OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Fox Farm-College (Wyoming)

Fox Farm-College Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Laramie konderrian dago, Wyoming estatuan. 3.876 biztanle ditu, 9 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Laramie konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1942409
# Frixo

Frixo, greziar mitologiako pertsonaia bat da.
Frixo, Atamante erregearen eta honen lehen emaztearen semea da. Bere aita berriz ezkontzean, Inok, bere amaordeak, jelosiagatik, Frixo eta honen arreba zen Heleren aurka azpijoko bat pentsatzen du, biak sakrifikatuak izateko. Baina, orduan, urrezko larrua duen ahari batek, biak airean eramaten ditu, Kolkidarantz, nora soilik Frixo heltzen den, bere arreba Hele, bidean erortzen baita, itsasora, Mediterraneo itsasoa eta Itsaso Beltza banatzen dituen itsasartean, ondoren, greziar garaian, Helesponto (Heleren itsasoa) bezala ezagutuko zena, eta, gaur egun, Dardaneloetako itsasartea izena duena.
Kolkidara iristean, eskualde honetako errege zen Eetesek ondo hartzen du, bere alaba eman ziona emazte bezala. Bere abentura ondo amaitu zelako Zeusi eskerrak emanez, Frixok, jainkoaren omenez sakrifikatu zuen Kolkidaraino eraman zuen aharia, honen larru preziatua Eetes erregeari eskainiz, Ares jainkoari sagaratu ziona.
Urrezko ahari-larrua, Ares jainkoaren baso sakratuko haritz batean iltzatua izan zen, eta, horren zaintza, herensuge bati eman zitzaion. Larru hau da Jason eta gainontzeko argonautek bilatu eta lortu behar izan zutena, Pelias erregearen aginduz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q743482
* Multimedia: Phrixos / Q743482
# Friðrik Ólafsson

    Hau islandiar izen bat da: azken izena ez da abizena, patronimikoa baizik. Pertsona hau deitzeko bataio-izena erabiltzen dute.
Friðrik Ólafsson (Reykjavik, Islandia, 1935eko urtarrilaren 26a) islandiar xakelari bat da.
* Datuak: Q445884
* Multimedia: Fridrik Olafsson / Q445884
# Friville-Escarbotin kantonamendua

Friville-Escarbotin kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Somme departamenduan dago, Frantzia Garaia eskualdean. Guztira 24 udalerri ditu eta Friville-Escarbotin da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1725334
# Friulierazko Wikipedia

Friulierazko Wikipedia Wikipediaren friulierazko edizioa da. 2005eko urtarrilaren 25ean jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 2.785 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 138.a zen.

## Kanpo estekak

* Friulierazko Wikipedia
* Datuak: Q3568039
* Multimedia: Friulian Wikipedia / Q3568039
# Frička

Frička Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatuta. 8,28 km²ko azalera du eta 327 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1618. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Datuak: Q999175
* Multimedia: Frička / Q999175
Bardejoveko barrutiko udalerriak :
HiriakBardejovHerriakAbrahámovce • Andrejová • Bartošovce • Becherov • Beloveža • Bogliarka • Brezov • Brezovka • Buclovany • Chmeľová • Cigeľka • Dubinné • Frička • Fričkovce • Gaboltov • Gerlachov • Hankovce • Harhaj • Hažlín • Hertník • Hervartov • Hrabovec • Hrabské • Hutka • Janovce • Jedlinka • Kobyly • Kochanovce • Komárov • Koprivnica • Kožany • Krivé • Kružlov • Kríže • Kurima • Kurov • Kučín • Kľušov • Lascov • Lenartov • Lipová • Livov • Livovská Huta • Lopúchov • Lukavica • Lukov • Malcov • Marhaň • Mikulášová • Mokroluh • Nemcovce • Nižná Polianka • Nižná Voľa • Nižný Tvarožec • Ondavka • Ortuťová • Osikov • Oľšavce • Petrová • Poliakovce • Porúbka • Raslavice • Regetovka • Rešov • Richvald • Rokytov • Smilno • Snakov • Stebnícka Huta • Stebník • Stuľany • Sveržov • Tarnov • Tročany • Vaniškovce • Varadka • Vyšná Polianka • Vyšná Voľa • Vyšný Kručov • Vyšný Tvarožec • Zborov • Zlaté • Šarišské Čierne • Šašová • Šiba :
# Eñaut d'Elizagarai (pastorala)

Eñaut d'Elizagarai pastorala Junes Casenaveek idatzitako lana da, 2007ko uztailaren 29an Gamere-Zihigan lehen aldiz taularatuta.

## Ezaugarriak

Antzelanean 200 pertsonek, 72 aktorek, hartu zuten parte. 17 jelkaldi zituen. Pastorala berezia izan zen zeren eta nabigazioaren teknizismo asko jaso baitzituen. Herriko dantza taldeak ere parte hartu zuen.

## Argumentua

XVI. mende erdian Zuberoako Armendaritzen sortu zen Eñaut d’Elizagarairen bizitza eta ekintzetan oinarritu zen Junes Casenave pastoral hau egiteko. Gamere eta Zihiga herrietan antzeztu zuten obra.
Frantziako itsasontziak modernizatzen egindako ahaleginarengatik gogoratzen da Eñaut d’Elizagarai bereziki, baina ez gutxiago ontzi-kapitain zein kortsario gisa Luis XIV.aren itsas-armada frantziarrean erakutsi zuen ausardiarengatik. Ingeniaria zen eta ontziak eraikitzeaz gain, gotorleku eta zubi asko altxa zituen. Bazuen bestelako jakituriarik ere: Renaud d’Elissagarayk liburuaren hitzaurrean gogoratzen digunez, filosofoa ere bazen, baita matematikaria ere. Hain zuzen, alor horretan egindakoengatik Frantziako Zientzien Akademiako kide izendatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20191013193640/https://www.berria.eus/pastorala07/azala.php
* ↑ https://www.diariovasco.com/prensa/20070729/bidasoa/iparralde-pastoral-enaut-elizagaray_20070729.html
* ↑ https://www.argia.eus/argia-astekaria/2105/enaut-delizagarai-pastorala

## Ikus gainera

* Pastoral
* Junes Casenave

## Kanpo estekak

* Mikel Ozkoidiren artikulua Argia aldizkarian, 2007/10/07.
* Pastoralaren testu osoa.
* Datuak: Q85965876
# Eñaut Zubizarreta

Eñaut Zubizarreta Mendieta (izen artistikoa Trigger) (1992, Aretxabaleta) biolontxeloa jotzen duen musikagilea eta musika irakaslea da. Hainbat disko argitaratu ditu dagoeneko.
"Prototxeloa" musika tresna hau jotzeko modu esperimentala deitzeko izena da, estiloak nahastuz.

## Biografia

Eñautek biolontxelo ikasketak egin zituen Bartzelonan eta ordutik biolontxeloa jotzeko modu berritzaileak ikertzen aritu da. 2019ko otsailean Esku bi hamar hatz diskoa atera zuen. Eskenatokira bera bakarrik ateratzen da bere biolontxeloarekin.
2021. urteko urrian Poliedro Vol. I izeneko disko liburua atera du. Hiru atal ditu, Aurretiko bista dago, bakarkako txelo formatua Dorletako santutegian grabatu zuen; Albotiko bista, binakako eta hirunako formatuan jotakoak; eta hirugarrena Goiko bista, tekno estiloraino hurbilduta. Guztira 19 kantu instrumental bildu ditu.
Aretxabaletako Wood Strings musika taldeko kidea ere bada.
Halaber, Aitor Etxebarria musikariarekin kolaborazioak egin ditu.

## Diskografia

* Esku bi hamar hatz (2019, autoekoizpena)
* Mendian hil. Hirian hil (2021, Forbidden Colours). Izen bereko dokumentalaren soinu-banda da.
* Poliedro Vol. I (2021, Forbidden Colours)

## Ikus, gainera

* Zerrenda:Euskal Herriko egungo musikariak

## Erreferentziak

* ↑ "Txeloa hartu eta esperimentatzea gustatzen zaio Trigger Eñaut Zubizarretari" (Eitb.eus, 2017/09/21).
* ↑ «Biolontxeloa jotzeko modu berriak, Eñaut Zubizarretarekin - Aretxabaleta» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).
* ↑ «Eñaut Zubizarreta txelo-joleak Trigger proiektua aurkeztu du - Aretxabaleta» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).
* ↑ «Biolontxeloaren muinak arakatzea, gozagarri - Aretxabaleta» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2021-10-16).
* 1 2 «Itsulapikoa | POLIEDRO Vol.1» Itsulapikoa (Noiz kontsultatua: 2021-10-16).
* ↑ Wood Strings – MUSIKA ZUZENEAN. (Noiz kontsultatua: 2021-10-16).
* ↑ Aitor Etxebarria (Badok.eus).
* ↑ «Esku bi hamar hatz» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).
* ↑ "Forbidden Colours publica la banda sonora del documental 'Mendian Hil, Hirian Hil'" (Clubbing Spain, 2021/02/25).

## Kanpo loturak

* Datuak: Q72402629
# Eöl

Eöl Tolkienen legendarium ospetsuan Teleri edo elfo ilun bat zen, Thingol erregearen senidea, nor denbora batez Doriatheko basoetan bizi izan zen, baina ondoren, Noldorrekiko mesfidantza zela eta, Nan Elmothera joan zen.
Nanoen oso laguna zen, askotan Nogrodera ohorezko gonbidatu bezala gonbidatua izateraino. Hauengandik burdingintzaren artea ikasi zuen; eta bere ezagutzekin Mithrila bezain erresistentea zen metal bat sortu zuen, baina hura baino meheagoa eta moldagarriagoa, ezpata guztien aurkako babesa ematen zuena eta "galvorn" deitu zuena, ebanoa bezain beltz eta dizdiratsua baitzen.
Aredhel Ar-Feiniel basoan galduta topatu zuen, eta sorginkeria bat egin zion handik irten ez zedin, Eöl berataz maitemindu baitzen. Berarekin ezkondu zen, elkarrekin basoaren sakonean bizi izan ziren eta Maeglin izeneko seme bat izan zuten.
Bere semea gaztea eta ausarta zenean, bere aitarekin haserretua honek Noldorrak ezagutzea debekatzen baitzion, bere amarekin batera utzi zuen. Eöl, haserretuta, bere semearen eta bere emaztearen atzetik joan zen Gondolinen sartu zen arte. Han, atxilotua eta Turgonen aurrera eramana izan zen, heriotzaren eta Gondolinen giltzaperatuta bizitzearen artean hautatzeko aukera eman ziona. Lehena aukeratu zuen; baina, bere semea hil guran, pozoitutako xabalina bat jaurti zuen, honen ondorioz Aredhel hil zuelarik, bere semea babesteko honen aurrean jarri zena. Hilketa honegatik Caragdûrretik jaurtia izan zen, bertan hilez, baina ez aurretik bere seme Maeglin patu bera jasatearekin madarikatu gabe.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1989015
# Espeleotema

Espeleotemak (grezieratik, "leizeetako metaketak") edo konkrezioak karbonatazioaren ondorioz leizeetan sortutako egiturak dira. Leizeetan sortutako bigarren mailako metaketa mineral oro izendatzeko hitz zientifiko orokorra da. Egitura hauek ingurune karstikoen ezaugarriak dira, eta hainbat haitzuloetan aurkitu ditzakegu.
Ura lurzorutik pasatzean, azidotu egiten da sustraiek sortzen duten CO$_2$-aren ondorioz. Ur azido hau kareharrira iristean, zirrikituetatik sartzen da eta berau disolbatzen du. Kaltzio bikarbonatoz (CaCO3) aberastutako ur honek hutsune bat topatzean (kobazulo bateko galeria bat, adb.), prezipitazio fenomeno bat jasaten du: CO2 gas forman askatzen da eta kaltzita sortzen da. Ur-tanten abiadura behar bezain motela bada, estalaktitak bezalako espeleotemak sortuko dira. Abiadura handian badator ura, kaltzitak isurketa itxura hartuko du.

## Ikus, gainera

* Estalaktita
* Estalagmita
* Haitzulo
* Karstiko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154507
* Multimedia: Speleothems / Q154507
# Espekulazio (argipena)

Espekulazio terminoak erabilera ezberdinak ditu:
* filosofian, espekulazioa teoriak eratzeko metodo bat da, hausnarketa eta ustezko edo balizko baieztapenetatik osatzen joaten dena;
* ekonomian, espekulazioa ondasunak erosi eta saltzeko jarduerari deritzo, helburua prezioetan izandako gorabeheretatik etekina ateratzea denean soilik.
# Espekulazio (ekonomia)

Finantzetan, espekulazioa ondasun baten salneurrien gorabeheretan oinarrituta, oro har ondasun hori erosiz eta denbora batera garestiago salduz, etekin ekonomikoaren eskuratze hutsa helburu duen merkataritza- edo finantza-eragiketa da. Sarri espekulazioak irabazi handiak ematen baditu ere, beste batzuetan inbertsioaren balioa berreskuratu ere ezin da egin eta galerak sortzen dira.
Espekulazio-eragiketa batek ez du erositako ondasuna edo zerbitzua jarduera ekonomiko errealerako erabiltzea bilatzen, baizik eta denbora laburrean dirua irabaztea ondasun edo zerbitzuaren prezio gorabeheren ondorioz. Hori dela eta, espekulazioak ondasun baten balioa artifizilaki puztu eta gizarte-sektore zenbaiti ondasun horiek eskuratzea oztopatzearekin batera, etika ekonomikotik gaitzesten den jokabidea izaten da.

## Ikus, gainera

* Higiezinen burbuila

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107885
* Multimedia: Financial speculations / Q107885
# Espektrometro

Espektrometro edo espektrografoa erradiazio baten espektroa aztertzeko tresna da. Argia aztertzeko tresna garrantzitsuenetakoa da. Haren bidez, argi-iturri batek igorritako argiaren uhin-luzerak eta maiztasunak neur daitezke, partikulen energia edo masa neurtu, errefrakzio-indizeak mugatu, eta difrakzio-, polarizazio- eta interferentzia-efektuak aztertu. Espektrometroaren bidez erradiazio elektromagnetikoek materian duten eragina ere aztertzen da. Hala, molekula organiko batean dauden funtzio-taldeak ezagut daitezke, konposatu baten analisi kuantitatiboa egin, molekula-loturak aztertu, etab.

## Ikus, gainera

* Espektroskopia

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188463
* Multimedia: Spectrometers / Q188463
ieaKimika laborategiko tresneria :
# Espektroskopio

Espektroskopioa erradiazio baten espektroa lortu eta aztertzeko tresna da. Argi-iturri erregular bat ematen duen zirrikitu bat du, eta argi-izpiak jaso eta paraleloan jartzen dituen kolimadore bat. Argi-izpiak prisma batera bideratzen dira, eta, hura zeharkatu ondoren, lente batean jasotzen dira, eratzen den espektroa aztertzeko.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257255
ieaKimika laborategiko tresneria :
# Espeleologia

Espeleologia haitzuloen jatorria eta izaera arakatzen eta ikertzen dituen jakintzaren alorra da. Espeleologiaren aztergai nagusia leizeen behaketa eta horien egitura bada ere, estalagmiten eta estalaktiten eraketa, baldintza hidrologiko orokorrak eta haitzuloen bilakaera ere jakintzaren alor horretan sartzen dira, besteak beste, karstaren zientziak izeneko jakintza multzoaren baitan. Bestalde espeleologiak geologiaren eta hidrologiaren laguntza beharrezkoa du ikerketetan ondorioak ateratzeko. Espeleologia helburu zientifikoarekin egiten da; aisia edo kirola denean espeleoturismo izena egokiagoa da.
Espeleologia hitza lehen aldiz Émile Rivière paleontologo frantsesak erabili zuen. XVIII. mendean dagoeneko haitzuloen ikerketa hasita bazegoen ere, zientziaren alor gisa ez zen bereizi XIX. mendera arte. Garai horretan Édouard Martelek haitzulo asko ikertu zituen mundu osoan zehar. Espeleologiak zientzian dituen ekarpenak ugariak dira, bai geologia-mailan, bai biologian ere. Ekonomiaren alorrean emaitza onak izan ditu ura bilatzeko, lurralde lehorretan batez ere, energia hidroelektrikorako, etab. Espeleologoak Babes Zibil arloan ere parte hartzen dute, haiek osatutako espeleolaguntza taldeen bitartez.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179132
* Multimedia: Speleology / Q179132
# Espekulu

Medikuntzan, espekulu edo zabalgailua gorputzeko zuloak (sudurra, begiak, bagina, belarria eta ipurtzuloa) zabaldu eta zabalik mantentzeko matxardare antzeko tresna bat da, zulo horietan esplorazioak eta proba diagnostikoak begiz modu egokian egin ahal izateko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1342422
* Multimedia: Speculums / Q1342422
# Ganga trenkatu

Ganga trenkatua ganga mota bat da; karratu baten oinplanoa du, esferaerdi batez osatua dago eta oinplano karratuaren lau plano bertikalen proiekzioez ebakia. Bibliografia anglosaxoian "bela kupula" esaten zaio; izan ere, itsasontzi bateko bela karratu batean haizeek eragindako formaren itxura du.

## Historia

Ganga trenkatuak galeriak sortuz, hots, errenkadan ganga trenkatuak jarriz, Filippo Brunelleschik erabili zuen lehendabiziko aldiz.

## Erreferentziak

* ↑ Sigfried Giedion, (2009), Espacio, tiempo y arquitectura, Editorial Reverté, pág. 74

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1936173
# Ganga Zumba

Ganga Zumba edo Zumbi (Kongoko Erresuma – Brasil, 1680) esklabo egindako aristokrata afrikarra, beltz zimarroia bihurtu eta ondoren, Quilombo dos Palmares-eko lehen subiranoa izan zen.

## Antroponimia

Ganga Zumba kinbundu hizkuntzako ganazumba hitzetik eratorritako esamoldea dela uste da, "Jaun Handia" esan nahi duela. Izan ere, Pernambucoko kolonizatzaile portugaldarrek izen hori erabili zuten Ganga Zumbiri egindako komunikazioetan.

## Biografia

Ganga Zumbi Aqualtune izeneko printzesa afrikarraren semea zen, Kongo eskualdekoa. Afrikarren salmentan aritzen ziren portugaldar batzuk biak bahitu eta esklabo egin zituzten Brasilera eramateko. Ihes egin eta Quilombo dos Palmares bere egoitza egin zuen.
1670ean quilombo horren agintea hartu zuen. Palmares delakoaren administrazio eta gobernu-gaitasuna zabaldu zituela uste da, ondo antolatutako herri bat eginez. Izan ere, 20.000 pertsona inguru bizi ziren mocambo izeneko herrixka txikiagoetan antolaturik. Guztira, 600.000 km2 hartuz.
Bertan bizi ziren zimarroiak biziraun zezaketen, baina ez hori bakarrik portugaldarren erasoei aurre egiteko gaitasuna garatu zuten baita esklabisten haciendetan sartzeko indarra, haien janaria edota armak lapurtu eta esklaboak askatzeko.
Ganga Zumba Macaco izeneko mocamboan bizi zen. Bertan, jauregi bat zuen, hiru emazte, guardia, kontseilari eta administrazio-lanetan aritzen ziren pertsonaiak zituen.
1677an, portugaldarrek quilombo honen aurkako erasoa zuzendu zuten eta 200 zimarroiren hil zituzten. Ganga Zumbaren seme bat hil zuten eta beste bi harrapatu zituen, baita beste 47 gatibu ere. Hala ere, ez zuten Palmaresko quilombia suntsitu.
Hurrengo urtean, Pernambucoko gobernadoreak bakea adosteko proposamena luzatu zion Ganga Zumbari. Zimarroiak Cucaú izeneko bailarara hurbildu beharko ziren, Portugalgo administrazio-zentroetatik gertuago, baina trukean lur eremuak eskaini zien, Palmaresen jaiotakon askapena eta atxilotuen itzulera.
1678ko ekainean, Ganga Zumbak ituna onartu eta Cucaúra mugitu zen jarraitzaile askorekin, egungo Sirinhaém herritik gertu. Ganga Zumbaren iloba, Zumbi dos Palmares, akordioaren aurka agertu zen eta beste hainbatekin batera bertan geratu zen.
Azkenik, 1680an ilobaren aldeko jarraitzaile batek Ganga Zumba erahil zuen.

## Kulturan

João Felício dos Santos idazleak Ganga Zumba izeneko liburua idatzi zuen, ondoren Carlos Dieguesek zinemara egokitu zuen 1963an.

## Erreferentziak

* ↑ «Ganga Zumba» cinelatinoamericano.org (Noiz kontsultatua: 2023-10-25).

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Acaiuba
Aqualtune
Ganga Zumba
Toculo :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2872507
* Multimedia: Ganga Zumba / Q2872507
# Ganga Talao

Ganga Talao (askotan Grand Bassin deitua) Maurizioren bihotzean dagoen Savanne barrutiko mendigune isolatu batean dagoen krater laku bat da. Itsas mailatik 550 metrora dagoen laku bat da.
Maurizioko hinduentzat tokirik sakratuena da. Shiva eta beste jainko hindu batzuei eskainitako tenplu bat du.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.nationsonline.org/album/Mauritius/slides/Grand%20Bassin.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2338515
* Multimedia: Ganga Talao / Q2338515
# Gangcheng barrutia

Gangcheng barrutia (txinera tradizionalez: 钢城区) Txinako barruti bat da, Jinan barruan. Azken zentsuaren arabera 300.900 biztanle zituen 506.42 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1198251
# Gangbei barrutia

Gangbei barrutia (txinera tradizionalez: 港北区) Txinako barruti bat da, Guigang barruan. Azken zentsuaren arabera 760.633 biztanle zituen 1096.55 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1201963
* Multimedia: Gangbei District / Q1201963
# Garhwa barrutia

Garhwa barrutia Indiako barruti bat da, Palamu dibisioan, Jharkhand estatuan. 1.322.784 biztanle ditu 4.044 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Sonbhadra barrutia Latehar barrutia

## Ikus, gainera

* Jharkhand

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2302076
# Gargüera

Gargüera Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 103 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 136 biztanle zituen 52 km²-ko azaleran.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Gargüerako Udalaren webgunea
* Datuak: Q1648608
* Multimedia: Gargüera de la Vera / Q1648608
# Gargunnock

Gargunnock, Eskoziako udalerri txiki bat da, Stirling konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1013539
* Multimedia: Gargunnock / Q1013539
# Garguila

Garguila teilatuetako euri-ura kanporatzeko erabiltzen den irtenunea da, sarri animalia edo munstro itxuraz zizelkatua dagoena.
Erdi Aroko arkitektura eta bereziki arkitektura gotikoan eliza eta katedraletan apaindura gisa ere maiz erabili ziren, garguila hauek munstro, deabru, grifo, abere eta gizaki itxurakoak izan ohi direlarik. Elementu hauek arkitektura barrokoan ere erabili ziren, baina jada ez gotikoan bezainbesteko garapen eta xehetasunekin.
Gura garaian eraikitako garguilen aribide nabarmentako bat Le Corbusier frantziar arkitektoak Frantziako Ronchamp udalerriko Notre-Dame-du-Haut kaperan ezarritakoak dira.
Maiz eta modu okerrean, garguila izenez elizetan agertu ohi diren mustruo itxura edo itxura groteskodun irudiak izendatzeko erabili ohi da, baina garguilak itxura hori izateaz gain teilatutik ura kanporatzeko erabilera duten irudiei bakarrik mugatzen da. Izan ere, hitza bera frantsesetik dator: gargouille > gargouiller, 'tutu batean dagoen likido batek egiten duen antzeko soinua', latinez gurgulio eta grezieraz γαργαρίζω, 'gargarak egin').

## Erreferentziak

* ↑ Garguila ageri da Zehazki, Nola erran eta Orotariko Euskal Hiztegian

## Ikus gainera

* Grifo
* Arkitektura gotikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q215194
* Multimedia: Gargoyles / Q215194
# Gargoris

Gargoris Tartessosko errege mitikoa izan zen. Ponpeio Trogo historiagilearen arabera, kuneteen erregea. Eztia erleengandik jasotzeko modua asmatu zuen. Bere alabarekiko intzestuaren ondorioa izan zen bere seme-biloba hiltzen saiatu zen behin eta berriro, intzestuaren lotsarengatik, baina nola hura (Habis) beti ere bizirik ateratzen zen, azkenean, bilobatzat hartu eta bere oinorde izendatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Erroma aurreko Iberiar Penintsulako antzinaroari buruzko materialak: Iberiako hegoaldeko herri eta kulturak
# Gari-bahetzaileak

Gari-bahetzaileak (frantsesez, Les Cribleuses de Blé) Gustave Courbetek 1854an margotutako olio-pintura da. Parisko 1855eko aretoan erakutsi zuen lehenengo aldiz, eta 1861ean Nantesen. Harrezgeroztik Nantesko Arte Ederren Museoan egon da.
Agertzen diren bi emakumeak Courbeten bi arreben irudiak dira ziurrenik: Zoe (erdialdean) eta Juliet (eserita). Umetxoa Désiré Binet izan daiteke, margolariaren seme ez-legitimoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2561558
* Multimedia: Les Cribleuses de blé by Gustave Courbet / Q2561558
# Gari-alearen parabola

Gari-alearen parabola (grezieraz: ὁ κόκκος τοῦ σῑ́του, ho kókkos toû sī́tou) Jesus Nazaretekoak Joanen ebanjelioan aipatzen duen alegoria bat da, piztuera eta sakrifizioari buruz.

## Testua

Elizen Arteko Bibliaren bertsioan horrela agertzen da:
| « | $^{24}$ Bene-benetan diotsuet: Gari-alea, lurrean sartu eta hiltzen ez bada, bera bakarrik gelditzen da; hiltzen bada, ordea, fruitu asko ematen du. $^{25}$ Bere bizia maite duenak galdu egingo du; baina mundu honetan bere bizia gutxiesten duenak betiko bizirako gordeko du. $^{26}$ Nire zerbitzari izan nahi duenak jarrai biezat eta, ni nagoen tokian, han izango da nire zerbitzaria ere. Nire zerbitzari dena, Aitak ohoratu egingo du. | » |

## Interpretazioa

Jesusek piztuera eta Jainkoaren erreinuari buruzko parabola hau bizitzaren eguneroko zirkunstantzietatik atera zuen. Bertako nekazariek erraz uler zezaketen lurrean ereindako hazi hilek sortutako "berpiztearen" printzipioa. Jesusek gari alearen metafora erabiltzen du egoaren heriotzak salbazioa bilatzeko eta Zeruko Erresuman sartzeko duen garrantzia irudikatzeko. Iradokitzen du lehenik hiltzen utzi behar dela eta norberak munduari buruz dituen uste eta ideiak erantzi behar direla, jatorrizkoa baino ni garbiago eta bertutetsuago batekin birjaio ahal izan aurretik.
Pailo apostoluak ere esaten du: "Lurrean ereiten dena deskonposizioaren mende dago, berpizten dena ustelezina da" (1 Ko 15:42).

## Erreferentziak

* ↑ Jn 12:24-26
* ↑ «The Parables of Jesus» web.archive.org 2012-03-10 (Noiz kontsultatua: 2023-03-27).
* ↑ (Ingelesez) «A Grain of Wheat» America Magazine 2009-03-27 (Noiz kontsultatua: 2023-03-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7737455