OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Donapaleuko Ospitalea

Donapaleuko Ospitalea Nafarroa Behereko udalerri horietako erietxea da, Agence nationale de santé publiquek kudeatzen duena.
2013an ireki zuten Sokorri klinika ordezkatuz Amikuze eskualdeko biztanleei eta inguruneko eskualdeetako biztanleei zuzendutako arreta areagotzeko.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko medikuntzaren historia

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) ch-saintpalais.fr

## Kanpo estekak

* Datuak: Q95129201
# Donaspastus

Donaspastus Symmocidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Donaspastus pannonicus da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Donaspastus bosellii | daturik gabe |
| Donaspastus delicatella | daturik gabe |
| Donaspastus digitatus | daturik gabe |
| Donaspastus liguricus | daturik gabe |
| Donaspastus pannonicus | daturik gabe |
| Donaspastus ubangi | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10268278
# Donatella Versace

Donatella Versace (Reggio di Calabria, Italia, 1955eko maiatzaren 2a - ) moda diseinatzaile italiarra da, Gianni Versaceren arreba.

## Biografia

Donatella Versace Reggio di Calabrian jaio zen, Italian, 1955eko maiatzaren 2an. Aita goi mailako finantzaria zen eta ahizpa zaharrago bat, Tina, hil egin zitzaion 12 urte besterik ez zituenean.
70eko hamarkada erdian, Donatellak anaia zaharragoa zen Giovanniren ("Gianni") pausoak jarraitzea erabaki zuen. Hasieran harentzako Harreman Publikoko arloa eramatea pentsatu zuen, baina baliagarriagoa izango zen musa eta kritiko paperean. Horrela murgildu zen Donatella modaren munduan.
Hurrengo hamarkadan, 80koan, Giannik hari dedikaturiko lurrina atera zuen eta zigilu propioa ere ireki zuen, Versus, Versaceren lerro ospetsua izaten jarraitzen duena.
1997ko uztaileko Gianniren hilketa baino lehen, Donatella eta Santo Versacek bigarren mailako lanak besterik ez zituzten egiten, baina Gianni hil zenean, Donatella eta Santok hartu zuten anaiaren negozioen ardura. Gaur Donatellak diseinatzen du eta Santo, berriz, finantzaz arduratzen da. Versace firmak urte zailak izan zituen, modak norabide zurrunagoa hartu zuelako, baina bizirautea lortu zuten eta berriro oso estimatua den zigilua da. Donatellak H&M etxearekin ere elkarlana egin du, bilduma merkea ateraz, 80 eta 90eko Versaceren bertsio berria eginez.
2005ean, Madonna aukeratu zuen firmaren bozeramale izateko eta 5 milioi dolarretako akordioa egin zuten.
2007ko udaberriko bilduma Benedikto XVI.a aitasantuaren idazkari pribatua den Georg Gänswein dotorearen irudian oinarritu zuen, Bel Giorgio deitua eta Vanity Fair aldizkariaren esanetan, Monseñor George Clooney.
Donatella Versacek musika eta ikuskizuneko espurruko emakume esanguratsu askoren soinekoak diseinatu ditu, Britney Spears, Christina Aguilera, Beyoncé, Angelina Jolie, Cher, Janet Jackson, Madonna, Kylie Minogue eta Lady Gaga beste askoren artean.
Oso beltzarana eta ile horia den irudi bereziko emakumea, prentsa arrosan agertzen da maiz. Donatella eta bere senar ohia den Paul Beck modeloak bi seme-alaba dituzte: Allegra (1986) - honek jaso zuen osaba Gianniren jabetzaren erdia - eta Daniel (1991). Dirua erruz izan badute ere, gauzak ez dira errazak izan Versace familian:
| « | Nuestra hija, Allegra ha estado luchando contra la anorexia, una enfermedad muy grave, por muchos años" | » |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1539681/Gorgeous-Georgs-priestly-chic-inspires-a-new-Versace-show.html
* ↑ (Gaztelaniaz) http://www.abc.es/20121008/estilo-gente/abci-topless-gaga-donatella-versace-201210081001.html
* ↑ (Ingelesez) https://web.archive.org/web/20140702220407/http://www.vogue.co.uk/person/donatella-versace
* ↑ (Ingelesez)http://www.reuters.com/article/2007/03/28/us-versace-anorexia-idUSL2862552820070328
* Datuak: Q229437
* Multimedia: Donatella Versace / Q229437
# Donard

Donard (irlanderaz: Dún Ard) Irlandako udalerri bat da, Wicklow konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 187 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2390692
# Donat

Donat Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, Muntogna da Schons $^{(en)}$ barrutian. 2014an 202 biztanle zituen 4,67 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65102
* Multimedia: Donat, Switzerland / Q65102
Lohn (GR) Mathon Zillis-Reischen Casti-Wergenstein Clugin $^{(en)}$ Pignia $^{(en)}$
# Ermita

Ermita edo baseliza herrigunetik kanpo dagoen eliza, santutegi edo kapera txikia da, normalean santu edo ama-birjina baten omenezkoa. Haien inguruan antzinako herrien aztarnak aurkitu ohi dira. Horrez gain, baseliza batzuk irisgarritasun zaileko gunetan egoten dira, mendi gainetan, esaterako. Baseliza gehienetara erromeriak antolatzen dira baseliza horretako santuaren gurtza egiten den egunean.
Batzuen ustez, baselizak eraikitzean lamiak erreketatik desagertu ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56750657
* Multimedia: Hermitage churches / Q56750657
# Erminea pilotalekua

Erminea pilotalekua Izabako pilotalekua da. 1998ko uztailaren 25ean inauguratu zutenetik hainbat pilota-partidu nagusi jokatu dituzte bertan, final asko tartean.
Eraikin honetan kontzertuak eta beste ekitaldiak ere ospatu dituzte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257048
# Ermesenda Carcasonakoa

Ermesenda Carcasonakoa —katalanez: Ermessenda de Carcassona— (Carcasona?, c. 972 – Sant Quirze de Besora, 1058ko martxoaren 1a) Bartzelonako kondesa izan zen. Ramon Borrellen emaztea zen. Senarra hil ondoren, gobernuburua izan zen, Berenger Erramun Konkorra semea adin nagusira iritsi arte (1018-1020). Nortasun handiko emakumea zen, eta, semea hildakoan, gobernuburua izan zen berriro ere, bere bilobaren ordezkotzat (1035-1040).

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Erramun Berenger I.a
Guillem I d'Osona
Berenger Erramun I.a
Sybilla of Barcelona
Arnaud of Comminges
Roger I of Carcassonne
Sanç d'Olèrdola
Arsinde de Carcassonne
Ermesenda Carcasonakoa
Adelaide, countess of Carcassonne
Gazon de Toeni
Estefania Ramon
Robert de Stafford
Alice de Toeni :

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-1-17 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q117846
* Multimedia: Ermesinde of Carcassonne / Q117846
# Ermesenda Foixkoa

Ermesenda Foixkoa (c. 1015–1049ko abenduaren 1a) Aragoiko erregina ezkontidea izan zen, Ramiro I.a Aragoikoa ezkondu zuena.
Bernardo Roger Foixkoaren eta Gartsenda Bigorrekoaren alaba, jaiotzez Gisberga zuen izena. 1036ko abuztuaren 22an senarra ezkondu eta bost seme alaba izan zituen:
* Antso V.a Ramirez (c. 1042–1094), aitaren ondorengoa
* Gartzia (?-1086), Jaca eta Iruñeko apezpikua
* Teresa (1037-?), Gilen Beltran Proventzakoa ezkondu zuena.
* Antsa (c. 1045-1097), Ermengol III.a Urgellgoa ezkondu zuena.
* Urraka (?-1077), moja
San Juan de la Peña monasterioan hilobiratu zuten.
Zuhaitz genealogikoa :
Teresa of Aragon
Gartzia Ramiritz
Roger I of Carcassonne
Bernard-Roger, Count of Bigorre
Antsa Ramiritz
Sança d'Urgell
Adelaide, countess of Carcassonne
Ermesenda Foixkoa
Urraka Ramiritz
Garcia Arnaud de Bigorre
Garsende of Bigorre
Petri I.a Nafarroakoa
Ricat d'Astanac
Fernando Santxitz
Antso V.a Nafarroakoa
Alfontso I.a Nafarroakoa
Ramiro II.a Aragoikoa :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2102566
* Multimedia: Gerberga Ermesinda of Bigorre / Q2102566
# Edward Norton

Edward Harrison Norton (Boston, 1969ko abuztuaren 18 - ), Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmagintza

| Urtea | Filma | Pertsonaia |
| 1996 | Primal Fear | Aaron Stampler |
| 1996 | The People vs. Larry Flynt | Alan Isaacman |
| 1996 | Everyone Says I Love You | Holden Spence |
| 1998 | Rounders | Lester 'Worm' Murphy |
| 1998 | American History X | Derek Vinyard |
| 1999 | Fight Club | Narratzailea |
| 2000 | Keeping the Faith | Brian Finn aita |
| 2001 | The Score | Jack Teller |
| 2002 | Death to Smoochy | Sheldon Mopes/Smoochy the Rhino |
| 2002 | Frida | Nelson Rockefeller |
| 2002 | Red Dragon | Will Graham |
| 2002 | 25th Hour | Monty Brogan |
| 2003 | The Italian Job | Steve Frazelli |
| 2004 | National Geographic's Strange Days on Planet Earth | |
| 2005 | Down in the Valley | Harlan |
| 2005 | Kingdom of Heaven | Balduino IV.a Jerusalengoa |
| 2006 | The Illusionist | Eisenheim |
| 2006 | The Painted Veil | Walter Fane |
| 2008 | The Incredible Hulk | Bruce Banner / The Hulk |
| 2008 | Bustin Down The Door | Narratzailea |
| 2008 | Pride and Glory | Ray Tierney |
| 2009 | Leaves of Grass | |
| 2009 | Motherless Brooklyn | Lionel Essrog |
| 2011 | The Avengers | Bruce Banner / The Hulk |
| 2014 | Birdman | Mike Shiner |
| 2014 | The Grand Budapest Hotel | Henckels inspektorea |

## Kanpo estekak

* Edward Norton aktorearen IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q125904
* Multimedia: Edward Norton / Q125904
# Edward Lawrie Tatum

Edward Lawrie Tatum (Boulder (Colorado), 1909ko abenduaren 14a - New York, 1975eko azaroaren 5a) Estatu Batuetako biologoa izan zen.
Rockefeller Institutuko irakasle izan zen. George Wells Beadle eta Joshua Lederbergekin batera, garrantzi handiko lanak egin zituen biokimikaren alorrean, geneek duten funtzioaren eta bakterioen genetikaren inguruan. 1958. urtean, Fisiologia eta Medikuntzako Nobel Saria eman zieten Tatum, Beadle eta Lederbergi.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q237499
* Multimedia: Edward Lawrie Tatum / Q237499
# Edward Lorenz

Edward Norton Lorenz (1917ko maiatzaren 23a - 2008ko apirilaren 16a) matematikari eta meteorologo estatubatuarra izan zen.
Fluidoen biraketari buruzko ideia berritzaileak garatu zituen eta ekarpen garrantzitsuak egin zituen atmosferako dinamika eta eguraldiaren iragarpenak ulertzeko orduan. Kaosaren teoria garatzen aitzindaria izan zen, eta berari zor zaio tximeleta efektuaren kontzeptua asmatu izana. Lorenzen erakarlea delako formulazio matematikoa ere berak sortua da.

## Erreferentziak

* ↑ Cristina, Barragués, J. I. Alcalde. (1993-12-01). «Kaosaren edertasuna» Zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-01-26).
* ↑ «Kaosaz» Zientzia Kaiera 2016-05-19 (Noiz kontsultatua: 2021-01-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q174808
# Edward Morgan Forster

Edward Morgan Forster (Londres, Ingalaterra, 1879ko urtarrilaren 1a - Midlands, Ingalaterra, 1970eko ekainaren 7a) ingelesezko eleberrigilea izan zen.
Cambridgeko Unibertsitatean ikasketak egin ondoren, urtebetez Italian eta Grezian ibili zen, eta Where Angels Fear to Tread (1905, Aingeruak oina jartzeko beldur ziren lekua) eta A Room With a View (1908, Gela bat ikuspegi batekin) eleberriak idatzi zituen. 1912an India bisitatu zuen, eta Egipto 1922an. A Passage to India (1924, Indiarako bidaia txartela) bere eleberri ospetsuenean, hinduen eta britainiarren artean elkar ulertzeko dauden zailtasunak adierazi zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q189119
* Multimedia: E. M. Forster / Q189119
# Edward Lowassa

Edward Lowassa (Arusha, 1953ko abuztuaren 26a – Dar es Salaam, 2024ko otsailaren 10a) tanzaniar politikaria izan zen. Tanzaniako lehen ministroa izan zen 2005etik 2008ra.
Dar es Salaam eta Batheko unibertsitateetan ikasi zuen eta 1978an Tanzania-Uganda gerran parte hartu zuen. Chama Cha Mapunduzi alderdiko kide izan zen eta 2000. urtean Ur eta Ganadu Garapenerako ministro izendatu zuten. 2005eko abenduan Jakaya Kikwete presidenteak lehen ministro izendatu zuen, baina 2008an dimisioa eman behar izan zuen ustelkeria eskandalu baten ondorioz.
* Datuak: Q451885
* Multimedia: Edward Lowassa / Q451885
# Edward Mills Purcell

Edward Mills Purcell (Taylorville, Illinois, AEB, 1912ko abuztuaren 30a - Cambridge, Massachusetts, AEB, 1997ko martxoaren 7a) Estatu Batuetako fisikaria izan zen.

## Biografia

Bere herrikide zen Felix Bloch fisikariarekin batera 1952. urtean Fisikako Nobel saria eskuratu zuen, 1946. urtean bakarka egin zuen isurkari eta solidoen atomoen nukleoen erresonantzia magnetikoari buruzko ikerketagatik. Nukleoaren erresonantzia magnetikoa material soilen eta nahasturen molekula-egitura aztertzeko asko zabaldu den teknika da.
Bigarren Mundu Gerran Massachusetts Institute of Technology-n radarrei buruzko ikerketak egin zituen talde baten buru izan zen. Harvardeko irakaslea izan zen 1949. urtean. 1980. urtean Estatu Batuetako Unibertsitate ospetsu horretako merituzko irakasle egin zuten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q183270
* Multimedia: Edward Purcell / Q183270
# Edward Natapei

Edward Nipake Natapei Tuta Fanua`araki (Futuna, 1954ko uztailaren 17a - Port Vila, 2015eko uztailaren 28a) vanuatuar politikaria izan zen. Vanuatuko bitarteko presidente izan zen 1999ko martxoaren 2tik 24ra. Lehen ministro ere izan zen hiru aldiz (2001-2004, 2008-2010 eta 2011n).
Vanua'aku Pati alderdi anglofono sozialistako kidea izan zen. 1983an sartu zen lehen aldiz parlamentuan, eta 1996an Legebiltzarreko presidente hautatu zuten. Herrialdeko behin-behineko presidente izan zen hogeita bi egunez, Jean-Marie Léyéren agintaldia amaitu zenetik John Bani hautatu zuten arte. Ondoren, lehen ministro izan zen hiru alditan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q379550
* Multimedia: Edward Natapei / Q379550
# Edward Lear

Edward Lear (Holloway, Middlesex, 1812ko maiatzaren 12a - Sanremo, 1888ko urtarrilaren 29a) ingeles artista, ilustratzaile, musikari, egile eta olerkaria izan zen. Artista bezala, nagusiki, bere hegaztien marrazkiengatik, bidaietako ilustrazioengatik eta Alfred Tennysonen olerkietako bere ilustrazioengatik ezagutzen da. Egile gisa, zentzurik gabeko literaturagatik oroitzen da. Grezia, Egipto, India eta Zeilanetik bidaiatu zuen. 1842tik 1846ra Italiako monumentuak ilustratu zituen.
Limerick ezagun egin zuen.
There was a Young Person of Smyrna Whose grandmother threatened to burn her. But she seized on the cat, and said 'Granny, burn that! You incongruous old woman of Smyrna!'

## Lanak

* Illustrations of the Family of Psittacidae, or Parrots (1832)
* Views in Rome and its Environs (1841)
* Gleanings from the Menagerie at Knowsley Hall (1846)
* Book of Nonsense (1846)
* Illustrated Excursions in Italy (1846)
* Mount Timohorit, Albania (1848)
* Journal of a Landscape Painter in Greece and Albania (1851)
* The falls of the Kalama Albania (1851)
* Journal of a Landscape Painter in Southern Calabria (1852)
* Poems and Songs by Alfred Tennyson (1853, 1859, 1860) Twelve total musical settings published, each being for a Tennyson poem.
* Journal of a Landscape Painter in Corsica (1870)
* Nonsense Songs and Stories (1870, dated 1871)
* Tortoises, Terrapins, and Turtles (1872), introduction by J.E. Gray
* More Nonsense Songs, Pictures, etc. (1872)
* Laughable Lyrics (1877)
* Nonsense Alphabets
* Argos from Mycenae (1884), now in the collection of Trinity College, Cambridge
* Nonsense Botany (1888)
* Tennyson's Poems, illustrated by Lear (1889)
* Facsimile of a Nonsense Alphabet (1849, but not published until 1926)
* The Quangle-Wangle's Hat (1876)
* Edward Lear's Parrots by Brian Reade, Duckworth (1949), including 12 coloured plates from Lear's Psittacidae
* The Scroobious Pip, unfinished at his death, but completed by Ogden Nash and illustrated by Nancy Ekholm Burkert (1968)
* The Dong with a Luminous Nose, illustrated by Edward Gorey, Young Scott Books, NY (1969)
* "Edward Lear: The Corfu Years" (1988) ISBN 0-907978-25-8
* The 1970 Saturday morning cartoon Tomfoolery, based on the works of Lear and Lewis Carroll

## Iruditegia

* Lear by Wilhelm Marstrand
* Masada, Itsaso Hilan, Edward Lear, 1858
* Temple of Venus and Roma, Erroma
* Celano
* Learren hilobia San Remon
* Howatke, 1867
* The falls of the Kalama, Albania, 1851
* A Book of Nonsense (c. 1875 James Miller edition) by Edward Lear
* Ara macao from his first book, 1830
* Chimpanzee, 1835
* Eagle Owl, Edward Lear, 1837
* Another Edward Lear owl, in his more familiar style
* Lear self-portrait, illustrating a real incident when he encountered a stranger who claimed that "Edward Lear" was merely a pseudonym. Lear (on the right) is showing the stranger (left) the inside of his hat, with his name in the lining.
* Illustration by Edward Lear for There was a Young Lady of Hull
* A Weasel
* Lithograph of Melfi, Italian city in the Basilicata region
* Self-caricature (1870)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q309759
* Multimedia: Edward Lear / Q309759
* Espezieak: Edward Lear
# Edward Ochab

Edward Mieczysław Ochab (Krakovia, 1906ko abuztuaren 16a – Varsovia, 1989ko maiatzaren 1a) poloniar politikari komunista izan zen. Poloniako estatuburua izan zen 1964tik 1968ra.
1929an, Poloniako Alderdi Komunistarekin bat egin eta hainbat aldiz espetxeratu zuten. 1939an, Varsoviaren defentsan parte hartu zuen, baina, ondoren, Sobietar Batasunera lekualdatu zen. Han, Abertzale Poloniarren Batasuna antolatu zuen, Stalinek kontrolatuta. 1943an, Lehen Armada Poloniarreko komisario politiko izendatu zuten, eta, 1944an, Poloniako Langileen Alderdiko batzorde nagusiko kide izatera igo zen, eta 1954tik, politburoko kide izan zen. Hainbat ministerio eta armadaren adar politikoa zuzendu zituen, eta egin beharreko disidenteei bidaltzeaz arduratu zen Polonia hegoaldeko meategietara behartutako lanak.
Bolesław Bierut hil ondoren, alderdiaren lehen idazkari hautatu zuten 1956ko martxoan, eta langileen protesten errepresio bortitza baimendu zuen ekainean. Urrian Wladyslaw Gomulkaren esku utzi zuen boterea.
Politburon egon zen 1968ra arte, eta Nekazaritzako ministro izan zen 1957tik 1958ra. 1964tik 1968ra Estatu Kontseiluko presidentea izan zen. 1968an alderdia utzi zuen, Gomulkak zuzendutako kanpaina antisemita salatzeko.
* Datuak: Q545740
* Multimedia: Edward Ochab / Q545740
# Elizabeth Ann Linley

Elizabeth Ann Linley (Sheridan ezkondua) (1754ko iraila – 1792ko ekainaren 28a) edertasun handiko abeslari britainiarra izan zen. Thomas Gainsborough (familiako laguna), Joshua Reynolds eta Richard Samuelen hainbat margolanen modeloa izan zen. Poeta eta idazle aditua, Blue Stockings Societyko kidea izan zen eta Whig-en politikan parte hartu zuen.
12 seme-alabetatik bigarrena zen, Thomas Linley konpositorearen eta haren emaztearen Mary Johnsonen lehen alaba, Elizabeth Richard Brinsley Sheridan antzerkigilearen emaztea zen. Bere garaiko soprano abeslari nagusietako bat izan zen, senarrak ezkondu ostean jendaurrean aritzea gomendatu ez zion arren. Bere bizitzako lehen urteak Bathen eman zituen, bertan jaio baitzen eta ziurrenik bere neba Thomas Linleyrekin batera eman zuen lehen emanaldia 1767an, nahiz eta 9 urterekin hasi zen abesten. Batheko dontzeila (ingelesez, The Maid Of Bath) bere bizitzaren istorioa dramatizatu eta iseka egiten zuen komedia bat izan zen, 1771n Haymarket antzokian 24 gauetan aurkeztua.
1770eko hamarkadaren amaieran agure aberats batekin konpromisoa izan zuen, ezkontza baino lehen bertan behera utzi zutena; ondoren, Elizabeth Frantziara joan zen Sheridanekin eta ziurrenik 1772ko martxoan egin zuten ezkontza zeremonia, ez baitago ezkontzaren agiririk. Bikotea apirilaren amaieran itzuli zen Britainia Handira eta bertan 1773an ezkontza formal bat egin zen. Sheridanek bi aldiz defendatu zuen Elizabethen ohorea 1772an Thomas Mathews kapitainarekin izandako dueluetan.
Harremana ekaitztsua zen, biak zituzten harremanak; Elizabethek berezko hainbat abortu eta hildako haur bat izan zituen. Elizabethen maitaleetako bat Edward FitzGerald izan zen, 1792ko martxoaren 30ean jaiotako bere alabaren aita zen. Elizabethek bere lanak larriagotu zituen osasun arazoak jasan zituen garai bat izan zuen. Tuberkulosiak jota hil zen 1792ko ekainaren 28an.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4262263
* Multimedia: Elizabeth Ann Linley / Q4262263
# Elizabeth Anscombe

Gertrude Elizabeth Margaret Anscombe (Limerick, Irlanda, 1919ko martxoaren 18a - Cambridge, Ingalaterra, 2001eko urtarrilaren 5a) britainiar filosofo eta teologoa izan zen, Ludwig Wittgensteinen dizipulua. Beste publikazioen artean, Intention eta Collected Philosophical Papersen egilea da.

## Biografia

Oxfordeko Unibertsitatearen St. Hugh's Collegen ikasi zuen, 1941an graduatzen eta filosofiaren katedra okupatu zuen Cambridgen 1970.urtetik bere erretiroko urtera arte 1986an. Unibertsitatearen lehenengo urtean katolizismora bihurtu zen.
Peter Geachekin, filosofia eta logikako irakasle batekin, ezkonduta egon zen. Bera bezala, Ludwig Wittgensteinen dizipulua izan zen. Zazpi seme izan zituen, hiru mutil eta lau neska. Bakarrik haietako bat filosofa da, Mary, eta bera ere ezkonduta dago filosofo batekin.
1942an ezagutu zuen Wittgensteini Cambridgen eta denbora gutxi pasa eta gero bere dizipulu leial bat bihurtu zen. Elizabeth izan zen salbuespena Wittgenstein izan zuen mesfidantza orokorrean emakume akademikoetan eta old man maitasunezko ezizenarekin deitzen zion normalean.
Wittgnstein urte batzuk geroago, minbizia zuenean, Anscombe eta Geachen etxera joan zen haiekin bizitzera hilabete batzuk. Wittgenstein hil eta gero esfortzu asko egin zituen bere legatu filosofikoa, alemanez idatzita batez ere,itzultzeko. Aipatzeko da bere itzulpena ingelesera Ikerketa filosofikoen testuaz.
Bere partez, gogoratuta izango da bere liburuaz, Intention, 1957an idatzi zuena. Liburu hau kontuan hartu izan da gaur egungo filosofia akzioaren oinarrizko dokumentu bezala. Bere 1959ko monografian, An Introduction to Wittgenstein's Tractatus, ikasten du modu magistral batean Wittgensteinen lehengo liburua. Ere ezaguna izango da 1981eko Collected Philosophical Papersen hiru liburukietan zauden artikuluetatik. Haiek inpaktu handi bat izan zuten zirkulu akademikoetan. Haietatik oso ezaguna da 1958ko lana Modern Moral Philosophy, zeinek papera oso garrantzitsu bat izan zuen gizakion bertutearen nozio aristotelikan eta buruzko filosofiaren ikerketaren orain egungo interesaren berritzean. Ihes egin zuen beti erakusketa sistematikoetaz eta planteamendu globaletaz.
Bere zorroztasun eta buruko argitasun ikaragarriak eta bere originaltasun eta azkartasuna izan zuten lekua testu laburretan.Irakurtzen zituen ahots oso polit batekin bere itxurarekin jo egiten zituenak,ez bazen asko interesatzen bere itxuraz.
Bere testuetan saihesten ditu leku komunak ,ez du errepikatzen betiko doktrinak,marrazten du azkar eta zehaztasunez problemaren nukleoa inork inoiz planteatu izan balio eta denok sinesten ditugun topiko batzuk erabiltzen ditu. Horregatik oso zaila da laburtzea bere ekarpena gaur egungo filosofiara.
The First Personliburuan azpimarratzen du asimetria gramatikala lehenengo pertsonaren eta hirugarren pertsonaren artean dualismorik eutsi barik. The Intentionality of Sensation liburuan esaten du sentsazioen objektuan ezin dira tratatu forma extensional batean baina ere esaten du ezin direla laburtu buruko gauzei.
* Datuak: Q229646
* Multimedia: G. E. M. Anscombe / Q229646