daiteke. Alabita Txikiko lepora heldu ondoren, tontorrera mendebaldetik heltzen da.

## Berezitasunak

Mendiaren ingurua pagadi batek osatzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252998
# Aizkorri kalea

    Artikulu hau Donostiako kaleari buruzkoa da; mendia gaitzat duena beste hau da: «Aizkorri»
Aizkorri kalea :
| Donostia, Antigua ||
| Herrialdea Lurraldea | Euskal Herria Gipuzkoa |
| Aizkorri kalea Aizkorri kalea Aizkorri kalea ||
| Koordenatuak: | 43°18′41.6″N 2°00′12.7″W﻿ / ﻿43.311556°N 2.003528°W﻿ / 43.311556; -2.003528 |
Aizkorri kalea Gipuzkoako Donostia hiriko kale bat da, Antigua auzoan kokatua. Kale hau bere luzeragatik nabarmentzen da. Izena Zegama-Oñatiko udal-mugarteetan kokatutako mendilerrotik datorkio. Bizitegi-kale bat da eta kalearen erdian haurrentzako parke txiki bat dago.

## Kokalekua

Matia kalean hasita, goranzko aldapa luze bat da, hegoalderantz bideratua. Puntu altuenean, bitan banatzen da: Heriz pasealekua alde batetik, eta bestetik, Aizkorri kaleak jarraitzen du, beheranzko malda batean, Zarautz kalearekin bat egin arte. Zarautz kaletik Aizkorri kalera igotzeko malda bat eta igogailu bat daude.

## Leku interesgarriak

* Donostiako apaiztegia

## Galeria

* Parkea

## Oharrak

1979. urtera arte soilik gaztelaniazko izenak onartzen zituen kaleentzat Donostiako Udalbatzak. 2014. urtean Udalbatzak euskarazko izena onartu zuen kale honetarako (Aizkorri kalea, Aitzgorri ordez).

## Erreferentziak

* ↑ Kale izendegia. Lizentzia CC-By-SA. Ikus http://www.donostia.eus/taxo.nsf/fwLicencia?ReadForm&idioma=eus.+(Noiz kontsultatua: 2018-4-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61070146
* Multimedia: Calle Aizkorri, Donostia-San Sebastián / Q61070146
# Aizkorri (Zegama)

Aizkorri Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Zegaman sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 231 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %25,36.

## Ikus, gainera

* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252996
# Aizkorri (mitologia)

Aizkorri, Araba eta Gipuzkoaren arteko mendia. Aizkorriko mendilerroak euskal mitologiaren elezahar eta sinesmen askoren kokalekua da Aizkorriren geografian eta bestetan sakontzeko:

## Elezarrak eta sinesmenak

* Aizkorrin bertan, leize batean, Mari bera bizi da. Leize hau Aralarreraino luzatzen omen da. Ikaragarri luzatzen diren leize hauen inguruko sinesmena oso hedatuta dago Euskal Herrian. Sarako leizeen kasua edota Aiako Aizkultzetan bezala.
* Marik ekaitzak sortzen ditu bere lur azpiko egoitzan, gero ibar eta lautada aldera bidaltzeko.
Hau dela eta, ohitura izan da Arantzazuko fraideek urtero Aizkorri mendira igotzea bere tontorretik Gipuzkoa aldeko larre soroak bedeinkatzera. Era berean ekaitzen aurkako araoak irakurtzen zituzten.
Fraideek betekizun honetan huts eginez gero, kexak egoten ziren inguruko herrietan esanez eliz gizonek ez zutela "Aizgorriko Sorgina" behar bezala araokatu.
Zegamako herritarrek urtero dirua jasotzen ohi zuten Arantzazuko fraidei eskaintzeko zeremonia hau egin zezatela.
Berriro ere Mito pagano eta kristauen arteko nahasketa bat ikusten dugu ohitura honetan. Kristautasunaren antzinako erlijio eta sinesmenen gaineko garaipenaren sinbologia bat.

## Bibliografia

* Jose Miguel de Barandiaran, obras completas. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252997
# Aizkorriko Dama

Aizkorriko dama euskal mitologia agertu ohi den Mari jainkosaren pertsonifikazioa da. Bere izenak ongi adierazten duen bezala bere bizilekua Aizkorri mendilerroa da.

## Kondaira

Gipuzkoako Zerain udalerrian Euzkita izeneko baserri bat ba omen da. Egun batez, ikaragarrizko ekaitz bat zegoela, amak alabari ganbarako leihoak isteko igo zedila agindu zion. Neska gazteak ez zion jaramonik egin. Orduan, amak amorru bizian honako hau esan omen zion:
- Deabruek eramango al haute!
Azkenean, alaba leihoak istera igo omen zen, baina ez zen bueltan jaitsi, handik aurrera ez zen beraz gehiagorik jakin izan. Deabruak eramana izan zen.
Ordudanik, harat-honat noraezean dabil. Batzuetan Aizkorrin ikus daiteke, besteetan Aralarren edota Anboton.
Behinola Aizkorrin zegoenean, bere leizera ahari bat eraman omen zuen. Bere jabeak ziren artzainak leizera bila joan eta itzultzeko eskatu zioten. Bisita honek iraun zuen denbora osoz Aizkorri dama ahariaren gainean eserita egon omen zen, bitartean bere ilea orrazten zuelarik.
Azkenean artzainek leizearen sarrerara eraman zuten bedeinkatutako argizariari esker aharia berreskuratzea lortu zuten.

## Ikus gainera

* Mari
* Anbotoko Mari edo Anbotoko Dama
* Aralarko Dama
* Txindokiko Dama
* Mondarraingo Dama
* Murumendiko Dama

## Erreferentziak

* ↑ 1954ean Zerain udalerriko Jauregia andreak kontatutako kondaira. Antologia de Fabulas, Cuentos y Leyendas del Pais Vasco. Luis de Barandiaran Irizar. Txertoa argitaletxea. 1984.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252999
# Aizkorri

Aizkorriko Gurutzea Aizkorriko mendilerroko mendietako bat da, Gipuzkoan kokatua, Arabako mugatik hurbil. Nahiz eta mendilerroari izena eman dion, 1.523 metro garai delarik, ez da Aizkorriko mendilerroko garaiena, Aketegi baita, 1.551 metrorekin.
Bere haitzezko talaia batean duen baselizarengatik da ezagunagoa Aizkorri Atxuri baino. Baseliza horretan, gurutze bati otoitz egiten zaio. Alegiak dioenez, gurutze hori, hainbatetan Zegamara edo Araiara eraman zuten arren, beti atzera Aizkorrin agertzen zen.

## Deskribapena

Aizkorriko mendilerroko mendietako bat da Aizkorri, eta 2006. urtetik Aizkorri-Arazko natura parkeko parte da, mendilerro bereko Atxuri, Aketegi, Aitzabal, Arbelaitz eta Iraule mendiekin batera. Hegoaldeko isurialdean Urbiako landak ditu, 1.000 metroko garaieran. Harana, ekialdetik mendebaldera zabaltzen da, Arantzazutik Lizarratera. Urbiako landetan hainbat monumentu megalitiko daude. Kareharrizko harkaitz, pago eta arantzen artean, ardi latxen saldoak ugariak dira. Artzainek bordetan hartzen dute aterpe.

## Mitologia

Aizkorriko mendilerroa euskal mitologiaren sinesmen eta elezahar askoren kokalekua da. Mariren beraren egoitza nagusienetarikoa da. Marik bi egoitza nagusi ditu mendilerroan: Gaiztozulo Oñati aldean eta Aketegi.

## Ibaien sorlekua

Bertan jaiotzen dira iparralderantz doazen Oria, Urola eta Arantzazu ibaiak; baita Burunda eta Zadorra ere, hauek hego-ekialdera isurtzen dira.

## Abiapuntuak

Bertara igotzeko biderik ohikoenak Otzaurtetik, Arantzazutik eta Zegamatik abiatzen dira. Arantzazutik abiatuta Urbiako bordara hel daiteke eta hortik tontorreraino iritsi. Araba aldetik, berriz, Zalduondo edo Araia ditugu abiapunturik ohikoenak.

### Igarotze-denborak

* Arantzazutik (2h 30 m).
* Otzaurtetik (2h 45 m).
* Araiatik (3h 45 m).

## Kirol probak

Maiatzaren amaieran Zegama-Aizkorri Mendi Maratoia egiten da, Munduko Koparako puntuagarri dena.

## Mendi-aterpeak

* San Adriango mendi-aterpea

## Iruditegia

* Aizkorrirako bidea Urbiatik.
* Aratz borda, atzean Aizkorri duela.
* Aizkorriko mendilerroa Aizkorriko gailurretik.
* Aizkorrira igotzeko azkeneko zatia.
* Aizkorriko gailurra 1934ko uztailaren 8an. Mendizaleen aterpea inauguratu zenekoa..
* Zegama atzekaldean Aizkorri duela, 1940ko irudia.

## Leku interesgarriak

* Lizarrate
* Aizkorriko galtzada

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendiak
* Euskal Herriko natura parkeak
* Askorri

## Kanpo estekak

* Aizkorri luberri.net webgunean
* Zegama-Aizkorri Mendi Maratoia
* Datuak: Q2828834
* Multimedia: Aizkorri / Q2828834