OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# James Lennox Dawson

James Lennox Dawson koronela, VG (1891ko abenduaren 25a - 1967ko otsailaren 15a) Viktoria Gurutzea jaso zuen soldadu bat izan zen, Britainia Handiaren sari handiena.
Dawsonek 5. kamerundar dibisioan sartu zen 1914ko azaroan baina Ingeniari Errealen batailoian sartu zen 1915ko martxoan.

## VG jasotzeko meritodun ekintza

23 urte zituen eta 187. konpainiako kaporala zen britainiar armadan, Lehen Mundu Gerran, zegoen hurrengo ekintza gertatu zenean; Loosko guduan, alegia.
1915eko urriaren 13an, Hohenzollerneko Gotorlekuan (Frantzian), gas eraso batean, lubakiak gizonez beteta zeudenean, Dawson kaporalak, etsaiaren suari beldurra izan gabe lubakitik altxatu zen eta bere zulatzaileei argibideak eman zien laguntzeko, baita infanteria gasa zegoen lubakien zatietatik alde egiten laguntzeko. Hiru jaurtigai aurkitu zituen gasa kanporatzen ari ziren bitartean eta bere erriflearekin zuloak egin zituen jaurtigaietan gas guztia kentzeko. Bere balentria ekintza honetan hainbat gizonen bizitzak salbatu zituen.

## Geroko bizitza

Erregearen Ingeniarien komisionatu bat bihurtu zen 1916ko abenduan eta 1919an Maior mailarekin desmobilizatua izan zen. Glasgowko unibertsitatean graduatu eta gero Armadaren Ikasketa Gorputzea sartu zen 1920an baina 1931an Indiara mugitu zen.
Aurrerago bizitzan Koronel maila lortu zuen.
Glasgowko Unibertsitateak jaso zuen bere Viktoria Gurutzea Dawson hil eta gero eta gaur egin Hunterian Museoan dago.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.thegazette.co.uk/London/issue/29394/supplement/12281
* ↑ University of Glasgow
* Datuak: Q6137969
# James Lovelock

James Ephraim Lovelock (Letchworth, Hertfordshire, 1919ko uztailaren 26a - Abbotsbury, Dorset, 2022ko uztailaren 26a) zientzialari autonomo, meteorologo, idazle, asmatzaile eta ekologista britainiarra izan zen, Gaia hipotesiaren sortzailea, non Lurra ikustarazten da sistema buru-araupetzaile bati esker.

## Bizitza

James Lovelock Letchwork Garden hirian jaio zen 1919an. Kimika ikasketak Manchesterreko unibertsitatean burutu zituen. Geroago, bere ezagutzak zabaldu zituen eta fisika eta biologia ikasi zuen. Ikasketak amaitutakoan, inbestigazio kimikoan lanpostua lortu zuen, Londresen hain zuzen ere.
1948an doktore titulua lortu zuen Londresen. Geroago Estatu Batuetan, ikerketa lanak egin zituen Yale, Baylor eta Harvardeko unibertsitateetan. Yaleko unibertsitatean, elektroien harrapaketan, osagai toxikoak detektatu izan zituen. Leku garrantzitsuena Antartikan dago. Ondoren Ingalaterran ikertzaile independente bihurtu zen.
Bere trebetasun nagusiena, hainbat erakundeen (NASA) eta zenbait talde komertzialen arazo teknikoei erantzutea edo konponbide bat aurkitzea zen. Bere argitasunak, edukitako pentsamenduak eta izaera independenteak, bizi modu autonomo bat edukitzera eraman zuen. Honen ondorioz, asko bidaiatu zuen eta zientzialari asko ezagutu zituen.

## Lanak

Bere obran, Gaia hipotesia formulatzen lehenengo zientzilaria izan zen 60. hamarkadan.. Bere lana Gaia, a new look at life on earth, (1979) urtean argitaratua, euskarara ekarria dago Gaia : lurraren biziaz ikuskera berria izenburuarekin, Gaiak argitaletxearen eskutik. Bertan, Lurra planeta egitura aztertu, izaki biologiko gisa eta bizia mantentzeko sortzen dituen oreka desberdinei erreparatzen dio..

## Erreferentziak

* ↑ Lovelock JE (1965). "A Physical Basis for Life Detection Experiments". Nature. 207 (4997): 568–70.
* ↑ Lovelock JE (1996). GAIA: Lurraren biziaz ikuskera berria (Pentsamentu garaikidea, 14 zk.) atzeko azala. ISBN 84-87203-94-9.

## Ikus, gainera

* Gaia hipotesia
* Bitxilore mundua
* William Golding
* Datuak: Q210898
* Multimedia: James Lovelock / Q210898
# Illana

Illana Guadalajarako udalerria da, La Alcarria Baja eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 914 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q678050
* Multimedia: Illana / Q678050
# Illapel

Illapel Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da, Coquimbo eskualdeko Choapa probintziaren hiriburua. 2002ko erroldan, 30.355 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Illapeleko udalaren webgunea.
* Datuak: Q14434
* Multimedia: Illapel / Q14434
# Illapel ibaia

Illapel ibaia Coquimbo eskualdean isurtzen den ur-ibilgua da, Choapa ibaiaren arroaren iparraldea drainatzen duena, eta garrantziaz, arroaren bigarren ur iturria da.

## Ibilbidea

Illapel ibaia Cenicero eta Tres Quebradas ibaien elkargunean jaiotzen da. Jaio ondoren malda handiko eta lur malkartsuko haran estu batetik igarotzen da. Ezkerreko ertzean Tres Quebradas ibaia hartu ondoren bakarrik irekitzen da paisaia haran zabaletara. Huintil herriarekin muga egiten du, bere urek El Bato urtegian atsedena hartzen dute, Illapel hiriko iparraldeko ertzak bainatzen ditu eta, 11 kilometro ibaian behera, urak Choapa ibaira isurtzen ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3648711
* Multimedia: Illapel River / Q3648711
# Illampu

Illampu (aimaraz "Illampu") Erdialdeko Andeetan dagoen mendia da, Boliviako hirugarren tontorrik altuena dena eta Peruko mugatik oso urruti ez dagoena.
6.421 metroko altuera du.
Mendizaleek Bolivian 6.000 metro baino gehiago dituzten guztietatik igotzeko mendirik zailena dela uste dute. Ibilbiderik errazena, hego-mendebaldeko aldean, AD gisa sailkatzen da, 65 gradu arteko malda elurtuekin. Mendigunearen iparraldean kokatutako kanpamentu altu batetik igotzen da. Beste bide batzuk "Alemanen ibilbidea", hego-mendebaldean, eta Hegoaldeko ibilbidea dira. Biak mendigunearen mendebaldetik sartzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1139395
* Multimedia: Illampu / Q1139395
# Illand

Illand, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, North Hill parrokian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5998761
# Ilópolis

Ilópolis Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 4.157 biztanle ditu 116,481 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1757392
* Multimedia: Ilópolis / Q1757392
# Im Dong-hyun

Im Dong-hyun (Cheongju, 1986ko maiatzaren 12a) arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Im Dong-Hyeon

## Kanpo estekak

* Datuak: Q314086
* Multimedia: Im Dong-hyun / Q314086
# Im Hui-sik

Im Hui-sik (1968ko otsailaren 24a) arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Im Hui-Sik

## Kanpo estekak

* Datuak: Q89035832
# Ilyukhinita

Ilyukhinita mineral bat da eta eudialyte taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Ilyukhinita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(H3O,Na)14Ca6Mn2Zr3Si26O72(OH)2*3H2O}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Ilyukhinite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Ilímaussita-(Ce)

Ilímaussita-(Ce) silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Ilímaussita-(Ce) silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Na,K)7-8(Ba,K)10Ce5(Nb,Ti)6(Si3O9)4(Si9O18)O6(O,OH)24}}$. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Ilímaussite-(Ce): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Ilūkste udalerria

Ilūkste udalerria (letonieraz: Ilūkstes novads) Letoniako udalerri bat da. 647 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 6820 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Ilūkste da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleriaren bilakaera
* Datu-iturria: Letoniako Estatistika Bulego Zentrala

## Erreferentziak

* ↑ Letoniako Estatistika Bulego Zentrala. (2018-10-08). Biztanleriaren bilakaera. (Noiz kontsultatua: 2019-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2025473
* Multimedia: Ilūkste Municipality / Q2025473
# Jadraque

Jadraque Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.580 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1653873
* Multimedia: Jadraque / Q1653873
# Jadwiga Szoszler-Wilejto

Jadwiga Szoszler-Wilejto (Rzeszów, 1949ko urtarrilaren 22a) arkularia da. Polonia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Jadwiga Szoszler-Wilejto
* ↑ Jadwiga SZOSZLER-WILEJTO

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3160433
# Jadranka Kosor

Jadranka Kosor (jǎdraːnka kɔ̂sɔr ahoskatua; Pakrac, Kroazia, 1953ko uztailaren 1a) kazetaria eta politikari kroaziarra; 2009-2011 urteetan Kroaziako Lehen ministroa.
Zuzenbidea ikasi zuen Zagreben, eta kazetari gisa lan egin du 1972tik.
Kroaziako Independentzia Gerran (1991-1995) kazetari bezala egin zuen lana, eta bere saioan gerrari buruzko gaien berri eman zuen: errefuxiatuen arazoak, gerran elbarritutako beteranoak, eta abar. BBCrako kronikak ere egin zituen.
1995ean, Kroaziako parlamentuko ordezkari hautatua izan zen, eta bere alderdiko (HDZ Kroaziako Batasun Demokratikoa) lehendakariordea.
2003an, Solidaritate intergenerazionalaren, Familiaren eta Beteranoen ministro izateko hautatua izan zen Ivo Sanaderren agintean.
2005ean, bere alderdiak Kroaziako legebiltzarreko hauteskundeetarako hautagai izendatu zuen. Lehen itzulian, Boris Mikšići irabazi zion, baina, bigarren itzulian, Stjepan Mesićen aurka, galdu zuen.
2009an, Ivo Sanaderrek dimititu ondoren, Lehen ministro kargua beregan hartu zuen. 2011ean Zoran Milanovićek ordezkatu zuen, hauteskundeak irabazi ondoren.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Kroaziako Lehen ministroaren webgunea
* (Ingelesez) Biografia ofiziala
* Datuak: Q57611
* Multimedia: Jadranka Kosor / Q57611
# Jasper Cillessen

Jacobus Antonious Peter Cillessen (Nijmegen, Herbehereak, 1989ko apirilaren 22a) holandar futbol jokalaria da, atezain gisa Valentzian jokatzen duena. 2019ko ekainaren 26ean fitxatu zuen talde honek 35 milioi eurorengatik, Neto Barçara saltzearekin batera. Aurretik, hiru denboraldi Bartzelonan egon zen, Ter Stegenen itzalpean. Herbehereetako selekzio nazionalean ere jokatzen du, eta honekin titularra da. 2014ko Brasilgo mundiala ere jokatu zuen.

## Ibilbidea

Bere ibilbidea NEC-eko harrobian hasi zen, bere hiriko futbol taldea baitzen. 2001etik 2010era kategoria ezberdinak eskalatzen joan zen 2010ean lehen taldera iritsi zen arte. NEC Nimegan urte bat egon zen, 2011rarte, eta orduan Amsterdamgo Ajaxek fitxatu zuen. Urte horretan erabat titularra izan zen, 34 partidu jokatu baitzituen. Ajaxek bere taldera ekarri zuenean, 3 milioi ordaindu zituen, eta Jasper Amsterdamen egon zen beste 5 urte, 101 partidu jokatuz. Bere maila izugarria erakutsi zuenez, Bartzelona iritsi zen, eta 13 milioi eurorengatik atezaina fitxatu zuen, nahiz eta bertan egon zen 3 urteetan ez zuen gehiegi jokatu. Errege kopan partidu gehienak jokatu zituen, eta baita 2 kopa bera titular izanda irabazi ere, baina Ligan 3 denboralditan 5 partidu besterik ez zituen jokatu. Txapeldunen Ligan berriz, ez zuen partidu bat besterik jokatu, Marc-André ter Stegen munduko atezain onenetarikoa baitzen Jan Oblakekin batera. 2019ko udan, Bartzelonak eta Valentziak elkar-truke bat egin zuten, eta Valentziak Netoz gain 5 milioi euro ordaindu zizkion Barçari Jasper Cillessenengatik.
| Kluba | Urtea | Partida(k) | Gol(ak) |
| NEC | 2010 – 2011 | 34 | 0 |
| Ajax | 2011 – 2016 | 101 | 0 |
| Bartzelona | 2016 – 2019 | 5 | 0 |
| Valentzia | 2019 - | 0 | 0 |
* Datuak: Q128719
* Multimedia: Jasper Cillessen / Q128719
# Jasper Parke Nazionala

Jasper Parke Nazionala (ingelesez: Jasper National Park; frantsesez: Parc national de Jasper) Kanadako Alberta probintzian dagoen parke nazional bat da. Kanadako Mendi Harritsuetan dago, Banff Parke Nazionalaren iparraldean eta Edmonton hiriaren mendebaldean.
1907an sortu zen eta 11.000 km²-ko azalera du.

## Klima

Datu klimatikoak (Jasper Warden (1981–2010)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 10.9 | 12.9 | 20.8 | 26.5 | 29.8 | 34.5 | 36.2 | 34.4 | 32.8 | 26.7 | 18.0 | 10.1 | 36.2 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -3.7 | 1.7 | 4.1 | 11.1 | 15.6 | 19.9 | 23.7 | 23.1 | 17.3 | 10.3 | 1.6 | -2.6 | 10.2 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -9.5 | -5.2 | -2.0 | 3.6 | 8.1 | 12.4 | 15.5 | 14.5 | 9.7 | 4.0 | -3.4 | -8.0 | 3.3 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -15.3 | -12.1 | -8.2 | -3.8 | 0.5 | 4.9 | 7.3 | 5.8 | 2.1 | -2.4 | -8.4 | -13.5 | -3.6 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -44.8 | -35.7 | -36.5 | -18.5 | -8.8 | -3.8 | -3.4 | -2.6 | -9.8 | -20.0 | -38.3 | -41.9 | -44.8 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 23.9 | 10.7 | 20.7 | 17.5 | 34.4 | 51.2 | 48.1 | 49.9 | 36.4 | 27.0 | 26.6 | 18.5 | 364.8 |
| Euria (mm) | 1.5 | 0.5 | 2.9 | 10.2 | 28.7 | 51.0 | 48.1 | 49.9 | 36.0 | 18.9 | 5.6 | 2.6 | 255.7 |
| Iturria: Environment Canada ||||||||||||||

## Iruditegia

* Athabasca mendia.
* Fryatt Harana.
* Grizzly hartza Jasper Parke Nazionalan.
* Spirit uhartea eta Maligne aintzira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Environment Canada. CCN. in: Canadian Climate Normals 1981−2010..
* ↑ (Ingelesez) Environment Canada. Jasper Warden. in: Canadian Climate Data..

## Kanpo estekak

* Xabier Bañuelosen erreportaia naiz.eus agerkari digitalean.
* (Ingelesez) (Frantsesez):Jasper Parke Nazionala, Kanadako Parkeak
* Datuak: Q503429
* Multimedia: Jasper National Park / Q503429
# Jasper (Texas)

Jasper Texasko hiri bat da. Jasper konderrian kokatua dago. 2010ean 7.590 biztanle zituen, 27,06 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jasper konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q978937
* Multimedia: Jasper, Texas / Q978937
# Jasper Johns

Jasper Johns (Augusta, Georgia, Ameriketako Estatu Batuak, 1930eko maiatzaren 15a) pintorea, eskultorea eta artista grafikoa da. Oso garrantzitsua izan da XX. mendearen erdialdeko Estatu Batuetako artearen garapenean.

## Bizitza

1954an, garai hartan nagusi zen espresionismo abstraktua alde batera utzi, eta guztiz bestelako eran hasi zen pintatzen. Dianak, Estatu Batuetako ikurrina (Flag), zenbakiak, alfabetoko letrak eta abar ziren margolanen gaiak. Pintura-geruza lodiak jarriz pintatzen zuen, margolana bera objektu bilakatuz, gauza ezagunen erreprodukzio huts izan beharrean. Objektu-den-artea kontzeptuak eragin handia izan zuen handik aurrera eskulturan eta pinturan.
1950eko hamarkadaren azken aldera, Johnsen lanak askeagoak egin ziren. Batzuetan, benetako objektuak jartzen zituen oihalaren gainean, erregelak eta konpasak, esate baterako. False Start (1959, Scull bilduma, New York), umorez eta esanahi-jokoz betetako lana da, pop arten aurrekaria. Etiketa okerrak eta margotutako objektuen gainean koloretako orbanak pintatu zituen.
1987an, bide berriak zabaldu zituen berriz ere, New York hirian Seasons (Urte-sasoiak) izeneko lau laneko ziklo bati ekinez. Ziklo hori oso garrantzitsutzat jo izan da Estatu Batuetako artearen historian.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* MOMA Arte Modernoaren Museoko Jasper Johnsen obrak
* Datuak: Q155057
* Multimedia: Jasper Johns / Q155057
# Jasper (Tennessee)

Jasper Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Marion konderrian dago, Tennessee estatuan. 3.612 biztanle ditu, 25,62973 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Marion konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2124712
* Multimedia: Jasper, Tennessee / Q2124712
# Jasper Francis Cropsey

Jasper Francis Cropsey (Staten Island, New York, 1823ko otsailaren 18a - Hastings-on-Hudson, New York, 1900eko ekainaren 22a) estatubatuar Hudson ibaiaren eskolako paisaien-margolaria izan zen.
Arkitektura ikasi zuen eta estudio bat ireki zuen 1843an. Akuarela eta marrazketa ere ikasi zituen Diseinuko Akademia Nazionalean. 1847 eta 1849 artean Europara bidaiatu zuen eta Ingalaterra, Frantzia, Suitza eta Italia bisitatu zituen. New Yorkeko tailerrean Estatu Batuetako ipar-ekialdeko udazkeneko paisaien marogolanean espezializatu zen. Amerikako Akuarelisten Eskola sortzaileetako bat izan zen.
Arkitekturarekiko zuen interesak eragin handia izan zuen bere lanean, batez ere konposizioan. Kolorearen erabilera distiratsuagatik ere nabarmendu zen.

## Iruditegia

* Jasper Francis Cropsey, self-portrait in The Narrows from Staten Island, 1868
* Jasper Francis Cropsey - Starrucca Viaduct, Pennsylvania, 1865
* By the Sea, Lulworth, 1857
* The Spirit of War, 1851
* High Torne Mountain, Rockland County, New York, 1851
* The Coast of Genoa, 1854
* Catskill Mountain House, 1855
* Summer, Lake Ontario, 1857
* Udazkena Hudson ibaian, 1860
* Autumn on Greenwood Lake, 1861
* The Narrows from Staten Island, 1868
* The Valley of Wyoming, 1865, Metropolitan Museum of Art
* Greenwood Lake, 1875, Smithsonian American Art Museum
* Greenwood Lake, 1879
* University of Michigan, Jasper Cropsey, 1855, University of Michigan Museum of Art

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1451318
* Multimedia: Jasper Francis Cropsey / Q1451318
# Jasper (Missouri)

Jasper Missourieko hiri bat da. Jasper konderrian kokatua dago. 2010ean 931 biztanle zituen, 2,87 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jasper konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q943002
# Jasper (New York)

Jasper Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Steuben konderrian kokatuta dago, New York estatuan. 1.418 biztanle ditu, 52,67 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Steuben konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3708785
# Jasper Beardly

Jasper Beardly Simpsondarrak telesaileko pertsonaia bat da. Agure bat da, Abraham Simpsonen lagun mina. Ez du oso ondo ikusten, eta batzuetan oso marmartia da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2728306
# Ingeniaritza hidrauliko

Ingeniaritza hidraulikoa ingeniaritza zibilaren adarra da, urarekin erlazionatutako obrak proiektatzeko eta burutzeaz arduratzen dena, dela energia hidraulikoaren erabilerarako, ureztatzeko, uraren arazketarako, kanalizaziorako edo bestelakoetarako, dela egiturak eraikitzeko itsasoan, ibaian, aintziretan edo antzeko ingurunetan, besteak beste, dikeak, presak, ubideak, portuak, kaiak, urateak, olatu hormak, beste eraikuntza batzuen egokitasuna. Uraren ingeniaritza terminoa sortu du.

## Jarduera-eremuak

Ingeniari hidraulikoak obra hidraulikoak diseinatzeaz, eraikitzeaz eta ustiatzeaz arduratzen dira, batez ere ikerketa erabiliz, izan ere, ingeniaritza hidraulikoa ia % 90 emaitza esperimentaletan oinarritzen da. Leonardo da Vinci-k honakoa adierazi zuen: "Ura tratatzerakoan, kontsultatu praktika lehenik, eta gero teoria". Geroztik aurrerapauso asko eman dira, bi aldeetan. Formulazio teorikoek garai bakoitzeko tresna matematikorik aurreratuenak erabiltzen dituzte uneoro, baina, azkenean, koefiziente enpiriko bat agertzen amaitzen da beti, formula enpiriko bat, ondorengo kalibraziorako praktikan jartzen dena, behin hori eginda, egiaztatzen da. edozein saiakuntza esperimental, formula edo koefiziente horren baliozkotzea, horrela problema praktikoa ebaztea ahalbidetuz, eta esperimentuetan oinarrituta zehaztu zen, bai laborategietan, bai eraikitako eta ustiapeneko obretan.
Ingeniari hidraulikoak honako hauek lantzen dituzte:
* Egitura handiak deiturikoak, hala nola presak, urateak, kanal nabigagarriak, portuak, etab.
* Nekazaritzari lotutako lanak, ingeniaritza hidraulikoan espezializazioa, nekazaritza hidraulikoa izenez ezagutzen dena (nekazaritza ingeniaritzaren berezko adarra): ureztatze sistemak, drainatze sistemak.
* Ingurugiroarekin lotutako lanak: higadura kontrolatzeko presa iragazleak, ibaiak bideratzeko lanak
* Edateko uraren hornikuntzarekin lotutako lanak, putzuekin, banaketa sareekin, ur-biltegiratze eraikuntzarekin.

## Erreferentziak

* ↑ «Ingeniería del agua» Revista Ingeniería del Agua (Fundación para el Fomento de la Ingeniería del Agua (FFIA) y la International Water Association (IWA)) 21 (2) ISSN 1134-2196..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1130265
* Multimedia: Hydraulic engineering / Q1130265
# Ingeniaritza mekaniko

Ingeniaritza mekanikoa sistema mekanikoak diseinatu, analizatu, ekoiztu eta mantentzeko printzipio matematikoak, materialen zientzietakoak, fisikoak eta ingeniaritzakoak aplikatzen dituen diziplina da.
Ingeniaritza mekanikoa ikasteko, mekanika, dinamika, termodinamika, materialen zientzia, egituren analisia eta elektrizitatea ulertu behar dira, besteak beste. Funtsezko ezagutza horiez gain, ingeniari mekanikoek beste tresna batzuk ere erabiltzen dituzte, adibidez ordenagailuz lagundutako diseinua, ordenagailuz lagundutako fabrikazioa eta produktuen bizitza zikloaren kudeaketa. Ingeniaritza mekanikoaren bidez sortutako objektuak asko dira: fabrikak, ekipamendu industriala, berotze eta hozte sistemak, garraiorako sistemak, hegazkinak, robotak, medikuntzarako gailuak, armak eta abar.
Ingeniaritza mekanikoa Europan sortu zen XVIII. mendeko Industria Iraultzaren baitan, baina bere hastapenak duela milaka urte sortu eta garatu ziren. XIX. mendean, fisikaren garapenak asko bultzatu zuen ingeniaritza mekanikoa. Gaur egun, teknologiaren eboluzioaren ondorioz, lan eremu berriak hartu ditu, adibidez compositeak, mekatronika eta nanoteknologia. Beste ingeniaritza esparru batzuekin gainjartzen da zenbait esparrutan, adibidez ingeniaritza aeroespazialarekin, ingeniaritza elektrikoarekin, ingeniaritza zibilarekin eta abar.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q101333
* Multimedia: Mechanical engineering / Q101333
# Ingeniaritza nuklear

Ingeniaritza nuklearra, atomo nukleoaren erabilpen praktikoan datza, horretarako kimika nuklearra eta fisika nuklearraren funtsak eta erradiazioa eta materiaren arteko elkarrekintzaz baliatzen da. Ingeniaritzaren arlo honek fisio nuklearraren sistema eta osagaien diseinua, analisia, garapena, probak, operazioak eta mantenamendua barne hartzen ditu, bereziki erreaktore nuklear eta zentral nuklearrena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q83504