OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Treponema

Treponema generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, Spirochaetaceae familia barnean sailkatuta izanik. Familia honetako genero guztiak espiroketak dira, hots, bakterio helikoidalak, finak eta luzeak, diametro txikikoak. Espiroketa guztiak mugikorrak dira, baina haien mugimendua berezia da, flageloak ez baitaude bakterioaren kanpoaldean, zelula horma eta kanpo mintzaren artean baizik. Horrek sugearen antzeko mugimendu bihurrikatzailea eragiten du, gainontzeko bakterioek ez dutena.
Treponema generoko bakterioak, espiroketa guztiak bezala, ondo ikusten dira "in vivo" eremu iluneko mikroskopioaren bitartez. Ostalari baten barruan bizi dira (gizakia ala animaliak), komentsal ala bizkarroi moduan. Espezie patogenoen artean Treponema pallidum -sifiliaren eragilea- eta Treponema carateum dira aipagarrienak. Ez-kaltegarrien artean, berriz, ahoan bizi diren komentsalak: Treponema denticola eta Treponema oralis.
Treponema guztiak anaerobioak dira edo, asko jota, mikroaerofiloak.
Treponema gehienek eskakizun nutritibo zorrotzak dituzte, laborategian hazteko hazkuntza-inguru aberatsak eskatuz. Espezie patogeno batzuk (Treponema pallidum, kasu) ezin dira laborategian kultibatu.

## Espezieak

* Treponema pallidum
** Treponema pallidum pallidum
** Treponema pallidum pertenue
** Treponema pallidum endemicum
* Treponema carateum
* Treponema paraluiscuniculi
* Treponema denticola
* Treponema vincentii
* Treponema scoliodontum
* Treponema refringens
* Treponema minutum
* Treponema phagedenis
* Treponema succinifaciens
* Treponema bryantii
* Datuak: Q134745
* Multimedia: Treponema / Q134745
* Espezieak: Treponema
# Treppo Grande

Treppo Grande Italiako udalerri bat da. Udineko probintzian kokatuta dago, Friuli-Venezia-Julia eskualdean. 1.714 biztanle ditu, 11,32 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Treppo Grandek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Buja Cassacco Colloredo di Monte Albano Magnano in Riviera Tricesimo Artegna

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53386
* Multimedia: Treppo Grande / Q53386
# Trepi eta Arawak

Trepi eta Arawak 1995ean eta Gasteizen sorturiko reggae eta ska musika taldea da.

## Historia

Julen Trepiana "Trepi"-k Potato taldea utzi eta Arawak sortu zuen. Bera zen abeslaria eta 1996an Cuerpo a uerpo diska grabatu zuen, gazteleraz, eta 1999an Sorterrira diska euskaraz, Joseba Sarrionandiaren hitzekin osatua.
Hamarkada batetik gorako hutsunearen ondoren Trepik Arawak birsortu zuen, oraingoan Gobeo Bay izenarekin eta dagoeneko hainbat diska kaleratu ditu.

## Diskografia
### Trepik Potatorekin

* Erre que erre (Oihuka, 1990).
* Crónicas de puerto sin más (Oihuka, 1992).
* Plántala (Oihuka, 1995).

### Arawak

* Cuerpo a cuerpo (Oihuka, 1996).

### Trepi eta Arawak

* Sorterrira (Oihuka, 1999).

### Gobeo Bay

* Alfa y Omega (autoekoizpena, 2012).
* Cuatro Notas (autoekoizpena, 2015).
* Cuatro Dubs (autoekoizpena, 2015).

## Erreferentzia

* ↑ (Gaztelaniaz) Julen Trepi Trepiana | Gobeo Bay | Nuevo disco Cuatro notas. (Noiz kontsultatua: 2017-10-20).
* ↑ Matxinsalto. (2012-05-16). Trepi Eta Arawak- Sorterrira (1999). (Noiz kontsultatua: 2017-10-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61361958
# Tongchuan

Tongchuan (txinera sinplifikatuz: 铜川; pinyineraz: Tóngchuān), Shaanxi probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 835.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 3.889,6 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena

Prefektura mailako Tongchuan hiriaren mugakideak honakoak dira: Yan'an iparraldean, Xianyang mendebalde eta hego-mendebaldean, eta Weinan ekialde eta hego-ekialdean.

## Banaketa administratiboa

* Yaozhou Barrutia, (耀州区) Yàozhōu Qū ;
* Wangyi Barrutia, (王益区) Wángyì Qū ;
* Yintai Barrutia, (印台区) Yìntái Qū ;
* Yijun Konderria, (宜君县) Yíjūn Xiàn.

## Ikus, gainera

* Shaanxi probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Tongchuan hiriko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q514608
* Multimedia: Tongchuan / Q514608
# Tongera (Zambia eta Zimbabwe)

    Artikulu hau Zambia and Zimbabweko hizkuntzari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «tongera (argipena)».
Tongera (Chitonga) bantu hizkuntza bat da. Tonga herriak (Bantu Batonga) hitz egiten du, batez ere Zambiako hegoaldeko probintzian, Lusaka probintzian, Erdialdeko eta Mendebaldeko probintzian eta Zimbabweko iparraldean bizi direnak, eta gutxi batzuk ipar-mendebaldeko Mozambiken. Iwe, toka eta leya etniako kideek ere hitz egiten dute, baita zambiar eta zimbabwetar elebidun askok ere. Zambian tongera lehen hizkuntza bezala irakasten da Hegoaldeko Probintzia osoan, Lusaka eta Erdialdeko Probintzietan.
Zambiako lingua franca nagusienetako bat da, bemba, lozi eta txewerarekin batera. Tongerazko bi dialekto bereizgarri daude: haraneko tongera eta ordokiko tongera. Haranekoa Zambezi ibaiko haranean eta Batongako hegoaldeko eremuetan hitz egiten dute batez ere, eta ordokikoa, berriz, Monzeko barrutiaren eta Batongako iparraldeko eremuen inguruan hitz egiten dute gehien.

## Erreferentziak

* ↑ 38. araua - Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2024-6-10).
* ↑ A Practical Introduction to Chitonga, C.R. Hopgood, 1992 Edition, Zambia Educational Publishing House, p. x

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34101
# Tongerazko Wikipedia

Tongerazko Wikipedia Wikipediaren tongerazko edizioa da. 2004ko urtarrilean jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 1.498 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 165.a zen.

## Kanpo estekak

* Tongerazko Wikipedia
* Datuak: Q3112631
# Tongcheng

Tongcheng Txinako Herri Errepublikako esanahi desberdineko hainbat gauza izan daiteke:
* Tongcheng, Anhui probintziako Anqing prefekturako hiria.
* Tongcheng konderria, Hubei probintziako Xianning hiriko konderria.
# Tongera (argipena)

Tongera izan daiteke:
* Tongera (ISO 639-3: ton) – Tongan egiten duten polinesiar hizkuntza;
* Tongera (Zambia eta Zimbabwe) edo Chitonga (ISO 639-3: toi) – Zambia, Zimbabwe eta Mozambiken egiten duten bantu hizkuntza;
* Tongera (Malawi) edo Chitonga (ISO 639-3: tog) – Malawin egiten duten bantu hizkuntza;
* Tongera (Mozambike) edo Gitonga (ISO 639-3: toh) – Mozambiken egiten duten bantu hizkuntza.
# Tongerengo geltokia

Tongeren Belgikako tren geltoki bat da, Tongeren udalerrian kokatuta dagoena.
Liejako aldiriak sarearen S41 linean dago.

## Zerbitzuak

Liejako aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
S41HasseltDiepenbeek • Bilzen • Tongeren • Glons • Liers • Milmort • Herstal • Lieja–Saint-Lambert • Lieja–Carré • Lieja–Guillemins • Angleur • Chênée • Chaudfontaine • Fraipont • Nessonvaux • Pepinster • Verviers–Erdialdea • Verviers–Jauregia • Dolhain-Gileppe • Welkenraedt • HergenrathAkisgran :

## Ikus, gainera

* Liejako aldiriak
* Infrabel
* SNCB-NMBS

## Kanpo estekak

* Datuak: Q681688
* Multimedia: Tongeren train station / Q681688
iea Liejako aldiriak :
# Tongchuan barrutia

Tongchuan barrutia (txinera tradizionalez: 通川区) Txinako barruti bat da, Dazhou barruan. Azken zentsuaren arabera 580.000 biztanle zituen 888.03 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1152918
* Multimedia: Tongchuan District / Q1152918
# Tongbaita

Tongbaita elementu natiboak motako minerala da.

## Ezaugarriak

Tongbaita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Cr3C2}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 8,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tongbaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Tongeren

Tongeren (nederlanderaz ahoskatua: ˈtɔŋərə(n), frantsesez: Tongres tɔ̃gʁ, alemanez: Tongern ˈtɔŋɐn) Belgikako iparraldeko hiria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. Belgikako herririk zaharrena da, izan ere, gaur egungo mugen barruan Erromako hiriburu administratibo bakarra izan baitzen. Atuatuca Tungrorum izena zeukan, eta Tungri herria bizi zen bertan. Civitas Tungrorum barrutiko hiriburua administratiboa izan zen. Europako hiri zaharrenen sareko kidea da.

## Hiri senidetuak

| Arlon, Belgika Doornik, Belgika Heerlen, Herbehereak Kalisz, Polonia Maastricht, Herbehereak | Nijmegen, Herbehereak Cologne, Alemania Trier, Alemania Bavay, Frantzia Metz, Frantzia |

## Erreferentziak

* ↑ MAETN. (1999). (Noiz kontsultatua: 2011-5-19).

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Nederlanderaz) (Frantsesez)
* Datuak: Q190113
* Multimedia: Tongeren / Q190113
# Tugurites

Tugurites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Jurasikoan bizi ziren., hau da, orain dela 200 milioi urtetik 145 milioi urtera gutxi gorabehera.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Sepkoski, Jack. Sepkoski's Online Genus Database - Cephalopodes. (Noiz kontsultatua: 2010-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268272
# Tuhár

Tuhár Eslovakiako udalerri bat da, Lučeneceko barrutian kokatuta. 17,56 km²ko azalera du eta 358 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1573. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1045754
* Multimedia: Tuhár / Q1045754
# Tuhualita

Tuhualita silikato motako minerala da eta tuhualita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Tuhualita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaFe^{2+}Fe^{3+}Si6O15}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tuhualite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Tugtupita

Tugtupita silikato motako minerala da eta helvina taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Tugtupita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na4BeAlSi4O12Cl}}$. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tugtupite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Tuhelj

Tuhelj Kroaziako udalerri bat da, Krapina-Zagorje eskualdean. Azken zentsuaren arabera 2.043 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q535482
* Multimedia: Tuhelj / Q535482
# Tuhrina

Tuhrina Eslovakiako udalerri bat da, Prešoveko barrutian kokatuta. 13,26 km²ko azalera du eta 478 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1397. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q523338
* Multimedia: Tuhrina / Q523338
# Tumblelog

Tumblelog edo tlog blogaren aldaera bat adierazteko erabiltzen da, desordenatuagoa eta microbloggingarekin lotura estuagoa duena. Ausazko pentsaerak, loturak, irudiak eta bestelako edukia elkarbanatzen da, gai jakinik gabeak, lotura bakarra autore beraren sarrerak direla da eta. Loturak baino ez dituenean linklog izena jasotzen du.
| « | Tumblelog bat bat-bateko kontzientzia fluxu bat da, linklog lotura-zerrenden antzera neurri batean, baina gauza gehiagorekin loturez aparte. Blogen antzinako estilo bat gogorarazten didate, jendeak eskuz egiten zituen garaia; Movable Type-k sarrerei izena jartzea derrigorrezko egin aurretik, blogetako sarrerak aldizkarietako artikulu laburrak bihurtzen dira, sarrerak blogosfera osoan zeharko elkarrizketa baten parte direlarik. Robot Wisdom eta Bifurcated Rivets estilo zaharragoko blogak dira, tumblelogen antz handia dutenak, iruzkin gutxirekin, blogen arteko elkarrizketa urriarekin, [...] ia edizio hutsa soilik… Egia esan egunero sarean aurkitzen dituzun “gauzak” argitaratzeko modu bat baino ez. | » |
| Jason Kottke ||
Tumblelog batek zirriborro, ohar edo ideia baten antza ere badu. Blog arrunten etorkizuneko sarreren hasikinak dira, ohar labur eta pertsonalen koaderno baten antzera, publikoa izan arren iruzkinik edo muturra sartzea baimentzen ez duena.

## Erreferentziak

* ↑ Definizioa Jason Kottkeren arabera

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3542017
# Tumbleweed Connection

Tumbleweed Connection Elton John abeslari britainiarrak 1970eko urrian plazaratu zuen hirugarren estudioko diskoaren izenburua da. DJM Records konpainiak plazaratu zuen; Estatu Batuetan Uni Records.

## Ezaugarriak

Lana Gus Dudgeonek ekoiztu zuen. Erresuma Batuan seigarrena izatea lortu zuen. Espezialista batzuren ustez Elton Johnen lan onena izan daiteke. Estiloaren aldetik disko honetan soft rock eta country amerikarra dira nagusi, hori bai, abeslariaren zigiluararekin. Estatu Batuan, 1971ko martxoan Urrezko Diskoa lortu zuen eta 1998ko abuztuan, Platinozkoa. Rolling Stone aldizkariak garai guztietako 500 album onena zerrenda pñazaratu zuenean Tumbleweed Connection 458. postuan agertu zen.

## Abestien zerrenda

* Egileak: Elton John & Bernie Taupin, B2 izan ezik.

### A aldea

* "Ballad of a Well-Known Gun" – 4:59
* "Come Down in Time" – 3:25
* "Country Comfort" – 5:06
* "Son of Your Father" – 3:48
* "My Father's Gun" – 6:20

### B aldea

* "Where to Now St. Peter?" – 4:11
* "Love Song" (Lesley Duncan) – 3:41
* "Amoreena" – 5:00
* "Talking Old Soldiers" – 4:06
* "Burn Down the Mission" – 6:22

### 1995eko CDaren Bonus tracks

* "Into the Old Man's Shoes" – 4:02
* "Madman Across the Water" [jatorrizko bertsioa] – 8:52

### Bonus tracks (Deluxe edition 2008)

* "There Goes a Well Known Gun" (Versión alternativa de "Ballad of a Well-Known Gun") – 3:27
* "Come Down in Time" [Piano demo] – 3:21
* "Country Comfort" [Piano demo] – 4:12
* "Son of Your Father" [Piano demo] – 4:13
* "Talking Old Soldiers" [Piano demo] – 4:13
* "Into the Old Man's Shoes" [Piano demo] – 3:40
* "Sisters of the Cross" (Demo de 1970) – 4:38
* "Madman Across the Water" [Original version] – 8:52
* "Into the Old Man's Shoes" – 4:06
* "My Father's Gun" [BBC session] – 3:43
* "Ballad of a Well-Known Gun" [BBC session] – 4:36
* "Burn Down the Mission" [BBC session] – 6:52
* "Amoreena" [BBC session] –- 5:12

## Erreferentziak

* ↑ https://www.allmusic.com/album/tumbleweed-connection-mw0000650322

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1750837
# Tumaneko sarraskia

Tumaneko sarraskia Koreako Gerran gertatutako guda krimen bat izan zen. 1950eko uztailaren 16an, Hego Koreako Tuman herri inguruan, AEB Armadako larriki zauritu eta armarik gabeko 30 soldadu eta kapilau bat erail zituzten. Sarraskiaren egilea Ipar Koreako armada izan zen.
Taejongo guduan zehar Kum ibaitik aurrera eginez, infanteriako 19. erregimentuko eta armada estatubatuarraren 24. infanteriako dibisioko tropak isolatu egin zituzten 3. dibisioko (NK) Ipar Koreako tropek ezarritako errepide kontroleko postu baten bidez. Kontrol-postua suntsitzea zaila izan zen, eta tropa estatubatuarrak mendietan zehar mugitzera behartu zituen zaurituak ebakuatzeko.
Estatubatuarren aldeko hogeita hamar soldadu, kritikoki zaurituak, mendi-gailurrean geratu ziren hondoa jota, eta borrokalariak ez ziren bi pertsonak artatu zituzten: kapilau bat eta mediku bat. Handik gutxira, Ipar Koreako patruila batek aurkitu zituen zaurituak. Medikuak ihes egin ahal izan zuen arren, ipar-korearrek kapilau desarmatua exekutatu zuten zaurituen ondoan otoitz egiten ari zela, gero soldadu estatubatuarrak hiltzeko.
Sarraskia Estatu Batuetako komandanteak 1950eko uztailean gerra-krimenak ikertzeko batzorde bat sortzera eraman zituzten istiluetako bat izan zen. Hilabete horretan bertan, Ipar Koreako komandanteek, beren soldaduek gerrako presoak nola tratatzen zituzten kezkaturik, jarraibide zorrotzak ezarri zituzten gatibu hartutako etsaien maneiuari buruz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5073209
# Tumble (Carmarthenshire)

Tumble, galesez: Y Tymbl, Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Cross Hands udalerriaren hegoaldean dago, Carmarthen eta Llanelli udalerrietatik hurbil. Llannon komunitatean dago.
XIX. mendean, bertan, antrazita meatzeak ezarri ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7852544
* Multimedia: Tumble, Carmarthenshire / Q7852544
# Tumbling Shoals (Arkansas)

Tumbling Shoals Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cleburne konderrian dago, Arkansas estatuan. 902 biztanle ditu, 25,356182 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Cleburne konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7852587
# Tumbalá (udalerria)

Tumbalá Mexikoko udalerri bat da. Chiapas estatuan kokatua dago. 2010ean 31.723 biztanle zituen 401,55 km²ko azaleran. Herriburua [[Tumbalá (Tumbalá)|Tumbalá]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204609
* Multimedia: Tumbalá Municipality / Q204609
# Tumbiscatío (udalerria)

Tumbiscatío Mexikoko udalerri bat da. Michoacán de Ocampo estatuan kokatua dago. 2010ean 7.890 biztanle zituen 2.064,49 km²ko azaleran. Herriburua [[Tumbiscatío de Ruiz (Tumbiscatío)|Tumbiscatío de Ruiz]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3847185
* Multimedia: Tumbiscatío Municipality / Q3847185
# Tumblr

Tumblr microblogging zerbitzu bat da, testuak, argazkiak, bideoak, loturak, aipuak eta audioak tumblelog eran elkarbanatzeko aukera ematen duena. Bere egoitza nagusia Manhattanen (New York, AEB) dago, eta David Karp-ek sortu zuen 2007an. Erabiltzaileek gainontzeko erabiltzaileak “jarrai” (follow) ditzakete euren sarrerekin batera besteenak ere ager daitezen, edo euren blogak pribatu egin, beraz, Tumblr sare soziala dela esan daiteke. Webguneak bere erabilerraztasuna eta pertsonalizazio aukerak nabarmentzen ditu. Erraz pertsonaliza daiteke, eta gai ugari eskaintzen ditu, baita musika-erreproduzitzailea jartzea ere, HTML eta Javascript kodigoak baimentzen baititu.
2011 erdialdera Tumblrek bere aurkari WordPress.com-ek baino blog gehiago zituen. 2012ko otsailean 46,2 milioi blog baino gehiago zituen.
2013ko maiatzaren 20an Yahoo!-k 1.100 milioi dolarren truke erosi zuen Tumblr. Akordioa 2013ko ekainaren 20an itxi zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q384060
* Multimedia: Tumblr / Q384060
# Txomin Solabarrieta

Txomin Solabarrieta Etxaburu (Ondarroa, 1927ko abuztuaren 17a - Begoña, 2019ko apirilaren 18a) bizkaitar apaiza eta ohorezko euskaltzaina izan zen. Bizkaiko Gotzaindegiko itzultzailea izan zen.
Bostak Bat lantaldearen sorreran ere hartu zuen parte, 1981ean. Euskaldunek euskaraz jarduteko hiztegi mailan zeuzkaten hutsuneak atzeman, eta Adorez hiztegi sorta abiatu zuten. Hark egin zituen lanen artean dira Sinonimoen hiztegia (Elkarlanean, 1984), Adorez hiztegiak: euskara-gaztelania = castellano-vasco (Elkarlanean, 2009) eta Eskola hiztegia: oinarrizko hiztegia (Elkarlanean, 2013).
2011n Urrezko Luma saria eman zioten. 2018ko apirilaren 27an ohorezko euskaltzain izendatu zuen Euskaltzaindiak.

## Erreferentziak

* ↑ Uriarte Irizar, Itziar. (2019-04-19). «Eliza barrutik hizkuntzalari» Berria CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* Datuak: Q63214132
# Txomin San Sebastian

Txomin San Sebastian Murua (Astigarraga, Gipuzkoa, 1886ko urtarrilaren 9a - Hernani, Gipuzkoa, 1964ko abenduaren 21a) astigartar idazlea eta pentsalari herrikoia izan zen.

## Bizitza

Astigarragako Gorrane etxean jaio zen. Soldaduska zela medio, Afrikara joan behar izan zuen arte, apretagile izan zen aita bezala. Itzulitakoan, sakristau lanetan hasi zen.
Bere adiskide Basarriren laguntzaz, Euzkadi, El Día eta Argia aldizkarietan, euskaraz nahiz gazteleraz, "Txadonzai" (Eliz-zaindari) izengoitiarekin idatzi zuen.
Gizon jantzia, konposatzaile, organujole, txistulari eta sakristau izan zen Astigarragan. Lau hizkuntzatan mintzatzeko gai zen: euskaraz, gazteleraz, frantsesez eta latinez.
Fandango eta arin-arin lehiaketetan epaile izan ohi zen, euskaltzale eta txistulari aditua izaki. Arturo Campionek, kultura eta arte mailan zuen jakinmin eta kezkagatik "Astigarragako filosofo txikia" ezizena ezarri zion. Eusko Ikaskuntza hainbat aldiz bisitatu zuen Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkarian agertutako artikuluen azalpenak eta interpretazioak eskatzeko.
Gerra garaian, Astigarragako Batzokiaren sortzaileetakoa izatearen salaketa batek zenbait hilabetetarako Ondarretako kartzelara eraman zuen. Emaztearen heriotzaren ostean, Hernanin bizi izan zen, nahiz eta jai eta ospakizunetan Astigarragan txistua jotzen jarraitzen zuen. Hernanin hil zen, 78 urte zituela, 1964ko abenduaren 21ean.
Astigarragako Udalak, 2001eko urriaren 19an "seme kuttun" izendatu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Txomin San Sebastián» Astigarraga (Noiz kontsultatua: 2020-08-21).
* 1 2 «San Sebastián Murua, Txomin - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-08-21).
* Datuak: Q98549302
* Multimedia: Txomin San Sebastián Murua / Q98549302
# Txomin Saratxaga

Txomin Saratxaga Ramirez (Sopuerta, ? - Bilbo, 2019ko uztailaren 3a) bizkaitar politikari jeltzalea izan zen.
Zuzenbidea ikasi eta Burgosko prozesuan elkarlanean lan egin zuen. Klandestinitatean Bizkai Buru Batzarreko partaide gisa hasi zen, eta 1977an eta 1979an BBBko burukide egin zuten. Hala ere, azken urte horretan bizitako barne liskarrek politika alde batera uztera eraman zuten Saratxaga. Ordutik, Kirikiño liburudendan lanean aritu izan da Bilboko Kolon Larreategi kaleko galeria batean; betiere EAJri eta abertzaletasunari buruzko lanei estu loturik eta era askotako ekintzak antolatuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Txomin Saratxaga Ramírez, el jeltzale que puso cara al Proceso de Burgos» Deia 2019/07/04.
* ↑ «Memoriaren militantea» Berria 2019-07-04 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* Datuak: Q65032603
# Txoministak

Txoministak euskal websaila da, Hiru Damatxo komunikazio-kooperatibak sortua. 2016ko maiatzaren 4an estreinatu zen. Euskarazko bigarren websaila da, Deus ez da perfektua sailaren ondoren.
Euskal Herria askatuko duen alderdi politiko baten gorabeherak kontatzen ditu.

## Atalak

8 atal ditu Txoministak websailak, eta horietako bakoitza hamar minutu ingurukoa da:
* 8ak bat
* Liderra
* Meritukrazia
* Crowdfunding
* Dokumentala
* Lapurreta
* Nazioarteko bira
* Ekitaldia

## Aktoreak

* Naroa Mikelarena: Larra
* Jon Ander Alonso: Txomin
* Edurne Azkarate: Karmele
* Eñaut Gantxegi: Txester

## Erreferentziak

* 1 2 Urkizu, Urtzi. «'Txoministak' web telesaila estreinatuko dute hilaren 4an» Berria 2016-05-01 (Noiz kontsultatua: 2024-09-14).
* ↑ «Txoministak: web seriea euskaraz» Zornotzako barnetegia (Noiz kontsultatua: 2024-09-14).
* 1 2 3 4 «Txoministak: "Ikusi nahi genuen telesaila egin nahi genuen"» Irutxuloko Hitza 2016-05-09 (Noiz kontsultatua: 2024-09-14).
* 1 2 «Gaur estreinatuko da "Txoministak" web telesaila» Sustatu 2016-05-04 (Noiz kontsultatua: 2024-09-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130298731
# Txomin Olhagarai

Txomin Olhagarai (Itsasu, 1958ko otsailaren 12a - Baiona, 1980ko martxoaren 26a) Iparretarrak talde armatuko kide bat izan zen, 1980ko martxoan Baionako suprefetaren autoaren azpian lehergailu bat jartzen ari zela hil zena. Berarekin batera, Ramuntxo Arruiz taldekidea ere hil zen.
# Txomin ipurdi

Txomin Ipurdi Joxe Arratibel eta Patxi Zubizarretak idatzitako haurrentzako ipuina da, Erein argitaletxeak 2001ean argitaratu zuena. Ilustrazioak Antton Olariaga Aranbururen eskutik eginak dira. Bestalde, kontakizun hau Urrezko giltza albumekoa da eta 32 orriz osatua dago. 6 urtetik gorako haurrentzat gomendatzen da.

## Argumentua

Txomin Ipurdi bere amarekin bizi zen eta pobreak ziren. Egun batez, Txomin Ipurdik amari esan zion: "erregearen jauregira joanen naiz laguntza eskatzera". Horrela hasten da ipuina, eta hortik aurrera ipuin klasikoen egitura du. Txomini bidera aterako zaizkio azeri bat, otso bat eta ibai bat ere, eta guztiak ipurdian gordeko ditu. Jauregian Erregek probak pasaraziko dizkio Txomini eta guztietatik onik aterako da.

## Pertsonaiak
#### Pertsonaia nagusiak

- Txomin ipurdi.
- Ama.
- Erregea.

#### Bigarren mailako pertsonaiak

- Azeria.
- Otsoa.
- Oiloak.
- Zaldiak.

## Erreferentziak

* ↑ «Ezinbestekoak - Galtzagorri Elkartea» www.galtzagorri.eus (Noiz kontsultatua: 2018-10-24).
* ↑ EIBZ. «EIBZ: erreseinak» eibz.educacion.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2018-10-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61365626