# Berrikuntza disruptibo

Enpresa-teorian, berrikuntza disruptiboa merkatu eta balio-sare berri bat sortzen duen edo lehendik dagoen merkatu baten funtsean sartzen den berrikuntza da. Azkenean, ezarritako merkatuko enpresa, produktu eta aliantza liderrak lekuz aldatzen dituena. Clayton Christensen akademiko estatubatuarrak eta haren laguntzaileek garatu zuten kontzeptua 1995etik aurrera, eta 21. mende hasierako enpresa-ideiarik eraginkorrena bezala kalifikatu da. Lingfei Wuk, Dashun Wangek eta James A. Evansek termino hori orokortu zuten, 1954-2014 aldia hartzen duten 65 milioi artikulu, patente eta software-produktu baino gehiagotatik aurrera aurrerapen zientifiko eta teknologiko disruptiboak identifikatzeko. Nature-ren 2019ko otsaileko lanaren azala izan zen beraien lana, eta 2019an Altmetric-eko lanik eztabaidatuentzat hartu zen.
Berrikuntza guztiak, iraultzaileak izanda ere, ez dira disruptiboak. Adibidez, XIX. mende amaierako lehen automobilak ez ziren berrikuntza disruptibo bat izan, lehen automobilak luxuzko produktu garestiak baitziren, zaldiek tiratutako ibilgailuen merkatua aldatu ez zutenak. Garraio-merkatua, bere horretan mantendu zen Ford T delakoaren debutera arte (1908), prezio baxuagoa zuena. Masan ekoitzitako automobil hau berrikuntza disruptiboa izan zen, autoen lehen hogeita hamar urteetan ez bezala, garraioaren merkatua aldatu zuelako.
Berrikuntza disruptiboak, merkatuko enpresa liderrek baino gehiago, enpresatik kanpoko pertsonek eta startupetako ekintzaileek sortzen dituzte. Merkatuko liderren enpresa-inguruneak ez die aukerarik ematen berrikuntza disruptiboak lehen aldiz sortzen direnean jazartzeko, ez direlako behar bezain errentagarriak hasieran, eta haien garapenak baliabide urriak ken diezazkiekeelako mantentze-berrikuntzei (egungo lehiarekin lehiatzeko beharrezkoak direnak). Talde txikiek talde handiek baino aukera gehiago dituzte berrikuntza disruptiboak sortzeko. Prozesu disruptibo bat garatzeko denbora gehiago behar ohi da eta horri lotutako arriskua handiagoa da beste berrikuntza-modu inkrementalago, arkitektoniko edo ebolutiboagoena baino. Baina behin merkatuan hedatzen denean, askoz ere azkarrago sartzen da eta ezarritako merkatuetan inpaktu handiagoa lortzen du.
Negozioetatik eta ekonomiatik haratago, berrikuntza disruptiboek sistema konplexuak asaldatzen dituztela ere esan daiteke, alderdi ekonomiko eta enpresarialak barne. Esku-hartze puntu posibleen bila sistemak identifikatuz eta aztertuz, esku-hartze disruptiboetan oinarritutako aldaketak diseina daitezke.

## Terminoaren erabilera eta historia

Teknologia disruptibo terminoa Clayton M. Christensenek sortu zuen eta 1995eko "Disruptive Technologies: Catching the Wave" artikuluan aurkeztu zuen. Artikulu hori, Joseph Bowerrekin batera idatzi zuen. Artikulua enpresetan finantzaketa- edo erosketa-erabakiak hartzen dituzten zuzendariei eta ikerketa-komunitateari zuzentzen zaie, neurri handi batean kontsumo-merkatuan bektore disruptiboa sartzeaz arduratzen baita. "The Innovator 's Dilemma" liburuan termino hori xehetasun handiagoz deskribatzen du. Liburu hartan, disko-unitateen industriaren kasua aztertu zuen (disko-unitateen industria eta memoriak, beren eboluzio teknologiko azkarrarekin, teknologiaren azterketarako dira frutaren euliak genetikaren azterketarako direna, Christenseni 1990eko hamarkadan esan zion bezala) eta indusketen eta lur-mugimenduen industriarako (non eragingailu hidraulikoak poliki-poliki, kable bidez eragindako makineria mugitu zuen). Michael E. Raynorrekin egindako jarraipenean, "The Innovator 's Solution", Christensenek teknologia disruptiboa terminoaren ordez berrikuntza disruptiboa erabili zuen, teknologia gehienek berezko izaera disruptiboa edo sostengatzailea ez dutela onartu zuelako, baizik eta negozio-ereduak identifikatzen duela merkatuan arrakasta sakona sustatzen duen eta, ondoren, bektore disruptibo gisa balio duen ideia erabakigarria. Hala ere, funtsezkoa da Christensenen negozio-eredua ulertzea, bektore disruptiboa berritzailearen burutik sortutako ideiatik produktu merkaturagarri bateraino eramaten duena, teknologia berritzaileak disruptoreak ezarritako teknologiak eta merkatuak azkar suntsitzea nola errazten duen ulertzeko. Christensenek eta Mark W. Johnsonek, Innosight kudeaketa-aholkularitzako enpresaren sortzaileetako batek, "negozio-ereduaren berrikuntzaren" dinamika deskribatu zuten 2008ko Harvard Business Review "Reinventing Your Business Model" artikuluan. Teknologia disruptiboaren kontzeptuak tradizio luzea izaten jarraitzen du ekonomialarien aldetik berrikuntzaren azterketan aldaketa teknologiko erradikala identifikatzeko, eta haren inplementazioa eta kudeaketa enpresa- edo politika-mailan gauzatzeko.
Christensenen esanetan, " 'berrikuntza disruptiboa' terminoa engainagarria da produktuaren edo zerbitzuaren merkatuaren portaeraren deribatua edo 'bat-bateko balioa' adierazteko erabiltzen denean, integralaren ordez, edo 'istorioetan zehar batuketa', produktuaren merkatuaren portaeraren ordez".
1990eko hamarkadaren amaieran, automobilaren sektorea "eraikuntza-teknologia disruptiboaren" ikuspegia hartzen hasi zen, David E. O 'Ryan aholkulariarekin lan eginez. Haren arabera, egungo teknologia erabilgarriaren erabilera berrikuntzarik berrienarekin integratzen zen, berak "abantaila bidegabea" deitzen zuena sortzeko. Prozesuak edo aldaketa teknologikoak, oro har, "eraikitzailea" izan behar zuen egungo fabrikazio-metodoa hobetzeko, eta, aldi berean, eragin disruptiboa izan behar zuen negozio-eredu osoan. Eta horrek hondakinak, energia, materialak, eskulana edo erabiltzailearentzat jasotako kostuak nabarmen murriztea ekarri behar zuen.
Publizitate-kanpaina konbentzigarri bat produktu bat arrakastaz merkaturatzeko sofistikazio teknologikoa bezain eraginkorra izan daitekeelako ideiarekin bat etorriz, Christensenen teoriak azaltzen du zergatik berrikuntza disruptibo asko ez diren teknologia aurreratuak edo erabilgarriak, eta hipotesi lehenetsi batek hori itxarotera eramango luke. Aitzitik, lehendik dauden osagaien konbinazioak izaten dira, balio hasiberria duen sare txiki bati maltzurkeriaz aplikatuak.
TechRepublic online albiste guneak termino horren eta antzeko beste batzuen erabilerari amaiera ematea proposatzen du, 2014tik aurrera gehiegi erabiltzen den hizkera bat dela iradokiz.

### Zer da (ez da) berrikuntza disruptiboa?

* Disrupzioa prozesu bat da, ez produktu edo zerbitzu bat, hasiberritik korronte nagusiraino gertatzen dena.
* Gama baxuko (bezero ez hain zorrotzak) edo merkatu berriko (non ez zegoen) laguntza-puntuetan sortzen da.
* Enpresa berriak ez zaizkie inposatzen ohiko bezeroei, harik eta kalitatea beren estandarretara egokitzen den arte.
* Arrakasta ez da baldintza bat, eta enpresa batzuk disruptiboak izan daitezke, baina porrot egin dezakete
* Enpresa berriaren negozio-eredua eta titularrarena oso desberdinak dira.
Christensenek teoria garatzen eta hobetzen jarraitzen du, eta onartu du berrikuntza disruptiboaren adibide guztiak ez datozela bat bere teoriarekin. Adibidez, onartu zuen merkatuaren beheko muturrean sortzea ez dela beti berrikuntza disruptiboaren kausa, baizik eta negozio-eredu lehiakorrak sustatzen dituela, Uber adibidetzat hartuta. Forbes aldizkariari egindako elkarrizketa batean, hauxe adierazi zuen:
   "Uberrek lagundu zidan konturatzen ez dela merkatuaren behealdean egotea mekanismo kausala, baizik eta lehiakidearentzat erakargarria ez den negozio-eredu batekin lotuta dagoela".

## Teoria

Berrikuntza disruptiboaren gaur egungo ulermen teorikoa berez espero zitekeenaren desberdina da, Clayton M. Christensenek "garbiketa teknologikoaren hipotesia" deitu zion ideia bat. Ideia sinplista bat da, esaten duena enpresa batek porrot egiten duela, beste enpresa batzuen "erritmo teknologikoari" jarraitzen ez diolako. Hipotesi horren arabera, enpresak amiltzen ari den eremu batean nekez igotzen diren eskalatzaileak dira; izan ere, geldirik egoteko soilik izugarrizko indarra egin behar da, eta ahaleginaren edozein etenek (errentagarritasunetik sortutako atseginak, esaterako) maldan behera azkar lerratzea eragiten du. Christensenek eta lankideek frogatu dute hipotesi sinplista hori okerra dela; ez du errealitatea moldatzen. Erakutsi dutena da enpresa onak berrikuntzez jabetzen direla, baina beren enpresa-inguruneak ez diela uzten horiek jazartzen lehen aldiz sortzen direnean, ez direlako behar bezain errentagarriak hasieran, eta beren garapenak baliabide urriak ken diezazkiokeelako berrikuntza jasangarriei (egungo lehiaren aurka lehiatzeko beharrezkoak direnak). Christensenen hitzetan, enpresa batean dauden balio-sareek ez dute behar adina baloratzen berrikuntza disruptiboa, enpresa horrek hura jazartzea ahalbidetzeko. Bitartean, gorabidean dauden enpresak balio-sare desberdinetan bizi dira, beren berrikuntza disruptiboa balio-sare zaharrena inbaditzeko gai den arte behintzat. Une horretan, sare horretan ezarritako enpresa, kasurik onenean, merkatu-kuotaren erasotik defenda daiteke "nik ere" sarrera batekin, zeinarentzat biziraupena (ez oparotasuna) baita sari bakarra.
Olde teknologikoaren hipotesian, Christensenek berrikuntza disruptiboa eta berrikuntza jasangarria bereizi zituen. Azken horren helburua dagoen produktuaren errendimendua hobetzea dela azaldu zuen. Bestalde, berrikuntza disruptiboa bezero multzo berri batentzat diseinatutako produktu edo zerbitzu gisa definitzen du.
   Oro har, berrikuntza disruptiboak teknologikoki errazak ziren, merkatuan eskuragarri zeuden osagaiak baitziren, eta askotan aurreko ikuspegiak baino sinpleagoa zen produktu-arkitektura batean bilduta zeuden. Ezarritako merkatuetako bezeroek nahi baino gutxiago eskaintzen zuten, eta, beraz, oso gutxitan erabil zitezkeen hasieran. Korronte nagusitik urrun eta harentzat garrantzirik ez zuten merkatu emergenteetan soilik baloratutako atributuen pakete desberdina eskaintzen zuten.
Christensenek ere adierazi zuen berrikuntza disruptibotzat hartzen diren produktuek produktuen diseinu eta garapen prozesu tradizionalaren etapak gainditzeko joera dutela, merkatuaren trakzioa eta lehiarako abantaila azkar irabazteko. Argudiatu zuen berrikuntza disruptiboek kalte egin diezaieketela bezeroei erantzuten dieten eta ikerketa eta garapen bikaina duten enpresa arrakastatsu eta ondo kudeatuei. Enpresa horiek berrikuntza disruptiboetarako arrisku handiena duten merkatuak alde batera uzteko joera dute, merkatuek mozkin-marjina oso doituak dituztelako eta txikiegiak direlako ezarritako enpresa bati (tamaina handikoa) hazkunde-tasa ona emateko. Horrela, teknologia disruptiboak adibide bat ematen du, enpresa-munduko kontseilu komuna "bezeroan zentratzea" (edo "bezeroarengandik hurbil egotea", edo "bezeroari entzutea") estrategikoki kaltegarria izan daitekeen kasu baten adibide bat.
Christensenek argudiatu zuen berrikuntza disruptiboek kalte egin diezaieketela enpresa arrakastatsu eta ondo kudeatuei. O 'Ryanek, berriz, ezeztatu egin zuen dauden berrikuntzen, berrien eta etorkizuneko ikuspegiarekin integrazio "konstruktiboak" ondo kudeatutako enpresa horien onura ekonomikoak hobetu ditzakeela, behin erabakiak hartzeko zuzendaritzak onura sistemikoak bere osotasunean hartzen dituenean.
Olde teknologikoaren hipotesian, Christensenek berrikuntza disruptiboa eta berrikuntza jasangarria bereizi zituen. Azken horren helburua dagoen produktuaren errendimendua hobetzea dela azaldu zuen. Bestalde, berrikuntza disruptiboa bezero multzo berri batentzat diseinatutako produktu edo zerbitzu gisa definitzen du.
Christensenek bereizi egiten ditu "beheko muturreko disrupzioa", merkatuaren goiko muturreko bezeroek baloratutako errendimendu guztia behar ez duten bezeroei zuzentzen zaiena, eta "disrupzioa merkatu berrian", lehen zeuden titularrek artatzen ez zituzten beharrak dituzten bezeroei zuzentzen zaiena.

### Gama baxuko disrupzioa

"Gama baxuko disrupzioa" produktuen hobekuntza-erritmoak bezeroek prestazio berriak hartzeko erritmoa gainditzen duenean gertatzen da. Beraz, uneren batean, produktuaren errendimenduak bezero-segmentu jakin batzuen beharrak gainditzen ditu. Puntu honetan, teknologia disruptibo bat merkatuan sar daiteke eta titularrarena baino errendimendu txikiagoa duen baina segmentu jakin batzuen beharrak gainditzen dituen produktu bat eskaini dezake, merkatuan postu bat irabaziz.
Gama baxuko disrupzioan, disruptoreak, hasiera batean, errentagarritasun txikiagoa duen bezeroari ematen dio arreta, produktu nahiko on batekin konformatzen baita. Bezero mota hori ez dago prest prima bat ordaintzeko produktuaren funtzionaltasuna hobetzeagatik. Disruptorea bezero-segmentu horretan finkatu ondoren, mozkinen marjina hobetzea bilatzen du. Mozkin-marjina handiagoak lortzeko, disruptoreak bezeroa kalitate handiagoaren truke pixka bat gehiago ordaintzeko prest dagoen segmentuan sartu behar du. Produktuaren kalitate hori bermatzeko, disruptoreak berritu egin behar du. Kontuak ez du asko egingo bere kuota hain errentagarria ez den segmentu batean mantentzeko, eta merkatuan gorantz mugituko da eta bere bezero erakargarrienetan zentratuko da. Horrelako topaketa batzuen ondoren, operadore tradizionala lehen artatzen zituenak baino merkatu txikiagoetara mugatzen da. Eta, azkenean, teknologia disruptiboak erantzuten die segmentu errentagarrienaren eskaerei, eta merkatutik kanporatzen du ezarritako enpresa.

### Merkatu berriko disrupzioa

"Merkatu berriko disrupzioa" produktu bat merkatu berri edo industrian dauden titularren arreta jasotzen ari ez den gorabideko segmentu batera egokitzen denean gertatzen da. Aditu batzuen arabera, merkatu berri bat sortzea berrikuntza disruptiboaren ezaugarri bereizgarria da, batez ere produktuak edo zerbitzuak merkatuaren bultzatzaile normalek ez bezala hobetzeko duen joeragatik [25]. Hasieran, merkatu-nitxo bati erreparatzen dio, eta denborarekin industria definitzen du, merkatuan sartzeko edo kontsumitzaileak dagoen merkatutik sortu duen merkatu berrira desertatzera bultzatzeko gai denean.
Teoria bizitzako alderdi guztietara estrapolatzea zalantzan jarri da,, baita froga-modu nagusi gisa hautatutako kasuen azterketetan oinarritzeko metodologia ere. Jill Leporek dio teoriak duela hamarkada bat edo gehiago disrupzioaren biktima gisa identifikatutako enpresa batzuk, desagertuta egon beharrean, gaur egun ere nagusi direla beren industrietan (Seagate Technology, U. S. Steel eta Bucyrus barne). Leporek bere buruari galdetzen dio ea teoria gehiegi baloratua eta gaizki aplikatua izan den, bizitzako arlo guztietan guztia azaltzeko gai balitz bezala, negozioetan ez ezik, hezkuntzan eta erakunde publikoetan ere.

## Teknologia disruptibo

2009an, Milan Zelenyk goi mailako teknologia teknologia disruptibo gisa deskribatu zuen, eta zer nahasten ari den planteatu zuen. Erantzuna, Zelenyren ustez, goi teknologiako laguntza sarea da. Adibidez, auto elektrikoak sartzeak gasolina-autoen laguntza-sarea nahasten du (gasolina-zerbitzuguneen sarea). Asaldura hori guztiz espero da, eta, beraz, laguntza-sarearen jabeek eraginkortasunez jasaten dute. Epe luzera, teknologia altuak (disruptiboa) laguntza-sare zaharkitua saihestu, eguneratu edo ordezten du.
Teknologia disruptiboaren kontzeptua zalantzan jartzean, Haxellek (2012) teknologia horiek nola izendatzen eta kokatzen diren galdetzen du, ekintza posizionatua eta atzera begirakoa dela adieraziz.
Teknologia, harreman sozialerako modu bat denez, beti eboluzionatzen du. Ez dago teknologiarik finko. Teknologia hasi, garatu, iraun, ukitu, egonkortu eta deklinatu egiten da, organismo bizidunek bezala. Bizi-ziklo ebolutiboa edozein teknologiaren erabileran eta garapenean gertatzen da. Goi teknologiako nukleo berri bat sortu da, eta lehendik dauden laguntza teknologikoko sareei (NST) erronka egiten die, sare horiekin batera eboluzionatu behar baitute. Nukleoaren bertsio berriak gero eta TSN egokiago batean diseinatu eta egokitzen dira, eta goi teknologiako efektu gero eta txikiagoak dituzte. Teknologia altua teknologia normal bihurtzen da, laguntza-sare berera egokitzen diren bertsio eraginkorragoekin. Azkenik, eraginkortasun irabaziak ere murriztu egiten dira, enfasia produktuaren hirugarren sektoreko ezaugarrietara (itxura, estiloa) lekualdatzen da, eta teknologia teknologia egokia bihurtzen da, TSNk babesten duena. Oreka teknologikoaren egoera hau ezarri eta finkatu egiten da, mutazio teknologiko batek eten ezin duelarik; orduan goi teknologia berri bat agertzen da eta zikloa errepikatzen da.
Teknologiaren eboluzio-prozesu honi dagokionez, Christensenek honako hau esan zuen:
   Ezarritako enpresei kalte egiten dieten aldaketa teknologikoak ez dira erabat berriak eta zailak izaten ikuspegi teknologikotik. Hala ere, bi ezaugarri garrantzitsu dituzte: Lehenik eta behin, errendimendu-atributuen pakete desberdina izaten dute, eta hasieran, behintzat, bezeroek ez dituzte balioesten. Bigarrenik, dauden bezeroek baloratzen dituzten errendimendu-atributuak hain erritmo azkarrean hobetzen dira, ezen teknologia berriak ezarritako merkatu horiek inbadi baititzake ondoren.
Lanaren izaera aldakorrari buruzko Munduko Bankuaren 2019ko Mundu Garapenari buruzko Txostenak aztertzen du teknologiak nola ematen dion forma lan-merkatuetako zenbait trebetasunen eskaera erlatiboari, eta enpresen irismena zabaltzen du: robotikak eta teknologia digitalek, adibidez, aukera ematen diete enpresei automatizatzeko, eskulanaren ordez makinak jarriz, eraginkorragoak izateko, eta berritzeko, zeregin eta produktu kopurua handituz. Joseph Bowerrek teknologia disruptiboak, bere beharrezko laguntza-sarearen bidez, industria jakin bat modu drastikoan nola eraldatzen duen azaldu zuen.
   Industria bat iraultzeko potentziala duen teknologia sortzen denean, ezarritako enpresek ez dute oso erakargarritzat jotzen: ez da bezero nagusiek nahi duten zerbait, eta aurreikusitako mozkin-marjinak ez dira nahikoak enpresa handien kostuen egitura estaltzeko. Ondorioz, teknologia berria alde batera uzteko joera dago, gaur egun bezero onenen artean ezaguna denaren mesedetan. Baina orduan beste enpresa batek esku hartzen du berrikuntza merkatu berri batera eramateko. Teknologia disruptiboa bertan ezartzen denean, eskala txikiagoko berrikuntzak azkar handitzen du teknologiaren errendimendua bezero nagusiek baloratzen dituzten ezaugarrietan.
Adibidez, automobila goi-teknologia zen zaldi-autoarekiko; hala ere, teknologiarantz eboluzionatu zuen eta, azkenik, teknologia egokirantz, TSN egonkor eta aldaezinarekin. Ikusten den goi teknologiako aurrerapen nagusia auto elektrikoaren moduren bat da, energia iturria eguzkia, hidrogenoa, ura, airearen presioa edo ohiko karga-entxufea izan. Auto elektrikoak gasolinazko autoaren aurretik ibili ziren hamarkada askotan, eta orain gasolina tradizionalezko automobila ordezten ari dira berriro. Inprenta makina informazioa gordetzeko, transmititzeko eta erreplikatzeko modua aldatu zuen garapena izan zen. Horrek egileei boterea ematea ahalbidetu zuen, baina idazketaren teknologian zentsura eta informazioaren gainkarga ere sustatu zituen. Milan Zelenyk aurreko fenomenoa deskribatu zuen eta honako hau ere idatzi zuen:
   Goi mailako teknologiaren inplementazioari eusten zaio. Erresistentzia hori ondo ulertzen dute eskatutako TSNko parte-hartzaile aktiboek. Gasolindegietako operadoreek eutsi egingo diote auto elektrikoari, bankuetako kutxazainek kutxazain automatikoei eutsi zieten bezala, eta fusta-ekoizleek, berriz, automobilei. Teknologiak ez du TSN kualitatiboki berregituratzen, eta, beraz, ez dio aurre egingo, ezta inoiz eutsi ere. Erdi-mailako kargudunek uko egiten diote negozio-prozesuen berringeniaritzari, BBBa laguntza-sarearen aurkako eraso zuzena delako (koordinazio-hierarkia). Talde-lanari eta funtzio-aniztasunari aurre egiteko, TSNk espezializazio estuaren erosotasuna eta aginteak zuzendutako lana eskaintzen ditu.
Komunikabide sozialak berrikuntza disruptibotzat har litezke kirolaren barruan. Zehazkiago, kirol-albisteak gaur egun nola dabiltzan Internet aurreko garaiaren aldean, garai hartan kirol-albisteak batez ere telebistatik, irratitik eta egunkarietatik hedatzen baitziren. Sare sozialek aurretik ez zegoen kirolerako merkatu berri bat sortu dute, jokalariek eta zaleek kirolarekin lotutako informazioa berehala eskura dezaten.

## Goi-teknologiaren ondorioak

Goi teknologia laguntza teknologikoko sarearen osagaien arkitektura bera (egitura eta antolamendua) aldatzen duen gune teknologikoa da. Beraz, goi-teknologiak eraldatu egiten ditu TSNren zereginen izaera kualitatiboa eta horien arteko erlazioak, bai eta beharrezko fluxu fisikoak, energetikoak eta informaziokoak ere. Eskatzen diren gaitasunei, betetzen diren funtzioei eta kudeaketa- eta koordinazio-estiloei ere eragiten die: antolaketa-kulturari berari.
Nukleo teknologiko mota hori ez da ohiko nukleo teknologikoaren berdina; izan ere, gune horrek fluxuen izaera kualitatiboa eta euskarriaren egitura babesten ditu, eta zeregin berak modu berean baina azkarrago, modu fidagarriagoan, kantitate handiagoetan edo modu eraginkorragoan egiteko aukera ematen die soilik erabiltzaileei. Nukleo teknologiko egokitik ere bereizten da, TSNk berak babesten baitu teknologia inplementatzeko helburuarekin, eta erabiltzaileei gauza bera egiteko aukera ematen die, efizientzia-maila konparagarriekin, errendimenduaren eraginkortasuna hobetu beharrean.
Goi teknologia eta behe teknologia arteko aldeari dagokionez, Milan Zeleny behin honako hau esan zuen:
   Goi-teknologiaren ondorioek beti hausten dute konparagarritasun zuzena sistema bera aldatzean, eta, beraz, neurri berriak eta produktibitatearen ebaluazio berriak behar dira. Goi-teknologia ezin da egungo teknologiarekin alderatu eta ebaluatu, kostuan, egungo balio garbian edo inbertsioaren errendimenduan oinarrituta soilik. Aldaezina eta egonkor samarra den TSN baten barruan bakarrik izango luke zentzua hain konparazio finantzario zuzenak. Adibidez, eskuzko idazmakina bat eta makina elektriko bat zuzenean konpara daitezke, baina ez idazmakina bat testu-prozesadore batekin. Hor datza goi mailako teknologiaren kudeaketa erronka.
Hala ere, teknologia moderno guztiak ez dira teknologia altuak. Halakotzat erabili behar dira, halakotzat funtzionatu behar dute eta eskatutako HSSetan integratuta egon behar dute. Gizabanakoa bultzatu behar dute, horren bidez bakarrik bultza baitezakete ezagutza. Informazioaren teknologia guztiek ez dute eragin integratzailerik. Informazio-sistema batzuk, oraindik ere, ohiko aginte-hierarkia hobetzeko pentsatuta daude, eta, beraz, lehendik dagoen NSSa zaindu eta finkatzeko. Kudeaketa-eredu administratiboak, adibidez, are gehiago larriagotzen du zereginen eta lanaren banaketa, ezagutza are gehiago espezializatzen du, langileen kudeaketa bereizten du eta informazioa eta ezagutza zentroetan kontzentratzen ditu.
Ezagutzak kapitala, eskulana eta lehengaiak baliabide ekonomiko nagusi gisa gainditzen dituen heinean, teknologiak ere aldaketa hori islatzen hasi dira. Teknologiak azkar ari dira pasatzen hierarkia zentralizatuetatik sare banatuetara. Gaur egun ezagutza ez datza super-liburu edo datu-base batean, baizik eta giza ekintza koordinatzeko sortutako sare-eredu konplexu batean.

## Barne-auditorearen erantzuna

Barne-auditoretzak funtsezko zeregina du sortzen ari diren arriskuak arinduko dituen kontrol eraginkorra mantentzeko. Enpresek arriskua handituko dute edo aukerak alde batera utziko dituzte, baldin eta auditoreek ez badiete heltzen disrupzioarekin lotutako arriskuei. Michael G. Allesek adierazi du Big Data berrikuntza disruptiboa dela, eta auditoreek praktikan txertatu behar dutela. 2019ko azterlan batek, Internal Auditors 'Response to Disruptive Innovation izenekoak, barne auditoretzaren bilakaeraren berri eman du, aldaketen aurrean erreakzionatzeko. Aztertutako disrupzioen artean daude datuen analisia, prozesu arinak, hodeiko konputazioa, prozesu robotikoen automatizazioa, etengabeko auditoria, arau-aldaketa eta adimen artifiziala.

## Berrikuntza disruptiboaren ikuspegi proaktibo bat

Adituek berrikuntza disruptiboek planteatzen duten erronkari aurre egiteko ikuspegi proaktiboa eztabaidatu dute Petzoldek kritikatu egin zuen aldaketaren azpian dagoen prozesua ez aitortzea, denboran zehar berrikuntza disruptiboa prozesu-ikuspuntu batetik aztertzeko eta kontzeptua konplexutzeko, haren garapena ulertzen laguntzeko eta haren erabilgarritasunean aurrera egiteko. Berrikuntza disruptiboaren izaera multidimentsionala kontuan hartuta, Guok neurketa-esparru bat garatu du, berrikuntzen disruptibo-potentzialaren ebaluazio sistemikoa ahalbidetzen duena, produktu/zerbitzuen merkaturatzean eta baliabideen esleipenean erabakiak hartzeko informazioa emanez. Erdi-mailako kargudunek zeregin garrantzitsua dute edozein enpresaren epe luzeko jasangarritasunean, eta, beraz, berrikuntza disruptiboaren prozesuaren ustiapenean duten paper proaktiboa aztertu da.

## Disrupzio adibide bat

Mundu praktikoan, ordenagailu pertsonalen hedapenak erakusten du ezagutzak nola laguntzen dion berrikuntza teknologikoari. Jatorrizko kontzeptu zentralizatua (ordenagailu bat, pertsona asko) informatikaren historiaurrea ezagutzeko erronka jartzen duen ideia da, eta haren gabeziak eta porrotak agerian geratu dira argi eta garbi. Informatika pertsonalaren aroak ordenagailu indartsuak ekarri zituen "mahaigain bakoitzean" (pertsona bat, ordenagailu bat). Trantsizio-aldi labur hori beharrezkoa izan zen ingurune informatiko berrira ohitzeko, baina desegokia izan zen ezagutzaren ekoizpenaren ikuspegitik. Ezagutzaren sorrera eta kudeaketa egokiak sareko konexiotik eta banatutako informatikatik datoz nagusiki (pertsona bat, ordenagailu asko). Pertsona bakoitzaren ordenagailuak beste ordenagailu, datu-base eta mainframe batzuen Internet bidezko paisaia edo ekologia informatiko osorako sarbidea izan behar du, baita txikizkako produkzio-, banaketa- eta salmenta-instalazioak eta antzekoak ere. Lehen aldiz, teknologiak boterea ematen die gizabanakoei, kanpoko hierarkien ordez. Eragina eta boterea transferitzen ditu dagokion tokian, ahalik eta ondoen: ezagutza erabilgarriaren lekuan. Hierarkiek eta burokraziek berritzen ez badute ere, gizabanako aske eta ahaldunduek bai; ezagutza, berrikuntza, berezkotasuna eta autosufizientzia gero eta gehiago baloratzen eta sustatzen dira.
Amazon Alexa eta Airbnb disrupzioaren beste adibide batzuk dira.
Uber ez da disrupzioaren adibide bat, ez zelako sortu gama baxuko merkatu batean edo laguntza-puntu berrietan. Clayton M. Christensenen arabera, negozioa baldintzetako bat da a) gama baxuko merkatu batean edo b) laguntza-puntu berrietan sortzea. Uber, aldiz, San Frantziskon abiatu zen, taxi zerbitzua ezarrita zuen hiri handi batean, eta ez zen gama baxuko bezeroengana zuzendu, eta ez zuen merkatu berririk sortu (kontsumitzailearen ikuspegitik). Aldiz, UberSELECT, luxuzko autoak eskaintzen dituen aukera bat, limusinak adibidez, prezio merkean, berrikuntza disruptiboaren adibide bat da, gama baxuko bezeroen segmentuan sortzen delako, luxuzko merkatu tradizionalean sartuko ez liratekeen bezeroak.

## Adibideak

| Kategoria | Berrikuntza disrubtiboa | Berrikuntzak aztoratutako merkatua | Oharrak |
| Akademia | Wikipedia | Entziklopedia tradizionalak | Entziklopedia orokor tradizionalak, irabazi asmoekin eta adituek ordaindutako artikuluekin, Wikipediak lekuz aldatu ditu, editore boluntarioek idatzi eta argitaratzen duten online entziklopedia. Britannicaren prezioa, 1.000 dolar baino gehiagokoa, azaleztatutako dozenaka liburukiren tamaina fisikoa, 100 libratik gorako pisua (45 kg), artikuluen kopurua (120.000 inguru) eta urtebete edo gehiago irauten zuten eguneratze zikloak direla eta, ez zen gai izan Wikipediarekin lehiatzeko, 6 milioi artikulu baino gehiago doan eta online eskuratzeko, gehienak maizago eguneratuta. Wikipediak paperean inprimatutako entziklopediak zapuzteaz gain, entziklopedia digitalak ere zapuztu ditu. Microsoften Encarta, 1993ko sarrera bat profesionalki editatutako entziklopedia digitaletan, bere garaian Britannicaren arerio garrantzitsua izan zen, baina 2009an eten egin zen. Wikipediaren doako sarbidea, ordenagailu eta telefono adimendunen lineako irisgarritasuna, tamaina mugagabea eta bat-bateko eguneraketak dira entziklopedien merkatuko irabazi asmoko lehiaren erronketako batzuk. |
| Komunikazioa | Telefonia | Telegrafia | Western Unionek uko egin zionean Alexander Graham Bellen telefono patenteak erosteari 100.000 dolarren truke, bere merkaturik errentagarriena distantzia luzeko telegrafia zen. Telefonoak oso dei lokaletarako baino ez ziren erabilgarriak garai hartan. Distantzia laburreko telegrafia apenas zegoen merkatu-segmentu gisa, eta horrek azaltzen du Western Unionek telefono bidezko merkatu emergentean ez sartzeko hartutako erabakia. Telefonoek, ordea, azkar mugitu zituzten telegrafoak, telefonoek telegrafoek baino komunikatzeko gaitasun handiagoa baitzuten. |
| Komunikazioa | FM irratia | AM irratia |
| Ordenagailu hardware | Minikonputagailuak | Mainframe | Hasiera batean, miniordenagailuak mainframeen alternatiba merke gisa aurkeztu ziren, eta azken horien fabrikatzaileek ez zituzten mehatxu seriotzat hartu merkatuan. Denborarekin, minikonputagailuen merkatua (Seymor Cray buru, bere ordenagailu txikiak kateatu zituena) mainframeena baino askoz handiagoa izatera iritsi zen. |
| Ordenagailu hardware | Ordenagailu pertsonal | Minikonputagailuak , lan-estazioak, Testu-tratamenduko programa, Lisp makinak | Ordenagailu pertsonalek funtzio guztiak gailu bakar batean konbinatzen zituzten. |
| Ordenagailu hardware | Poltsikuko kalkulagailua | Kalkulagailu estandarra | Errendimendu informatiko baliokidea eta eramangarria. |
| Ordenagailu hardware | Kalkulagailu digitalak | Kalkulagailu mekanikoak | Facit ABk Europako kalkulagailuen merkatua menderatzen zuen, baina ez zuen teknologia digitala egokitu eta ezin izan zuen lehiakide digitalekin lehiatu. |
| Ordenagailu hardware | Telefono mugikorrak | MP3-ak | Telefono mugikorren eramangarritasunak eta Bluetooth autoetan eta telefono mugikorretan integratzeak eragin zuten autoko telefono bereiziaren beharra indarrik gabe geratzea. Antzeko egoera gertatu zen telefono mugikorrek MP3 fitxategi ugari erreproduzitu eta gordetzeko gaitasuna lortu zutenean. |
| Ordenagailu hardware | Telefono adimendunak | Aurreko telefono mugikorren eta PDA aztarnategien mota guztiak | Smartphoneak berrikuntza iraultzailea (telefonia mugikorraren industrian) zein disruptiboa (PDAetara lekualdatzean) izan ziren; izan ere, oro har, aurreko telefono mugikorrak baino gaitasun handiagoa zuten, zerbitzu/merkatu guztiz berriak sartu eta ezagun egin zituzten, smartphoneen esklusiboak zirenak, PDA bezalako bigarren mailako funtzioa zuten, eta dauden datu zelularren zerbitzuak eta kalkulu-potentzia handiagoa balia zezaketen Internet konektatzeko eta erabiltzeko, ohiko PDAk (Wi-Firen mende egon ohi zirenak eta kalkulu-potentzia mugatua mantentzen zutenak) baino gehiago. |
| Datuak biltzeko gailuak | 8 hazbeteko diskete-unitatea | 14 hazbeteko disko gogorra | Diskete-fabriken merkatuak ezohiko aldaketak izan ditu bere merkatu-kuotan azken berrogeita hamar urteetan. Clayton M. Christensenen ikerketaren arabera, ezegonkortasun horren arrazoia berrikuntza disruptiboen eredu errepikatua izan zen. Adibidez, 1981ean, 8 hazbeteko unitate zaharrak (miniordenagailuetan erabiltzen zirenak) 5,25 hazbeteko unitate berriak (mahai gaineko ordenagailuetan erabiltzen zirenak) baino "askoz handiagoak" ziren. Hala ere, 8 hazbeteko unitateak ez ziren eskuragarriak mahai gaineko makina berrientzat. 5,25 hazbeteko unitate soila, teknologikoki apalagoak ziren osagaiekin mihiztatua, "berrikuntza" zen, berria zen zentzuan soilik.Hala ere, merkatu hori hazi eta unitateak hobetu ahala, fabrikatzen zituzten enpresek arrakasta izan zuten azkenean, eta zortzi hazbeteko unitateen fabrikatzaile asko atzean geratu ziren. |
| Datuak biltzeko gailuak | 5.25 hazbeteko diskete-unitatea | 8 hazbeteko disko gogorra | Diskete-fabriken merkatuak ezohiko aldaketak izan ditu bere merkatu-kuotan azken berrogeita hamar urteetan. Clayton M. Christensenen ikerketaren arabera, ezegonkortasun horren arrazoia berrikuntza disruptiboen eredu errepikatua izan zen. Adibidez, 1981ean, 8 hazbeteko unitate zaharrak (miniordenagailuetan erabiltzen zirenak) 5,25 hazbeteko unitate berriak (mahai gaineko ordenagailuetan erabiltzen zirenak) baino "askoz handiagoak" ziren. Hala ere, 8 hazbeteko unitateak ez ziren eskuragarriak mahai gaineko makina berrientzat. 5,25 hazbeteko unitate soila, teknologikoki apalagoak ziren osagaiekin mihiztatua, "berrikuntza" zen, berria zen zentzuan soilik.Hala ere, merkatu hori hazi eta unitateak hobetu ahala, fabrikatzen zituzten enpresek arrakasta izan zuten azkenean, eta zortzi hazbeteko unitateen fabrikatzaile asko atzean geratu ziren. |
| Datuak biltzeko gailuak | 3.5 hazbeteko diskete-unitatea | 5.25 hazbeteko disko gogorra | Diskete-fabriken merkatuak ezohiko aldaketak izan ditu bere merkatu-kuotan azken berrogeita hamar urteetan. Clayton M. Christensenen ikerketaren arabera, ezegonkortasun horren arrazoia berrikuntza disruptiboen eredu errepikatua izan zen. Adibidez, 1981ean, 8 hazbeteko unitate zaharrak (miniordenagailuetan erabiltzen zirenak) 5,25 hazbeteko unitate berriak (mahai gaineko ordenagailuetan erabiltzen zirenak) baino "askoz handiagoak" ziren. Hala ere, 8 hazbeteko unitateak ez ziren eskuragarriak mahai gaineko makina berrientzat. 5,25 hazbeteko unitate soila, teknologikoki apalagoak ziren osagaiekin mihiztatua, "berrikuntza" zen, berria zen zentzuan soilik.Hala ere, merkatu hori hazi eta unitateak hobetu ahala, fabrikatzen zituzten enpresek arrakasta izan zuten azkenean, eta zortzi hazbeteko unitateen fabrikatzaile asko atzean geratu ziren. |
| Datuak biltzeko gailuak | Disko optiko eta USB memoria | Bernoulli kutxa eta Zip kutxa | Diskete-fabriken merkatuak ezohiko aldaketak izan ditu bere merkatu-kuotan azken berrogeita hamar urteetan. Clayton M. Christensenen ikerketaren arabera, ezegonkortasun horren arrazoia berrikuntza disruptiboen eredu errepikatua izan zen. Adibidez, 1981ean, 8 hazbeteko unitate zaharrak (miniordenagailuetan erabiltzen zirenak) 5,25 hazbeteko unitate berriak (mahai gaineko ordenagailuetan erabiltzen zirenak) baino "askoz handiagoak" ziren. Hala ere, 8 hazbeteko unitateak ez ziren eskuragarriak mahai gaineko makina berrientzat. 5,25 hazbeteko unitate soila, teknologikoki apalagoak ziren osagaiekin mihiztatua, "berrikuntza" zen, berria zen zentzuan soilik.Hala ere, merkatu hori hazi eta unitateak hobetu ahala, fabrikatzen zituzten enpresek arrakasta izan zuten azkenean, eta zortzi hazbeteko unitateen fabrikatzaile asko atzean geratu ziren. |
| Display | LED | Bonbilak | LED bat askoz txikiagoa da eta bonbilla bat baino energia gutxiago kontsumitzen du. Lehen LED optikoak ahulak ziren eta argi adierazle gisa baino ez zuten balio. Ondorengo modeloak barrualdeak argiztatzeko erabil zitezkeen, eta orain hainbat hiri kaleetako LED argietara aldatzen ari dira. Goritasun-bonbillak ezabatzen ari dira herrialde askotan. LED eta AMOLED pantailak ere hasiak dira LCDekin lehiatzen. |
| Display | Kristal likidozko pantaila | Izpi katodikozko hodi | Kristal likidozko lehen pantailak (LCD) monokromatikoak eta bereizmen txikikoak ziren. Erloju eta beste gailu eramangarri batzuetan erabiltzen ziren, baina 2000ko hamarkadaren hasieran horiek (eta beste teknologia lau batzuk), neurri handi batean, izpi katodikoen hodien teknologia nagusia (CRT) ordeztu zuten ordenagailuen eta telebisten pantailetarako. CRT telebistak oso astunak ziren, eta hodiaren tamainak eta pisuak pantailaren gehienezko tamaina 38 hazbetera mugatzen zuten; LCD telebistak eta beste pantaila lau batzuk, berriz, 40 ", 50", 60 "eta are handiagoak dira, eta horiek guztiek CRT telebista batek baino askoz pisu txikiagoa dute. CRT teknologiak hobetu egin ziren 90eko hamarkadaren amaieran, benetan lauak diren panelekin eta kontrol digitalekin; hala ere, eguneratze horiek ez ziren nahikoa izan CRTak LCD pantaila lauetatik mugitzea saihesteko. |
| Elektronika | Trantsistore | Balbula termoioniko | Balbula termoionikoak izan ziren teknologia elektroniko nagusia 50eko hamarkadara arte. Lehen transistorea Bell Laborategiek asmatu zuten 1947an, baina hasieran irrati-enpresek, RCAk kasu, ez zuten aintzat hartu 50eko hamarkadaren erdialdera arte, Sonyk arrakastaz merkaturatu baitzuen teknologia poltsikoko transistoreen erradioarekin, eta, horren ondorioz, transistoreek huts-hodiak ordezkatu zituzten teknologia elektroniko nagusi gisa 50eko hamarkadaren amaieran. |
| Elektronika | Silizio | Germanio | 1950eko hamarkadaren amaiera arte, germaniera zen gailu erdieroaleentzako material erdieroale nagusia, ordura arteko errendimendu handiena eskaintzeko gai baitzen. |
| Elektronika | MOSFET | Transistore bipolar | Lotura bipolarreko transistorea (BJT) gailu erdieroale nagusia izan zen 60ko hamarkadara arte. 70eko hamarkadan, MOSFETek BJT ordezkatu zuen teknologia erdieroale nagusi gisa. |
| Manufaktura | Hondeamakina hidraulikoak | Kable bidezko hondeamakinak | Hondeamakina hidraulikoak argi eta garbi berritzaileak izan ziren sartu zirenean, baina haien erabilera hamarkada batzuk geroago orokortu zen. Hala ere, kable bidez eragindako hondeamakinak erabiltzen jarraitzen dira kasu batzuetan, batez ere indusketa handietarako. |
| Manufaktura | Altzairuzko minifabrikak | Integrazio bertikaleko altzairugintza | Batez ere txatarra eta tokiko energia-iturriak erabiltzen direnez, errota horiek errentagarriak izan daitezke, nahiz eta handiak ez izan. |
| Manufaktura | Plastikoa | Metala, egurra, kristala... | Bakelitak eta beste plastiko primitibo batzuek oso erabilera mugatua zuten: isolamendu elektrikoa eta kostu txikia zituzten abantaila nagusi. Plastikozko forma berriek gardentasuna, elastikotasuna eta errekuntza bezalako abantailak zituzten. XXI. mendearen hasieran, plastikoak lehen metalezkoak, zurezkoak eta beirazkoak ziren etxeko gai askotarako erabil daitezke. |
| Musika eta bideoa | Sintetizadore digitala | Organo elektronikoa, piano elektrikoa eta pianoa | Hasieran, sintetizadoreak kostu eta pisu txikiko alternatibak ziren organo elektronikoentzat, piano elektrikoentzat eta piano akustikoentzat. 2010eko hamarkadan, sintetizadoreak piano elektrikoak eta piano akustikoak baino nabarmen merkeagoak dira, eta, aldi berean, soinu-efektuen eta musika-soinuen gama askoz handiagoa eskaintzen dute. |
| Musika eta bideoa | Fonografoa | Pianola |
| Musika eta bideoa | Deskarga daitezkeen bitarteko digitalak | CD, DVD | 1990eko hamarkadan, musikaren industriak binilozko disko xumea kendu zuen, eta kontsumitzaileak banakako abestiak erosteko baliabiderik gabe utzi zituen. Hasiera batean, parekoen artean artxiboak trukatzeko legez kanpoko teknologiek hartu zuten merkatu hori, eta, ondoren, lineako txikizkariek, hala nola iTunes Storek eta Amazon.com-ek. Behe-gamaren desbardoitze horrek, azkenean, kostu handiko grabazio fisikoen salmentak ahuldu zituen, hala nola diskoak, zintak eta CDak. |
| Musika eta bideoa | Eskatu ahalako bideoak | Bideoen alkilerra | Eskariaren araberako bideo-programek Interneterako sarbidea duten gailu askotan funtziona dezakete. Ikasketa zinematografikoen eta streaming hornitzaileen arteko lizentzia-akordioak arau bihurtu direnetik, horrek saihestu egin du jendeak alokairuak fisikoki bereizita bilatzeko beharra. Netflix, merkatu honetan nagusi den enpresa, bideoklubentzako mehatxu garrantzitsu gisa aipatua izan zen lehen aldiz posta bidezko DVD eskaintzatik haratago hedatu zenean. Netflixen sortzaileetako batzuk Blockbuster LLC alokairu-katera joan ziren 2000. urtean, beren enpresa saltzen saiatzeko. Blockbusterrek uko egin zion eskaintzari, eta hamar urte geroago jarduera eten zuen. |
| Argazkilaritza | Argazkilaritza digitala | Argazkilaritza kimikoa | Lehen kamera digitalek kalitate eta bereizmen eskaseko irudia zuten, eta obturadorearen atzerapen handia. 2010eko hamarkadan, kalitatea eta ebazpena jada ez dira arazo garrantzitsuak, eta obturadorearen atzerapena neurri handi batean konpondu da. Memoria-txartel txikien eta ehunka edo milaka argazkitarako gaitasuna duten disko gogor eramangarrien erosotasunak eta horiek errebelatzeko beharrik ezak ere lagundu dute kamera digitalak merkatuko liderrak izaten. Kamera digitalek energia-kontsumo handia dute (baina bateria arinen hainbat paketek energia nahikoa eman dezakete milaka argazkitarako). Argazkigintza klasikorako kamerak gailu autonomoak dira. Era berean, bereizmen handiko bideo digitalaren grabazioak filmak ordezkatu ditu, aurrekontu handiko filmen eta artelanen kasuan izan ezik. Kamera digitalen gorakadak Eastman Kodak, hamarkadatan kameren enpresa handienetako bat, porrot egitera eraman zuen 2012an. 1975ean lehen kamera digitaletako bat asmatu zuen arren, Kodakek film tradizionalean inbertitzen jarraitu zuen askoz geroago arte. |
| Argazkilaritza | Abiadura handiko CMOS irudi-sentsoreak | Argazki film-ak | Lehen aldiz sartu zirenean, abiadura handiko CMOS sentsoreak ez ziren hain sentikorrak, bereizmen txikiagoa zuten eta horietan oinarritutako kamerek iraupen laburragoa zuten (grabazio-denbora). Azkar prestatzeko denbora baten abantailak, ganberako edizioak eta ia berehalako berrikuspenak azkar ezabatu zituzten 16 mm-ko abiadura handiko filmen sistemak. CMOSetan oinarritutako kamera digitalek ere energia gutxiago behar dute (110 V-ko korronte monofasikoa eta errendimendu handiko CMOSetarako anpere gutxi batzuk, 5 V edo 3,3 V-ko korronte zuzena eta potentzia baxuko CMOSetarako bi edo hiru anpere, eta film-kamerek, berriz, 240 V monofasiko edo trifasiko, 20-50 A-ra). Etengabeko aurrerapenek 35 mm-ko pelikula gainditu dute, eta 70 mm-ko pelikula-aplikazioei aurre egiten ari dira. |
| Edizioa | Inprimagailu | Offset | Offset inprimaketak kostu handia du oro har, baina kostu unitarioa oso txikia da ordenagailuko inprimagailuekin alderatuta, eta kalitate handiagoa. Baina inprimagailuek, laserrak bereziki, abiadura eta kalitatea hobetu ahala, gero eta erabilgarriagoak bihurtu dira edizio mugatuetan dokumentuak sortzeko. |
| Edizioa | Edizio elektronikoa | Edizio tradizionala | Autoedizioko lehen sistemek ezin zituzten gama altuko sistema profesionalak berdindu, ez prestazioei ez kalitateari dagokienez, baina berehala nabaritu zen haien eragina, argitalpen-negozioan sartzeko kostua murriztu baitzen. 1990eko hamarkadaren erdialdean, autoedizioak aurreinprimaketako eragiketa gehienetan tresna tradizionalak ordezkatu zituen neurri handi batean. |
| Edizioa | Testu-tratamenduko programa | Idazmakina | Testuak prozesatzeko software batek ordezkatu du idazmakina. Software horrek funtzio ugari ditu dokumentuak estilizatzeko, kopiatzeko eta errazago sortzeko. |
| Garraioa | Lurrunontzi | Belaontzi | Lehen lurrun-ontziak barruko uretan hedatu ziren, non belaontziak ez baitziren hain eraginkorrak, itsas bideetan baino, mozkin-marjina handiagoarekin. Horregatik, lurrun-ontziak, hasieran, ohiko ontzi-konpainien merkatu "okerrenetan" bakarrik lehiatzen ziren. |
| Garraioa | Segurtasun-bizikleta | Biziklo | Bizikloak ezagunak ziren 1870eko hamarkadan, baina zaharkituta geratu ziren segurtasun bizikletengatik. |
| Garraioa | Trenbide-garraio | Ubide, Zaldiek tiratutako ibilgailua | Trenbideko garraioa sartzeak erabat suntsitu zuen zaldi bidezko garraioa, batez ere distantzia luzeetarako, eta salgaien kanaleko garraioa ere ia bertan behera geratu zen. Trenbideko garraioak sozietate anonimoa sartzera, trenbideko ordutegira eta, azken buruan, ordutegi-mugarrietara eraman zuen, eta merkatu berriak ere ireki zituen, produktu freskoak eta galkorrak gehiago banatzeko. Komunikazioei dagokienez, egunkariek eta posta-zerbitzuek distantzia luzeko zerbitzuak eskaini ahal izan zituzten egunero. |
| Garraioa | Masa-automobilismoa | Zaldiek tiratutako ibilgailua, Trenbide-garraio | XX. mendearen hasieran, trenbidea (tranbiak barne) merkantziak eta bidaiariak lurretik garraiatzeko biderik azkarrena eta errentagarriena zen herrialde industrializatuetan. Lehen autoak, autobusak eta kamioiak tokiko garraiorako erabili ziren, aldirietan, tranbien eta industria-bideen ordez. Autobideen hedapenarekin, batez besteko eta geroago distantzia luzeko garraioak errepide bidezko trafikora aldatu ziren, eta trenbide batzuk itxi egin ziren. Trenbide-trafikoak tona-kilometro bakoitzeko kostu txikiagoa duenez, baina errepideko trafikoak baino inbertsio eta ustiapen-kostu handiagoak dituenez, trenbidea nahiago da oraindik eskala handiko solteko kargetarako (mineralak, esaterako). Hala ere, trafikoaren pilaketak automobilaren erabileraren eraginkortasuna mugatzen du, eta, beraz, trenbidea bidaiarien hiri-garraiorako erabiltzen da oraindik ere. |
| Garraioa | Abiadura handiko trenbidea | Distantzia laburreko hegaldiak | Abiadura handiko trena sartu zen ia merkatu guztietan, aire-zerbitzu batekin lehian bi orduko edo gutxiagoko bidaia-iraupenarekin, nabarmen murriztu zen urte gutxiren buruan, edo erabat desagertu zen. Treneko bidaia-denbora luzeagoak dituzten merkatuetan ere, airelineek murriztu egin dute eskainitako hegaldien kopurua, eta bidaiarien kopuruak behera egin du. Hona hemen adibide batzuk: Bartzelona-Madril abiadura handiko trena, Colonia-Francfort abiadura handiko trena (2016tik ez dago zuzeneko hegaldirik) edo Paris-Londres konexioa, Abiadura Handiko Trena inauguratu ondoren. Distantzia ertaineko bidaietarako, Pekin eta Shanghai artean, esaterako, abiadura handiko trena eta airelineak lehia oso gogorrean sartzen dira. |
| Garraioa | Jet pribatuak | Garraio supersonikoa | Concorde hegazkina merkataritza trafiko handiko hegazkin supersoniko bakarra izan da orain arte. Hala ere, bezero-segmentu txiki bati ematen zion arreta, geroago jet subsoniko pribatu txikiak baimendu ahal izan zituena. Abiadura galtzea malgutasunarekin eta ibilbide zuzenago batekin konpentsatzen zen (hau da, hub batetik igaro beharrik gabe). Hegaldi supersonikoak ere debekatuta daude jendea bizi den lurraren gainetik, estanpatu sonikoak direla eta. Concorde zerbitzua 2003an amaitu zen. |

## Aukera posibleak

| Ideia | Balioa | Irisgarritasuna |
| Eraldaketa digitala | $100 trilioi | Globala |
| Asteroideen meatzaritza | $100 trilioi | Globala |
| Frontera irekia | $78 trilioi | Globala |
| Teknologia disruptiboak | $14- $33 trilioi | Globala |
| Merkataritza elektroniko | $22 trilioi | Garapen bidean daiden herrialdeak |
| Ondarearen kudeaketa | $22 trilioi | Globala |
| Hiri adimentsu | $20 trilioi | Globala |
| Adimen artifiziala | $15.7 trilioi | Globala |
| Klima aldaketa arintzea | $7 trilioi | Globala |
| Emakumeen eskubideak | $12 trilioi | Globala |
| Merkataritza-askatasun | $11 trilioi | Globala |
| Ekonomia zirkularra | $4.5 trilioi | Globala |
| Gizonen eta emakumeen arteko soldata-aldeak | $2 trilioi | ELGA |
| Lan-bizitza luzeagoak | $2 trilioi | ELGA |
| Gazteen eskulana sustatzea | $1.2 trilioi | ELGA |
| Ibilgailuen aldi baterako erabilera | $1 trilioi | Globala |

## Mehatxu potentzialak

| Mehatxua | Arriskuan | Irisgarritasuna |
| Sendagaiekiko erresistenteak diren infekzioak | $100 trilioi | Globala |
| Zibererasoak | $6 koadrilioi | Globala |
| Auto-ilarak | $2.8 trilioi | AEB |

## Erreferentziak

* ↑ Ab Rahman, Airini. (2017). Emerging Technologies with Disruptive Effects: A Review. .
* ↑ Bower, Joseph L. & Christensen, Clayton M.. (1995)..
* ↑ «Jeremy Corbyn, entrepreneur» The Economist ISSN 0013-0613. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Wu, Lingfei; Wang, Dashun; Evans, James A.. (2019-02). «Large teams develop and small teams disrupt science and technology» Nature 566 (7744): 378–382. doi:10.1038/s41586-019-0941-9. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) «The Altmetric Top 100 – 2019» Altmetric (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 Christensen, Clayton M.; Raynor, Michael E.. (2003). The innovator's solution : creating and sustaining successful growth. Boston, Mass. : Harvard Business School Press ISBN 978-1-57851-852-4. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 Christensen, Clayton M.. (1997). The innovator's dilemma : when new technologies cause great firms to fail. Boston, Mass. : Harvard Business School Press ISBN 978-0-87584-585-2. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Assink, Marnix. (2006-01-01). «Inhibitors of disruptive innovation capability: a conceptual model» European Journal of Innovation Management 9 (2): 215–233. doi:10.1108/14601060610663587. ISSN 1460-1060. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Durantin, Arnaud; Fanmuy, Gauthier; Miet, Ségolène; Pegon, Valérie. (2017). Fanmuy, Gauthier ed. «Disruptive Innovation in Complex Systems» Complex Systems Design & Management (Springer International Publishing): 41–56. doi:10.1007/978-3-319-49103-5_4. ISBN 978-3-319-49103-5. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Acaroglu, L.. (2014). «Making change: Explorations into enacting a disruptive pro-sustainability design practice» undefined (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Hala ere, aldaketa ekonomiko orokor batera daramaten teknologia berrien kontzeptua ez da ideia berria, Joseph Schumpeterrek Karl Marxen suntsipen sortzailearen ideia egokitu baitzuen. Schumpeterrek (1949) bere adibideetako batean "Erdialdeko Illinoisak hasitako Mendebalde Erdiko trenbidea" erabili zuen. Honela idatzi zuen: "Erdialdeko Illinoisak negozio ona ekarri zuen eraikitzen ari zen bitartean eta bere inguruan hiri berriak eraikitzen eta lurra lantzen ari ziren bitartean, eta, horrez gain, heriotza-epaia ekarri zion mendebaldeko nekazaritza zaharrari". "Teknologia disruptiboak: Catching the Wave" Harvard Business Review, 1995eko urtarrila-otsaila. .
* 1 2 Christensen, Clayton M.. (1997). The innovator's dilemma : when new technologies cause great firms to fail. Harvard Business School Press ISBN 0-87584-585-1. PMC 34320559. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 3 4 Christensen, Clayton M.. (1997). The innovator's dilemma : when new technologies cause great firms to fail. Harvard Business School Press ISBN 0-87584-585-1. PMC 34320559. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 Christensen, Clayton M.. (2003). The innovator's solution : creating and sustaining successful growth. Harvard Business School Press ISBN 1-57851-852-0. PMC 53150971. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Reinventing Your Business Model, Harvard Business Review. .
* 1 2 3 Christensen, Clayton M.; Raynor, Michael E.; McDonald, Rory. (2015-12-01). «What Is Disruptive Innovation?» Harvard Business Review ISSN 0017-8012. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Forrest, Conner. (2014-05-01). «Startup jargon: 10 terms to stop using» TechRepublic (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Adams, Susan. «Clayton Christensen On What He Got Wrong About Disruptive Innovation» Forbes (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 Akkizidis, Ioannis S.. (2016). Marketplace lending, financial analysis, and the future of credit : integration, profitability, and risk management. ISBN 978-1-119-09917-8. PMC 934383042. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 3 Rajagopal. (2014). Architecting enterprise : managing innovation, technology, and global competitiveness. ISBN 978-1-137-36677-1. PMC 880349840. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Rajagopal. (2015). The butterfly effect in competitive markets : driving small changes for large differences. ISBN 978-1-137-43497-5. PMC 904292592. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 3 4 (Ingelesez) Nast, Condé. (2014-06-16). «What the Gospel of Innovation Gets Wrong» The New Yorker (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Weeks, Michael R.. (2015-10-02). «Is disruption theory wearing new clothes or just naked? Analyzing recent critiques of disruptive innovation theory» Innovation 17 (4): 417–428. doi:10.1080/14479338.2015.1061896. ISSN 1447-9338. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Zeleny, Milan. (2012-03-01). «High technology and barriers to innovation: from globalization to relocalization» International Journal of Information Technology & Decision Making 11 (02): 441–456. doi:10.1142/S021962201240010X. ISSN 0219-6220. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Haxell, A.. (2012-10-01). Enactments of change: becoming textually active at youthline NZ. Deakin University (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Bhatt, Ibrar. (2017-03-16). Assignments as Controversies: Digital Literacy and Writing in Classroom Practice. Taylor & Francis ISBN 978-1-317-28921-0. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Vương, Quân Hoàng. (2021). A Mindsponge-Based Investigation into the Psycho-Religious Mechanism Behind Suicide Attacks. ISBN 83-66675-58-0. PMC 1261727631. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Gassmann, Oliver. (2006-06). «Opening up the innovation process: towards an agenda» R and D Management 36 (3): 223–228. doi:10.1111/j.1467-9310.2006.00437.x. ISSN 0033-6807. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Bower, Joseph L.; Christensen, Clayton M.. (1995-01-01). «Disruptive Technologies: Catching the Wave» Harvard Business Review ISSN 0017-8012. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ World Development Report 2019: The Changing Nature of Work. 2018-09-24 doi:10.1596/978-1-4648-1328-3. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) «Joseph L. Bower - Faculty & Research - Harvard Business School» www.hbs.edu (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Gilbert, Clark; Bower, Joseph L. (2002-05-01). «Disruptive change. When trying harder is part of the problem» Harvard business review 80 (5): 94–101, 134. ISSN 0017-8012. PMID 12024762. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Otekhile, Cathy-Austin; Zelený, Milan. (2016-06-30). «Self Service Technologies: A Cause Of Unemployment» International Journal of Entrepreneurial Knowledge 4 (1) doi:10.37335/ijek.v4i1.38. ISSN 2336-2960. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Zeleny, Milan. (2012-01-01). «Crisis and transformation: On the corso and ricorso of human systems» Human Systems Management 31 (1): 49–63. doi:10.3233/HSM-2011-0758. ISSN 0167-2533. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Kotabe, Masaaki; Scott Swan, K.. (1995). «The role of strategic alliances in high-technology new product development» Strategic Management Journal 16 (8): 621–636. doi:10.1002/smj.4250160804. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Zeleny, Milan. (2006-01-01). «Knowledge-information autopoietic cycle: towards the wisdom systems» International Journal of Management and Decision Making 7 (1): 3–18. doi:10.1504/IJMDM.2006.008168. ISSN 1462-4621. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Pett, Jason; Kristall, Mark; Mack, Deborah. (2017-06-01). «Opportunity from disruption: adopting six traits can enable internal audit functions to become more agile in the face of change» Internal Auditor 74 (3): 57–61. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ meridian.allenpress.com (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Wanna, John Fouad. Comparative study between external auditors and internal auditors. (c1997). Lebanese American University (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Guo, Jianfeng; Pan, Jiaofeng; Guo, Jianxin; Gu, Fu; Kuusisto, Jari. (2019-02-01). «Measurement framework for assessing disruptive innovations» Technological Forecasting and Social Change 139: 250–265. doi:10.1016/j.techfore.2018.10.015. ISSN 0040-1625. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Petzold, Neele; Landinez, Lina; Baaken, Thomas. (2019-06). «Disruptive innovation from a process view: A systematic literature review» Creativity and Innovation Management 28 (2): 157–174. doi:10.1111/caim.12313. ISSN 0963-1690. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Sadiq, Fawad; Hussain, Tasweer. (2018-12-10). «Exploring the Role of Managers in Nurturing Disruptive Innovations» Business & Economic Review 10 (4): 103–120. doi:10.22547/ber/10.4.5. ISSN 2074-1693. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Sadiq, Fawad; Hussain, Tasweer; Naseem, Afshan. (2020-01-01). «Managers' disruptive innovation activities: the construct, measurement and validity» Management Decision 59 (2): 153–174. doi:10.1108/MD-08-2019-1047. ISSN 0025-1747. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Sadiq, Fawad; Hussain, Tasweer; Naseem, Afshan; Mirza, Muhammad Zeeshan; Syed, Ahsan Ali. (2022-02-01). «The pursuit of disruptive innovations by middle managers: effects of the firm’s customer orientation and mastery achievement goals» Review of Managerial Science 16 (2): 551–581. doi:10.1007/s11846-021-00456-x. ISSN 1863-6691. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ «Views from the front lines of the data-analytics revolution | McKinsey» www.mckinsey.com (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 (Ingelesez) Bosman, Julie. (2012-03-13). «After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses» Media Decoder Blog (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ «Encarta: The Reference Tool of the Future?Microsoft Encarta World English Dictionary (CD-ROM Version). Microsoft CorporationEncarta World English Dictionary. Anne H. SoukhanovMicrosoft Encarta Reference Suite 2000. Microsoft Corporation» The Library Quarterly 71 (2): 261–269. 2001-04 doi:10.1086/603265. ISSN 0024-2519. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ «Wayback Machine» web.archive.org 2011-05-11 (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 Christensen, Clayton M.. (1997). The innovator's dilemma : when new technologies cause great firms to fail. Boston, Mass. : Harvard Business School Press ISBN 978-0-87584-585-2. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) StudySoup, Sieva Kozinsky. (2014-01-08). «Education and the Innovator’s Dilemma» Wired ISSN 1059-1028. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Dabrowski, Jarek. (2000). Silicon surfaces and formation of interfaces : basic science in the industrial world. World Scientific ISBN 978-981-281-365-7. PMC 826660205. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Siffert, P.. (2004). Silicon : Evolution and Future of a Technology. Springer Berlin Heidelberg ISBN 978-3-662-09897-4. PMC 851370118. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 Triumph of the MOS Transistor. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) «13 Sextillion & Counting: The Long & Winding Road to the Most Frequently Manufactured Human Artifact in History» CHM 2018-04-02 (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Steve Knopper. (2009). Appetite for self-destruction. Free Press ISBN 978-1-4165-5215-4. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Spector, Mike. «Blockbuster to Remake Itself Under Creditors» WSJ (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) McAlone, Nathan. «This man invented the digital camera in 1975 — and his bosses at Kodak never let it see the light of day» Business Insider (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Kodak and The Digital Revolution - Management of Innovation and Change — Pradeep Singh. 2015-03-05 (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ iPhone 7 Plus. .
* ↑ (Ingelesez) Denning, Steve. «Understanding Disruption: Insights From The History Of Business» Forbes (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Schivelbusch, Wolfgang. (2014). The Railway Journey : the Industrialization of Time and Space in the Nineteenth Century.. University of California Press ISBN 978-0-520-95790-9. PMC 879551419. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Concorde grounded for good. 2003-04-10 (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) «$100 Trillion by 2025: the Digital Dividend for Society and Business» World Economic Forum (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ «The Biggest Opportunity of our Generation: Asteroid Mining could be a $100 Trillion Industry» Futurism (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ «A world of free movement would be $78 trillion richer» The Economist ISSN 0013-0613. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ «Disruptive technologies: Advances that will transform life, business, and the global economy | McKinsey» www.mckinsey.com (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Dorrier, Jason. (2017-06-16). «These 7 Disruptive Technologies Could Be Worth Trillions of Dollars» Singularity Hub (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ Jennex, Murray E.. (2003-03). «UNCTAD and E-Commerce Success» The Electronic Journal of Information Systems in Developing Countries 11 (1): 1–7. doi:10.1002/j.1681-4835.2003.tb00074.x. ISSN 1681-4835. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Levy, Rachael. «The firms that trade stocks for mom and pop have a $22 trillion opportunity» Business Insider (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Inc, InterDigital. (2018-01-24). «Smart City Tech to Drive Over 5% Incremental GDP, Trillions in Economic Growth Over the Next Decade Reports ABI Research» GlobeNewswire News Room (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Nelson, Eshe. (2017-06-27). «AI will boost global GDP by nearly $16 trillion by 2030—with much of the gains in China» Quartz (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Whiting, Alex. (2018-01-26). «At Davos, bosses paint climate change as $7 trillion opportunity» The Sydney Morning Herald (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ «1. The Urgency of Advancing Equality» Advancing Equality (University of California Press): 1–16. 2020-12-31 (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) McGrath, Maggie. «The $12 Trillion Opportunity Ripe For Investing Dollars: Advancing Gender Equality» Forbes (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Lomborg, Bjørn. (2018-03-15). «A Trade War On the World’s Poorest | by Bjørn Lomborg» Project Syndicate (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ «Waste to Wealth Book: Creating Advantage in a Circular Economy - Accenture» web.archive.org 2018-02-22 (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) PricewaterhouseCoopers. «Women in Work Index 2022» PwC (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) PricewaterhouseCoopers. «Golden Age index» PwC (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* 1 2 (Ingelesez) Hawkins, Andrew J.. (2018-01-10). «Lyft thinks we can end traffic congestion and save $1 trillion by selling our second cars» The Verge (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Groupe, Sanofi-Aventis. (2018-03-08). «Evotec and Sanofi in exclusive talks to create an Evotec-led Infectious Disease open innovation R&D platform» GlobeNewswire News Room (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) Samartsev, Dmitry. (2020-12-07). «Cybercrime may cost the world $11.4 million every minute in 2021. Here is how we can stop it» ThePrint (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
* ↑ (Ingelesez) INRIX. «AMERICANS WILL WASTE $2.8 TRILLION ON TRAFFIC BY 2030 IF GRIDLOCK PERSISTS» Inrix (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).

## Ikus, gainera

* Killer application
* Adimen artifiziala
* Berrikuntza ireki

## Kanpo estekak

* «Teknologia disruptiboa eta bere erabilera osasunean.» Wordpress base para proyectos | Smartbrand 2021-04-30
* Datuak: Q1192297