# Gabriel García Márquez

Gabriel José de la Concordia García Márquez (Aracataca, Magdalena, Kolonbia, 1927ko martxoaren 6a – Mexiko Hiria, 2014ko apirilaren 17a) kolonbiar eleberrigile, gidoigile eta kazetaria izan zen, maitasunez Gabo edo Gabito bezala ezagutua Latinoamerika osoan. XX. mendeko autore esanguratsuenetako bat izan zen, batez ere gaztelaniaz, eta 1972ko Neustadt Nazioarteko Literatura Saria eta 1982an Estokolmon Literaturako Nobel Saria eman zizkioten. Bere buruari zuzendutako heziketa egin zuen, zuzenbide ikasketak utziz kazetaritzan aritzeko. Hasieratik ez zuen inhibiziorik erakutsi Kolonbiako eta kanpo politikako kritiketan. 1958an, Mercedes Barcha Pardorekin ezkondu zen; bi seme izan zituzten, Rodrigo eta Gonzalo.
García Márquez kazetari gisa hasi zen, eta ez-fikziozko lan txalogarri eta kontakizun labur asko idatzi zituen, baina ezagunagoa da bere eleberriengatik, hala nola, “Ehun urteko bakardadea” (Cien años de soledad) (1967), “Heriotza iragarritako baten kronika” (Crónica de una muerte anunciada) (1981), eta “Maitasuna koleraren garaian” (El amor en los tiempos del cólera) (1985). Bere lanek gorazarre kritiko handia eta arrakasta komertzial zabala lortu dute, batez ere “errealismo magikoa” izenez ezagutzen den estilo literarioa ezagun egiteagatik, elementu eta gertaera magikoak erabiltzen baititu beste egoera arrunt eta errealista batzuetan. Bere lan batzuk fikziozko Macondo herrian daude girotuta (batez ere Aracataca bere jaioterrian inspiratua), eta gehienak bakardadearen gaia jorratzen dute. Gaztelaniazko idazlerik itzuliena da.
1970ean "persona non-grata" izendatu zuten Kolonbian, orduko presidente militarrak hala erabakita, idazlearen aktibismo politikoa zela-eta. Baina 2014ko apirilean García Márquez hil zenean, Juan Manuel Santos Kolonbiako presidenteak, "Inoiz bizi izan den kolonbiarrik handiena" izendatu zuen.

## Biografia
### Bizitza goiztiarra

García Márquez Aracatacako karteldegian: "Edozein herrialdetako latinoamerikar sentitzen naiz, baina ez diot inoiz uko egin nire aberriaren nostalgiari: Aracataca. Egun batean itzuli nintzaion, eta ohartu nintzen errealitatearen eta nostalgiaren artean zegoela nire lanaren lehengaia."
Gabriel García Márquez 1927ko martxoaren 6an jaio zen Aracatacan, Kolonbian, Gabriel Eligio García eta Luisa Santiaga Márquez Iguaran izan zirela gurasoak. Gurasoak maitemindu zirenean, amaren aitak, Nicolás Ricardo Márquez Mejía koronelak, harreman hura gaitzetsi egin zuen, Aracatacara telegrafista gisa iritsi zen Gabriel Eligio García bere alabarentzako gizon desegokia zela uste zuelako. Izan ere, senargabeko amaren semea zen, Kolonbiako Alderdi Kontserbadoreko kidea eta emakumezalea. Bikotea banantzeko asmoz, Luisa hiritik atera zuten, baina Gabriel Eligiok erraz gorteatu zuen Luisa bibolinez jotako serenatekin, maitasunezko poemekin, gutunekin eta maiz bidaltzen zizkion mezu telegrafikoekin. Azkenean, familiak amore eman zuen eta 1928ko ekainaren 11n ezkondu ziren Santa Martan. Gurasoen tragikomedia hau inspirazio-iturria izan zen semearentzat, “Maitasuna koleraren garaian” liburua idazteko.
Gabriel Garcia Marquez jaio eta gutxira, bere aita farmazialari gisa hasi zen lanean, eta 1929ko urtarrilean Barranquillara joan zen bizitzera, Luisa emaztearetin, Gabriel semea Aracatacan utziz, amaren aldeko aitona-amonen zaintzapean. Haurtzaroko lehen urteak beraiekin pasa zituenez, eragin handia izan zuten haren garapen goiztiarrean. 1936ko abenduan, aitak Sincéra eraman zituen bera eta anaia, eta 1937ko martxoan, berriz, aitona hil zitzaion. Familia Barranquillara joan zen lehenik, eta Sucrera gero, non aitak farmazia bat hasi zuen.
Aitonak, "Papalelo" deitzen zuena, bere hiru seme ofizialez gain, beste bederatzi seme-alaba izan zituen emakume desberdinekin. “Mila Eguneko Gerra”ko beteranoa zen. Kolonbiako liberalek heroitzat zuten koronela, eta errespetu handia zioten. Ezaguna zen García Márquez jaio eta hurrengo urtean gertatu ziren banana sarraskien inguruan isilik egoteari uko egin ziolako. Garcia Marquezek "historia eta errealitatearekiko zilbor-hestea" bezala deskribatu zuen koronela, kontalari bikaina zelako. Garcia Marquez bilobari klaseak eman zizkion hiztegitik, zirkura eraman zuen urtero, eta izotza erakusten lehena izan zen. Bere esanetan, United Fruit Company-ren dendan aurkitutako "miraria". Koronelak gaztetan Medardo Pacheco akabatu zuen duelu batean, eta noizean behin bere biloba gazteari honakoa esaten zion: "Ezin duzu imajinatu zenbat pisatzen duen hildako batek", gogoraraziz ez zegoela gizon bat hiltzea baino zama handiagorik, García Márquezek geroago bere eleberrietan txertatuko zuen ikasgaia.
Amaren ama, Tranquilina Iguarán Cotes (berarentzat amona Mina), “irudimen eta superstizioso handiko emakume” gisa deskribatzen zuen García Márquezek, etxea mamuen istorioekin, aieruekin, augurioekin eta seinale misteriotsuekin betetzen zuen emakume bezala, eta aitonaren eragina handia izan bazen, ez zen gutxiago izan amonarena. García Marquezek esanda, bere eragin literario nagusia izan zen amona. Batez ere istorioak kontatzeko zuen gaitasun hori izan zelako bere inspirazio nagusia. Kontakizunak oso fantastiko, ezohiko edota sinesgaitzak izanik ere, egiazkoak bailiran kontatzeko zuen gaitasun hori. Amona Mina izan zen, halaber, hogeita hamar urte beranduago García Marquezek Ehun urteko bakardadea eleberrian (bere nobelarik ospetsuenean) aurkeztu zuen Ursula Iguaran pertsonaia sortzeko inspirazio nagusia.

### Hezkuntza eta helduaroa

Sucrera iritsi ondoren, García Márquezek heziketa formala hastea erabaki zuten, eta barnetegi batera bidali zuten Barranquillara, Magdalena ibaiaren bokalean dagoen portura. Han, mutil lotsatia izatearen ospea hartu zuen, poema umoretsuak idatzi eta komiki zerrenda umoretsuak marrazten zituena. Serioa eta kirol jardueretan gutxi interesatua, ikaskideek Zaharra deitzen zioten.
García Márquezek institutuko lehen urteak 1940tik aurrera San José jesuita ikastetxean (gaur egun San José Institutua) eman zituen, eta han argitaratu zituen bere lehen poemak Gazteria ikastetxeko aldizkarian. 1943an, gobernuak emandako beka bati esker, Bogotara bidali zuten ikastera, gero Zipaquiráko Lizeo Nazionalera lekualdatu zuten, hiriburutik ordubetera zegoen hirira, eta han amaituko zituen bigarren mailako ikasketak. Bogotan egon zen bitartean, hainbat kiroletan nabarmendu zen, eta Zipaquiráko Lizeo Nazionaleko taldeburu bilakatu zen hiru diziplinatan: futbola, beisbola eta atletismoa.
1947an graduatu ondoren, García Márquez Bogotan geratu zen Kolonbiako Unibertsitate Nazionalean zuzenbidea ikasten, baina denbora libre gehiena fikzioa irakurtzen eman zuen. Franz Kafkaren “Metamorfosia”, garai hartan Jorge Luis Borgesek itzuli zuela pentsatzen zuten oker, bereziki inspiratu zuen lana izan zen. Hunkituta zegoen idaztearen ideiarekin, ez literatura tradizionalarekin, baizik eta bere amonaren istorioen antzeko estiloarekin, zeinetan "gertakari eta anomalia apartak txertatzen baitzituen, eguneroko bizitzaren alderdi bat besterik ez balira bezala. "Idazle izateko gogoa handitu egin zitzaion. Horrela hasi zen berean hasi zen El Espectador egunkarian bere lehenengo ipuinak argitaratzen. Zehazki, 1947ko irailaren 17an argitaratu zen “Hirugarren etsipena” (La tercera resignación). Argitalpen horiek “Txakur urdinaren begiak” (Ojos de perro azul) liburuan bildu zituen gero.
Bere pasioa idaztea bazen ere, 1948an zuzenbidearekin jarraitu zuen, aitari atsegin emateko. Apirilaren 9ko “Bogotazo”ko istiluen ondoren, Jorge Eliécer Gaitan buruzagi popularraren hilketaren ondoren, unibertsitatea mugarik gabe itxi zen eta bere barnetegia amaitu zen. García Márquez Cartagenako Unibertsitatera joan zen eta El Universal-eko kazetari gisa hasi zen lanean. 1950ean zuzenbide ikasketak bukatu zituen kazetaritzan zentratzeko, eta norabiderik eta dirurik gabe pasatu zituen hainbat hilabete. Parkeetan lo egiten hasi zen eta prostituten auzo batean bizitzen bukatu zuen, Barranquillako El Universal eta Heraldo de Barranquilla izeneko egunkarietan lanean hasi zen arte. "Jirafa" deitu zion bere zutabeari. Urte gogorrak bizi izan zituen arren, zoriontsua zen. Garcia Marquezek goi mailako ikasketak inoiz amaitu ez bazituen ere, zenbait unibertsitatek, tartean New Yorkeko Columbia Unibertsitateak, idazkerako ohorezko doktoretza eman zioten.

### Kazetaritza

Garcia Marquezek Kolonbiako Unibertsitate Nazionalean Zuzenbidea ikasten ari zela hasi zuen kazetari ibilbidea. 1948an eta 1949an Cartagenako El Universal-erako idatzi zuen. 1950etik 1952ra arte zutabe "kapritxo" bat idatzi zuen "Septimus" izenarekin, Barranquillako El Heraldo egunkarirako. García Márquezek El Heraldo-n igarotako denboraz ohartarazi zuen: "Artikulu bat idazten nuenean hiru peso jasotzen nituen, eta beste hiru, agian, editorialagatik." Denbora horretan, “Barranquilla Taldea” izeneko idazle eta kazetari talde informaleko kide aktibo bihurtu zen, bere ibilbide literariorako motibazio eta inspirazio handia ematen zion elkartea. Ramon Vinyes bezalako pertsona inspiratzaileekin lan egin zuen, García Márquezek “Ehun urteko bakardadea” eleberrian liburu-dendaren jabe zen katalan zahar bat bezala irudikatzen zuena. Garai hartan, García Márquez Virginia Woolf eta William Faulkner idazleen lanak ere aurkeztu zioten. Faulknerren teknika narratiboek, gai historikoek eta landa-eremuen erabilerak eragina izan zuten Latinoamerikako autore askorengan. Barranquillaren inguruneak lehen mailako hezkuntza literarioa eta Karibeko kulturari buruzko ikuspegi paregabea eman zion García Marquezi. 1954tik 1955era, García Márquezek denbora eman zuen Bogotan, eta bertako El Espectador egunkariko erredakzioan sartu zen, zinemako kritikak eta erreportajeak idatziz.
1955. urtean bere lehenengo saria irabazi zuen, “Larunbataren ondorengo eguna” (Un día después del sábado) lanarekin, eta “Orbela” (La Hojarasca) bere lehen nobela argitaratu zuen. Bertan, Faulknerren eraginpean, gerora oinarri izan zuen literatur mundua eraiki zuen. Izan ere, hor agertzen dira ondorengo eleberrietan eta kontakizun laburretan azaltzen diren hainbat pertsonaia eta giro, eta baita Macondo ere, García Márquezek sortutako alegiazko herria. Urte haietan, Kolonbian errepresio politikoa areagotzen ari zen, eta ezkerreko ideologia zuten kazetarien atzetik hasi zen erregimena. Ondorioz, kazetari, zinemako berriemaile eta nobelagile bezala lehenengo arrakastak lortzen hasi zen une hartantxe, bere herrialdetik ateratzea erabaki zuen. Horrela, 1955-58 urte bitarteak Europan pasa zituen kazetari-lanetan, El Espectador egunkariko berriemaile gisa, eta zinema munduarekin eta glamourrarekin txundituta, zinemako ikasketak egin zituen Italian.
1957ko abenduan, Garcia Marquezek kargu bat onartu zuen Caracasen, bere lagun Plinio Apuleyo Mendozak zuzendutako Momento aldizkarian. 1957ko abenduaren 23an iritsi zen Venezuelako hiriburura, berehala lanean hasteko. Ondorioz, 1958ko Venezuelako estatu-kolpearen lekuko izan zen, Marcos Pérez Jiménez presidentea erbestera eraman zuena. Gertaera honen ondoren, García Márquezek artikulu bat idatzi zuen: "Elizgizonen parte hartzea borrokan", Venezuelako Eliza Jimenezen erregimenaren aurka deskribatzen zuena. 1958ko martxoan bidaia bat egin zuen Kolonbiara, eta Mercedes Barcharekin ezkondu ondoren, elkarrekin Caracasera itzuli ziren. 1958ko maiatzean, Momentoko jabearekin ados ez zegoenez, dimisioa eman zuen eta handik gutxira Venezuela Gráfica egunkariko zuzendari bilakatu zen.

### Politika

Garcia Marquez "ezkertiar konprometitua" izan zen bizitza osoan, sinesmen sozialistei atxikia. 1991n “Afrikako historia aldatzen” (Changing the History of Africa) argitaratu zuen, Angolako Gerra Zibileko eta Hegoafrikako mugako gerrako kubatar jardueren ikerketa miresten zuena.
1959an Kubara joan zen, Plinio Apuleyo Mendoza adiskidearekin batera, hango iraultzaren berri bertatik bertara emateko asmoz. Urte berean jaio zen halaber, bikotearen lehenengo semea, Rodrigo (zinemagile izatera iritsi zena). Eta handik gutxira Habanara joan zen lanera, Prensa Latina izeneko erredakzioan kazetari berriak trebatzeko arduradun gisa.
Fidel Castrorekin adiskidetasun estua baina "ñabarduratsua" izan zuen, Kubako Iraultzaren lorpenak goraipatuz, baina gobernantzaren alderdiak kritikatuz eta herrialdeko "ertz zakarrenak leuntzeko" lan eginez. Garcia Marquezen ikuspegi politiko eta ideologikoak aitonaren istorioek taxutu zituzten. Elkarrizketa batean, García Marquezek Plinio Apuleyori esan zion: "Nire aitona koronel liberala zen. Nire ideia politikoak berarengatik etorriko ziren sziurrenik, gaztetan amodiozko ipuinak kontatu ordez, pentsalariek eta antiklerikalek gobernu kontserbadorearen aurka egin zuten azken gerra zibilari buruzko kontu beldurgarriak kontatzen zizkidalako." Horrek eragina izan zuen bere iritzi politikoetan eta literatura-teknikan, eta, beraz, "bere idazketa-karrera, hasiera batean, Kolonbiako literatura-statu quo-aren aurkako jarrera kontzientean gorpuztu zen modu berean, García Marquezen ikuspegi sozialista eta anti-inperialistak Estatu Batuetan nagusi den statu quo-aren aurka jarri ziren."
Habanako giroa zapuzten hasi zenean, Prensa Latina bulegoak irekitzen hasi zen Latinoamerikako hainbat hiriburuetan, eta 1961ean New Yorkera bidali zuten García Márquez bere familiarekin, berriemaile gisa. Urte horretan argitaratu zuen “Koronelari ez dio inork idazten” (El coronel no tiene quien le escriba.) Baina iraultzaren aurka zeuden disidente kubatarrengandik mehatxuak eta kritikak jasotzen hasi zen, bere erreportajeetan kontatzen zuenarekin bat egiten ez zutelako. Familiari beldurra sartu zitzaion, eta Mexikora mugitu ziren lasaitasun bila. Mexiko Hirian jarri ziren bizitzen 60. hamarkadaren hasieran, eta hantxe jaio zen 1962an Gonzalo bigarren semea. Egun berean eman zioten 3.000 dolarreko balioa zuen ESSO Eleberriaren Saria, “Ordu txarra” (La mala hora) lanarekin. Urte berean argitaratu zuen baita “Ama Handiaren hiletak” (Los funerales de la Mamá Grande).

#### Hondoratutako marinel baten istorioa

Eztabaidari amaiera emanez, El Espectador egunkarirako idatzi zuen azken editoriala hamalau berri-artikulu izan ziren. Bertan, Kolonbiako Itsas Armadako ontzi baten hondoratzea nola gertatu zen azaltzen zuen “ontzigainean merkantzia kontrabandozko karga bat askatu zelako." Garcia Marquezek istorio hau bildu zuen hondoratzetik bizirik atera zen marinel gazte bati egindako elkarrizketen bidez. Artikulu haiek eztabaida publikoa sortu zuten, ekaitza izan zela hondoratzearen errudun kontakizun ofiziala gutxietsi zutelako, eta bizirik atera zen marinela goretsi.
Eztabaida horren aurrean, El Espectador-ek García Márquez Europara bidali zuen atzerriko berriemaile izateko. Baina El Independiente egunkariak ordezkatu zuen Gustavo Rojas Pinilla jeneralaren gobernu militarrean garaian, eta bertan bere bizipenei buruz idazten zuen, Kolonbiako agintariek itxi arte. García Márquezek kazetaritzan izandako aurrekariak oinarri fundazionala izan ziren bere idazketa-karrerarako. Bell-Villada literatur kritikariak ohartarazi zuenez: "Kazetaritzan izandako esperientziengatik, García Márquez da bizirik dauden autore handi guztien artean, eguneroko errealitatetik hurbilen dagoena."
“Etxea” (La casa) eleberria idazteko ideia buruan zuela, ez aurrera ez atzera geratu zen, bere karrera literarioa bukatutzat zegoela sentitzera iritsi arte. Eta orduan zinema munduan hasi zen lanean. Carlos Fuentes idazle mexikarrarekin batera Juan Rulforen “Urrezko oilarra“(El gallo de oro) lana egokitu zuen zinemarako gidoi formatura, eta Arturo Ripsteinek zuzenduko zuen “Hiltzeko garaia” (Tiempo de morir) filmaren gidoia ere idatzi zuen bere lan-taldearekin. Gerora, aipatutako zuzendariak Grcia Marquezen hainbat lan zinemaratuko zituen, eta horrek lasaitasun ekonomiko bat eman zion familiari. Baina berak idatzi egin nahi zuen, idaztea zen bere izateko arrazoia.

### QAP

García Márquez 1992 eta 1997 bitartean emititu zen Kolonbiako QAP albistegiaren jatorrizko sortzaileetako bat izan zen. Erredakzio eta kazetaritza burujabetzaren promesak erakarri zuen proiektura.

### Ezkontza eta familia

García Márquezek 1944an eskolan zegoela bere bizitzako maitea izango zena ezagutu zuen, berarengandik bananduko ez zen adiskidea, literaturan izan zuen konplizea, bere ametsak betetzeko babes osoa emango zion emakumea, Mercedes Barcha. Berak hamabi urte zituen eta Mercedesek hamaika.
Europara atzerriko berriemaile gisa bidali zutenean, Mercedes Barranquillara noiz itzuliko zain geratu zen. Azkenean, 1958an ezkondu ziren. Hurrengo urtean jaio zen haien lehen semea, Rodrigo García, gaur egun telebista eta zinema zuzendaria dena. 1961ean, familia Greyhound autobusean joan zen Estatu Batuetako hegoaldera, eta azkenean Mexiko Hirian kokatu zen. García Marquezek Estatu Batuetako hegoaldea ikusi nahi izan zuen beti, William Faulknerren idazkiak inspiratu zutelako. Hiru urte geroago, bikotearen bigarren semea, Gonzalo García, Mexikon jaio zen. Gonzalo diseinatzaile grafikoa da gaur egun Mexiko Hirian.
2022ko urtarrilean jakin zen García Márquezek alaba bat izan zuela, Indira Cato, 1990eko hamarkadaren hasieran Susana Cato idazle mexikarrarekin izandako ezkontzaz kanpoko abentura batetik. Indira Mexiko Hiriko dokumentalen ekoizlea da.

### Eleberrigintza
#### Orbela

“Orbela” (La Hojarasca) da García Márquezen lehen eleberria, eta zazpi urte behar izan zituen argitaletxe bat aurkitzeko. García Márquezek zioenez, "idatzi zuen guztiaren artean, Orbela zuen gogokoen, zintzoena eta espontaneoena zela uste zuelako." Eleberriko gertakari guztiak gela batean gertatzen dira, ordu erdiko epean, 1928ko irailaren 12an, asteazkena. Koronel zahar baten istorioa da (García Márquezen aitonaren antzekoa), kristau baten ehorzketa egiten saiatzen dena onarpenik gabeko mediku frantses bati. Koronela bere alabak eta bilobak bakarrik onartzen dute. Eleberriak haurrak heriotzarekin izan zuen lehen esperientzia aztertzen du bere kontzientziaren jarioari jarraituz. Liburuak Isabel koronelaren alabaren ikuspegia ere agerian uzten du, ikuspuntu femeninoa eskaintzen duena.

#### Ordu txarra

García Márquezen bigarren eleberria “Ordu txarra” (La mala hora), 1962an argitaratu zen. Eleberriak jatorriz “Ezer balio ez duen herri hau” (Este pueblo de mierda) zuen izenburua. "Ordu txarra" eleberrian agertzen diren pertsonaia eta egoera batzuk berriro agertzen dira Ehun urteko bakardadean.

#### Ehun urteko bakardadea

Mexiko Hirian bizi izan ziren urte haietan idatzi zuen Ehun urteko bakardadea, 1967ko maiatzaren 30ean argitaratu ondoren, bere lanik esanguratsuena bilakatu zen. Lehenengo edizio hartan 8.000 kopia atera ziren eta 2 asteko epean saldu ziren ale guztiak. Hurrengo hiru hamarkadetan 37 hizkuntzetara itzuli zen eta 25 milioi ale saldu ziren mundu osoan. Ikaragarrizko arrakasta izan zuen lanak eta berehala bihurtu zen Latinoamerikako arimaren ispilu eta mundu osoko nobelista garrantzitsu gehienen eredu. “Macondo” herrian bizi zen Buendía familiaren historia kontatzen duen eleberri honek errealismo magikoa du ardatz. Bestalde, garai hartako literaturan erabateko eragina izan zuen liburu honi ahozko tradizioaren kutsu handia antzematen zaio.
Hemezortzi urte zituenetik, García Márquezek nobela bat idatzi nahi izan zuen, bere aitona-amonen etxean oinarritua. Hala ere, tonu egokia bilatzen ahalegindu zen, eta ideia baztertu zuen, harik eta egun batean erantzunak bere familia Acapulcora eramaten zuen bitartean jo zuen arte. Autoa jiratu eta familia etxera itzuli zen, bera idazten hasteko. Autoa saldu zuen, familiak dirua izan zezan idazten zuen bitartean bizitzeko. Nobela idaztea uste baino askoz gehiago luzatu zen, eta egunero idatzi zuen 18 hilabetez. Emazteak kredituz eskatu behar izan zien janaria harakinari eta okinari, baita bederatzi hilabeteko alokairua ere, jabearen kredituaren truke. Idazkerak iraun zuen hemezortzi hilabeteetan, García Márquez bi bikoterekin bildu zen gauero, Eran Carmen eta Álvaro Mutis, eta María Luisa Elío eta Jomí García Ascot, eta eleberriaren aurrerapenaz hitz egiten zuten, bertsio ezberdinak probatuz.
Liburua 1967an argitaratu zenean, bere eleberririk arrakastatsuena bihurtu zen, "Ehun urteko bakardadeak" 50 milioi ale baino gehiago salduz. Liburua Jomí García Ascot y María Luisa Elíori eskaini zien. "Historiak Buendía familiaren zenbait belaunaldiren kronika egiten du, Macondo fikziozko herrixka hegoamerikarra sortu zuten garaikoak, beren proba eta atsekabeen bidez, eta intzestu, jaiotza eta heriotzen adibideak erabiliz. Macondoren historia kritikariek orokortu ohi dute Latinoamerika osoko landa hiriak irudikatzeko, edo behintzat Garcia Marquezen jaioterriko Aracatacatik gertu.
Nobela oso ezaguna bilakatu zen, eta García Márquezek Nobel Saria eta Rómulo Gallegos saria irabazi zituen 1972an. William Kennedyk "Genesiaren Liburuaz geroztiko lehen literatura-obra" deitu zion, gizadi osoarentzat irakurtzea eskatu beharko litzatekeena, eta horri erantzuteko ehunka artikulu eta literatur kritika-liburu argitaratu dira. Liburuak hainbat laudorio jaso arren, García Márquezek garrantzia kendu ohi zion bere arrakastari. Behin esan zuen: "Kritikari gehienak ez dira konturatzen "Ehun urteko bakardadea" bezalako nobela bat txantxa samarra dela, lagun minentzako seinalez betea, eta horrela, aita santua izateko eskubidea aldez aurretik araututa izanik, liburua deskodetzeko ardura hartzen dute, eta beren burua ergel bihurtzeko arriskua hartuz."
"Ehun urteko bakardadea" idatzi ondoren, García Márquez Europara itzuli zen, oraingoan bere familia ekarriz Bartzelonara zazpi urtez bizitzera. García Márquez nazioarteko aintzatespenak, nobela argitaratzearekin batera, Kolonbiako gobernuaren eta gerrillaren arteko hainbat negoziaziotan erraztaile gisa jarduteko gaitasuna ekarri zion, besteak beste, Apirilaren 19ko Mugimenduan (M-19), eta gaur egungo FARC eta ELN erakundeetan. Bere idazkiaren ospeak buruzagi boteretsuekiko adiskidetasuna ere ekarri zuen, besteak beste, Fidel Castro Kubako presidente ohiarekin, Gabo eta Fidelen adiskidetasun baten erretratua-n aztertu dena. Garai hartan, Mario Vargas Llosasek ukabilkada bat eman zion aurpegian, literatura modernoaren sukar handienetako bat bihurtu zena. Claudia Dreifus-i 1982an eskainitako elkarrizketa batean, García Márquezek Castrorekin zuen harremana literaturan oinarritzen zela adierazi zuen: "Gurea adiskidetasun intelektuala da. Agian ez da oso ezaguna Fidel oso gizon kultua dela. Elkarrekin gaudenean, literaturaz asko hitz egiten dugu. "Harreman hori Reinaldo Arenas idazle erbesteratuak kritikatu zuen 1992ko “Gaua erori baino lehen” (Antes de que anochezca) memoria-liburuan.
Bere ospe berria eta AEBetako inperialismoari buruz zituen iritziak zirela eta, García Márquez subertsibotzat jo zuten eta urte askotan zehar AEBetako immigrazio agintariek bisak ukatu zizkioten. Bill Clinton AEBetako presidente aukeratu ondoren, bidaiatzeko debekua kendu eta "Ehun urteko bakardadea" eleberria aipatu zuen gogokoen.

#### Patriarkaren zahartzaroa

Marcos Pérez Jiménez diktadore venezuelarraren ihesaren lekuko izan zenean, diktadore eleberri bat idazteko inspirazioa hartu zuen García Márquezek. Bere esanetan, "lehen aldia izan zen Latinoamerikan diktadore bat erortzen ikusten genuena". García Márquez 1968an hasi zen “Patriarkaren zahartzaroa” (El otoño del patriarca) idazten eta 1971n amaitu zela esan zuen; hala ere, diktadore eleberria apaintzen jarraitu zuen 1975ean Espainian argitaratu zen arte. García Márquezen ustez, eleberria «boterearen bakardadeari buruzko olerkia» da, Jenerala bezala ezagutzen den betiko diktadore baten bizitzari jarraitzen baitio. Eleberria Jeneralaren bizitzarekin lotutako pasadizo batzuen bidez garatzen da, ordena kronologikoan agertzen ez direnak. Nahiz eta istorioaren kokapen zehatza ez den ageri nobelan, alegiazko herrialdea Karibeko lekuren batean dago.
García Márquezek bere azalpena eman zuen argumentuari buruz: “Nire asmoa beti izan zen Latinoamerikako diktadore guztien sintesia egitea, baina bereziki Karibekoena. Dena den, Venezuelako Juan Vicente Gomezen nortasuna hain zen indartsua, nigan lilura berezi bat sortzen zuela, eta dudarik gabe, Patriarkak berea beste inorena baino askoz gehiago du.” "Patriarkaren zahartzaroa" argitaratu ondoren, García Márquez eta bere familia Bartzelonatik Mexiko Hirira aldatu ziren, eta García Márquezek hitzeman zuen Augusto Pinochet Txileko diktadorea kargutik kendu arte ez zuela berriro argitaratzeko konpromisorik hartuko. Baina azkenean, Pinochet boterean zegoela argitaratu zuen Heriotza iragarritako baten kronika, ezin baitzuen isilik egon bidegabekeriaren eta errepresioaren aurrean.

#### Eréndira errugabearen eta bere amona bihotzgabearen ipuin sinestezin eta tristea

“Eréndira errugabearen eta bere amona bihotzgabearen ipuin sinestezin eta tristea” (La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada) askatasunarekin amets egiten duen, baina bere amama zekenaren albotik ihes egin ezinik dagoen neska mulata baten istorioa aurkezten du.
Eleberriaren argumentuak hamalau urteko Eréndira gaztearen bizitza-bidaia deskribatzen du, amonarekin bizi dela beraien etxeari ezustean su ematen dionean. Amonak zorra ordaintzera behartzen du Eréndira, emagaldu bihurtuz errepidean alferrak bezala dabiltzan bitartean. Gizonak ilaran jartzen dira Eréndirako zerbitzuez gozatzeko. Azkenean, bere maitale maitagarri eta sinesgarri samarra den Ulisesen laguntzarekin ihes egingo du, baina berak amona hil ondoren soilik. Hilketaren ostean, Eréndirak bakarrik ihes egiten du gauean, mutila dendan utziz amonaren gorpuarekin. Eréndira eta bere amona García Márquezen "Ehun urteko bakardadea" aurreko eleberrian ere agertzen dira. "Eréndira errugabearen eta bere amona bihotzgabearen ipuin sinestezin eta tristea" 1972an argitaratu zen. Eleberria Ruy Guerrak zuzendutako 1983ko Eréndira film artistikora egokitu zen.

#### Heriotza iragarritako baten kronika

“Heriotza iragarritako baten kronika” (Crónica de una muerte anunciada), Ruben Pelayo literatur kritikariak kazetaritza, errealismoa eta detektibe-istorioaren konbinazioa deitu zuena, 1951n Kolonbiako Sucren jazo zen benetako hilketa baten inspiratuta dago, baina García Márquezek esan zuen benetako gertakarietatik ezer ez dela geratzen abiapuntutik eta egituratik haratago. Santiago Nasarren pertsonaia García Márquezen haurtzaroko lagun on batean oinarrituta dago, Cayetano Gentile Chimento.
Santiago Nasarren hilketaren inguruan kokatzen da nobelaren argumentua. Narratzaileak detektibe gisa jarduten du, eleberriak aurrera egin ahala hilketaren gertaerak deskubrituz. Pelayok adierazi zuenez, istorioa "alderantzizko moduan garatzen da. Aurrera egin beharrean... argumentuak atzera egiten du". "Heriotza iragarritako baten kronika" 1981ean argitaratu zen, García Márquezi 1982ko Literaturako Nobel Saria eman baino urte batlehenago. Eta Francesco Rosi zuzendari italiarrak film batera egokitu zuen eleberria 1987an.

#### Maitasuna koleraren garaian

"Maitasuna koleraren garaian" (El amor en los tiempos del cólera) 1985ean argitaratu zen lehen aldiz. Maitasun istorio ez-ohikotzat hartzen da, "maitaleak euren 'urrezko urteetan' aurkitzen dute maitasuna, hirurogeita hamarreko hamarkadan, heriotza guztia denean haien inguruan".
"Maitasuna koleraren garaian" bi bikoteren istorioetan oinarrituta dago. Fermina Dazaren eta Florentino Arizaren maitasun gaztea García Márquezen gurasoen maitasun harremanean oinarritzen da. Baina García Márquezek elkarrizketa baten azaldu zuenez: "Desberdintasun bakarra da [nire gurasoak] ezkondu egin zirela. Eta ezkondu bezain laster, jada ez ziren interesgarriak literatur pertsonaiak bezala". Zaharrekiko maitasuna egunkariko istorio baten oinarritzen da, urtero Acapulcon elkartzen ziren ia 80 urte zituzten bi amerikarren heriotzaz. Behin txalupa baten atera ziren, eta marinelak hil zituen bere arraunekin. García Márquezek adierazi zuenez, "haien heriotzaren bitartez, haien amodio sekretuaren istorioa ezagutu zen. Liluratu egin ninduten. Bakoitza beste pertsona batekin ezkonduta zegoen".

#### Bahiketa baten albistea

“Bahiketa baten albistea” (Noticia de un secuestro) 1996an argitaratu zen lehen aldiz. Ez-fikziozko liburu bat da, eta Kolonbian 1990eko hamarkadaren hasieran Medellíneko kartelak egindako bahiketa eta ekintza narkoterroristak aztertzen ditu. Droga kartela Pablo Escobarrek sortu eta kudeatzen zuen. Testuak Kolonbiako pertsonaia nabarmenen bahiketa, espetxeratzea eta azkenean askatzea kontatzen du, politikariak eta prentsa kideak barne. Liburuaren jatorrizko ideia García Márquezi Maruja Pachón Castro Hezkuntza ministro ohiak eta Luis Alberto Villamizar Cárdenas Kolonbiako diplomazialariek proposatu zioten. Biak Pablo Escobarren biktima ugarien artean zeuden, gobernua presionatzeko saiakeran bere estradizioa geldiarazteko, egindako bahiketa, hilketa eta ekintza terroristak zirela eta.

#### Kontatzeko bizi eta Nire emagaldu malenkoniatsuen oroimena

2002an García Márquezek “Kontatzeko bizi” (Vivir para contarla) memoria liburua argitaratu zuen, proiektatutako hiru liburukiko autobiografia baten lehena. Edith Grossman-en ingelesezko itzulpena (Living to Tell the Tale), 2003ko azaroan argitaratu zen. Bestalde, 2004ko urrian “Nire emagaldu malenkoniatsuen oroimena” (Memoria de mis putas tristes) eleberria argitaratu zuen. Bertan, 90 urteko gizon baten eta prostituitzera behartutako gaztetxo baten maitasun istorioa garatzen da. "Nire emagaldu malenkoniatsuen oroimena-k" polemika eragin zuen Iranen, hasierako 5.000 ale inprimatu eta saldu ostean, debekatu egin baitzuten.

### Zinema eta opera

Kritikariek maiz deskribatzen dute García Márquezen irudimenak lengoaia bisual edo grafikoa sortzen duela, eta berak azaltzen du istorio bakoitza «irudi bisual batean» inspiratuta dagoela, beraz ez da harritzekoa zinemarekin historia luzea eta inplikatua izatea. Zinema kritikaria izan zen, La Habanako Zinema Institutua sortu eta zuzendari exekutiboa izan zen, Latinoamerikako Zinema Fundazioaren buru izan zen, eta hainbat gidoi idatzi zituen. Bere lehen gidoirako Carlos Fuentesekin batera aritu zen Juan Rulforen “Urrezko oilarra” (El gallo de oro) lanean. Bere beste gidoi batzuen artean, “Hiltzeko garaia”, (Tiempo de morir) (1985), eta “Oso zaharra zen jaun bat hego erraldoiekin” (Un señor muy viejo con unas alas enormes) (1988) filmak daude, eta baita “Maitasun zailak” (Amores difíciles) (1991) telesaila ere.
García Márquezek bere Eréndira hasiera batean hirugarren gidoi gisa idatzi zuen. Hala ere, bertsio hau galdu egin zen eta eleberriak ordezkatu zuen. Hala ere, gidoia berridazten aritu zen Ruy Guerrarekin elkarlanean, eta 1983an Mexikon estreinatu zen filma.
Bere hainbat istoriok beste idazle eta zuzendari batzuk inspiratu dituzte. 1987an, Francesco Rosi zuzendari italiarrak “Cronaca di una morte annunciata” filma zuzendu zuen, Heriotza iragarritako baten kronika-n oinarrituta. Halaber, zinemarako hainbat moldaketa egin dira Mexikon, besteak beste, Miguel Littínen “Montielen alarguna” (La Viuda de Montiel) (1979), Jaime Humberto Hermosilloren “Nire bihotzeko Maria” (Maria de mi corazón) (1979), eta Arturo Ripsteinen “Koronelari ez dio inork idazten” (El coronel no tiene quien le escriba) (1998).
Mike Newell zuzendari britainiarrak “Lau ezkontza eta hileta bat”-en egileak(Four Weddings and a Funeral) Cartagenan filmatu zuen “Maitasuna koleraren garaian” (Love in the Time of Cholera), Ronald Harwoodek idatzitako gidoiarekin. Filma 2007ko azaroaren 16an estreinatu zen AEBetan. Hilda Hidalgo Costa Ricako zinemagileak egokitu eta zuzendu zuen bere "Maitasunaz eta beste deabru batzuez" (Del amor y otros demonios) eleberria. Hidalgo La Habanako Zinema Institutuan lizentziatua da, non García Márquezek gidoi tailerrak ematen zituen maiz. Filma 2010eko apirilean estreinatu zen. Eleberri bera Péter Eötvös konpositore hungariarrak moldatu zuen "Maitasunaz eta beste deabru batzuez" opera sortzeko, eta 2008an Glyndebourne jaialdian estreinatu zen.

### Azken urteak eta heriotza
#### Osasunaren gainbeheran

1999an, García Márquezi minbizi linfatikoa izan beharrean pneumonia diagnostikatu zioten. Los Angeleseko ospitale bateko kimioterapiak arrakasta izan zuen, eta gaixotasuna erremisioan sartu zen. Gertaera horrek bultzatu zuen García Márquez bere memoriak idazten hastera: "Lagunekin harremanak gutxienera murriztu nituen, telefonoa deskonektatu, bidaiak eta egungo zein etorkizuneko plan guztiak bertan behera utzi nituen", esan zion El Tiempo egunkari kolonbiarrari, "eta giltzapetu nintzen egunero idazteko, etenik gabe". 2002an, hiru urte geroago, "Kontatzeko Bizi" argitaratu zuen, proiektatutako memoria-trilogia bateko lehen liburukia.
2000. urtean, haren heriotzaren berri Peruko La República egunkariak gaizki jakinarazi zuen. Biharamunean beste egunkari batzuek bere ustezko agur olerkia, "Txotxongiloa” (La Marioneta) berrargitaratu zuten, baina handik gutxira García Márquezek ukatu egin zuen poemaren egilea izatea, mexikar bentrilokuo baten lana zela zehaztuta.
Adierazi zuenez, 2005a "nire bizitzako lehen urtea izan zen, lerro bat bera ere idatzi ez dudana. Nire esperientziarekin, eleberri berri bat idatzi nezake arazorik gabe, baina jendea konturatuko egingo zen nire bihotza ez zegoela hor."
2008ko maiatzean, García Márquezek oraindik izenbururik eman gabe zegoen "maitasun nobela" berria amaitzen ari zela jakin zen, urte amaierarako argitaratuko zena. Hala ere, 2009ko apirilean bere agenteak, Carmen Balcellsek, Txileko “La Tercera” egunkariari esan zion García Márquezek nekez idatziko zuela berriro. Hori eztabaidatu zuen Cristobal Pera Random House Mondadori editoreak, eta García Márquez “Abuztuan elkartuko gara” (En agosto nos vemos) izeneko eleberri berria osatzen ari zela adierazi zuen.
2008ko abenduan, García Márquezek Guadalajarako liburu azokako zaleei esan zien idazketak higatu egin zuela. 2009an, bai literatur eragileak zein biografoak bere idazle ibilbidea amaitu zela esandakoei erantzunez, El Tiempo egunkari kolonbiarrari zera esan zion: "Ez bakarrik ez da egia, baizik egiten dudan gauza bakarra idaztea da."
2012an bere anaia Jaimek jakinarazi zuen García Márquezek dementzia pairatzen zuela.
2014ko apirilean, García Márquez Mexikon ospitaleratu zuten. Biriketan eta gernu-aparatuan infekzioak zituen, eta deshidratazioa jasaten ari zen. Antibiotikoei ondo erantzuten zien. Enrique Peña Nieto Mexikoko presidenteak Twitterren idatzi zuen: "Azkar sendatzea opa diot". Juan Manuel Santos Kolonbiako presidenteak esan zuen bere herrialdea egilearengan pentsatzen ari zela eta txio batean esan zuen: "Kolonbia guztiak azkar suspertzea opa dio garai guztietako handienari: Gabriel García Márquez".

#### Heriotza eta hileta

García Márquez pneumoniak jota hil zen 87 urte zituela 2014ko apirilaren 17an, Mexiko Hirian. Haren heriotza baieztatu zuen Fernanda Familiarrek Twitterren, eta bere editore ohi Cristóbal Perak.
Juan Manuel Santos Kolonbiako presidenteak honakoa aipatu zuen: "Ehun urteko bakardadea eta tristura, garai guztietako kolonbiar handienaren heriotzean". Alvaro Uribe Vélez Kolonbiako presidente ohiak esan zuen: "García Márquez maisua, eskerrik asko betiko, planetako milioika pertsona maitemindu ziren gure nazioaz zure idatziekin liluratuta." Hil zenean, García Márquezek emaztea eta bi seme zituen.
García Márquez familia-ekitaldi pribatu batean erraustu zuten Mexiko Hirian. Apirilaren 22an Kolonbiako eta Mexikoko presidenteak Mexiko Hirian egindako ekitaldi ofizial batean parte hartu zuten- García Márquezek hiru hamarkada baino gehiago zeramatzan bertan bizitzen. Hileta-talde batek bere errautsak zituen urna eraman zuen bere etxetik Arte Ederren Jauregira, eta han egin zen oroimen ekitaldia. Aurretik, Kolonbiako Karibeko eskualdeko Aracataca bere jaioterrian hileta sinbolikoa egin zuten. 2015eko otsailean, Gabriel García Marquezen oinordekoek idazlearen ondarea bere Memoriam-en gorde zuten Cervantes Institutuko Letren Kutxan.

## Estiloa

Liburu guztietan saiatzen naiz beste bide bat egiten... Norberak ez du estiloa aukeratzen. Gai baterako estilo onena zein den ikertu eta deskubritzen saiatu zaitezke. Baina estiloa gaiak zehazten du, garaiko aldarteak. Egokia ez den zerbait erabiltzen saiatzen bazara, ez du funtzionatuko. Orduan kritikariek horren inguruan teoriak eraikitzen dituzte, eta nik ikusi ez nituen gauzak ikusten dituzte. Gure bizimoduari bakarrik erantzuten diot, Karibeko bizitzari.
García Márquez nabarmendu zen itxuraz garrantzitsuak diren xehetasunak eta gertaerak alde batera utzi zituelako, irakurlea istorioaren garapenean parte-hartze handiagoa izatera behartuta egon zedin. Adibidez, "Koronelari ez dio inork idazten" lanean, pertsonaia nagusiei ez zaie izenik ematen. Praktika horiek Greziako tragedien eragina dute, Antigona eta Edipo erregea kasu, non gertakari garrantzitsuak eszenatokitik kanpo gertatzen dira, ikusleen irudimenaren esku geratuz.

### Errealismoa eta errealismo magikoa

Errealitatea gai garrantzitsua da García Márquezen lan guztietan. Bere hasierako lanei buruz (“Orbela” izan ezik), "'Koronelari ez dio inork idazten”, “Ordu txarra” eta “Ama handiaren funeralak” Kolonbiako bizitzaren errealitatea islatzen dute, eta gai hauek liburuen arrazionaltasuna zehazten dute. Berak zioenez, “Ez naiz damutzen idatzi izanaz, baina errealitatearen ikuspegi estatikoegia eta esklusiboegia eskaintzen duen aurrez pentsatutako literatura mota batekoak dira.”
Bere beste lanetan gehiago esperimentatu zuen errealitatearen ikuspegi ez hain tradizionalak, eta horrela, "gauzarik beldurgarrienak, ezohikoenak esamolde hedatsuarekin kontatzen dira." Gehien aipatzen den adibide bat pertsonaia baten zerura igotzea fisikoa eta espirituala da, arropa lehortzen duen bitartean “Ehun urteko bakardadea”-n. Lan hauen estiloa Alejo Carpentier idazle kubatarrak deskribatutako "erreinu miresgarrian" sartzen da, eta errealismo magikotzat jo zuten. Michael Bell literatur kritikariak García Márquezen estilorako ulerkera alternatibo bat proposatzen du, errealismo magikoa kategoria dikotomizatzailea eta exotizatzailea izateagatik kritikatzen baitute, "benetan jokoan dagoena malgutasun psikologiko bat da, eguneko munduan sentimendurik gabe bizitzeko gai dena, irekita egon arren. Kultura modernoak, bere barne-logikaren arabera, nahitaez baztertu edo erreprimitu ditu alor horien bultzada.”
García Márquezek eta bere lagun Plinio Apuleyo Mendozak bere obra antzera eztabaidatzen dute: "Zure liburuetan errealitatea tratatzeko moduari... errealismo magikoa deitu izan zaio. Sentsazioa dut zure irakurle europarrak normalean zure istorioen magiaz jabetzen direla, baina ez dutela atzean dagoen errealitatea ikusten... Hori, ziur aski, haien arrazionalismoak errealitatea tomateen eta arrautzen preziora mugatzen ez dela ikustea eragozten dielako da."

## Gaiak
### Bakardadea

Bakardadearen gaiak García Márquezen obra asko zeharkatzen ditu. Pelayok ohartarazi duenez, "Maitasuna koleraren garaian”, Gabriel García Márquezen lan guztiak bezala, norbanakoaren eta gizakiaren bakardadea aztertzen du... maitasunaren eta maitasunaren bakardadearen bitartez irudikatuta."
Plinio Apuleyo Mendozaren galderari erantzunez: "Bakardadea bada zure liburu guztien gaia, non bilatu beharko genituzke gailendutako emozio honen sustraiak? Zure haurtzaroan agian?" García Márquezek erantzun zuen: "Uste dut denek duten arazoa dela. Bakoitzak bere modua eta adierazteko moduak ditu. Sentimendua zeharkatzen du hainbeste idazleren obran, nahiz eta batzuek inkontzienteki adierazi dezaketen."
Nobel Saria jaso zuen bere “Latinoamerikako Bakardadea” hitzaldian, bakardadearen gai hau Latinoamerikako esperientziarekin erlazionatzen du: "Gure errealitatea geureak ez diren ereduen bidez interpretatzeak gero eta ezezagunagoak, gero eta lotuago, inoiz baino bakartiagoak egiten gaituzte.”

### Macondo

García Márquezen obra askotan beste gai garrantzitsu bat Macondo deitzen duen herriaren agertokia da. Kolonbiako Aracataca bere jaioterria erreferentzia kultural, historiko eta geografiko gisa erabiltzen du irudimenezko herri hau sortzeko, baina herriaren irudikapena ez da eremu zehatz horretara mugatzen. García Márquezek dioenez, "Macondo ez da leku bat, gogo-egoera bat baizik, eta horrek nahi duzuna eta nola ikusi nahi duzun ikusteko aukera ematen dizu". Bere istorioak Macondon gertatzen ez direnean ere, lekuaren zehaztasun falta koherentea izaten da askotan. Beraz, sarritan "Karibeko kostalde batekin eta Andeetako barnealde batekin... [eszenapenak] bestela zehaztu gabe daude, García Márquezek azterketa politiko zehatz bat eman beharrean eskualdeko mito orokorrago bat harrapatzeko saiakera nabariaren arabera". Fikziozko herri hau ezaguna egin da literatur munduan. Stavansek Macondori buruz adierazi duenez, "irakasleek, politikariek eta turismo-agenteek etengabe deitzen dituzten biztanleek..." egiten dute "... zaila da asmakizun hutsa dela sinestea". “Orbela”n García Márquezek Macondoko “platanoen gorakada”ren errealitateak irudikatzen ditu, AEBetako enpresen presentziak aberastasun handiko garaia ekarri zuelako, eta Estatu Batuetako platano konpainiak alde egin zutenean depresio garaia barne hartzen zituena. Era berean, “Ehun urteko bakardadea” Macondon gertatzen da, eta fikziozko herriaren historia osoa kontatzen du, bere sorreratik hondamendira arte.
Bere autobiografian, García Márquezek Macondo hitzarekin eta kontzeptuarekin duen lilura azaltzen du. Gaztetan bere amarekin behin Aracatacara itzuli zeneko bidaia bat deskribatzen zuen: “Herririk ez zuen geltoki batean gelditu zen trena, eta handik gutxira, atearen gainean izena idatzita zuen ibilbideko platano-landaketa bakarraren ondotik pasatu zen: Macondo. Hitz honek aitonarekin egin nituen lehen bidaietatik nire arreta erakarri zuen, baina heldutan bakarrik deskubritu nuen haren oihartzun poetikoa gustatzen zitzaidala. Inori ez nion hitza esaten entzun, eta ez nion neure buruari zer esan nahi zuen galdetu ere egin... Gerora entziklopedia baten irakurri nuen Ceibaren antza duen zuhaitz tropikal bat dela.”

### Indarkeria

García Márquezen hainbat lanetan, besteak beste, “Koronelari ez dio inork idazten”, “Ordu txarra” eta “Orbela” idatzietan indarkeria aipatzen zuen, 1960ko hamarkadan iraun zuen kontserbadore eta liberalen arteko gerra zibil basatia, ehunka mila kolonbiarren heriotzak eragin zituena. Bere eleberri guztietan indarkeriari buruzko erreferentzia sotilak daude. Esaterako, pertsonaiak hainbat egoera bidegabe bizi dituzte, hala nola, etxeratzeko-agindua, prentsa zentsura eta ezkutuko egunkariak.
“Ordu txarra” lanean, García Márquezen eleberri ospetsuenetako bat ez den arren, indarkeriaren erretratuagatik nabarmentzen da, "indarkeriak eragindako desegite sozialaren erretratu zatikatuarekin". García Márquezek indarkeria bezalako garaietako izaera ustela eta injustiziak irudikatu zituen arren, bere lana propaganda politikorako plataforma gisa erabiltzeari uko egin zion. "Berarentzat, idazle iraultzailearen betebeharra ondo idaztea da, eta eleberri ideala bere eduki politiko eta sozialagatik irakurlea hunkitzen duena da, eta aldi berean, errealitatea barneratzeko eta bere beste aldea agerian uzteko duen ahalmenagatik.

## Ondarea

Fikzioan zein ez-fikzioan, eleberri epikoan edo istorio kontzentratuan, Carlos Fuentesen hitzetan García Márquez "Miguel de Cervantes-en geroztik gaztelaniazko idazle ezagunena eta agian onena" aitortzen da. Nazio baten bizitza, kultura eta historia ez ezik, kontinente oso batekoak ere kronika egitea lortzen duen artista arraro horietako bat da, eta istorio-kontalari maisua. Behin The New York Review of Books zioen bezala, "behartzen gaitu orrialde guztietan bizitzaren harriduraz eta bitxikeriaz galdetzera."
García Márquezen obra, Latinoamerikako literaturaren goraldiaren zati garrantzitsu bat da, bere lanen inguruan definitua, eta baita Julio Cortázar, Carlos Fuentes eta Mario Vargas Llosarenean. Bere lanak erronka egin die Kolonbiako literaturako kritikariei, “Ehun urteko bakardadea”ren arrakastaren aurretik nagusi izan zen kritika kontserbadoretik ateratzeko.
Kritika literarioaren errepasoan Robert Simsek zera dio: García Márquezek itzal luzea ematen jarraitzen du Kolonbian, Latinoamerikan eta Estatu Batuetan. 1982ko Nobel saridunari buruzko lan kritikoak proportzio industriala lortu dute eta ez dute apaltzeko zantzurik erakusten. Gainera, García Márquezek Kolonbiako literatura galbadatu du aurrekaririk gabeko modu batean, Kolonbiako literaturari bultzada izugarria emanez. Izan ere, literaturaren eta kritikaren ukitu-harri bihurtu da Ameriketan zehar, bere lanak nolabaiteko erakarpen-gaitzespena sortu baitu kritikari eta idazleen artean, irakurleek argitalpen berriak irensten jarraitzen duten bitartean. Inork ezin du ukatu García Márquezek Kolonbian eta Latinoamerikan literatura eta kritika gaztetzen, birformulatzen eta bertestualizatzen lagundu duela.
Haren heriotzaren ondoren, García Márquezen familiak bere paperak eta bere efektu pertsonaletako batzuk Austineko Texas Unibertsitateko humanitateen ikerketa liburutegi eta museoa den Harry Ransom Center-en uzteko erabakia hartu zuen. 2023an, Garcia Marquezek Miguel de Cervantes gainditu egin zuen gaztelerazko idazlerik itzuliena Munduko Itzulpen Maparen arabera. Sailkapena 10 hizkuntzatara itzulitako lanetan oinarritzen da, ingelesa, arabiera, txinera, frantsesa, alemana, italiera, japoniera, portugesa, errusiera eta suediera barne. García Márquez da baita 2000-2021 artean gaztelaniazko idazlerik itzuliena da, Cervantes, Isabel Allende, Jorge Luis Borges, Mario Vargas Llosa, Carlos Ruiz Zafón, Roberto Bolaño eta abarren aurretik.

### Nobel Saria

García Márquezek 1982ko abenduaren 10ean jaso zuen Literaturako Nobel Saria "bere eleberriengatik eta ipuinengatik, non fantastikoa eta errealista irudimenaren mundu aberats batean konbinatzen diren, kontinente baten bizitza eta gatazkak islatuz". Haren onarpen-hitzaldiaren izenburua "Latinoamerikako bakardadea" izan zen. García Márquez Literatura Nobel Saria irabazi zuen lehen kolonbiarra eta laugarren Latinoamerikarra izan zen. Nobel sariduna izan ondoren, García Márquezek berriemaile bati zera adierazi dio: "Saria ematean azpikontinentearen literatura kontuan hartu dutela eta literatura hori guztia saritzeko modu gisa eman didatela irudipena dut."

## Lanak

Nobelak
* Orbela (La Hojarasca), (1955).
* Koronelari ez dio inork idazten (El coronel no tiene quien le escriba), (1961).
* Ordu txarra (La mala hora), (1962).
* Ehun urteko bakardadea (Cien años de soledad), (1967).
* Patriarkaren zahartzaroa (El otoño del patriarca), (1975).
* Heriotza iragarritako baten kronika (Crónica de una muerte anunciada), (1981).
* Maitasuna koleraren garaian (El amor en los tiempos del cólera), (1985).
* Jenerala bere labirintoan (El general en su laberinto), (1989).
* Maitasunaz eta beste deabru batzuez (Del amor y otros demonios), (1994).
* Nire emagaldu malenkoniatsuen oroimena (Memoria de mis putas tristes), (2004).
* Abuztuan ikusiko gara (En agosto nos vemos), (2024).
Nobela eran idatzitako erreportajeak
* Naufrago baten kontakizuna (Relato de un náufrago), (1970).
* Ezkutuko Miguel Littínen abentura Txilen (La aventura de Miguel Littín clandestino en Chile), (1986).
* Bahiketa baten albistea (Noticia de un secuestro), (1996).
Ipuinak
* Ama Handiaren hiletak (Los funerales de la Mamá Grande), (1962).
* Herri honetan ez dago lapurrik (En este pueblo no hay ladrones), (1962).
* Oso zaharra zen jaun bat hego erraldoiekin (Un señor muy viejo con unas alas enormes), (1968) (zinemarako egokitu zen).
* Itotako munduko ederrena (El ahogado más hermoso del mundo), (1968).
* Eréndira errugabearen eta bere amona bihotzgabearen ipuin sinestezin eta tristea (La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada), (1972).
* Txakur urdinaren begiak (Ojos de perro azul), (1972).
* Guayabaren usaina (El olor de la guayaba), (1982).
* Hamabi ipuin harrigarri (Doce cuentos peregrinos), (1992).
Kazetari-lanak
* Larunbataren ondorengo eguna (Un día después del sábado), (1955).
* Elizgizonen parte hartzea borrokan (La participación del clero en la lucha), (1957).
* Pozik eta paperik gabe nengoenean (Cuando era feliz e indocumentado), (1973).
* Txile, kolpea eta gringoak (Chile, el golpe y los gringos), (1974).
* Berriak eta erreportajeak (Crónicas y reportajes), (1976).
* Herrialde sozialistetan zehar bidaiatzen (De viaje por los países socialistas), (1978).
* Kazetaritza militantea (Periodismo militante), (1978).
* Kazetaritza lana 1. Kostaldeko idatziak: 1948-1952 (Obra periodística 1. Textos costeños:1948-1952, (1981).
* Kazetaritza lana 2. Dotoreen artean: 1954-1955 (Entre cachacos: 1954-1955), (1982).
* Kazetaritza lana 3. Europaz eta Amerikaz: 1955-1960 (De Europa y América:1955-1960), (1983).
* Kazetaritza lana 4. Askatuaren alde: (1974-1995 (Por la libre: 1974-1995), (1984).
* Kazetaritza lana 5. Latinoamerikako bakardadea. Arteari eta literaturari buruzko idatziak: 1948-1984 (La soledad de América Latina. Escritos sobre arte y literatura: 1948-1984, (1990).
* Kazetaritza lana 6. Prentsa oharrak: 1961-1984 (Notas de prensa: 1961-1984), (1991).
* Afrikako historia aldatzen: Angola eta Namibia (Cambiando la historia de Africa: Angola y Namibia), (1991).
* Umeentzako herrialde bat (Un país para niños) (1998).
* Osatu gabeko maitalea eta beste prentsa-idatzi batzuk (El amante inconcluso y otros textos de prensa), (2001).
* Gabo kazetari (Gabo periodista), (2013).
* Gabo. Almendra mingotsen oroimina (Gabo. La nostalgia de las almendras amargas), (2014).
* Gabo erantzuten (Gabo contesta), (2015).
* Mendearen eskandalua: kazetaritza idazlan hautatuak: 1950–1984 (El escándalo del siglo: Escritos periodísticos seleccionados: 1950–1984), (2019).
Oroitzapenak
* Kontatzeko bizi (Vivir para contarla), (2002).
Antzerkia
* Maitasunezko idatzi zorrotza eserita dagoen gizon baten aurka (Diatriba de amor contra un hombre sentado), (1987).
Zinea
* Gora Sandino (Viva Sandino), gidoia (1982). Erasoa (El ataque) (1983) eta Bahiketa (El secuestro) (1984) izenekin ere argitaratua.
* Urrezko oilarra (El gallo de oro), gidoia (1984).
* Hiltzeko garaia (Tiempo de morir), gidoia (1985)
* Oso zaharra zen jaun bat hego erraldoiekin (Un señor muy viejo con unas alas enormes), (1988).
* Maitasun zailak (Amores difíciles), telesaila (1991),
* Nola kontatzen den ipuin bat (Cómo se cuenta un cuento), tailerra (1995).
* Amets egiteko alokatzen naiz (Me alquilo para soñar), tailerra (1995).
* Kontatzeko mania bedeinkatua (La bendita manía de contar), tailerra (1998).
Hitzaldiak
* Gure lehen Nobel Saria (Nuestro primer premio Nobel), (1983).
* Latinoamerikako bakardadea / Poesiaren aldeko brindisa (La soledad de América Latina / Brindis por la poesía), (1983).
* Damoklesen kataklismoa (El cataclismo de Damocles), (1986).
* Neguko hizketaldia, Carlos Fuentes eta Fernando Pasorekin (El coloquio de invierno, con Carlos Fuentes y Fernando del Paso), (1992))
* Ume izateko eskuliburua (Un manual para ser niño), (1995).
* Haurren eskura dagoen herrialde batengatik (Por un país al alcance de los niños), (1996).
* Ehun urteko bakardadea eta omenaldia (Cien años de soledad y un homenaje), Carlos Fuentesekin, (2007).
* Ni ez nator hitzaldi bat esatera (Yo no vengo a decir un discurso), 2010.

### Euskaratuak

* Heriotza iragarritako baten kronika (Crónica de una muerte anunciada), (1982). Sendoa argitaletxea. Itzultzailea: Xalbador Garmendiak.
* Jenerala bere laberintoan (El general en su laberinto), (1990). Elkar argitaletxea. Itzultzailea: Xabier Mendiguren Bereziartu.
* Koronelari ez dio inork idazten (El coronel no tiene quien le escriba), (1992). Ibaizabal argitaletxea. Itzultzailea: Tomás Sarasola.
* Naufrago baten kontakizuna (Relato de un náufrago), (1998). Ekain argitaletxea. Itzultzailea: Eneko Barrutia Etxebarria.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ (Ingelesez) The Nobel Prize in Literature 1982". NobelPrize.org..
* 1 2 (Gaztelaniaz) Osorio, Camila. (2020). "Muere Mercedes Barcha, la mujer que hizo posible el éxito de García Márquez". El Pais.
* ↑ (Ingelesez) "Author Gabriel Garcia Marquez dies". BBC News.
* 1 2 (Ingelesez) Jones, Sam. (2023). "Márquez overtakes Cervantes as most translated Spanish-language writer". The Guardian.
* ↑ (Ingelesez) Vulliamy, Ed. (2014). "Gabriel García Márquez: 'The greatest Colombian who ever lived' | Books". The Guardian.
* 1 2 3 4 García Márquez, Gabriel. Vivir para contarla. Norma (Bogotá)(1. edizioa), 19 or. ISBN 978-958-04-7016-8..
* 1 2 3 (Ingelesez) Martin, Gerald. (2008). Gabriel García Márquez: A Life. London: Penguin ISBN 978-0-14-317182-9...
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) Saldívar, Dasso. (1997). García Márquez: El viaje a la semilla: la biografía. Madrid: Alfaguara, 98 or. ISBN 978-84-204-8250-7..
* ↑ (Ingelesez) García Márquez, Gabriel. (2003). Living to tell the tale. New York: Alfred A. Knopf, 11 or. ISBN 978-1-4000-4134-3..
* ↑ García Márquez, Gabriel. (1982). Heriotza iragarritako baten kronika. Sendoa, 1982, Hitzaurrea or. ISBN 84-02-07693-9..
* 1 2 3 4 (Ingelesez) Apuleyo Mendoza, Plinio; García Márquez. (1983). The Fragrance of Guava. London: Verso, 54 or. ISBN 978-0-86091-765-6..
* ↑ García Márquez, Gabriel. (1982). El olor de la guayaba:conversaciones con Plinio Apuleyo Mendoza/Gabriel García Márquez. Ed. Bruguera (Barcelona), 1982 ISBN 84-02-08803-1..
* ↑ (Ingelesez) Simons, Marlise. (1982). "A Talk With Gabriel García Marquez". The New York Times.
* ↑ (Gaztelaniaz) Pestaña Castro, Cristina. (1999). "Cristina Pestaña: ¿Quién tradujo por primera vez La metamorfosis al castellano?. -nº 11 Espéculo". Ucm.es..
* 1 2 3 (Ingelesez) Bell, Michael. (1993). Gabriel García Márquez: Solitude and Solidarity. Hampshire: Macmillan, 6 or. ISBN 978-0-333-53765-7..
* 1 2 3 (Ingelesez) Bell-Villada, Gene H. (1990). García Márquez: The Man and His Work. North Carolina: University of North Carolina Press, 76 or. ISBN 978-0-8078-1875-6..
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 (Ingelesez) Pelayo, Ruben. (2001). Gabriel García Márquez: A Critical Companion. Westport: Greenwood Press, 136 or. ISBN 978-0-313-31260-1..
* ↑ (Ingelesez) "Our Own Brand of Socialism": An Interview with Gabriel García Márquez. Gabriel García Márquez on Fidel Castro, the Soviet Union, and creating "a government which would make the poor happy".. Jacobinmag.com..
* 1 2 3 (Ingelesez) Whitney, Joel. (2014). "Gabriel García Márquez and Fidel Castro: A complex and nuanced comraderie". Al Jazeera America.
* 1 2 (Ingelesez) McMurray, George R.. (1987). Critical Essays on Gabriel García Márquez. Boston: G.K. Hall & Co. ISBN 978-0-8161-8834-5..
* ↑ (Gaztelaniaz) "LA ÚLTIMA EMISIÓN DE QAP – Archivo Digital de Noticias de Colombia y el Mundo desde 1.990".. El Tiempo.
* ↑ (Ingelesez) "Colombian Author Gabriel Garcia Marquez Had Secret Mexican Daughter". The Hollywood Reporter. Associated Press.
* ↑ (Ingelesez) "Of love and other demons". Penguin Group.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cebrian, Juan Luis. (1997). Retrato de Gabriel García Márquez. Gutenberg: Círculo de Lectores ISBN 978-84-226-5572-5..
* ↑ (Ingelesez) "100 must-read classic books, as chosen by our readers". Penguin.
* ↑ (Ingelesez) Erickson, Daniel. (2009). Ghosts, Metaphor, and History in Toni Morrison's Beloved and Gabriel García Márquez's One Hundred Years off Solitude. Macmillan ISBN 978-0-230-61348-5..
* ↑ (Ingelesez) Apuleyo Mendoza, Plinio; García Márquez, Gabriel. (1983). The Fragrance of Guava. London: Verso ISBN 978-0-86091-765-6..
* ↑ (Gaztelaniaz) Victor Nunez, Jaime. (2014). "María Luisa Elío, la destinataria de Cien años de soledad". El País. Madrid.
* 1 2 3 4 (Ingelesez) Apuleyo Mendoza, Plinio; García Márquez, Gabriel. (1983). The Fragrance of Guava. London: Verso ISBN 978-0-86091-765-6..
* ↑ (Ingelesez) "100 years of Solitude". BBC.
* ↑ (Ingelesez) García Márquez. (1990). One Hundred Years of Solitude. HarperCollins ISBN 978-0-87352-535-0..
* ↑ (Gaztelaniaz) Vargas, Alejo. (1989). Gabriel García Márquez y la paz colombiana. El Colombiano.
* ↑ (Gaztelaniaz) García Márquez media por la paz. BBC Mundo.
* ↑ (Ingelesez) Arenas, Reinaldo. (1993). Before Night Falls. New York: Viking ISBN 978-0-670-84078-6..
* ↑ (Ingelesez) Kennedy, William. (1976). "A Stunning Portrait of a Monstrous Caribbean Tyrant". The New York Times.
* ↑ (Ingelesez) Murray, Glen (ed.). (1981). An Interview with Gabriel García Márquez. Cencrastus No. 7, 6 & 7 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) "Maruja Pachón, ex ministra de Educación". Semana.
* ↑ (Ingelesez) Sarkouhi, Faraj. (2007). "Iran: Book Censorship The Rule, Not The Exception". Payvands' Iran News.
* ↑ (Ingelesez) Stavans, Ilan. (1993). "Gabo in Decline". Transition, Indiana University Press, 62 (62), 58–78 or. ISBN doi:10.2307/2935203, ISSN 0041-1191, JSTOR 2935203...
* ↑ (Ingelesez) Aufderheide, Patricia.. (2007). "Cross-cultural film guide". American University Library.
* ↑ (Ingelesez) de la Mora, Sergio; Ripstein, Arturo. (1999). "A Career in Perspective: An Interview with Arturo Ripstein". Film Quarterly, University of California Press, 52 (4), 2–11 or. ISBN doi:10.1525/fq.1999.52.4.04a00020, ISSN 0015-1386, JSTOR 1213770...
* ↑ (Ingelesez) Douglas, Edward. (2007). "Mike Newell on Love in the Time of Cholera". ComingSoon.
* ↑ (Ingelesez) Forero, Juan. (2002). "A Storyteller Tells His Own Story; García Márquez, Fighting Cancer, Issues Memoirs". The New York Times.
* ↑ (Gaztelaniaz) "García Márquez: 'Lo que me puede matar es que alguien crea que escribí una cosa tan cursi.'". El País.
* ↑ (Ingelesez) Boese, Alex. (2002). "García Márquez Farewell Letter". Museum of Hoaxes.
* ↑ (Ingelesez) Hamilos, Paul. (2009). "Gabriel García Márquez, literary giant, lays down his pen". The Guardian.
* ↑ (Ingelesez) Yin, Maryann. (2010). "Gabriel García Márquez Writing New Novel". Galleycat.
* ↑ (Ingelesez) Flood, Alison. (2009). "Gabriel García Márquez: I'm still writing". The Guardian.
* ↑ (Ingelesez) Alexander, Harriet. (2012). "Gabriel Garcia Marquez suffering from dementia". The Telegraph.
* ↑ Gabriel Garcia Marquez ospitaleratu dute. Berria.
* ↑ (Ingelesez) Lopez, Elwyn. (2014). "Literary giant Gabriel García Márquez hospitalized". CNN.
* 1 2 (Ingelesez) Kandell, Jonathan. (2014). "Gabriel García Márquez, Literary Pioneer, Dies at 87". The New York Times.
* ↑ (Gaztelaniaz) "El adiós a Gabriel García Márquez en Twitter". La Nación.
* ↑ (Ingelesez) Simons, Marlise. (1988). "Gabriel Márquez on Love, Plagues and Politics". The New York Times.
* ↑ (Ingelesez) McMurray, George R. (1987). Critical Essays on Gabriel García Márquez. Boston: G.K. Hall & Co., 18 or. ISBN 978-0-8161-8834-5..
* ↑ Aristi, Pako. (2014). Fikzioan sinetsarazi zidan idazlea. Berria.
* ↑ (Ingelesez) Maurya, Vibha. (1983). "Gabriel García Márquez". Social Scientist, 11 (1), 53–58 or. ISBN doi:10.2307/3516870, ISSN 0970-0293, JSTOR 3516870..
* 1 2 (Ingelesez) Bell-Villada, Gene H.. (2006). Conversations with Gabriel García Márquez. Jackson: University Press of Mississippi, 55 or. ISBN 978-1-57806-784-8..
* ↑ (Ingelesez) García Márquez, Gabriel. (1982). Nobel Lectures, Literature 1981–1990. Singapore: World Scientific Publishing Co.
* 1 2 (Ingelesez) McMurray, George R. (1987). Critical Essays on Gabriel García Márquez. Boston: G.K. Hall & Co., 16 or. ISBN 978-0-8161-8834-5..
* ↑ (Ingelesez) One Hundred years of Solitude, by Gabriel Garcia Marquez. Harper Collins: New York, 2–12 or. ISBN 978-0-06-088328-7..
* ↑ (Ingelesez) Bacon, Susan. (2001). "Review of Conversations with Latin American Writers: Gabriel Garcia Marquez". Hispania, American Association of Teachers of Spanish and Portuguese, 84 (4), 833 or. ISBN 10.2307/3657872, JSTOR 3657872..
* ↑ (Ingelesez) Sims, Robert. (1994). "Review: Dominant, Residual, and Emergent: Revent Criticism on Colombian Literature and Gabriel Garcia Marquez". Latin American Research Review, Latin American Studies Association, 29 (2), 223–234 or. ISBN doi:10.1017/S0023879100024201, JSTOR 2503601, S2CID 252741000..
* ↑ (Ingelesez) "Gabriel García Márquez Archive Opens for Research on October 21". www.hrc.utexas.edu.
* ↑ (Ingelesez) Maurya, Vibha. (1983). "Gabriel García Márquez", Social Scientist, 11 (1). , 53–58 or. ISBN doi:10.2307/3516870, ISSN 0970-0293, JSTOR 3516870..
* 1 2 «NorDaNor | EIZIE» nordanor.eus (Noiz kontsultatua: 2018-06-15).
* 1 2 Gabriel Garcia Marquezen heriotzarenean.. Armiarma. Literatur Emailuak.

## Bibliografia

* García Márquez, Gabriel; Etxeberria, Gillermo (itzul.): García Marquez, Horietako egun batean. - Egan, 1994-1, 220-222.
* García Márquez, Gabriel; Maio, Sara (itzul.): Idazle baten oharkizunak. - Egan, 2013-3/4, 185.

## Ikus, gainera

* Literatura amerikarra.
* Gaztelaniazko literatura.
* (Ingelesez) Latinoamerikako booma
* (Ingelesez) McOndo
* Vallenato

## Kanpo estekak

(Gaztelaniaz) Gabriel García Márquez literatura.us atarian.
(Gaztelaniaz) Gabriel García Márquez Cervantes Zentro Birtualean.
(Ingelesez) Autobiografia, Nobel Fundazioaren orrian.
* Datuak: Q5878
* Multimedia: Gabriel García Márquez / Q5878