OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Emiliano Chamorro Vargas

Emiliano Chamorro Vargas (Acoyapa, 1871eko maiatzaren 11 – Managua, 1966ko otsailaren 26a) politiko kontserbadore Nikaraguarra izan zen, Nikaraguako presidente izan zena 1917ko urtarrilak 1etik 1920ko abenduak 31rarte, eta ondoren 1926ko urtarrila 17tik urriak 30erarte. 1926an boterera Solorzanoren aurkako estatu kolpea eginez heldu zen, baina Adolfo Diaz-i pasau behar izan zion estatubatuarren presioengatik. 1933tik aurrera Alderti Kontserbakorraren lider bat izan zen erbestetik. Hasiera baten Anastasio Somozaren diktaduraren aurka azaldu bazen ere, honekin akordio batera iritsi zen Alderdi Kontserbakorrari kongresuan hainbat aulkiren truk. Ekintza honek bere alderdiko muturrekoen babesa galtzea ekarri zuen.
* Datuak: Q727025
* Multimedia: Emiliano Chamorro Vargas / Q727025
# Emiliano Fernández de Pinedo

Emiliano Fernández de Pinedo Fernández (Bilbo, 1943ko apirilaren 4a) bizkaitar historialaria da.
Salamancako Unibertsitatean historia ikasi zuen eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean doktoretza egin zuen.
Ekonomiaren historian aditua, Euskal Herriko Unibertsitateko katedraduna da.

## Lanak

* Centralismo, ilustración y agonía del antiguo régimen : (1715-1834)
* Emigración vasca a América, siglos XIX y XX
* Crecimiento económico y transformaciones sociales del País Vasco : (1100-1850)
* Trabajo agrícola y manufacturas rurales en el País Vasco holohúmedo
* La industrialización del Norte de España. Estado de la cuestión
* Haciendas forales y revolución burguesa: las haciendas vascas en la primera mitad del siglo XIX

## Erreferentziak

* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. Emiliano Fernández de Pinedo y Fernández. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5830876
# Emiliano

Emiliano (latinez: Marcus Aemilius Aemilianus; 207-253), erromatar enperadorea izan zen 253ko hilabete batzuetan.
251n, Dezio eta Herenio Etrusko enperadoreak godoen aurka borrokatzen ari zirela, Treboniano Galo, Mesiako gobernatzailea, enperadore izendatu zuten legioek. Emilianok Mesia eta Panonia probintzietako burua hartu zuen. Haren ardura nagusia Danubioko muga defendatzea zen, batez ere Kniva godoen erregearen kontra.
Nolanahi ere, Treboniano Galok ez zuen oso ospe onik lortu legioen artean, batik bat 251n godoekin sinatutako bake-hitzarmen umiliagarriagatik eta Sapor I.ak, pertsiarren erregeak, Siria probintzia konkistatu zuela eta.
Nahigabe horren ildotik, Emilianok Knivari agindutakoa ordaintzeari muzin egin zion 253an. Godoek orduan mugako probintziak inbaditu zituzten, erromatarrek ordaintzera behartzeko. Emilianok aurre egin zien, eta, udarako, garaitu zituen. Erromako ohorea salbaturik ikusita, legioek enperadore aldarrikatu zuten. Aldarrikapen hori gauzatzeko, Erroma aldera jo zuen.
Galo eta Volusiano enperadoreek armada handia bildu zuten, tronua bere esku gera zedin. Nolanahi ere, bi armadek ez zuten elkarren kontra borrokatu, Galoren soldaduak matxinatu zirelako. Bi enperadoreak hil zituzten. Honela, tronua Emilianok hartu ahal izan zuen.
Erromako Senatuak berehala onartu zuen izendapen hori, eta Augusto titulua eman zion Emilianori. Hala ere, Valerianok, Rhin probintzietako jeneralak, Galori fidela jarraitzen zuen. Mendekua hartu nahian, Erromara abiatu zen. Borroka baino lehen, Galori gertatu zitzaion bezala, aurkariak gainditzea ezinezkoa zelakoan, bere soldaduek Emiliano hil zuten 253ko irailean.
* Datuak: Q177980
* Multimedia: Aemilianus / Q177980
# Emiliano Eizagirre

Emiliano Eizagirre Markinez (Donostia, 1888ko abuztuaren 8a - 1967ko urriaren 22a) gipuzkoar sendagilea eta ikerlaria izan zen. Tisiologiaren sortzailetzat hartu ohi dute Espainian. Tuberkulosiaren aurkako ekinaldiak bultzatu zituen eta tuberkulosiaren aurkako erietxe bat zabaldu zuen Gipuzkoan, Espainiako lehenengoa izan zena. Azterlan ugari eman zituen argitara tuberkulosiaren alorrean.
Donostiako Udalan zinegotzia, 1936an Argentinara erbesteratu zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12256802
# Etxejaun

Etxejaun, mamur edo mikolasak forma humanoideko baina tamaina txikiko izaki mitologiko fantastikoak dira, kultura askotako folklorean agertzen direnak. Euskal Herriko Etxajaunaren antzekoak dira. Gaztela eta Leonen, duende hitza kultura herrikoiaren naturaz gaindiko izaera bat definitzeko erabiltzen dute. Europako beste folklore batzuetan, goblinak dira bere baliokidea, gizakienganako izaera maltzurrekoa.
Litekeena da bisigodoaren edo Suabiako kulturaren antzeko izaki mitikoren batetik etortzea, izan ere, suediar folklorearen "tomte"arekin antzekotasun handia du.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Corominas, Joan. (1980). Duende. in: Breve diccionario etimológico de la lengua castellana. Madril: Editorial Gredos.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3396544
# Etxegarai

Etxegarai hainbat pertsonen abizena izan daiteke:
* Fernando Etxegarai (1952-), preso ohi bilbotarra.
* Jose Luis Etxegarai (1947-), EAJko politikari lesakarra.
* Bonifazio Etxegarai (1878-1956), idazle zumaiarra.
* Karmelo Etxegarai (1865-1925), idazle azpeitiarra.
* José Echegaray (1832-1916), Nobel saridun idazle madrildarra.
* Jose Bizente Etxegarai (1773-1855), olerkari donostiarra.
* Jean Rene Etxegarai, (1952-) politikari lapurtarra eta EHEko lehendakaria.
# Etxegarai etxeko garaia

Etxegarai etxeko garaia Nafarroa Garaiko Orbaizetan dagoen garai bat da, izen bereko etxearen alboan dagoena. Nafarroako kultura ondasun izendaturik dago. San Pedro kalean dago; Estankero etxeko garaia du alboan, eta Larraineta etxeko garaia ere hurbil du.
1991n Vianako Printzea Erakundeak berritu zuen. Zortzi zutabetxo ditu. Aurrealdean, garai batean izan zuen balkoi txiki baten arrastoak daude. Balkoitxoa galdu egin zen, zura usteldu egin zelako..

## Ikus gainera

* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Erreferentziak

* ↑ Garaiak. Aezkoa Ibarra, aezkoa.net

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492453
* Multimedia: Casa Etxegaray (Orbaiceta) / Q20492453
# Etxebizitzaren auzia

Etxebizitzaren auzia (alemanez: Zur Wohnungsfrage) 1872ko Friedrich Engelsen saiakera da.
1872ko maiatzetik 1873ko urtarrilera bitarte Alemaniako Volksstaat egunkarian argitaratu ziren Engelsen hainbat testu jasotzen dira liburuan, etxebizitzaren auzia lantzen dutenak. Liburuaren lehen edizioa 1873. urtean argitaratu zuten, eta, handik hamabost urtera, 1887an, eguneratu eta berriro atera zuten, hitzaurre berri batekin.
2023an Ane Garciak euskaratu zuen, Katakrak argitaletxearen eskutik.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Liburua hiru ataletan banatuta dago; lehenengoan, Proudhonen pentsamenduari erantzuten dio Engelsek; bigarrengoan, etxebizitzaren auzia ebatzi nahi duten burgesen neurriei egiten die kontra; eta hirugarrengoan, berriz, bestelako «adibide eta frogak» gaineratzen ditu.
Engelsen arabera, kapitalismoaren berezko ezaugarrietako bat da etxebizitza izateko langileen gabezia, eta egiturazkoa da etxebizitzaren auzia. Modu horretara, proposatutako bideekin arazoa ez zela konponduko iritzi zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Najib B. Hourani, Edward Murphy. (2016). The housing question: tensions, continuities, and contingencies in the modern city. Londres ISBN 978-1-317-02844-4. OCLC .1018167392.
* ↑ «La imatge permanent» Berria 2023-11-11 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113624737
# Etxegabetze

Etxegabetzea alokairu edo hipoteka bateko baldintzak ez betetzeagatik etxebizitza bat uztera behartzeko agindua eta horren exekuzioa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1893186
* Multimedia: Eviction / Q1893186
# Etxekalte (musika taldea)

Etxekalte 2015. urteko udazkenean, Bermeon, Unai Irisarri eta Iker Etxebarriak sortutako musika talde bat da. Urtea amaitu orduko, Iñaki Olondo eta Jon Andoni Juarez batuko ziren proiektura, taldea osatuz.
90. Hamarkadako eta 21.mendeko lehen hamarkadako musika estiloak (Grunge, Hardcore, Post-Hardcore, Post-Rock, Rock Melodikoak, Rock Alternatiboa,…) eraginda, ahots melodikoek, gitarra zikinek eta erritmo gogorrek definitzen dute beraien izaera. Taldearen lehen maketa, ‘Isiltasunetik’, Bermeon grabatua izan zen, 2017. urtean, B.A.R estudioetan, Xabi eta Jabi Allikak grabatua eta nahastua. Lan horren barruan, laukotearen lehenengo jatorrizko kantuak daude. 2019ko udan zehar, etorri behar zen beraien bigarren lana, 6 kantuko EP moduan, Magic Box Musika estudioetan ekoiztua, grabatua eta nahastua, Asier Renteria (Urgatz) eta James Morganen eskutik. Lan honetan taldearen heldutasun musikala eta izaera propio baten garapena nabari da. 2020a zuzeneko ikuskizun zapuztuen urtea izan zen eta denbora hau, haien ideaik sortzeko eta bateratzeko tartea izan zen. Horren ondoren 2021 ean, “Arimak Denboran” izeneko EP bat kaleratu zuten. Lan hau, Habi taldearekin egindako elkarlan bat da, bi kantuz osatutako lana eta Victor Sanchezen eskutik dago grabatua eta nahastuta Elkar estudioetan.

## Diskografia

* Gure hizkeran (2019, autoekoizpena)
* Arimak denboran (2021,Elkar
* Nor da norbera? (2022, Elkar)

## Erreferentziak

* ↑ «Gure hizkeran» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2022-10-12).
* ↑ «Arimak denboran» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2022-10-12).
* ↑ «Nor da norbera?» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2022-10-12).

## Kanpo estekak

* Taldearen bandcamp webgunea
* Datuak: Q114608908
# Etxeberri (Funes)

    Artikulu hau Funesko herri hustuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Etxeberri (argipena)».
Etxeberri Argako Erriberako Funes udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erriberagoiena eskualdean.
XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Fuensko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak etxeberritarrak ziren. Ez dakigu non dagoen.

## Izena

Etxeberri toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
* gaztelaniaz: Casanueva
* Nafar erromantzez: Casenueva

## Oharrak

* ↑ /et͡ʃeβ̞éri/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza hirugarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.

## Ikus, gainera

* Funes
* Argako Erribera
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113163201
# Etxeberri etxeko garaia

Etxeberri etxeko garaia Nafarroa Garaiko Arian dagoen garai bat da, izen bereko etxearen alboan dagoena. Nafarroako kultura ondasun izendaturik dago.
Zortzi zutabeak gorde ditu, gehienak lur-eremu gorabeheratsua berdintzeko eraikitako perimetro-pareta baten gainean kokaturik. Garaiak jatorrizko erabilpena dauka: ganbarako atalak aletegi gisa erabiltzen dira, gainaldeko solairua zaku- eta tresna-biltegi gisa, eta behealdea ongarritegi gisa.

## Ikus gainera

* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q96095428
* Multimedia: Casa Etxeberri (Aria) / Q96095428
# Etxeberria (argipena)

Etxeberria oikonimo bat da (etxe izen bat), «etxe berri» esan nahi duena. Gerora, euskal kulturan ohikoa denez, oikonimoa pertsonen deitura ere bihurtu da; bai eta bestelakoen izena ere. Hona hemen Euskal Wikipedian artikulua dutenen zerrenda:

## Pertsonak
### Euskal herritarrak

* Idoia Etxeberria (1993-), harri-jasotzailea.
* Joseba Etxeberria (1977-), futbolaria.
* Xabier Etxeberria (1974-), idazlea.
* Martin Etxeberria (1974-), idazlea.
* Imanol Etxeberria (1973-), futbolaria.
* Aitziber Etxeberria (1973-), idazlea.
* Joseina Etxeberria (1968-), irrati-esataria.
* Jesus Maria Etxeberria (1963-), orkestra zuzendaria.
* Rufi Etxeberria (1959-), politikaria.
* Hasier Etxeberria (1957-), idazlea.
* Paco Etxeberria (1957-), mediku eta antropologoa.
* Carlos Etxeberria (1940-), txirrindularia.
* Luis Maria Etxeberria (1940-), futbolaria.
* Patxi Etxeberria (1900-1989), idazle jesuita.
* Patxi Etxeberria Zubiria (1930-), bertsolaria.
* Julián Etxeberria (1875-1948), enpresaburua.
* Jose Kruz Etxeberria (1773-1853), idazle eta erlijiosoa.

### Euskal Herriaz kanpokoak

* Luciana Echeverría (1991-), txiletar aktore eta kantaria.
* Sandra Echeverría (1981-), mexikar aktore eta kantaria.
* Mariano Echeverría (1981-), argentinar futbolaria.
* Liza Echeverría (1972-), mexikar aktore eta modeloa.
* Simón Echeverría (1972-2006), txiletar musika ekoizlea.
* Fernando Echeverría (1953-), txiletar enpresaburu eta politikaria.
* Bolívar Echeverría (1941-2010), ekuatoriano-mexikar filosofoa.
* Mónica Echeverría (1940-), txiletar idazlea.
* Efrén Echeverría (1932-), paraguaitar musikagilea.
* Luis Echeverría (1922-), Mexikoko presidentea.
* Ricardo Echeverría (1918-1988), txiletar militar eta zalduna.
* Inés Echeverría (1868-1949), txiletar idazlea.
* Aquileo Echeverría (1866-1909), Costa Ricako idazle eta politikaria.
* Diego Echeverría Recabarren (1813-1863), txiletar politikaria.
* Esteban Echeverría (1805-1851), argentinar idazlea.
* Francisco Javier Echeverría (1797-1852), Mexikoko presidentea.
* Juan Gualberto Echeverría (1794-1831), argentinar militarra.
* Juan José Echeverría (1760-1849), txiletar politikaria.
* Joaquín Echeverría Larraín, txiletar politikaria.
* Atanasio Echeverría, XVIII. mendeko mexikar botanikoa.

## Bestelakoak

* STAR, Bonifacio Echeverría S.A., Eibarko armagintzako enpresa.
* Banco Etcheverría, espainiar estatuko bankurik zaharrena.
* Bodegas Echeverría, Ekuadorko upategia.

## Erreferentziak

* ↑ Espainierarako sortutako grafian Echeverría; eta frantseserako sortutakoan, Etcheverría. Erdal grafia horiek batez ere Euskal Herritik kanpo erabiltzen dira.

## Ikus, gainera

* Etxebarria (argipena)
* Etxabarri (argipena)
* Etxeberri (argipena)
* Exaberri
* Txabarri (argipena)
* Xabier (argipena)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q636327
# Etxebeste dorretxea

Etxebeste dorretxea Gipuzkoako Hondarribia udalerriko Alde Zaharrean dagoen dorretxea da, Apezpikuaren plazan dago.
Gaur egun hotel bat da.
* Etxebeste dorretxea.
* Etxebeste dorretxea.
* Etxebeste dorretxea.
* Armarria.
* Gargola.
* Balkoia.

## Kanpo estekak

* Hotelaren webgunea (Gaztelaniaz) (Frantsesez) (Alemanez) (Alemanez)
* Datuak: Q65770718
* Multimedia: Casa Echeveste (Hotel Obispo) / Q65770718
# Etxeberri

    Artikulu hau Arakilgo kontzejuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Etxeberri (Argipena)».
Etxeberri Arakilgo kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 51 biztanle ditu.
1857ko errolda baino lehen berezko udalerria izan zuen.

## Kokapena.

Etxeberrira iristeko Irurtzun eta Etxarren lotzen dituen errepide zaharraren desbideratzea hartu behar da. Etxeberri hegal malkartsu batean kokatua dago. Irurtzungo Trinitatea, Oskia eta Barrankako korridorea ikus daitezke bertatik. Herriko kale nagusiak Santa Maria du izena.
Etxeberriko hegal malkartsuaren ondoan duela urte gutxi gaztelu antzeko baten aztarnak aurkitu zituzten, Axitako aztarnak zehazki. Aztarna hauetara ailegatzea errazteko bide zahar bat garbitu eta beste berri bat eraiki da azken aldian.

## Demografia eta biztanleria

Etxeberriko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 41 | 41 | 43 | 44 | 43 | 46 | 46 | 51 |

## Etxeberriko jauregia

Herriko etxe zaharrenetariko bat Etxeberriko jauregia da. Kondairak dioenez, antzina Petronila izeneko erregina bizi omen zen. Gaur egun jauregi horretan herriko familia bat bizi da, gazteluaren oinordeko dena.

## Azken eraikuntzak.

* 2000. urtea: herri erdi elkartea izieneko elkarte bat berritu zen.
* 2007. urtea: Olentzero egunean jolasleku txiki bat inauguratu zen.
* 2012. urtea: bi etxe berri eraiki ziren.
* 2013. urtea: etxe berri bat eraiki da, eta herriko plaza edo frontoia estaltzeko asmoa dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3059425
* Multimedia: Etxeberri / Q3059425
# Etxeberri (Hernani)

    Artikulu hau Hernaniko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Etxeberri (Argipena)».
Etxeberri Hernaniko (Gipuzkoa) auzoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257368
# Etxeberri (argipena)

Etxeberri oikonimo bat da (etxe izen bat), «etxe berri» esan nahi duena. Gerora, euskal kulturan ohikoa denez, oikonimoa pertsonen deitura ere bihurtu da; bai eta bestelakoen izena ere. Hona hemen Euskal Wikipedian artikulua dutenen zerrenda:

## Lekuak

* Etxeberri : Arakilgo (Nafarroa Garaia) kontzejua.
* Etxeberri: Hernaniko (Gipuzkoa) auzoa.
* Etxeberri : Funesko (Nafarroa Garaia) herri hustua.
* Etxeberriko karbia: Gamere-Zihigako (Zuberoa) haitzuloa.

## Pertsonak

* Peio Etxeberri-Aintxart (1973-) historialari eta ABko eleduna.
* Mixel Etxeberri (1948-), Heletako pilotari eta kantaria.
* Michel Etxeberri (1919-1999), Donibane Lohizuneko antzezlea.
* Jean Etxeberri-Aintxart (1914-2003), Baigorriko politikaria.
* Jean-Baptiste Etxeberri (1903-1993), idazlea
* Jean Etxeberri (1901-1982), errugbilaria.
* Louis Etxeberri (1853-1907), politikari eta kazetaria.
* Peio Etxeberri, Lekuineko historialaria.
* Hubert-Denis Etxeberri (1867-1950), Baionako margolaria.
* Jean-Baptiste Etxeberri (1805-1874), Baigorriko politikaria.
* Jean-Amédée Etxeberri (1801-1855), Baigorriko politikaria.
* Thomas Etxeberri (1774-1832), Baigorriko politikari eta abokatua.
* Joanes Etxeberri (1668-1749), Sarako idazlea.
* Joanes Etxeberri Ziburukoa, XVII. mendeko Sarako idazlea.
* Piarres Etxeberri, XVII. mendeko Lapurdiko idazlea.

## Eraikinak

* Etxeberri baserria (Anoeta, Gipuzkoa)

## Erreferentziak

* ↑ Batzuetan, batez ere Euskal Herritik kanpora, deitura hau frantsesezko (Etcheverry, Etcheberry) edo espainierazko (Echeverri) grafietan idazten da.

## Ikus, gainera

* Etxabarri (argipena)
* Etxebarria (argipena)
* Etxeberria (argipena)
* Txabarri (argipena)
* Xabier (argipena)
* Exaberri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16033979
# Encampment (Wyoming)

Encampment Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Carbon konderrian dago, Wyoming estatuan. 452 biztanle ditu, 1,6 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Carbon konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1028769
* Multimedia: Encampment, Wyoming / Q1028769
# Encantado

Encantado Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 22.962 biztanle ditu 139,16 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q226009
* Multimedia: Encantado / Q226009
# Encanto (Rio Grande do Norte)

Encanto Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Norte estatuan kokatua. 6.016 biztanle ditu 125,749 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Norte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2089248
* Multimedia: Encanto (Rio Grande do Norte) / Q2089248
# Encamp

Encamp Andorrako parrokia bat da. Berau osatzen zuten bost herrietatik (Encamp, el Tremat, la Mosquera, les Bons eta Vila), azken hau da gaur egun bananduta dagoen bakarra.
Gaur egun, azaleraren zati handi bat Grand Valira eski-estazioak hartzen du, Encamp eta Canillo parrokien artean banatuta dagoena.

## Herriak

* Les Bons
* Encamp
* El Pas de la Casa
* Vila

## Klima

Datu klimatikoak (Pas de la Casa: 2.080 m. (1981-2010)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 1.9 | 2.6 | 5.2 | 6.2 | 10.7 | 15.3 | 19.2 | 18.7 | 14.9 | 10.5 | 5.3 | 2.8 | 9.4 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -1.2 | -1.0 | 1.1 | 2.3 | 6.4 | 10.3 | 13.5 | 13.3 | 10.2 | 6.6 | 2.0 | -0.2 | 5.3 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -4.3 | -4.8 | -3 | -1.4 | 2.1 | 5.4 | 7.9 | 7.7 | 5.3 | 2.6 | -1.1 | -3.2 | 1.2 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 87.3 | 50.8 | 66.2 | 109.3 | 122.1 | 107.3 | 81.0 | 92.8 | 95.6 | 102.0 | 117.7 | 94.8 | 1126.6 |
| Iturria: ACDA ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ ACDA. Andorra La Vella 1981-2010 averages. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24269
* Multimedia: Encamp (parish) / Q24269
# Enbrioi

Enbrioia garapenaren lehen etapetan dagoen organismo zelulanitza da. Sexu bidez ugaltzen diren organismoetan, espermatozoide eta obulu baten bateraketak, ernaltze prozesuan, zigoto baten eraketa adierazten du, bi "guraso"en DNAren konbinaketa bat du.
Bere eraketaren hurrengo pausoan, zigotoak zatiketa prozesu bat hasten du, zelula kopuruaren handitze bat bultzatzen duena, blastomero izena hartzen dutena. Geroago, ezberdintze zelular prozesu bat hasten da, gorputzeko organo eta ehun ezberdinak eratuko dituena, ezarritako patroi baten arabera, azken organismoan amaitzeko. Ezberdintze zelular prozesu honetan hiru etapa ezberdin daitezke: blastulazioa, gastrulazioa eta organogenesia.
Enbrioiaren garapena amaitzen denean, organismoak umeki izena hartzen du eta, erditze unerarte bere garapena jarraituko du.

## Giza enbrioiaren garapena

Haurdunaldia, espermatozoide batek obulu bat ernaltzen duenean hasten da, eta zigoto bat sortzen da, emakumearen Falopioren tronpa izeneko obulu hodian gertatzen den prozesua. Zigotoa, lehenik, bi zelulatan banatzen da, ondoren, lau, zortzi, hamasei, hogeita hamabitan, laugarren egunean morulara iritsi arte. Zigotoak bere bidea jarraitzen du umetokian kokatzen den arte, ernaltzea gertatu eta handik 4tik 7 egunetara. Ernaltzea gertatu eta hogeita hamar ordura, zigotoak bere lehen zatiketa zelularra jasaten du.
Enbrioiak, hala deitzen baita une honetatik aurrera, zatitzen jarraitzen du Falopioren tronpa zeharkatzen ari den heinean. Umetokiaren paretan, gutxi gora-behera, ernalkuntza gertatu eta 6 egun geroago kokatzen da. Une horretan, disko erako enbrioi masa duen zelula esfera bat bihurtu da. Bigarren astean, plazenta eratzen hasten da, enbrioia elikatzen duena, hasierako hiru ehun mota ezberdinez osatua: endodermoa, mesodermoa eta ektodermoa. Hirugarren astean zehar, hodi neurala eratzen da, nerbio sistemaren aurrekaria. Enbrioiaren atzealdean somita edo somite izeneko gihar ehun masak eratzen dira, eta, hortik, organo eta guruin garrantzitsuenak sortuko dira. Odol hodiak, eta liseriketa barrunbearen lehen urratsak, aste honen azken aldera agertzen dira.
Lehen hilabetea amaitzen denean, organo garrantzitsu guztiak garatzen hasiak daude. Begiak, nabari daitezke, besoak eta hankak agertzen hasten dira, eta, lehen aldiz, lau barrunbetako bihotz bat punpaka hasten da. Prozesu honetan zehar, umetokian segmentatzen hasten da, eta blastula egoerara heltzen da. Blastozitoan gertatzen diren aldaketa batzuk ezberdintzea eta bi zelula mardultasunen eraketa zehazten du: bata, barrukoa, enbrioblastoa, enbrioiaren egitura propioak sortzen dituena, eta bestea, kanpokoa, trofoblastoa, plazenta eta enbrioiaren beste eranskinak eratzen dituena. Endometrioa elikatzen da eta blastozitoa har dezake, eta, behin han, hau, amaren odol hodiekin kontaktuan sartzen da. Enbrioia plazentara lotzen duen zilbor-hestea ere eratzen da. Bigarren hiruhilekoan, fetua idarrez hasten da mugitzen. Hirugarren hiruilekoan, fetua erabat garatzen da eta gizakion antzekoa da guztiz.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Enbrioiaren zikloari buruzko orrialdea Medilineplusen
* Datuak: Q33196
* Multimedia: Embryos / Q33196
# Encampeko Santa Eulalia eliza

Andorrako Encamp parrokia-eliza da Santa Eulàlia de Encamp. Jatorri erromanikoa du, eta garai barrokoan (XVI.-XVII. mendeak) eta garai garaikidean (1925 eta 1989) zabaldu eta aldatu da.

## Deskribapena

Oso goiz hartu zuen parrokia. Urgell katedraleko sagaratze-aktan aipatzen da.
Oinplano angeluzuzeneko nabea XVII. mendean handitu zen. Abside erromanikoa 1925ean bota zuten. Hego-mendebaldeko muturrean, oinplano angeluzuzena eta lau haizetara leihoak dituen zomorro bat dago. Ekaitzak exorzizatzeko erabiltzen zen. Jatorrizko sarrera-atea handia da eta zirkuluerdiko arku batean amaitzen da.
Ezaugarri nagusien artean, Andorrako kanpandorre erromaniko altuena dago (23 m). Kanpandorre horrek 50 cm-ko malda du hegoalderantz. Oinplanoa karratua da eta hiru solairu ditu. Horietan leiho bikiak daude, lonbardiar motako arku itsuen gainean.

## Erreferentziak

* ↑ Andorra Turisme. Iglesia de Santa Eulàlia d'Encamp. .
* ↑ «Església i Comunidor de Santa Eulàlia» Base de dades. Inventari general del Patrimoni Cultural d'Andorra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11947521
* Multimedia: Església de Santa Eulàlia (Encamp) / Q11947521
# Encants de Sant Adriàko geltokia

Encants de Sant Adrià Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Sant Adrià de Besòs udalerrian dago.
Geltokia 2007n inauguratu zen.