# François Mitterrand

François Maurice Adrien Marie Mitterrand (/fʁɑ̃'swa mɔ'ʁis ad'ʁjɛ̃ ma'ʁi mitɛ'ʁɑ̃/ ahoskatua; Jarnac, Charente, 1916ko urriaren 26a - Paris, 1996ko urtarrilaren 8a) Frantziako presidentea izan zen 1981 eta 1995 urteen bitartean, eta Europar Batasunaren bultzatzaileetako bat izan zen. Frantziako Alderdi Sozialistaren buruzagi nagusia izan zen herrialdeko presidentea zen garaian, alderdiaren batasunari luzaroan eutsiz.
Abokatua heziketaz, gerra iheslaria, Vichyko erregimeneko kontratu-agentea eta ondoren erresistentziako borrokalaria, Bigarren Mundu Gerraren ostean, politikan sartu zen Erresistentzia Batasun Demokratiko eta Sozialistaren barruan. 1946tik 1958ra diputatu, gero senatari 1959tik 1962ra eta berriro diputatu 1962tik 1981era, hamaika aldiz izan zen ministro IV. Errepublikan, batez ere Beteranoen eta Gerrako Biktimen ministro; Itsasoz haraindiko Frantziako ministro; Barne ministro, eta Zigiluen zaintzaile eta Justizia ministro.
1958an, De Gaulle jenerala boterera itzultzearen kontrakoa, hogei urte baino gehiago eman zituen oposizioan. «L'Observatoire» atentatuaren aferak bere igoera politikoa mehatxatu zuen denbora batez. Bere alderdia sortu ondoren, Erakunde Errepublikarren Konbentzioa, Ezkerreko Batasunaren hautagaia izan zen 1965eko presidentetza-hauteskundeetarako, eta, bigarren itzulian, galdu egin zuen Charles de Gaulle irteera-presidentearen aurka. 1971n, Alderdi Sozialistaren (PS) lehen idazkaria izanik, Ezkerreko Batasunaren hautagaia izan zen berriro 1974ko presidentetza-hauteskundeetan, Valéry Giscard d'Estaingek garaitu zuen bigarren itzulian.
Alderdi Sozialistaren hautagaia 1981eko presidentetzarako hauteskundeetan, bigarren itzulian hautatu zuten Valéry Giscard d'Estaingen aurka. V. Errepublikaren garaiko ezkerreko lehen estatuburua, heriotza zigorra eta programa komunean inspiratutako gizarte-neurri batzuk indargabetzearen alde bozkatu zuen batez ere, «zorroztasun biraren» alde egin aurretik. Europar konbentzitu gisa aurkezten du bere burua, Frantzia Aliantza Atlantikoan mantenduz, baita Françafriquen ere. Mitterand doktrinarekin, konpromisoa hartzen du ezker muturreko terrorista ohiak ez estraditatzeko. 1986ko legegintzaldiko hauteskundeetan, ezkerra garaitua izan ostean, Jacques Chirac izendatu zuen gobernuburu; horrela, lehen bizikidetza inauguratu zen.
1988an, berriz hautatu zuten Errepublikako presidente, Jacques Chiracen aurka. Bigarren agintaldia markatuta egon zen: Frantziak Golkoko Gerran izan zuen inplikazio militarren, Maastrichteko Ituna onartzearen, bigarren bizikidetzaren (Édouard Balladurrekin), ospearen gainbeheraren, bere iraganari buruzko ezagutaraztearen eta bere osasunaren gainbeherarengatik.
François Mitterrandek, zazpi urteko bi agintaldi oso bete dituen presidente bakarra, bizitza-luzera errekorra du Frantziako Errepublikako presidente gisa. 1981ean, prostatako minbizia diagnostikatu zioten, Eliseoa utzi eta hilabete gutxira hil zen.

## Bizitza

François Maurice Adrien Marie Mitterrand 1916ko urriaren 26an jaio zen Jarnac (Charente) herrian, familia burges, katoliko eta kontserbadore batean. Bere aitaren aitona Jarnaceko geltoki-burua zen, Berry kanaleko giltzazain baten semea, Audesen, Allier departamenduan ; katoliko praktikantea zen. Bere aitaren amama, Limoges ondoko Séreilhaceko funtzionario txikien familia batekoa. Bere aita Joseph, Limogesen jaioa, Paris-Orléans tren-konpainiako ingeniaria zen; 1919an, Jarnacera joan zen bere aitaginarrebaren ozpin-fabrikaren zuzendaritza bere gain hartzeko; gero, federazio nazionaleko presidente izan zen ozpin fabrikatzaileen sindikatuan. Bere ama, Yvonne Lorrain, tradizio errepublikarreko familia batekoa, Jules Lorrainen alaba zen, ozpin ekoizle, ardo eta pattarra merkatari eta Jarnaceko udal zinegotzia (eta ezkontzaz Léon Faucher ministroaren iloba). François zortzi seme-alabetatik bosgarrena da. Hiru anaia ditu: Robert (1915-2002), politekniko eta enpresa-administratzailea; Jacques (1918-2009), aire-armadako jenerala; Philippe (1921-1992), nekazaria eta Charenteko Saint-Simon hiriko alkate ohia, eta lau ahizpa: Marie-Antoinette (1909-1999) Fernand Ivaldirekin ezkondua zen; gero, Pierre de Renoultekin, eta, geroago, Pierre Gabriel Signard-edkin; Marie-Josèphe (1912-1997) Charlesekin, Corlieu-ko markesarekin, ezkondu zen, eta, gero, Jean Wegmann-ekin; Colette (1914-2004), Pierre Landry kapitainaren emaztea; eta Geneviève (1919-2006), Eugène Delachenal politeknikari eta bankariaren emaztea.

### Haurtzaroa eta ikasketak

François 1917ko maiatzaren 6an bataiatu zuten Jarnaceko Saint-Pierre elizan. Familia aberats batean hazi zen, eta, argindarra, 1922az geroztik izan zuten. Sainte-Marie de Jarnac eskola pribatura joan zen, bere anaia Robertekin, 1925era arte. Urte hartan, François Angulemako Saint-Paul irakastetxe katoliko pribatuan sartu zen bigarren mailako ikasketak hasteko egoiliar gisa. Historian, geografian, latinean eta filosofian ikasle bikaina izan zen, eta literaturarako zaletasuna garatu zuen; matematika, fisika eta ingelesa, ordea, ez zituen maite. Kristau Ikasleen Gaztediko kide egin zen, Ekintza Katolikoaren ikasle egitura. 1933an, diskurtso batek bere eskolako oratoria txapelketa irabaztera eramaten du; eskualdeko txapelketan, ordea, huts egiten du.
Lehen mailako premier bac-era pasatzeko aukera du, baina, ahozkoan, huts egiten du. Urtea errepikatu, eta onartu zuten, eta literatura batxilergoa lortu zuen 1934an. Parisko Letren eta Zuzenbide fakultateetan matrikulatu zen. Hiriburura iristean, Vaugirard kaleko 104. zenbakian kokatu zen, maristen etxea zegoen pentsioan, Ikasleen bilkura. intelektualki, bertan trebatu zen, bere lehen lagunekin: Claude Roy, Pierre Bénouville eta André Bettencourt.
Zuzenbide lehen urtea egin ondoren, aldi berean, École Libre des Sciences Politiques-en matrikulatu zen, 1934an, eta 1937ko ekainean graduatu zen atal orokorrean, bere klaseko 50 iksletik 5. postuan, «on» bereizketarekin. Urte berean, Zuzenbide Publikoko goi-mailako titulua lortu zuen, «ongi» aipamenarekin, aurreko urtean letretan lizentzia lortu ondoren.
1934ko azarotik aurrera, François Mitterrandek urtebete baino gehiagoz «Volontaires nationaux» taldean militatu zuen, La Rocque koronelaren «Croix-de-Feu»ko eskuin nazionalistaren gazte mugimenduarekin. Oso korronte antikomunista batek eramanda, mugimendu horri atxiki zitzaion liga faxista desegin arte. 1935eko otsailean «inbasio metekearen» kontrako manifestazioetan parte hartu zuen, eta, ondoren, Gaston Jèze eskuineko irakaslearen aurkakoetan, hori Haile Selassie I.a Etiopiako enperadorearen aholkulari juridiko izendatu ondoren, 1936ko urtarrilean; Gerora, Cagouleko kideekin, adiskidetasun edo familia harremanak landu zituen, baina lotura horiek, Henry Rousso eta Pierre Péan-en arabera, ez dute elkartasun ideologikoa islatzen.
Mitterrandek, zein garai batean literatur kritikaria izan zen, gizarte eta politika garaikideari buruz idatzi zuen Revue Montalemberten eta Henri de Kérillisen L'Écho de Paris egunkarian, Frantziako Alderdi Sozialetik hurbil. Hain zuzen ere, artikulu bat idatzi zuen Latin auzoa kanpotarrek inbaditzen utzi izanaz. «Hemendik aurrera, Auzo Latinoa kolore eta soinuen multzo hori hain desintonizatuta dago, non sinetsi nahi ez genuen Babelgo dorre hau aurkitzen dugun». Halaber, 1936ko martxoaren 18an, Marcel Griaulek Etiopiari buruz emandako biltzarraren txostena argitaratu zuen, eta bereziki ondorioztatu zuen: «Beti komeni da hain berezia den herrien historia ezagutzea, eta, aldi berean, besteen antzekoa, izan ere, azken batean, ez baita azalaren kolorea edo ilearen formak arimei inolako baliorik eman diena». Anschluss garaian, nazien espantsionismoaz ere, kezkatuta agertuko zen bere artikulu batean.
Sciences Po diploma lortu ondoren, soldadutzarako izena eman zuen infanteria kolonialean. Han Georges Dayan (judua eta sozialista) ezagutu zuen, «Action Française»ko antisemiten erasoetatik salbatu ondoren, bere lagunik onena izan zen.
1938ko urtarrilean, Merkataritzako Itsas Eskola Nazionalerako oposizio-lehiaketa egin zuen, non bosgarren sailkatu zen. Izena ez ematea erabakitzen du; Sena prefeturako erredakziorako lehiaketa gainditu zuen, baina hemen ere ezezkoa eman zuen. Txekoslovakiari buruzko soziologia politikoko tesi bat prestatu zuen, baina bertan behera utzi zuen. Irailean, soldadutzarako 23. infanteriako erregimentu kolonialera deitu zuten.
1939ko irailean, Frantziak Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuenean eta zuzenbide-ikasketak Parisen amaitzean, Maginot lerrora, Montmédytik gertu, bidali zuten sarjentu nagusi graduarekin, Infanteria Kolonialaren 23. erregimentura, Xavier Louis kapitainaren 7. konpainiara. 1940ko maiatzean, alemaniarren inbasioa baino egun batzuk lehenago, Marie-Louise Terrasserekin ezkondu zen (geroago, Catherine Langeais; 1942ko urtarrilean, hautsi zuen Poloniako konde batekin ezkontzeko).
1940ko ekainaren amaieran, Alemaniara eraman zuen presoen trenean, François Mitterrandek hondamendiaren arrazoiei buruz hausnartu zuen, eta Jacques Bainvilleren irakurle aditu gisa, Frantziako Iraultzara darama: «[...] eta pentstu nuen gu, 150 urteko akatsen oinordekoak, nekez ginela erantzule».

## Bigarren Mundu Gerra garaia

Frantziako Erresistentzian borrokatu zen Bigarren Mundu Gerran, eta Charles de Gaulleren gobernuan parte hartu zuen gerra amaitu ondoren (1944). IV. Errepublika finkaturik, 1953an UDSR alderdi sozialistaren lehendakari izendatu zuten. Diputatu, senatari eta ministro izan zen behin baino gehiagotan. 1971n Frantziako alderdi sozialistaren idazkari nagusi aukeratu zuten.
1981ean, Frantziako lehendakaritzara iritsi zenean, V. Errepublikako lehen lehendakari ezkertiarra izan zen. Besteak beste, Ipar Euskal Herrirako departamendu baten proposamena egin zuen publikoki kanpainan zehar, nahiz eta lehendakari izan zen 14 urtean ez zuen halakorik gauzatu.
Minbiziak aspalditik jota, 1994an adierazi zuen ahalik eta luzaroan egongo zela lehendakaritzan. Haren agintaldiaren amaieran ezbehar larriak gertatu zitzaizkion: Alderdi Sozialistaren hondamena ikusi zuen; ustelkeriaz akusatuta, haren Lehen Ministro Pierre Bérégovoyk bere buruaz beste egin zuen, lankide François de Grosouvrek bezala; komunikabideak Mitterrandek nazien okupazioaren garaian izan zuen paper iluna ikertzen hasi ziren, eta ezkutuko alaba bat zuela argitara atera zuten. 1995eko hauteskundeetara ez zen aurkeztu eta Jacques Chirac iritsi zen lehendakaritzara, Alderdi Sozialistaren hautagai Lionel Jospini gailenduta. Jacques Chiraci boterea utzi ondoren, Mitterrand bizitza publikotik aldendu zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Claude Lelièvre et Christian Nique, , Paris, Éditions Odile Jacob, 1995, 382 p. (ISBN 978-2-738-10298-0, OCLC 417349265, lire en ligne [archive]), p. 223.
* ↑ (Frantsesez) Célébration en mémoire de François Mitterrand, à l’église de Jarnac, le 28 septembre 2013 – Institut François Mitterrand. (Noiz kontsultatua: 2024-05-19).
* 1 2 3 4 Mitterrand, Robert, 1915-, , Paris, Éditions Robert Laffont, 1988, 490 p. (ISBN 2-221-04762-1 et 978-2-221-04762-0, OCLC 19127379).
* ↑ Michel Winock, François Mitterrand, Gallimard, 2015, p. 57.
* ↑ (Frantsesez) «Les années Mitterrand | Sciences Po Centre d'histoire» www.sciencespo.fr 2021-05-05 (Noiz kontsultatua: 2024-05-19).
* ↑ (Frantsesez) L’Écho de Paris. 1937-07-05 (Noiz kontsultatua: 2024-05-19).
* ↑ Gérard Vincent et Anne-Marie Dethomas, , Plon (réédition numérique FeniXX), 1er janvier 1987 (ISBN 978-2-259-26077-0, irakurri sarean [archive])
* ↑ «Formulaire de recherche dans la base de données des députés français depuis 1789 - Assemblée nationale» www2.assemblee-nationale.fr (Noiz kontsultatua: 2024-05-19).
* ↑ Jacques Bénet, François Mitterranden gelakideak, hiru urtez hitz egiten du Patrick Rotman eta Jean Lacouturerekin François Mitterrand, le roman du pouvoir libururako. Pean 1994, 23-35. or. F. Mitterranden korrespondentzia aipatzen du, agertuz F. Mitterrand 1934ko udazkenean heldu zela Parisera. 1934-1935eko negua baino lehenago erroldatu zela erakutsiz. Boluntario Nazionalak 1936ko ekainean desegin ziren, eta François Mitterrandek ez zuen inoiz bere txartela hartu Frantziako Alderdi Sozialean, La Rocquek zuzendutako hainbat mugimenduren oinordekoa.
* ↑ Jean Lacouture, Patrick Rotman, Jacques Bénet, , Éditions du Seuil, 2000, p. 18.
* ↑ Garai hori gogora ekartzen du, 1936ko uztailaren 4ko Écho de Paris-eko artikulu batean, «Martxoko egun gloriosoak», Une jeunesse française-n aipatua.
* ↑ Henry Rousso-k Vichy Sindromea aipatzen du, 365. or, François Mitterranden lotura pertsonal horiek «esanahi berezirik gabekoak» direla eta haien oroigarria «eskuin muturreko konstante bat» dela gaineratuz. Pierre Péan-ek ere frogatzen du «etorkizuneko presidenteak, ezinbestean, bere segizioan kaputxadunekin topatuko dela», erakunde terrorista horren helburuen aldeko izan zitekeen ideia baztertzen duen bitartean.
* ↑ Pierre Péan 1994.
* ↑ Pierre Péan 1994, 50-51 orr. .
* ↑ Article publié par la Revue Montalembert, reproduit dans François Mitterrand, Politique I, éd. Fayard, 1977, p. 11-14.
* ↑ Jean Lacouture 1998, 46-48 orr. , tome 1.
* ↑ Solenn de Royer, Le dernier secret, Grasset, 2021, p. 52
* ↑ Patrick Jarreau et Jacques Kergoat, , Le Monde Éditions, 1995, p. 9.
* ↑ François Mitterrand, Politique, Fayard, 1974, p. 14 (article publié d'abord dans le journal du camp, L'Éphémère, en 1941).
* ↑ Giesbert, Franz-Olivier; Ferney, Frédéric. (1984). «Le roi Saul» De Sartre à Foucault (Hachette Education (programme ReLIRE)): 397. ISBN 978-2-01-010737-5. (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).
* ↑ Johanna., Védrine, Jean, 1914-2010. Barasz,. (2013). Dossier : les prisonniers de guerre, Vichy et la Résistance : 1940-1945. Fayard ISBN 978-2-213-66627-3. PMC 866572232. (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).
* ↑ Duhamel, Éric. (2007). L'UDSR ou La genèse de François Mitterrand. CNRS éd ISBN 978-2-271-06503-2. PMC 421878490. (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).
* ↑ (Frantsesez) Ina.fr, Institut National de l’Audiovisuel-. «Congrès du PS : François Mitterrand élu Premier secrétaire» Ina.fr (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).
* ↑ «Euskal Departamendua: bi mende luzetan zapuzturiko eskaera historikoa» Argia (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).
* ↑ (Frantsesez) «Suicide de Pierre Bérégovoy, vingt ans déjà» Le HuffPost 2013-05-01 (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).
* ↑ Pierre., Péan,. (2011). Une jeunesse française : François Mitterrand, 1934-1947. Fayard ISBN 978-2-8185-0072-9. PMC 697594286. (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).

## Bibliografia

* Jean Lacouture. (1998). Mitterrand, une histoire de Français. 1 Les risques de l'escalade Paris: Éditions du Seuil lacouturerisque..
* Jean Lacouture. (1998). Mitterrand, une histoire de Français. 2 Les vertiges du sommet Paris: Éditions du Seuil, 625 or. lacouturevertige..
* (Frantsesez) Pierre Péan. (1994). Une jeunesse française. in: Livre de poche. François Mitterrand, 1934-1947 Paris: Fayard, 602 or. ISBN 978-2-253-13819-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2038
* Multimedia: François Mitterrand / Q2038