OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arlette Gruss

Arlette Gruss (Vernon, Eure, 1930eko azaroaren 17a - La Fontaine-Saint-Martin, Sarthe, 2006ko urtarrilaren 2an) frantziar zirkuko artista izan zen, batez ere lehoinabar hezle gisa nabarmendu zena. Arlette Gruss zirkua-ren sortzailea izan zen. Ohorezko Legioaren eta Arte eta Letren Ordenako zaldun tituluak jaso zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Arlette Gruss. linternaute.fr (Noiz kontsultatua: 2022-06-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2861632
# Arless

Arless edota Arless, historikoki Ardlisse (irlanderaz: Ardlios) Irlandako udalerri bat da, Laois konderrian dagoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2569199
* Multimedia: Arless / Q2569199
# Arlesko Erresuma

Arlesko Erresuma, batzuetan Bi Burgundietako Erresuma edo Burgundiako Bigarren Erresuma deitua, Erdi Aroko erresuma frankoa izan zen, Rodanoren ibarra hartzen zuena, mendebaldeko Alpeetatik Mediterraneoraino. 933 aldean sortu zen, Burgundia Garaia eta Burgundia Beherea bateratu zirelarik. Hiriburua Arles zuen.

## Historia

879an, Luis II.a Frantziakoa hil ondoan, Boson Proventzakoak, Karlos Burusoilaren ezkonanaiak, Burgundia Behereko Erresuma (Juraz haraindiko Burgundia) sortu zuen, hiriburua Arles zuena. 888an, berriz, Karlos III.a Gizena enperadorearen heriotzaren ostean, Rodolfo Auxerrekoa Burgundiako kondeak Burgundia Garaiko Erresuma (Juraz honaindiko Burgundia) eratu zuen.
933an, Hugo Arleskoak Burgundia Beherea eman zion Rodolfo II.a Burgundia Garaiko erregeari; horren aldera, Rodolfok uko egin zion Italiako koroari. Era horretan, Burgundia Garaia eta Beherea bateratu ziren, Arlesko Erresuma sortuz. 937an Konrado III.ak jarauntsi zuen erresuma, eta Rodolfo III.ak 993an. Rodolfo III.a 1033an hil zen, ondorengorik gabe; Konrado II.a enperadoreak oinordetu zuen Arlesko koroa, eta handik hara Germaniako enperadoreak izan ziren Arlesko erregeak, erresumak autonomia handia atxiki zuen arren.
XI. eta XIV. mendeen artean Arlesko Erresumako zenbait eskualde bereizi ziren: Proventza, Vivarais, Lyonerria, Dofinerria, Savoiako Konderria, Borgoinako Konderria eta mendebaldeko Suitzako alde batzuk. Burgundia Behereko zatirik handiena Frantziako Erresumaren esku gelditu zen. 1378an, Karlos IV.a enperadoreak Karlos VI.a Frantziakoari eman zizkion gelditzen ziren lurraldeak eta erresuma, de facto, desagertu zen.

## Erreferentziak

* 1 2 Le royaume d'Arles. histoire.presse.fr (Noiz kontsultatua: 2016-05-20).
* ↑ Frankish Kingdom of (Upper) Burgundy. historyfiles.co.uk (Noiz kontsultatua: 2016-05-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3271735
# Arleteko aintzira

Arleteko aintzira (frantsesez: lac d'Arlet) Bearnoko lakua da, Aspeko mendizerratik gertu dagoena.
Jatorri glaziarra duen iboi honek 2,7 hektareako eremua hartzen du. Borce udalerrian dagoen aintzira hau Aspeko uhaitzaren ibaiadarra den Belonceko uhaitzaren iturria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q59660474
* Multimedia: Lac d'Arlet / Q59660474
# Arianne Kareaga

Arianne Kareaga Irazabalbeitia (Bergara, 1979ko abenduaren 22a) irakasle eta ikertzaile euskalduna da, kooperatibismoan berezitutakoa. Humanitate-enpresan lizentziatura egin ondoren, Mondragon Unibertsitatean tesia egin zuen, Jon Sarasuak zuzendua: "Diskurtso kooperatiboak langile-kolektiboan. Kooperatibagintzari buruzko sentipenak Fagor Arrasaten".
Mondragon Unibertsitateko Lanki institutuko irakasle eta ikertzailea da, eta besteak beste KoopFabrika ekimen kooperatibistan koordinatzaile gisa lan egin du.

## Liburuak

Bi liburu argitaratu elkarlanean ditu kooperatiben inguruan:
* Arrasate: Kooperatiba baten ibilbidea. (2003) Arianne Kareaga Irazabalbeitia eta Amaia Irizar Sainz. Mondragon Unibertsitatea
* Fageda: bihotza duen proiektu sozioenpresarial errentagarria. (2020) Aitzol Loyola Idiaquez, Arianne Kareaga Irazabalbeitia. Mondragon Unibertsitatea

## Erreferentziak

* ↑ Aldanondo, Maitane. (2022-05-12). ««Tokiko ekosistema kooperatiboak martxan jartzen lagundu nahi dugu»» naiz: (Noiz kontsultatua: 2023-02-21).
* ↑ «Arianne Kareaga Irazabalbeitia :: Uztaro aldizkari elektronikoa» www.uztaro.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-21).
* ↑ Kareaga Irazabalbeitia, Arianne. (2009). Diskurtso kooperatiboak langile-kolektiboan. Kooperatibagintzari buruzko sentipenak Fagor Arrasaten. Mondragon Unibertsitatea ISBN 978-84-8438-299-7. (Noiz kontsultatua: 2023-02-21).
* ↑ «Arianne Kareaga: "Paradigma aldaketa egiteko bokazioa badago, baina praktika gehiago falta da" - Debagoiena» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-21).
* ↑ «Arianne Kareaga Irazabalbeitia :: Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea» www.inguma.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-21).

## Kanpo estekak

* Diskurtso kooperatiboak langile-kolektiboan. Kooperatibagintzari buruzko sentipenak Fagor Arrasaten. Arianne Kareaga Irazabalbeitia. Tesiker, Euskarazko tesiak, euskadi.eus
* Datuak: Q116858186
* Multimedia: Arianne Kareaga / Q116858186
# Ariano Irpinoko katedrala

Santa Mariaren Jasokundearen Katedral Basilika edo Ariano Irpinoren katedrala(italieraz: Basilica Cattedrale di S. Maria Assunta) Italiako Campaniako Avellino probintzian dagoen katedral katoliko bat da, Andre Maria Birjinaren Jasokundeari eskainia. Arianoko elizbarrutiaren gotzain egoitza izan zen, eta orain Ariano Irpino-Lacedoniaren elizbarrutikoa da.
Arianoko katedrala gurutze latindar formako oinplanoko eraikin erromanikoa da, hiru habearte ditu ertz-bobedaren azpian, transeptu goratu batek gurutzatzen du eta presbiterioan amaitzen da. Katedrala Ama Birjinaren Jasokundeari eta San Ottone Frangipaneri eskainita dago. 1984an, Joan Paulo II.a aita santuak basilika txiki titulua eman zion.

## Erreferentziak

* ↑ «Basilica Cattedrale di S. Maria Assunta» GCatholic (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).
* ↑ (Italieraz) Lavermicocca, Nino. (1987). Il segno del culto: San Nicola : arte, iconografia e religiosità popolare. Edipuglia srl ISBN 978-88-7228-041-6. (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).
* ↑ (Italieraz) Abbate, Francesco. (1997). Storia dell'arte nell'Italia meridionale: Il Sud angioino e aragonese. Donzelli Editore ISBN 978-88-7989-429-6. (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).
* ↑ «Resplendissant by Free CSS Templates» web.archive.org 2010-09-05 (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2942545
* Multimedia: Cathedral (Ariano Irpino) / Q2942545
# Ariane Mnouchkine

Ariane Mnouchkine (Boulogne-sur-Seine, Frantzia, 1939ko martxoaren 3a) frantses antzerki eta zinema zuzendaria da.

## Biografia

Ariane Mnouchkine Alexandre Mnouchkine errusiar Zinema ekoizlearen eta June Hannen alaba da. Ariane izena, era berean, bere aitak sorturiko ekoizpen konpainiaren izena da, "Ariane Films" hain zuzen.
Mnouchkinek psikologia ikasi zuen Ingalaterrako unibertsitatean, bere sustrai zen antzerkira itzuli aurretik. Bere ikasketak L'École Internationale de Théâtre Jacques Lecoq eskolan jarraitu zituen, non 1964an Théâtre du Soleil (Eguzkiaren Antzerkia) sortu zuen bere ikasle batzuekin. Antzerki kolektiboak gaurdino jarraitzen du tokiko eta munduko kulturen kritika sozial eta politikoa egiten. Théâtre du Soleilen ekoizpenak maiz gimnasio edota ukuiluetan interprtetatzen dira, Mnouchkinek ez baitu gogoko antzezpena ohiko eszenatokiarekin murriztua egotea. Era berean, antzerkia ezin dela "laugarren horma"-ra mugatu uste du. Hala, ikusleak Mnouchkinen ekoizpen bat ikustera sartzean, askotan aktoreak prestatzen (makilatuz, mozorroak prestatzen) aurkitzen dituzte beren begien aurrean.
Théâtre du Soleilen buru zela, ikuslearekin harreman berria bilatzen duten lanak osatu zituen: Arnold Weskerren La Cuisine (1967, 1789, 1970, 1793, 1972), L'Âge d'or (1975).
1980ko hamarraldian, ekialdeko tradizioetara jo zuen. Zineman, Molière ou la Vie d'un honnête homme (1977) lana egin zuen. Desberdintasun sozialen biktimen, artista esetsien eta politika kulturalek arriskuan utzi dituzten taldeen alde lan egin du batez ere.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q179449
* Multimedia: Ariane Mnouchkine / Q179449
# Ariane Ochoa Torres

Ariane Ochoa Torres (Bilbo, 1998ko ekainaren 22a) surflaria da, Espainiako 18 urte azpikoen junior txapelduna, Europako txapeldunordea 18 urte azpiko selekziotan 2016an, eta brontzezko domina 2017ko munduko txapelketan Australian, junior kategorian.

## Biografia

Ariane Ochoa Torres Bilbon jaio zen baina Etxebarrin bizi da. 5 urterekin hasi zen surf egiten.

## Bidea

8 urterekin hasi zen lasterketetan lehiatzen. Europako Junior zirkuitua, Europako selekzioetan, Espainiako txapelketan eta euskal zirkuituan aritzen da orain.
2014. urtean Europako Txapelduna izan zen 16 azpikoetan: Europa Rip Curl Groms Search zirkuituan, Espainiako Txapelduna 18 azpikoetan, eta Euskadiko Txapelduna 16 azpikoetan.
2015ean bosgarrena izan zen, Brasilgo Maresias hondartzan jokatuko Rip Curl Gromsearch Nazioarteko txapelketan.
17 urterekin lortu zuen bere lehen garaipena bere karrera profesionalean, lasterketa junior, azken txandan garaitu zuen Carol Henrique, Brasilgo jatorria duen portugaldarra. Praia da Baía-n (Portugal) antolatu zen Pro Junior Espinho txapelketa hori.
2016an Espainiako Junior Txapelduna izan zen junior 18 azpikoetan, txapeldunordea Europako selekzioetako 18 azpikoetan, eta brontzezko domina munduko junior txapelketan Australian.
2017an Ariane hirugarrena izan zen Munduko Junior Txapelketan, Australian Kiama-ko uretan.

## Erreferentziak

* 1 2 .

## Kanpo estekak

* Conoce a Ariane Ochoa elkarrizketa Markan
* Ariane Ochoa Torres erabiltzailearen orria, Facebook zerbitzuan
* Ariane Ochoa Torres erabiltzailearen profila, Twitter zerbitzuan
* Datuak: Q29180319
# Ariano Irpino

Ariano Irpino Italiako udalerri bat da. Avellinoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. 21.023 biztanle ditu, 186,74 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Ariano Irpinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Castelfranco in Miscano Flumeri Grottaminarda Montecalvo Irpino Savignano Irpino Zungoli Apice Greci Melito Irpino Monteleone di Puglia Villanova del Battista

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55000
* Multimedia: Ariano Irpino / Q55000
# Arianismo

Arianismoa Ariori egozten zaion ikasbide teologikoa da. Ario Alexandriako presbitero kristaua izan zen, Egipton. Bere irakaspenak Hirutasun Santua eta Jaungoikoaren Semearen izaeraren inguruan izan ziren. Horren arabera, Jesukristo Jainkoak sortu zuen, eta, beraz, bere azpian zegoen. Hori Joan Bataiatzailearen izkribuetan omen dago oinarritua. Nizeako Lehenengo Kontzilioan heretiko izendatu zuten, 325an, baina Tiroko Lehen Sinodoan barkamena lortu zuen, 335ean. Hil ondoren berriro ere heretiko izendatu zuten, Konstantinoplako Lehen Kontzilioan, 381an. Konstantino II.a, Erromako Enperadorea eta Valente (364-378) bere jarraitzaile izan ziren.
Beraz, arianismoa kristautasun ez trinitarioa dela esaten da, hau da, ez duela hirutasunean sinesten gaur egungo kristau eliza gehienek egiten duten bezala. Bere arabera, Jesus ez zen Jainkoa, gizaki berezi bat baizik. Jainkoak Jesus aukeratu zuen misio berezi bat aurrera eramateko, eta horregatik dei ziezaiokeen Jainko Seme. Hala ere, bai gorputzez, baita arimaz ere, Jesus gizaki arrunta zen. Jainkoak sortua zenez, ez zen betierekoa, Jainkoa izan behar den bezalakoa.

## Ikus, gainera

* Monofisismo

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren hiztegia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q83922
* Multimedia: Arianism / Q83922
# Arianna Errigo

Arianna Errigo (-Simoncelli), (Monza, Italia, 1988ko ekainaren 6a), eskriman aritzen den kirolari italiarra da..
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2020an (Londres), bi domina eskuratu zituen, zilarrezkoa Floretea-banaka kategorian eta urrezkoa Floretea-taldeka kategorian. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriz, esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen Floretea-taldeka kategorian, Italia ordezkatuz; Tokion, ROCeko taldearen (urrezko domina), eta Frantziako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Italia.
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Martina Batini, Erica Cipressa, Arianna Errigo eta Alice Volpik.
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, zilarrezko domina eskuratu zuen taldekako proban.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2012 | Londres Erresuma Batua | 01 ! | Floretea taldeka |
| 2012 | Londres Erresuma Batua | 02 ! | Floretea banaka |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Floretea taldeka |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 02 ! | Floretea taldeka |

## Erreferentziak

* ↑ «Arianna Errigo» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Arianna Errigo" olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q274448
* Multimedia: Arianna Errigo / Q274448
# Ashbourne (Derbyshire)

Ashbourne, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Derbyshire konderrian.
2019n 9.163 biztanle zituen.
* Datuak: Q2190607
* Multimedia: Ashbourne, Derbyshire / Q2190607
# Ashburn (Virginia)

Ashburn Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Loudoun konderrian dago, Virginia estatuan. 46.349 biztanle ditu, 45,167799 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Loudoun konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q724884
* Multimedia: Ashburn, Virginia / Q724884
# Asharoken (New York)

Asharoken New York estatuko herri bat da. Suffolk konderrian kokatua dago. 2010ean 654 biztanle zituen, 3,81 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Suffolk konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3459881
* Multimedia: Asharoken, New York / Q3459881
# Ashaway (Rhode Island)

Ashaway Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Washington konderrian kokatuta dago, Rhode Island estatuan. 1.501 biztanle ditu, 6,267184 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Washington konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2944887
* Multimedia: Ashaway, Rhode Island / Q2944887
# Ashawna Hailey

Ashawna Hailey (Lubbock, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1949ko urriaren 8a - San Jose, Kalifornia, 2011ko urriaren 14a) estatubatuar emakumezko ingeniari elektroniko transgeneroa izan zen.

## Bizitza

1949ko urriaren 8an jaio zen Lubbocken. Shawn Hailey jaiotza-izenaz, gizon jaio zen.
Texas Tech Unibertsitatean ikasi zuen Kim Hailey bere anaia bikiarekin. 1978an bere anaia eta biek Hailey Company enpresa sortu zuten, urte bat geroago Meta-Software Inc. izena eman ziotena. Bertan zirkuitu elektronikoak diseinatzeko eta simulatzeko HSPICE programa garatu eta merkaturatu zuten. 1973an AMD Am9080 mikroprozesadorearen sortzaileetako bat izan zen, Advanced Micro Devices enpresaren lehenengo mikroprozesadorea. 1974an 2048 biteko 2702 EPROM memoria sortu zuen, AMD etxearen lehenengo memoria ez-hegakorra.
Erretiroa hartu zuenean emakumerako trantsizioa egin zuen. 2011ko urriaren 14an hil zen San Josen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Interview with Shawn and Kim Hailey. Hanalei 1997ko abenduaren 29a (Noiz kontsultatua: 2018ko otsailaren 24a).
* Datuak: Q11625
# Ashburnham (Massachusetts)

Ashburnham Ingalaterra Berriko herri bat da, Worcester, Ameriketako Estatu Batuetako Massachusetts estatuan. Azken zentsuaren arabera 6.315 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q672025
* Multimedia: Ashburnham, Massachusetts / Q672025
# Ashburn (Missouri)

Ashburn Missourieko herri bat da. Pike konderrian kokatua dago. 2010ean 52 biztanle zituen, 0,34 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Pike konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q960815
# Ashbourne (Meath konderria)

Ashbourne edo Kildegan(irlanderaz Cill Dhéagláin) Irlandako Errepublikako Meatheko konderrian kokatzen den hiria da. 1970 arte 400 biztanletako herri txikia zen, baina Dublindik 20 kilometro eskasera egoterakoan hazkunde izugarria izan du.

## Etimologia

Ashbourne historikoki Kildegan edo Killeglan izenez ezagutu izan da eta hau irlanderazko Cill Dhéagláin izenetik dator, zeinak "Déaglánen eliza" esan nahi duen. Déaglán kristautasunaren hasierako irlandar santua izan zen.

## Historia

Indusketa arkeologikoek erakutsi dute Neolito garaian jadaniki populatua zegoela eremu hau.
XII mendearen bukaeran Hugh de Lacyk hainbat dorretxe eraiki zituen irlandarrak kontrolpean izateko eta lurrak bere ofizialen artean banatu zituen. Hainbat familia aberats garatu ziren baina Oliver Cromwellek XVII mendean lurrak kendu zizkien guztiei. Bere seme Henry Cromwellek Killeglaneko gaztelutik kontrolatu zituen lur hauek.

## Demografia

Esan bezala XX mendean izugarrizko hazkundea izan zuen, 1970ko 400 biztanletatik gaur egungo 14.000 pasatxora pasa zelarik. Populazioaren %12a atzerritarra da, gehienak Erresuma Batutik, Lituaniatik eta Poloniatik etorriak.

## Kanpo estekak

* Meath konderriko webgunea
* Datuak: Q1766143
* Multimedia: Ashbourne, County Meath / Q1766143
# Ashbrook (kraterra)

Ashbrook kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ30 lau-angelukoan dago. 158 kilometroko diametroa du. Izena Joseph Ashbrookren omenez darama.

## Erreferentziak

* (Ingelesez) (WGPSN), IAU Working Group for Planetary System Nomenclature. (2013ko otsailaren 13a). Gazetteer of Planetary Nomenclature. 1:1 Million-Scale Maps of the Moon. Nazioarteko Astronomia Elkartea / USGS.
* (Ingelesez) Andersson, L. E.; Whitaker, E. A.,. (1982). NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
* (Ingelesez) Blue, Jennifer. (25 de julio de 2007). Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS.
* (Ingelesez) Bussey, B.; Spudis, P.. (2004). The Clementine Atlas of the Moon. Cambridge University Press ISBN 0-521-81528-2.
* (Ingelesez) Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C.. (1995). Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers ISBN 0-936389-27-3..
* (Ingelesez) McDowell, Jonathan. (15 de julio de 2007). Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report.
* (Ingelesez) Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B.. (1971). Report on Lunar Nomenclature by The Working Group of Commission 17 of the IAU. , 136 or..
* (Ingelesez) Moore, Patrick. (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co ISBN 0-304-35469-4.
* (Ingelesez) Price, Fred W.. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press ISBN 0521335000..
* (Ingelesez) Rükl, Antonín. (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books ISBN 0-913135-17-8.
* (Ingelesez) Webb, Rev. T. W.. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6ª edición revisada. Dover ISBN 0-486-20917-2.
* (Ingelesez) Whitaker, Ewen A.. (2003). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press 978-0-521-54414-6.
* (Ingelesez) Wlasuk, Peter T.. (2000). Observing the Moon. Springer ISBN 1-85233-193-3.
* (Ingelesez) Lunar Impact Crater Database. Lunar and Planetary Institute (USRA).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q724870
* Multimedia: Ashbrook (crater) / Q724870
# Ashburn (Georgia)

Ashburn Georgiako estatuko hiri bat da. Turner konderrian kokatua dago. 2010ean 4.152 biztanle zituen, 12,24 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Turner konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2396088
* Multimedia: Ashburn, Georgia / Q2396088
# Askim

Askim Norvegiako udalerria da. Østfold konderrian kokatua dago. 69.14 km² ditu eta 14.472 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Spydeberg Trøgstad Eidsberg Skiptvet

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109469
* Multimedia: Askim, Norway / Q109469
# Asklepiadeo

Asklepiadeoa (latinez: Asclepiadeus) Antzinaroan poesia greko eta latinoko ahapaldia mota batez esaten da. Asklepiadeo txikia eta nagusia bereizten dira. Lau oineko bertsoa da txikia, lehenengo oina bi ahapaldi laburrek osatzen dute, bigarrena eta hirugarrena lau ahapaldik (luzea-laburra-laburra-luzea), eta azkena bi ahapaldi luzek. Nagusia, berriz, aurrekoa bezala osatzen da baina tarteko oinak hiru dira eta ez bi.

## Bibliografia

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018-03-07 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9161188
# Askiaren hilobia

Askiaren hilobia piramide formako hilobi bat da, Maliko Gao hirian dagoena. XV. mendearen amaieran eraiki zen, Askia Mohammed, Songhai Inperioko enperadorearen aginduz, bere ehortz lekua izan zedin. Eraikina XV. eta XVI. mendeetan, Saharan zeharko merkataritzari esker, Songhai Inperioak lortu zituen indar eta aberastasunaren erakusgarri da. 2004an UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.
Gune arkeologiko honen barnean 17 mko garaiera duen piramidea, bi meskita, hilerria eta aire zabaleko batzartokia daude.

## Erreferentziak

* ↑ Tomb of Askia Unesco.org

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Askiaren ebaluazioa Unesco.org
* Datuak: Q503823
* Multimedia: Tomb of Askia / Q503823
# Askiola I

Askiola I Urkilla mendilerroan dagoen 1.204 metroko mendia da.

## Irispideak

Petroleroak izeneko tokitik, Askiolako lepora hel daiteke. Hemen, izen bereko iturri bat dago. Horretarako zelaigunetik Urbiako larreetara doan bidea hartu behar da. Bide hau, mendebalderantz doa. Urkiolako lepoa izeneko zubira. Izen hau, errepiderantz jeisten den magalari ere ematen zaio, Kaztiarango iturriaren ondoan bertan kokatuz. Hemendik, bidea jarraituz, berehala heltzen da mendiaren tontorrera

## Berezitasunak

Mendi honen tontorrean dagoen postontziak, pilotaleku baten forma du. Zertxobait herdoilduta dago postontzi hau.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254296
# Askja

Askja Islandia erdialdean dagoen sumendia da.
1.516 metroko garaiera du eta sumendiaren azken erupzioa 1961. urtean izan zen.

## Ikus, gainera

* Islandiako sumendien zerrenda

## Kanpo estekak

* Sumendiari buruzko argazkiak eta informazioa.
* Datuak: Q211665
* Multimedia: Askja (central volcano) / Q211665
# Asklepeion (Kos)

Koseko Asklepeion, Antzinako Greziako santutegia da, Asklepioren omenez egindako garrantzitsuenetakoa.

## Kokapena

Tenplua Kos uhartean dago, Egeo itsasoko Dodekaneso inguruan hain zuzen ere. Uhartearen neurriak honako hauek diraː 40 km luze, 8 km zabalera eta Turkiako Bodrum kostaldetik (antzinako Halikarnaso) 4 kmra baino ez dago.

## Sinbologia

Tenplua greziar mitologiako Asklepioren (antzinako grezieraz: Ασκληπιός) omenez eraikia izan zen. Erromatarrek Eskulapio (latinez: Aesculapius) izenez Medikuntzako jainkotzat zuten.

## Arkitektura eta ezaugarriak

Santutegiak harlanduzko hormak zituen, lau terraza eta hormen artean haitzurdinezko harmailadiak. Goiko terrazako hiru aldeetan doriko atari batez inguratuta zegoen eta bertan jainkoaren tenplua zegoen. Tenplu honek helelinistiko garaiko doriko estiloko 6 zutabe fatxadan eta 11 alboetan zituen. Alboko terrazan aldarea zegoen, K.a II. mendean berreraikia. Honen erdialdean eskailera bat, joniko estiloko haitzurdinezko zutabe bat eta aldamenean Asklepioren omenezko zaharrena den tenplu txiki batez gain, beste bat erromatar garaikoa, ziurrenik Apoloren omenezkoa.
Haraindiko terrazan, ospitale esparru handitsua zegoen, hiru aldetan portikoz osatua, angelu zuzena zuten egongela batzuetara zuzentzen zutenak, ziurrenik sendabide terapeutikoak hartzeko joaten ziren erromesei ostatu emateko izanak.
Hemen izan zuen egoitza Hipokratesek sortutako medikuntza eskolak.

## Kanpoko loturak

* (Grezieraz) Greziako Kultura Ministerioa: Asklepeion

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2655433
* Multimedia: Asklepieion (Kos) / Q2655433
# Armazoi (meatzea)

Meatzaritzan, armazoia erauzte putzu bertikal batean kokatzen den egitura da, eta horren funtzioa putzuaren karelaren (ahoa) gainean polea nahiko altueran eustea da, erauzketa maniobrak egiteko.
Poleetatik, armazoiaren goiko aldean kokatuta, putzuaren barrualdean zirkulatzen diren kaiolak eusten dituzten kableak igarotzen dira. Kable hauek erauzketa-makinek eragiten dituzte.
Kasu gehienetan, erauzketa makina azalean dago. Erauzketa makina armazoiren gainean dagoenean, erauzketa dorrea deritzo.
Armazoi berak funtsean lau oin zuzen, poleak goian eusten dituztenak eta bi beso dituzte, elkarrekin lotuta, egonkortasuna eta erresistentzia emanez.
Armazoiak eraikitzeko erabiltzen diren materialak, batez ere, altzairua eta hormigoia dira, nahiz eta iraganean ere egurrez eta harlanduz egina zeuden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q683835
* Multimedia: Winding towers / Q683835