# Sean Connery

Sir Thomas Sean Connery (Fountainbridge, Edinburgh, 1930eko abuztuaren 25a - Lyford Cay, Nassau, Bahamak, 2020ko urriaren 31) eskoziar zinema aktore eta ekoizlea izan zen, James Bonden rola jokatzeagatik famatu egin zena.
Oscar Sari bat, bi BAFTA sari, hiru Urrezko Globo eta Henrietta sari bat irabazi zituen. 1989an, "Bizirik zegoen gizonik sexiena" izendatu zuen People aldizkariak, eta "Mendeko gizonik sexiena" 1999an. Elisabet II.ak eskoziar zaldun izendatu zuen 2000ko uztailean.

## Biografia

Thomas Sean Connery Edinburghen jaio zen 1930eko abuztuaren 25ean. Aita kamioilaria zuen eta ama garbitzailea: maiz onartu izan zuenez, umetan pobrezia pairatua zen. Hamahiru urterekin eskola utzi eta esne banatzaile aritu zen eta armadan zazpi urtean ibili, harik eta Mister Unibertso lehiaketan izena eman, eta Londresera egindako bidaia hura antzerkian lehen saiakerak egiteko baliatu zuen arte.
1951n, South Pacific izan zuen lehenbiziko antzerki obra, eta 1956an egin zuen lehen filma, Lewis Allenen Another Time, Another Place. James Bond agentea gorpuzteak ekarri zion ospea; 1962an egin zuen munduko espioi famatuena bihurtu zenaren lehen filma, Dr. No. 1962-1971 bitartean, serieko sei filmetako protagonista izan zen. Horiek filmatu bitartean, Alfred Hitchcockek zuzendutako Marnie filmean (1964) parte hartu zuen.
1970eko hamarkadan, hainbat genero eta estilotako filmetara eraman zuen bere talentua. Sidney Lumet zinemagilearekin hainbatetan egin zuen lan (The Anderson tapes, 1971; The Offence, 1972; Murder on the Orient Express, 1974), Michael Cainerekin eta John Hustonen aginduetara Rudyard Kiplingen Indiara joan zen (Errege nahi zuen gizona, 1975), John Miliusekin The Wind and the Lion (1975) egin zuen, eta bertan buruzagi berberea izan zen, eta iraultza aurreko Kuban ere izan zen Richard Lesterren Cuba-n. Euskal Herriarekin ere izan zuen nolabaiteko harremana, 1976an Robin and Marian Nafarroan filmatu baitzuten parte handi batean, Artaxoan, hain zuzen ere.
James Bond agentearena beste behin egin zuen 1983an: Never Say Never Again. 1988an, Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria eman zioten The Untouchables filmagatik. Aipagarriak ditu beste film hauek ere: Der Name der Rose (1986), Highlander (1986), Indiana Jones and the Last Crusade (1989), The Hunt for Red October (1990), Dragonheart (1996), The Rock (1996), eta Forrester agerira (2000).

## Bizitza personala

Babes argia azaldu zion beti Eskoziaren independentziari eta, 2014. urtean egindako erreferendumean lehen lerroko garrantzirik hartu ez bazuen ere, kanpaina egin zuen baiezkoaren alde. Abertzaletasun hori bera igar daiteke 2008an argitaratu zuen autobiografiaren tituluan ere: Being a Scot ("Eskoziarra izanik").
Diane Cilento emazte ohiak, esaterako, elkarrekin egon ziren aldian, aktoreak behin baino gehiagotan kolpatu zuela salatu zuen bere memorietan. Aktoreak akusazioei pisua kendu nahi izan zien, eta beren harremanaren haustura ez gainditzeagatik mendeku hartzen saiatzea aurpegiratu zion.
Horrez gainera, zergak ordaintzeari izkin egin izanaren akusazioa ere beti izan zuen gainean. Suitzan egindako negozio batzuengatik ere izan zen epaitegietan, eta Espainiak ere deklaratzera deitu zuen 1999an Marbellan zuen etxearen salmentagatik. Gaixo zegoela argudiatuz saihestu zuen epaitegira joatea eta, azkenean, haren aurkako kargurik gabe itxi zuten kasua.

## Filmografia hautatua

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Oharrak |
| 2003 | The League of Extraordinary Gentlemen | Allan Quatermain | |
| 2000 | Finding Forrester | William Forrester | |
| 1999 | Entrapment | Robert MacDougal | Ekoizlea ere |
| 1998 | Playing by Heart | Paul | |
| 1998 | The Avengers | Sir August de Wynter | |
| 1996 | The Rock | John Patrick Mason | Ekoizle zuzendaria ere |
| 1996 | Dragonheart | Draco | Dragoiaren ahotsa |
| 1995 | First Knight | King Arthur | |
| 1995 | Just Cause | Paul Armstrong | |
| 1994 | A Good Man in Africa | Alex Murray doktorea | |
| 1993 | Rising Sun | John Connor kapitaina | Ekoizle zuzendaria ere |
| 1992 | Medicine Man | Robert Campbell doktorea | |
| 1991 | Robin Hood: Prince of Thieves | Rikardo Lehoi Bihotza | Krediturik gabe |
| 1991 | Highlander II: The Quickening | Juan Sanchez Vila-Lobos Ramirez | |
| 1990 | The Russia House | Bartholomew 'Barley' Scott Blair | |
| 1990 | The Hunt for Red October | Marko Ramius kapitaina | |
| 1989 | Family Business | Jessie McMullen | |
| 1989 | Indiana Jones and the Last Crusade | Henry Jones prefesorea | |
| 1988 | The Presidio | Alan Caldwell eniente kolonela | |
| 1987 | The Untouchables | Jim Malone | |
| 1986 | Der Name der Rose | William Baskervillegoa | |
| 1986 | Highlander | Juan Sanchez Vila-Lobos Ramirez | |
| 1984 | Sword of the Valiant: The Legend of Sir Gawain and the Green Knight | Zaldun Orlegia | |
| 1983 | Never Say Never Again | James Bond | |
| 1983 | Sean Connery's Edinburgh | Bere burua antzeztuz | Agerpen laburra |
| 1982 | Wrong Is Right | Patrick Ale | |
| 1982 | Five Days One Summer | Douglas Meredith | |
| 1982 | G'ole! | Narratzailea | Dokumentala |
| 1981 | Time Bandits | Agamemnon erregea/Suhiltzailea | |
| 1981 | Outland | O'Niel | |
| 1979 | Cuba | Robert Dapes maiorra | |
| 1979 | Meteor | Paul Bradley profesorea | |
| 1979 | The First Great Train Robbery | Edward Pierce/John Simms/Geoffrey | |
| 1977 | A Bridge Too Far | Roy Urquhart jeneral maiorra | |
| 1976 | The Next Man | Khalil Abdul-Muhsen | |
| 1976 | Robin and Marian | Robin Hood | |
| 1975 | Errege nahi zuen gizona | Daniel Dravot | |
| 1975 | The Wind and the Lion | Mulay Achmed Mohammed o-Raisuli Bikaina | |
| 1975 | The Dream Factory | Bere burua antzeztuz | Dokumentala |
| 1975 | Ransom | Nils Tahlvik | |
| 1974 | Murder on the Orient Express | Arbuthnot koronela | |
| 1974 | Zardoz | Zed | |
| 1973 | The Offence | Johnson detektibe sarjentua | |
| 1972 | A Spain Golf Course | Bere beurua antzeztuz | Agerpen laburra |
| 1971 | Diamonds Are Forever | James Bond | |
| 1971 | The Anderson Tapes | John Anderson | |
| 1971 | Krasnaya palatka | Roald Amundsen | |
| 1970 | The Molly Maguires | Jack Kehoe | |
| 1969 | The Bowler and the Bonnet | Bere burua antzeztuz | Dokumentalaren zuzendaria |
| 1968 | Shalako | Moises Zebulon 'Shalako' Carlin | |
| 1967 | You Only Live Twice | James Bond | |
| 1966 | A Fine Madness | Samson Shillitoe | |
| 1966 | A New World | Bere burua antzeztuz | Kameoa |
| 1965 | Thunderball | James Bond | |
| 1965 | The Hill | Trooper Joe Roberts | |
| 1964 | Goldfinger | James Bond | |
| 1964 | Marnie | Mark Rutland | |
| 1963 | From Russia with Love | James Bond | |
| 1962 | Dr. No | James Bond | |

## Filmen zuzendaria eta izenburuak

Filmen zuzendaria eta itzuli bada beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) beste izenburu batekin taula honetan ikus daiteke:
| Urtea | Filma | Zuzendaria | Beste izenburu batzuk |
| 1954 | Lilacs in the Spring | Herbert Wilcox | gaztelaniaz: La reconciliación frantsesez: Voyage en Birmanie |
| 1957 | Time Lock | Gerald Thomas | gaztelaniaz: Tumba de acero |
| 1957 | Hell Drivers | Cy Endfield | gaztelaniaz: Ruta infernal frantsesez: Train d'enfer katalanez: Ruta infernal |
| 1957 | Action of the Tiger | Terence Young | gaztelaniaz: La frontera del terror frantsesez: Au bord du volcan |
| 1957 | No Road Back | Montgomery Tully | |
| 1958 | Another Time, Another Place | Lewis Allen | gaztelaniaz: Brumas de inquietud frantsesez: Je pleure mon amour |
| 1958 | A Night to Remember | Roy Ward Baker | gaztelaniaz: La última noche del Titanic frantsesez: Atlantique, latitude 41° katalanez: L'última nit del Titanic |
| 1959 | Darby O'Gill and the Little People | Robert Stevenson | gaztelaniaz: Darby O'Gill y el rey de los duendes frantsesez: Darby O'Gill et les Farfadets |
| 1959 | Tarzan's Greatest Adventure | John Guillermin | gaztelaniaz: La gran aventura de Tarzán frantsesez: La Plus Grande Aventure de Tarzan |
| 1961 | The Frightened City | John Lemont | gaztelaniaz: La ciudad bajo el terror frantsesez: L'Enquête mystérieuse |
| 1961 | On the Fiddle | Cyril Frankel | gaztelaniaz: Operación Snafu frantsesez: Deux des commandos |
| 1961 | Anna Karenina | Rudolph Cartier | katalanez: Anna Karènina |
| 1961 | Macbeth | Paul Almond | |
| 1962 | Dr. No | Terence Young | frantsesez: James Bond 007 contre Dr No katalanez: Agent 007 contra el Dr. No galizieraz: 007 contra o doutor No |
| 1962 | The Longest Day | Ken Annakin | gaztelaniaz: El día más largo frantsesez: Le Jour le plus long |
| 1963 | From Russia with Love | Terence Young | gaztelaniaz: Desde Rusia con amor frantsesez: Bons Baisers de Russie katalanez: Des de Rússia amb amor galizieraz: Desde Rusia con amor |
| 1964 | Woman of Straw | Basil Dearden | gaztelaniaz: La mujer de paja frantsesez: La Femme de paille |
| 1964 | Marnie | Alfred Hitchcock | frantsesez: Pas de printemps pour Marnie |
| 1965 | The Hill | Sidney Lumet | gaztelaniaz: La colina frantsesez: La Colline des hommes perdus |
| 1965 | Thunderball | Terence Young | gaztelaniaz: Operación Trueno frantsesez: Opération Tonnerre katalanez: Operació Tro galizieraz: Operación Trono |
| 1965 | Goldfinger | Guy Hamilton | galizieraz: James Bond contra Goldfinger |
| 1966 | A Fine Madness | Irvin Kershner | gaztelaniaz: Un loco maravilloso frantsesez: L'Homme à la tête fêlée |
| 1966 | Un monde nouveau | Vittorio De Sica | gaztelaniaz: El mundo joven |
| 1967 | The Bowler and the Bunnet | Sean Connery | |
| 1967 | You Only Live Twice | Lewis Gilbert | gaztelaniaz: Sólo se vive dos veces frantsesez: On ne vit que deux fois katalanez: Només es viu dues vegades galizieraz: Só se vive dúas veces |
| 1968 | Shalako | Edward Dmytryk | |
| 1969 | The Red Tent | Mikhail Kalatozov | gaztelaniaz: La tienda roja frantsesez: La Tente rouge |
| 1970 | The Molly Maguires | Martin Ritt | gaztelaniaz: Odio en las entrañas frantsesez: Traître sur commande katalanez: Odi a les entranyes |
| 1971 | The Anderson Tapes | Sidney Lumet | gaztelaniaz: Supergolpe en Manhattan frantsesez: Le Dossier Anderson katalanez: Gran robatori a Manhattan |
| 1971 | Diamonds Are Forever | Guy Hamilton | frantsesez: Les diamants sont éternels katalanez: Diamants per a l'eternitat galizieraz: Diamantes para a eternidade |
| 1973 | The Offence | Sidney Lumet | gaztelaniaz: La ofensa katalanez: El delicte galizieraz: A ofensa |
| 1974 | Zardoz | John Boorman | |
| 1974 | Ransom | Caspar Wrede | gaztelaniaz: Aeropuerto: S.O.S. vuelo secuestrado frantsesez: Un homme voit rouge |
| 1974 | Murder on the Orient Express | Sidney Lumet | gaztelaniaz: Asesinato en el Orient Express frantsesez: Le Crime de l'Orient-Express katalanez: Assassinat a l'Orient Express galizieraz: Asasinato no Orient Express |
| 1975 | The Wind and the Lion | John Milius | gaztelaniaz: El viento y el león frantsesez: Le Lion et le Vent katalanez: El vent i el lleó |
| 1975 | The Man Who Would Be King | John Huston | gaztelaniaz: The man who would be king frantsesez: L'Homme qui voulut être roi euskaraz: « Errege nahi zuen gizona » katalanez: L'home que volia ser rei galizieraz: O home que puido reinar |
| 1976 | The Next Man | Richard C. Sarafian | frantsesez: Meurtre pour un homme seul |
| 1976 | Robin and Marian | Richard Lester | gaztelaniaz: Robin y Marian frantsesez: La Rose et la Flèche katalanez: Robin i Marian |
| 1977 | A Bridge Too Far | Richard Attenborough | frantsesez: Un pont trop loin katalanez: Un pont massa llunyà |
| 1978 | The First Great Train Robbery | Michael Crichton | gaztelaniaz: El primer gran asalto al tren frantsesez: La Grande Attaque du train d'or katalanez: El gran robatori del tren |
| 1979 | Cuba | Richard Lester | |
| 1979 | Meteor | Ronald Neame | gaztelaniaz: Meteoro |
| 1981 | Time Bandits | Terry Gilliam | frantsesez: Bandits, bandits katalanez: Els herois del temps galizieraz: Os heroes do tempo |
| 1981 | Outland | Peter Hyams | gaztelaniaz: Atmósfera cero katalanez: Atmosfera zero galizieraz: Atmosfera cero |
| 1982 | Five Days One Summer | Fred Zinnemann | gaztelaniaz: Cinco dias un verano frantsesez: Cinq Jours, ce printemps-là |
| 1982 | G'olé! | Tom Clegg | |
| 1982 | Wrong Is Right | Richard Brooks | frantsesez: Meurtres en direct katalanez: Objectiu mortal |
| 1983 | Never Say Never Again | Irvin Kershner | gaztelaniaz: Nunca digas nunca jamás frantsesez: Jamais plus jamais katalanez: Mai diguis mai més galizieraz: 007: Nunca digas endexamais |
| 1984 | Sword of the Valiant | Stephen Weeks | gaztelaniaz: El caballero verde (1984) frantsesez: L'Épée du vaillant katalanez: L'espasa del cavaller |
| 1986 | The Name of the Rose | Jean-Jacques Annaud | gaztelaniaz: El nombre de la rosa frantsesez: Le Nom de la rose euskaraz: « Der Name der Rose » katalanez: El nom de la rosa galizieraz: O nome da rosa |
| 1986 | Highlander | Russell Mulcahy | |
| 1987 | The Untouchables | Brian De Palma | frantsesez: Les Incorruptibles katalanez: Els intocables d'Elliot Ness galizieraz: Os intocables de Eliot Ness |
| 1988 | Memories of Me | Henry Winkler | |
| 1988 | The Presidio | Peter Hyams | gaztelaniaz: Más fuerte que el odio frantsesez: Presidio, base militaire, San Francisco katalanez: Més fort que l'odi |
| 1989 | Indiana Jones and the Last Crusade | Steven Spielberg | gaztelaniaz: Indiana Jones y la última cruzada frantsesez: Indiana Jones et la Dernière Croisade katalanez: Indiana Jones i l'última croada galizieraz: Indiana Jones e a última cruzada |
| 1989 | Family Business | Sidney Lumet | gaztelaniaz: Negocios de familia katalanez: Negocis de família |
| 1990 | The Russia House | Fred Schepisi | gaztelaniaz: La casa Rusia frantsesez: La Maison Russie katalanez: La casa Rússia |
| 1990 | The Hunt for Red October | John McTiernan | gaztelaniaz: La caza del Octubre Rojo frantsesez: À la poursuite d'Octobre rouge katalanez: La caça de l'Octubre Roig |
| 1991 | Robin Hood: Prince of Thieves | Kevin Reynolds | gaztelaniaz: Robin Hood, príncipe de los ladrones frantsesez: Robin des Bois, prince des voleurs katalanez: Robin Hood: Príncep dels lladres galizieraz: Robin Hood, príncipe dos ladróns |
| 1991 | Highlander II: The Quickening | Russell Mulcahy | frantsesez: Highlander, le retour katalanez: Els immortals 2: El desafiament galizieraz: Os inmortais II |
| 1992 | Medicine Man | John McTiernan | |
| 1993 | Rising Sun | Philip Kaufman | gaztelaniaz: Sol naciente frantsesez: Soleil levant katalanez: Sol naixent |
| 1994 | A Good Man in Africa | Bruce Beresford | gaztelaniaz: Un buen hombre en África frantsesez: Un Anglais sous les tropiques katalanez: Un bon home a l'Àfrica |
| 1995 | First Knight | Jerry Zucker | frantsesez: Lancelot, le premier chevalier |
| 1995 | Just Cause | Arne Glimcher | frantsesez: Juste Cause |
| 1996 | Dragonheart | Rob Cohen | frantsesez: Cœur de dragon |
| 1996 | The Rock | Michael Bay | gaztelaniaz: La Roca frantsesez: Rock |
| 1998 | Playing by Heart | Willard Carroll | gaztelaniaz: Jugando con el corazón frantsesez: La Carte du cœur |
| 1998 | The Avengers | Jeremiah S. Chechik | gaztelaniaz: Los vengadores frantsesez: Chapeau melon et bottes de cuir katalanez: Els venjadors |
| 1998 | Junket Whore | Debbie Melnyk | |
| 1999 | Entrapment | Jon Amiel | gaztelaniaz: La trampa frantsesez: Haute Voltige |
| 2000 | Finding Forrester | Gus Van Sant | gaztelaniaz: Descubriendo a Forrester frantsesez: À la rencontre de Forrester katalanez: A la recerca d'en Forrester |
| 2002 | Catch Me If You Can | Steven Spielberg | gaztelaniaz: Atrápame si puedes frantsesez: Arrête-moi si tu peux |
| 2003 | The League of Extraordinary Gentlemen | Stephen Norrington | frantsesez: La Ligue des gentlemen extraordinaires katalanez: La lliga dels homes extraordinaris |
| 2009 | Massimo Spano | | |
| 2011 | Infinite Space: The Architecture of John Lautner | Murray Grigor | |

## Sariak

| Urtea | Saria | Kategoria | Filma | |
| 1987 | Oscar Sariak | Taldeko gizonezko aktore onena | The Untouchables | Irabazlea |
| 1987 | British Academy Film Awards | Gizonezko aktore onena | Der Name der Rose | Irabazlea |
| 1987 | British Academy Film Awards | Taldeko gizonezko aktore onena | The Untouchables | Proposatua |
| 1989 | British Academy Film Awards | Taldeko gizonezko aktore onena | Indiana Jones and the Last Crusade | Proposatua |
| 1990 | British Academy Film Awards | Gizonezko aktore protagonista onena | The Hunt for Red October | Proposatua |
| 1998 | British Academy Film Awards | BAFTA Fellowship | | Jasotzailea |
| 1965 | Urrezko Globo Sariak | Henrietta Award (World Film Favorite – Gizonezkoa) | | Proposatua |
| 1968 | Urrezko Globo Sariak | Henrietta Award (World Film Favorite – Gizonezkoa) | | Proposatua |
| 1972 | Urrezko Globo Sariak | Henrietta Award (World Film Favorite – Gizonezkoa) | | Irabazlea |
| 1987 | Urrezko Globo Sariak | Taldeko gizonezko aktore onena | The Untouchables | Irabazlea |
| 1989 | Urrezko Globo Sariak | Taldeko gizonezko aktore onena | Indiana Jones and the Last Crusade | Proposatua |
| 1995 | Urrezko Globo Sariak | Cecil B. DeMille saria | | Jasotzailea |

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2020-10-31 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 3 4 5 6 7 Astiz, Iñigo. Sean Connery aktorea hil da. Berria, 2020ko urriak 31, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-10-31).
* ↑ Cieply, Michael. Last Emperor Reigns Over Oscar Ceremonies : Best Picture Winner Adds Eight Other Awards; Cher and Douglas Take Top Prizes for Acting. Los Angeles Times, 1988ko apirilak 12, web.archive.org (Noiz kontsultatua: 2020-11-5).
* ↑ 1988 BAFTA Awards. awards.bafta.org (Noiz kontsultatua: 2020-11-5).
* ↑ 1988 Film Actor in a Supporting Role | BAFTA Awards. awards.bafta.org (Noiz kontsultatua: 2020-11-5).
* 1 2 Film in 1990 | BAFTA Awards. awards.bafta.org (Noiz kontsultatua: 2020-11-5).
* ↑ BAFTA Awards. awards.bafta.org (Noiz kontsultatua: 2020-11-5).
* 1 2 Golden Globe Awards. hfpa.org (Noiz kontsultatua: 2020-11-5).
* ↑ Winners & Nominees World Film Favorites. goldenglobes.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-5).
* ↑ Finke, Nikki. 'Emperor' Reigns at Golden Globes. articles.latimes.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-5).
* ↑ Dutka, Elaine. Globes Enter the '90s With a Nod Toward Social Relevance. articles.latimes.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-5).
* ↑ The Golden Globes, goldenglobes.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-5).

## Kanpo estekak

* Sean Connery aktorearen IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Sean Connery aktorearen webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q4573
* Multimedia: Sean Connery / Q4573