OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Wicklow konderria

Wicklow konderria (gaeleraz Contae Chill Mhantáin) Irlandako ekialdean dago kokatuta, Leinsterreko probintzian. 2.024 km2-ko azalera dauka eta 136.640 biztanle zituen 2011an. Wicklow/Cill Mhantáin da hiriburua eta Bray/Bré hiri nagusia.

## Geografia
### Natura

Wicklow mendiek konderria gora beheraz betetzen dute. Mendiak hala ere baxuak dira, handiena Lugnaquilla da, 925 metroko altuera duena. Avoca ibaia oso osorik konderrian dago eta Liffey ibaia bertan sortu eta Dublinerantz jotzen du.

### Hiriak eta herriak

* Bray/Bré (31.872 biztanle)
* Greystones/Na Clocha Liatha (17.080)
* Arklow/An tInbhear Mór (13.009)
* Wicklow/Cill Mhantáin (10.356), hiriburua
* Blessington/Baile Coimín (5.010)

## Historia

Wicklow izan zen ingelesek azkenengo sortu zuten konderria, Dublin eta Carlowko lur zati bana belkartuaz eratu baitzuten 1606an. Bertakoa zen O'Byrnes leinua jarri zuten konderriaren agintzari. Konderri garrantzitsua zen hala ere, Wicklow mendiak zeharkatzen zuen bide militarra ezinbestekoa baitzen tropa britainiarrak Dublindik atera eta bueltatzeko.

## Ondasun nabarmenak

* Glendalough abatetxea
* Powerscourt etxea
* Powerscourt ur-jauzia
* Russborough etxea
* Wicklow mendiak
* Wicklow bidea

## Pertsona ezagunak

* Charles Stewart Parnell (1846-1891), politikaria.
* Katie Taylor (1986- ), boxeolaria, 2012an txapeldun olinpikoa.

## Kirolak

Joko gaelikotan aritzen den Wicklow GAA taldeak ez du inoiz txapelketa nagusirik irabazi, ez futbol gaeliko ez eta hurlingean ere. Ohiko futbolean aldiz hiru aldiz jaso dute Irlandako futbol kopa konderriko taldeek; Bray Wanderers A.F.C. (1990 eta 1999) eta aurretik Transport F.C. (1950).
Azkenik aipatu behar Londresen izandako 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan bertakoa den Katie Taylor boxealaria txapeldun olinpikoa izan zela.

## Iruditegia

* Glendalough abatetxea
* Powerscourt etxea
* Powerscourt ur-jauzia
* Russborough jauregia
* Wicklow mendiak
* Wicklow bidea

## Kanpo estekak

* Konderriko webgune ofiziala
* Datuak: Q182591
* Multimedia: County Wicklow / Q182591
# Wickmanita

Wickmanita oxido motako minerala da eta schoenfliesita subtaldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Wickmanita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mn2+[Sn(OH)6]}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 4,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Wickmanite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Wicko udalerria

Wicko Poloniako Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Lębork barrutian kokatuta. 215,29 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6003 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q551985
* Multimedia: Gmina Wicko / Q551985
ieaPomeraniako voivoderriko udalerriak :
# Wicklow GAA

Wicklow GAA edota Wicklow County Board of the Gaelic Athletic Association (irlanderaz Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Chontae Cill Mhantáin) Irlandako ekialdean dagoen Leinster probintzian kokatuko Wicklow konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak urdina eta horia dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere.
Etxeko partidak Aughrim herriko O'Byrne Park estadioan jokatzen ditu.

## Tituluak
### Futbol Gaelikoa

* All-Ireland Gazte mailako txapelketa: 1936, 2002.

### Hurlinga

* All-Ireland B mailako txapelketa: 2003.
* All-Ireland Gazte mailako txapelketa: 1967, 1971.

## Kanpo estekak

* Wicklow GAA taldearen webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q1778424
ieaElkarte Atletiko Gaelikoaren Liga Nazionalak (2018ko denboraldia) :
# Wicklow

Wicklow (irlanderaz Cill Mhantáin) Irlandako Wicklowko konderriko hiriburua da, herri handiagoak badauden arren, batez ere Dublin ondokoak. 6.761 biztanle ditu (2011), eta inguruko nekazal eremuak hartuta 10.356-ra iristen da.

## Etimologia

Irlanderazko Cill Mhantáin izenak "hortzgabearen eliza" esan nahi du. Ingelesezko izena antzinako eskandinavierazko Vikingr ló-ren aldaera izan liteke, zeinak "vikingoen zelaia" esan nahi duen. Vikingoek beraiek Wykinglo izena ematen zioten.

## Historia

Bertakoek dote vikingoek sortu zutela 795 urte aldera, baina kai naturala dela ikusita pentsa liteke aurretik ere populaturik egongo zela. XII mendeko anglo-normandiarren inbasioaren ondoren herria Maurice FitzGeralden eskutan gelditu zen eta honek Black Castle (gaztelu beltza) eraiki zuen kostaldean.
O'Byrne, O'Toole eta Kavanagh klanen eskuetan txandakatuz ibili zen gaztelua baina 1641eko matxinadaren ondoren gudaloste ingelesen hartu zuten. Sir Charles Coote zen ingelesen agintaria eta mendeku gisa herriko jendearekin sarraskia egin zuen, batzuk errez eta besteak herria berreraikitzera behartuz. Gaur egun gazteluaren aztarnak baino ez dira gelditzen ikusgai.

## Klima

Datu klimatikoak (Ashford) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.2 | 9.6 | 11.2 | 12.9 | 15.6 | 18.2 | 19.5 | 21.2 | 18.1 | 14.8 | 11.7 | 9.2 | 14.2 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 2.9 | 2.8 | 3.4 | 4.7 | 6.9 | 9.4 | 11.2 | 11.3 | 10 | 7.4 | 4.8 | 3.1 | 6.5 |
| Euria (mm) | 86 | 61.8 | 63.6 | 60.7 | 65.8 | 72.1 | 67 | 69.8 | 72.1 | 118.9 | 110.9 | 85.6 | 935 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 14 | 10 | 9 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 9 | 13 | 13 | 11 | 129 |
| Eguzki orduak | 68.0 | 83.2 | 136.8 | 180.4 | 204.0 | 189.4 | 163.2 | 158.5 | 135.9 | 103.3 | 83.8 | 65.9 | 1572.4 |
| Iturria (1): Met Éireann ||||||||||||||
| Iturria (2): Ashford Weather Station, ||||||||||||||

## Iruditegia

* Kale nagusia
* Zubia Leitrim ibaiaren gainean
* Wicklowko kaia
* Wicklowko kaia

## Erreferentziak

* ↑ Wicklow Weather. Ashford Weather Station.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Udalaren webgunea
* Datuak: Q652101
* Multimedia: Wicklow / Q652101
# Wicklow mendiak

Wicklow mendiak (ingelesez Wicklow Mountains, irlanderaz Sléibhte Chill Mhantáin eta antzinako irlanderaz Cualu) Irlandako ekialdean dagoen mendikate bat da. Nagusiki Wicklow konderrian kokatzen da, halere bere mugak Carlow, Wexford eta Dublingo konderrietara hedatzen dira. Dublingo konderrian Dublingo mendiak izena daramate (ingelesez Dublin Mountains eta irlanderaz Sléibhte Baile Átha Cliath).
Mendikate honetako mendirik garaiena Lugnaquilla da (925 metro). Wicklow mendikateko Kippure mendian Liffey ibaiaren iturburua kokatzen da, bestalde Dargle, Slaney eta Avoca ibaiak ere iturbura bertan dute.

## Parke Nazionala

Mendikate honetan Wicklow Mendiak Parke Nazionala ere kokatzen da.

## Iruditegia

* Lugnaquilla mendia.
* Upper eta Low Lough Bray aintzirak.
* Wicklow Mendiak Parke Nazionaleko informazio bulegoa.
* Nahanagan aintzira.

## Kanpo estekak

* Wicklow Mendiak Parke Nazionalaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q945002
* Multimedia: Mountains of County Wicklow / Q945002
# Wicksita

Wicksita fosfato motako minerala da eta wicksita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Wicksita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaCa2(Fe^{2+},Mn2+)4MgFe^{3+}(PO4)6 * 2H2O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 - 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Wicksite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Wicomico konderria (Maryland)

Wicomico konderria (ingelesez: Wicomico County) Marylandko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hagerstown da. 2010eko zentsuaren arabera 98.733 biztanle zituen, Wicomico kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Wicomico konderriak 1.036,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 66,81 ura dira. Beste 969,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 95,25 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 98.733 pertsonetatik 70.245 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 4.478 dira. 23.534 beltzak edo afroamerikarrak. 198 amerikar natiboak ziren eta 21 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.460 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 209 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.066 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q511106
* Multimedia: Wicomico County, Maryland / Q511106
# Verdel (Nebraska)

Verdel Nebraskako herri bat da. Knox konderrian kokatua dago. 2010ean 30 biztanle zituen, 0,45 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Knox konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3288865
# Verdello

Verdello Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 8.108 biztanle ditu, 7,34 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Verdellok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Arcene Ciserano Comun Nuovo Levate Pognano Spirano Verdellino

## Kanpo estekak

* Datuak: Q101744
* Multimedia: Verdello / Q101744
# Verden (Oklahoma)

Verden Oklahomako herri bat da. Grady konderrian kokatua dago. 2010ean 530 biztanle zituen, 0,85 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Grady konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3287694
# Verdenal

Verdenal Frantziako udalerri bat da, Meurthe eta Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 148 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Verdenal udalerrian erroldatutako biztanleak 148 ziren. Familiak 50 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 21 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 21 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 61 etxebizitza zeuden, 51 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 59 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 51 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Verdenal udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 4 |
| 0 | 75-79 | 4 |
| 4 | 70-74 | 8 |
| 0 | 65-69 | 4 |
| 4 | 60-64 | 0 |
| 8 | 55-59 | 4 |
| 0 | 50-54 | 4 |
| 4 | 45-49 | 0 |
| 4 | 40-44 | 4 |
| 8 | 35-39 | 4 |
| 12 | 30-34 | 8 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 4 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 8 | 10-14 | 0 |
| 12 | 5-9 | 12 |
| 4 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 93 ziren, horien artean 66 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 66 pertsona aktiboetatik 54 lanean zeuden (31 gizon eta 23 emakume) eta 11 langabezian zeuden (5 gizon eta 6 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa batena zen.
2000. urtean Verdenal udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q221243
* Multimedia: Verdenal / Q221243
# Verdellino

Verdellino Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 7.535 biztanle ditu, 3,82 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Verdellinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Boltiere Ciserano Levate Osio Sotto Verdello

## Kanpo estekak

* Datuak: Q101724
* Multimedia: Verdellino / Q101724
# Verden (Aller)

Verden (alemanez ˈfeːɐ̯dən ahoskatua) Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Verden barrutia|Verden]] barrutian. 2014an 26.668 biztanle zituen 71,58 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q486551
* Multimedia: Verden (Aller) / Q486551
# Verdelândia

Verdelândia Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 7.672 biztanle ditu 1.570,582 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1788238
* Multimedia: Verdelândia / Q1788238
# Verdens verste menneske

Verdens verste menneske 2021eko Joachim Trier norvegiar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Julie da istorioaren ardatza, hasi eta buka: 30 urteren bueltan dabilen klase ertaineko emakumea da, bizimodu gorabeheratsu, ezegonkor eta alderrai samarra daramana, Europako beste gazte berantiar askoren tankeratsukoa. Gizartean ezarritako estandarrek, milurteko berrian sartu aurrekoek gutxienez, Julieri gomendatuko liokete ikasketak amaitu, harreman finko bat izan eta lanpostu egonkor bat bilatzeko: ez da Julieren kasua, beste askorena ez den bezala: filmak erretratatzen duen neskari igual samar zaio ikasketa bat edo beste hasi, harreman sendo bat izan ala ez, egunerokoan plan batzuk egin edo bestetzuk.

## Aktoreak

* Renate Reinsve: Julie
* Anders Danielsen Lie: Aksel
* Herbert Nordrum: Eivind
* Hans Olav Brenner: Ole Magnus
* Helene Bjørneby: Karianne
* Vidar Sandem: Per Harald
* Maria Grazia Di Meo: Sunniva
* Lasse Gretland: Kristoffer
* Karen Røise Kielland: Tone
* Marianne Krogh: Eva
* Thea Stabell: Åse
* Deniz Kaya: Anna
* Eia Skjønsberg: Synne

## Erreferentziak

* ↑ «Bizitza likido baten gorpuztea» Berria 2022-03-05 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107089587
* Multimedia: The Worst Person in the World / Q107089587
# Wolfersdorf

Wolfersdorf Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, [[Freising (barrutia)|Freising]] barrutian. 2014an 2.518 biztanle zituen 26,05 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q627586
* Multimedia: Wolfersdorf, Germany / Q627586
# Wolferton

Wolferton, Ingalaterrako ekialdean dagoen herri bat da, Norfolk konderrian.
* Datuak: Q8030009
* Multimedia: Wolferton / Q8030009
# Wolfeita

Wolfeita fosfato motako minerala da eta triplita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Wolfeita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Fe^{2+},Mn2+)2(PO4)(OH)}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 - 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Wolfeite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Wolferschwenda

Wolferschwenda Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, Kyffhäuserkreis barrutian. 2014an 140 biztanle zituen 4,25 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q629226
* Multimedia: Wolferschwenda / Q629226
# Wolferstadt

Wolferstadt Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Donau-Ries (barrutia)|Donau-Ries]] barrutian. 2014an 1.085 biztanle zituen 30,71 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q503367
* Multimedia: Wolferstadt / Q503367
# Wolfenschiessen

Wolfenschiessen Suitzako udalerria da. Nidwalden kantonamenduan dago. 2014an 2,097 biztanle zituen 92,76 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64351
* Multimedia: Wolfenschiessen / Q64351
Engelberg Innertkirchen Oberdorf (NW) Beckenried Dallenwil Isenthal Kerns
# Wolfenbüttel

Wolfenbüttel Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Wolfenbüttel barrutia|Wolfenbüttel]] barrutian. 2014an 51.569 biztanle zituen 78,51 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q4122
* Multimedia: Wolfenbüttel / Q4122
# Wolfertschwenden

Wolfertschwenden Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, [[Unterallgäu (barrutia)|Unterallgäu]] barrutian. 2014an 1.889 biztanle zituen 14,48 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q547916
* Multimedia: Wolfertschwenden / Q547916
# Wolfegg

Wolfegg Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Ravensburg (barrutia)|Ravensburg]] barrutian. 2014an 3.564 biztanle zituen 39,49 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q533735
* Multimedia: Wolfegg / Q533735
# William Forsyth Sharpe

William Forsyth Sharpe (Boston, 1934ko ekainaren 16a) estatubatuar ekonomista da. Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn egin zituen ikasketak. 1951n medikuntza-ikasten hasi zen, baina hurrengo urtean ikasketa haiek bertan behera utzi eta enpresa-administrazioko ikasketak egiten hasi zen. 1956an Rand Corporation ikerketa-erakundean sartu zen, ekonomista gisa, eta han ezagutu zuen Markowitz, gerora berarekin batera Nobel Saria jaso zuten ikertzaileetako bat. 1961ean doktoregoa eskuratu zuen, eta Washingtongo Unibertsitateko, Kaliforniako Unibertsitateko eta Stanfordeko irakasle izan da bere karreran zehar. Sharpek garrantzi handiko teoria bat osatu zuen, CAPM edo kapital aktiboen prezioen politika eredua, zeinak azaltzen baitu inbertitzerakoan harturiko arriskuaren eta jaso uste diren etekinen arabera gertatzen dela finantza-merkatuetan inbertsioen prezio-igoera. 1990ean Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen Markowitz eta Millerrekin batera, finantza-ekonomian eta enpresen finantzen alorrean egindako ikerketengatik. Ikertzaile gisa ez ezik, zenbait finantza-erakunde eta enpresarentzat lana egina da Sharpe, eta, besteak beste, Ekonomia Ikerketetako Nazio Bulegoko kidea eta Ameriketako Finantza Elkarteko lehendakari izan da. Bere idazlan nagusiak dira Investments (1981, Inbertsioak) eta Fundamentals of Investments (1989, Inbertsioen oinarriak).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q274111
* Multimedia: William Forsyth Sharpe / Q274111
# William Feller

William Feller (Zagreb, Austria-Hungariako Inperioa —gaur egun Kroazia—, 1906ko uztailaren 7a – New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1970eko urtarrilaren 14a) matematikaria izan zen, probabilitate-teorian ekarpen handiak egin zituena.
Alemanian matematika ikasketak eginda, naziengandik ihes egin ostean, Danimarkan eta Suedia jardun zuen irakasle, eta 1939an Estatu Batuetara joan zen azkenik, non irakasle-lanetan eta ikerketan jarraitu zuen. Fellerren ekarpenak prozesu estokastikoen teoriari buruzkoak dira gehienbat.
# William Fox (politikaria)

William Fox (South Shields, 1812ko urtarrilaren 20a - Auckland, 1893ko ekainaren 23a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1856ko maiatzetik ekainera, 1861etik 1862ra, 1869tik 1872ra eta 1873ko martxotik apirilera.
Ingalaterran jaio eta Oxfordeko Unibertsitatean graduatu zen. Ondoren, zuzenbidea ikasi zuen Londresen, eta abokatu gisa lan egin zuen emaztearekin 1842an Zeelanda Berrira joan aurretik. Han, kazetaritzan aritu zen.
1855ean bere ibilbide politikoa hasi zuen parlamentuko kide aukeratua izan zenean. Lau aldiz izan zen lehen ministro (1856ko maiatzetik ekainera, 1861etik 1862ra, 1869tik 1872ra eta 1873ko martxotik apirilera). Maorien lurrerako eskubideak konfiskatzeagatik, hezkuntzarako bultzatzeagatik eta Zeelanda Berriko Unibertsitatea sortzeagatik nabarmendu zen, baita Zeelanda Berriak Erresuma Batuarekiko duen autonomia handitzeko egindako ahaleginagatik ere.
* Datuak: Q1356502
* Multimedia: William Fox (New Zealand) / Q1356502
# William Ewart Gladstone

William Ewart Gladstone (Liverpool, 1809ko abenduaren 29a - Hawarden, Flintshire, 1898ko maiatzaren 19a) britainiar politikaria izan zen. Eskoziako merkatari familia batean jaio zen. Apaiz egiteko asmoak alde batera utzi eta politikan sartu zen. Liberala zen. Disraeli kontserbadoreen buru zela, bera liberalen buru izan zen; lehia handia izan zuten bi gizonek bizitza guztian zehar. Aurrenekoz lehen ministro izan zenean (1868-1874) berrikuntza handiak egin zituen: eliza eta estatua bereizi Irlandan, herri-hezkuntza, armada (Carwellen eraberritzea), justizia, bozketa sekretua (1872), eta bozketa-eskubidea ia guztiengana zabaltzen zuen legea (1885). Irlandako arazoak izan ziren nagusi bere bigarren ministerioan (1880-1885): berak proposatzen zuen Home Rule (Irlandako autonomia) ez zen onartu eta bere gainbehera ekarri zuen (1885), eta ondoren bere alderdiaren haustura. Atzerriko politikan, bakezaletasunak bazterturik utzi zuen, eta kontrakoen kritikak erakarri zizkion. Haien berekoikeria gaitzesten zuen Gladstonek, gutxiengoen eskubideak gordetzearen aldeko baitzen. Bulgariarren auzia zela eta, Disraeli gobernutik egotzi zuen (1880). Azken aldiz lehen ministro izan ondoren (1892-1894), berriro Home Rule delakoa Lorden Ganberak onartu ez zuenean, politika utzi zuen betiko.

## Irlandarako Home Ruleri buruzko eztabaida

| « | Gure legebiltzarraren historian, lehen aldiz Irlandan hitza egiazkotasunez adierazi da, eta arretaz entzun dugu. (...). Orain, herrialde hori uler dezakegu, bere helburuen eta borondatearen berri izateko egoeran gaude benetan. Zer-nolakoa da gaur egun arazoa? Nire kide ohoragarriek inoiz amets egin al zuten nazio baten aurkako gatazka hasiko zutenik? Zer oztopok geldiaraz dezake nazio baten aldarrikapena, gehiegizkoa edo arriskutsua ez denean? Eta badakit milioika eta milioika lagunek aldarrikapena ez dutela gehiegizkotzat edo arriskutsutzat hartzen. Gure ikuspuntutik, gai bati baino ezin zaizkio eragozpenak jarri: behar bezalako erantzun hori noiz eta zer egoeratan eman behar den jakitea. Izan ere, erantzun positibo bat lortuko dugu, horretaz ziur gaude. Askatasunez eta duintasunez eman daiteke, esker oneko eta onarpeneko testigantzak jasoaz; edo mehatxupean edo erresuminez (...). Beraz, gure ikuspuntutik gai horri dagokionez, oinarrizo alde bat dago, eta alde hori da guk gaur modu honetan jokatzeko funtsezko arrazoia. Irlandari hitza eman diogu. Denok, guk ere bai, arreta jarri behar diogu une horri. Halaber, denok, guk ere bai, hitz hori aditu behar dugu, bi aldeetan. Auzi hori dela-eta desadostasun handia dago bi aldeen artean, amildegi ia zeharkaezina (...). | » |
| William Gladstone, hitzaldia Britaniar Legebiltzarrean, 1886ko ekainak 7 ||

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q160852
* Multimedia: William Gladstone / Q160852