OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Indar armatuak

Estatu bateko indar armatuak bere armada eta gorputz polizialak dira. Adar ezberdinetan banatzen dira, zerbitzu armatu ezberdinak zeinek errekurtso militarrak multzokatzen dituzten gero Estatuak baliatzen dituenak lurrean (armada), itsasoan (itsas-armada) eta airean (aireko indarrak). Gorputz polizialen kasuan beren helburua indarra forma kontrolatuan erabiltzea da, hala, ordena inposatu eta legislazioa betearazteko. Estatu batzuetan gobernuek indar armatu irregularrak dituzte talde paramilitarrak deritzenak.
Indar armatuen erabileraren aztertzea zientzia militarra bezala ezaguna da. Zentzu zabalean honek erasoaren kontsiderazioa eta defentsa hiru maila ezberdinetan eskatzen du: estrategia, arte operatzailea eta taktika. Arlo hauetako bakoitzean indarraren erabilera ikasten dute nahi izandako helburua lortzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q772547
* Multimedia: Military / Q772547
# Indar (argipena)

Indar hitzak adiera zenbait ditu:
* indarra kontzeptu fisikoa;
* indar fisikoa;
* Indar Electric, Euskal Herriko enpresa;
* Indarra Euskal Kultur Elkartea, Gasteizko kultur elkartea;
* Indarra Informatique, Zuberoa informatika enpresa.
# Ibaiadar

Ibaiadarra ur laster edo ibai bat da, bere urak itsasoan ez baizik beste ibai nagusiago batean isurtzen dituena.
Hasiera batean, batzen diren bi ibaietatik, ibaiadartzat jotzen dena, garrantzi gutxiagoakoa da (bere emariagatik, luzeragatik edo arroaren tamainagatik...) Hala ere, badago salbuespenik: Misisipi ibaia adibidez. Honen ibaiadarra den Missouri ibaia, elkargunetik errekan gora, 600 kilometro luzeagoa da eta hiru aldiz handiagoa den arroa du, adibidez.
Gauza bera gertatzen da Miño eta Narcearekin, Sil ibaia eta Nalon baino laburragoak eta emari gutxiagodunak. Eta, Orinoko eta Guaviare ibaien arteko elkargunean, azken hau, askoz luzeagoa da, ia 1600 kilometroko luzerarekin, Orinokok, toki horretan bertan 940 dituen bitartean, emari gehiagokoa ez den arren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q159675
* Multimedia: Tributaries / Q159675
# Ibaiertz

Ibaiertza edo erribera ibai edo erreka baten bi aldeetara zabaltzen den gunea da, horregatik ezaugarri geomorfologiko eta ekologiko bereziak dituena. Biotopo moduan ere kontsidera daiteke.
Ibaiertzeko basoetan landare espezie askotarikoak biltzen dira, zuhaixkak, sahatsak esate baterako, eta zuhaitzak, haltzak, makalak, lizarrak, zumarrak… baita hainbat belar motak eta ihiak. Sasi eta sastrakak ere bai, besteak beste, zuhandorra, binorria, atxaparra, laharrak, eta arkakaratsak.

## Ikus, gainera

* Ibarbaso
* Meandro

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3706062
# Ibai delta alderantzikatu

Ibai delta alderantzikatua, delta maila berezi bat da, non, deltaren mutur estua, itsasertzean sortzen den, eta, zabalena, barnealderago, eta, beraz, gainontzeko deltekiko, mutur bietako tokiak alderantzikatu egiten dira.

## Azalpena

Ohiko ibai delta bateko mutur estua, ibaia deltan sartzen den tokian dago, hortik abiatuta, haizemaile formako gune zabal bat eratzen delarik, sedimentazioak eratua, kanpoalderantz hedatzen dena ur gorputzean, itsasoratzen den ibaian. Kasu arraro batzuetan, delta, ibaia, haran estu eta lau batetik irteterakoan eratzen da, baina oraindik bere barnean. Sedimentuak, gune honetan metatzen doaz, ura, badia baten bidez itsasoratzen den bitartean, eta, beraz, deltaren erpina, ohi egoten denaren alderantzizko moduan dago.
Delta alderantzikatuek, geologiari dagokionez, ez dute denbora askorik irauten, metaketa, sedimentuz azkar betetzeko joera baitute, eta, beraz, ohiko deltetan bihurtzen dira.

## Adibideak
### Sacramento eta San Joaquin ibaien deltak

Alderantzikatutako delta baten adibide klasiko bat, Kaliforniako San Joaquin eta Sacramento ibaien delta da. Kaliforniako Erdialdeko Harana, Kaliforniako Coast Rangesen dagoen aintzira txiki bat den Carquinez Itsasartearen irteeraren bidez oso-osorik drainatzen duten ibaien ura.

### Tajo

Beste adibide bat, Tajo da, Portugalen, sedimentazioa dela eta, delta hau, orain, oso partzialki alderantzikatua den arren, harana, ia sedimentuz betea duelarik. Oraindik, 15 kilometroko zabalera eta 25eko luzera du, itsasoratze zatian dituen 2 kilometroekin alderatuz, eta harea banku handiak dituen aintzira handi bat eratzen du, itsasbehera garaian agerian geratzen diren harea bankuak. Duela milaka urte, askoz handiagoa zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q302646
* Multimedia: Inland deltas / Q302646
# Ibaia euri-erasoetan

Ibaia euri-erasoetan liburua Jose Luis Padrón egilearen poesia lana da. Liburu honek 1998]an, Euskaltzaindia antolatu zuen Felipe Arrese Beitia saria irabazi zuen.

## Estiloa

Itxuraz maitasunezko poesia da liburu honetan jaso dena, baina ez zentzu erotikoan, filosofikoan baizik. Maitasuna denboraz eta honen igarotzeaz hitz egiteko aitzakia da, azken finean. Estilo zuzena eta itxuraz erraza erakusten du liburuak. Funtsean, amodioaren eta ibaiaren arteko lotura azaltzen digu poetak; jakina, ibaia eta denbora bat dira. Orokorrean, poema laburrak dira, atal desberdinetan antolatuta:
* "Ibai beroak"
* "Ibai hotzak"
* "Leihoa ireki duzu"
* "Euria"
Poemetan sinbolismo da nagusi, baina oso sinbolismo klasikoa eta, askotan, naturarekin lotuta: seaska, euria, ibaia, udazkena, ekaitza, arratsa...

## Bibliografia

* Ibaia euri-erasoetan. Euskaltzaindia-Bilbao Bizkaia Kutxa Fundazioa, 1999, 72 or. ISBN:84-89476-78-0.

## Kanpo loturak

* Liburuaren poema batzuk Zarauzko Idazleak webgunean.
# Ibaialde Arraun Elkartea

Ibaialde Arraun Elkartea Angeluko arraun taldea da. Gaur egun ABE Traineruen Ligan ari da baina tosta finkoan, mota guztietako kategorian hartzen du parte: bateletan, trainerilletan eta traineruetan. Bestalde Lapurdiko Arraun Taldea osatu du probintziako beste arraun taldeekin batera.

## Historia

Ibaialde Elkartea bera 1980 urtean sortu bazen ere, arraunketaren atala 1998an eratu zen Zarautz eta Ur Joko taldeen laguntzarekin.
2003an Indianoak proiektua egin zuten. Ibaialdeko arraunlariek XVI. mendeko arbasoen bidea hartuz Saint-Laurent ibaian nabigatu zuten 500 kilometroko distantzia betez. Hiru astez Trois-Pistoles-etik Sept-Iles-era joan ziren XX.mendeko zurezko traineru batekin eta amaieran Trois-Pistoles-eko Abentura Parke Euskaldunari eskaini zioten trainerua. 2013an proiektua errepikatu zuten.
2017 denboraldirako, Lapurdiko Arraun Taldearen sorreran parte hartu zuen, Donibane Lohizuneko Ur Joko arraun taldearekin batera, Iparraldeko arraunlariak traineru batean bateratuta lehiatzeko bidea izan zezaten.

## Antolaturiko estropadak

ABE Traineruen Ligarako estropadak antolatzen ditu.

## Ikus, gainera

* Lapurdiko Arraun Taldea

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)(Frantsesez) Indianoak webgunea
* Datuak: Q20493040
# Ibaialde

Ibaialde Gasteizko ekialdean XXI. mendearen hasieran eraikitako hiri-sektoreetako bat da, 2000. urteko Gasteizko Hiri Antolamenduko Plan Nagusian Salburua deitu zen auzoaren barrukoa.
Sektorearen eraikitze-lanak 2006an hasi ziren eta lehen etxebizitzak 2008an eman zituzten. Sektorearen ezaugarri nagusia Salburua bulebarraren ertzean dauden etxe orratzak dira. 2008ko krisialdiaren ondorioz, eraikuntza-lanak moteldu ziren eta 2010. urtean auzoaren gainerako lurrak eraiki gabe zeuden.

## Etxebizitzak

Guztira 1.679 etxebizitza eraikiko dira:
| Sektorea | Azalera | Etxebizitzak guztira | Babes Ofizialekoak | Libreak |
| Ibaialde | 266.637 m$^2$ | 1.679 | 1.231 | 448 |

## Kalerik garrantzitsuenak

* Salburua bulebarra
* Nicosia kalea

## Ikus, gainera

* Salburua (hiri-hedapena)

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Auzoari buruzko ionformazioa Gasteizko udalaren webgunean. 2011/06/20an kontsultatua.
* Datuak: Q581226
# Ibaieder parkea

Ibaieder Parkea Bilboko parkea da. Abusuko auzoan kokaturik. 1983ko uholdeen ostean, eta etorkizunean uholdeen eragina gutxitzeko, udalak Abusu eta Ibaizabal ibaiaren erdian zegoen haitza (erderazko "La Peña") batu zituen. Horretarako, ibaiaren zati batean lurra bota zen. Horrela, auzoa eta haitza elkarturik geratuta Ibaieder Parkea osatu zen.
Ibaieder parkea, izen bereko kalea eta Ibaizabal ibaiaren artean kokatzen da, hegoaldean parkeak Arrigorriagako auzoarekin egiten du muga. Parkea, auzoan dagoen gune berde bakanetakoa da, eta 100.000 metro karratu baino gehiagoko azalera dauka. 1980ko hamarkadan eraikia, Bilboko parkerik berrienetakoa da Etxebarria Parkea eta Europa Parkearekin batera.

## Ikus, gainera

* Abusu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259343
* Multimedia: Ibaieder Parkea / Q12259343
# Ibaietako San Martin tenplua

Ibaietako San Martin tenplua (erregistro batzuetan, Ibañetako San Martin gisa edo Ibaetako San Martin izenarekin agertzen da) Zarauzko baseliza txiki bat da, Donejakue bideari lotuta.

## Historia

1520an jada existitzen zela badakigu, eta garai horretan "zaharra" deitzen zutela ere. XVI. mendean Ibayeta, Ibaeta edo Ibaita familiarena zen; eurena zen ere erantzukina 12 meza ordaindu eta serora izendatzeko. 1643an pleitoa egon zen baldintza horiek ez betetzeagatik.
Lehen Karlistaldian karlistek kuartel gisa erabili zuten, eta sakonki hondatu zen. 1983an berriro konpondu zuten, San Martin, San Roke eta Santa Katalinaren irudiak zituen erretaula kenduz.
San Martin santuaren egunean, baratxuria, artoa, babarruna eta bestelako haziak bedeinkatzen dira.

## Eraikuntza

Ekialdera begira dagoen baseliza bat da, tamaina txikikoa. Egurrezko bilbadurak ditu eta arku-formako ataria. Bao txikiak ditu, eta horregatik oso iluna da barrutik. Absidearen aldean banku jarraitu bat dago, harrizkoa. Hiru karga-zutabe ditu.

## Ondarea

Barruan gotzain jantzitako San Martinen eskultura bat dago, XVIII. mendekoa. Eusko Jaurlaritzan ondare babesa eman zion, Donejakue bidearen baitan.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 «Zarautz Historikoa ~ Ibaietako San Martin [Baseliza | Zarautz - Gipuzkoa»] www.gurezarautz.net (Noiz kontsultatua: 2019-09-04).
* ↑ «Ibañetako San Martin tenplua. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-04).
* 1 2 3 «Zarautz: Ermita de San Martin de Ibaeta - Guía de Ocio de Gipuzkoa - Gipuzkoako Aisialdi Gida» www.kulturweb.com (Noiz kontsultatua: 2019-09-04).
* ↑ «SANTIAGOKO BIDEA. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65684065
# Hypori

Hypori Star Warseko fikziokzo unibertsoko planeta bat da.
Hypori klima epeleko planeta bat da, harritsua eta mineraletan aberatsa. Ez zuen adimendun bizirik Baktoid Armor Workshopeko buruzagiek geonosiar erlauntza oso bat eramanez planetaren kolonizazioa sustatu zuten arte. Gertuko Geonosis planetako langile hauek Hypori fundizio handi batean bihurtu zuten. Bertako lur hondatuetan gudu droide lantegi batzuk eta Sistema Independenteen Konfederakuntzako separatisten beste makina batzuk zeuden.
Daakman Barrek Jedi Maisuak eta bere padawan ikaslea zen Shaa'Gik fundizioa aurkitu zuten eta Coruscanti honi buruzko informazioa eman zioten. Errepublika Galaktikoak berehala erreakzionatu zuen ontzi flota bat eta klon infanteria bidaliz. Baina erasoa sekulako desastrea izan zen. Ontziek euren tropak lehorreratzerik ere ez zuten izan mina orbitalen ondorioz. Hypori Errepublikako ontzi eta ehiza-ontzien hilerri bihurtu zen. Soilik Daakman Barrek maisua eta bere ikasle Shaa'Gi irten ziren bizirik desastre horretatik. Berehala Jedi Kontseilu Gorenak jada eroritako flotaren hondakinen artean ezkutatzen ziren beste biak bizirik atera ahal izango zituen jedi talde bat bidali zuen.
Separatisten tropak oso prestatuak zeuden, eta Hyporin androide armadak gidatzen zituena galaxiak sekula ezagutu duen jeneralik beldurgarrienetako bat zen: Grievous Jenerala. Grievousek Daakman Barrek maisua erreskatatzen saiatu ziren dozena erdi Jedi harrapatu eta hil zituen. Daakman Barrek Maisua bera, honen ikasle zen Shaa'Gi, K'Kruhk eta Tarr Seirr planeta honetako hondatutako lautadetan hil ziren. Honela hasi zen Grievous Jenerala Jedi ehiztari bezala ospea hartzen. Soilik Ki-Adi-Mundi, Shaak-Ti eta Aayla Secura irten ziren bizirik bere erasoetatik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3751793
# Ilam (Nepal)

Ilam (nepaleraz ईलाम) Nepalgo Mechi Guneko hiriburua da. Bere malda handiek eta batez ere te-ekoizpenak famatu du Ilam.
1863an hasi zen tearen ekoizpena Nepalen, Txinako gobernamenduak landareak erregeari eskaini ostean. Ilamgo lehenengo te-lantegia 1868an sortu zen eta te-landareak 500.000m²tan landatu ziren. 2010an Nepalen te-ekoizpena 1'6 milioi kilogramotakoa da eta gehiena Ilamen ekoizten da.

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q950072
* Multimedia: Ilam, Nepal / Q950072
# Ilama (Honduras)

Ilama Hondurasko Santa Bárbara departamenduko udalerri bat da. 179,4 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 8.715 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Estadística. Censo de Población y Vivienda 2013. (Noiz kontsultatua: 2020-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2055833
# Ilamatepec

Ilamatepec edo Santa Ana El Salvadorko sumendia da. 2.381 metroko garaiera du eta herrialde honetako altuena da. Bere azken erupzioak 1904an, 1920an eta 2005ean gertatu ziren.
Los Volcanes multzoaren zati bat da, Apaneca mendikatean, baso hodei menditsu tropikal baten barnean, hiriburutik 65 kilometro mendebaldera dagoen kafe-soroen eskualde batean dagoelarik. Eskualdeko jarduera nagusiak nekazaritza eta turismoa dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1049338
* Multimedia: Santa Ana Volcano / Q1049338
# Ilam

Ilam (persieraz: ايلام‎) Irango mendebaldeko hiria da, Ilam probintziako hiriburua, eta herrialdeko hirugarren hiri kurdurik handiena. 2011n 172.213 biztanle zituen.

## Geografia

Ekialdean Kabir Kuh mendigunea dauka, eta Irakeko muga mendebaldean.

### Klima

Ilam hiriko klima mediterraneoa da, uda beroekin, Csa Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Ilam, 1967-2005) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 23.1 | 21.0 | 25.0 | 30.2 | 37.5 | 40.0 | 43.0 | 47.0 | 40.0 | 35.2 | 32.0 | 27.5 | 47.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.0 | 10.2 | 14.0 | 19.8 | 26.3 | 32.4 | 35.8 | 35.3 | 31.6 | 24.9 | 17.1 | 11.7 | 22.4 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −0.3 | 0.6 | 3.7 | 8.6 | 13.8 | 18.1 | 21.2 | 20.8 | 17.3 | 12.3 | 6.3 | 1.9 | 10.4 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | −14.0 | −15.0 | −11.0 | −3.0 | 3.0 | 7.0 | 8.0 | 8.0 | 7.5 | 1.9 | −6.2 | −12.0 | −15.0 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 117.5 | 103.9 | 123.1 | 70.1 | 26.1 | 0.5 | 0.6 | 0.3 | 1.1 | 26.2 | 80.3 | 94.8 | 644.5 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1.0 mm) | 9 | 8 | 10 | 7 | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 6 | 8 | 55 |
| Hezetasuna (%) | 66 | 62 | 57 | 49 | 38 | 27 | 25 | 25 | 26 | 38 | 51 | 61 | 44 |
| Iturria: Iranian Meteorological Organisation (archived) ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Iran: Major Cities. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2017-2-21).
* ↑ Form 1: Station Ilam. Iranian Meteorological Organization.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q499470
* Multimedia: Ilam, Iran / Q499470
# Ilamatlán (udalerria)

Ilamatlán Mexikoko udalerri bat da. Veracruz de Ignacio de la Llave estatuan kokatua dago. 2010ean 13.575 biztanle zituen 155,39 km²ko azaleran. Herriburua [[Ilamatlán (Ilamatlán)|Ilamatlán]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3846970
* Multimedia: Ilamatlán Municipality / Q3846970
# Ila (Georgia)

Ila Georgiako estatuko hiri bat da. Fulton konderrian kokatua dago. 2010ean 337 biztanle zituen, 1,99 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Fulton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q653474
* Multimedia: Ila, Georgia / Q653474
# Ilam (probintzia)

Ilam (persieraz: استان ایلام‎) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hego-mendebaldean dagoena. Hego-ekialdean Khuzestan probintziarekin du muga, ekialdean Lorestanekin eta iparraldean Kermanxah-rekin; mendebaldean, berriz, 425 kilometroko muga du Irakekin. 20.133 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 557.599 biztanle zituen. Hiriburua Ilam da.

## Erreferentziak

* ↑ Ilam. amar.org.ir (Noiz kontsultatua: 2017-2-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q170570
* Multimedia: Ilam Province / Q170570
# Ilamatecuhtli

Ilamatecuhtli (nahuatlez Ilamatecuhtli, "andere zaharra" edo "atsoa") azteka mitologiako jainkosa bat da. Citlalicue, Cihuacoatl edo Chicomecoatl ere izan liteke.
Bere jaia tititl hilabetean ospatzen zen eta Huitzilopochtliren tenpluan neska esklabu bat sakrifikatuz ohoratzen zen.

## Ikus, gainera

* Azteka mitologia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2888346
# Iodopobidona

Iodopobidona, polibidona iodatua ere deitua, iodoz eta pobidonaz osatutako disoluzioa da, zauriak desinfektatzeko erabili ohi dena. Disoluzio horretan iodoaren kontzentrazioa %10 ingurukoa da.
Iodoa kloroa baino mikrobizida eraginkorragoa da. Pobidona uretan disolbagarria da, ez da toxikoa eta, tentsioaktiboa izanik, iodoaren disolbagarritasuna areagotzen du. Bi eragile horren konbinazioa oso eraginkorra da antiseptiko moduan.
Iodopobidona izen komertzial ezberdinekin merkaturatzen da, Euskal Herrian Betadine izenekoa ezagunena izanik.
Mikrobizida gisa espektro zabala du, eraginkorra baita bakterio Gram negatibo eta Gram positiboen aurka ez ezik, birus, onddoak, protozooak eta esporen aurka ere.
Zaurien desinfekzioan erabiltzeaz gain, klinika eta ospitaleetan ere ohikoa da, larruazalean aplikatzen baita ebakuntza bat egin aurretik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q241516
* Multimedia: Povidone-iodine / Q241516
# Ioduro

Kimikan ioiduroa iodoz eta beste elementu edo substratu batez osatutako konposatu bitarra da; horien artean, hidrogeno ioduroaren gatzak eta konposatu organiko iodatuak.

## Izaera eta erreakzioak

Ioduro ioiak, I$^-$ formula du, elektroi bat irabazi duen ioido-atomoa da zeinek elektroiz asetako kanpo-geruza duen, 5s$^2$5p$^6$ konfigurazikoa. Karga negatiboa du eta, ondorioz, anioi bat da.
Ioiduro ioia disoluzioan existitzen da eta kolorgea da.
Azido iodhidrikoa azido sendoa da eta ioduro ioiaren disoluzio akuosoa zein organikoa erraz presta daiteke sodio ioduro moduko gatz alkalino bat usatuz.
Erreakzio organiko askotan erreaktibo moduan baliatzen da, ordezkapen-erreakzioetan esaterako, nukleozale sendoa baita.

## Erreferentziak

* ↑ Ioduro. «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).
* Datuak: Q3801340
* Multimedia: Iodides / Q3801340
# Ioi-polimerizazio

Ioi-polimerizazioa edo polimerizazio ionikoa kate-polimerizazio bat da, non zentro aktiboak ioiak diren. Bi klasekoak izan daitezke zentro aktiboaren izaera ionikoaren arabera: anioi-polimerizazioa edo katioi-polimerizazioa
Erradikal-polimerizazioetan legez hasarazle batek abiaraziko du erreakzioa, Jakina hasarazlearen izaera molde batekoa edo bestekoa izango da zentro aktiboa anioia edo katioia izan. Horrela, adibidez, katioi-polimezazioetan azido sendoak (perklorikoa edo sulfurikoa) usatzen dira eta anioi-polimerizazioetan metal alkalinoak eta beren gatz organikoak erabiltzen dira.
Polimerizazio batean zein bestean hazten ari den ioiak beti izango du bere parean kontraioi bat, bere karga orekatuko duena eta egonkortasuna emango diona. Izan ere, oso azkar polimerizatuko dutela pentsa daitekeen arren, ioiak gehienetan edo ez dira formatzen edo bat batean ezabatzen dira. Oso egonkorrak diren ioiek bakarrik izango dute aukera polimerizazioari ekiteko, biziraupen altu samarra dutelako. Hain zuzen ere, ingurune hori, bermatzen du kontraioiak normalean hasarazlean jatorria duena.
Polimerizazio ionikoetan ingurunea, hots, usatzen den disolbatzailearen izaera, oso inportantea da. Pentsa liteke polaritate altuko disolbatzaileak, ura edo alkoholak adibidez, egokienak izango dira ioiak solbatatzeko. Baina jeneralean disolbatzaile hauek hasarazleekin erreakzionatzen dute hauek ezabatuz edo, bestela, konplexu egonkorrak formatuz. Horrexegatik polartasun txikiko disolbatzaileak baliatzen dira: metil kloruroa, dikloroetilenoa, pentanoa eta nitrobentzenoa esaterako.

## Erabilera

Ioi-polimerizazioek industrian erabilera zinez mugatuagoa duten industrian erradikal-polimerizazioek baino. Alabaina, polimero inportante batzuk ionikoki prestatzen dira, Poliisobutilenoa, polibutenoa eta kautxu butilikoa katioi-polimerizazioz sintetizatzen dira eta poliestirenoa eta poliisoprenoa anioi-polimerizazioz.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Iruin, J.J. & Elortza, J.M.. (1988). Kimika fisiko makromolekularra. Udako Euskal Unibertsitatea, 199-200 or. ISBN 84-86967-01-5..

## Ikus, gainera

* Polimerizazio
* Koordinazio-polimerizazio
* Anioi-poliomerizazio
* Katioi-polimerizazio
* Erradikal-polimerizazio
* Kate-polimerizazio
* Polimerizazio bizidun

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17125192
# IPod

iPod Applek garatutako multimedia erreproduzigailu produktu familia da. 2001eko Urrian kaleratu zen lehendabiziko bertsioa eta harrez gero aldaera desberdinak zekartzaten makinak ekoitzi dituzte Apple etxekoek. Egungo linea osatzen dute: iPod classicoak, hasierakoaren tankerakoa eta diska-gogor batean oinarriturik dagoena; iPod touch pantaila taktildunak, iPhone berriaren antzerakoa; iPod nanoak, bideoak erakusteko gai dena, eta iPod shuffleak, pantailarik gabekoa. Tartean kaleratu ziren bestelako linearik ere, besteak beste, iPod mini-a (iPod nano-ak ordezkatua) eta iPod photo moldaera (iPod classic linean barneratutako funtzioak zekartzana). iPod classic modeloak disko gogordun biltegiratze euskarriak diren artean, besteak, Microdrive euskarrian oinarritzen den mini-a ezean, flash memoria darabilte tamaina murrizteko asmoz. Beste hainbat musika digital erreproduzigailuren tankeran iPod desberdinek datuen kanpo biltegiratze euskarri bezala erabili daitezke. Gailuetara musika transferitzeko erabiltzen den softwarea berezia da, Apple beraren iTunes programa, hain zuzen. Honen bitartez musika biltegi bat bailitzan egituratuta gorde daitezke kantuak, eta entzun, grabatu edota musika CDtatik jaso. Gainera lekuan lekuko iPod gailuak jasanez gero, irudiak, bideoak, jokoak eta egutegiak ere bidali ahal dira. Honen garapenerako, Apple, iPod desberdinentzako interfaze bakarra sortzean eta erabilerraztasunean zentratu zen, aukera teknikoagoak pixka bat alde batera utzita. Honela bada, 2007ko Irailera arte 110 miloi unitate saldu dira mundu zabalean barrena (“The Beat Goes On” konferentzian horrela adierazi zutenez) eta inoizko salmenta hoberena izan duten soinu digital erreproduzigailu seriea bihurtu dira dagoeneko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9479
* Multimedia: IPod / Q9479
# IRA RAP

IRA RAP Madrilgo (Espainia) rap musikako talde feminista bat da.
“Arte y terrorismo” (Autoekoiztua, 2016) IRAren aurkezpen-txartela izan zen, eta Elvirus, Sátira, Medea eta Raissa madrildarrek osatutako rap laukotearentzat, 2017ko udaberrian denen ahotan jarri ziren ”Mantendu patriarcal" abestia eta bideokliparekin.
"Emakumezkoen rap" etiketari uko egin diote, eta askotan, bere azken singleetako batean, "Rap Save The Queen”en, dioten moduan: ”Hau rap-a da, ez da emakumezkoen rapa, hau rap-a da, nahiz eta izorratu tentela!”. Eta egiari zor, ez dago bere proposamena definitzeko modu hoberik, generoaren ezaugarririk bereizgarrienari helduz, diskurtso soziala herri-kultura bihurtzeko duten gaitasuna alegia.
Orain arte azpi-kulturaren sekreturik ezkutuena baziren ere, 2018. urteak mapan kokatu ditu. Juan Vicente Cordobak zuzendutako “Quinqui Stars" film dokumentalean parte hartu ondoren, eta “Rap Save The Queen" (Autoekoiztua, 2018) lan berriarekin zer nahi duten agerian uzten diguten zortzi abesti dakarzkigute, oso oinarri gogorrekin eta gaurkotasunez beteak, eta entzuten duenari “ahaldundu” egiten diotenak. Gaur egun, gizartea eraldatzen lagundu nahi duen mezua zabaltzen aurkitzen dira oholtzaz oholtza.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Ira: un grito feminista hecho rap» Radiónica 2018-08-07 (Noiz kontsultatua: 2019-03-13).
* ↑ (Gaztelaniaz) «IRA revoluciona el rap español: "A los machos de izquierdas les molesta el feminismo"» El Confidencial 2018-11-06 (Noiz kontsultatua: 2019-03-13).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Las IRA: "El machismo mata mucho más que ETA"» El Español 2017-06-17 (Noiz kontsultatua: 2019-03-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65216446