# Litro

Litroa bolumen-unitateetako bat da, eta, beraz, likidoak, gasak, solidoak eta plasma neurtzeko erabili daiteke, nahiz eta ohikoena likidoak neurtzeko erabiltzea den. Litroaren sinboloa l da (ele letra xehea). Nahiz eta litroa Nazioarteko Unitate Sistemako unitateetako bat ez den, nazioarteko sistema horrekin erabiltzeko onartua dago, eta sistema metrikoaren hainbat bertsiotan azaldu da. Bolumena neurtzeko, Nazioarteko Unitate Sistemako unitate ofiziala metro kubikoa da (m$^3$). Litro baten baliokide da 1 dezimetro kubiko (dm$^3$). Bestela esanda, litroa 1/1.000 metro kubikoren baliokide da, hau da, metro kubiko batek 1.000 litro ditu. 4 °C-ko tenperaturan eta 1 atm-ko presioan, ur litro batek kilogramo (kg) bat pisatzen du.
Nazioarteko Unitate Sistemako unitatea ez den arren, Nazioarteko Unitate Sistemako aurrizkiekin erabil daiteke: mililitro, dezilitro, dekalitro, hektolitro, eta abar.
Jatorrizko sistema metriko frantsesak litroa erabiltzen zuen oinarrizko unitate gisa. Litro hitza frantsesezko unitate zaharrago batetik dator, litronetik. Izena grezieratik dator (pisuaren unitatea zen, ez bolumenarena) latinaren bidez, eta, gutxi gorabehera, 0,831 litro zen. Litroa sistema metrikoaren geroagoko bertsio batzuetan ere erabili zen, eta SI sistemarekin erabiltzeko onartzen da SI sistemaren unitatea ez izan arren, SI sistemaren bolumen-unitatea metro kubikoa baita (m³).
Litro bat ur likidok kilogramo bateko masa du, doi-doi; izan ere, kilogramoa, hasiera batean, izotzaren urtze-tenperaturan dagoen dezimetro kubiko baten masa gisa definitu zen 1795ean. Metroaren eta kilogramoaren ondorengo birdefinizioek erlazio hori dagoeneko ez dela zehatza adierazten dute.

## Definizioa

Litro bat aparteko izen gisa definitzen da dezimetro kubiko edo 10 zentimetro ×10zentimetro × 10 zentimetro neurriarentzat (1 L ≡ 1 dm³ ≡ 1.000 cm³). Beraz, 1 L, 0,001 m³, 1.000 cm³, eta 1 m³ (hau da, metro kubiko bat, zeina bolumenerako SI sistemaren unitatea den) 1.000 L da zehazki.
1901etik 1964ra, litroa honela definitu zen: ur puruaren kilogramo baten bolumena, bere dentsitate maximoan eta presio estandarrean. Kilogramoa, era berean, Sèvresen (Frantzia) gordetzen den platino/iridiozko zilindro baten masa gisa zehazten zen, eta ur litro baten masa bera zuela suposatzen zen, lehen aipatu bezala. Ondoren, zilindroa milioi bakoitzeko 28 parte inguru handiagoa zela aurkitu zuten, eta, beraz, garai horretan zehar, litro bat 1,000028 dm³ inguru zen. Gainera, uraren masa eta bolumenaren arteko erlazioa da (edozein fluidorena bezala) tenperaturaren, presioaren, purutasunaren eta uniformetasun isotopikoaren araberakoa. 1964an, masari zegokion litroaren definizioa alde batera utzi, eta egungoaren alde egin zuten. Litroa, SI sistemaren unitatea ez den arren, Pisu eta Neurriei buruzko Konferentzia Nagusiak (CGPM, frantsesezko siglaz) (SI sistema definitzen duen erakunde normalizatzaileak) onartzen du SI sistemarekin erabiltzeko, eta, beraz, litroa eta haren sinbolo onargarritzat jotzen ditu.
Litroaren bolumenak miliestereoaren balio bera du. SI sistemak onartu gabeko unitate metriko zaharkitua, agregakinak neurtzeko erabili ohi dena.

## Azalpena

Litroak, eskuarki, edukiontziaren edukieraren edo tamainaren arabera neurtzen diren produktuetarako erabiltzen dira (isuri daitezkeen fluido eta solidoak); metro kubikoak (eta unitate eratorriak), berriz, neurri edo desplazamenduen arabera neurtzen diren produktuetarako erabiltzen dira. Litroa kalkulatutako neurketa batzuetan ere erabiltzen da, hala nola dentsitatea (kg/L), uraren dentsitatearekin erraz konparatzeko aukera ematen baitu.
Ur litro batek kilogramo baten masa du, doi-doi, bere dentsitate maximoan neurtzen denean, zeina, gutxi gorabehera, 4 °C-tan ekoizten baita. Era berean, mililitro batek (1 ml) 1 g inguruko masa du; 1.000 litro ur 1.000 kg inguruko masa da (1 tona). Erlazio hori mantentzen da, gramoa 1 ml ur masa gisa definitu zelako hasieran; 1799an, ordea, definizio hori alde batera utzi zen, uraren dentsitatea aldatu egiten baita tenperaturarekin eta presioarekin zertxobait.
Orain jakina da uraren dentsitatea lagin jakin batean oxigeno eta hidrogeno atomoen erlazio isotopikoen araberakoa ere badela. Vienak ozeanoetako batez besteko ura normalizatuaren neurketa modernoa ur destilatu purua da, eta munduko ozeanoen batez bestekoaren konposizio isotopiko adierazgarria du. Horiek erakusten dute 0,999975 ± 0,000001 kg/l-ko dentsitatea duela dentsitate goreneko puntuan (3,984 °C) atmosfera estandar baten pean (760 Torr, 101,325 kPa).

## Litroari aplikatutako SI sistemaren aurrizkiak

Litroa SI sistemaren edozein aurrizkirekin erabil daiteke. Maizen erabiltzen dena mililitroa da, ardo-uztagileek edo garagardoaren ekoizpen industrialeko ekoizleek erabiltzen duten litroaren milarena (zentimetro kubiko bat) edo hektolitroarena (ehun litro). Beste unitate batzuk taulan ikus daitezke, ohikoenak letra lodiz.
SI sistemaren multiploak litro (L) :
| Azpimultiploak | Azpimultiploak | Azpimultiploak | Multiploak | Multiploak | Multiploak |
| Balioa | Sinboloa | Izena | Balioa | Sinboloa | Izena |
| 10$^{−1}$ L | dL | dezilitro | 10$^1$ L | daL | dekalitro |
| 10$^{−2}$ L | cL | zentilitro | 10$^2$ L | hL | hektolitro |
| 10$^{−3}$ L | mL | mililitro | 10$^3$ L | kL | kilolitro |
| 10$^{−6}$ L | µL | mikrolitro | 10$^6$ L | ML | megalitro |
| 10$^{−9}$ L | nL | nanolitro | 10$^9$ L | GL | gigalitro |
| 10$^{−12}$ L | pL | pikolitro | 10$^{12}$ L | TL | teralitro |
| 10$^{−15}$ L | fL | femtolitro | 10$^{15}$ L | PL | petalitro |
| 10$^{−18}$ L | aL | attolitro | 10$^{18}$ L | EL | exalitro |
| 10$^{−21}$ L | zL | zeptolitro | 10$^{21}$ L | ZL | zettalitro |
| 10$^{−24}$ L | yL | yoktolitro | 10$^{24}$ L | YL | yottalitro |
| 10$^{−27}$ L | rL | rontolitro | 10$^{27}$ L | RL | ronnalitro |
| 10$^{−30}$ L | qL | kektolitro | 10$^{30}$ L | QL | kettalitro |
| Multiplo eta azpimultiplo ohikoenak letra lodian daude. |||||||

## Unitate ez-metrikoetara bihurtzea

Ikus unitate inperiala eta AEBko ohiko unitateak :
| Unitate metrikoa | Gutxi beherako (g.g.b.) balioa | Unitate ez metrikoa | Sistema | Unitate ez metrikoa | Baliokide metrikoa |
| 1 L | ≈ 0,879 876 99 | quart | Inperiala | 1 quart | ≡ 1,136 522 5 L |
| 1 L | ≈ 1,056 688 | quart jariakorrak | AEB | 1 quart jariakorra | ≡ 0,946 352 946 L |
| 1 L | ≈ 1,759 753 26 | pinta | Inperial | 1 pinta | ≡ 0,568 261 25 L |
| 1 L | ≈ 2,113 376 41 | pinta jariakorrak | AEB | 1 pinta jariakorra | ≡ 0,473 176 473 L |
| 1 L | ≈ 0,219 97 | galoi | Inperiala | 1 galoi | ≡ 4,546 09 L |
| 1 L | ≈ 0,264 172 052 3 | galoi likidoa | AEB | 1 galoi likidoa | ≡ 3,785 411 784 L |
| 1 L | ≈ 0,035 314 666 7 | Oin kubikoa | | 1 oin kubikoa | ≡ 28,316 846 592 L |
| 1 L | ≈ 61,023 744 1 | Hazbete kubikoa | | 1 hazbete kubikoa | ≡ 0,016 387 064 L |
| 1 L | ≈ 35,195 0 | ontza likidoa | Inperiala | 1 ontza likidoa | ≡ 28,413 062 5 mL |
| 1 L | ≈ 33,814 0 | ohiko ontza likidoak | AEB | 1 ohiko ontza likidoa | ≡ 29,573 529 562 5 mL |

### Mikrolitroa

Mikrolitroa litro baten milioiren baten baliokide den bolumen-unitatea da, μl ikurrez adierazita. Milimetro kubiko 1en berdina ere bada.
* 1 μl = 10$^{-6}$ L = 1 mm³

### Mililitroa

ml sinboloaren mililitroa edo, cm³ sinboloaren zentimetro kubikoa bolumenaren unitatea da, metro kubiko baten milioiren baten baliokide dena. Zentimetro bateko ertzak dituen kubo batek hartzen duen bolumena da. Batzuetan (oker) cc laburtzen da (batez ere automobilgintzako testuinguruetan) eta baita ccm ere.
Nazioarteko Sistemaren neurketa-unitatea ez den arren, zientzian oso erabilia den unitatea da. SI sistemaren bolumen-unitatea metro kubikoa (m³) da. CGS neurketa sistema zaharreko bolumen-unitatea da.
* 1 ml = 1 cm³ = 0,1 [[zentilitro|cl = 0,01 dl = 0,001 litro = 0,000 001 m³
Nazioarteko Sistemaren neurketa-unitatea ez den arren, zientzian oso erabilia den unitatea da. SI bolumen-unitatea metro kubikoa (m³) da. CGS neurketa sistema zaharreko bolumen-unitatea da.

### Zentilitroa

Zentilitroa (cL laburtua) litroaren bigarren azpimultiploa da. Magnitude-ordena bat da; kasu batzuetan, kontsumo txikiak neurtzeko, hala nola ur-kontsumoa ihesen kasuan edo erregai-kontsumoa ibilgailu batzuetan, erabiltzen da, bere erabilera deskribatutako kantitate bolumetrikoen magnitude-ordenaren araberakoa bada ere.

### Dezilitroa

Dezilitroa (dL laburtua) litroaren lehen azpimultiploa da. Unitate horretan, analisi medikoetako substantzien eduki-tasa batzuk adierazi ohi dira, emaitzak odol dezilitro bakoitzeko kantitateetan emanez.

### Dekalitroa

Dekalitroa (daL laburtua) hamar litroren baliokidea den likidoen neurketa-unitatea da, ez da askotan erabiltzen eguneroko bizitzan.

### Hektolitroa

Hektolitroa (hL laburtua) ehun litroren baliokidea den likidoen neurketa-unitatea da, garrantzitsua da. Edarien industrian erabili ohi da.

### Kilolitroa

Kilolitroa (kL laburtua) mila litroren baliokidea den likidoen neurketa-unitatea da. Neurri egokia da likido kantitate handiak neurtzeko. Ura kantitate handietan neurtzeko edo emaitzak emateko erabiltzen da, esate baterako, urmaelak, padurak edo, besterik gabe, ur deposituak. Ur-masa handiak neurtzeko ere erabil daitezke, hala nola itsasoak, aintzirak eta ozeanoak.

## Baliokidetasunak

* 1000 mL
   * 100 cL
      * 10 dL
         * 0,1 daL
            * 0,01 hL
               * 0,001 kL

### Unitate eratorriak

* Likidoen eta gasen emaria neurtzeko, unitate hauek erabiltzen dira: litro segundoko (l/s), litro minutuko (l/min), litro orduko (l/h), eta dagozkion multiploak eta azpimultiploak.
* Substantzien dentsitatea eta edukia (masa-kontzentrazioa) neurtzeko, unitate hauek erabiltzen dira: gramo litroko, kilogramo litroko, miligramo litroko eta antzekoak.
* Substantzien dentsitate molarra eta kontzentrazio molarra neurtzeko, unitate hauek erabiltzen dira: mol litroko (mol/l), mikromol litroko (μmol|l) eta antzekoak.
* Partikulen kontzentrazio bolumetrikoa neurtzeko erabiltzen dira: litro erreziprokoa (l-1) eta deribatuak (ml-1, μl-1 eta antzekoak). Orduan, 100 μl−1 bolumeneko kontzentrazioak esan nahi du edozein bolumeneko 1 mikrolitrok, batez beste, 100 partikula dituela.
* Aplikazio batzuetan energia neurtzeko, litro/atmosfera unitatea erabiltzen da, non makina termiko baten pistoiak atmosfera bateko presio konstantean (103.125 Pa) gas baten gainean sortzen duen lanaren berdina den, gasa konprimituz litro bateko bolumen-murrizketarekin. 1 litro atmosfera (l atm) = 101,325 J.
* Xurgatzaileen xurgatze-gaitasuna neurtzeko, l/l unitatea erabiltzen da (xurgatutako gas-bolumenaren eta xurgatzailearen bolumenaren arteko erlazioa adierazten du). Unitate hori, batzuetan, porositatea neurtzeko erabiltzen da.
* Substantzia porotsu baten edo beste sistema sakabanatu baten bolumen-unitateko azalera espezifikoa neurtzeko, m²/l unitate bat erabiltzen da.
* Substantzien (oro har, airearen) erradioaktibitate bolumetrikoa neurtzeko, Bq/l unitatea erabiltzen da (becquerel litroko).

### Gutxi gorabeherako bihurketak

Litro bat «galoi laurden likido estatubatuar» baino handixeagoa da, eta «galoi laurden inperiala» edo «galoi laurden lehor estatubatuar» baino txikixeagoa. Mnemotekniko bat pinta inperial baten bolumenerako «litro bat ur da pinta bat eta hiru laurden»; hori gutxi gorabehera da, bada, litro bat, izatez, 1,75975399 pinta baita.
Litro bat da 10 cm-ko aldea duen kubo baten bolumena, 4 hazbeteko aldea duen kubo bat baino zerbait gutxiago dena (oin baten heren bat). Oin kubiko batek horrelako 27 kubo izango lituzke (lau hazbeteko aldea), beraz, oin kubiko bat 27 litro da gutxi gorabehera. Oin kubiko batek 28,316846592 litroko bolumen zehatza du, hau da, 27 litroko hurbilketa baino % 4,88 handiagoa.
Litro bat ur likidok ia kilogramo bateko masa du. Kilogramoaren lehen definizioetako bat ezarri zen litro baten ur masa gisa. Bolumena tenperaturarekin eta presioarekin aldatzen denez eta presioak masa unitateak erabiltzen dituenez, kilogramoaren definizioa aldatu egin zen. Presio estandarrean, ur litro batek 0,9975 kg-ko masa du 4 °C-an, eta 0,997 kg-koa 25 °C-an.

## Sinboloa

Jatorrian, litrorako sinbolo bakarra l zen (L letra minuskula), SI sistemaren konbentzioari jarraituz, non letra maiuskulaz pertsona baten izena laburtzen duten unitate sinboloak soilik hasten diren. Hala ere, ingelesez hitz egiten duten herrialde askotan, arabierazko 1 zenbakia eskuizkribuaren forma arruntena marra bertikal bat besterik ez da; hau da, ez du beste kultura askotan gehitu den marra zeiharrik. Beraz, 1 digitua erraz nahas daiteke l letrarekin. Gainera, idazmakina batzuetan, zaharrenetan bereziki, l tekla minuskula erabiltzen zen 1 zenbakia idazteko. Ordenagailu-iturri batzuetan ere, bi karaktereak nekez bereizten dira. Horrek nolabaiteko kezka sortu zuen, batez ere mediku komunitatean.
Horren ondorioz, 1979an, L letra (L letra larria) aukeratu zen litroaren ordezko sinbolo gisa. Estatu Batuetako Estandarren eta Teknologiaren Institutu Nazionalak L letra maiuskula erabiltzea gomendatzen du orain, eta Kanadan eta Australian ere asko erabiltzen da. Herrialde horietan, L ikurra aurrizkiekin ere erabiltzen da, adibidez, mL eta μL, Europan erabilitako ml eta μl tradizionalen ordez. Erresuma Batuan eta Irlandan, baita Europako gainerako herrialdeetan ere, l letra xehea aurrizkiekin batera erabiltzen da (ml eta µl), nahiz eta litro osoak, askotan, osorik idazten diren (beraz, «750 ml» ardo botila batean, baina, sarritan, «1 litro» zuku ontzi batean). 1990ean, Nazioarteko Pisu eta Neurrien Batzordeak adierazi zuen goizegi zela litrorako ikur bakarra aukeratzeko.
1979. urtea baino lehen, ℓ sinboloa (l letra minuskula etzana, U+2113) orokortu zen herrialde batzuetan; adibidez, Hegoafrikako normalizazio-erakundearen M33 argitalpenak eta Kanadak gomendatu zuten 1970eko hamarkadan. Sinbolo hori, oraindik ere, noizbehinka aurki daiteke ingelesez hitz egiten duten herrialde batzuetan eta Europan, Alemanian adibidez, eta bere erabilera nonahikoa da Japonian eta Hego Korean. CJK karaktereak barne hartzen dituzten iturriek, oro har, ez dute soilik ℓ etzana barne hartzen, baizik eta baita lau karaktere aurrekonposatu ere: ㎕, ㎖, ㎗ y ㎘ (U+3395tik U+3398ra) mikrolitro, mililitro, dezilitro eta kilolitrorako. Inprimatutako lanetan sinbolo horiek erabiltzea ez dator bat Pisu eta Neurrien Nazioarteko Bulegoak argitaratutako gomendioekin, nazioarteko normalizazio-erakunde nagusiek hala eskatuta (ISO, NIST, IAU, IUPAC, IUPAP eta NPL barne). Gomendio horien arabera, unitateen sinboloak «modu bertikalean inprimatu behar dira, inguruko testuaren letra-tipoa edozein dela ere».
1979an, Pisuen eta Neurrien XVI. Konferentzia Orokorrak erabaki bat hartu zuen, eta, horren arabera, salbuespen gisa, litrorako bi izendapen desberdin erabil daitezke: l letra xehea eta L letra larria.
Espainiako estatuan, BOEk gomendatzen du L erabiltzea, 6. taulako oharrean adierazten denez: «l letra xehea eta L letra larria litro unitaterako erabil daitezke. L letra larria erabiltzea gomendatzen da, l letra (ele) eta 1 zenbakia (bat) ez nahasteko».
Euskarari dagokionez, Euskaltzaindiak 2022ko urriaren 28an, Gasteizen, eta 2023ko otsailaren 24an, Bilbon egindako bileretan 197. araua (Euskara Batuaren Ortotipografia (EBO) EBO (II). Sinboloak) onartu zuen. Honela dio arauaren 6.2 atalean: «Sinboloen grafia normalizatuta dago, eta aldaezina da: letra xeheak eta larriak» Sinboloen idazkera, letra larri eta xeheei dagokienez, normalizatuta dago, eta aldaezina da. Sinbolo batzuk letra xehez idazten dira; adibidez, pertsona-izen batetik eratorri ez diren neurri-unitateen izenak: m (metroaren sinboloa), s (segundoaren sinboloa), t (tonaren sinboloa), mol (molaren sinboloa), cd (kandelaren sinboloa)... Litroaren sinboloa da salbuespen bakarra: l (ele xehea) edo L (ele larria) erabil daiteke, bat zenbakiarekin nahastea saihestearren.

## Historia

Litroaren lehen izena «cadil» zen; Patroiak Parisko Arte eta Ofizioen Museoan erakusten dira.
Litroa 1795ean sartu zen Frantzian, «errepublikanoen neurri-unitate» berrietako bat gisa, eta dezimetro kubikotzat definitu zen.​ Jatorrizko dezimetroa 44,344 ligne luze zen, 1798an 44,3296 lignera berrikusi zena. Ondorioz, jatorrizko gaurko litroa 1,000974 dezimetro kubiko da. Litro horren erreferentziarekin definitu zen kilogramoa.
1879an, CIPMk litroaren definizioa onartu zuen, l ikurrarekin (l letra xehea).
1901ean, CGPMren 3. biltzarrean, litroa birdefinitu zen okupatutako espazio gisa honela: 1 kg ur puruk 1 atm-ko presiopean bere dentsitate maximoaren tenperaturan (3,98 °C).
1964an, CGPMren 12. konferentzian, jatorrizko definizioa aldatu egin zen, eta, horrela, litroa berriro ere metroaren erlazio zehatzaren arabera definitu zen, dezimetro kubikorako beste izen batez, hau da, 1 dm³ zehazki.
1979an, CGPMren 16. biltzarrean, L sinbolo alternatibotzat (L letra larria) onartu zen.
cc laburdura (zentimetro kubikorako, mililitro baten berdina edo mL) unitate-sistema zegesimalaren (CGS) unitate bat da, MKS unitateen sistemaren aurrekoa, gero SI sistemarantz eboluzionatu zuena. cc laburdura, oraindik ere, eremu askotan erabiltzen da, mediku-dosifikazioan eta errekuntza-motorren zilindrada tamaina txikietarako barne, adibidez motozikletenak.
Mikrolitroa (μL) lambda (λ) izenarekin ezagutu izan da iraganean, baina, orain, erabilera hori baztertu egiten da.​ Medikuntzan, mikrolitroa, batzuetan, mcL laburpenarekin adierazten da proben emaitzetan.
SI sisteman, 1.000ko potentzietarako aurrizkiak erabiltzea hobesten da, eta gainerako multiplo guztiak ez dira gomendatzen. Hala ere, sistema metrikoa SI sistema estandarra hartu baino askoz lehenago ezarri zen herrialdeetan, beste multiplo batzuk ezarri ziren ordurako, eta oraindik ere arrunta da haien erabilera. Bereziki, oraindik ere, zenti (10 $^{−2}$), dezi (10 $^{−1}$), deka (10 $^{+1}$) eta hekto (10 $^{+2}$) aurrizkiak ohikoak dira. Adibidez, Europako herrialde askotan, edari bolumenak (esnea, garagardoa, freskagarriak, ardoa eta abar) ekoizteko eta esportatzeko unitate tipikoa da hektolitroa, bai eta arrantza harrapaketen tamaina eta arrantza-ontzien kuotak neurtzeko ere; dezilitroak ohikoak dira Suitzan eta Eskandinavian, eta, batzuetan, sukaldaritza-liburuetan aurki daitezke; zentilitroek adierazten dute edalontzien eta botila txikien edukiera. Belgikan, lagunarteko flandrieraz, «vijfentwintiger» bat eta «drieëndertiger» bat (hitzez hitz hogeita zortzi eta hogeita hamahiru, urrenez urren) garagardo arruntak dira, eta botilek 25 cL edo 33 cL aipatzen dituzte. Botilak 75 cL-koak edo «botila erdia» izan daitezke, 37,5 cL artisau garagardoentzat edo 70 cL ardo edo likoreentzat. Latak, berriz, 25 cL, 33 cL eta 50 cL-koak dira.
Sistema metrikoa, neurketa sistema ofizial gisa, SI sistema estandarra ezarri ondoren hartu zen herrialdeetan, erabilera arruntak hurbilagotik jarraitzen die SI sistemaren konbentzio garaikideei. Adibidez, Kanadan, Australian eta Zeelanda Berrian, ia litroak eta mililitroak soilik jartzen dizkiete etiketan kontsumorako edariei. Hektolitroak, batzuetan, industrian agertzen dira, baina zentilitroak eta dezilitroak, gutxitan, erabiltzen badira. Salbuespena patologia da: odoleko berun-maila, adibidez, dezilitro bakoitzeko mikrogramotan neur daiteke. Bolumen handienak, oro har, metro kubikotan (1 kL-ren baliokidea) edo milaka edo milioika metro kubikotan ematen dira.
Kilolitroak, megalitroak eta gigalitroak ur-kontsumoa, bilguneen edukiera eta ibaien emariak neurtzeko erabili ohi diren arren, likido bolumen handiagoetarako, hala nola iturriko, zisterna-kamioietako edo igerilekuetako urteko ur-kontsumoa neurtzeko, metro kubikoa da unitate orokorra. Gauza bera izaera ez-likidokoen bolumen guztietan.

## Edukiera adierazteko erabilera

Likidoak ez diren bolumenetarako neurgailu gisa litroa eta mililitroa erabiltzen diren eremuek, non edukiontziaren edukiera adierazten den, barne hartzen dute:
* Edukiontzietan isuri eta neur daitezkeen elementu solidoak (adibidez, leku askotan, baiak).
* Maletategiaren tamaina, automobilgintzan.
* Bizkar-zorroak.
* Ordenagailu-kaxak .
* Mikrouhin-labeak.
* Hozkailuak .
* Birziklatzeko edukiontzia .
* Zilindrada.

## Bitxikeria

Garai batean, unitatearen sinboloa letra larriz bakarrik erabil zitekeen zientzialari baten izenaren iniziala zenean. Beraz, zergatik testu liburuetan azaltzen da letra larriz? Litre izeneko zientzialariren bat egon zen?
Erantzuna baiezkoa da: Claude Émile Jean-Baptiste Litre (1716 - 1778). Baina bakarrik egon zen… Waterloo Kanadako Unibertsitateko Kenneth A. Woolner-en irudipen zuhurrean 1978. urtean pertsonaia asmatuz eta Chem 13 news aldizkarian artikulu bat argitaratuz. Artikulua apirilean argitara eman zuten. Kontuan hartu behar dugu herrialde anglosaxoietan inozenteen eguna apirilaren 1ean ospatzen dela: "poisson d´avril" Quebec-en eta"April fools´day" Kanadako gainerako lurraldeetan.
Woolner-en ideia izan zen pertsonaia hau sartzea XVIII. mendeko zientziaren historian baina asmatua zen bakarra Litre izeneko pertsonaia izan zen. Gainerako datu historiko guztiak erabat egiazkoak ziren eta artikulua bikaina izan zen.
Asmatu ez ezik, bere biografian hamabost urteko hutsune biografikoa utzi zuen irakurleek Litreren historia osatu ahal izateko. Irakurle horietako batek izugarrizko burutazioa izan zuen: Litreri alaba bat ematea eta alaba horri Millie izena jartzea, hots, Millie Litre.

## Erreferentziak

* ↑ Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoaren eskuorria, 2006, 124.. orrialdea. («Egunak» eta «orduak» dira Nazioarteko Unitate Sistemakoak ez diren baina sistema horrekin erabiltzeko onartu diren unitateen beste bi adibide.)
* ↑ «Association Métrodiff - 18 germinal an III» web.archive.org 2016-08-17 (Noiz kontsultatua: 2024-08-09).
* ↑ Composición y temperatura isotópica según la "Lista de datos fisicoquímicos sobre el agua" de Archivado el 14 de noviembre de 2020 en Wayback Machine. London South Bank University, densidad e incertidumbre según el NIST Número de base de datos de referencia estándar 69 (Obtenido: 2010-04-05)
* ↑ (Ingelesez) «Special Publication 811» NIST 2009-07-02 (Noiz kontsultatua: 2024-08-09).
* ↑ Oficina Internacional de Pesas y Medidas (2006), El Sistema Internacional de Unidades (SI) (8a ed.), P. 130, ISBN 92-822-2213-6
* ↑ Criterios para la pertenencia a un Comité Consultivo (enlace inaccesible) . Bureau International des Poids et Mesures. Consultado el 25 de septiembre de 2012. Archivado el 23 de mayo de 2013.
* ↑ Resolución 6 XVI de la Conferencia General de Pesas y Medidas (1979) (Ing.) . Oficina Internacional de Pesas y Medidas . Fecha de consulta: 22/05/2013. Archivado el 24 de mayo de 2013.
* ↑ Ministerio de Industria, Turismo y Comercio. (2010-01-21). Real Decreto 2032/2009, de 30 de diciembre, por el que se establecen las unidades legales de medida. , 5607–5619 or. (Noiz kontsultatua: 2024-08-09).
* ↑ Euskaltzaindia, 197. araua,
* ↑ «Visite Générale au Musée des arts et métiers». Paris: Musée des arts et métiers. Archivado desde el original el 9 de noviembre de 2013. Consultado el 5 de agosto de 2013. «Comment s’est appelé cet étalon de mesure avant de s’appeler le litre ? - Le Cadil [What was the name of this measurement before called being called a litre? - a Cadil].»
* ↑ «Décret relatif aux poids et aux mesures du 18 germinal an 3 (7 avril 1795)» [Weights and measures decree dated 18 Germinal, Year 3 (7 April 1795)] (en francés). Association Métrodiff. 7 de abril de 1795. Archivado desde el original el 17 de agosto de 2016. Consultado el 26 de abril de 2019. «Litre, la mesure de capacité, tant pour les liquides que pour les matières sèches, dont la contenance sera celle du cube de la dixièrne partie du mètre.». English translation: ‘Litre: unit of capacity for both liquids and solids which will be equivalent to a cube of [with sides] one tenth of a metre.’
* ↑ «General Tables of Units of Measurement» web.archive.org 2011-12-10 (Noiz kontsultatua: 2024-08-09).
* ↑ Buying a car: Top 10 Estate Car buying tips. Which? / Consumer Association.
* ↑ (Ingelesez) How to Choose Backpacks. .
* ↑ ASUS unveils headless Eee Box desktop PC - Hardware. Techworld 13 de agosto de 2008.
* ↑ Energystar.gov Energy Star recognition criteria. .
* ↑ Refuse collection: Wheelie bins. Ealing Council.
* ↑ Even in the USA, engine sizes are regularly expressed in litres.. .
* ↑ (Ingelesez) «Claude Émile Jean-Baptiste Litre» Chem13 News Magazine 2018-09-12 (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11582
* Multimedia: Litre / Q11582