OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Xenophon (kraterra)

Xenophon kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ22 lau-angelukoan dago. 25,5 kilometroko diametroa du. Izena Xenofonteren omenez darama.

## Erreferentziak

* (Ingelesez) (WGPSN), IAU Working Group for Planetary System Nomenclature. (2013ko otsailaren 13a). Gazetteer of Planetary Nomenclature. 1:1 Million-Scale Maps of the Moon. Nazioarteko Astronomia Elkartea / USGS.
* (Ingelesez) Andersson, L. E.; Whitaker, E. A.,. (1982). NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
* (Ingelesez) Blue, Jennifer. (25 de julio de 2007). Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS.
* (Ingelesez) Bussey, B.; Spudis, P.. (2004). The Clementine Atlas of the Moon. Cambridge University Press ISBN 0-521-81528-2.
* (Ingelesez) Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C.. (1995). Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers ISBN 0-936389-27-3..
* (Ingelesez) McDowell, Jonathan. (15 de julio de 2007). Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report.
* (Ingelesez) Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B.. (1971). Report on Lunar Nomenclature by The Working Group of Commission 17 of the IAU. , 136 or..
* (Ingelesez) Moore, Patrick. (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co ISBN 0-304-35469-4.
* (Ingelesez) Price, Fred W.. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press ISBN 0521335000..
* (Ingelesez) Rükl, Antonín. (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books ISBN 0-913135-17-8.
* (Ingelesez) Webb, Rev. T. W.. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6ª edición revisada. Dover ISBN 0-486-20917-2.
* (Ingelesez) Whitaker, Ewen A.. (2003). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press 978-0-521-54414-6.
* (Ingelesez) Wlasuk, Peter T.. (2000). Observing the Moon. Springer ISBN 1-85233-193-3.
* (Ingelesez) Lunar Impact Crater Database. Lunar and Planetary Institute (USRA).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q620751
* Multimedia: Xenophon (lunar crater) / Q620751
# Óscar Rodríguez Garaikoetxea

    Artikulu hau txirrindulariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Óscar Rodríguez».
Óscar Rodríguez Garaikoetxea (Burlata, 1995eko maiatzaren 6a) nafar txirrindularia da.

## Taldeak

* 2014-2016: Lizarte
* 2017-2019: Euskadi Basque Country-Murias
* 2020-2021: Astana Pro Team
** Astana Pro Team (2020)
** Astana-Premier Tech (2021)
* 2022-2023: Movistar
* 2024-: Ineos Grenadiers

## Palmaresa

2016
* Nafarroako errepideko txapelketa
* Aitor Bugallo Memoriala
* San Pedro Saria
* Palentziako Itzulia
* San Bartolome Saria
* Oñati Saria
* 4. Balentziaga Memorialan
* 5. Bidasoko Itzulian
2018
* Espainiako Vueltako etapa 1
* Alpeetako Tourreko Mendiko sailkapena
2019
* 2. Burgosko Itzulian
* 7. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 7. Tour du Finistèren
* 8. Mont Ventoux Dénivelé Challengesean
* 9. Murtziako Itzulian
* 10. Route d'Occitanien eta Mendiko sailkapena
2020
* 5. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 9. Valentziako Erkidegoko Itzulian
2021
* 2. Mont Ventoux Dénivelé Challengesean
* 3. Route d'Occitanien
* 6. Ordiziako Klasikan
* 7. Gaztela eta Leongo Itzulian
* 10. Andaluziako Itzulian
2022
* 2. Hungariako Itzulian
* 8. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
2024
* 6. Norvegiako Tourrean
* 9. Hungariako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzuli Handia | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| Italiako Giroa | — | — | — | 45. | — | — | UT | — |
| Frantziako Tourra | — | — | — | — | — | — | — | — |
| Espainiako Vuelta | — | 51. | 22. | — | UT | — | — | 24. |
Legenda :
| — | Ez zuen parte hartu |
| DSK | Deskalifikatua |
| UT | Utzi |

## Kanpo estekak

* Óscar Rodríguez Garaikoetxea - ProCyclingStats
* Óscar Rodríguez Garaikoetxea - FirstCycling
* Datuak: Q27916804
* Multimedia: Óscar Rodríguez Garaicoechea / Q27916804
# Óscar Rodríguez

Óscar Rodríguez izan daiteke:
* Oscar Rodriguez Vaz (Gasteiz, 1977, politikaria;
* Óscar Rodríguez Antequera (Sevilla, 1980), futbolaria;
* Óscar Rodríguez Garaikoetxea (Burlata, 1995), txirrindularia;
* Óscar Rodríguez López (Avilés, 1904 - Santander, 1976), futbolaria;
* Óscar Andrés Rodríguez Maradiaga (Tegucigalpa, 1942), kardinala;
* Óscar Rodríguez Arnaiz (Talavera de la Reina, 1998), futbolaria.
# Óscar Urralburu

Óscar Urralburu Artza (Iruñea, 1971ko irailaren 8a) nafar unibertsitateko irakasle eta politikaria da, Ahal Dugu alderdikoa. Murtziako Unibertsitateko irakasle laguntzailea, eskualde horretako Ahal Duguren idazkari nagusia da.
* Datuak: Q41389737
* Multimedia: Óscar Urralburu / Q41389737
# Óscar Vega

Óscar Vega Sánchez (Gasteiz, 1965eko ekainaren 27a - ) arabar boxeolari ohia da, 1993an profesionaletan debutatu zuena.
Bartzelonako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. 54 kg. baino gutxiagoko kategoriako lehenengo txandan Remigio Molina argentinarrak puntuka (4:14) kanporatua zen.

## Erreferentziak

* ↑ boxrec.com
* Datuak: Q8078880
# Óscar Rebolleda

Óscar Rebolleda Herrera (Barakaldo, 1968ko ekainaren 29a -) euskal beisbol eta softbol jokalari ohia da.
Bartzelonako Olinpiar Jokoetan Espainiako selekzioarekin parte hartu zuen eta 8.ak izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ www.sports-reference.com
* Datuak: Q4118874
# Yitang Zhang

Zhang Tom Yitang (Txineraz: 张 益 唐, Zhāng Yìtáng), 1955ean jaioa, zenbakien teorian espezializatutako matematikari txinatarra da. 2013ko maiatzean, komunitate matematikoan ospetsua bihurtu zen zenbaki lehenen azterketan aurrerapen garrantzitsu bat egiteagatik.

## Zenbaki lehenen banaketa

2013ko maiatzean, hirurogeita hamar milioi unitate baino gutxiago bereizten diren zenbaki lehenen bikoteen infinitutasuna frogatu zuen. Emaitza zenbaki lehen bikien aieruaren forma ahula da. Artikulu hori Matematikako Annals of Mathematics oso aldizkari ospetsuan onartu zuten, maiatzaren 20an.
* Datuak: Q13360454
* Multimedia: Yitang Zhang / Q13360454
# Žibritov

Žibritov Eslovakiako udalerri bat da, Krupinako barrutian kokatuta. 9,96 km²ko azalera du eta 63 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1266. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1045547
* Multimedia: Žibritov / Q1045547
# Žiar nad Hronom

Žiar nad Hronom Eslovakiako udalerri bat da, Žiar nad Hronomgo barrutian kokatuta. 39,09 km²ko azalera du eta 19301 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1075. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q393925
* Multimedia: Žiar nad Hronom / Q393925
# Zachenberg

Zachenberg Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Regen (barrutia)|Regen]] barrutian. 2014an 2.130 biztanle zituen 27,31 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q139676
* Multimedia: Zachenberg / Q139676
# Zachary Taylor

Zachary Taylor (Montebello, Virginia, 1784ko azaroaren 24a - Washington, 1850eko uztailaren 9a) Ameriketako Estatu Batuetako militar eta politikaria. Estatu Batuetako 12. lehendakaria izan zen (1849–1850). 1812. urtean ingelesen aurkako gerran parte hartu zuen, eta seminolen herriaren aurka garaipen bat lortu zuen Floridan. Texasen eta Mexikoren arteko gerraren garaian Monterrey hartu zuen (1846), eta Santa Anna mexikar jenerala menderatu zuen (1847). Garaipen horiei esker, Estatu Batuetako lehendakari izendatu zuten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11896
* Multimedia: Zachary Taylor / Q11896
# Zacharovce

Zacharovce Eslovakiako udalerri bat da, Rimavská Sobotako barrutian kokatuta. 6,81 km²ko azalera du eta 406 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q221605
* Multimedia: Zacharovce / Q221605
# Zachary (Louisiana)

Zachary Louisianaeko hiri bat da. East Baton Rouge parrokian kokatua dago. 2010ean 14.960 biztanle zituen, 61,98 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* East Baton Rouge parrokia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3240452
* Multimedia: Zachary, Louisiana / Q3240452
# Zacharias Ursinus

Zacharias Ursinus (Breslau, 1534ko uztailaren 18a – Neustadt an der Weinstraße, 1583ko maiatzaren 6a) alemaniar teologo protestantea izan zen, Heidelbergeko Kristau-ikasbidea egitean esku hartzeagatik ezaguna; litekeena da haren egile nagusia izatea.

## Biografia

Ursinus Breslaun, bere jaioterrian, irakasle izan zen (1558-60). 1561ean, Frederiko III. printze hautesleak, Vermigliren aholkatuz, Palatinatuan Erreforman laguntzeko deitu zion, eta Heidelbergeko Collegium Sapientiae delakoan irakasle esleitu zuen. Bertan 1562-63an, Printzearen aginduz, Heidelbergeko Kristau-ikasbidearen lehenengo zirriborroak egin zituen, eta, beste teologo eta elizbururekin batera, idazkiaren azken berrikusketan esku hartu zuen.
Zenbait idazkitan Palatinatuko hauteslerriko teologia erreformatua aldeztu zuen, luthertar arrazoibideen aurka. Hark emandako hitzaldiak bere ikasle eta ondorengo David Pareus-ek jaso zituen Explicatio catecheseos delakoan, teologia erreformatuan eragin handikoa izan zena. Kristau-ikasbidea Dordrechteko Sinodoan ofizialki onetsi zuten, eta Ursinusen Explicatio catecheseos erreformatuen apaizgaitegi eta unibertsitateetan erabili zen.
Ursinusen metodoa eskolastikoa zen; haren teologia, kalbindarra.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Fred H. Klooster. (1986). «The Priority of Ursinus in the Composition of the Heidelberg Catechism» Controversy and Conciliation: The Reformation of the Palatinate 1559-1583 (Allison Park, Pennsylvania: Pickwick): 73-100. ISBN 9780915138739..
* ↑ (Ingelesez) D. Visser. (1992). Encyclopedia of the Reformed faith. (1. argitaraldia) Louisville, KY; Edinburgh: Westminster/John Knox Press; Saint Andrew Press, 381 or..
* Datuak: Q62688
* Multimedia: Zacharias Ursinus / Q62688
# Ziprina

Ziprina silikato motako minerala da eta vesuvianite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Ziprina silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca19Cu2+(Al10Mg2)Si18O68(OH)10}}$. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Cyprine: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Zira

Zira euritik babestekoen duen jantzi arin iragazgaitza da, gehienetan eguraldi bero eta epelarekin erabiltzen dena, plastifikatutako materialez eginda. Baina plastikoa exixtitzen ez zenean gomarekin egiten zen, hau da antzinatik Amazoniako indigeneek kautxua erabiltzen duten jantzia iragazgaizteko. Gaur egun erabiltzen diren zira modernoak, ordea, XIX. mendean asmatu zituen Charles Mackinstosh enpresaburuak.
Itsasoko kirol eta lanbide askotan erabiltzen dira, hala nola arrantzan, eta ume txikiek ere eramaten dituzte, gomazko boten ondoan, euria egiten duen egunetan. Helduentzako bertsio finagoak ere badaude, batez ere XX. mendeko 70eko eta 80ko hamarkadetan modan egon zirenak.
Iragazgaitzaren antzeko pieza bat geruza edo kapelina da (betiere gomaztatutako edo plastifikatutako oihalez eginak). Pieza horiek itxiak eta mahukarik gabeak dira, oso praktikoa babes-pieza baten gainean jartzeko, eta asko erabili da mendira edo bizikletaz joateko.
Berriz ere, ehun iragazgaitz arinagoak, bigunagoak eta erosoagoak agertu direnez, erabilera asko murriztu da. Anorakak janzteko pieza iragazgaitzak dira, eta jada ez dira plastikozkoak, horrek dakartzan abantailekin, hala nola haize-babesak, eski-arropa eta abar.

## Mackintosh Marka

Mackintosh markak jabearen abizenari zor dio bere izena, Charles Macintosh. Charles Macintoshek ehun plastifikatu iragazgaitzaren bere asmakizuna patentatu zuen 1823an, hau da, kautxuzko geruza bat prentsatu zuen oihalezko bi piezaren artean, eta horrek kautxuzko gomaren sentikortasuna murrizten lagundu zuen, eta bere lehen iragazgaitzak familiaren ehun-fabrikan egiten ziren, Glasgowko Chas Macintosh and Co. de Glasgow. Baina 1830ean konpainiak bat egin zuen Thomas Hancocken arropa konpainiarekin Manchesterren. Hancock ere gomaz estalitako ehunekin esperimentatzen aritu zen 1819tik.
Lehen iragazgaitzek usainaren arazoa zuten eta klima bero batean urtzeko joera, baina Hancockek bere ehun iragazgaitzak hobetzen jarraitu zuen, 1843an goma bulkanizatzeko metodo bat patentatuz, arazo asko konpondu zituena.

## Erreferentzia

* ↑ «Charles Macintosh and Co - Graces Guide» www.gracesguide.co.uk (Noiz kontsultatua: 2022-10-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2018769
* Multimedia: Raincoats / Q2018769
# Ziracuaretiro (udalerria)

Ziracuaretiro Mexikoko udalerri bat da. Michoacán de Ocampo estatuan kokatua dago. 2010ean 15.222 biztanle zituen 159,93 km²ko azaleran. Herriburua [[Ziracuaretiro (Ziracuaretiro)|Ziracuaretiro]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10838523
* Multimedia: Ziracuaretiro Municipality / Q10838523
# Ziprofloxazino

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Ziprofloxazino kinolonen (fluorokinolonen) familiako antibiotiko sintetikoa da. Espektro zabaleko antibiotikoa da, hots, bakterio oso desberdinen aurka jarduten du. 1987an merkaturatu zen.
Bakterioen DNAren erreplikazioa eragozten du antibiotiko honek, prozesu horretan parte hartzen duten hainbat entzima inaktibatzen dituelako.
Espektro zabaleko antibiotikoa izanik, infekzio ugari tratatzeko erabiltzen da ziprofloxazinoa: hezurretako eta artikulazioetako infekzioak, sabel barrukoak, arnas-aparatukoak, azalekoak, gernu-traktukoak, beherakoak, sukar tifoidea eta otitis, besteak beste. Antibiotiko honekiko sentikorrak diren bakterioen artean hauek aipa daitezke:
* Enterobakterioak
* Vibrio
* Haemophilus influenzae
* Neisseria gonorrhoeae
* Neisseria meningitidis
* Brucella
* Campylobacter
* Trichomonas vaginalis
* Legionella
* Pseudomonas aeruginosa
* Bacillus anthracis
Aho bidetik, zain barneko bidetik, begietarako edo belarrietarako tanta eran edo era topikoan har daiteke ziprofloxazinoa
Antibiotiko honen ingestioak ekar ditzakeen albo-ondorio ohikoenak asaldura gastrointestinalak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]
* ↑ Ciprofloxacin The American Society of Health-System Pharmacists

## Kanpo estekak

* Datuak: Q256602
* Multimedia: Ciprofloxacin / Q256602
# Zipuru

Zipuru, Artxamana edo Gurutzeko gaina Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen mendia da. 724 metroko garaiera du eta Malerreka eta Bortzirietako eskualdeen artean kokatzen da.

## Iruditegia

* Gailurreko gurutzea

## Erreferentziak

* ↑ «Artxamana - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-08-04).
* ↑ (Gaztelaniaz) Urrutia, Javier. «Mendikat → Zipuru (724 m)» www.mendikat.net (Noiz kontsultatua: 2022-08-04).

## Ikus, gainera

* Mendaurko mendilerroa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113435206
* Multimedia: Zipuru / Q113435206
# Ziprianotar izurria

Ziprianotar izurria edo Ziprianoren izurria, 249 urtetik 262 urtera Erromatar Inperioan eragin zuen pandemia bat izan zen. Epidemiak elikagaiak ekoizteko eskulan urritasuna eta Erromako Armadan ere eragin zuela uste da, III. mendeko krisialdian Erromatar Inperioa ahulduz. Bere gaur egungo izendapena San Zipriano, Kartagoko artzapezpikutik datorkio, izurri honen lekuko eta deskribatzailea izan zen kristau idazlea.
Izurriaren agentea zen ote zenari buruzko hainbat teoria daude, garaiko iturri eskasak direla eta, baina susmagarrien artean baztanga, gripe pandemia, Ebola bezalako odol-jarioaren sukarraren (filoviridae) birusa daude.
# Zuhaitza (Lovecraft)

Zuhaitza, ingelesez: The Tree , H. P. Lovecraft estatubatuar idazlearen kontakizun labur makabro bat da. Antzinako Grezian girotua dago, bertan ondorio ironikoak izango dituen bi eskultoreen istorioa kontatzen da. 1920an idatzi eta 1921eko urrian The Tryout aldizkarian argitaratu zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Antzinako Grezia, marmolezko hilobi baten inguruan olibondo arraro bat hazi da. Zuhaitza erraldoia da eta modu beldurgarrian desitxuratutako gizon baten antza du.
Bertako tiranoak Kalos eta Musides eskultoreei estatua maiestatiko bat burutzeko ardura emango die, baina betekizun hau onartzeak artistei olibondoaren leku horretan bertan zorigaiztoko ondorio ironikoak ekarriko dizkie.
* Datuak: Q7770073
# Zuhaitza eta etxeak

Zuhaitza eta etxeak , italieraz Albero e casa, 1919an Amedeo Modigliani margolari italiarrak egindako margolana da. Arte-lan honek duen berezitasun nagusia paisaia izatea da ezen Modiglianik batik-bat erretratuak egiten baitzituen.

## Azterketa

Nahiz eta duen izenbura zuhaitzaren presentzia lan honetan ez da handiegia; gehiago herriaren ingurua nabarmentzen dela esango genuke. Berdea esan dezakegu nahiko baztertuta dagoela. Zuhaitzaren kasuan goiko adarren aldean ikus daiteke. Margolanean, bestetik, berdea atzealdean dugu begetazio txiki bat eta zuhaitzaren oinarrian, parterrea. Kolore nagusiak, beraz, urdinak, grisak eta arreak dira. Orokorrean, lanak lasaitasuna trasmititzen du, oreka. Ez dakigu zein den elementu nagusia, zuhaitza edo etxea. Bidearen kurban eserleku bat ikus daiteke eta, haruntzago, itxasoa.

## Erreferentziak

* ↑ https://books.google.es/books?id=vGNUAgAAQBAJ&pg=PA142&lpg=PA142&dq=Arbol+y+casas+de+modigliani&source=bl&ots=9mBNkRqRg_&sig=Ednl42PHM_1fos88snb1hiyNRdQ&hl=eu&sa=X&ved=0ahUKEwiO_uzIiIzQAhUEWBQKHcJ6Bu84ChDoAQg9MAI#v=onepage&q=Arbol%20y%20casas%20de%20modigliani&f=false

## Bibliografia

* (Italieraz): Victoria Charles. Amedeo Modigliani. Rizzoli, ISBN 978-1-78042-081-3.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Modiglianiren inguruko gida.
* Datuak: Q3608011
# Zuhaitz lehorreko Ama Birjinia

Zuhaitz lehorreko Ama Birjinia 1462-1465an Petrus Christusek eginiko olio-pintura bat da, tamaina txikikoa dena (14,7 x 12,4 cm). Ama Birjina eta Kristo Umea islatzen ditu, zuhaitz hil baten enbor gainean, inguruan dituztela arantzazko koroa bat osatzen duten adarrak. Obra iluna eta dramatikoa da, ezohikoa XV. mendearen erdialderako. Egun, Thyssen-Bornemisza museoan dago, Madrilen.
Obra honen autorea ezezaguna zen 1919ra arte, orduan Grete Ring arte-historialariak Christusi esleitu baitzion autoretza. Uste da Ezekielen Liburuan oinarrituta dagoela irudia, eta zuhaitz lehorra Edengo Lorategiko Jakinduriaren Zuhaitzaren bertsio zimeldua eta hila litzateke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3213777
* Multimedia: Madonna of the Dry Tree (Petrus Christus) / Q3213777
# Zuhaitz genealogiko

Genealogian, zuhaitz genealogikoa pertsona baten arbasoak (gurasoak, aiton-amonak, berraitonak, ...) eta ondorengoak (seme-alabak, bilobak, ...) zehazten dituen zuhaitz itxurako diagrama bat da, ahaideak lotzen dituzten arbaso komunak erakutsiz. Animalietan, zuhaitz genealogikoari pedigri deritzo eta animaliaren arraza-garbitasuna frogatzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189977
* Multimedia: Family trees / Q189977
# Zuhaitz sare

Zuhaitz sareek (hierarkikoa edo mistoa) zuhaitz erako banaketa fisikoa dute. Sare mistoa ohikoena da eta beste topologien elkartzeaz osatzen da: izarra, eraztuna, bus. Bus eta eraztun sareen arteko nahasketa edota hierarkizatutako eraztun multzo baten ondorioz gauzatzen da.

## Funtzionamendua

Normalean hub edo switch baten bidez eratutako sare nagusi bat du. Honetatik gainerako estazioak adarkatzen dira . Sare nagusi honetan informazioren fluxua hierarkikoa da.
Estazio baten hutsegiteak komunikazioa ez du hondatzen.
Mezua estazio guztietatik zabaltzen da. Honen ondorioz sareak:
* Hartzailea identifikatzeko prozedura bat izan behar du.
* Talkak gerta litezke, estazio bik aldi berean transmitituko balute
Lehenengo arazoa, mezuan hartzailearen identifikadorearekin konpontzen da. Bigarrena kanala atzitzeko protokolo (atzipen protokoloak) bateratu bat erabiltzearekin.

## Ikus, gainera

* Sare topologia
* Izar sare
* Amaraun sare
* Eraztun sare
* Bus sare

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3752276
# Zuhaitz sintetiko

Zuhaitz naturalak baino CO2 bi bider gehiago xurgatzen duten zuhaitz artifizialak dira, beraz ez dute inolako elikagaiak behar, ez eguzkirik ez urik. Klaus Lackner (New York-eko geofisika unibertzitateko ikertzailea) diseinatutako zuhaitz hauek atmosfera garbitzen dute, erregai fosilen erreketa kantitatea jeisten eta berotegi efektuaren kontra egiten.

## Funtzionamendua

Makina hauek teknolegia askoko dorreak bezala estrukturartuta daude, material xurgatzaile bereziekin. Zuhaitz hauek pinuak dituen adar berdintsuak ditu eta orratzak material plastiko berezi batekin eginak daude, hidroxido sodikoarekin, hauek dira karbono dioxidoa xurgatzen dutenak airearen trantzizioarekin.
CO2-a xurgatzeko filtroak erabiltzen ditu, zuhaitz bakoitza 30 filtro izango lituzke, guztira 2.5 metroko luzeerarekin eta metro bateko zabalerarekin. Filtro horietan gelditzen da CO2-a konprimituta likido egoeran, eta horrela, lurrean lurperatuta geldituko litzateke betirako.

### CO2 Xurgapen kantitatea

CO2-aren xurgarze prozesua hau zuhaitz naturalak ere egiten dute, baina hauek 1000 bider azkarrago. Hala ere prozesu hau ez da guztiz garbia, karbono dioxidoa xurgatzearen prozesua egiteko, energia behar du eta beraz karbono dioxidoa izuri, xurgatzen duen 1000 gramotik 200 izuriko lituzke.

## Produkzio Bideragarria

Zuhaitz sintetiko bakoitza tona bat korbono dioxido eguneko xurgatu dezake, 20 auto produzitzen dutena egun bakoitzean. Arazo handiena makina hauek fabrikatzeko kostea da, horrelako unitate bakoitza 21.500 euro ingurukoa baita. Kostea oso altua den arren zilegi dela esaten dute zientzialariek.

## Gaur egun

Zuhaitz hauek edozein leku irekian jarri ahal daitezke, haize errotak bezala, eta arrapatzen duten CO2-a hodi batzuetatik eraman beharko lirateke, geroago lurperatzeko. Beraz leku falta ez da makina hauek jartzearen kontra dagoen arazoa.
Munduak urtero produzitzen duen karbono dioxido kopurua 3.6 gigatona bitartean dago, eta urteak pasa ahala igotzen ari den datua da. Karbono dioxido kantitate hori xurgatzeko 10 milloi zuhaitz sintetiko beharko lirateke, eta beraz 215 milloi euro.
Zientzialarien esanetan, proiektua bideragarria izan daiteke, baina puntu bateraino. Zuhaitz sintetikoak instalatu ahal daitezke, baina ez zenbaki handietan, bakarrik beste soluzio bat bilatzen duten arte.

## Ikus, gainera

* Berotegi efektua
* Energia berriztagarriak

## Barne loturak

* Klaus Lackner

## Erreferentziak

* (Gaztelaniaz) BBC Ciencia
* (Gaztelaniaz) Ingeniaritzari buruzko bloga.
* (Ingelesez) BBC News

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12269471
# Zuhaixka

Zuhaixka edo zuhamuxka, itxura nahiko nabarmeneko landare zurtsu bati deritzo, zuhaitz batean gertatzen denaren ordez, enbor bakar baten gainean altxatzen ez denean, baizik eta oinarritik bertatik adartzen denean. Zuhaixkek, zenbait metroko altuera izan dezakete.
Oinarritik adartutako landare zurtsu guztiek ez dute zuhaixka deitzea merezi: Adibidez, ezkaiak (Thymus generoa) edo ezpleguak (Lavandula generoa), mulu zurtsuak edo azpizuhaixkak dira. Zuhaitz, zuhaixka edo mulu hitzek, ohiko hizkeran biotipoak deskribatzen dituzte, eta beste hitz tekniko batzuen gutxi gora-beherako baliokideak dira. Kontzeptu honentzako baliokide botanikoak, kamefito, nanofanerofito eta mikrofanerofito dira.
Sarri gertatzen da, ohi, zuhaixka bezala aurkezten diren espezieak, zuhaitz bezala haztea, edo baldintza ekologikoak ezberdinak diren tokian, abaritzarekin gertatzen den bezala, Afrika iparraldean, edo landatzean gureta eginiko ahalegin bategatik, heriotzorriarekin batzuetan ikusten den bezala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42295
* Multimedia: Shrubs / Q42295