OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Toshka aintzirak

Toshka lakuak (arabieraz: بحيرات توشكى‎‎‎) azken hamarkadetan Egiptoko Saharako basamortuan sorturiko laku endorreikoei eman zaien izena da. Aswaneko presaren eraikuntzaren ondorioa dira, eta Toshka kanalaren garapenarekin Saharako eskualde hau eraldatzea ekar dezake.

## Historia

Aswaneko presa 1964-1968 artean eraiki zenean Nasser aintzira sortu zen, gehienez ere itsasoaren mailatik 183 metroko altuera duena. 1978an Sadat kanala eraiki zen Wadi Toshka erabilita, urak 178 metro baino gehiago hartzen zuenean bertatik joan zedin, Eozeno amaierako kareharrizko lautada baterantz. 1990ko hamarkadan ura kanaletik bideratu zen Mendebaldeko basamortura. Kanal hau zementuzkoa da, uraren galera ekiditeko asmoz.
1998an astronautak konturatu ziren Toshka lakuetako ekialdekoa sortu zela. 1999an beste laku bat eratu zen bere mendebaldean, eta 2000ko irailetik 2001eko martxora bitarte hirugarren laku bat eratu zen mendebalderago. Lakuek ez dute izen ofizialki. Guztira 1.300 kilometro koadro inguru betetzen dituzte, baina 2006an 2001ean baino ur gutxiago zegoen, mendebaldeen dagoen laku txiki bat lehortuz. Lakuen inguruan hezeguneak eta dunak sortu dira. Lakuaren altuerak 175 metrotik 144 metrora bitarte daude.

## Geografia

Laku sistema endorreikoa da, hau da, ura ez da inoiz itsasora iristen. Niloaren urak azpian duen akuiferoa elikatzen du, baina basamortuak eramaten du gehiena, ebaporazioz. Gaur egun arrainak baldin badaude ere, ebaporazioak gazitasuna handitzen du, eta flora eta fauna berri hori ere arriskuan izango dira.
Toshkako gunea Nubiar Hanpadurarekin lerrokatzen da. Egiptoko gobernua ingurunea garatzen ari da, Haran Berria Proiektua gauzatzeko. Kharga oasiseraino ura eramatea da helburu nagusia.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) El-Shabrawy, Gamal M.; Dumont, Henri J.. (2009). The Toshka Lakes. Springer, Dordrecht, 157–162 or. doi:10.1007/978-1-4020-9726-3_8. (Noiz kontsultatua: 2017-08-24).
* ↑ Chipman, J. W.; Lillesand, T. M.. (2007-10-10). «Satellite‐based assessment of the dynamics of new lakes in southern Egypt» International Journal of Remote Sensing 28 (19): 4365–4379. doi:10.1080/01431160701241787. ISSN 0143-1161. (Noiz kontsultatua: 2017-08-24).

## Ikus, gainera

* Qattarako sakongunea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2601819
* Multimedia: Toshka Lakes / Q2601819
# Toshkent probintzia

Toshkent (edo Tashkent) probintzia Uzbekistango probintzietako bat da, herrialdearen ipar-ekialdean kokatua Sir Daria ibaiaren eta Tien Shan mendien artean. Mugakide ditu Kirgizistan, Tajikistan, Sirdaryo probintzia eta Namangan probintzia.
Probintzia 15 barrutitan banatua dago. Hiriburua Tashkent da, Uzbekistango hiriburua ere badena eta probintziatik kanpo administratua dagoena, hiri burujabe bat bezala. Beste hiri nagusiak honakoak dira: Angren, Olmaliq, Ohangaron, Bekobod, Chirchiq, G‘azalkent, Keles, Parkent, To‘ytepa, Yangiobod and Yangiyo‘l.
Bertako klima kontinentala da, negu epel eta hezeekin eta uda bero eta lehorrekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q487585
* Multimedia: Tashkent Region / Q487585
# Toskanako Dukerri Handia

Toskanako Dukerri Handia Italiako erdialde inguruko entitate juridiko bat izan zen 1569 eta 1859 bitartean. Toskanako Dukerri Handia 1532tik Florentziako Errepublika ordezkatu zuen Florentziako Dukerria izan zenaren toki berean zegoen. Dukerri hura, Medici familiak zuzendua hasieratik, bata bestearen atzean hedapen ugari izan zituen. 1559an Sienako Errepublika erantsi zuen, eta 1568an Luccako Dukerria. Hiriburua Florentzia zuen.

## Medicitarren agintaldia

1569tik Medici familia ospetsuak gobernatu zuen Dukerri Handia, hala, desagertutako Florentziako Dukerria gobernatu zuen familia saga jarraituz. Familia horrek gobernatu zuen, Gian Giastone de Medici, duke leinuko azken ordezkaria izan zena, 1737an seme-alabarik izan gabe hil zen arte.

## Habsburgo-Lorenatarren agintaldia

1730eko hamarkadaren hasieratik, zenbait europar gortek mugimendu diplomatikoak egin zituzten Toskanako Dukerri Handiko gobernua lortzeko. Inongo zalantzarik gabe, aukera handiena Karlos III.a Espainiakoa infanteak zuen (aurrerago Espainiako errege izan zen), Filipe V.a Espainiakoa erregearen eta Isabel Farnesio printzesaren semea zenak. Karlosek oinordekotza eskubide batzuk jaso zituen oinordekotzan Florentziako tronuari buruz bere amaren familiaren aldetik, hots, Farnese familiatik, dukerri handiko familiaren senide baitzen.
1733an, Poloniako Ondorengotza Gerraren testuinguruan, espainiar eta austriar diplomaziek Turingo Itun sekretua egin zuten. Haren bidez, Espainiak (artean boteretsua zen) Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren alaba Maria Teresa I.a Austriakoa artxidukesa onartu zuen: enperadoreak Bi Sizilietako Erresuma Karlos Borboikoa infanteari eman behar zion, Parmako Dukerria eta Toskanako Dukerri Handiko tronuaren gaineko eskubideei uko egitearen truke. Itun hura onartuta, Espainiak bertan behera utzi zuen Austriako Ondorengotza Gerrari zegokion lehia oro.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2008-05-30). 154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154849
* Multimedia: Grand Duchy of Tuscany / Q154849
# Toskanar ordena

Toskanar ordena arkitektura ordena bat da, Vitruviok sailkatua eta, hortaz, arkitektura erromatarreko berezkoa. Hori dela eta, ez da arkitektura ordena klasiko greziarren artean aurkitzen (doriarra, joniarra eta korintiarra). Autore batzuen arabera, ordena klasikoetara etruriarrek egin zuten ekarpena izan zen. Doriarretik eratorria da, honen sinplifikazioa, eta Etrurian erabilia izan zen Greziaren konkista baino lehenago. Geroago, erromatarrek hartu eta hedatu zuten.
Denboraren igaroan, Pizkundeko arkitektoek arte erromatarra greziarra baino askoz hobeto ezagutzen zutenez, toskanar ordena ere oso ohikoa izan zen XV. mendetik (doriar ordena baino are gehiago, ia erabat ezezaguna zena eta Neoklasizismoa arte berreskuratu ez zena).

## Ezaugarriak

Doriar ordenan oinarritua dagoenez, honen ezaugarri nagusiak ditu. Hala ere, toskanar ordenak honako berezitasun hauek ditu:
* Taulamendua honako hauetaz osatua dago:
** Arkitrabea, zutabe lerrokadura guztia zeharkatzen duen habe sendo eta lau bat.
** Frisoa, arkitrabearen antzeko zerrenda horizontal laua eta honengandik tenia izeneko listel batek banandua.
** Erlaitzak amaitzen du ordena, orokorrean, zimazio erako moldura duen irtenune bat eratuz
* Toskanar zutabea, doriar greziarra ez bezala, oinarri baten gainean dago, eta oinarri hau podio baten gainean.
** Fustea, sekzio borobilekoa da, ohi laua, apaindurarik gabea. Zutabearen tamaina osoa 14 modulukoa da, fustearena 12koa delarik. Bere diametroa ez da egonkorra, baizik eta gorantz doala, entasi deritzon konkor bat eratuz, goialdeko muturrerantz doan heinean jaisten hasiz.
* Kapitela, bost zatik osatzen dute, guztiak lauak:
** Listel bat
** Abakoa, atal prismatiko bat da, oinplano karratuko taula baten antzekoa, zuzenean bere gain jasaten duena eraikinaren egitura horizontala.
** Ekinoa, honen geometria, erreboluziozko irudi ganbil batena dena, goialderantz hedatzen da, fustearen muturreko neurriak eta tamaina handiagoko abakoaren arteko trantsizioan.
** Hipotrakelioa edo Lepokoa, fustea eta ekinoaren artean dagoen danbor zilindrikoa, fustearen luzapen gisa eta ekinotik moldura horizontal batek banandua
** Baketoia
Neurriak (m = modulua) :
| Ordena osoa 27 + ½ m | Taulamendua 3 + ½ m | Erlaitza | $1+{2 \over 6}{\mbox{m}}$ |
| Ordena osoa 27 + ½ m | Taulamendua 3 + ½ m | Frisoa | $1+{1 \over 6}{\mbox{m}}$ |
| Ordena osoa 27 + ½ m | Taulamendua 3 + ½ m | Arkitrabea | 1 m |
| Ordena osoa 27 + ½ m | Zutabea 14 m | Kapitela | 1 m |
| Ordena osoa 27 + ½ m | Zutabea 14 m | Fustea | 12 m |
| Ordena osoa 27 + ½ m | Zutabea 14 m | Basa | 1 m |

## Erreferentziak

* ↑ Lepokoa (gorriz Arkitektura hiztegian)

## Ikus, gainera

* Doriar ordena
* Joniar ordena
* Korintiar ordena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q654057
* Multimedia: Tuscanic order / Q654057
# Toshiyuki Takagi

Toshiyuki Takagi (japonieraz: 高木 俊幸, 1991ko maiatzaren 25a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Verdy eta Shimizu S-Pulse.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3532648
* Multimedia: Toshiyuki Takagi / Q3532648
# Tosia Malamud

Tosia Malamud (ukraineraz: Тося Маламуд; Vinnytsia, 1923ko martxoaren 17a – Mexiko Hiria, 2008ko uztailaren 16a) mexikar eskultorea izan zen, Mexikoko Arte Eskola Nazionaleko lehen emakume lizentziadunetako bat.

## Bizitza

1923ko martxoaren 17an jaio zen Vinnytsian. Isaac Malamud eta Liza Backalen bi seme-alabarik gazteena izan zen. Familia Ukrainatik Mexikora mugitu zen 1927an, Tosiak lau urte zituela, sobietar gobernuaren zapalkuntzatik ihes egiteko.
Malamudek eskolan ikasi zuen Mexikon eta artearekiko interesa eta talentua erakutsi zuen oso gaztetan. 1940an, Arte Plastikoetako Eskola Nazionalean sartu zen gurasoen nahiaren aurka. Bost urteko gradua hirutan bakarrik amaitu zuen.
1944an, Samuel Rubinsteinekin ezkondu zen, eta harekin bi seme-alaba izan zituen, Ethel eta Mauricio. 1952an bere estudioa edukitzeko aukera izan zuen, beste artista batekin partekatzen zuena.
1967an, bere lehen senarra dibortziatu zuen eta 1979an Sergio Nudelstejer idazle eta kazetariarekin ezkondu zen. Elkarri lagundu zioten lanbidean, kongresu eta erakusketetara elkarrekin joanez.
2008ko uztailaren 16an hil zen Mexiko Hirian.

## Lanbidea

Malamud 1943an unibertsitatean graduatu zen arren, ez zuen karrera serio hasi 1954 arte. Malamuden lanak bilduma pribatu zein publikoetan aurki daiteke, bai Mexikon zein atzerrian.
Mexikoko Plastika Saloneko, Geografia eta Estatistika Elkarteko, Erromako Tommaso Campanellaren Nazioarteko Akademiako eta Madrilgo Artista eta Eskultoreen Espainiako Elkarteko kide izan zen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) Taifeld, Manuel. «Tosia Malamud, Gran retratista escultórica» Diario Judío 2012-12-12 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-01-23) (Noiz kontsultatua: 2023-10-12).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) MacMasters, Merry. «Tosia Malamud, mujer y artista que fue contra los cánones de su época» La Jornada: a12. 2009-03-23 (Noiz kontsultatua: 2023-10-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Expo homenaje a Tosia Malamud» El Sol de México jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016/03/04).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Loera, Roberto. (2009). Se exhiben 45 escultoras de la artista Tosia Malamud, en el Salón de la Plástica Mexicana. .
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Luto por el fallecimiento de la escultora Tosia Malamud» Diario Judío.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6151063
* Multimedia: Tosia Malamud / Q6151063
# Tosiwo Nakayama

Tosiwo Nakayama (japonieraz: 中山 利雄, Nakayama Toshio, Piserach uhartea, Chuuk, 1931ko azaroaren 23a - Honolulu, 2007ko martxoaren 29a) Mikronesiako Estatu Federatuetako lehendabiziko presidentea izan zen 1979tik 1987ra.
Aita japoniarra eta ama mikronesiarra zituen eta Mikronesiako domeinu japoniarrean jaio zen. Hawaiin ikasteko beka bat jaso zuen. Independentzia lortu aurreko garaian funtzio politiko eta administratiboak bete zituen bere herrialdean, eta 1979an Kongresuak herrialdeko lehen presidentea aukeratu zuen. Bi agintaldi egin zituen lehendakaritzan, eta Ameriketako Estatu Batuetako botereen transferentzia gainbegiratu zuen 1979tik 2986ra.
* Datuak: Q328864
* Multimedia: Tosiwo Nakayama / Q328864
# Toskanar uhartedia

Toskanar uhartedia, italieraz: Arcipelago toscano, Italiako Toskana eskualdearen parean dagoen uhartedi bat da, Liguriako itsasoa eta Tirreno artean.
Capraia, Elba, Giannutri, Isola del Giglio, Gorgona, Montecristo eta Pianosa uharteek osatzen dute.
* Datuak: Q212203
* Multimedia: Tuscan Archipelago / Q212203
# Txipiroi txiki

Txipiroi txikia (Alloteuthis media) Loliginidae familiako itsas moluskua da, Mediterraneo osoan, mendebaldeko Itsaso Baltikoan eta ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan bizi dena.

## Erreferentziak

* ↑ Riedl, R.. (2011). Fauna y Flora del Mar Mediterráneo. Bartzelona: Ediciones Omega, 904 or. ISBN 978-84-282-0767-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2882934
* Multimedia: Loligo media / Q2882934
# Txipiroiak beren tintan

Txipiroiak beren tintan, batzuetan txipiroiak tintan soilik, Euskal Herriko gastronomiaren errezeta ezaguna da. Tipulaz eta piper berdez egindako eta tintaz belztutako saltsa batean prestatzen dira txipiroiak eltze batean.

## Prestaketa

Frijitu oliba-olioz bustitako kazola batean tipula xehatua, baratxuri xerratua eta tomate xehatua. Tipula gorritzen utzi. Jarraian, kazolari ogi gogor xehatua gehituko, eta minutu batzuk utzi ore homogeneo bat lortu arte. Txipiroien tinta ardo zuriarekin nahastu eta kazolara bota. Utzi ordu erdiz egosten.
Bitartean, txipiroiak garbitu. Bere garroekin betetzea erabakitzen bada, txikitu eta txipiroiaren gorputzean sartu. Saltsa egosten denean, pasatu puregailutik, krematsua izan dadin. Txipiroiak lapikora bota eta 20 minutuz egosten utzi. Zerbitzatu.

## Saltsa

Saltsa honek txipiroiaren tinta iluna, goxatutako barazkiak, ogi txigortua, tomatea eta bestelako ongailuak ditu oinarri. Saltsa hau, txipiroiak bere tintan platera prestatzeko erabiltzen da bereziki, hala ere, bestelako prestaketetan ere erabili liteke.
* Tipula + piper berdea gozatua + tomatea + ogia + txipiroi tinta freskoa + egosi + irabiatu

### Aholkuak

* Barazkiak ongi goxatzea izango da oinarri onena saltsa honentzat.
* Txipiroi tintak freskoa izan behar du. Tinta izoztua erosiko bagenu, zapore eta kolore gutxiago emango lioke.
* Errezeta tradizionalean, ogi txigortua erabili izan da saltsa loditzeko eta esaten da txipiroiak prestatu eta biharamunean gozoagoak izaten direla.

### Beste erabilerak

Gehienbat txipiroi edo begihandiekin erabiltzen den arren, gaur egun beste prestaketa ugarirekin ere erabiltzen da, lagungarritzat edo kolorea emateko ere: arrozarekin, piper berdearekin, kroketekin....

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]
* ↑ Euskalterm: [Jatetxe, Taberna eta Kafetegiak Hiztegia] [2009]
* ↑ Txipiroiak tintan Euskadi turismo webgunean (noiz kontsultatua: 2024-04-27)

## Kanpo estekak

* Errezeta gastronomiavasca.net webgunean
* Datuak: Q5739698
# Txipset

Txipset-gailua (zirkuitu integratuen multzoa, ingelesetik itzulia), elkarrekin jokatzeko diseinatutako mikrotxipen multzoari deritzogu, normalean unitate bezala merkaturatuak. Sistema baten periferikoa den zirkuitu integratua, zirkuitu integratu laguntzaile izenaz ezagutzen ohi da, honako hau bestalde, sistemaren funtzionamendurako beharrezkoa dena. Sistema gehienek zirkuitu integratu laguntzaile bat baino gehiago behar dute.

## Txipset-gailua gaur egun

x86 arkitekturarako gaur egungo ama plaken txipset-gailuek, prozesadore nagusiarekiko bi zirkuitu laguntzaile izaten dituzte:
* NorthBridge-a edo ipar-zubia, mikroprozesadorearen eta memoriaren arteko lotura-zubi gisa erabiltzen da. Mikroprozesadorearen, RAM memoriaren, AGP portu grafikoaren edo grafikoen PCI-Express-aplikazioaren arteko sarbidearen funtzioaz arduratzen da, baita hego-zubiarekiko komunikazioaz ere eta beraien arteko komunikazioaz. Hasiera betean, PCI-periferikoaren kontrola ere bazuen, baina funtzionaltasun hori hego-zubira igorri da.
* SouthBridge-a edo hego-zubia, Honako eragingailu edo dispositibo elkartuak kontrolatzen ditu: IDE-diskoen kontrolatzailea, USB-portuak, FireWire-datuen eroalea, SATA-datuen eroalea, RAID (disko gogor anizkun datuen gordetze-sistema), PCI-artekak, AMR-arteka, CNR-arteka, portu infragorriak, diskete-unitatea, LAN-sarea. PCI-Express 1x-a eta ama plakaren barnean integraturik imagina ditzakegun elementu guztien zerrenda luzea. Prozesadorea gainontzeko periferikoekin komunikatzeko arduraduna da.
Sarritan Txipset-gailua hezurmuinarekin alderatzen da: gizaki batek burmuin ona eduki dezake baina muinak okerrera egiten baldin badu, beheko guztiak ez du ezertarako balio.
Gaur egun, Txipset-gailuen fabrikatzaile nagusiak honako hauek dira: AMD, ATI Technologies (2006an AMD-k erosia), Intel, NVIDIA, Silicon Integrated Systems eta VIA Technologies.

## Kanpo estekak

* Txipset-aren garrantzia blogs.intel.com.
* Intel Chipsets intel.com (ingelesez).
* Via Chipsets via.com.tw (ingelesez).
* Chipset en Elektronik-Kompendium (alemanieraz)
* Datuak: Q182656
* Multimedia: Chipsets / Q182656
# Txipua

Txipua Artzibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
Kokalekua eta despopulazio-data ezezagunak dira.

## Historia

Artozkibarreko erreferentzia aipatuetan, « Val d'Artozqui » 1268ko herrien artean aipatzen da, hots, “Artozqui, Arizcuren, Huli, Yriverri, Chipua, Sarrassu, Horay, Azpparren, Orotz, Oçotz, Munyain, y Hurdaci”. Oçotz Usotz izanik, badirudi Chipua bizileku bat dela. Espero dugu hori berresten duten dokumentu gehiago aurkitu ahal izatea, eta, agian, baita kokatu ere.

## Oharrak

* ↑ /t͡ʃipú.a/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.

## Ikus, gainera

* Artzibar
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak

* Artzibarko Udalako webgune ofiziala
* Datuak: Q109663158
# Txirain

Txirain Kultur Elkartea 1998an eratutako kultur elkarte bat da, egoitza Donostiako (Gipuzkoa) Antigua auzoan duena.

## Helburuak

Elkartearen helburu nagusia lagunarteko aisialdirako gune bat gehiago izatea da eta, aldi berean, kultur ekitaldietarako gunea izatea. Elkarteak, helburu horiei begira, bi oinarri nagusi ditu: emakume eta gizonen arteko berdintasun osoz jokatzea eta euskara erabateko lehentasunezko hizkuntza izatea elkarteko agiri, ohar, gutun, kultur ekintza eta azalpen publikoetan. Nolanahi ere, norberak aukeratzen du elkarte barruko harreman pertsonaletan erabiliko duen hizkuntza. Elkarteak 90 bazkide inguru ditu. Bikoteen kasuan, bikotea da bazkide, eta biek dute giltza eta elkartea erabiltzeko eskubide berbera.

## Ekintzak

Urtean zehar 20 kultur ekitaldi inguru antolatzen ditu, horien artea, auzoko jaietako mus eta toka txapelketak; gazte literaturako ilustrazioetan oinarritutako ipuin lehiaketa; argazki erakusketak; danborrada; Bagerak antolatzen duen Mintzalaguna ekimenarekiko ekitaldiak; Kultur Errota saioak; Donostia Kulturaren ikastaroak.

## Ikus, gainera

* Bagera

## Kanpo estekak

* Txirain Kultur Elkartea
* Kultur Errota
* Datuak: Q25477036
# Txiriboketa

Txiriboketa Lemoa udalerriko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 165 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Txiriboketako biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 175 | 177 | 174 | 175 | 169 | 175 | 163 | 160 | 165 |

## Ikus, gainera

* Lemoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268394
# Txirikahua

Txirikahuak (beste izen batzuk: txirikahua apatxeak, txirikagi, Txirikahuako apatxeak, txirikahui apatxeak, txirikaueak, txilikage, txilikagez eta txirikagua) antzina Estatu Batuetako Mexiko Berriko hego-mendebaldean eta Arizonako hego-ekialdean, nahiz Mexikoko Sonora eta Chihuahua estatuetako iparraldean bizi zen amerindiar herri bat izan zen. Gaur egun herri hau kokatzen zen lurraldearen mugak ongi zehaztea ezinezkoa da.

## Historia

Lehenbizi Cochise eta ondoren Jeronimo buruzagi izan zituztelarik, txirikahua herriak Estatu Batuetako Gobernuaren kontrolari aurre gin zion hego-mendebaldeko azken amerindiar herria izan zen. Beren azken gotorlekua Chiricahua mendiak izan zirelarik. Azkenik 1886an errenditu ziren, eta Florida, Alabama eta Oklahoma estatuetara atzerriratu zituzten. Denbora labur batez Oklahomako Fort Sill erreserban sarrarazi zituzten, azkenik 1913an gaur egungo Arizona estatura itzultzeko baimena eman zitzaien arte.

## Buruzagiak

1850 eta 1890. urte arteko euren buruzagi ezagunenak Cochise, Jeronimo, Mangas Coloradas, Victorio, Juh eta Nana izan ziren.

## Ikus, gainera

* Lozen

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1074730
* Multimedia: Chiricahua Apaches / Q1074730
# Txirbil

Txirbila edo txirlora, zurgintza, mekanizazio eta beste langintzetan sortzen den lamina kurbatua da, zura, metala edo beste materiala marrusketaz, barautsez eta beste tresnez marruskatzearen ondorioz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1225294
* Multimedia: Swarf / Q1225294
# Txiriboga (argipena)

Txiriboga, adiera arruntean, denetarik saltzen den denda nahiz taberna da. Honako esanahi hauek ere baditu:
* Txiriboga, Zestoako auzoa;
* Txiriboga, Bilboko jatetxe historikoa.
# Txubarovita

Txubarovita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Txubarovita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {KZn2(BO3)Cl2}}$. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Chubarovite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Txubillo

Txubillo, Hiru Txubilloak eta Igeldo mendia ere deitua, Donostiako badiaren mendebaldean eta Igeldo herriaren ekialdean dagoen mendi bat da, 184 metrorekin. Kontxako badiatik ikus daitezkeen hiru tontor nagusietako bat da, Santa Klara uhartearekin eta Urgull mendiarekin batera. Hiru Txubilloak izena Kontxako baitatik mendian ikus daitezkeen hiru gailurrei egiten die erreferentzia. Ekialdekoa da gailur nagusia eta Txubillo izena du; mendebaldekoari Millabier deitzen zaio.
Egun, mendiko gailurrean Monte Igueldo hotela eta Igeldoko jolas-parkea daude. Gailurrera igotzeko Igeldoko funikularra har daiteke. Garai batean itsasargi bat zegoen gailurrean, baina hura eraldatu zuten jolas-parkeko dorrea egiteko eta mendian beherago jarri zuten egungo Igeldoko itsasargia.

## Erreferentziak

* ↑ Tellabide, Josu; Agirresarobe, Asier; 101 bazter Donostiako (55 or.), Alberdania, ISBN 978-84-9868-003-4