# Léonie Duquet

Léonie Reneé Duquet (La Chenalotte, Doubs, Frantzia, 1916ko apirilaren 9a – Argentinako itsasoa, Ozeano Atlantikoa,1977ko abenduaren 18a (edo 17a)), Argentinako Berrantolaketa Nazionaleko Prozesuko (1976-1983) diktadura militarrean atxilotutako moja katoliko frantziarra izan zen. Léonie Duquet desagertu eta hiltzearen kasua Alice Domon kongregazio-lagunarenarekin lotuta dago, eta bien kasua mundu osoan «moja frantziar»ena izenarekin ezagutzen da.

## Bizitza

Léonie Duquet La Chenalotte nekazari-herrixkan jaio zen, Doubs (Haut-Doubs) departamenduko eremu menditsuko Longema-Les Combes eskualdean, Frantzian, Suitzako mugatik gertu. Gaztetatik Parisko Misio Atzerritarren Kongregaziora sartu zen (Société des missions etrangères), eta 1949an Argentinara bidali zuten. Hurlingham eta Moronen kokatu zen, Buenos Aireseko industria-lerroan, eta premia bereziak zituzten pertsonei katekesia ematen aritu zen.
Ismael Calcagno apaizak, Jorge Rafael Videlaren lehengusu politikoa zenak, zuzendutako taldeko kide izan zen Duquet. Bahitu eta hil zuten unean Diktadore zegoen. Léonie Duquet ere hantxe zegoen esleituta, eta harekin adiskidetasun sakona ezarri zuen. Paradoxikoki, Léonie Duquetek eta Alice Domonek Videla ezagutu zuten, Alexandro semearentzako laguntza eske jo baitzuen. Alexandro Alice eta Léonie ahizpek Morongo Karitatearen Etxean zaindu, erakutsi eta katekizatu zuten haur ezindua izan zen.
1960ko hamarkadan, Monseñor Jaime de Nevares gotzainak Léonie Duquet gonbidatu zuen Patagoniako Neuquénera joatera eta Mapuche komunitatearekin lan egitera, El Malleon.
Ondoren, Buenos Aires handira itzuli zen, Castelarreko Jesusen Bihotz Sakratuan lan egiteko eta Ramos Mejian katekesi askatzailea eskaintzeko. Hantxe finkatu zuen bere etxea.
1976ko martxoaren 24ko kolpe militarra gertatu eta estatu-terrorismoan oinarritutako erregimena ezarri zenean, Léoniek giza eskubideen alde jarduteko erabakia hartu zuen. Bere jarrera azaltzeko esaldi bat errepikatzen zuen: «Gaur isiltzea koldarra litzateke».
Garai hartan, Alice Domon moja hartu zuen etxean. Alice Corrientesera joan zen, kotoi-ekoizle txikiak antolatzen zituzten nekazaritza-ligekin lotutako desagertuak bilatzen laguntzeko. Giza eskubideen lehenengo erakundeen bilera asko bere etxean egiten ziren.
1977ko abenduan, Alice eta Léonie ahizpek, Maiatzeko Plazako Amekin eta giza eskubideen aldeko beste ekintzaile batzuekin, desagertutakoen izenarekin eskaera bat prestatu zuten, eta Gobernuari desagertutakoen berri emateko eskatu zioten. Eskatutakoa La Nación egunkarian argitaratu zen 1977ko abenduaren 10ean, hura desagertu zen egunean bertan. Sinatzaileen artean 'Gustavo Niño' izena dago, izen faltsua, Itsas Armadako Alfredo Astiz kapitainak Maiatzeko Plazako Amen taldean sartzeko erabili zuen izena baitzen.

## Desagerpena, bahiketa, tortura eta hilketa

1977ko abenduaren 8tik (osteguna) abenduaren 10era (larunbata), Alfredo Astizen agindupeko militar-talde batek Maiatzeko Plazako Amekin lotutako 12 pertsonako talde bat bahitu zuen. Besteak beste, Léonie Duquet, Maiatzeko Plazako Amen Azucena Villaflor fundatzailearekin eta haren lankide Alice Domon moja frantsesarekin.
Talde gehienak Buenos Aires hiriko San Kristobal auzoko Santa Cruz elizan bahitu zituzten, bertan elkartzen baitziren 3.3.2 Lan taldea. Léonie han ez zegoenez, militarrak Ramos Mejiara (Gran Buenos Aires) joan ziren abenduaren 10ean, San Pablo kaperan bahitzeko. Bahitzaileek Duquet engainatu egin zuten,Alice Domonek istripu bat izan zuela eta ospitale batean zegoela esanda, hura eramateko eskaintza eginda.
Léonie zuzenean eraman zuten atxilotzeko zentro klandestinora, Armadaren Mekanika Eskolan (ESMA), Itsas Argentinarrareen kontrolpean, eta han Capuchita izeneko sektorean sartu zuten. Hamar bat egun egon zen han, eta torturatu egin zuten etengabe. Nunca Más izeneko txostenean, Maggio eta Cubas lekukoek, ESMAko bizirik atera zirenek, Aliceri buruz zekitena kontatu zuten:
   Gauza bera gertatu zen Alice Domon eta Leonie Renée Duquet frantziar erlijiosoekin. Alice ahizparekin hitz egiteko aukera izan nuen, Renée ahizparekin batera ESMAko Ofizialen Kasinoko hirugarren solairura eraman baitzuten, eta han nengoen gatibu. Abenduaren 11n edo 12an gertatu zen hori. Eliza batean bahitu zutela esan zidan, desagertutakoen senideekin batera. Gero jakin nuen 13 pertsona zirela; ahizpak oso kolpatuta eta ahulduta zeuden, Alice ahizpa komunera eramateko bi guardiak eutsi behar baitzuten. Torturatu zuten galdetu nion eta baietz erantzun zidan: ohe bati lotu zioten biluzik eta pikana gorputz osoan aplikatu zioten; gainera, gero Kongregazioko Superiorari gutun bat idaztera behartu zutela esan zuen, frantsesez idatzi zuela tortura etengabean, eta gero argazki bat atera zietela biei, mahai baten ondoan eserita. Argazkiak torturatu zituzten leku berean atera zitzaizkien: Casino del Oficiosen zorupean. Ahizpak hamar bat egun egon ziren ESMAn, torturatuta eta galdezka. Gero, beste hamaika lagunekin batera «lekualdatu» zituzten. Barne-zurrumurruek, pertsona horiei handik azkar ateratzeak, haien hilketa adierazten zuen. (Horacio Domingo Maggio-ren testigantza, Legajo 4450 zk.)
   10 edo 12 senide inguru erori ziren, besteak beste, Alice Domon ahizpa frantsesa. Geroago, Rennée Duquet ahizpa ere ESMAra eraman zuten, Alice ahizparen Kongregazio erlijioso berekoa. Renée ahizpa Capuchitan hartu zuen ostatu. Alice eta Renée ahizpak bortizki torturatu zituzten, lehenengoa bereziki. Haien jokabidea miresgarria izan zen. Bere min-unerik txarrenetan ere, "Capucha"-n zebilen Arreba Alicek bere kideen zorteaz eta ironiaren gailurrean galdetu zuen, bereziki, 'mutiko ilehoria' zela-eta. Mutiko ile hori, Fragata Astiz tenientea zen (desagertutako baten senidea zela esanez taldean infiltratu zena)... Pistolaz inguratuta, Alice ahizpak eskutitz bat idatzi behar izan zuen... Parodia hori koroatzeko, argazkiak atera zitzaizkien (bi ahizpei) ESMAren argazki-laborategian bertan, non mahai aurrean agertzen baitziren. Alice eta Renée ahizpak «lekualdatu» egin zituzten, eta haiekin batera, egoera berean bahitutako senideak. (Lisandro Raúl Cubasen testigantza, Legajo 6974 zk.)
Léonie Duquet eta Alice Domon ahizpen nazionalitate frantsesak nazioarteko eskandalua sortu zuen, bereziki Frantziarekin. Horregatik, armadako buru eta Batzorde Militarreko kide zen Emilio Masserak bi mojak Montoneros gerrillarien erakundeak bahitu zituela simulatzeko agindu zuen. Horretarako, Domonek, torturatuta, gutun bat idatzi behar izan zion kongregazioko nagusiari. Gutun hori frantsesez idatzi zen, eta bertan Jorge Rafael Videlaren gobernuaren aurkako talde batek bahitu zituela esan zuen. Gero, orrialde horretan dagoen argazkia atera zieten: bi mojak Montonerosko bandera baten aurrean eserita zeuden, La Nación egunkariko ale bat erakusten zutela. Argazkia ESMAko Ofizialen Kasinoko zorupean atera zen, eta bi erlijiosoak torturatu izanaren zantzu nabarmenekin agertu ziren. Frantziako prentsara bidali zuten argazkia.
Bere gatibualdian, beste atxilotu bat, Graciela Daleo, Léonie Duquet-ekin topo egin zuen sukaldean. Léonie eserita eta txanoarekin zegoela esan zuen, tortura-gelatik ekarri berria. Orduan, Daleok zer behar zuen galdetu zion, eta Léoniek «Kafe bat» erantzun zion. Berehala, guardia batek erretiratzeko agindu zion Daleori. Bere bizitzaren azken testigantza da.
1977ko abenduaren 15ean, La Nación egunkariak EFE agentziaren berri bat argitaratu zuen, «Vivas y con buena salud (Bizirik eta osasuntsu)» izenekoa. Han zera esaten zen, Kongregazioko Ama Gaindiezinak Frantziatik zioela Léonie eta Alice ahizpak atxilotu eta «bizirik eta osasuntsu» zeudela. Argentinako Nuntzio-aren informazioa zela ere adierazi zen..
Seguru asko, 1977ko abenduaren 17an edo 18an, bi ahizpak eta gainerako taldekideak Buenos Airesko Aireportuaren hegoaldeko muturrean dagoen aireportu militarrera eraman zituzten, Itsas Armadako hegazkin batera igo, Santa Teresitako kostaldearen parean itsasora bota eta uraren kontra talka egitean hil.
Umorezko adibide batean, estatu-terrorismoan errepresioari lotutako marinelak garai hartan "moja hegalariak" aipatzen zituzten
1990ean, Alfredo Astiz kapitaina betiko kartzela-zigorrera kondenatu zuen Parisko Apelazio Gorteak, Léonie Duquet eta Alice Domon ahizpen heriotzaren errudun gisa.

## Gorpua eta ehorzketaren identifikazioa

1977ko abenduaren 20an itsasotik zetozen gorpuak agertu ziren Buenos Aireseko hondartzetan, Santa Teresita eta Tuyu Itsaso bainuetxearen parean. Gorpuak aztertu zituzten eta polizia-medikuek erregistratu zuten heriotzaren arrazoia «objektu gogorren kontrako talka, altuera handitik» izan zen, heriotzaren aurretik gertatutako hezur-haustura egiaztatuek adierazten zuen bezala. Besterik jakin gabe, herriko agintariek berehala erabaki zuten gorpuak 'NN' gisa ehorztea Lavalle General hiriko hilerrian.
Demokrazia berrezarri ondoren, 1984an, CONADEPen eta Batzarrentzako Judizioaren ikerketaren esparruan, indusketak egin ziren Lavalle General hiriko hilerrian, eta hezur-hondakin ugari aurkitu ziren San Bernardo eta Lucila del Mar-eko hondartzetan aurkitutako hilotzetatik. Hondar horiek Batzarren aurkako epaiketan erabili eta gero 16 poltsatan gorde ziren.
Handik aurrera, desagertuei buruzko arrazoiak metatzen hasi zen Horacio Cattani epailea. Ikerketak geldiarazi zituzten Punto Final eta Obediencia debida legeak gorabehera, Cattanik 40 metro karratuko artxibo bat egitea lortu zuen 1995ean, proba horiek guztiak gordetzeko.o.
2003an, Lavalle General hiriko intendenteak jakinarazi zuen NN-hilobi berriak aurkitu zirela hiriko hilerrian. Cattani epaileak Argentinako Auzitegiko Antropologia Taldearekin (EAAF) indusketa berriak egiteko agindu zuen, eta bi hilobi-lerro aurkitu zituen, bata bestearen gainean. Hala, zortzi eskeleto aurkitu ziren, bost emakumezkoei zegozkienak, bi gizonezkoei zegozkienak eta bat, GL-17 gisa sailkatua, eta «seguruenik gizonezko» definitu zen.
Cattanik EAAFeko Kordobako Immunogenetika eta Diagnostiko Molekularreko laborategira bidali zituen hezurrak. Besteak beste, Léonie Duqueten iloba baten odol-lagina bidali zuen epaileak. Laborategiko emaitzen arabera, gorpuzkiak 1977ko abenduaren 8tik 10era bitartean bahitutako taldekoak ziren. 2005eko abuztuaren 29an, Cattani epaileak txostena jaso zuen, eta adierazi zuen GL-17 bezalako banakako hondakinak Léonie Duquetenak zirela.
2005eko irailaren 25ean, hil eta 27 urtera, Léonie Duquet Buenos Aireseko Santa Cruz Elizaren lorategian lurperatu zuten, María Ponce de Bianco eta Esther Ballestrino Careaga Maiatzeko Plazako bi ama, eta Angela Auad giza eskubideen aktibistarekin batera. Azucena Villaflorren errautsak Maiatzeko Plazan zabaldu ziren. Jacques Chirac Frantziako presidentearen adierazpena irakurri zen hiletan. Hauxe zioen:
   Argentinako lagun maiteak, nire herrikide maiteak: Gaur, azkenean, agur esan diezaiokegu Léonie ahizpari. Hogeita hamar urte inguru igaro dira 1977ko irailaren egun hartatik, Gabonak baino lehentxeago, bere borreroak, Astiz kapitain ohiak, eliza honen atarian besarkada bat emanda, heriotzara kondenatu zuenetik. Abenduaren egun horretan, Léonie ahizpa, Alice ahizparekin, beste asko bezala, desagertu egin zen. Termino horren atzean, errealitate beldurgarria dago: gatibua, tortura, itsasora botatako gorputzak, gertatu zenari buruzko gezurra eta falta diren gorputzen isiltasun astuna. Zer krimen egin zuen Léonie ahizpak zorte hori izateko? Zein indarkeriaren errudun egin zuten hil zutenek? Léonie ahizpa fedez eta justizia-gosez bizi zen. Haren bihurrikeria ez zen ez ideologikoa ez partisanoa, bera gizateriaz beteta zegoen. Ebanjelioaren alabak haur desagertuak zituzten familiei laguntzen zien. Maiatzeko plazan protesta egiten zuten beste emakume batzuekin, basakeriaren aurka altxatu zen. Gaur, Frantziaren izenean, Léonie ahizpari omenaldi bat ematera nator, eta nire dolumin guztiak hona etorri diren familiako kideei aurkeztera. Frantzia harro egon daiteke bere kideen artean Léonie ahizpa izanda; izan ere, arrazoi zuzen baten ondorioz, Argentinan bizitza sakrifikatu zuen, berak jaioterria bezain maite zuen herrialdean. Bere gorpuen aurkikuntzaren iragarpenak eragin zuen emozio bizia, hemen, Frantzian bezala, martirioaren izaera enblematikoa. Baina nik ezin ditut ahantzi diktadurak bahitutako senideak dituzten guztiak, eta nik omenaldi nagusi honekin haiek ere gogoratu nahi ditut. Batez ere Frantziako familia desagertuetan pentsatzen dut, oraindik haien bila dabiltzanean, itxaropena gal ez dezaten. Alice ahizpa dut buruan, Léonie ahizparekin batera, oinazean eta oroimenean. Frantzia euren familiekin dago. Bere konpromisoekin bat, Bere konpromisoei irmo eutsiz, Frantziak adierazi du argi guztia diktadurako berunezko urteetan gertatutakoari buruz egin dadila eta errudunak azkenean kondena daitezela. Gobernuz kanpoko erakundeen lanari esker —Argentinako auzitegi-antropologiako taldearena, zeregin zaila baina nabarmena bete zuena, Maiatzeko plazako amonak—, desagertutakoen senideen adoreari eta zehaztasunari esker, botere publikoen ahaleginari esker, egia aurrera doa. Ezin da ahanzturaren gainean eraiki. Memorian baino ezin da eraiki. Gaur, tristuraz eta itxaropenez beteak, Léonie ahizpa, haren eredua, bizitza eta ausardia gogoratuko ditugu: berak, urteen poderioz, gure oroimena argitzen du. Berak gida dezala etorriko diren belaunaldien jokabidea, eta guk inoiz ez dezagun onar onartezina dena.
Bere senideek, zeremonian zeudenek, Leonieren gorpuzkiak Argentinan atseden hartzeko erabakia hartu zuten, «hainbeste maite zuen herrialdean».

## Estatu Batuen babesa

Estatu Batuetako gobernuaren dokumentu sekretuek, 2002an desklasifikatu zirenek, AEBetako gobernuak bazekiela frogatzen dute, 1978az geroztik, Alice Domon eta Léonie Duquet moja frantsesen eta Azucena Villaflor, Esther Ballestrino eta María Ponce Maiatzeko Plazako Amen gorpuak Bonairako hondartzetan aurkitu zituztela. Informazio hori isilpean gorde zen, eta inoiz ez zitzaion jakinarazi Argentinako gobernu demokratikoari. Datu hori Raúl Castrok, Argentinan Estatu Batuetako enbajadore zegoenak, 1978ko martxoaren 30ean Estatu Batuetako Idazkariari zuzendu zion 1978-BUENOS-02346 zk. Informe sobre monjas muertas izeneko txostena. Hitzez hitz hauxe dio dokumentuak:
   1. LH Martxoak 28 Parisen bildutako historiak dioenez, abenduaren erdialdean bahitu zituzten bi moja frantsesen gorpuak (Alicia Doman eta Renee Duguet) giza eskubideen aldeko beste hamaika ekintzailerekin identifikatu zituzten Bahía Blancatik hurbil zeuden gorpuen artean. 2. Buenos Airesen duela hilabete hasi zen zurrumurruz betetzen, Rio de la Platako ahotik gertu 300-350 milia inguru Bahia Blancatik iparraldera, itsaso atlantikoan zehar ohiz kanpoko haize bortitzek hondartzara eramandako gorpuen aurkikuntzaren konstantziei buruz. (Ikus Buenos Aires 1919 kontrolerako) 3. (Ezabatuta dago atala) Zurrumurru horiek arakatzen saiatu zen. Informazio konfidentziala du: mojak Argentinako segurtasun-agenteek bahitu zituztela eta, uneren batean, Buenos Airesetik 150 milia mendebaldera dagoen Junin herrira eraman zituztela. 4. Argentinako gobernuaren iturri (babestua) baten bidez lortutako informazio konfidentziala ere badu enbaxadak: duela aste batzuk zazpi gorpu aurkitu zituzten Atlantiko hondartzan, Mar del Platatik gertu. Iturri horren arabera, gorputzak bi mojenak eta bost amarenak ziren, 1977ko abenduaren 8tik 10era desagertu zirenak. Gure iturriak berresten du segurtasun-indarretako kideek bahitu zituztela gizabanako horiek, eta terroristen eta subertsiboen aurka jardun zutela beren agintaldi zabalean. Iturriak, gainera, adierazi zuen GOAn gutxi zeudela informazio horren jakinaren gainean. 5. Iturri horrek iraganean egiazko informazioa eman du, eta arrazoiak ditugu uste izateko badakiela desagerketak zer diren. Enbaxadak bere txostena babesteko eskatu du, galdutako edo desagertutako gizabanakoei buruzko informazioa emateko baliagarria izan dela frogatu duen iturri bat arriskuan ez jartzeko. CASTRO.

## Memoria

Abenduaren 8an, San Kristobaleko Santa Cruz elizan, Léonie Duquet eta Alice Domon moja frantziarren eta giza eskubideen aldeko Maiatzeko Plazako Amen taldeko aktibisten desagertu zireneko urteurrena gogoratzen da.

## Aintzatespenak

* 2000. urtean, 397. Legearen bidez, Buenos Aires hiriko Legegintzaldiak "Ahizpa Alice Domon eta Ahizpa Leonie Duquet" izena eman zion Moreto, Medina eta Cajaravilla kaleen arteko bidegurutzean zegoen plazatxoari.
* Parisen Alice Domon eta Leonie Duquet kalea dago.
* 2017ko apirilaren 12an Buenos Aires probintziako General Lavalle barrutiko Pavón Alderdiko 2. Bigarren Hezkuntzako Eskolak, Izena Ezartzeko Protokolo Ekitaldia egin eta gero, ofizialki "Léonie Duquet" izena hartu zuen.

## Iruditegia

* Alice Domon eta Léonie Duquet kaleko plaka, Paris
* Alice Domon eta Léonie Duquet kalea, Paris

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «9789500719551: DICTADOR, EL - IberLibro - Seoane, Maria: 950071955X» www.iberlibro.com (Noiz kontsultatua: 2022-08-01).
* 1 2 Clarín. Inhumaron los restos de la monja francesa Léonie Duquet. Clarín, 25 de septiembre de 2005.
* ↑ La Vaca. In memorian de Léonie Duquet. La Vaca, 27 de septiembre de 2005.
* ↑ El grupo completo secuestrado estaba integrado por Azucena Villaflor de Vicenti, Esther Ballestrino de Careaga, María Ponce de Bianco (las tres fundadoras de Madres de Plaza de Mayo), las monjas Alice Domon y Léonie Duquet, y los activistas de derechos humanos Angela Auad, Remo Berardo, Horacio Elbert, José Julio Fondevilla, Eduardo Gabriel Horane, Raquel Bulit y Patricia Oviedo.
* 1 2 Domingo Riorda. Léonie Duquet, monja francesa, 28 años después. Argenpress, 31 de agosto de 2005.
* 1 2 «Nunca M�s - Informe Conadep (Cap�tulo II - V�ctimas - E. Religiosos -continuaci�n-)» web.archive.org 2002-07-10 (Noiz kontsultatua: 2022-08-01).
* ↑ La Nación. Vivas y con buena salud. La Nación, 15 de diciembre de 1977.
* 1 2 Clarín. Tecnología, tenacidad y una muestra de sangre traída de Francia en secreto. Clarín, 30 de agosto de 2005.
* ↑ Clarín. Francia entregó las pruebas con las que condenó a Astiz. Clarín, 3 de abril de 2006.
* ↑ Río Negro. Por primera vez hallan cuerpos de los vuelos de la muerte. Río Negro, 9 de julio de 2005.
* ↑ Jacques Chirac. «Texto completo en francés de la declaración de Jacques Chirac en la ceremonia de inhumación de los restos de la hermana Léonie». Gobierno de Francia, 25 de septiembre de 2005. Archivado desde el original el 9 de junio de 2007. Consultado el 8 de diciembre de 2007.
* ↑ Castro. «Documento Secreto de la Embajada de EEUU en Argentina, Nº 1978-BUENOS-02346». Estatu Batuetako Gobernua, 1978ko martxoa. .

## Ikus, gainera

* Alice Domon
* Azucena Villaflor
* María Ponce
* Esther Ballestrino
* Angela Auad
* Berrantolaketa nazionaleko prozesua

## Kanpo estekak

* Clarín.com («Inhumaron los restos de la monja francesa Léonie Duquet», Clarín egunkaria, 2005.09.25).
* Clarín.com («Tecnología, tenacidad y una muestra de sangre traída de Francia en secreto», Clarín egunkaria, 2005.08.30).
* ElOrtiba.org («Léonie y Alice: las monjas francesas», Olga Wornat-en testua Mujeres de Dios) liburuan.
* Datuak: Q3271700