OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tyler Hamilton

Tyler Hamilton (Marblehead, 1971ko martxoaren 1a), estatu batuetako txirrindulari ohia da. Italiako Giroan bigarren amaitu zuen behin eta hiru itzuli handietan etapa irabazlea da. 2003ko Tourrean 4. amaitu zuen baina irabazlearen historia jakin eta gero, eta txapeldunen zerrendatik kendu eta gero, hirugarren izango zen bezala da. Tour ikaragarria egin zuen eta ihesaldi ikaragarria egin ondoren, Eustaltel-Euskadiko txirrindulariak atzean utzi zituen. Azkenik, bere herrialdeko txapelduna izan da.

## Taldeak

* US Postal (1996-2001).
* Team CSC-Tiscali (2002).
* Team CSC (2003).
* Phonak (2004).
* Tinkoff (2007).
* Rock Racing (2008).

## Palmaresa
### 1996

* Amerikako ibilbideko etapa bat.
* Ster ZLM Toer

### 1999

* Danimarkako Itzulia eta etapa bat.

### 2000

* Dauphine Libere eta bi etapa.
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat.

### 2002

* 2. Italiako Giroan eta etapa bat.

### 2003

* Lieja-Bastogne-Lieja.
* Romandiako Tourra eta etapa bat.
* 4. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
* 2. Euskal Herriko Itzulian

### 2004

* Romandiako Tourreko etapa bat.
* Espainiako Vueltako etapa bat.

### 2008

* Quinhai lakuko itzulia.
* Ameriketako Estatu Batuetako errepide txirrindularitzako txapelketa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q505446
* Multimedia: Tyler Hamilton / Q505446
# Tyler Run-Queens Gate (Pennsylvania)

Tyler Run-Queens Gate Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. York konderrian dago, Pennsylvania estatuan. 2.926 biztanle ditu, 4 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* York konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1183568
# Tyler Wright (surflaria)

Tyler Wright (Culburra Beach, Hegoaldeko Gales Berria, 1994ko martxoaren 31) australiar surflaria da.
Surfa maite zuen familia batean jaio zen, aita eta neba surflari batekin, eta Culburra Beachen hazi zen Sydneytik hegoaldera. Hamalau urterekin hasi zen lehian. 2011n World Surf Leaguen sartu zen eta munduko txapelketak irabazi zituen 2017an eta 2018an.
# Tyler konderria (Mendebaldeko Virginia)

Tyler konderria (ingelesez: Tyler County) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Middlebourne da. 2010eko zentsuaren arabera 9.208 biztanle zituen, Tyler kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Tyler konderriak 675,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,4 ura dira. Beste 663,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,64 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 9.208 pertsonetatik 9.120 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 49 dira. 13 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 46 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q511069
* Multimedia: Tyler County, West Virginia / Q511069
# Tyler konderria (Texas)

Tyler konderria (ingelesez: Tyler County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Woodville da. 2010eko zentsuaren arabera 21.766 biztanle zituen, Tyler kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Tyler konderriak 2.423,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,81 ura dira. Beste 2.394,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,98 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 21.766 pertsonetatik 18.994 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1.487 dira. 2.376 beltzak edo afroamerikarrak. 104 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 49 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 218 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q26502
* Multimedia: Tyler County, Texas / Q26502
# Tweed ibaia

Tweed ibaia (ingelesez: River Tweed, Eskoziako gaeleraz: Abhainn Thuaidh) hegoaldeko Eskoziako eta iparraldeko Ingalaterrako ibaia da, Eskoziako laugarren luzeena eta Erresuma Batuko hamargarrena izanik. 27 kilometroz eta Berwick-upon-Tweed inguruan herrialde bien arteko muga osatzen du.

## Ibaiadarrak

* Whiteadder erreka
** Blackadder erreka
* Till ibaia
* Eden erreka
* Teviot ibaia
* Leader ibaia
* Leithen erreka
* Quair erreka
* Eddleston erreka
* Manor erreka
* Lyne erreka
* Holms erreka
* Arts erreka

## Zeharkatutako herri eta udalerriak

Hona hemen zeharkatutako herriak:
* Peebles
* Galashiels
* Melrose
* Kelso
* Coldstream
* Berwick-upon-Tweed

## Iruditegia

* Tweed zubia, Peeblesen.
* Yair zubia, Galashielsen.
* Braw Lads Gathering ekitaldia (Galashiels)
* Berwick zubia.
* Berwick-upon-Tweed.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q503262
* Multimedia: River Tweed / Q503262
# Twann-Tüscherz

Twann-Tüscherz Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, Biel/Bienne barruti administratiboa barrutian. 2014an 1,159 biztanle zituen 12,4 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q70621
* Multimedia: Twann-Tüscherz / Q70621
# Twardogóra udalerria

Twardogóra ( (Audio·info)) Poloniako Silesia Behereko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Oleśnica barrutian kokatuta. 167,86 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 13084 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2110754
ieaSilesia Behereko voivoderriko udalerriak :
# Twatt (Orkadak)

Twatt, Eskoziako Orkadak uharteetan dagoen etxalde bat da, Mainland uhartean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7857445
* Multimedia: Twatt, Orkney Islands / Q7857445
# Twatt (Shetland)

Twatt, Eskoziako Shetland uhartediko etxalde bat da, Mainland uhartean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3399533
* Multimedia: Twatt, Shetland Islands / Q3399533
# Twedt

Twedt Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Schleswig-Flensburg barrutia|Schleswig-Flensburg]] barrutian. 2014an 505 biztanle zituen 12,52 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q545723
* Multimedia: Twedt / Q545723
# Tweed zubia

Tweed zubia (ingelesez: Tweed Bridge) Eskozia hegoaldeko Scottish Borders eskualdeko Peebles herrian dagoen zubi luzea da. Tweed ibaia gurutzatzen du. A mailako eraikina izendatua izan zen 1971an.

## Historia

Erdi Arotik bazen jadanik zubi bat puntu honetan eta 1465 inguruan harrizkoa egin zuten aurretik izan zen beste egurrezko baten tokian. 1663an berreraiki egin zuten mende bat lehenago ingelesek suntsituriko St. Andrews elizaren harriak erabiliz. 1799an John Hisplop-ek hiru arku gehitu zizkion zubiari.
1834an eta 1900an zubiaren zabalkuntza lanak egin ziren 2'4 metrotako zabaleratik 6'4 metrotara eta ondoren 12 metrotara handituz.

## Deskribapena

12-13 metrotako luzera duten bost arku ditu, eta ondoren beste hiru arku dituen aldapa bat dago ibaiertzean.

## Iruditegia

* Arkua.
* Arkua.
* Errepidea.
* Detailea.
* Tweed ibaia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7857467
* Multimedia: Tweed Bridge / Q7857467
# Twee Zomers

Twee Zomers flandriar telesaila da, Tom Lenaertsek VRT NUrako sortua.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Aspaldiko lagun talde bat berriz ere elkartuko da luxuzko oporraldi bat igarotzeko, kide batzuek lagun taldeko emakumeetako bat bortxatu eta 30 urtera. Patxadatsu behar zuten opor egunak amesgaizto bilakatuko dira, garai hartako irudiak argitara atera eta erasotzaileak xantaiaren soka lepoan estu sentitzen hasi ahala. "Denborak ez ditu zauri guztiak sendatzen", dio telesailaren leloak.

## Aktoreak

| Aktorea (2022) | Pertsonaia | Aktorea (1992) |
| An Miller | Romée Tanesy | Marieke Anthoni |
| Tom Vermeir | Peter Van Gael | Lukas Bulteel |
| Herwig Ilegems | Didier Verpoorten | Bjarne Devolder |
| Inge Paulussen | Sofie Geboers | Louise Bergez |
| Kevin Janssens | Luk Van Gael | Tijmen Govaerts |
| Ruth Becquart | Saskia Van Dessel | Tine Roggeman |
| Koen De Bouw | Stef Van Gompel | Vincent Van Sande |
| Sanne-Samina Hanssen | Lia Donkers | N/A |
| N/A | Mark | Felix Meyer |
| Jennifer Heylen | Salima Mitonga | N/A |
| Verona Verbakel | Nora | N/A |
| Simon Verbruggen | Jens | N/A |
| Gerd De Ley | Frans | N/A |
| Tatjana Wallays | Pilotua | N/A |

## Erreferentziak

* ↑ «Twee Zomers» Berria 2022-06-04 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110856631
# Twarz

Twarz 2018ko Małgorzata Szumowska poloniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Jacek herri hits batean bizi da, herriko errebeldea da, Metallica entzutea gustatzen zaio. Halako batean, istripu bat izan, eta Jainkoaren eskutan jarri beharko du.

## Aktoreak

* Mateusz Kościukiewicz : Jacek
* Agnieszka Podsiadlik : Jaceken arreba
* Małgorzata Gorol : Dagmara
* Roman Gancarczyk : apaiza
* Dariusz Chojnacki : Jaceken anaia
* Robert Talarczyk : Jaceken koinatua
* Anna Tomaszewska : Jaceken ama
* Martyna Krzysztofik : Jaceken koinata

## Erreferentziak

* ↑ «Mug» Berria 2019-01-26 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47354316
# Twechar

Twechar, Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Dunbartonshire konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1011570
* Multimedia: Twechar / Q1011570
# Toulouse Football Club

Toulouse Football Club, normalean Toulouse edo TFC deitua, Frantziako futbol taldea da, 1970ean Tolosa Okzitanian eta Union Sportive Toulouse izenpean sortua. Bi Ligue 2 irabazi ditu eta bost aldiz jokatu du Europan. Etxeko partiduak Stadium Municipalen jokatu ohi ditu. Girondins de Bordeaux arerio nagusia du, Garonako derby izenekoa sortuz.

## Palmaresa
### Frantzian

* Frantziako futbol liga (0): hirugarren 1987 eta 2007an.
* Frantziako futbol kopa (2): 1957, 2023.
* Ligue 2 (2): 1982 eta 2003.
* Gambardella Kopa (1): 2005.

## Jokalari ezagunak

* Laszlo Balint
* Károly Csapó
* Jean-François Domergue
* Jean-Philippe Durand
* Vagiz Khidyatulline
* Christian Lopez
* Johan Elmander
* Laurent Roussey
* Jean-Luc Sassus
* Gérard Soler
* Yannick Stopyra
* Alberto Tarantini
* François Calderaro
* Fabrice Jau
* Václav Němeček
* Thierry Moreau
* Lamine Diatta
* Sylvain N'Diaye
* Stéphane Demol
* Jacky Paillard
* Oceano da Cruz
* Alain Gouaméné
* Gérald Passi
* Michel Pavon
* Bernard Ferrer
* Anthony Bancarel
* Dianbobo Baldé
* Victor Bonilla
* Lucien Aubey
* Cédric Fauré
* Laurent Batlles
* Nicolas Dieuze
* Alberto Márcico
* Fabien Barthez
* André-Pierre Gignac
* Moussa Sissoko
* Achille Emana
* Robert Pintenat
* Robert Rensenbrink
* Stéphane Lièvre
* Nicolas Douchez
* Jérémy Mathieu
* Dominique Rocheteau
* Christophe Revault
* Daniel Moreira
* William Prunier
* Mickaël Debève
* Mauro Cetto
* Dominique Arribagé
* Vincent Candela
* Julien Cardy
* Thibault Giresse
* Étienne Capoue
* Daniel Congré
* Alexis Araujo
* Bruno Carotti
* Jean-Christophe Rouvière
* Fodé Mansaré
* Aymen Abdennour
* Christophe Galtier
* Franck Tabanou
* Cheikh M'Bengue
* Wissam Ben Yedder
* Daniel Braaten

## Emakumezkoen taldea

Toulouse Olympique Aérospatial Club izenarekin sortu zen eta hiru liga irabazi zituen, harik eta 2002an Toulouse FC taldearen barnean sartu zen arte. Ondoren laugarren liga bat irabazi zuen.
* Frantziako Liga (4): 1999, 2000, 2001, 2002
* Frantziako Kopa (1): 2002

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Webgune ofiziala
* Datuak: Q19518
* Multimedia: Toulouse Football Club / Q19518
# Toulouse Business School

Toulouse Business School Paris, Londres, Bartzelona, Casablanca eta Tolosa Okzitania hirietan campusak dituen Europako enpresa eskola bat da, 1903an sortua. Haren Executive MBA munduko 100 hoberenen artekotzat jotzen da. Horrez gain, TBS Europak doktoretza programa bat eskaintzen du, bai eta marketin, finantza eta negoziogintza master programa bereziak ere, besteak beste. Haren programek nazioarteko hiru akreditazio dituzte: AMBA, EQUIS eta AACSB. 30.000 ikasle ohi enpresa munduan eta politikagintzan aritzen dira, hala nola Nicolas Todt (ART Grand Prix-eko lehendakaria).
Ezaguna da eskolaren abiazio gradua (École nationale de l'aviation civile eskolarekin elkarlanean).

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez)Toulouse Business School amplifie sa stratégie internationale
* ↑ (Frantsesez) Pourquoi l'executive MBA de TBS est dans le top 100 mondial
* ↑ (Frantsesez)TBS conserve sa triple couronne
* ↑ (Frantsesez)Nicolas TODT
* ↑ (Frantsesez)Comment Toulouse Business School et l’ENAC ont monté leur filière aéronautique

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q3117393
* Multimedia: Toulouse Business School / Q3117393
# Toulouse School of Economics

Toulouse School of Economics (TSE) Tolosa Okzitania campusak dituen Europako ekonomia eskola da. 2006an sorturik, munduko ospetsuenen negozio eskola bat da. Bere zuzendaria Jean Tirole da, 2014an Ekonomiako Nobel saria.
Gradu eskaintzen ditu : Bachelor, Master eta PhD.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez)Classement des universités : Toulouse School of Economics comparable à Harvard ?
* ↑ (Frantsesez)Toulouse School of Economics : Jean Tirole fait chauffer l’école
* ↑ (Frantsesez)Toulouse School of Economics : Ah ! si toutes les facs étaient comme elle...

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q3532921
# Toulouse-I-Capitole Unibertsitatea

Toulouse-I-Capitole Unibertsitatea (frantsesez: Université Toulouse-I-Capitole) Frantziako hego-mendebaldeko Tolosako hiru unibertsitateetako bat da. Unibertsitatea gizarte zientzietan oinarritzen da (zuzenbidea, zientzia politikoak, ekonomia, administrazioa, etab.).

## Graduatu ospetsuak

* Jean Tirole, frantziar ekonomialaria.

## Kanpo estekak

* UTeko webgunea
* Datuak: Q590201
* Multimedia: Université Toulouse Capitole / Q590201
# Toulouse-Lautrec Museoa

Toulouse-Lautrec Museoa (Musée Toulouse-Lautrec) Frantziako Albi hirian dagoen erakundea da. Bertatik, Henri Toulouse-Lautrec margolariaren lanak zabaldu dira eta bertan bere obraren ondare garrantzitsua gordetzen da.

## Historia

Lautrec hil zenean, 1901an, haren lagunek eta familiarrek haren obra osoa museo desberdinei eskaini zieten. Une hartan Toulouse-Lautrecen lanak eskandalagarriak bezala ikusita zeuden eta museo ospetsuenek ezetz erantzun zuten. Orduan, Adèle de Toulouse-Lautrec kontesak, artistaren ama, Albi herria proposatu zuen. Udalak eskaintza onartu zuen baina Lehen Mundu Gerrak lanak atzeratu egin zituen. Azkenik, 1922ko uztailaren 30an lehenengo erakusketa aretoak ireki ziren.

## Eraikuntza

Museoa Berbie jauregian dago. Etxe-zahar hau, Erdi Aroan, apezpikuaren erresidentzia izan zen. 1905an estatuaren eskuetara pasa zen eta bi urte geroago Albiko udalarenera. 2012an birmoldaketa lan sakonak bukatu ziren.

## Museoaren ondarea

* Henri de Toulouse-Lautrec margolariaren lanak. Ia mila dira bertan gordetzen diren lanak: margoak (L'artilleur sellant son cheval (1879), Un examen à la faculté de Paris, Au salon de la rue des Moulins), marrazkiak, kartelak Moulin rouge - La Goulue, e.a. Horietako asko familiak emandakoak dira; beste batzuk erositakoak edo utzitakoak, esaterako Orsay museoak lagatakoak.
* Toulouse-Lautrecen objektuak: ezagunena brandy ezkutatzeko kopa eta botila ezkutatzen zuen makulua.
* Beste artisten lanak: antzinakoak (Francesco Guardi, Georges de La Tour) eta, baita ere, artistaren garaikideak Édouard Vuillard, Pierre Bonnard, Maurice Denis, Paul Sérusier).
* Arkeologiako saila.
* Numismatikako saila.
* Natur zientzietako saila.

## Erreferentziak

* ↑ «El nuevo Museo Toulouse-Lautrec de Albi reabre el 2 de abril.»

## Kanpo estekak

* (Frantsesez): Toulouse-Lautrec Museoaren webgune ofiziala..
* Datuak: Q2538129
* Multimedia: Musée Toulouse-Lautrec d'Albi / Q2538129

## Ikus, gainera

* Camembert helburu
# Toulouse Métropole

Toulouse Métropole Frantziako metropoli bat da. Entitate honetan Toulouse hiriarekin batera (departamento Garona Garaia barrutia, Okzitania) inguruko hiriak eta herriak daude.

## Historia

1992tik Toulouseko udalak inguruko udalerriekin zerbitzu publikoen alorretako elkar lanerako komenioak sinatu zituen. Horrela communauté d'agglomération tolosarra multzoa sortu zen. Hasiera batean 15 komuna ziren. 2000. urtean sei gehiago integratu ziren eta, azkenik, 2003an, beste lau.
Konurbazio tolosarrak tamainu aldetik communauté urbaine izateko oinarrizko baldintzak bete zituen, 500.000 biztanle, baina iritzi politiko desberdinak zeuden eta horregatik atzeratu zen erabakia. Berez, Grand Toulouse entitateak lurraldeko populazioaren %61a bakarrik biltzen zuen. Besteak beste komunitateetan zeuden: Muretain (59.348 biztanle), Sicoval (biztanle) eta Save du Touch (29.284 biztanle).
2008an, 25 udalerri lotu ziren eta Grand Toulouse aglomerazio-komunitatea bihurtu zen. 2011an 12 udalerri gehiago jaso zituen eta 2012ko ekainean, legediak eskatzen zituen baldintzak beteta, Toulouse Métropole sortu zen baina metropoli estatua hartu gabe; Tolosako komunitateak nahiago izan du beraien baldintzak hobetzen jarraitzea urrats hori eman aurretik.

## Udalerriak

2014an 37 unitate zeuden:
* Aigrefeuille
* Aucamville
* Aussonne
* Balma
* Beauzelle
* Blagnac
* Beaupuy
* Brax
* Bruguières
* Castelginest
* Colomiers
* Cornebarrieu
* Cugnaux
* Fenouillet
* Flourens
* Fonbeauzard
* Gagnac-sur-Garonne
* Launaguet
* Lespinasse
* Mondonville
* Montrabé
* Mondouzil
* Pibrac
* Pin-Balma
* Quint-Fonsegrives
* Saint-Alban
* Saint-Jean
* Saint-Jory
* Saint-Orens-de-Gameville
* Seilh
* Toulouse
* Tournefeuille
* L'Union
* Villeneuve-Tolosane

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Toulouse Métropoleren webgune ofiziala
* (Frantsesez):360ºko ikuspegi birtuala.
* Datuak: Q1120291
* Multimedia: Greater Toulouse / Q1120291
# Tximeletak sabelean

Tximeletak sabelean (1994, IZ) Andoni Egañak bertso jarriak abesten grabatu zuen diskoa izan zen.
Ekaitzaldi blog musikalaren arabera, Egañak "ez zuen bi bider pentsatu IZk diskoa grabatzea eskaini zionean. (...) Bere hitzetan, bertsolaritzak gizartearen erdiguneetan egon behar du eta horren ildotik, bertso-paperak instrumentu ugariren doinuetara egokitzea aukera aproposa iruditu zaio zarauztarrari".

## Kantuen zerrenda eta egiletza

* Herri (Andoni Egaña / Jose Ignazio Ansorena).
* Haurrak atalka (A. Egaña / Herrikoia).
* Lazkao Txiki (A. Egaña / J. I. Ansorena).
* Irrifarra (A. Egaña / J. I. Ansorena).
* Hil Jenerala (A. Egaña / Imanol Urbieta).
* Bertsotan bai (A. Egaña / Herrikoia).
* Bogart eta Bilintx (A. Egaña / Herrikoia).
* Xalbador ta Salvador eta Salbatore (A. Egaña / Mixel Ducau).
* Amonaren pitokeria (A. Egaña / J. I. Ansorena).

## Musikariak

* Andoni Egaña (ahotsa)
* Mitxel Longaron
* Txema Garces
* Karlos Gimenez
* Karlos Rosat
* Joxan Goikoetxea
* Joseba Tapia
* Mixel Ducau
* Luis Camino
* Baionako Jazzaband Taldea
* Claude Cellan
* Patrick Crabos
* Jacky Ansoud
* Jacky Berecochea
* Philippe Betatchet

## Erreferentziak

* ↑ Matxinsalto. (2012-04-30). «Andoni Egaña- Tximeletak Sabelean (1994)» EKAITZALDI (Noiz kontsultatua: 2018-03-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tximeletak sabelean» www.soinuenea.eus (Noiz kontsultatua: 2018-03-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61069888
# Tximeletrak

Tximeletrak 78 poesia biltzen dituen liburu bat da, 2012an argitaratua. Otxandioko idazle den Xabier Olasok idatzi eta Agurtzane Villatek ilustratutako liburu honetan bi ataletan banatzen dira olerkiak: Tximeletrak esnatzean eta Tximeletrak oherakoan. Lan honi esker, egileak Haur eta Gazte Literaturako libururik onenaren Euskadi Literatura Saria jaso zuen 2013an.

## Edukia

Bi ataletan banatuta egon arren ez da etenik sentitzen, bietan agertzen dira antzeko gai eta pertsonaiak. Poema jostalariak dira, ohikotasunetik abiatzen direnak eta efektu bisualak erabiliz bukaeran pasadizo barregarri edo hunkigarriekin amaitzen direnak.
Euskadi Literatura Sariko epaimahaiko kideek azpimarratu zuten euskal tradizioaren ezagutza sakonetik abiatu eta berrikuntza jostalariaren bidetik haurren hizkeran jasotzen dituela haien barne arazoak. Euskarak sortu dituen haur hizkuntzaren baliabideak egoki erabiltzen ditu. Naturaltasun handiz erabiltzen ditu hitz joko horiek, erritmo paregabe eta musikaltasun handiz.

## Sariak

* Haur eta Gazte Literaturako Euskadi Saria (2013)

## Erreferentziak

* ↑ «Haur Literatura: Tximeletrak» Pamiela.com (Noiz kontsultatua: 2018-02-08).
* ↑ «Tximeletrak» Galtzagorri.eus (Noiz kontsultatua: 2018-02-08).
* 1 2 «Euskadi Literatura Sariak 2013: haur eta gazte literatura» Euskadi.eus, Eusko Jaurlaritzaren webgunea (Noiz kontsultatua: 2018-02-08).
* ↑ Mercero, Imanol. (2013-06-23). «Esnatzean, nahiz oherakoan» Berria (Noiz kontsultatua: 2017-02-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33120664
# Tximeleta era (igeriketa)

Tximeleta era igeriketa estilo bat da. Berez, bular-igeriketaren aldaera da. Urrats hauetan datza: bi besoak batera hanken albotik atera eta une berean aurrerantz mugitzen dira, eta aurrean daudela uretan sartu eta berriz ere biak batera atzerantz mugituz, gorputza bultzarazi eta hanken alboetara eramaten dira. Besoen mugimendua etengabea da, eta betiere aldaken mugimendu uhindu batez lagundurik doa, azken hau burua uretan sartzerakoan sortu eta oinen ostikadaz amaitzen da, eta "izurde" deritzon bi oinen beheranzko bat-bateko mugimendu bateratu batean datza.

## Probak

Usadioz tximeleta eran hiru distantzietan igeri egin ohi da, bai 50 metro luzeko igerilekuetan nahiz 25 metro luzekoetan ere.
* 50 metro Tximeleta eran
* 100 metro Tximeleta eran
* 200 metro Tximeleta eran

## Kanpo estekak

* Datuak: Q245249
* Multimedia: Butterfly (swimming style) / Q245249
# Tximeleta-kurba

Tximeleta-kurba honakoa izan daiteke:
* Tximeleta-kurba (aljebraikoa), kurba trinomial bat.
* Tximeleta-kurba (transzendentea), sinu funtzioetan oinarritua.
# Tximeleta efektu

Tximeleta efektua kaosaren teoria azaltzeko erabili ohi den irudia da. Hasierako sistema kaotiko batean baldintza jakin batzuk izanik, haien aldaera txiki batek sistemaren bilakaera oso modu ezberdinean garatzea eragin lezake; horrela, lehenbiziko aldaketa txikia areagotze prozesu baten ondoren, epe ertain edo luzera aldaketa askoz handiago bat ekar lezake.
Edward Norton Lorenzek proposatu zuen adibidean, bi mundu edo bi egoera orokor ia berdinetatik abiatuta, baina haietako bati gehitzen bazaio tximeleta baten hegaldia eta besteari ez, epe luze batean tximeleta den mundua eta ez den bestea oso bestelakoak izatera iritsiko dira. Sistema kaotikoen funtzionamendua ilustratzeko adibidean, mundu batean eta urrutira ekaitza sor liteke; eta bestean, berriz, ez.
Izendapena honako esalditik datorkio: "tximeleta baten hegalen mugimendua munduaren beste muturrean sentitu daiteke" (atsotitz txinatarra) edota "tximeleta baten hegalen mugimenduak munduaren beste aldean ekaitza eragin dezake", bai eta "tximeleta baten hegalen mugimendu soilak mundua alda dezake".

## Kanpo estekak

* Datuak: Q187536
# Tximeletaren Kumulua

Tximeletaren Kumulua izar kumulu bat da, Scorpius konstelazioan. Giovan Battista Hodiernaek aurkitu zuen 1654ko urtarrilaren 1an.

## Erreferentziak

* ↑ «NGC 6405» spider.seds.org (Noiz kontsultatua: 2019-12-28).
* ↑ «New General Catalog (NGC) 5» cseligman.com (Noiz kontsultatua: 2019-12-27).

## Kanpo estekak

* Tximeletaren Kumulua ikusi WikiSky webgunean: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Artikuluak eta irudiak
* Behaketa datuak
* Datuak: Q11225
* Multimedia: Messier 6 / Q11225
# Tximeleta-hegaleko ateak

Tximeleta-hegaleko ateak, tximeleta-ateak, belatz-hegaleko ateak, ate bertikalak edo ate diedrikoak ere deituak, errendimendu handiko automobiletan ikusi ohi diren ate-mota batzuk dira. Guraize-ateen antzekoak dira, baina guraize-ateak aurrera eta gora mugitzen diren bitartean, tximeleta-ateek ere bira egiten dute kanpora mugitzen diren bitartean, eta horrek autoan sartzea eta autotik ateratzea errazten du, espazioa aurreztuz.
Alfa Romeo 33 Stradale eta Toyota Sera kirol-autoak, eta McLaren F1, Saleen S7, Ferrari Enzo eta Mercedes-Benz SLR McLaren superkirol-automobilak, besteak beste, tximeleta-ateak dituzte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2572891
* Multimedia: Automobiles with butterfly doors / Q2572891