OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arkitektura historizista

Arkitektura historizista edo historizismoa, nagusiki XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran garatu zen, eta, bere ahalegin guztiak, iragan garaietako arkitektura berreskuratzeko ziren. Beste garai batzuetako arkitektura estiloak imitatzean zetzan, mende horretako ezaugarri kultural batzuk gehituz, arkitektura eklektikoak, zerbait berria sortzeko estiloak nahasten zituen bitartean. Joera ezberdinak nabarmen daitezke, neobizantziarra, neomudejarra, neobarrokoa... kasu.

## Europan

Ospetsuen egin zena eta indar gehien hartu zuen estiloa, Britainiar Uharteetan praktikatu zen arkitektura neogotikoa izan zen arren, bere izenak dioen bezala, gotiko berri berpiztu batean oinarritzen zena. Estilo honetan eginiko eraikinen artean, Britainiar Legebiltzarra edo Westminsterreko Jauregia nabarmendu behar da, August Pugin eta Charles Barryk proiektatua. Ekialdeko aldaera batzuk ere garrantzia izan zuten, neogotiko indiarrak kasu, honen barnean, Brightoneko Royal Pavilion deritzona nabarmen daitekeelarik, John Nashek egina.
Espainian, neomudejar eta neoherreriar estiloak nabarmendu ziren, estilo propio eta nazional baten adierazpen bezala.

### Euskal Herrian

Euskal Herrian beste hainbat estiloz gain (neogotikoa, neoklasikoa, neobarrokoa eta Espainia-Frantzietako eskualde estilo ugari), berezko arkitektura historizista garatu zen: euskal estiloko arkitektura eta honen aldaerak (neolapurtarra, neogipuzkoarra, euskal neobarrokoa...).

## Latinoamerikan

Erromantizismoak kalera atera zuen nazionalismo horren ondorioz, XIX. mendeko arte iberoamerikarretan, "nortasun nazionala" aurkitzeko grina ikus daiteke. Arkitekturari dagokionez, honek, bere isla izan zuen historizismoari esker. Arkitektura historizista, Iberoamerikan, espainiarrak iritsi aurreko arkitektura imitatzen eta garaiko ereduen arabera berrinterpretatzen saiatu zuen.

## Zerrenda

* Neobarrokoa
* Neobizantziarra
* Neoklasiko
* Neoegiptoarra
* Neogotikoa
* Neomudejarra
* Neopizkundetarra
* Neoerromanikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51879601
* Multimedia: Historicist architecture / Q51879601
# Arkitektura fantastikoa pertsonaiekin

Arkitektura fantastikoa pertsonaiekin Hans Vredeman de Vries margolari frisiarrak 1568an margotu zuen margolana da. Bilboko Arte Ederren Museoan gordetezen da. Lana garaiko genero berrikoa zen, gutizia arkitektonikoa adierazten zuena; eraikinen zein hirien irudikapen fantastikoa egiten zuen. Izan ere, perspektibako arauak erabiltzen zituen, aldi berean arrazionala eta idealizatua zen mundua sortzeko. Genero horretan Vredeman de Vries benetako maisua izan zen.

## Ezaugarriak

Bilboko museoak horrela deskribatzen du margolana: "Konposizioaren ezkerraldean kokatutako eraikinaren perspektiba nabariak jauregi-arkitekturan murgiltzen ditu ikusleak, eta Italiako iparraldeko zenbait eraikin klasizista dakarzkigu gogora. Marmolezko zutabe mardulek espazioa antolatzen dute, eta atzealdean ihes-gunerantz irekitzen diren lorategiak eta pergolak nabarmentzen dituzte. Giro sofistikatu horretan, zenbait irudik eta gortesau-bikotek (beharbada beste margolari batek egin zituen) musikaz gozatzen dute dotoreziaz".
Lana olioa haritz-oholean egina dago eta bere neurriak 84,5 x 118,5 zm-koa. Artista horren margolanak ez dira ugari; Bilbokoa Euskal Herriko bakarra da.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20210208072026/https://www.museobilbao.com/eu/obras-comentadas/vredeman-de-vries-hans-38

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19686405
# Anoura fistulata

Anoura fistulata Ekuador eta Boliviako saguzar filostomido endemikoa da. 2005ean deskribatu zen.

## Deskribapena

Guztira 6 cm luze da eta 12 g inguruko pisua du; mutur laburra du, isatsak 5 mm-ko luzera du eta uropatagioak V alderantzikatuaren forma du. Fistulata izena latinezko fistula hitzetik dator, hodi edo kanal hitzetik, goiko ezpainetik 3,3-4,8 mm-ra hedatzen den saguzar honen beheko ezpainaren eraginez, eta hodi moduan bildua. Ezpainaren tutu-formako funtzio zehatza ezezaguna da. Bere mihia Anoura generoko beste espezie batzuena baino bi aldiz luzeagoa da, eta 8 cm luze da (bere gorputzaren luzera osoaren %150), saguzar honek mihirik luzeena du ugaztun guztien gorputzaren tamainari dagokionez.
Eboluzio konbergentearen ondorioz, espezie honek, pangolinek eta hartz inurrijale erraldoiak (Myrmecophage tridactyla), beren hezur hioideetatik bereizitako mihiak dituzte, eta faringean barrena zabaltzen dira toraxean; hedadura hori esternoiaren eta trakearen artean dago.

## Elikadura

Batez ere landare batzuetako nektarrez eta polenaz elikatzen da, eta bere dieta intsektuekin osatzen du. Bere mihiaren luzera bikaina polinizatzen dituen lore luzeekin batera eboluzionatu zitekeen, bereziki Centropogon nigricans-ekin.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Muchhala, N.; Mena, P. y Albuja, L.. (2005). «A new species of Anoura (Chiroptera: Phylllostomidae) from the ecuadorian Andes» Journal of Mammalogy 86 (3): 457–461. doi:10.1644/1545-1542(2005)86[457:ANSOAC]2.0.CO;2..
* 1 2 Batty discovery: The longest tongue. Msnbc Digital Network.
* 1 2 Muchhala, N.. (2006). «Nectar bat stows huge tongue in its rib cage» Nature 444: 701-702. doi:10.1038/444701a..
* ↑ Muchhala, N. y Thomson, J. D.. (2009). «Going to great lengths: selection for long corolla tubes in an extremely specialized bat–flower mutualism» Proc Biol Sci. 276 (1665): 2147–2152. doi:10.1098/rspb.2009.0102..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q760581
* Multimedia: Anoura fistulata / Q760581
* Espezieak: Anoura fistulata
# Arlington (Ohio)

Arlington Ohioko herri bat da. Hancock konderrian kokatua dago. 2010ean 1.455 biztanle zituen, 2,08 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hancock konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q690513
* Multimedia: Arlington, Ohio / Q690513
# Arlington (Oregon)

Arlington Oregongo hiri bat da. Gilliam konderrian kokatua dago. 2010ean 586 biztanle zituen, 4,61 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Gilliam konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2140579
* Multimedia: Arlington, Oregon / Q2140579
# Arlington (Tennessee)

Arlington Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Shelby konderrian dago, Tennessee estatuan. 14.549 biztanle ditu, 59,756799 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Shelby konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2508961
* Multimedia: Arlington, Tennessee / Q2508961
# Arlington (Texas)

Arlington Ameriketako Estatu Batuetako Texas estatuko hiria da, Dallas-Fort Worth-Arlington metropolitar gunea osatzen duena. 2007ko erroldaren arabera hiriak 380.000 biztanle inguru zituen, Texasko 7. hiri handiena eta AEBetako 49.a bihurtuz.

## Klima

Datu klimatikoak (Arlington, TX) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 34 | 36 | 38 | 38 | 42 | 45 | 43 | 44 | 44 | 41 | 32 | 32 | 45 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 13 | 15 | 19 | 23 | 28 | 32 | 35 | 35 | 30 | 25 | 18 | 14 | 23.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 2 | 4 | 8 | 13 | 19 | 23 | 25 | 25 | 20 | 13 | 8 | 2 | 13.5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -19 | -22 | -12 | -2 | 1 | 9 | 13 | 13 | 4 | -4 | -7 | -18 | ' |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 61 | 74 | 90 | 76 | 137 | 110 | 68 | 57 | 81 | 114 | 68 | 71 | 1005.8 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Hiri senidetuak

Arlington ondorengo hiriarekin senidetuta dago:
* Bad Königshofen (Alemania)

## Erreferentziak

* ↑ Ian, McCann. «McKinney falls to third in rank of fastest-growing cities in U.S.» The Dallas Morning News (Noiz kontsultatua: 2008-07-10).
* ↑ NWS Dallas/Fort Worth http://www.srh.weather.gov/fwd/?n=arlingtonclimatology

## Kanpo estekak

* Hiriaren webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q17943
* Multimedia: Arlington, Texas / Q17943
# Arlington (Washington)

Arlington Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Snohomish konderrian dago, Washington estatuan. 19.868 biztanle ditu, 25,202972 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Snohomish konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1055866
* Multimedia: Arlington, Washington / Q1055866
# Arlington (argipena)

Arlington Ameriketako Estatu Batuetako hainbat lekuren izena da:
* Arlington (Alabama)
* Arlington (Arizona)
* Arlington (Kalifornia)
* Arlington (Colorado)
* Arlington (Georgia)
* Arlington (Illinois)
* Arlington (Iowa)
* Arlington (Kansas)
* Arlington (Kentucky)
* Arlington (Massachusetts)
* Arlington (Minnesota)
* Arlington (Missouri)
* Arlington (Nebraska)
* Arlington (New Jersey)
* Arlington (New York)
* Arlington (Ipar Carolina)
* Arlington (Ohio)
* Arlington (Oklahoma)
* Arlington (Oregon)
* Arlington (Hego Dakota)
* Arlington (Tennessee)
* Arlington (Texas)
* Arlington (Vermont)
* Arlington konderria, Virginia
* Arlington (Washington)

## Ikus, gainera

* Arlingtongo Hilerri Nazionala, AEBetako Virginia estatuko Arlington konderrian dagoen AEBetako Armadaren hilerri militarra
# Arlington (Vermont)

Arlington Vermont estatubatuar estatuko Bennington konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 2.317 biztanle zituen eta 21,08 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q675558
* Multimedia: Arlington, Vermont / Q675558
# Arlington (Wyoming)

Arlington Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Carbon konderrian dago, Wyoming estatuan. 37 biztanle ditu, 10,475996 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Carbon konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4406918
# Arlington Heights (Illinois)

Arlington Heights Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 75.101 biztanle zituen, 43,02 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Cook konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q997132
* Multimedia: Arlington Heights, Illinois / Q997132
# Arlington Heights (Ohio)

Arlington Heights Ohioko herri bat da. Hamilton konderrian kokatua dago. 2010ean 745 biztanle zituen, 0,69 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hamilton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2395100
* Multimedia: Arlington Heights, Ohio / Q2395100
# Arrasko hirugarren gudua

Arrasko gudua edo Arrasko hirugarren gudua, Lehen Mundu Gerran zehar, 1917ko apirilaren 9a eta 16aren artean Mendebaldeko Frontean jazotako gudu bat izan zen. Honetan, Britainiar Armadak aurrerakada egin eta Frantziako Arras hiritik hurbil zeuden Alemaniar Armadaren defentsak eraso zituen.
Britainiarrek 158.000 galera inguru izan zituzten eta alemaniarrek 120.000-130.000 artean. Ez zen inor garaile izan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q239255
* Multimedia: Battle of Arras (1917) / Q239255
# Arrastaria

Arrastaria harana Arabako udalerri ohi bat da, hainbat mendez berezko egitura administratiboa izan zuena.
Bizitza ekonomiko-soziala gehienbat Bizkaiko Urduñarekin egiten badu ere, Arrastaria Araban izanik frankismoaren garaian suertaturiko fusioen artean 1976an Amurrio udalerriaren kontrolpera pasarazi zuten, Lezamarekin batera. Ostera ere bereizteko saiakerak egin badira ere, gaur egun Amurrio barruan segitzen du. Arrastariako lau herriak (kontzeju bana dute) hauexek dira, bere 2007ko biztanleriarekin:
* Aloria - 24 biztanle.
* Artomaña - 79 biztanle.
* Delika - 161 biztanle. Berau zen udalerriaren hiriburua.
* Tertanga - 83 biztanle.

## Kanpo estekak

* Arabako dantza batzuei buruzko artikulua Hiru.com-en, tartean Arrastariakoek egiten duten "Urduñako entradillak"
* Datuak: Q4795866
# Arraspa

Arraspa zura profilatzeko erabiltzen den zurgintzako tresna da.
Arraspekin karraskekin baino jangune zakarragoak sortzen dira. Azalera kurboetan nabarmentzen den zura azkar ezabatzeko erabiltzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q277885
* Multimedia: Files and rasps / Q277885
# Arraste-ontzi

Arraste-ontzia arraste-sare batek edo poltsa itxurako sare batek jarduten duen arrantza-ontzia da, eta arrainak, itsaskiak edo beste itsas animalia batzuk sarearen barruan harrapatzeko moduko abiaduran tiratzen du.
Arraste-ontziak 6-8 metroko luzeko ontzi txiki samarrak dira: parez pare funtziona dezakete, hau da, bi ontzi sare beretik tiraka, baina inoiz lantegi-ontzi handiak ere dira, batzuetan bi sare edo gehiago batera erabiliz. Jarduera horretako talde nagusia tornu batekoa edo bikoa da, portuetako kableak bildu eta askatzen dituena.
Industriako arraste-ontziek batzuetan besoak izeneko metalezko barra luzeak dituzte, eta horien muturrak ontziaren alboetan irekita daude: bi sare edo gehiagoren kableari eusten diote, eta lantegi-ontzi gisa jardun dezakete. Arraste-sareen oinarrizko bi funtzionamendu mota daude: saihetsa eta popa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [1998]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q326561
* Multimedia: Trawlers / Q326561
# Arrastiri (argipena)

Arrastiri hitza Ipar Euskal Herrian erabiltzen da bereziki, bi esanahi hauekin:
* arratsaldea;
* ilunabarra.
# Arrate (mendia)

Arrate Eibarren dagoen mendia da, gertuko Urko (794 m) eta Kalamua (768 m) mendiekin batera mendizerra sortzen duena. Bere tontorrak Deba eta Ego ibaien haranak mendean ditu.
Arrateko Igoerari esker mendate ezaguna da txirrindularitza arloan. Bere tontorretik gertu, Arrateko Andre Mariaren santutegia dago.

## Erreferentziak

* ↑ Izagirre, Koldo; Fano, Dani; Agirre "Garluk", Ekaitz. (2021). Sasi artean Elgeta. Euskal Herriko Trikitixa Elkartea eta Ikastolen Elkartea ISBN 978-84-124067-6-4. PMC 1313656094. (Noiz kontsultatua: 2022-11-08).

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q699291
* Multimedia: Arrate / Q699291
# Arraste (meteorologia)

    Artikulu hau meteorologia-fenomenoari buruzkoa da; arrantza-teknika gaitzat duena beste hau da: «arraste»
Meteorologia arloan, arrastea hodei baten barnean edo aire-korronte baten barnean dagoen airea eta inguruko airea nahastea da. Arrastearen ondorioz inguruko airea hodeiaren edo korrontearen barneko aire bilakatzen da. Henry Stommelek adierazi zuenez, kumulu izeneko hodeien sorreran nabarmena da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2017]
* ↑ Stommel, H.. (1947). «Entrainment of air into a cumulus cloud» Journal of the Atmospheric Sciences (4): 91-94..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3055150
# Arratabe jauregia

Aretxabaletako udaletxea edota Arratabe jauregia Gipuzkoako Debagoiena eskualdeko Aretxabaleta udalerriko udalaren egoitza da. Arratabe jauregian kokatua dago. Andre Mariaren Jasokundearen elizaren alboan eta Otalora jauregitik hurbil.

## Historia

1726 urtean oinetxe modura eraiki zuen María Isabel de Otalorak, Enrique Antonio Arratabe Araotzen alargunak. Aurrez bertan izan zen Uribe jauregiaren materialaz gain Eskoriatzako beste eraikin bateko harriak ere erabili ziren Arratabe jauregia eraikitzeko. Estilo barrokoan eraiki zen.
1986 urtean Aretxabaletako udalak erosi zuen eta udaletxe bihurtu zuen.

## Ezaugarriak

Oinplano errektangularra duen eraikina da eta lau isuritako teilatua du. Behe solairua eta lehen solairuaz gain ganbara zabal bat ere badu, erakusketak egiteko eta hitzaldiak emateko erabiltzen dena. Teilatuan leiho bat ateratzen da, elementu errektangular batean.
Egurrezko atea du, burdinez hornitua, eta aurrean metrobeteko altuerako burdinezko hesia, apaingarri ederrak dituena. Goiko leihoetan balkoiak daude, bai eta Otalora kalera ematen duten leihoetan ere. Atzealdean, jauregiaren lorategira emanez, miradore zuri bat dago.

## Armarria

Fatxadan daukan elementurik ikusgarriena eraikinaren ertzean dagoen armarri berezia da. Lau zatitan banaturik dago, lehenengoan Arratabe familiaren armarria ikusten da (lau otso ibiltari goiko aldean, urrezko hiru banda erdian, eta zilarrezko bost zerrenda azpiko aldean) eta gainerako hiruretan Otalora, Galartza eta Araoz-Lazarraga familien aliantza-armarriak ageri dira.
Familien armarrien inguruan hainbat elementu ageri dira: bi lamia, lehoi buru bat, bi lehoi zutitu eta bi aingeru.

## Iruditegia

* Armarria.
* Armarria.

## Erreferentziak

* ↑ Ondare historikoa — Aretxabaletako Udala. (Noiz kontsultatua: 2017-09-09).
* ↑ «Arratabe jauregia (egungo udaletxea)» turismo.euskadi.eus.
* ↑ Internet, Hispatek. Aretxabaleta: Casa Solar de Arratabe. - Guía de Ocio de Gipuzkoa - Gipuzkoako Aisialdi Gida. (Noiz kontsultatua: 2017-09-09).

## Kanpo estekak

* Aretxabaletako udal webgunea
* Datuak: Q12253916
* Multimedia: Town hall of Aretxabaleta / Q12253916
# Apofis II.a

Apofis II.a edo Apepi II.a, ziuraski, Egiptoko XV. dinastiako seigarren faraoi hiksoa izan zen, eta K.a. 1534 inguruan gobernatuko zuen.
Nicolas Grimal eta zenbait egiptologoren arabera, faraoi hau Apofis I.aren oinordekoa izan zen, izen bereko bi faraoi existitu zirela uste baitute, Apofis I.a eta Apofis II.a, alegia; iritzi nagusia, Apofis I.a izango litzatekeela den arren, bere errege titulatura bere erregealdi luzean zehar aldatuko zena.
Ez da Sexto Julio Afrikanok, Flavio Josefok, Jurgi Sintzelok eta Eusebio Zesareakoak idatzitako Manetonen epitomeetan agertzen.
Soilik, bere izen Apepekin aurkitutako eskarabeo hiksoengatik ezagutzen da.
Benetan erregea izan bazen, XV. dinastiako zazpigarren eta azken faraoia izango zen bere oinordekoa, Khamudy.
Eskarabeo hiksoetan aurkitutak Apepi/Nebkhepeshra izenekin lotzen da.
# Apofisi

Apofisia edo irtengunea, anatomian, organo bat metatzeko, hazteko, hanteko edo proiektatzeko protuberantzia natural oro da.
Normalean, terminoa ornoen hezur artikularren gorputzerako gordetzen da. Osteologian, apofisia hezur baten zati irtena da, hezur horretan artikulatzen baita edo muskuluen txertaketak agertzen baitira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q619671
# Apofisi zorrotz

Apofisi zorrotza edo arantza-apofisia orno-gorputzaren atzealdera proiektatzen den hezurrezko xafla bakoitia da, arku neuralean sagitalki kokatua. Bertan lotzen dira arantza-muskuluak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm. Traumatologia Hiztegia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q915235
# Apofis I.a

Apofis I.a edo Apepi, Egiptoko XV. dinastiako bosgarren faraoi hiksoa izan zen, Flavio Joseforen arabera, K.a. 1574 eta K.a. 1534 bitartean gobernatu zuena.
Manetonen arabera, Flavio Joseforen testuan aipatua dena, Apofisek 61 urteko erregealdia izan zuen. Sexto Julio Afrikanok gauza bera esan zuen.
Bere jatorria hiksoa zen arren, eta Tebaseko erregeen aurka borrokatu zuen arren, uste denez, gobernari honek, neurri batean behintzat, bazituen ohitura egiptoarrak, ondo hezia eta baketsua zen. Dirudienez, bere erregealdiaren lehen urteak, baketsuak izan ziren ondoko Goi Egiptoko lurrekin, soilik Seqenenraren erregealdian hasi ziren borroka bortitzak, ondoren Kamosek jarraitu zituenak.

## Bere garaiko testigutzak

Honako hauetan aipatzen da:
* Ahmesen Papiroa
* Saillier Papiroa
* Menfiseko apaizen erregistroetan
* Eraikinen baxuerliebe ugaritan
* Erregearen bi arrebaren eta alabaren izenak ezagutzen dira: Tani, Tsharidyet eta Harta
* Errege honi buruz ezagutzen den ontzi kanopo bakarra, Iberian aurkitu zen.
Garai honetan, irudian agertzen denaren antzeko milaka eskarabeo egin ziren, Khepri jainkoarekin lotutako kuttun bezala erabiliak, jainko, gobernari, apaiz eta beste pertsonaia nabarmen batzuen izenekin idatziak.
Ryholtek, Apofis I.a Aauserra, Aaqenenra eta Nebkhepeshrarekin identifikatzen du, eskarabeo hiksoetan aurkitutako izenak.

## beste hipotesi batzuk

* Grimalek eta beste aditu batzuk, izen bereko bi gobernari ezberdin existitu zirela diote, Apofis I.a eta Apofis II.a, alegia.
* Ryholten arabera, Apofis, itxura batean, usurpatzaile bat izan zen.
* Datuak: Q322169
* Multimedia: Apophis / Q322169
# Apogeo

Apogeoa objektu batek Lurraren inguruko bere orbita eliptikoan Lurretik urrunen dagoen puntuari esaten zaio. Gertuen dagoen puntuari, ordea, perigeoa esaten zaio. Gehienetan ilargia eta satelite artifizialen kasuan erabiltzen da. Grezieraz apo-k urrun esan nahi du eta geo-k lurra.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1179441
# Arrebato

Arrebato (euskaraz Asaldura) 1979ko Ivan Zulueta euskalherritar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama, fantasia eta beldurrezko film bat da. Eusebio Poncela, Cecilia Roth, Will More, Marta Fernández Muro, Carmen Giralt, Helena Fernán Gómez, Antonio Gasset, Luis Ciges, Javier Ulacia, Max Madera eta Rosa Crespo aktoreek antzeztu zuten.
Bai edukiera nahiz itxurarengatik ere film abangoardista eta esperimental bat da, Movida Madrileña zeritzon musika eta kultur mugimenduaren harira egina.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
José Sirgado (Eusebio Poncela), B serieko film zuzendaria, sorkuntza mahiz pertsonal krisialdian dago. Anarekin (Cecilia Roth) harremana apurtu izana gainditzeko ez da gai, eta hori gutxi balitz, Pedro (Will More) izeneko Super 8a filmaketen zalea eta zinemaren esentzia topatzearekin obsesionatua dagoen ezezagun aztoragarria ezagutuko du.

## Aktoreak

* Eusebio Poncela: José Sirgado
* Cecilia Roth: Ana Turner
* Will More: Pedro
* Marta Fernández Muro: Marta
* Helena Fernán-Gómez: Gloria
* Carmen Giralt: Izeba Carmen

## Kanpo estekak

* Arrebato filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Arrebato filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q2320661
# Arrebilan ondo gordeka

Arrebilan ondo gordeka taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Muxikan, Bizkaian jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak

Neska-mutilen joko honetan, parte-hartzaileak bi taldetan banatzen dira eta zirkulu bana osatzen dute lurrean eserita. Baina bi taldeetako neska edo mutil bana zutik geratzen da. Horiek, eskuan harri bat ezkutaturik dakartela, taldekideengana hurbiltzen dira banan-banan "Arrebilan ondo gorde" esanez. Eseritakoa mutila bada, eskua praken sakelan sartzen dio, eta neska bada, berriz, azpiko gona eta soinekoaren artean. Behin agurra egin eta gero, talde batean zutik dagoen ordezkariak asmatu egin behar du beste taldean eseritakoen artean nork daukan harria gordeta. Asmatzen badu, harria daukana jokoz kanpo geratzen da eta taldetik atera egin behar izaten du. Asmatu ezean, berriz, harria kendu eta atzera hasten dira jokoan. Gauza bera egiten da beste taldearekin, zutik daudenak bakarrik geratu arte.

## Erreferentziak

* ↑ Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 34.or.
* ↑ https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/fr/arrebilan-ondo-gordeka/ar-150362/
# Arredondo

Arredondo Kantabriako ekialdeko udalerri bat da. 47,1 km² ditu, eta 2005ean 569 biztanle zituen.

## Auzoak

* Alisas.
* Arredondo (Herriburua).
* Asón.
* El Avellanal.
* La Iglesia.
* Rocías.
* La Roza.
* Socueva.
* Tabladillo.
* Val del Asón.

## Demografia

Bilakaera demografikoa :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2009 |
| 1.538 | 1.527 | 1.496 | 1.543 | 1.370 | 1.361 | 1.216 | 1.052 | 812 | 788 | 635 | 525 |

## Udal politika

2003ko maiatzaren 25eko udal hauteskundeak :
| Alderdia | Bozak | % | Zinegotziak |
| PP | 262 | % 55,74 | 4 |
| PRC | 146 | % 31,06 | 2 |
| PSOE | 58 | % 12,34 | 1 |
2007ko maiatzaren 27ko udal hauteskundeak :
| Alderdia | Bozak | % | Zinegotziak |
| PRC | 213 | % 46,20 | 4 |
| PP | 202 | % 43,82 | 3 |

## Ikus, gainera

* Kantabriako udalerrien zerrenda
* Alisasko mendatea
* San Joan eliza (Arredondo)

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Arredondoko Udalaren webgunea
* Datuak: Q949206
* Multimedia: Arredondo / Q949206
# Arregia

Arregia, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Garraldako ortzemuga iparraldetik ixten duten mendiak ez dira ez garaiak ez ezagunak mendizale gehienentzat: Erodoa, Zelaia, Zurtzeta, Hirupagoeta... Gehienbat mendi lau samarrak dira eta gatz-piperrik gabeak. Horregatik, seguruenik, hurbileko Corona-Errazuk erakartzen ditu bisita gehienak. Hala ere, mendi hauek bisitatzea merezi dute, batez ere haietatik gozatuko ditugun paisaiengatik eta, zergatik ez, inguru ez oso ibili bat ezagutzeko plazerragatik.

## Kanpo estekak

Arregia, http://www.euskal-herria.org/.
# Arrekikili

Arrekikili Larrabetzuko euskara elkartea da, herriko Askatasun enparantzan egoitza daukana.

## Berbalaguna

"Berbalaguna"ren egitasmoa abian ipini dute, mintzapraktika lantzeko.

## Ikus, gainera

* Txorierri

## Kanpo estekak

* Arrekikili elkartearen webgunea
* Topagunea Euskara Elkarteen Federazioa
* Datuak: Q12254103