OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Betsy Pecanins

Betsy Pecanins, jaiotzaz Elizabeth Taylor Pecanins (Yuma, Estatu Batuak, 1954- Mexiko Hiria, Mexiko, 2016ko abenduaren 13a) jatorri estatubatuarreko kantari, konpositore eta ekoizle mexikarra izan zen. Mexikon bluesaren erregina bezala ezaguna, genero horretan oinarritu zen bere karrera, baina beste batzuk ere interpretatu zituen, hala nola mexikar kantak eta jazza.

## Biografikoa

Ama katalana eta aita estatubatuarra zituen, eta artearekiko sentikorra zen familia batean hazi zen; adibidez, Ana María Pecanins amak eta Teresa izebak Mexiko Hirian eta Bartzelonan Pecanins Galeria sortu zuten. Lehen urteak Phoenixen eman zituen, Estatu Batuetan. 1977an, Mexikora joan zen bere ibilbide artistikoarekin jarraitzeko, herrialde hartan finkatu baitzen.

## Abeslari ibilbidea

1980an, lehen diskoa grabatu zuen, Viendo tus ojos. Bere ibilbidean zehar, Mexikon nagusi zen matxismoaren ondorioak jasan zituen, emakume batek bere proiektu artistikoa zuzentzen zuen gogaikarritasunagatik.
Pecanins interpretatzaile gisa zuen kalitatea John Creach bluesistak "bakartzat" jo zuen: "Seguru odol beltza duzula gorputzean ezkutatuta", esan zion. Haren musika hainbat filmetan erabili zen, hala nola La reina de la noche filmean (Lucha Reyes kantariari buruz; hark egin zuen soinu-banda), Hasta morir, Dos crímenes, Cilantro y perejil eta Asesinato en serio filmean.*
2015eko abuztuaren 29an omenaldia egin zitzaion bere ibilbide artistikoari Mexiko Hiriko Esperanza Iris Hiriko Antzokian. Besteak beste, Iraida Noriega eta Regina Orozco kantariek hartu zuten parte. Pecanins eszenatokietatik urrun egon zen ordura arte, disfonia espasmodikoak bere ahots-kordei eragiten zien arazoengatik.*

### Heriotza

Bihotz- eta arnas gelditzea izan ondoren hil zen, 2016ko abenduaren 13an.

## Diskografia

* Zure begiak ikusten (Pentagrama diskoak, 1980)
* Vent amb veus (Discos Pentagrama, 1981)
* Canta blues (1985)
* Nire hitzen zaporea (1987)
* Gaueko erregina (1994)
* Tekila efektua (Milan diskoak, 1995)
* Beatles bakarrik (Milango diskoak, 1996)
* Zenbaketa (1997)
* Nire gorputzean bizi dena (1999)
* Tekila urdina eta batuta (2003)
* Lara (2004)
* Blues en el alma (2006)
* Sones (2009)

### Lankidetzan

* Mujeres (1988, Federico Álvarez del Tororen diskoa, Tania Libertad eta Amparo Ochoarekin)
* Ezer ez galdu (1994, Guillermo Briseñorekin)
* A viva voz (2006, Cecilia Toussaintekin)
* Gorputzaren gaua (1998 Mundu bat itxaropena CDrako argitaratu gabeko gaia)

## Aintzatespenak

* 2015eko abuztuaren 29an omenaldia egin zitzaion bere ibilbide artistikoari Mexiko Hiriko Esperanza Iris Hiriko Antzokian.

## Erreferentziak

* ↑ Milenio Digital. (13 de diciembre de 2016). «Murió Betsy Pecanins, figura del blues mexicano» Milenio.com (Milenio.com).
* 1 2 Muere 'La reina del blues' Betsy Pecanins. .
* ↑ Perfil. Betsy Pecanins, la "reina del blues". .
* ↑ Las Pecanins, un referente del arte catalán y mexicano - Diario de América Latina. 29 de agosto de 2009.
* ↑ «Betsy Pecanins: una vida dedicada al blues» VertigoPolitico.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28005499
* Multimedia: Betsy Pecanins / Q28005499
# Betta

Betta Osphronemidae familiako arrain genero bat da. Genero honetako espezie batzuk oso ezagunak dira, Siameko arrain borrokalaria bezala. Espezie asko daude, gehienak txikiak.

## Espezieak

* Betta albimarginata Kottelat and Ng, 1994
* Betta anabatoides Bleeker, 1851 –
* Betta antoni Tan & Ng, 2006
* Betta apollon Schindler & Schmidt, 2006
* Betta aurigans Tan & Ng, 2004
* Betta balunga Herre, 1940
* Betta bangka
* Betta bellica Sauvage, 1884 –
* Betta breviobesus Tan and Kottelat, 1998
* Betta brownorum Witte and Schmidt, 1992
* Betta bungbihn
* Betta burdigala Kottelat and Ng, 1994
* Betta channoides Kottelat and Ng, 1994
* Betta chini Ng, 1993
* Betta chloropharynx Kottelat and Ng, 1994
* Betta coccina Vierke, 1979
* Betta compuncta Tan & Ng, 2006
* Betta cracens Tan & Ng, 2005
* Betta dennisyongi Tan, 2013
* Betta dimidiata Roberts, 1989
* Betta edithae Vierke, 1984
* Betta enisae Kottelat, 1995
* Betta falx Tan and Kottelat, 1998
* Betta ferox Schindler & Schmidt, 2006
* Betta foerschi Vierke, 1979
* Betta fusca Regan, 1910 –
* Betta gladiator Tan & Ng, 2005
* Betta hendra Schindler & Linke, 2013
* Betta hipposideros Ng and Kottelat, 1994
* Betta ibanorum Tan and Ng, 2004
* Betta ideii Tan & Ng, 2006
* Betta imbellis Ladiges, 1975 –
* Betta krataios Tan & Ng, 2006
* Betta kuehnei Schindler & Schmidt, 2008
* Betta lehi Tan & Ng, 2005
* Betta livida Ng and Kottelat, 1992
* Betta macrostoma Regan, 1910 –
* Betta mahachai Panitvong, Nonn, 2002 –
* Betta mandor Tan & Ng, 2006
* Betta midas Tan, 2009
* Betta miniopinna Tan and Tan, 1994
* Betta obscura Tan & Ng, 2005
* Betta ocellata de Beaufort, 1933
* Betta pallida Schindler & Schmidt, 2004
* Betta pallifina Tan & Ng, 2005
* Betta pardalotos Hui, 2009
* Betta patoti Weber and de Beaufort, 1922
* Betta persephone Schaller, 1986
* Betta pi Tan, 1998
* Betta picta (Valenciennes, 1846) –
* Betta pinguis Tan and Kottelat, 1998
* Betta prima Kottelat, 1994
* Betta pugnax (Cantor, 1849) –
* Betta pulchra Tan and Tan, 1996
* Betta raja Tan & Ng, 2005
* Betta renata Tan, 1998
* Betta rubra Perugia, 1893 –
* Betta rutilans Witte and Kottelat in Kottelat, 1991
* Betta schalleri Kottelat and Ng, 1994
* Betta siamorientalis Kowasupat, Panijpan, Ruenwongsa & Jeenthong, 2012
* Betta simorum Tan and Ng, 1996
* Betta simplex Kottelat, 1994
* Betta smaragdina Ladiges, 1972 –
* Betta spilotogena Ng and Kottelat, 1994
* Betta splendens Regan, 1910 –
* Betta stigmosa Tan & Ng, 2005
* Betta stiktos Tan & Ng, 2005
* Betta strohi Schaller and Kottelat, 1989
* Betta sukadan
* Betta taeniata Regan, 1910 –
* Betta tomi Ng and Kottelat, 1994
* Betta tussyae Schaller, 1985
* Betta uberis Tan & Ng, 2006
* Betta unimaculata (Popta, 1905) –
* Betta waseri Krummenacher, 1986

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4164940
* Multimedia: Betta / Q4164940
* Espezieak: Betta
# Betsy Layne (Kentucky)

Betsy Layne Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Floyd konderrian dago, Kentucky estatuan. 651 biztanle ditu, 4,756212 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Floyd konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4898306
# Bezpera (argipena)

Bezpera hitzak adiera zenbait ditu:
* bezpera, egun jakin baten aurreko eguna, bereziki maiz jaiegun bati erreferentzia eginez;
* bezperak, gaueko erlijio-ofizioa.
# Bezi

Bezi (ofiziala: Beci) Sopuertako sei auzo edo parrokietako bat da (Bizkaia), udalerriko hegoaldean kokatuta dagoena Avellanedatik hurbil eta La Llana eta Herbosa auzune txikien artean.
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 123 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Beziko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 131 | 129 | 128 | 126 | 131 | 128 | 124 | 123 |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren onomastika datutegia. (Noiz kontsultatua: 2010-08-06).

## Kanpo Loturak

* Sopuertako udal webgunea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12255106
# Bezoar

Bezoarra (persieraz: پادزهر‎, pādzahr, «antidotoa») harri digeriezina da, zenbait animaliaren digestio-hodian eratzen dena. Mota asko daude, bai organikoak eta bai inorganikoak. Antzinako denboran medikuntzan erabiltzen ziren, uste baitzen pozoietatik babesteko ahalmena zutela.

## Motak
### Trikobezoarrak

Hildako ileak jariakinekin nahastuta katuaren urdailean pilatzen direnean sortzen da. Baliteke katuak oka egitea guztia kanporatzeko, baina, horrela arazoa konponduko ez balitz, kirurgiaren beharra izango luke, ile-bola gero eta handiagoa eta sendoagoa bihurtuko litzatekeelako. Ile-bola hauek katuek beraien burua garbitzeko duten ohituragatik sortzen dira, beraien ilea miazkatzen baitute garbi mantentzeko asmoz, eta beraz, beraien ileak irensten dituzte. Gaixotasun hau katu etxekotu eta ile luzea duten katuengan da ohikoena, batez ere, muda garaian. Aurreneurri gisa katuen ilea maiz orraztea gomendatzen da, hildako ileak kentzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Espinoza González, Ricardo. Bezoares gastrointestinales: mitos y realidades. Rev. méd. Chile 144. alea, 8. zenbakia, 2016ko abuztua, scielo.conicyt.cl (Noiz kontsultatua: 2020-1-12).
* ↑ (Ingelesez) «Encyclopedia of Feline Clinical Nutrition | IVIS» www.ivis.org 2020-01-10 (Noiz kontsultatua: 2020-05-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q851415
* Multimedia: Bezoar / Q851415
# Bezonvaux

Bezonvaux Frantziako udalerria da, Meuse departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Bezonvaux udalerrian erroldatutako biztanleak 0 ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q458720
* Multimedia: Bezonvaux / Q458720
# Beldurrezko eleberri

Beldurrezko eleberria eleberriaren azpigeneroa da. Eleberria, bestetik, epikaren edo narratibaren azpigeneroa da. Literatura mota honen ezaugarri nagusia beldurra helburu literario nagusia bezala azaltzea. Eleberri mota honen aurrekariak eleberri gotikoa eta beldurrezko ipuina izan dira.

## Ezaugarriak

Beldurrezko eleberria bereziki herrialde anglosaxoietan landu da, baita ere Frantziako literaturan. Hona hemen ezaugarri batzuk:
* sarritan ipuin eta kondaira tradizionaletan oinarritzen da
* pertsonai asko ez dira gizaki arruntak, naturaz gaindikoak baizik: mitologiatik hartutakoak (banpiroa, sorgina, deabrua, gizotsoa, mamuak, zonbiak...)
* XX. mendetik gai berriak aurkitzen ditugu: estralurtarrak, mehatxu nuklearra, hondamendi ekologikoak... Zentzu horretan zientzia-fikzioarekin eta fantasiarekin nahastu daiteke.

## Beldurrezko eleberrien idazle ezagunak
### Ingelesezko idazleak

* Clive Barker
* William Peter Blatty
* Robert Bloch
* Poppy Z. Brite
* Ramsey Campbell
* Jason Dark
* August Derleth
* Christopher Golden
* Laurell K. Hamilton
* James Herbert
* Shirley Jackson
* Stephen King
* Dean Koontz
* Stephen Laws
* Ira Levin
* Thomas Ligotti
* H. P. Lovecraft
* Brian Lumley
* Richard Marsh
* Graham Masterton
* Richard Matheson
* Robert R. McCammon
* Anne Rice
* Dan Simmons
* Clark Ashton Smith
* Bram Stoker
* Peter Straub

### Frantsesezko idazleak

* Patrick Graham
* Franck Thilliez
* Maxime Chattam
* Sire Cédric
* Jac Barron

## Izenburu ezagun batzuk

* 1764, Horace Walpole: The Castle of Otranto
* 1797, Matthew Lewis: The Monk
* 1818, Mary Shelley: Frankenstein
* 1838, Edgar Allan Poe: The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket
* 1886, Robert Louis Stevenson: Jekyll doktorearen eta Hyde jaunaren kasu bitxia
* 1890, Oscar Wilde: Dorian Grayren erretratua
* 1897, Bram Stoker: Drakula

## Ikus, gainera

* Eleberri gotikoa
* Mamuen ipuin
* Beldurrezko ipuina
* Beldurrezko zinema

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20667180
# Bele azpizuri

Bele azpizuria (Corvus albus) Corvus generoko animalia da. Hegaztien barruko Corvidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Corvus
* Corvidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q949603
* Multimedia: Corvus albus / Q949603
* Espezieak: Corvus albus
# Beldurrezko zinema

Beldurrezko zinema beldurrari lotutako zinema generoa da. Lehendabizikoak literaturaren klasikoetan oinarrituta zeuden: adibidez, Dracula, Frankenstein, The Phantom of the Opera etao Dr. Jekyll and Mr. Hyde. Gero, literaturaren munstroetara jotzen segitu arren, egungo bizitza modernoaren ziurtasun-gabeziak ere landu dira.
Kritikariek beldurrezko filmek biolentzia, aurrekontu urriko B filmak edo exploitation aldeak gehiegi erabiltzen dituzten arren, ekoiztetxe eta zinema zuzendari nagusiek, tartean Alfred Hitchcock, Roman Polanski, Stanley Kubrick, Martin Scorsese edo Francis Ford Coppola, genero horretako filmak moldatu dituzte. Zenbait filmek zientzia fikzio, fantastiko, komedia beltz edo thriller atalak ere dituzte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q200092
* Multimedia: Horror films / Q200092
# Bele Txiki

    Artikulu hau amerindiar buruzagiari buruzkoa da; hegaztia gaitzat duena beste hau da: «Beletxiki»
Bele Txiki (dakotaz: Thaóyate Dúta; ingelesez: Little Crow; c. 1810 - 1863ko uztailaren 3a) mdewakanton leinuko siux tribu indiarreko buruzagia izan zen. 1862ko Siuxen Gerran estatubatuarrak borrokatu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 189. arauaː Amerindiar buruzagien izenak. .
* Datuak: Q2298747
* Multimedia: Little Crow / Q2298747
# Belduko mendilerroa

Belduko mendilerroa (Aragoieraz Sierra de Beldú) Aragoia eta Nafarroa Garaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Virchen de la Penya mendia da, 1.291 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Beldún mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Virchen de la Penya edo Virgen de la Peña, 1.291 m 42°41′44″N 1°00′15″W﻿ / ﻿42.6955474°N 1.0041772°W﻿ / 42.6955474; -1.0041772 (Aragoia)
* Los Avales, 1.268 m 42°42′06″N 1°00′12″W﻿ / ﻿42.70153511°N 1.003372129°W﻿ / 42.70153511; -1.003372129 (Nafarroa Garaia)
* La Vardipenya edo La Bardipeña, 1.159 m 42°42′10″N 0°59′18″W﻿ / ﻿42.70279489°N 0.988424067°W﻿ / 42.70279489; -0.988424067 (Nafarroa Garaia eta Aragoia arteko mugan)
* Val de Penya edo Valdepeña, 1.157 m 42°42′10″N 0°58′09″W﻿ / ﻿42.70286026°N 0.969204354°W﻿ / 42.70286026; -0.969204354 (Nafarroa Garaia eta Aragoia arteko mugan)
* Huyerna, 1.113 m 42°42′12″N 0°56′57″W﻿ / ﻿42.70336°N 0.94915°W﻿ / 42.70336; -0.94915 (Aragoia)
* Las Suertes, 1.088 m 42°43′03″N 0°58′10″W﻿ / ﻿42.71755098°N 0.969396854°W﻿ / 42.71755098; -0.969396854 (Nafarroa Garaia)

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Belduko mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61743932
# Bele-oin

Bele-oina lau arantza metalikoz edo gehiagoz osatutako arma sinplea da, zentimetro gutxi batzuetako luzerakoak eta tetraedro-forman jarritakoa; hala, lurrera erortzean, arantzak beti gorantz egiten du, besteek oinarria osatzen duten bitartean. Lurrean sakabanatzen dira, gehienetan, zaldiak, gameluak, gerrako elefanteak, gurdiak edo oinezko soldaduak oztopatzeko. Gaur egun, ibilgailuen pneumatikoen kontra erabili dira.

## Historia

Kinto Kurtzio Ruforen arabera bele-oinak jada K.A.ko 348. urtean erabili ziren Gaugamelako batailan.
Eskoziarrek arrakastaz erabili zituzten trena horiek Bannockburngo batailan, 1314an, zaldun ingelesak geldiarazteko. Drummond klanak bele-oinak zabaldu zituen guda-eremuan eta, ondorioz, 4.000 soldadu ingeles baino gehiago hil zituzten. Eduardo II.ak erretiratu egin behar izan zuen. Arma hori erabiltzeak eragin erabakigarria izan zuen eskoziarren garaipenean.
Jada XX. mendean, Vietnamgo gerran ere erabili zituzten eta batzuetan puntak pozoiarekin edo gorotzekin zikintzen ziren etsaien zauria zornatzeko helburuarekin.
Halaber, indar polizialek bide-kontroletan usatzen dituzte egun. Kasu honetan bele-oinak katez lotuta egoten dira elkarri eta kamioaren zabalean botatzen dira.
Bestetik, egungo kale-istilu eta antzekoetan ibilgailuen pneumatikoak zulatzeko baliatu izan dira.
Hego Ameriketako zenbait estatutan lapurretak egiteko erabiltzen dira. Ibilgailuaren, izan autobus edo auto, gurpilak zularazten dira eta bidaiariak jaisten direnean lapurtu egiten dituzte. Bertan miguelito esaten zaie bele-oinei.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q736050
* Multimedia: Caltrops (weapon) / Q736050
# Bele lepokodun

Bele lepokoduna (Corvus dauuricus) Coloeus generoko animalia da. Hegaztien barruko Corvidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Coloeus
* Corvidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q201461
* Multimedia: Coloeus dauuricus / Q201461
* Espezieak: Coloeus dauuricus
# Beldur Gorria

Beldur Gorria (ingelesez Red Scare) XX. mendean zehar AEBetan hedatu zen komunismoa, anarkismoa eta ezker erradikalaren aurkako beldurra elikatu edo bultzarazi zen aroa izan zen. Aro hau bi denboralditan banatu zen:

## Ikus gainera

* McCarthyismo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q622454
* Multimedia: First Red Scare / Q622454
# Biolontxelo solorako suitak (Bach)

Biolontxelo Solorako Suitak (jatorrizko izena Seis Suites a Violoncello Solo senza Basso), BWV 1007-1012, Johann Sebastian Bach alemaniar musikariak konposatutako musikalanak dira, ziurrenik biolontxelo musika tresnarentzat inoiz konposatu izan diren musikalan garrantzitsu edo nabarmenenak dira. Denera 6 suit dira, beharbada oso adituak ez diren entzuleentzat sei hauetan ezagunena lehenengoa edo Prelude deiturikoa izango da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q756843
* Multimedia: Cello suites by Johann Sebastian Bach / Q756843
# Bioma

Biomak antzeko ezaugarri ekologikoak eta klimatikoak dituzten area geografiko handiak dira. Biomak sailkatzeko irizpide nagusietakoa baldintza klimatikoak dira, faktore horrek eragin sendoa baitu toki batean bizi diren izaki bizidunen ezaugarrietan. Bioma bakoitzak landare, animalia, lurzoru eta klima mota homogeneoak izan ohi ditu. Biomen ezaugarriak definitzeko, landareen egitura (zuhaitzak, zuhaixkak edo belarrak diren), hosto motak (hostozabalak, koniferoak), landareen sakabanaketa (basoa, sabana) eta klima bezalako elementuak erabiltzen dira. Ekozonetan ez bezala, ez da ezaugarri genetiko, taxonomiko edo historikorik erabiltzen biomak ezaugarritzeko. Sarritan, segida ekologikoen eta klimax landarediaren bidez identifikatzen dira.
Bioma bakoitzaren biodibertsitatea, bereziki faunarena eta mendeko landareena, espezie nagusiaren biomasaren eta faktore abiotikoen araberakoa da. Bioma lehortarretan, espezieen dibertsitatean eragina duten faktore nagusiak produktibitate primarioa, hezetasuna eta tenperatura dira.
Bioma berak izen ezberdina eduki dezake toki bakoitzean. Esaterako, belardi, sabana eta sastrakadi epelak deituriko biomari estepa deritzo Asia erdialdean, belardi Ipar Amerikan, eta panpa Hego Amerikan.
Esan bezala, klima da bioma lehortarren banaketan eragina duen faktore nagusia. Faktore klimatiko nagusiak hurrengoak dira:
* latitudea: artikoa, boreala, epela, subtropikala, tropikala.
* hezetasuna: hezea, erdihezea, erdiaridoa eta aridoa.
** urte sasoien bariazioa: euriak urte osoan zehar gerta daitezke edo sasoi batean soilik.
** uda lehorra, negu hezea: Lurreko eskualde askotan udan jasotzen dituzte prezipitazio gehienak; beste leku batzuetan neguan gertatzen da prezipitazioa.
* altitudea: garaiera altuagoetara jotzean gertatzen den habitaten banaketa, latitude altuagoetara jotzean gertatzen denaren parekoa da.
Biomak sailkatzeko gehien erabiltzen den sistemak latitudea (azken finean, tenperatura) eta hezetasuna erabiltzen ditu. Oro har, biodibertsitatea handiagoa da ekuatorera hurbildu ahala eta hezetasuna gehitu ahala.

## Ikus, gainera

* Biomak Euskal Herrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q101998
* Multimedia: Biomes / Q101998
# Biologia zelular

Zitologia hitzak artikulu honetara dakar. Hitzaren beste erabileretarako ikus: Zitologia (argipena)
Zelulen biologia, biologia zelularra edo zitologia (grezierako kytos hitzetik, "edukiontzi") zelulak ikertzen dituzten diziplina zientifikoen multzoa da. Ikerketa-alor honek zelulen propietate fisiologikoak, egitura, barnean dituzten organuluak, ingurunearekin dituzten elkarrekintzak, bizitza-zikloa, zatiketa eta heriotza aztertzen ditu, bai maila mikroskopikoan zein molekularrean. Zelulen biologiaren ikerketak bakterioak eta protozooak bezalako organismo zelulabakarretik hasi eta ugaztunak bezalako organismo zelulanitz konplexuen zelula berezituak barne hartzen du.
Zelulen ezagutza oinarrizkoa da zientzia biologiko guztietarako. Bereziki garrantzitsua da esparru biomedikoan, esaterako minbizien ikerketarako eta garapen-biologiarako. Zelula guztien funtsezko antzekotasunak oinarri bateratua eskaintzen die genetika, biokimika, biologia molekularra eta immunologia bezalako alorrei.

## Zelularen barneko egiturak

* Kloroplastoa - fotosintesia gauzatzen duen organulua (soilik landare-zeluletan dago)
* Zilioa eta flageloa- mugikortasuna eragiten duten egiturak
* Zitoplasma - zelula barruan organulu arteko espazioa betetzen duen likidoa
* Zitoeskeletoa - zelula barruko proteina-harizpiak
* Erretikulu endoplasmatikoa - proteinen sintesia egiteko funtzioa duena
* Golgi aparatua - proteinen glikosilazioa gertatzen den lekua
* Lipido-geruza bikoitza - zelularen mintza osatzen duen funtsezko egitura
* Zelula mintza - lipidoz eta proteinez osatutako hesia, zelula mugatzen duena
* Mitokondrioa - energia-ekoizlea
* Zelularen nukleoa - zelula eukariotikoetan kromosomak eta ADNa gordetzen dituen elementua
* Erribosoma - ARN eta proteinez osatutako konplexua, zeluletako proteina-sintesirako ezinbestekoa dena
* Besikula - zelula barruan mintz batez inguratutako esfera txikia

## Zelulen biologiako zientzialariak

* Robert Hooke
* Anton van Leeuwenhoek
* Gregor Mendel
* Theodor Schwann
* Jean Baptiste Carnoy
* Peter Agre
* Günter Blobel
* Robert Brown
* Geoffrey M. Cooper
* Christian de Duve
* H. Robert Horvitz
* Marc Kirschner
* Ira Mellman
* Peter D. Mitchell
* Rudolf Virchow
* Paul Nurse
* George Emil Palade
* Keith R. Porter
* Jan Evangelista Purkyně
* Ray Rappaport
* Michael Swann
* Roger Y. Tsien
* Edmund Beecher Wilson
* Kenneth R. Miller
* Matthias Jakob Schleiden
* Yoshinori Ohsumi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7141
* Multimedia: Cell biology / Q7141
# Biomedikuntza

Biomedikuntza medikuntzaren arloetako ezagutza eta ikerketa biltzen dituen terminoa da, hala nola onkologia, dermatologia, osteologia, erreumatologia, endokrinologia, epidemiologia, neurologia, psikiatria, kardiologia, pneumologia, oftalmologia, gastroenterologia, urologia, otorrinolaringologia, estomatologia, kirurgia, ginekologia eta obstetrizia, eta biologiaren esparruko diziplinak, hala nola biokimika, biologia molekularra, mikrobiologia, bakteriologia, birologia, parasitologia, immunologia, histologia, genetika, zitologia, enbriologia, anatomia, fisiologia, patologia, ingeniaritza biomedikoa, bioingeniaritza, bioteknologia, zoologia, botanika eta farmakologia.
Biomedikuntza medikuntzaren praktikarekin lotzen da, eta natur zientzien printzipio guztiak aplikatzen ditu praktika klinikoan, prozesu fisiopatologikoak aztertuz eta ikertuz, interakzio molekularretatik organismoaren funtzionamendu dinamikora, biologian, kimikan eta fisikan aplikatutako metodologien bidez.
Horrela, farmako berriak sortzen dira, ez hain toxikoak, eta gaixotasunen diagnostiko goiztiarra eta horien tratamendua hobetzen dira.

## Teknikak

* Western Blot
* Southern Blot
* Northern Blot
* Lab on a chip

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Biomedicina» Biomedicina Hoy 2011-3-20.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q864601
# Bobowa udalerria

Bobowa ( (Audio·info)) Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Gorlice barrutian kokatuta. 49,77 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 9735 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2367172
* Multimedia: Gmina Bobowa / Q2367172
ieaPolonia Txikiko voivoderriko udalerriak :
# Bobowo udalerria

Bobowo ([[:Media:|]] (Audio·[[:Image:|info]])) Poloniako Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Starogard barrutian kokatuta. 51,63 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3146 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q550746
ieaPomeraniako voivoderriko udalerriak :