OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Immolazio

Immolazioa (latinezko inmolare, euskaraz: «irinez hautseztatu», hitzatik ekarria) edo odolezko oparia sakrifizio erlijiosoa da. "Inmolazioa", hedaduraz, "hilketa" edo "suzko biktima babesgabeen" sinonimo bilakatu da.

## Historia

Antzinako Egiptoren garaian, immolazioa ur, su, lur, egur, burdina edo beste edozein modutan gerta zitekeen. Biderik ohikoena sua delarik, gaur egun terminoa oso lotuta dago, definizio ofizial ez hain murriztailea izan arren.
Judu-tradizioak Pesakhen Jaungoikoaren babesa izateko herriari familiako bildots bat immolatzeko agintzen zion. Ondorioz, Kristoari "bildots" esaten diote.
Galiarren artean, immolazioa, itxaropenik gabeko gerlarien suizidioaren erritual bat izaten zen: bere etxeari su eman eta sugarretara oldartzea.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia
* ↑ immolation. in: Oxford English Dictionary. (2. argitaraldia) Oxford University Press.
* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]
* ↑ Vere passum, immolatum in cruce pro homine (Ave Verum)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16140854
# Immigrazio eta Aduanen Taldea

ICE agentzia, edo ingeleraz Immigration and Customs Enforcement, Ameriketako Estatu Batuetako polizia agentzia federal bat da. Segurtasun Nazionalerako Departamentuko handiena, alegia.

## Ardurak

Identifikatze, ikerketa, eta estatuaten ekonomiaren, garraiobideen, azpiegituren segurtasunen zaurkortasunak desegitea eta mugak zaintzea.

## Kanpo estekak

* Immigrazio eta Aduanen Taldea (Gaztelaniaz)
* Immigrazio eta Aduanen Taldea (Ingelesez)
* Datuak: Q943091
* Multimedia: United States Immigration and Customs Enforcement / Q943091
# Immigrazioaren museoa (Melbourne)

Immigrazioaren museoa Australiako immigrazioaren historia batez ere erakusten duen museoa da. Melbourneko Flinders kalean dago, Victorian, Old Customs House-n. Eraikinak hiriko lehen eraikinetako baten lekua hartzen du, Fawknerren hotela, 1835ean John Pascoe Fawkner-ek, Melbourneko sortzaileetako batek, eraikia.
Museoko espazio garrantzitsuena, Long Room (Areto Luzea), Berpizkundeko arkitektura errenazentistaren pieza nabarmena da.
Museoa 1998an sortu zen, eta Victoria Estatuko bilduma kulturalak eta zientifikoak kudeatzen dituen Museums Victoriaren dibisioa da. Bere arreba museoak Melbourneko museoa (Erakusketen Errege Jauregia barne) eta Scienceworks museoa dira.
Immigrazioaren historia dokumentatzeko lanaz gain, museoak hainbat erakusketa ibiltari ere antolatzen ditu, eta hezkuntza-programak ere eskaintzen ditu. Museoaren patioa janaria, musika eta kultura uztartzen diren komunitateko jaiak antolatzeko erabiltzen da. Immigrazio Aurkikuntza Zentroa eta 90 herrialde baino gehiagotako etorkinak omentzen dituen Tribute Lorategia osatzen dute, non jendeak bere sustraiak bila ditzake.

## Erreferentziak

* ↑ Museums Victoria.
* ↑ «Celebrating Victorian communities» Museums Victoria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2694295
* Multimedia: Immigration Museum, Melbourne / Q2694295
# Jamais plus toujours

Jamais plus toujours Yannick Bellon biarriztarrak zuzendutako filma frantziarra da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Gauza batzuen salerosketaren ondorioz, oroimena aurretik eta atzetik egingo du.

## Aktoreak

* Bulle Ogier : Claire
* Loleh Bellon : Agathe
* Jean-Marc Bory : Mathieu
* Marianne Epin : Sylvie
* Bernard Giraudeau : Denis
* Roger Blin : Daniel
* Anne-Marie Deschott : ezezaguna
* Anne Zamire
* Robert Capia
* Claude Roy
* Fanny Berchaux
* Rémi Waterhouse
* Claudio Fabrizio
* Josèphe Baelde
* Yves Bruttin
* Pierre Frag
* Laurent Jager
* Alain Janey
* Patrice Poyet
* Marie Sicard
* Marc Ulric

## Kanpo estekak

* IMBD-ko fitxa (Ingelesez)
* Datuak: Q3160791
# Jamaikako gutuna

Jamaikako gutuna (gaztelaniaz: Carta de Jamaica) Simón Bolívarek Jamaikan erbesteratua zegoela idatzi zuen gutuna. Espainiako erreinuaren mendean zeuden Ameriketako lurraldeen independentziari buruzko ideiak plazaratu zituen bertan. Lurralde horien askatasuna aldezten zuen eta, errepublika hobetsi ondoren, Hego Ameriketako herri guztien arteko batasuna eskatu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-7-25 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q633110
* Multimedia: Carta de Jamaica / Q633110
# Jamaikar

Jamaikarra (ingelesez: jamaican) Jamaikako herritarrak dira. Herritar gehienek (%89,4k) afrikar jatorria dute, europar, indiar eta txinatar jatorriko gutxiengoak izanda. Diaspora zabala dute, batez ere herrialde anglosaxoietan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6127469
* Multimedia: People of Jamaica / Q6127469
# Jamal Khaxoggi

Jamal Ahmad Khaxoggi (arabieraz: جمال خاشقجي‎‎; Medina, Saudi Arabia, 1958ko urriaren 13a - Istanbul, Turkia, 2018ko urriaren 2a) arabiar kazetaria eta The Washington Post egunkariko zutabegilea izan zen.
2017ko irailean bere sorterritik alde egin zuen. Hortaz geroztik, bere herrialdearekin oso kritiko azaldu da idatzitako prentsa artikuluetan; baita boterea jarauntsi zuen Mohammad bin Salman saudiarabiar printzearekin ere.
2018ko urriaren 2an desagerrarazi zuten Saudi Arabiaren Istanbulgo kontsul-etxean. Han sartzen ikusi zuten azkenengo aldiz eta harrezkero inork ere ez daki non dagoen bere gorpuzkiak. Zenbait iturri ofizialek diote Khashoggi kontsul-etxe barruan erail eta bere hilotza laurdenkadu zutela.
* Datuak: Q1262052
* Multimedia: Jamal Khashoggi / Q1262052
# Jamaikako historia

Jamaikako historian zehar lurralde horrek izen asko izan ditu. Arawakan hitz egiten zuten Taino indigenek Xaymaca deitu zuten uhartea, "basoen eta uren lurraldea" esanahi duena. Santiago bezala ezagutzen zen espainiar kolonia izan eta gero, Mendebaldeko Indietako Britainiar Koroaren Jamaikako kolonia bihurtu zen.
Irlako lehenengo biztanleak arawak indigenak izan ziren, K. a. 4000 eta K. a. 1000 bitartean iritsita. Hego Amerikar jatorrizko herri hau desagertu zen europarrak uhartera iritsi eta berehala. Gaur egun arawak kulturaren gaineko aztarna gutxi daude irlan.
Kristobal Kolon 1494an ailegatu zen, eta Espainiarako aldarrikatu zuen, Santiago izenpean. Bere heriotzarako uhartea ez zegoen guztiz kolonizatuta, baina urte gutxitan ia-ia arawak guztiak birrinduta suertau ziren.
Espainiak piraten eraso andanari aurre egin behar izan zien. Azkenean, Britaniarrek irla 1655ean bereganatu zuten. Espainiak 1670 arte ez zion irlaren gaineko mendea aldarrikatzeari utzi. Britaniarrek uhartea ez zuten inoiz galdu gerra batean. Hurrengo urteetan, Karibe itsasoa zeharkatzuen zuten piraten babesleku bilakatu zen Jamaika, Henry Morganena esaterako.
Britaniar menpean, Jamaika munduko azukre-esportatzaile handienetakoa bilakatu zen. Izan ere, 1820 eta 1824 bitartean 77.000 tona azukre ekoizten zuen urtero. Horretarako, Afrikatik era masiboan ekarri ekarri behar izan zituzten esklaboak. XIX. mendearen hasierako, afrikarren kopurua europarrena hogei halakotu zen irlan. Matxinadak etengabe gertatuta, esklabotza formalki 1834an amaitu zen. Esklabotza abolitutakoan, britaniarrek indiarrak eta txinatarrak ekarri zituzten, merkeagoak baitziren. Gaur egun ere indiar eta txinatar horien ondorengoak Jamaikan bizi dira.
Bigarren Mundu Gerraren ostean, emeki emeki independentzia bereganatzen joan zen Jamaika Erresuma Batuarekiko. 1958an, Mendebaldeko Indietako Federazioko probintzia bihurtu zen. Independentzia osoa 1962an eskuratu zuen, federazioa utzi ondoren.
Independentziako lehendabiziko urteetan ekonomiak gora egin zuen batez besteko %6an. Inbertsio sendoak egin ziren hainbat arlotan: turismoan, aluminio ekoizpenean eta abarretan. Hala ere, lehen hamarkadako gorakada hori guztien artean, batez ere hiriko txiroen artean, banandu ez ziren ustea zabaldu zen. 1970eko hamarkadan, gainera, behera egin zuen ekonomiak, hezkuntza eta osasun-sistemetan egin ziren inbertsioak gorabehera. 1980an, nazioko produktu gordina %25 jaitsi zen 1972ko aldean. Hurrengo urteetan, halaber, ekonomiaren beherakadak jarraitu zuen. Esaterako, Alpart eta Alcoa aluminio enpresek herrialdea utzi zuten, eta turismoa nabarmen murriztu zen. Ondorioz, txirotasuna, bortizkeria eta krimena hedatu ziren.
Hori dela eta, jamaikar askok herrialdea utzi behar izan dute. 1990eko hamarkadan gertatu zen emigrazio-olaturik handiena, baina gaur egun ere aski handia da. Urtero 20.000 jamaikar inguru emigratzen dira AEBetara, batik bat New Yorkera eta Miamira. Handik zein Kanadatik eta Erresuma Batutik bidaltzen den diruak Jamaikako ekonomiari laguntzen dio.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1994210
* Multimedia: History of Jamaica / Q1994210
# Jamaikaren banaketa administratiboa

Jamaikaren banaketa administratiboa historikoki hiru Konderritan egin da eta gaur egun Parrokia edo Parish izeneko unitate administratibotan banatzen da. Guztira 14 dira gaur egun.
| Cornwall Konderria (berdez) Hanover (Lucea) Saint Elizabeth (Black River) Saint James (Montego Bay) Trelawny (Falmouth) Westmoreland (Savanna-la-Mar) | Middlesex Konderria (gorriz) Clarendon (May Pen) Manchester (Mandeville) Saint Ann (Saint Ann's Bay) Saint Catherine (Spanish Town) Saint Mary (Port Maria) | Surrey Konderria (horiz) Kingston Parish (Kingston) Portland (Port Antonio) Saint Andrew (Half Way Tree) Saint Thomas (Morant Bay) |

## Ikus, gainera

* Jamaika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15640280
* Multimedia: Subdivisions of Jamaica / Q15640280
# Jamal (argipena)

Jamal izan daiteke:
* Jamal (izena), arabierazko izena.
* Jamal (penintsula), Siberiako penintsula.
* Jamal (musika taldea), poloniar raggamuffin musika taldea.
# Jamal (penintsula)

Jamal (errusieraz: полуо́стров Яма́л) ipar-mendebaldeko Siberiako penintsula handi bat da, Kara itsasoan dagoena. Jamalia-Nenetsian dago, eta haren izenak nenetseraz «munduaren amaiera» esan nahi du.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q488266
* Multimedia: Yamal Peninsula / Q488266
# Jamal Abdel Nasser kalea

Jamal Abdel Nasser kalea (arabieraz: شارع جمال عبد الناصر‎), Thalatheny kalea izenez ere ezagutzen dena, Gaza Hiriko kale garrantzitsu bat da. Alde Zaharrean hasten da, Ni'im al-Din al-Arabi kaletik bananduta. Iparralderantz egiten du, Rimal auzoan, eta bertan lotzen da Ahmed Orabi kalearekin, kostaldeko errepide nagusiarekin. Omar Mukhtar kalearekin paralelo doa.
Kaleak Egiptoko presidente izandako Gamal Abdel Nasser lider panarabistaren izena du. Badu beste izen bat, ez-ofiziala, bertakoek oso erabilia: Thalatheny kalea, inguru horretan bizi izan den Thalatheny klanaren izenetik.
Kale garrantzisua bertan dauden egoitzengatik: Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentzia (UNRWA), Al-Azhar Unibertsitatea eta Gazako Unibertsitate Islamikoa.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Hohnholz, Linda. «Creating first “tourist” map of Gaza City» eTurboNews 2010-06-02 (Noiz kontsultatua: 2023-11-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6127504
# Ingurumen eta Garapenari buruzko Rioko Deklarazioa

Ingurumen eta Garapenari buruzko Rioko Deklarazioa Nazio Batuen Erakundeak 1992an Rio de Janeiron egindako biltzarrean, Lurraren Gailurra deitutakoan, onartutako printzipio-deklarazio orokorra da Deklarazioak giza inguruneari buruzko Nazio Batuen Konferentziaren Adierazpenean ezarritako printzipioak berretsi egin zituen. Adierazpen hori Stockholmen onartu zen 1972ko ekainaren 16an, eta oinarrizko 27 printzipio formulatu zituen garapen iraunkorrari, giza duintasunari, ingurumen naturalari eta estatuek gizakien ingurumen-eskubideak babesteko dituzten betebeharrei buruz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Ingurumena Hiztegi Entziklopedikoa] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1202857
# Ingurumen hezkuntza

Ingurumen hezkuntza pertsonei ingurumeneko elementu ezaugarri eta prozesuen berri eman eta bereziki gizakiek ingurumenean duten eraginaz sentsibilizazioa sortu, ingurumenari buruz nola jokatu behar duten erakutsi eta jokabide hori sustatzeko hezkuntza-ekintzen multzoa da. beste irakasgaien moduan, eskola eta ikastetxeetan egin badaiteke ere, ingurumen hezkuntzaren helburuak betetzeko modu egokiena ingurumenean bertan ikastea dela frogatu da, baserri-eskola naturaren interpretazio-zentroak bisitatuz eta tokiko esperientzia biziak garatuz. Jean-Jacques Rousseau jo daiteke hezkuntza ingurumenaren aitzindaritzat "natura gure lehenengo maisua" dela adierazi zuenean. Baina 1970eko hamarkadara arte itxaron behar izan zen nazioartean ingurumen hezkuntzari buruzko kezka zabaldu arte, 1972 urtean Estokolmon Giza Ingurumenaren Nazio Batuen Konferentzia ospatu zenean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q948732
* Multimedia: Environmental education / Q948732
# Ingurumen ingeniaritza

Ingurumen ingeniaritza ingeniaritzaren adar bat da, tresnak eta baliabideak eskaintzen dituena industria, ekonomia eta gizarte arloan egiten diren jardueren inpaktu ekologikoa baloratzeko, eta ingurumen arazo bat identifikatzen, aztertzen, diagnostikatzen eta deskribatzen laguntzen du, baita arazo hori konpontzen edo saihesten ere.
Ingurumen ingeniaritzan esparru askotako gaiak (kimika, biologia, ekologia, geologia, hidraulika, mikrobiologia, matematika eta abar) lantzen dira elkarrekin ingurumenaren kalitatea eta izaki bizidunen osasuna hobetzeko eta babesteko balioko duten konponbideak sortzeko. Ingeniaritza zibilaren eta ingeniaritza kimikoaren adar bat da.
Ingurumen ingeniariek konponbideak asmatzen dituzte hondakinen kudeaketarako, uraren kutsadurarako eta airearen kutsadurarako eta osasun publikorako. Ura arazteko eta ur hondakinak tratatzeko sistemak diseinatzen dituzte eta hirietan zein landa lurretan osasun baldintzak hobetzeko lanak egiten dituzte. Ingurumenari lotutako legeak eta ebaluazioak ere idazten dituzte, esaterako eraikuntza proiektuetan.
Aurrerapen teknologikoek ingurumenean duten eragina ikertzen dute, bai eskualde mailan bai mundu mailan, eta aurrerapen horiek sortutako arazoak analizatzen dituzte, adibidez euri azidoa, berotze globala, ozono geruzaren murriketa, uraren eta airearen kutsadura.

## Erreferentziak

* ↑ (PDF) Bilboko Ingeniaritza Eskolako graduak. (Noiz kontsultatua: 2019-05-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q146326
* Multimedia: Environmental engineering / Q146326
# Ingurumenaren Nazioarteko Eguna

Ingurumenaren nazioarteko eguna, ingurumenari Nazio Batuen Erakundeak urtero eskainitako eguna da. Ekainaren 5ean ospatzen da.
Egun honen ospakizuna 1972ko abenduaren 15ean onartu zen, Nazio Batuen Batzar Nagusian. Egun horretan, Nazio Batuen Ingurumen Programa (UNEP ingelesez) ere onartu zen.
NBEak egun honetaz baliatzen da mundua ingurumenak duen garrantziaz kontzientziatzeko, jendeari hurbiltasuna erakutsiz.
Gainera, egun honi esker, urtero komunikabideetan ingurumenari buruz hitz egitea lortzen da, eta ondorioz, gaur egun gure gizartean lekua duen gaia bihurtu.

## Azken Ingurumenaren nazioarteko egunen leloak:

* 2005 (San Francisco):Planetarentzako planak
* 2006 (Aljer): "Ez utzi desertuak alde batera!"
* 2007 (Tromsø): Lurmentzea, gai goria.
* 2008 (Wellington): Ahaztu Ohiturak! (Karbono baxuko ekonomia baten alde)
* 2009 (Mexiko Hiria): Zure planetak zu behar zaitu aldaketa klimatikoa saihesteko!
* 2010 (Rwanda): Espezie asko. Planeta bat. Etorkizun bat.

## Ingurumenaren egoitza diren herrialdeak:

* Buenos Aires,Argentina
* Troms,Norvegia
* San Francisco, Estatu Batuak
* Bartzelona, Espainia
* Beirut, Libano
* Shenzhen, Txina
* Turin, Italia
* La Habana, Kuba
* Adelaida, Australia
* Mosku, Errusia
* Seul, Korea
* Istambul, Turkia
* Pretoria, Hegoafrika
* Londres, Ingalaterra
* Pekin, Txina
* Rio de Janeiro, Brasil
* Stockholm, Suedia
* Mexiko hiria, Mexiko
* Brusela, Belgika
* Bangkok,Thailandia
* Nairobi, Kenya
* Lima, Peru
* Santa Cruz, Bolivia

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)(Gaztelaniaz)(Portugesez) Ingurumenaren Babes eta Giza Ardurarako Nazioarteko Mintegia
* (Ingelesez) http://webarchive.loc.gov/all/20070411124414/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=97
* Datuak: Q199641
* Multimedia: World Environment Day / Q199641

## Ikus, gainera

* Nazio Batuen Erakundea

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20110522145051/http://www.undemocracy.com/A-RES-2994(XXVII)/page_1/rect_105,887_505,1020
* ↑ http://webarchive.loc.gov/all/20070411124414/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=97
* ↑ https://web.archive.org/web/20090519050728/http://www.unep.org/wed/2005/english/About_WED_2005/
* ↑ https://web.archive.org/web/20100607070937/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=477&ArticleID=5271&l=en
* ↑ https://web.archive.org/web/20071113205036/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=519&ArticleID=5677&l=en
* ↑ https://web.archive.org/web/20100616005336/http://unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=545&ArticleID=5928&l=en
* ↑ https://web.archive.org/web/20100226165340/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=612&ArticleID=6464&l=es
# Ingurumen justizia

Ingurumen-justiziak justiziaren teoriak aplikatzen ditu ingurumenaren eta ekologiaren arloan. Jasangarritasunarekin lotuta dago. Natura, ingurumena eta horien zerbitzuak guztien ongizatearen elementutzat hartzen ditu, eskubideak, betebeharrak eta legezko betebeharrak edonorenak direla inplikatzen dituela. Betebehar horiek, askotan, "gizarte- eta ingurumen-erantzukizunaren" nozioan biltzen dira, hau da, ingurumeneko baliabide bat ustiatzeko askatasuna gainerakoei mehatxu egiten dien lekuan amaitzen da (nahitaezkoa da baliabide bat gehiegizko ustiapena ez gertatzea), eta giza jarduerak ingurumena (biodibertsitatea, habitat naturalak, dibertsitate genetikoa) arriskuan jartzen duenean. Beraz, kalte ekologiko bat saihestu ezin denean, kalte hori murriztu, konpondu eta konpentsatzeko neurriak proposatzen ditu, eta horrek nolabaiteko "interferentzia ekologikoa" eska edo justifika dezake.
Justizia klimatikoa ingurumen-justizia da, klima-aldaketaren ondorioei dagokienez, klima-aldaketa eta haren beste edozein ondorio barne: lehorteak, uholdeak, suteak, etab.
Ingurumeneko (eta gizarteko) injustiziaren adibideak dira zor ekologikoa eta ingurumen-arrazismoa.

## Erreferentziak

* ↑ Rawls, John (1971), A theory of justice, Cambridge, Mass., Harvard University Press.
* ↑ Larrère, C.. (2009). «La justice environnementale» Multitudes 1: 156-162..
* ↑ Blanchon, D., Moreau, S., y Veyret, Y.. (2009). «Comprendre et construire la justice environnementale» Annales de géographie (1): 35-60..
* ↑ url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00957845/%7Ctítol=L'espace écologique - Sur les relations de l'écopolitique internationale à la philosophie politique classique|cognom=Flipo|nom=Fabrice|data=2002|llengua=fr}}
* ↑ Rossi G. (2003), L'ingérence écologique, París, CNRS Éditions, 248 p.
* ↑ «Ingurumen helburuak» www.euskadi.eus (Eusko Jaurlaritzako Justizia Saila) 2017-01-16 (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).
* ↑ M. Munasinghe & R. Swart (Eds.) (2000) Climate Change and Its Linkages with Development, Equity, and Sustainability.
* ↑ Pettit, J. (2004). Climate justice : a new social movements for atmospheric rights, IDS Bulletin, julio de 2004, vol. 35, no. 3, pp. 120-106.
* ↑ «Ingurumen justizia, euskal basogintza eta gripea» EITB (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).

## Bibliografia

* McDonald D. (arg.) (2002) Environmental Justice In South Africa, Ohio University Press, 352 or.
* Dejo B. (2005), Analyse économique des disparitécologiques spatial : une étude à des départements français, Revue de Économie Regulionale te, n 3, pp. 331-354.
* Fortín, Marie-José (2005) Paysage industriel, lieu de médiation sociale te enjeu de développement durable te de justice environnementale: las caso des especiales de Alcan (Alma, Quebec) te de Péchiney (Dunkerque, France) (Doktore-tesia, Paris 1).

## Kanpo estekak

* «Ingurumen helburuak» www.euskadi.eus (Eusko Jaurlaritzako Justizia Saila)
* Datuak: Q1479527
# Jay (Maine)

Jay Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Franklin konderrian dago, Maine estatuan. 4.620 biztanle ditu, 49,2 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Franklin konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2482981
* Multimedia: Jay, Maine / Q2482981
# Jay-Z

Shawn Corey Carter (New York, 1969ko abenduaren 4a), Jay-Z izen artistikoaz ezagunagoa, estatubatuar hip-hop abeslari eta ekoizlea da. Ekialdeko kostaldeko raparen ikurretako bat da.

## Diskografia

* Reasonable Doubt (1996)
* In My Lifetime, Vol. 1 (1997)
* Vol. 2... Hard Knock Life (1998)
* Vol. 3... Life and Times of S. Carter (1999)
* The Dynasty: Roc La Familia (2000)
* The Blueprint (2001)
* The Blueprint$^2$: The Gift & the Curse (2002)
* The Black Album (2003)
* Kingdom Come (2006)
* American Gangster (2007)
* The Blueprint 3 (2009)
* Magna Carta Holy Grail (2013)
* 4:44 (2017)
* Datuak: Q62766
* Multimedia: Jay-Z / Q62766
# Jay (Florida)

Jay Floridako herri bat da. Santa Rosa konderrian kokatua dago. 2010ean 559 biztanle zituen, 4,1 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Santa Rosa konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q962926
# Jay (New York)

Jay Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Essex konderrian dago, New York estatuan. 2.486 biztanle ditu, 68,11 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Essex konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3708762
* Multimedia: Jay, New York / Q3708762
# Jay (Oklahoma)

Jay Oklahomako hiri bat da. Delaware konderrian kokatua dago. 2010ean 2.448 biztanle zituen, 8,22 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Delaware konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q733055
* Multimedia: Jay, Oklahoma / Q733055
# Inhibizio (argipena)

Inhibizio hitzak prozesu bat geldiarazi edo moteltzeari deritzo. Inhibitzailea prozesu moteltzen duen eragilea da. Erabilera zenbait ditu:
* kimikan, inhibitzailea, erreakzio kimiko bat moteltzen duen konposatua;
* biokimikan, entzimen inhibitzailea, entzima baten eragina moteltzen duen substantzia;
* psikologian, pertso inhibitua pertsona barnerakoia da.