OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Omar Sharif

Omar Sharif (arabieraz: عمر الشريف‎), benetako izen-deiturez Michel Demitri Shalhoub (Alexandria, 1932ko apirilaren 10a - Kairo, 2015eko uztailaren 10a) egiptoar aktorea izan zen.

## Bizitza

Siriar-libanoar jatorria zuen. 1954tik 1960ra film batzuk egin zituen Egipton. 1962an, David Leanen Lawrence of Arabia-n parte hartu zuen. Harrezkero, nazioarteko zinemagintzan lan egin zuen, gehienbat galai paperak betez. Ospe handia bereganatu zuen Genghis Khan eta Funny Girl filmekin.
1963an Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar sarirako izendatua izan zen; Urrezko Globo saria, berriz, hiru aldiz irabazi zuen: 1963an Lawrence of Arabia filmarekin, Urteko izar berriarena eta Taldeko aktore onenarena eta, azkenik, 1965an Doctor Zhivago filmarekin, Film onenaren Urrezko Globo Saria - Drama atalean.

## Filmografia

* Lawrence of Arabia (1963)
* The Fall of the Roman Empire (1964)
* Doctor Zhivago (1965)
* Genghis Khan (1965)
* Funny Girl (1968)
* Mackenna's Gold (1969)
* The Last Valley (1970)
* The Tamarind Seed (1974)
* Juggernaut (1974)
* Top Secret! (1984)
* The 13th Warrior (1999)

## Iruditegia

* 1961an A man in our house filman
* 2009ko irailaren 12an Veneziako Mostran
* 2009an
* 2009an

## Erreferentziak

* ↑ Omar Sharif aktorea hil da 83 urterekin bihotzekoak jota naiz.eus
* ↑ http://movies.nytimes.com/person/64847/Omar-Sharif/biography ...Born into a wealthy Lebanese-Egyptian family, Omar Sharif was a math and physics major at Cairo's Victory College... Movies & TV. the New York Times egunkaria
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Omar sharifen IMDBko fitxa ikusgai (Ingelesez)
* Datuak: Q170515
* Multimedia: Omar Sharif / Q170515
# Omar Sívori

Enrique Omar Sívori (San Nicolás de los Arroyos, Buenos Aires, 1935eko urriaren 2a - ib., 2005eko otsailaren 17a) argentinar futbolari eta entrenatzailea izan zen. River Platen Lehen Mailako hiru titulu lortu zituen eta Argentinako futbol selekzio nazionalarekin 1957ko Amerika Kopa irabazi zuen, txapelketako jokalaririk onena bezala aukeratua izan zelarik. Juventus FCen hiru Scudetto eta Italiako Kopa bi lortu zituen. 1961ean Europako jokalari onenaren Urrezko Baloia irabazi zuen.
Erdilari erasokorra izan zen eta Argentinako futbolaririk onenetakoa izan zen, FIFA 100 zerrendan sartuz. IFFHSk 2004an argitaratutako Hego Amerikako jokalari onenaren zerrendan 16. postuan dago. Gainera, FIFAko adituek eta historialariek XX. mendeko 50 jokalaririk onenen zerrenda sartu zuten.

## Ibilbidea

| Kluba | Urtea |
| River Plate | 1953-1957 |
| Juventus FC | 1957-1965 |
| SSC Napoli | 1965-1968 |
* Datuak: Q220700
* Multimedia: Omar Sívori / Q220700
# Omar Navarro (argipena)

Omar Navarro izenak hainbat artikulutara eraman gaitzake Wikipedia honetan:
* Omar Nabarro, Edorta Jimenez euskal idazleak erabilitako luma-izen bat da.
* Omar Navarro, fikziozko pertsonaia, narko mexikar bat Ozark telesailean.
* Omar Navarro, AEBetako politikaria.
* Omar José Navarro, musikari puertoricarra, Gran Omar izenarekin lan egiten duena.
# Omar Sy

Omar Sy (Trappes, 1978ko urtarrilaren 20a - ) frantziar aktorea eta umorista da, zineman eta telebistan aritutakoa. Intouchables filmean egindako lanari esker, gizonezko aktore onenaren César Saria irabazi zuen.

## Filmografia
### Zinema

* 2001 : La Tour Montparnasse infernale
* 2002 : Le Raid
* 2002 : Le Boulet
* 2002 : Samouraïs
* 2003 : La Beuze
* 2004 : Le Carton
* 2005 : Il était une fois dans l'oued
* 2006 : Nos jours heureux
* 2008 : Seuls two
* 2009 : Safari
* 2009 : Tellement proches
* 2009 : Envoyés très spéciaux
* 2009 : King Guillaume
* 2009 : La Loi de Murphy
* 2009 : Micmacs à tire-larigot
* 2011 : Les Tuche
* 2011 : Intouchables
* 2012 : Les Seigneurs
* 2012 : Mais qui a retué Pamela Rose ?
* 2012 : De l'autre côté du périph
* 2013 : L'Écume des jours
* 2014 : X-Men: Days of Future Past
* 2014 : Samba
* 2014 : Good People
* 2015 : Jurassic World
* 2015 : À vif !
* 2016 : Chocolat
* 2016 : Inferno
* 2016 : Demain tout commence
* 2017 : Knock
* 2017 : Transformers: The Last Knight
* 2018 : Le Flic de Belleville

### Telebista

* 1998 : Le Cinéma de Jamel
* 2002 : Si j'étais lui
* 2002 : Les Guignols de l'info
* 2005 – 2012 : SAV des émissions
* 2010 : Le pas Petit Poucet
* 2010 : Conte de la frustration
* 2014 : Les Copains D'Abord : 30 Ans, 30 Chansons
* 2016 : Made in Groland
* Datuak: Q357387
* Multimedia: Omar Sy / Q357387
# Omar urakana (2008)

Omar urakana 2008ko 14. ekaitza eta zazpigarren urakana izan zen.

## Ikus, gainera

* 2008ko Atlantikoko zikloi tropikalen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Urakanari buruzko txostena.
* Datuak: Q3051911
* Multimedia: Hurricane Omar (2008) / Q3051911
2008ko Atlantikoko zikloi tropikalak :
| Arthur | Bertha | Cristobal | Dolly | Edouard | Fay | Gustav | Hanna | Ike | Kyle | Laura | Marco | Nana | Omar | 16 | Paloma | Rene | Sally | Teddy | Vicky | Wilfred |
# Omar Navarro (estatubatuar politikaria)

    Artikulu hau Kaliforniako politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Omar Navarro (argipena)».
Omar Navarro (Inglewood, Kalifornia, 1989ko urtarrilaren 9a) AEBetako politikari errepublikarra da. Kaliforniako AEBetako Kongresuko 43. barruti parlamentariorako Maxine Waters kongresukide demokrataren aurka behin baino gehiagotan aurkeztu izan dena, arrakastarik gabe, 2016, 2018 eta 2020an galdu egin baitu.

## Biografia

Inglewooden (Kalifornia) jaio eta hazi zen Navarro. Hawthorne eta Torrancen bizi izan da luzez. Gurasoak etorkin mexikarrak eta kubatarrak ditu.
Industria teknologikoarentzat eta politikarientzat aholkularitza zerbitzua den enpresa txiki baten jabea da Navarro.
Alderdi Errepublikarreko Donald Trumpen inguruko eskuin muturreko politikarien babesa jaso izan du Navarrok bere kanpainetan, horien artean hauena: Roger Stone, Michael Flynn, Joe Arpaio, Herman Cain eta Alex Jones.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Omar Navarro» artikulutik itzulia izan da, 2022-05-02 data duen 1085865940 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-05-02 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ (Ingelesez) «Republicans Are Raising Tons Of Money To Beat Maxine Waters Knowing They Can't Win» News One 2018-10-16.
* ↑ (Ingelesez) «Our Services» omarnvarro.com 2020.
* ↑ (Ingelesez) «Flynn campaigns for GOP candidates while awaiting sentencing» PBS NewsHour 2018-05-11.; «Michael Flynn came to California to campaign for Maxine Waters' far-right challenger» Los Angeles Times.
* ↑ FOX. «Arizona's Ex-Sheriff Joe Arpaio stumps for GOP congressional candidate Omar Navarro» KTTV.; (Ingelesez) «Ex-Sheriff Joe Arpaio blasts Maxine Waters, California, predicts an upset» Press Enterprise 2017-10-20.
* ↑ (Ingelesez) Raymond, Adam K.. (2018-04-20). «Michael Flynn's Comeback Is On» Intelligencer.; (Ingelesez) «Michael Flynn 'putting his life back together' after guilty plea in Mueller probe» ABC News.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65030137
* Multimedia: Omar Navarro / Q65030137
# ONCE (txirrindularitza taldea)

ONCE (UCI kodea: ONC) espainiar txirrindularitza talde profesionala izan zen, UCI WorldTeam lizentziaduna. Manolo Saizek zuzendua, 2003ra arte ONCE babesla nagusia izan zuen, handik aurrera Liberty Seguros izanik.

## Txirrindulari nagusiak

| Izena | Urtea(k) |
| Eduardo Chozas | 1989–1991 |
| Anselmo Fuerte | 1990–1992 |
| Marino Lejarreta | 1990–1992 |
| Melcior Mauri | 1990–1992, 1995–1998 |
| Joan Llaneras | 1991–1995 |
| Alex Zülle | 1991–1997 |
| Johan Bruyneel | 1992–1995, 1998 |
| Laurent Jalabert | 1992–2000 |
| Erik Breukink | 1993–1995 |
| Laurent Dufaux | 1993–1994 |
| David Etxebarria | 1994–2000, 2005–2006 |
| Patrick Jonker | 1995–1996 |
| Íñigo Cuesta | 1996–2000 |
| Mikel Zarrabeitia | 1996–2003 |
| Carlos Sastre | 1997–2001 |
| José Ivan Gutierrez | 1999–2001 |
| Peter Luttenberger | 1999–2000 |
| Isidro Nozal | 1999–2006 |
| Abraham Olano | 1999–2002 |
| David Arroyo | 2001–2003 |
| José Azevedo | 2001–2003 |
| Joseba Beloki | 2001–2003, 2005–2006 |
| Igor Gonzalez de Galdeano | 2001–2005 |
| Jörg Jaksche | 2001–2003, 2005–2006 |
| Iván Parra | 2001–2002 |
| Giampaolo Caruso | 2002–2006 |
| Alberto Contador | 2002–2006 |
| Allan Davis | 2003–2006 |
| Koldo Gil | 2003–2005 |
| Luis León Sánchez | 2003–2006 |
| Carlos Barredo | 2004–2006 |
| Roberto Heras | 2004–2005 |
| José Joaquin Rojas | 2005–2006 |
| Michele Scarponi | 2005–2006 |
| Andrei Kaxetxkin | 2006 |
| Alexander Vinokourov | 2006 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2790516
* Multimedia: ONCE cycling team / Q2790516
# ONEKIN Taldea

Onekin taldea Euskal Herriko Unibertsitateko ikerkuntza-taldea da, software ingeniaritzan lan egiten duena.
Ikerketa-ildoak: Software-produktuen lerroak, Nabigatzailetarako pluginak, Txatbot-ak, Ikerketa zientifikoaren diseinua eta Kode irekiko softwarearen ingeniaritza.

## Erreferentziak

* ↑ «ONEKIN – Onekin Research Group» onekin.org (Noiz kontsultatua: 2022-07-22).

## Ikus, gainera

* Donostiako Informatika Fakultatea

## Kanpo estekak

* https://github.com/onekin
* Datuak: Q113192799
# OP Herculis

OP Herculis (OP Her / HD 163990 / HR 6702) Herkules konstelazioko izar aldagarri bat da, +6,34ko bataz besteko itxurazko magnitudekoa. Gutxi gora-behera, gure eguzki-sistematik 1000 argi urteko distantziara dago.
OP Herculis M5II-III espektro motako eta 3300 kelvineko tenperaturako izar erraldoi edo izar erraldoi argitsu bat da. Tamainari dagokionez, benetako erraldoi bat da, eguzki erradioa baino 140 aldiz handiagoa den erradio batekin. Eguzki sistemaren erdian balego, bere azalera Artizarra eta eguzkiaren artean dagoen distantziaren %90era iritsiko lirateke. Bere masa, eguzki masa baino bi aldiz handiagoa da, eta bere metaltasuna gure eguzkiarenaren parekoa da. Tekneziozko izar bat da, bere espektroan elementu honen presentziagatik ebazten dena. Zenbait ikerketek, bere magnitude bolometriko absolutua -4,1 eta -4,92 artean zifratzen dute, desadostasun honek eguzki argitasunarena baino 3735 eta 7940 aldiz handiagoa den argitasun diferentzia esan nahi duena.
OP Herculis izar aldagarri pultsante erdierregular SRB bat da. Hauek, oso definitua ez duten aldirokotasuneko erraldoiak dira, baina bataz besteko periodo bat eman dakiekeenak. Hala, OP Herculisen dizdira 0,9 magnitudetan aldatzen da 120,5 eguneko ziklo batean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3755195
# OR6A2

OR6A2 (ingelesez: Olfactory receptor 6A2, "6A2 usaimenaren errezeptorea") proteina bat da, gizakien OR6A2 geneak kodetzen duena.

## Funtzioa

Usaimenaren errezeptoreek usaina jariatzen duten molekulekin elkarrekintza dute sudurrean, usaimen gisa ezagutzen duguna sortuz neuronak kitzikatzerakoan. Usaimenaren errezeptoreak G-proteinei lotutako errezeptoreen (GPCR) familia handi bateko kide dira. Guztiek partekatzen dute 7-transmintza domeinuko egitura bat hormonen eta neurotransmisoreen errezeptoreekin, eta usaimen seinaleen transdukzioaz arduratzen dira. Usaimenaren errezeptoreen gene familia genomako handiena da.

## Garrantzi klinikoa

OR6A2 genearen bariazioa lotuta egon daiteke pertsona batzuek martorriaren usaimenaren eta zaporearen duten erreakzioarekin: pertsona batzuei asko gustatzen zaien usaina den bitartean, beste batzuei nazka ematen die. Populazioaren % 3tik %21era bitarte xaboiarekin edo oka egitearen usainarekin lotzen dute, edo esaten dute Pentatomidae intsektuen usain txarrarekin lotzen dutela. Honen arrazoia xaboiek, detergente batzuek, martorriak, kanelak eta Pentatomidae familiako intsektuek izaten dituzten aldehidoetan legoke.

## Erreferentziak

* 1 2 3 GRCh38: Ensembl release 89: ENSG00000184933 - Ensembl, May 2017
* 1 2 3 GRCm38: Ensembl release 89: ENSMUSG00000070417 – Ensembl, May 2017
* ↑ Human PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ Mouse PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ «OR6A2 olfactory receptor family 6 subfamily A member 2 [Homo sapiens (human) - Gene - NCBI»] www.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2021-04-28).
* ↑ Eriksson, Nicholas; Wu, Shirley; Do, Chuong B.; Kiefer, Amy K.; Tung, Joyce Y.; Mountain, Joanna L.; Hinds, David A.; Francke, Uta. (2012-11-29). «A genetic variant near olfactory receptor genes influences cilantro preference» Flavour 1 (1): 22. doi:10.1186/2044-7248-1-22. ISSN 2044-7248. (Noiz kontsultatua: 2021-04-28).
* ↑ (Ingelesez) Callaway, Ewen. «Soapy taste of coriander linked to genetic variants» Nature News doi:10.1038/nature.2012.11398. (Noiz kontsultatua: 2021-04-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18033136
# OOoOO

oOoOO, Estatu Batuetakoko elektronika musika taldea da.

## Diskografia

* Untitled (EP)
* oOoOO (EP)
* Our Loving Is Hurting Us (EP, 2012)
* Without Your Love (LP, 2013)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7072798
# OPDS

OPDS akronimoa ingelesetik Open Publication Distribution System argitalpen elektronikoak katalogatu edo sindikatzeko formatua da. Atom eta HTTP formatuetan oinarritzen da. Formatu honek aukera ematen du argitalpen elektronikoak multzokatzeko, banatzeko, bilatzeko eta eskuratzeko. OPDS katalogoak estandar irekiak erabiltzen ditu eta lehentasuna ematen dio soiltasunari.
Partaideen talde informal batek prestatzen ditu OPDS zehaztapenak. Talde horretan daude, besteak beste, Internet Archive, O'Reilly Media, Feedbooks eta One Laptop per Child|OLPC.

## Kanpo estekak

OPDS estandarra
* OPDS 1.2 (uneko bertsioa)
* OPDS 2.0 (zirriborroa)
OPDS lantaldeen estekak
* OPDS Mailing list
* OPDS Issue Tracker
Bestelako baliabideak
* OPDS Primer
* MobileRead Wiki - OPDS
* OPDS projects on GitHub
* Datuak: Q370344
# ORCID

ORCID iD (Open Researcher and Contributor ID ingelesez) jabetzarik gabeko kode alfanumeriko bat da, argitalpen zientifikoen egileak identifikatzeko erabiltzen dena. Arazo bat gertatzen da egile baten ekoizpen osoa bildu nahi denean, bizitzaren zehar egile baten argitalpenetan egile-izen diferente batekin azal daiteke. Izena aldatu duelako, idazkera sistema diferente batean idatzita dagoelako, ezkontzean izena aldatu duelako... ORCID kode honek pertsonak identifikatzeko modu iraunkor bat ematen du, antzekoak dira jakintza-edukiekin lotutako entitateak erreferentziatzeko sortu izan diren objektu-identifikatzaile digitalak (DOI, Digital Object Identifier).
ORCID erakundeak, ORCID Inc., erregistro ireki eta independente bat eskaintzen du, de facto estandarra izan nahi duena argitalpen akademikoetako egile-identifikazioa egiteko. ORCIDek 2012ko urriaren 16an abian jarri zuen bere erregistro-zerbitzuak eta hasi zen erabiltzaile-identifikatzaileak erabiltzen.
Hamasei digituk osatzen dute ORCID bat.

## Adibideak

Stephen Hawking britaniar fisikari eta astronomoaren ORCID identifikatzailea 0000-0002-9079-593X da.

## Erreferentziak

* ↑ Editorial (2009). "Credit where credit is due". Nature. 462: 825. doi:10.1038/462825a.
* ↑ ORCID website.
* ↑ Butler, Declan. (2012-05-01). «Scientists: your number is up» Nature 485 (7400): 564–564. doi:10.1038/485564a. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
* ↑ (Ingelesez) Team, Impactstory. (2014-04-10). «Ten things you need to know about ORCID right now» OurResearch blog (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
* ↑ Interview with Alice Meadows, Director of Communications for ORCID (2015). "ORCID – Unique Author Identifier". ChemViews magazine. doi:10.1002/chemv.201500088.
* ↑ (Ingelesez) Polischuk, Patrick. «ORCID auto-update» Crossref (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
* ↑ (Ingelesez) Haak, Laure. (2012-10-16). «ORCID Launches Registry» ORCID (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
* ↑ (Nederlanderaz) «SURF Communities verbindt mensen | SURF Communities» communities.surf.nl 2023-11-17 (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
* ↑ «ORCID - ehuBiblioteka - UPV/EHU» ehuBiblioteka (Noiz kontsultatua: 2023-11-19).
* ↑ «Stephen Hawking. ORCID» orcid.org (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).

## Ikus gainera

* Autoritate-kontrola
* OpenID
* Virtual International Authority File (VIAF)
* ISNI

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51044
* Multimedia: ORCID / Q51044
# ORF

Genetika molekularrean, irakurtarau ireki edo ORF bat (Open reading frame ingelesez) hasierako kodoi baten (AUG) eta bukaera kodoi baten arteko DNA sekuentzia bat da, introiei dagokien sekuentziak kontuan hartu gabe. UTRen artean agertzen dira, hau da, itzultzen ez diren sekuentziak.
DNA sekuentzia batean, printzipioz, sei zentzu posibletan ager daitezke irakurtarauak; kodoi bakoitzak hiru nukleotido hartzen dituenez, hiru hasiera leku dago kodoiak hirunaka hartzeko, laugarren nukleotido bat hasiera gisa hartuz gero, lehenbiziko irakurtarauarekin kointzidituko zuelarik. Hiru irakurtarau hauei beste hiru gehitu behar zaizkio aurkako zentzuan, itzulpena DNAren harizpi osagarria molde gisa hartuta gertatzen bada.
Sei irakurtarau hauek +1, +2, +3, -1, -2 eta -3 izena hartzen dute
5' aactgcagtacgtaacgtca 3' sekuentzia adibide gisa hartuta, hauek dira irakurtarauak:
Irakurtarau bakoitzak sekuentzia proteiko zeharo ezberdina emango du.

## Ikus, gainera

* Kodoi
* Kode genetiko
* DNA
* Gene
* UTR

## Kanpo estekak

* StarORF
* Datuak: Q908550
* Multimedia: Open reading frames / Q908550
# ONCE

    Artikulu hau erakundeari buruzkoa da; txirrindularitza taldea gaitzat duena beste hau da: «ONCE (txirrindularitza taldea)»
Organización Nacional de Ciegos de España (ONCE) edo Espainiako Itsuen Erakunde Nazionala. Irabazteko asmorik gabeko erakundea da, Espainia osoko itsuen eta ikusmen arazoak dituzten pertsonen bizi-kalitatea hobetzea du egiteko nagusi.
ONCE 1938ko abenduaren 13an sortu zen, beren etorkizuna eraiki nahi zuten herrialde osoko itsu askoren nahiak betetzeko. Erakunde honek izaera sozial eta demokratikoa du, guztientzako irekita ditu ateak, itsutasuna ez den beste ezintasunak dituzten pertsonekin ere solidarioa da, berdintasunaren aldekoa eta parte-hartzailea, egunero-egunero demokrazian jarduten duena.
Urte asko daramate oztopoak gainditzen, lorpenak -batzuetan, apalak; besteetan, handiak- apurka-apurka eta irmotasunez egin baitituzte Espainiako itsuok. Lehenengo, batasuna izan zen; gero, kupoia -helburuen alde borrokatzeko baliabideak eman zizkien-; ondoren, eskolak eta lanerako zentroak sortu zituzten, gizarte-aurreikuspena, osasun-laguntza, etab. Hainbat helburu lortu zuten gure historiako gertaera gogoangarrietara iritsi arte; ONCE Fundazioa sortu arte.

## Historia

ONCE 1938ko abenduaren 13an ofizialki sortu zen. Baina hamar urte aurrerago Luis del Rosal y Carok (Loja-n 1881ko Ekainaren 20a) "Reglamentos de la Sociedad de Socorro y Defensa del Ciego" idatzi zuen. Bere herrian itsuen kupoia ezarri zuen, gero Jerez de la Fronterara zabaldu zen, 1938an Andaluzian osoa saltzen zen eta 1942an Espainia osoan. 1980tik salmentak igoera handia izan zituzten.

## Kanpo estekak

* (Katalanez)(Ingelesez)(Gaztelaniaz)(Frantsesez)(Gaeleraz) ONCE gune ofiziala
* Datuak: Q1750397
* Multimedia: Organización Nacional de Ciegos Españoles / Q1750397
# Orkestra zuzendaritza

Orkestraren zuzendaritza keinu-, entsegu- eta psikologia-teknika jakin batzuen forma artistikoak aplikatzean datza, orkestra batek konpositore baten obra, zuzendari bakoitzaren arabera, modurik egokienean jendaurrean edo grabazio estudio batean birsortzea lortzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6989196
* Multimedia: Conducting / Q6989196
# Orkdal

Orkdal Norvegiako udalerria da. Sør-Trøndelag konderrian kokatua dago. 594.22 km² ditu eta 11.018 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Snillfjord Agdenes Hemne Rindal Meldal Melhus Skaun

## Kanpo estekak

* Datuak: Q500284
* Multimedia: Orkdal / Q500284
# Orkidea

Orkideak (Orchidaceae) landare loredunen lehenengo familiarik handiena da espezie kopuruari erreparatuta. 800 genero eta 25.000 espezie ditu. Orkidazeoak landare kosmopolitak dira, baina gehienbat eskualde tropikaletan egoten dira. Landare monokotiledoneoak dira.
Orkideen ezaugarri bereizgarria da lorearen petaloetako bat eraldatu egin dutela, eta animalien erreinuan ohikoak diren egiturak osatzen dituztela. Ophrys generokoek, esaterako, erle emea imitatzen dute; haren ile eta guzti. Eta, gainera, loreek erleen hormona sexualen antzeko usaina dute. Erle-orkidea hauei sagar-usaina hartzen diegu guk, baina intsektuari bere espezieko emea gogorarazten dio. Hain imitazio ona izanik, erle arrarentzat benetako sexu-deia izaten da, eta askotan hazia lorearen gainean botatzera iristen da. Orkidea guztiek, hala ere, ez dute sexua erabiltzen intsektuak erakartzeko.

## Azpifamiliak

* Apostasioideae
* Cypripedioideae
* Epidendroideae
* Orchidoideae
* Vanilloideae

## Euskal Herriko orkideak

Ez dago tropikoraino joan beharrik orkidea dotoreak ikusteko. Euskal Herrian ohikoak dira gure inguruko kareharrizko lurretan. Adibidez generoak Epipactis, Cephalantera, Limodorum, Neottia, Listera, Spiranthes, Orchis eta Ophrys hazten dira.

## Erabilpenak

Orkidazeo landareek garrantzi komertzial handia dute munduan bereziki lorezaintzan eta gainera banilla (Vanilla fragrans) jangarri da.

## Erreferentziak

* Batygina, T. B., Bragina, E. A. i Vasilyeva, E. (2003): The reproductive system and germination in orchids. Acta Biol. Cracov. ser. Bot. 45: 21-34.
* Berg Pana, H. (2005): Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee. Ulmer, Stuttgart.
* Kreutz, C. A. J. (2004): Kompendium der Europaischen Orchideen. Catalogue of European Orchids. Ed. Kreutz, Landgraaf, Països Baixos.
* Taylor, D.L. i Bruns, T.D. (1997): Ectomycorrhizal mutualism by two nonphotosynthetic orchids. Proc. Natl. Acad. Sci. USA; vol. 94, pp. 4510-4515, abril 1997 (en línia).

## Kanpo loturak

* Zientzia.net
* (Katalanez) Associació Catalana d'Amics de les Orquídies
* (Gaztelaniaz) Orkideen fitxak
* (Ingelesez)Orkidearen entziklopedia
* (Ingelesez)Argazkiak
* Datuak: Q25308
* Multimedia: Orchidaceae / Q25308
* Espezieak: Orchidaceae
# Orkestra Gorria

Orkestra Gorria edota Kapera Gorria (alemanez: Die Rote Kapelle) Bigarren Mundu Gerran zehar Naziek Okupatutako Europan eta Suitzan ezarritako nazien aurkako espioitza sare komunista bat izan zen. Espioi batzuk alemaniar komunistak edo ezkertiarrak izan arren, beste asko soilik nazien aurka zeuden hiritar arruntak ziren.
1939an SESBko Inteligentzia Zerbitzuko Leopold Trepper judu-poloniar espioiaren eskutik osatzen hasi zen. Sarearen helburu nagusia Herbehereak, Frantzia, Suitza eta Alemanian ahal bezainbeste informazio biltzea zen. Espioi erakunde honek hiru adar nagusi zituen: frantziar, belgikar eta herbeheretar sarea; Berlingo sarea; eta "Lucy" sarea, azken hau Suitzako eremu seguru eta neutralean jarduten zuen. Japoniar sarea ere egon zen.
Alemanek erakunde honetako kideei "piano-joleak" ezizenez deitzen zieten, beren mezuak telegrafoaren gailua eskuz sakatuz eta pianoak bailiran igortzen baitzituzten. Sareak nagusiki Sobietar Batasunari zerbitzua eman zion, baina Erresuma Batuko aliatuekin ere elkarbanatu zuen.
Bigarren Mundu Gerran zehar Berlingo sarearen garrantzia ezinbestekoa izan zen, Stalingradeko guduan alemaniarren estrategia ezeztatzea ahalbideratu baitzuen (Orkestra Gorriak Ekialdeko Frontean gudulekuko xehetasun estrategikoak bereganatu eta sobietarrei gorriz gutxienez Ardatzeko 250.000 soldaduen heriotza eragin zuen, eta alemaniarren V1 eta V2 suzirien ekoizpenari buruzko informazioa ere igorri zuen).
Jakitez, Alemaniak Sobietar Batasuna zein egun zehatzetan erasotuko zuen data ere jakin zuen, baina Stalini informazioa igortzean ez zuen sinistu nahi izan. Alemaniarrek 1941. urtearen amaiera aldera sarea nahigabean eta Belgikan topatu zuten, ondorengo ikerketak alemaniarrei Aliatuek zuten espioitza sare zabal eta sakonena zela adierazi zien.
Alemaniar kontrainteligentziak Orkestra Gorriaren hirurogeita hamalau irrati estazio topatzera iritsi ziren, gerora bostehun baino gehiago zirela ikusi zuten. Nagusienak, honakoak: Lieja, Gante, Brusela, Istanbul, Atenas, Belgrad, Genova, Viena, Erroma, Paris, Amsterdam, Berlin, Neuchâtel, Madril, Bartzelona, Anberes, Stockholm, Kopenhage, Trondheim, Lyon, Marseilla eta Lille. Parisen bakarrik hogeitamarren bat estazio zeuden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q170155
* Multimedia: Rote Kapelle / Q170155