OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Batasun Aberkoia (Espainia)

Batasun Aberkoia (gaztelaniaz: Unión Patriótica) 1924an Miguel Primo de Riverak sortutako Espainiako alderdi politiko nazionalista izan zen. Miguel Primo de Riverak sortu zuen, erregimenaren aldeko jendea biltzeko.
Alderdiak garrantzia izan zuen Bizkaian. Are gehiago, bizkaitar erakundeak, Bartzelona eta Valladolidekoekin batera, estatuko egituraren zutabe nagusiak osatzen zituen. Zenbaki ofizialek diotenez, 50.000 lagun inguru ziren Bizkaiko Batasun Aberkoiko kideak.
Espainiako Bigarren Errepublika hastean Batasun Erregezalea (gaztelaniaz: Unión Monarquista) izena hartu zuen, gero Espainiako Falangea osatu zuten alderdietariko bat izan zena.
Jose Antonio Primo de Rivera, falangismoaren sortzailea, bere seme nagusiena izan zen. Bere alaba baita ere, Pilar Primo de Rivera falangista izan zen.

## Aberria, erlijioa, monarkia

| « | Haren izanaz eta esanahiaz inork halako zalantzarik izan ez dezan, berriro esan dezadan, argi eta garbi, beste hainbatetan esan dudan bezala, ez dela alderdi politiko bat, baizik eta herritarren Liga bat, erakunde eta prozedura politikoak, hau da jauntxoen prozedurak, gaitzesten hasi eta biziki arbuiatzen dituela ondoren politikaren doktrinalismoak, fikzioak eta engaiamenduak, guztiz ulertzen baitu horrek guztiak, bigarren mailako asmoei begira zalantzarik gabe onuragarria den arren, murriztu egiten dituela herritarren askatasuna eta independentziak, ezinbestekoak guztiak nazio mailako goi-interesen alde jarduteko. Honez gainera, esan dezadan "Aberria, Erlijioa, Monarkia" leloa oso adierazkortasun-maila argikoa dela eta hurrenkera egokian lotzen dituela funtsezko adigai batzuk, zeren Aberriarengatik eta beraren alde, eutsi egin behar baitzaie Erlijio katolikoaren errespetuari eta kultuari eta onartu egin behar baita monarkia, erresuman dagoen leinu honek ordezkatzen duena. | » |
| Miguel Primo de Rivera, "Unión Patriotica", 1928ko ekainaren 23an ||

## Erreferentziak

* ↑ Gómez Navarro, José Luis. (1985). La Unión Patriótica: análisis de un partido del poder. in: Estudios de historia social. ISSN 0210-1416..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q2603441
* Multimedia: Unión Patriótica (Spain) / Q2603441
# Aras (ibaia)

Aras edo Araz edo Araxes (persieraz: ارس, armenieraz: Արաքս, azerbaijaneraz: Araz) Kaukasoko ibaia da. Turkiako Erzurum probintzian jaio, Turkia eta Armeniaren arteko muga egiten du, aurrerago Turkia eta Nakhitxevanen (Azerbaijan) artekoa, ondoren Iran eta Nakhitxevanen artekoa, gero Iran eta Armeniaren artekoa, aurrerago Iran eta Azerbaijanen artekoa eta, azkenik, Azerbaijanen sartuta, Sabirabad hiritik hurbil Kura ibaira isurtzen da. Kuraren ibaiadar nagusia Aras da. Elkargunean arroa (102.000 km²) Kurarena (86.000 km²) baino zabalagoa da.
1897an gertatutako uholde baten ondotik, Aras ibaiaren adar bat (1909an kanalizatua) Kaspiar Itsasora zuzenean isurtzen da. Aras denetara 1.072 km luze da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Anatoliako eta Hego Kaukasoko toponimia. .
* ↑ (Ingelesez) Encyclopædia Britannica, Aras River

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179751
* Multimedia: Aras River / Q179751
# Arastortzeko gaina

Arastortzeko gaina Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Aitzarteko haranean nagusitzen diren Intzartzuko Haitzak izeneko mendi taldearen zati da. Aralegiko zirkua iparraldetik ixten du.

## Irispideak

Ataun-San Martinetik, Aitzarteko haranera daroan bidea har daiteke Arratetako pasabidetik pasatuz eta Aralegiko lepora iritsiz. Hemendik, tontorrera iristen da, mendiaren hegoaldeko zatitik, oso zati maldatsua. Toki beretik, posible da, baita ere, Errekarte edo Amezti izeneko lepora iristea eta, honela, tontorrera mendiaren iparraldetik heltzea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253861
# Arassuil

Arassuil, Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko pertsonaia bat da. Dunadan bat da, Arahad II.aren semea, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2628an jaioa.
Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2719. urtean hil ondoren, Iparraldeko Dunedainen hamaikagarren kapitain bihurtu zen. Bere agintaldian, orkoak berriz ugaldu ziren Mendi Lainotsuetan, eta, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2740. urtean Eriadorreko lurraldeak erasotzen dituzte. Arassuilek eta Iparraldeko Dunedainek, Elronden seme ziren Elrohir eta Elladani, orkoekin amaitzen lagundu zieten.
Hori gora-behera, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2747. urtean, Golfimbul kapitain bezala zuen orko talde bat Eskualderaino iritsi zen. Zelai Berdeetako Gudua gertatu zen bertan, hobbitek parte hartu zuten urrietako bat, Bandobras Took buruzagi bezala zutela, orkoak garaitu zituztenak.
Arassuilen agintaldian, Negu Luzea ere gertatu zen, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2758 eta 2759. urteetan, Eriadorren galera handiak eragin zituena.

## Etimologia

Arassuil izena sindarinezkoa da, Iparraldeko Dunedainen Kapitainen artean eta, aurretik, euren aurrekoak izan ziren Arthedaineko erregeen artean ohikoa izan zen bezala. Izenak, esanahi ezberdinak izan ditzake, eratzen duten hitzen erabileraren arabera.
* Ara-: edo Ar-, "Erregea" esan nahi duen edo erregetzarekin lotutako aurrizki bat da. Kapitainek, ohitura bezala, euren seme oinordekoari, aurrizki honekin hasten zen izen bat jartzea hartu zuten, eskubidez, Arnorreko erregeak izango liratekeen adierazgarri bezala.
* suil: "agurra" esan nahi du.
Honela, izenak, "Erregearen agurra" edo "Errege agurra" esan nahi du.
# Arata Kodama

Arata Kodama (japonieraz: 児玉 新, 1982ko urriaren 8a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka eta Shimizu S-Pulse.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q718923
# Aras de los Olmos

Aras de los Olmos (valentzieraz Ares dels Oms) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Serranos/Serrans eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua. 2001 arte herriaren izena Aras de Alpuente izan zen; izendapen hori eraman izan du 1240an Jakue I.a Aragoikoak herria Alponteko eremuaren barruan Ares d'Alpont sartu zuenetik.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 435 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Valentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1917976
* Multimedia: Aras de los Olmos / Q1917976
# Arata Kasagi

Arata Kasagi (japonieraz: 笠木 新, 1980ko ekainaren 21a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11599899
# Barnett Newman

Barnett Newman (New York, 1905eko urtarrilaren 29a - ibidem, 1970eko uztailaren 4a) estatubatuar margolaria izan zen.
Filosofia ikasi zuen New Yorken, eta irakasle, idazle eta kritikari lanetan aritu zen. 1930eko hamarkadan estilo espresionistan margotzen hasi zen.
1940ko hamarkadan estilo surrealista erabili zuen eta bere lehen erakusketa 1948an egin zuen. Espresionismo abstraktuaren margolari gisa sailkatuta dago. Normalean, lerro bertikal mehez bereizitako kolore-eremuak margotzen zituen, "zips" izenekoak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q374504
* Multimedia: Barnett Newman / Q374504
# Barnett (Missouri)

Barnett Missouriko hiri bat da. Morgan konderrian kokatua dago. 2010ean 203 biztanle zituen, 0,71 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Morgan konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q967416
# Barneveld

Barneveld (entzun) Herbehereetako Gelderland probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 52.472 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Gelderland

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q164098
* Multimedia: Barneveld / Q164098
# Barnett udalerria, De Witt konderria (Illinois)

Barnett udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, De Witt konderrian. Azken zentsuaren arabera 396 biztanle zituen, 37.4 milia karratu (97 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Barnett udalerrian 120 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 48.077 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4861648
# Barneveld (New York)

Barneveld New York estatuko herri bat da. Oneida konderrian kokatua dago. 2010ean 284 biztanle zituen, 0,50 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Oneida konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3452641
* Multimedia: Barneveld, New York / Q3452641
# Barney (Ipar Dakota)

Barney Ipar Dakotako hiri bat da. Richland konderrian kokatua dago. 2010ean 52 biztanle zituen, 0,41 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Richland konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1963524
# Argizari-arkatz

Argizari-arkatza argizari, ikatz, klarion edo bestelako materialez egindako barra bat da, kolore ezberdinetakoak eta marrazteko eta margotzeko etab. erabiltzen dena. Erretxin eta pigmentu lehorrez egindako argizari-arkatz bati pastela deitzen zaio, eta klarion koipetsuarekin egiten denean, olio pastela deitzen zaio.
Argizari-arkatzak haurrek marrazteko eta margotzeko erabiltzen dituzte gehien. Beren pigmentuak garbigarriak direnez, ez-toxikoak, punta biribildua dutenak, kolore askotakoak eta erabilerrazak direnez, argizari-arkatzak oinarrizkoak dira mundu osoko eskoletan. Arte ederretako ikasleek eta artista profesionalek ere erabiltzen dituzte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q69158
* Multimedia: Wax crayons / Q69158
# Argizari taulatxo

Argizarizko taulatxoa (tabulae cerae) edo oholtxoa, da, argizarizko geruza batez estalia dagoen zurezko tableta bat, antzinatean idazteko erabiltzen zena. Batzuetan, sokekin lotutako bi taula, bestea estaltzen duen panel bat, "orri bikoitza" edo Diptikoa bezala. Hiru oholtxoz edo gehiagoz osatutakoak ere bazeuden, eta modelorik garestienak bolizkoak ziren. Idazkera eramangarri eta berrerabilgarrirako euskarri gisa erabili ziren antzinate klasikotik, Erdi Aro osoan eta baita XIX. mendean ere.
Haien gainean idazteko estileteak erabiltzen ziren. Punzoi moduko tresna horien puntaren kontrako aldean, argizaria harraskatzeko eta ezabatzeko arraspa bat zuten. tabulae horiek hainbat helbururekin erabiltzen ziren eguneroko bizitzan: eskola-ariketak egiteko, literatura-zirriborroak, gutunak, idazkarien oharrak, negozioetako kontuen erregistroa eta administrazioa. Zizeronek bere gutunetan, tabulae cerae delakoak aipatu zituen
Argizarizko taulatxo batzuk urez betetako depositu batzuetan gorde dira, Hadrianoren harresian dagoen Vindolandako gotorleku erromatarrean. Erdi Aroko liburu batzuk argizarizko oholtxoetan egin ziren, eta horiek Europako hainbat museotan ikus daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ García Soto, Itziar. (2009). Antzinako Erroma. Latina/Kultura Klasikoa, DBHKo 3. eta 4. maila. IRALE.

## Bibliografia

* (Alemanez)Galling, K (1971). «Tafel, Buch und Blatt». Near Eastern Studies in Honour of William F. Albright. Baltimore. 207-223 or.
* Datuak: Q1428312
* Multimedia: Wax tablets / Q1428312
# Argizariaren egunak

Argizariaren egunak Anjel Lertxundik idatzitako eleberri bat da, 1998an Alberdania argitaletxeak plazaratua.
Euskadi Literatura Saria lortu zuen kaleratu ondorengo urtean.

## Ikus, gainera

* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak

* Liburuaren aipamena "Alberdania"ren webgunean
* Datuak: Q12253929
# Argiziragi

Argiziragi (107. partzuergoa: Untzue-Oloritz) Nafarroa Garaiko partzuergo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdeaeskualdean.
Untzue eta Oloritz herriek partekatzen dute partzuergo hau.

## Geografia

Argiziragi Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean.

### Inguru naturala eta kokapena

Partzuergoa, Nafarroa erdialdean kokatzen da, Erriberriko merindadearen iparreko muturrean eta Erriberriko merindadea eta Iruñeko merindadeekin batzen den tokian.
Partzuergoa Untzueko haitzaren magaleko haranean dago. Mendiak 990 metroko altuera du; herria, berriz, 649 metroan dago batez beste.

### Klima eta landaredia

Altuera eta kokapenaren arabera aldaketak dauden arren, udalerriaren batez besteko balioak honakoak dira: Tenperatura 8 eta 13 gradu bitartekoa, prezipitazioa 600 eta 1.000mm bitartekoa, eta egun euritsuak 90 inguru. Udak nahiko lehorrak izaten dira, eta neguak euritsu eta hotzak, batez ere iparraldeko zierzo haizeak jotzen duenean. Klima, oro har, mediterraneoa edo azpimediterraneo kontinental motakoa da.

#### Estazio meteorologikoa

Untzue edo Oloritz udalerrietan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.
Datu klimatikoak (Barasoain, 1975-2020) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 20.0 | 22.0 | 27.0 | 29.0 | 36.0 | 40.0 | 42.0 | 41.0 | 37.0 | 31.0 | 25.0 | 18.0 | 42.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.2 | 10.9 | 14.3 | 16.1 | 20.6 | 25.3 | 28.4 | 28.7 | 23.8 | 18.6 | 12.6 | 9.5 | 18.2 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.4 | 6.4 | 9.1 | 10.7 | 14.7 | 18.8 | 21.4 | 21.8 | 17.9 | 13.8 | 8.6 | 5.7 | 12.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.6 | 1.9 | 3.9 | 5.3 | 8.7 | 12.2 | 14.4 | 15.0 | 12.0 | 8.9 | 4.6 | 2.0 | 7.5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -7.5 | -9.0 | -10.0 | -3.0 | 0.0 | 2.0 | 7.0 | 7.0 | 2.0 | -3.0 | -7.0 | -11.0 | -11.0 |
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 44.2 | 34.6 | 41.8 | 66.6 | 55.1 | 42.6 | 25.3 | 28.8 | 43.9 | 54.3 | 59.9 | 51.7 | 548.8 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 46.0 | 22.0 | 44.0 | 40.0 | 42.0 | 38.5 | 39.0 | 86.0 | 95.0 | 44.0 | 53.0 | 40.0 | 95.0 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 10.5 | 9.0 | 8.0 | 10.7 | 10.5 | 6.4 | 5.1 | 4.9 | 5.4 | 9.8 | 11.4 | 10.9 | 102.5 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 0.9 | 1.1 | 0.9 | 0.3 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.2 | 1.2 | 4.7 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua ||||||||||||||

## Oharrak

* ↑ /aɾɣ̞ís̻iɾaɣ̞ì/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren eta kamutsa azken silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Barasoain» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
* ↑ Barasoaingo estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).

## Ikus, gainera

* Untzue
* Oloritz

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112302260
# Argizari-jolas

Argizari-jolasa BDSM kulturan argizarizko kandelak erabiltzen egiten den sexu-ekintza da. Sexu-jolas honetan kandelaren argizaria beste pertsonaren larruazalaren gainera botatzen da, errekuntza sentsazio txikia sortuz. Ez bada egoki egiten, arriskutsua izan daitekeen praktika da, erredurek mediku baten atentzioa eska baitezakete.
Argizaria gorputzeko hainbat lekutan isurtzen da, baina ez da egin behar begi, sudur, belarri edo ahoan, arriskua handia delako. Ohikoa da tantaz tanta egitea, baina batzuetan urtutako kantitate handiak ere isurtzen dira gorputzaren gainean, askoz arriskutsuagoa dena.

## Kandela motak

Kandela motaren arabera, tenperatura ezberdinak lortuko dira. Batzuk ez dira egokiak larruazalaren gainean erabiltzeko.
* Sojazko kandelak 46-57 °C artean urtzen dira.
* Parafinazko kandelak 47-65 °C artean urtzen dira.
* Erle-argizariarekin egindako kandelak ez dira egokiak, 62-65 °C artean urtzen direlako.
* Estearina ezin da erabili, 80 °Ctan urtzen delako.
Kandelen gehigarriak, hala nola tinduak, olioak edo usainek urtze-puntua handitu dezakete. Urtze-puntua jaitsi daiteke olio minerala gehituz.

## Erreferentziak

* ↑ Sutton, Lexie.. (2013). Fifty Shades of Bliss : the Ultimate Guide to Spicing Up Your Sex Life.. Summersdale ISBN 1-306-11941-3. PMC 863037808. (Noiz kontsultatua: 2021-01-15).
* ↑ Reed, Bill.. (2007). A to Z of BDSM : a practical guide to the art of BDSM play. Bill Reed ISBN 978-1-4357-2437-2. PMC 828860571. (Noiz kontsultatua: 2021-01-15).
* ↑ Investigating lexis : vocabulary teaching, ESP, lexicography and lexical innovation. ISBN 978-1-4438-7355-0. PMC 905864037. (Noiz kontsultatua: 2021-01-15).
* ↑ (Ingelesez) Wax Play | Sex Talk About. (Noiz kontsultatua: 2021-01-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) Consejos prácticos para juegos eróticos con velas – BDSM Revista. (Noiz kontsultatua: 2021-01-15).
* ↑ (Ingelesez) «Wax Guide» CandleScience - Candle and Soap Making Supplies (Noiz kontsultatua: 2021-01-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2229305
* Multimedia: Wax play / Q2229305
# Behar

Adiera zabalean, beharra osasun egoera betean egonik bizitzeko beharrezkoa den zerbaiti deitzen zaio. Nahien kasuan ez bezala, beharrak ase gabe uztean ondorio negatiboak edo disfuntzioak sortzen dira, disfuntzioa edo hiltzea esaterako. Beharrak fisiologikoak (arnasa hartzea, hidratatzea edo jatea, esaterako) zein psikologikoak izan daitezke (autoestimua, maitasuna eta besteengandik onartuta sentitzea, esaterako). Erabilgarritasunaren arabera, behar libreak eta behar ekonomikoak bereizten dira: behar libreak aise asetzen dira, kopuruz eta eskuragarritasunez; behar ekonomikoek, berriz, ahalegina eskatzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190258
* Multimedia: Needs / Q190258
# Beharrezkotasun

    Artikuku hau kontzeptu filosofikoari buruzkoa da, beharrezko hitzaren beste esanahietarako ikus, Wikiztegian, beharrezko.
Filosofian, zerbait beharrezko dela esaten da beste aukerarik gabe horren esentziari, xedeari edo halabeharrari dagokionean; beharrezkoa da, beraz, ez izatea ezin daitekeena. Logikaren ikuspuntutik, egiazko proposizio bat faltsua ezin denean izan gertatzen da (orobat, proposizio faltsu bat egiazkoa ezin denean izan). Aurkako kontzeptua kontingentzia da. Maiz Jainkoa izate beharrezkoa dela, ezer ez baita bera gabe posible. Termino filosofiko moduan, greziar filosofian sortu zen, ananké izenarekin; Aristotelesek sakon aztertu zuen bere Metafisika liburuan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2301186
# Beharovce

Beharovce Eslovakiako udalerri bat da, Levočako barrutian kokatuta. 2,65 km²ko azalera du eta 163 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1338. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Datuak: Q792026
* Multimedia: Beharovce (District Levoča) / Q792026
# Beharrezkotasuna eta nahikotasuna

Logikan eta matematikan, beharrezkotasuna eta nahikotasuna proposizioen arteko inplikaziozko loturak dira. $A\rightarrow B$ betetzen denean, A-k B inplikatzen duenean alegia, B proposizioa A proposizioaren baldintza beharrezkoa dela esaten da; beste hitzetan A gertatzen delarik, B ere gertatzen denean. Adibidez, "A: gipuzkoarra izatea" eta "B:Euskal Herriko herritarra" izanik, A-k B inplikatzen du, eta beraz Euskal Herriko herritarra izatea baldintza beharrezkoa da gipuzkoarra izateko (baina ez nahikoa, jakina, gainera Gipuzkoakoa izan behar delako). Halaber, $A\rightarrow B$ betetzen denean, A proposizioa B proposizioaren baldintza nahikoa dela esaten da; arestiko adibidea harturik, gipuzkoarra izatea Euskal Herriko herritarra izateko baldintza nahikoa da, gipuzkoarra izateak euskal herritarra izatea dakarrelako.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q875267
# Behaskane-Laphizketa

Behaskane-Laphizketa Nafarroa Behereko udalerria da eta Amikuze eskualdean dago kokaturik.

## Geografia

Biduze ibaiak udalerria gurutzatzen du.

### Udalerri mugakideak

* Aiziritze-Gamue-Zohazti eta Arberatze-Zilhekoa iparraldean
* Domintxaine-Berroeta (Zuberoa) ekialdean
* Donapaleu mendebaldean
* Larribarre-Sorhapürü hegoaldean

### Etxe-taldeak eta auzoak

* Behaskane
* Laphizketa
* Herri

## Historia

1842an Behaskane eta Laphizketa herriak batu egin ziren udalerri bakarra sortzeko.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 182 | 174 | 205 | 224 | 203 | 192 | 405 | 380 | 355 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 328 | 329 | 307 | 315 | 329 | 337 | 313 | 328 | 321 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 289 | 315 | 324 | 280 | 283 | 268 | 267 | 241 | 234 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 243 | 402 | 485 | 436 | 386 | 415 | - | - | - |
Oharra: 2006ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da. 1836 artekoak Behaskaneri dagozkio, fusioa baino lehen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.

## Ikus, gainera

* Behaskane
* Laphizketa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q197325
* Multimedia: Béhasque-Lapiste / Q197325
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Behaskane-Laphizketa
# Behatoki

Behatoki bat objektu, gertaera eta egoera natural, astronomiko edo sozialak ikertu, aztertu eta erregistratzen dituen zentro bat da. Lehenengo behatokiak astronomia- edo atmosfera-fenomenoak behatzeko sortu ziren, baina azken hamarkadetan hainbat gizarte-arlotako erakunde ugari sortu dira, eta behatoki izena hartu dute. Behatoki astronomikoak klima edo behaketarako baldintza egokiak dituzten lekuetan instalatzen dira. Behatokiak erabiltzen dituzten diziplinak askotarikoak dira; adibidez, astronomia, klimatologia, geologia, meteorologia eta bulkanologia.

## Adibideak

* Behatoki astronomikoa: argizagiak eta zerua bera aztertzeko erabiltzen den eraikina.
* Urdaibaiko hegaztien behatokia: Urdaibaiko biosfera naturgunean hegaztiak hurbiletik aztertzeko dagoen lekua edo hegazti behatoki.
* Euskal Herriko Giza Eskubideen Behatokia
* Hizkuntz Eskubideen Behatokia: Euskaldunen hizkuntz eskubideak bermatzeko sorturiko erakundea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62832
* Multimedia: Observatories / Q62832
# Behatoki Handiak programa

Behatoki Handiak programa NASAk abian jarritako lau teleskopio espazialek osatzen dute. Behatoki handi bakoitzak gainerakoen antzeko tamaina eta kostua du, eta guztiek egin dizkiote ekarpen garrantzitsuak astronomiari. Misio bakoitza espektro elektromagnetikoaren eremu batean zentratzen da.
* Gamma izpien Compton behatokia (ingelesez, Compton Gamma Ray Observatory, CGRO): Batez ere gamma izpiak behatzen ditu, baina X izpi gogorrak behatzeko gaitasuna ere badu.
* X izpien Chandra Behatokia (ingelesez, Chandra X-ray Observatory, CXO). X izpi bigunak behatzen ditu.
* Spitzer espazio-teleskopioa (ingelesez, Spitzer Space Telescope, SST). Espektro infragorria behatzen du.
Gaur egun, Hubble teleskopioa eta Chandra behatokia soilik daude operatibo. Compton behatokia 2000. urtean erraustu zen lurraren atmosferan eta Spitzer espazio teleskopioa berriz, 2020. urtean deskonektatu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q901553
* Multimedia: Great Observatories program / Q901553
# Artziniegako batzokia

Artziniegako Batzokia Arabako Artziniega herriko XVII. mendeko eraikina da. Landa estiloaz eraikia, 1999tik euskal ondare nabaria gisa babestuta dago Artziniegako Hirigune Historikoaren barruan. Garai bateko nekazari etxe ohikoa zen.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.euskadi.eus/y22-bopv/eu/bopv2/datos/1999/06/9902719a.pdf

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65934682
# Artziko jauregia

Artziko oinetxe jauregia Artzibarko Artzi herri hustuan Erdi Aroko oinetxe jauregi bat da.

## Eraikina

Nafarroako Erresumako nomina ofizialean armagintzako lurmutur gisa agertzen da, eta 1513an diruzainaren roldean kuarteletatik bidalitako orubeen artean. Antonio Artze Beaumont bere jabea 1602an 30 000 marabediko oheratze-saria jaso zuen, eta 1626an izen bereko semeak heredatu zuen. 1649an hil zenean, Antonio Gartzea Artze Agorreta bere seme eta oinordekoa izan zen jauregian. 1723ko Kontuen Ganberaren zerrendan Antonio Ozkaritz Artze agertzen da jauregi gisa. 1766an, Julian Antonio Artze, Gorte Nagusiko alkatea, lizentziaduna zen, eta Lerrutzen ogasun bat zuen erantsita. Armagintza Liburuaren arabera, XVI. mendean Artziko jaunaren armarria sinoplezkoa zen, triangelu nagusian jarritako zilarrezko hiru zainekin.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | ARTZI. (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

## Ikus, gainera

* Artzi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109768253
# Artziniegako Udal Liburutegia

Artziniegako Udal Liburutegia Elizako kantoiean dago. 1975 ean sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarea ren parte-hartzaile da.

## Kanpo estekak

* , Artziniegako Udal Liburutegia sortzeko agindua, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratua.
* , Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen katalogo bateratua.
* Datuak: Q19947827