OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Nekao II.a

Uahemibra Nekau edo Nekao II.a, XXVI. dinastiako faraoi bat izan zen, Egipto, K.a. 610etik K.a. 595 arte gobernatu zuena.
Psametiko I.a eta Mehetnusejeten semea zen. Bere emaztea Jedebarbenet izan zen (Psametiko II.aren ama).
Asiriarrei lagundu zien Babiloniaren aurka. Espedizio baten ondorioz, Nekaok berak zuzenean gidatua K.a. 609an, Josiash, Judako erregea, Megidon garaitua izan zen. Honen ordez, Nekaok, bere seme zen Joakhaz jarri zuen, honela, Palestinaren gaineko nagusitasun egiptoarra berrituz.
Babiloniar armadak Karkemisheko gudu ospetsuan garaitua izan ondoren, K.a. 605ean, Nekaoren armada Egiptora itzuli zen eta bakarrik Nabukodonosor II.aren aita zen Nabopolasarren heriotzak salbatu zuen Egipto bere erasotik. K.a. 601ean, Nekaok atzera bota zuen babiloniar erasoa, eta Herodotoren arabera, Gaza hartu zuen etsaiaren atzetik zihoala. Honek, Egiptori, inperio asiriar berriaren probintziak bereganatzea ziurtatu zion, Palestinaren zati bat barne.
Kanal bat eraikitzea agindu zuen, Herodotoren testuaren arabera, Niloren ekialdeko adarra, Bubastis iparraldetik, Itsaso Gorriarekin lotzeko, beranduago, Dario I.ak amaitu zuena.
Egiptoar ontziteria sortu zuen, korintoar artisauek egina: Afrika zirkumnabigatzeko itsas espedizio bat bidali zuen, itsasontziak eta tripulazioa feniziarrak zirelarik, egiptoarrek kontrolatuak, tokiaren nabigazioa ondo domeinatzen baitzuten. Dena dela, zazpi mende beranduago bizi izan zen Klaudio Ptolomeoren mapetan, ez dago Atlantikoa eta Indiako ozeanoa lotuko zituen balizko itsasarte bati buruzko erreferentziarik.
Nekao II.a K.a. 595ean hil zen, Egiptoko tronuan bere oinordekoa, bere seme Psametiko II.a izan zelarik.

## Bere garaiko lekukotzak

* Saisko Neiten tenpluari erantsitakoak (Arnold)
* Blokeak Terenutisen (Tarraneh) (Arnold)
* Elefantinan aurkitutako hilarria (Junge)
* UC16130 pitxer zatia eta UC38081 Menfiseko ushebtia (Petrie Museoa)
* Bere emazte Jedebarbeneten ushebtia, Saisekoa? (Petrie Museoa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125102
* Multimedia: Necho II / Q125102
# Nekane San Migel

Miren Nekane San Migel Bergaretxe (Arrasate, 1953) gipuzkoar magistratua da. 1976an abokatu moduan lan egiten hasi zen eta 1991n epaile bilakatu zen. Egun Bizkaiko probintzia-auzitegian dabil.
# Nekazarien Borrokaren Nazioarteko Eguna

Nekazarien Borrokaren Nazioarteko Eguna urtero apirilaren 17an ospatzen da. Egun horretan Brasilen 17 nekazari hildakoak gogorarazten dira.

## Gertaerak

1996ko apirilaren 17an, Via Campesina erakundeak deituta, Brasilen Lurrik Gabeko Landa Langileen MST mugimenduko hemeretzi kide hil eta 70 zauritu zituen poliziak. 16an, hau da, bezperan, lurrik gabeko 1.100 lagun Belém hirira abiatu ziren, Eldorado do Caraajás herrian karretera okupatuz. Gobernadoreak polizia operazioa agindu zuen. Forenseen txostenaren arabera hildakoetatik hamar oso gertutik egindako tiroen ondorioz hiz zituzten. Beste zazpi arma zuriz egindako zauriengatik. Geroztik, 1996tik, egun hori, Nekazarien Borrokaren Nazioarteko Eguna.

## Erreferentziak

* ↑ https://steilas.eus/agenda/nekazarien-borrokaren-nazioarteko-eguna/%5B%5D
* ↑ https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2011/apr/18/international-day-peasants-rights-grow-food

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Egunaren inguruko informazioa.
* (Frantsesez):Bideoa Youtuben.
* (Ingelesez):Via Campesinaren webguneko informazioa.
* (Gaztelaniaz):Egunaren inguruko informazioa.
* Datuak: Q109331595
# Nezperce (Idaho)

Nezperce Idahoko hiri bat da. Lewis konderrian kokatua dago. 2010ean 466 biztanle zituen, 10,41 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Lewis konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1516777
* Multimedia: Nezperce, Idaho / Q1516777
# Neunforn

Neunforn Suitzako udalerria da. Turgovia kantonamenduan dago, Frauenfeld barrutia barrutian. 2014an 1,039 biztanle zituen 11,38 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65020
* Multimedia: Neunforn / Q65020
# Neunkirch

Neunkirch Suitzako udalerria da. Schaffhausen kantonamenduan dago, Oberklettgau District $^{(en)}$ barrutian. 2014an 2,289 biztanle zituen 17,91 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q67114
* Multimedia: Neunkirch / Q67114
Gächlingen
# Neunheilingen

Neunheilingen Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, Unstrut-Hainich-Kreis barrutian. 2014an 471 biztanle zituen 14,58 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q669439
* Multimedia: Neunheilingen / Q669439
# Neunkhausen

Neunkhausen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Westerwald barrutia|Westerwald]] barrutian. 2014an 1.102 biztanle zituen 7,89 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q525214
* Multimedia: Neunkhausen / Q525214
# Neunkirchen (Baden-Württemberg)

Neunkirchen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, [[Neckar-Odenwald barrutia|Neckar-Odenwald]] barrutian. 2014an 1.842 biztanle zituen 15,95 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q632397
* Multimedia: Neunkirchen (Baden) / Q632397
# Neunkirchen (Frankonia Beherea)

Neunkirchen Alemaniako udalerria da. Bavaria estatuan kokatuta dago, [[Miltenberg (barrutia)|Miltenberg]] barrutian. 2014an 1.516 biztanle zituen 16,65 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q518030
* Multimedia: Neunkirchen (Lower Franconia) / Q518030
# Neunkirchen (Bernkastel-Wittlich)

Neunkirchen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Bernkastel-Wittlich (barrutia)|Bernkastel-Wittlich]] barrutian. 2014an 155 biztanle zituen 3,16 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q664924
* Multimedia: Neunkirchen (Hunsrück) / Q664924
# Neunkirchen-Seelscheid

Neunkirchen-Seelscheid Alemaniako udalerria da. Ipar Renania-Westfalia estatuan kokatuta dago, [[Rhein-Sieg barrutia|Rhein-Sieg]] barrutian. 2014an 19.481 biztanle zituen 50,62 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q254171
* Multimedia: Neunkirchen-Seelscheid / Q254171
* Webgune ofiziala
# Nordita-(Ce)

Nordita-(Ce) silikato motako minerala da eta nordita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Nordita-(Ce) silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Ce,La)(Sr,Ca)Na2(Na,Mn)(Zn,Mg)Si6O17}}$. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Nordita-(Ce): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Nordkapp

Nordkapp Norvegiako udalerria da. Finnmark konderrian kokatua dago. 924.97 km² ditu eta 3.219 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Måsøy Porsanger Lebesby

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62641
* Multimedia: Nordkapp / Q62641
# Nordic (Wyoming)

Nordic Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lincoln konderrian dago, Wyoming estatuan. 628 biztanle ditu, 13,1 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Lincoln konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6047564
# Nordlandshest

Norlandshest edo Norvegiako zaldia euskaraz, (norvegieraz: Lyngshest), Norvegiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Arrazaren jatorria ezezaguna da, baina argi dago Lyngen eskualdean kokatzen dela, handik bere izenetariko bat. Norvegiako zaldi arrazarik txikiena da. Baliteke Fjord zaldiaren kasuan bezala, bere arbasoak antzinako tartariar poniak izatea.

## Arrazaren historia

Esan bezala arrazaren jatorria misterio bat da, baina ikerlari gehienak bat datoz esaterakoan zaldi hauek ekialdetik sartu omen zirela Norvegian, eta han eskualde ezberdinetan garatu zirela. Hau dela eta, eremu bakoitzaren ingurumenaren arabera, arrazaren mota ezberdinak sortu dira.
Egun arrazraen 3.000 abelburu daudela uste da. Hau dela eta, Equus Survival Trust elkarteak zaldi arrazak sailkatzeko erabiltzen duen estimazioen arabera, Nordlandshest ponia arrisku gutxiko egoera dago.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Arrazari buruzko artikulua "The equinest" entziklopedian
* Datuak: Q3044064
* Multimedia: Lyngshest / Q3044064

### Bideoak

* Arrazari buruzko bideoa
* Zaldun gaztea nordlandshest arrazako zaldi batekin

## Erreferentziak

* ↑ http://www.theequinest.com/breeds/lyngen/
# Nordita-(La)

Nordita-(La) silikato motako minerala da eta nordita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Nordita-(La) silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(La,Ce)(Sr,Ca)Na2(Na,Mn)(Zn,Mg)Si6O17}}$. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Nordita-(La): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Nordkirchen

Nordkirchen Alemaniako udalerria da. Ipar Renania-Westfalia estatuan kokatuta dago, [[Coesfeld barrutia|Coesfeld]] barrutian. 2014an 9.618 biztanle zituen 52,41 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14923
* Multimedia: Nordkirchen / Q14923
* Webgune ofiziala
# Nordland

Nordland Norvegiako konderri bat da. 38.456 km$^2$ ditu eta 235.124 biztanle, 2008ko datuen arabera. Hiriburua Bodø da.

## Udalerriak

Nordlandeko udalerriak :
| Udalerria | Udalerria |
| Alstahaug Andøy Ballangen Beiarn Bindal Bø Bodø Brønnøy Dønna Evenes Fauske Flakstad Gildeskål Grane Hadsel Hamarøy Hattfjelldal Hemnes Herøy Leirfjord Lødingen Lurøy | Meløy Moskenes Narvik Nesna Øksnes Rana Rødøy Røst Saltdal Sømna Sørfold Sortland Steigen Tjeldsund Træna Tysfjord Værøy Vågan Vefsn Vega Vestvågøy Vevelstad |

## Eskualde senidetuak

* Leningradoko Oblasta (Errusia)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50630
* Multimedia: Nordland / Q50630
# Nordleda

Nordleda Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Cuxhaven barrutia|Cuxhaven]] barrutian. 2014an 1.085 biztanle zituen 21,29 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q624524
* Multimedia: Nordleda / Q624524
# Nitrosamina

Nitrosamina egituran =N-N=O taldea duen konposatu organikoa da, aminak nitrogeno oxidoekin edo nitritoekin erreakzionatzean eratzen dena. Nitrosoamina izenez ere ezagutzen da. Formula orokorra R$_2$N-NO da; hor, R$_2$, edozein erradikal organikoren adierazlea da.
Nitrosaminak kartzinogeno indartsuak dira animalientzat, eta nitrosamina eratzeko lehengaiak animaliek ekoizten dituzten janari askotan daudenez (haragian, arrautzetan, eta abarretan), asko aztertu da gai kimiko hauek gizakiengan zer eragin duten. Egin diren ikerketen arabera, ezin esan daiteke haragiak ontzeko erabiltzen diren nitritoek gizakiarengan ondorio kartzinogenikorik dutenik. Animaliengan kartzinomak sortzen dituztelako aztertu diren nitrosaminen artean, dimetilnitrosamina, (CH$_3$)$_2$N-NO, eta dietilnitrosamina, (C$_2$H$_5$)$_2$N-NO, daude. Biak likidoak dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q413779
* Multimedia: Nitrosamines / Q413779
# Nitroso

Kimika organikoan nitroso deritze —N=O funtzio-taldea substratu organiko bati lotuta duten konposatuei. Nitroso konposatuak nitrokonposatuak erreduzituz edo hidroxilaminak oxidatuz prestatzen dira. 2-metil-2-nitrosopropanoa eta nitrosobentzenoa dira familia honen adibide tipikoak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» www.orgsyn.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).
* Datuak: Q57712202
# Nitrosomonas

Nitrosomonas generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak eta kimiolitotrofo hertsiak direnak. Genero honetako bakterioek behar duten energia (ATP) nitrogeno erreduzitua oxidatuz lortzen dute, ekuazio kimiko hau osatuz:
NH$_3$ + 1(1/2) O$_2$ → NO$_2$ + H$_2$O + energia
Nitrosomonas autotrofo hertsia da, atmosferako CO$_2$ bere karbono-iturri bakarra izanik. Calvin zikloaren bidez finkatzen du aipatutako karbono dioxidoa.
Nitrosomonas-ek, Nitrobacter, Nitrococcus eta Nitrospira generoekin batera, bakterio nitrifikatzaileen taldea osatzen du. Bakterio hauek guztiek nitrogedun konposatu inorganiko erreduzituak oxidatzen dituzte energia lortzeko, era kimiolitotrofoan. Sergei Winogradsky mikrobiologoak erakutsi zuen lehenengo aldiz bakterio horiek gai zirela ingurune inorganiko batean hazteko, atmosferako CO$_2$ erabiliz eta konposatu inorganikoak ( NH$_3$, NH$_2$OH...) oxidatuz.
* Datuak: Q132206
* Espezieak: Nitrosomonas
# Nitrome Limited

Nitrome Limited Mat Annalek zuzenduriko bideo-joko independenteen konpainia da. Nitrome Limited http://www.nitrome.com webgunearen jabea da eta bertan flash joko ugari aurki daitezke. Noizean behin, joko berriren bat ateratzen dute.

## Jokuak

2011ko abenduan webgunean aurki zitezkeen jokoak honakoak ziren:
105. Skywire VIP Extended
104. Swindler
103. Rainbogeddon
102. Rubble Trouble Moscow
101. Lockehorn
100. Nitrome Must Die
99. Stumped
91.5. Steamlands: Player Pack
98. Mega Mash
97. Canopy
96. Rubble Trouble Tokyo
95. Office Trap
94. Test Subject Arena
93. Silly Sausage
92. Test Subject Green
91. Steamlands
90. Knight Trap
89. Chisel 2
88. Test Subject Blue
87. Canary
86. The Bucket
85. Rush
84. Bad Ice-Cream
83. Super Treadmill
82. -Happy Jump Land- Enemy 585: The Last Henchman
81. Sky Serpents
80. Temple Glider
79. Squawk
78. Worm Food
77. Ribbit
76. Fault Line
75. Bullethead
74. Chisel
73. Tiny Castle
72. Blast RPG
71. Skywire VIP
70. Rubble Trouble New York
69. Avalanche: A Penguin Adventure!
68. Ice Breaker: The Gathering
67. Cold Storage
66. B.C. Bow Contest
65. Graveyard Shift
64. Cave Chaos
63. Nebula
62. Rockitty
61. Twin Shot 2: Good and Evil
60. Parasite
59. Castle Corp: Castleware for All Occasions
58. Double Edged
57. Droplets
56. Cosmic Cannon
55. Power Up
54. Final Ninja Zero
53. Rustyard
52. Ice Breaker: The Red Clan
51. The Glassworks
50. Mirror Image
49. Twin Shot
48. Flash Cat
47. Pixel Pop
46. Ice Breaker
45. Frost Bite 2
44. Fat Cat
43. Toxic 2
42. Flipside
41. Bomba
40. Numbskull
39. In the Dog House
38. Mallet Mania
37. Onekey
36. Final Ninja
35. Mutiny
34. Small Fry
33. Skywire 2
32. Knuckleheads
31. Snot Put
30. Cheese Dreams
29. Magneboy
28. Dirk Valentine and The Fortress of Steam
27. Go Go UFO
26. Aquanaut
25. Jack Frost
24. Snow Drift
23. Thin Ice
22. Twang
21. Pest Control
20. Headcase
19. Off the Rails
18. Nanobots
17. Yin Yang
16. Toxic
15. Square Meal
14. Hot Air 2: All Blown Up!
13. Dangle
12. Space Hopper
11. Skywire
10. Magic Touch
9. Tanked Up
8. Frost Bite
7. Scribble
6. Gift Wrapped
5. Feed Me
4. Roly Poly
3. Chick Flick
2. Sandman
1. Hot Air!

## Jokalari askodun Jokuak

A22. Rainbogeddon
A21. Lockehorn
A20. Nitrome Must Die
A19. Office Trap
A18. Test Subject Arena
A17. Rush
A16. Bad Ice-Cream
A15. Bullethead
A14. B.C. Bow Contest
A13. Cave Chaos
A12. Twin Shot 2: Good and Evil
A11. Double Edged
A10. Droplets
A9. Twin Shot
A8. Flipside
A7. Mallet Mania
A6. Mutiny
A5. Skywire 2
A4. Go Go UFO
A3. Jack Frost
A2. Square Meal
A1. Chick Flick

## Neguko Jokuak

N16. Lockehorn
N15. Rubble Trouble Moscow
N14. Lockehorn
N13. Rush
N12. Bad Ice-Cream
N11. Avalanche
N10. Ice Breaker: Gathering
N9. Cold Storage
N8. Ice Breaker: The Red Clan
N7. Ice Breaker
N6. Frost Bite 2
N5. Jack Frost
N4. Snow Drift
N3. Thin Ice
N2. Frost Bite
N1. Gift Wrapped

## Albisteak

Albisteak: http://www.nitrome.com/blog/

## Kanpo Loturak

* (Ingelesez) Nitromeren webgunea.
* (Ingelesez) Nitromeren bloga.
* (Ingelesez) Nitrome Wiki - Entziklopedia Nitrome ingelesez

## Erreferentziak

* ↑ Ez da joko zenbaketan kontatzen, Steamlands jokoaren aktualizazio pakete bat delako.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q582666
# Nitroplasto

Nitroplastoa alga zelulabakar batzuetan aurkituriko organulua da, Braarudosphaera bigelowii espezietan batez ere. 2024an aurkitu zen eta nitrogenoaren finkapenean hartzen du parte, aurrez bakterioek eta arkeobakterioek soilik finkatzen zutela uste zen. Nitroplastoaren aurkikuntzak garrantzi handiko aplikazioak ekar ditzake biologia zelularrean eta nekazaritza zientzietan.

## Aurkikuntza

2012an proposatu zen aurrenekoz nitroplastoaren existentzia. Garai hartan ordea Braarudosphaera bigelowii itsas alga espeziearen eta UCYN-A bakterioaren sinbiosian oinarritu zen, uste baitzen bakterioa zela nitrogenoa finkatu eta algari amoniakoa (NH$_3$) ematen ziona. Kaliforniako Santa Cruz Unibertsitateko Jonathan Zehr itsas ekologoak egindako ikerketek erakutsi zuten ustezko bakterioa ez zela algaz aparteko izaki bat, alga barneko organulu bat baino.

## Egitura eta funtzioa

Ohiko organuluen egitura du eta bi irizpide betetzen ditu: alde batetik zelula zatiketan zelula berri bakoitzak jasotzen du eta bestetik zelula ostalariaren proteinak erabiltzen ditu.
Ikerlariek mikrografietan ikusi zuten nola zelula zatitzen denean nitroplastoa bera ere zatitu egiten den ondorengo zelulek nitroplastoa izan dezaten. Plastidioen antzera nitroplastoak ere badu bere DNA propioa, baina finkapena lortzeko beharrezkoak dituen proteinak zelulak berak eman behar dizkio.
Badirudi endosinbiosi bidez garatu zela nitroplastoa, duela 50-100 milioi urte elkarturiko alga eta bakterio baten erlaziotik.

## Garrantzia

Aurrez uste zen nitrogenoa finkatzeko gaitasuna organismo prokariotoek soilik zutela. Nitroplastoaren aurkikuntzak injeniaritza genetikoari ikerketa bide berri bat ireki dio. Nitrogenoaren finkapena kodetzen duten geneetaz baliatuz nekazaritzan erabiltzen diren landareek beren nitrogeno propioa finkatzea ahalbidetu lezake, ongarrien erabilera nabarmen gutxituz eta ingurugiroaren kutsadura ere nabarmen jaitsiz.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 «Scientists discover first algae that can fix nitrogen — thanks to a tiny cell structure» web.archive.org 2024-04-14 (Noiz kontsultatua: 2024-04-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125454889
# Nitrozelulosa

Nitrozelulosa kotoi-eran edo paper-ore eran dagoen zelulosaren eta azido nitrikoaren eta azido sulfurikoaren arteko erreakzioaz lortzen den gaia da. Zelulosa nitrato izenez ere ezagutzen da. Kotoiaren antzeko gai solido amorfoa da. Azidoen kontzentrazioa, tenperatura, erreakzio-denborak eta zelulosa eta azidoen arteko proportzioa kontrolatuz, oso gai desberdinak lortzen dira. Nitrogeno-proportzio txikia (%10 edo gutxiago) duen nitrozelulosa laken oinarri gisa erabiltzen da. Kolodioia eta piroxilina ere nitrogeno-proportzio txikia duten nitrozelulosak dira. Nitrogenoaren proportzioa %14 inguruan duten nitrozelulosak lehergai indartsuak dira. Nitrozelulosa-mota guztiak sukoiak dira. Aipatu direnez gainera, suzirien propultsatzaile gisa, inprimerietako tinten oinarri gisa, lehergai indartsuak eta koloideak ekoizteko erabiltzen da, besteak beste.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q143874
* Multimedia: Nitrocellulose / Q143874
# Nitrotolueno

Nitrotolueno, metilnitrobentzeno edo mononitrotolueno (MNT edo NT; formula: C$_6$H$_4$(CH$_3$)(NO$_2$) toluenoaren nitrazioz lortzen den gai organikoa da. Hiru isomero ezagutzen dira: orto, isurkari horia, para, kristal horia eta meta, isurkari horia. Isomero desberdin hauek destilazio bidez bakartzen dira. Denak sukoiak eta pozoitsuak dira eta sintesi organikoetan erabiltzen dira, koloregaiak ekoizteko batez ere. Trilita izeneko lehergaia tolueno trinitratua edo trinitrotoluenoa (TNT) da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/2/24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1800935
* Multimedia: Nitrotoluenes / Q1800935
# Nitrosobentzeno

Nitrosobentzenoa C$_6$H$_5$NO formulako konposatu organikoa da. Nitroso konposatuen adibide tipikoa da. Nitroso funtzio-taldearen ezaugarria da espezie berde ilunak orekan daudela kolore hori hitseko beren dimeroekin. Monomeroa zein dimeroa diamagnetikoak dira.

## Monomero-dimero oreka

Nitrosobentzenoa eta beste nitrosoarenoak monomero-dimero oreka baten partaide dira. Normalean dimeroak solidoak dira eta monomeroak disoluzioan edo tenperatura altuetan agertzen dira. Dimeroaren formula honela ager daiteke: Ar(O)N=N(O)Ar. Nitrogenoen arteko lotura bikoitzaren ondorioz cis- eta trans-isomeroak sortzen dira. cis-trans isomeria monomeroa bitartekoa dela gertatzen da.

## Prestakuntza

Adolf von Baeyer-ek prestatu zuen lehen aldiz nitrosobentzenoa difenilmerkurioa eta nitrosil bromuroa erreakzionaraziz,
(C$_6$H$_5$)$_2$Hg + BrNO → C$_6$H$_5$NO + C$_6$H$_5$HgBr
Sintesi modernoan nitrobentzenoa fenilhidroxilaminara (C$_6$H$_5$NHOH) erreduzitzen da eta segidan sodio dikromatoz (Na$_2$Cr$_2$O$_7$) oxidatzen da.
Halaber, presta daiteke anilina azido peroximonosulfurikoz oxidatuz.

## Erreakzioak

Nitrosobentzenoa dienoekin erreakzionatzen du Diels-Alder erreakzioaren bidez. Anilinarekin kondentsatzen denean azobentzenoa sintetizatzen da. Bestetik, nitrosobentzenoa erreduzituz anilina lortzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Beaudoin, Daniel; Wuest, James D.. (2016-01-13). «Dimerization of Aromatic C-Nitroso Compounds» Chemical Reviews 116 (1): 258–286. doi:10.1021/cr500520s. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).
* ↑ (Alemanez) Baeyer, Adolf. (1874). «Nitrosobenzol und Nitrosonaphtalin» Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft 7 (2): 1638–1640. doi:10.1002/cber.187400702214. ISSN 1099-0682. (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).
* ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» orgsyn.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).
* ↑ (Ingelesez) Yamamoto, H. & Momiyama, N.. (2005). Rich Chemistry of Nitroso Compounds. Chemical Communications, 3514–25 or..
* ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» www.orgsyn.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q419621
# Nitrospirae

Nitrospirae bakterio filum bat da. Klase bakarra (Nitrospira), ordena bakarra (Nitrospirales) eta familia bakarra du bere barruan (Nitrospiraceae). Genero asko sartzen dira familia honetan, adibidez Nitrospira, guztietan handiena. Filumeko lehen ordezkaria Nitrospira marina izan zen, 1985an aurkitua. Bigarren kidea Thermodesulfovibrio yellowstonii, 1994an aurkitua. Ondoren Nitrospira moscoviensis aurkitu zuten 1995an.

## Taxonomia

Gaur egun onartutako taxonomia List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (LSPN) zerrendatik ateratzen da.

## Oharrak

* 1 2 3 Bakterio hau National Center for Biotechnology Information (NCBI) erakundeak aurkitu du baina ez da agertzen LPSN zerrendan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20751938
* Multimedia: Nitrospirae / Q20751938
* Espezieak: Nitrospirae