OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Harmonia (musika)

    Artikulu hau teoria musikalari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Harmonia».
Harmonia akordeen egituraz, konbinazioaz eta haien arteko harremanaz diharduen teoria eta praktika da. Antzinako organum-a da harmoniaren eta kontrapuntuaren jakintzaren jatorria. Kontrapuntua zenbait doinuren denboran zeharreko garapenari dagokio eta harmonia zenbait notaren aldi bereko konbinazioari. Rameauk eman zuen harmoniaren lehen teoria, baina ordutik aldaketa ugari jasan ditu.

## Etimologia

Harmonia hitza antzinako grezieratik dator, ἁρμονία (Harmonia jainkosa), "akordioa, bat-etortzea" esan nahi duena, eta hau ἁρμόζω aditzetik (ederra): "doitu, zerbaitekin lotu". Hala ere, terminoa ez zen erabili harmonia polifonikoaren gaur egungo zentzuan, izan ere polifonia ez zen sartu Mendebaldeko kulturan Erdi Aroak aurrera egin arte.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Hoad, T. F. HoadT F.. (2003-01-01). Hoad, T. F. ed. «harmony» The Concise Oxford Dictionary of English Etymology (Oxford University Press) doi:10.1093/acref/9780192830982.001.0001/acref-9780192830982-e-6984. ISBN 978-0-19-283098-2. (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-5-28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Bibliografia

* (Ingelesez) Dahlhaus, Carl: Studies in the Origin of Harmonic Tonality. Princeton University Press, 2014.
* Nettles, Barrie & Graf, Richard: The Chord Scale Theory and Jazz Harmony. Advance Music, 1997.
* (Ingelesez) Persichetti, Vincent: Twentieth Century Harmony. Faber, 1952. Armonía del siglo XX. Real Musical, 1985.
* (Ingelesez) Piston, Walter: Harmony. W. W. Norton, 1941. Armonía. Labor, 1987.
* (Gaztelaniaz) Sanz, Josep: Armonía I. La práctica armónica en los períodos barroco y clásico. Altri Canti di Marte, 2012.
* (Ingelesez) Schoenberg, Arnold: Theory of Harmony. University of California Press, 1983 [1948]. Tratado de armonía. Real Musical, 1974.
* (Ingelesez) Schoenberg, Arnold: Structural Functions of Harmony. W. W. Norton, 1954. Funciones estructurales de la armonía. Labor, 1993.
* (Ingelesez) Van der Merwe, Peter: Origins of the Popular Style: The Antecedents of Twentieth-Century Popular Music. Clarendon Press, 1989.
* Zamacois, Joaquín: Tratado de Armonía. Labor, 1945.
* (Gaztelaniaz) Saavedra, Rafael, Barreto, Ignacio: El Análisis Armónico. Caracas: Consejo Nacional de la Cultura (CONAC), 1995, 198 p. ISBN 978-980-6361-22-5

## Kanpo estekak

* Datuak: Q184421
* Multimedia: Harmony / Q184421
# Harbine (Nebraska)

Harbine Nebraskako herri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 49 biztanle zituen, 0,27 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jefferson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3291407
# Harbarnsen

Harbarnsen Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Hildesheim barrutia|Hildesheim]] barrutian. 2014an 552 biztanle zituen 7,63 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q555782
* Multimedia: Harbarnsen / Q555782
# Harbin

Harbin (txinera sinplifikatuz: 哈尔滨, txinera tradizionalez: 哈爾濱; pinyineraz: Hā'ěrbīn), Heilongjiangeko probintzian kokatua, Txina ipar ekialdean. Guztira, 9.462.300 biztanle inguru dauzka horietatik 4.642.400 hiriaren erdigunean bizi dira. Harbinek 5.377,5 kilometro karratuko azalera dauka.

## Inguru naturala eta kokapena

Prefektura mailako Harbin hiriaren mugakideak honakoak dira: Suihua mendebalde eta ipar-mendebaldean, Yichun iparraldean, Jiamusi ipar-ekialdean, Qitaihe eta Mudanjiang ekialdean, eta Jilin probintzia hegoaldean.

## Barruti eta konderriak

Zortzi barruti:
* Daoli Barrutia (道里区)
* Nangang Barrutia (南岗区)
* Pingfan Barrutia (平房区)
* Xiangfang Barrutia (香坊区)
* Daowai Barrutia (道外区)
* Songbei Barrutia (松北区)
* Hulan Barrutia (呼兰区)
* Acheng Barrutia (阿城区)
Hiru hiri:
* Shangzhi Hiria
* Shuangcheng Hiria
* Wuchang Hiria
Zazpi konderri:
* Fangzheng konderria (方正县)
* Bin konderria (宾县)
* Yilan konderria (依兰县)
* Bayan konderria (巴彦县)
* Tonghe konderria (通河县)
* Mulan konderria (木兰县)
* Yanshou konderria (延寿县)

## Klima

Datu klimatikoak (Harbin) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | −12.3 | −7.1 | 2.5 | 13.6 | 21.2 | 26.0 | 28.0 | 26.3 | 20.7 | 11.7 | −0.1 | −9.4 | 10.1 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −23.9 | −19.8 | −9.5 | 0.5 | 7.9 | 14.6 | 18.3 | 16.2 | 8.7 | 0.1 | −10.1 | −19.8 | −1.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 3.4 | 5.3 | 9.7 | 18.4 | 40.4 | 84.4 | 142.7 | 121.2 | 57.6 | 25.9 | 9.6 | 5.8 | 524.4 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 5.8 | 5.7 | 5.7 | 6.7 | 10.3 | 13.5 | 14.2 | 12.3 | 9.9 | 7.1 | 6.0 | 7.2 | 104.4 |
| Eguzki orduak | 155.9 | 179.9 | 230.9 | 231.4 | 264.1 | 260.2 | 254.2 | 247.2 | 230.5 | 206.8 | 170.2 | 139.9 | 2571.2 |
| Hezetasuna (%) | 73 | 69 | 56 | 49 | 51 | 65 | 77 | 78 | 70 | 63 | 65 | 71 | 64 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Ikus, gainera

* Heilongjiang probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak

* ↑ China Meteorological Administration (batez-bestekoak 1971–2000)

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Harbingo gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q42956
* Multimedia: Harbin / Q42956
# Harbor (Oregon)

Harbor Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Curry konderrian dago, Oregon estatuan. 2.551 biztanle ditu, 5,981088 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Curry konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1883963
# Harbison Canyon (Kalifornia)

Harbison Canyon Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Diego konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. 4.048 biztanle ditu, 26,076235 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* San Diego konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2041639
# Harbison udalerria, Dubois konderria (Indiana)

Harbison udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Dubois konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.585 biztanle zituen, 38.21 milia karratu (99.0 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Harbison udalerriak 717 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 36.468 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5654534
* Multimedia: Harbison Township, Dubois County, Indiana / Q5654534
# Harbke

Harbke Alemaniako udalerri bat da, Saxonia-Anhalt estatuan. Azken zentsuaren arabera 1.823 biztanle zituen, 18,92 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q630423
* Multimedia: Harbke / Q630423
# Harbin Taiping nazioarteko aireportua

Harbin Taiping Nazioarteko Aireportua (txineraz: 哈尔滨太平国际机场; pinyineraz: Harbin Taiping Guójì Jīchǎng), (NAGE: HRB, NAZE: ZYHB), Harbin hiriko aireportu nagusia da, eta 2008an 4 milioi bidaiari baino gehiagok erabili zuten.
1979an zabaldu zuten, eta 1994tik 1997ra eraberritu eta handitu zen. Gaur egun urtero sei milioi pertsona hartzeko gai den bidaiarientzako terminala dauka.

## Ikus, gainera

* Txinako Herri Errepublikako aireportuen zerrenda
* Txinako Herri Errepublikako aireportuak bidaiarien arabera

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Aireportuaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q1156786
* Multimedia: Harbin Taiping International Airport / Q1156786
# Harbingo metroa

Harbingo metroa (txineraz: 哈尔滨地铁), Txinako Herri Errepublikako Heilongjiang probintziako Harbin hirian eraikitzen ari den garraiobidea da. Eraikuntza 2003an hasi eta 2006an zabaltzea aurrikusten bazen ere, lanek atzerapen handia izan zuten.
Ofizialki 2013ko irailaren 26an zabaldu zuten.

## Linea

Harbingo metroak linea bakarra dauka gaur egun:
DALIANGO METROA :
| Linea | Ibilbidea | Luzera (km) | Geltokiak | Zabaltze data | Azken luzapena |
| 1 | Hadongzhan - Hananzhan | 17,5 | 18 | 2013 | |

### Etorkizuna

Harbin hiriko gobernuak aurkeztutako proiektuaren arabera, etorkizuneak hiriak bost linea eta 143 kilometroko metrio-sarea izango du.
* 2. linea: Hiria ipar-mendebaldetik hego-ekialdera zeharkatuko du.
* 3. linea: Linea biribila izango da eta gainontzeko linea guztiekin lotuneak izango ditu.
* 4. linea: Hiria hego-mendebaldetik ipar-ekialdera zeharkatuko du, eta ipar-ekialdean bi adar izango ditu.
* 5. linea: Hiria ekialdetik mendebaldera zeharkatuko du, eta mendebaldean bi adar izango ditu.

## Ikus, gainera

* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Metro sareak etorkizunean izango duen itxura.
* Datuak: Q2688234
* Multimedia: Harbin Metro / Q2688234
# Hargin marka

Hargin markak harginek harrietan egiten zituzten sinboloak edo alegoriak ziren. Marka hauek Antzinaro eta Erdi Arotik ezagutzen dira. Sinbolo horiek errealitateak edo ideia abstraktoak adierazten zituzten baina gaur egun askotan ez gara interpretatzeko gauza; batzutan haien esanahiak galdu dira, bestetan haien esanhi sinbolikoa aldatu egin dira. Marka hauek grafitietatik bereizi behar dira: grafitiak eraikina behin altxatuta egiten ziren, ez harriak lantzeko prozesuan.
Hargin markak ikertzen dituen zientzia edo diziplina gliptografia da.

## Historia

Egile batzuen ustez marka zaharrenak Egiptoren Mesopotamiaren eta Antzinako Greziaren eraikinetan ikus daitezke.
Erdi Aroan harginen taldeak eliza eta monasterio sendoak eraikitzen espezializatuak zeuden eta Kristandade osoan zehar mugitzen ziren haien aportazio teknikoak eginez, eraikinen kalitate arkitektonikoa hobetzeko. Beren markek, taldearen identitate-sinboloak, hormetako harlanduetan iraun dute. Erdi Arotik datozen markek informazio handia ematen dute. Haiei esker kronologiari eta egileei buruzko datu asko jaso daitezke. Bereziki XI. mendetik XIV. mendera jauregietan, elizetan, gazteluetan... ugariak ziren. Arkitektura prerromanikoan, aldiz, ez dira aurkitu.
Erdi Aroko hargin marketan esanahi desberdinak aztertu dira:
* Harria zein harrobitik atera zen
* Harlanduak nola kokatu behar ziren
* Egindako lana
* Maisua eta logia nagusia
* Beste kontzeptu batzuk
Aro Modernoan, bestetik, XVIII. mendetik ia desagertu ziren. XX. mendean berriro jarri ziren modan, batez ere eraikinen zaharberritzearekin batera.
XIX. mende arte ez zitzaien garrantzi handirik eman ikur hauei. Ez ziren ikertzen. Gehienetan esanahi iluna ematen zitzaien, astrologia eta magiarekin lotuta.

## Erreferentziak

* ↑ Christian Montenat, Marie-Laure Guiho-Montenat, Prières des murs. Graffiti anciens, XVIIe-XVIIIe siècles, aux murs extérieurs des églises : Picardie, Normandie, Ile-de-France, GEMOB, 2003, 151 or.
* ↑ https://www.litosonline.com/es/article/marcas-de-canteros-y-signos-lapidarios

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Javier Alvarado: Heráldica, simbolismo y usos tradicionales de las corporaciones de oficios: las marcas de canteros, Hidalguía argitaletxea, Madril, 2009.
* (Frantsesez):Hargin markeei buruzko bideoa Youtuben.
* Datuak: Q2142686
* Multimedia: Stonecutter marks / Q2142686
# Hargita konderria

Hargita konderria (hungarieraz: Hargita megye, ˈhɒrɡitɒ ahoskatua; errumanieraz: Județul Harghita, harˈɡita ahoskatua) Errumaniako Centru eskualdeko konderrietako (județ) bat da. Bere hiriburua Csíkszereda da. 6.639 kilometro koadro ditu, eta 304.969 biztanle zituen 2011n.

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q190702
* Multimedia: Harghita County / Q190702
# Hargin andaluza

Hargin andaluza, Hargin andaluzari edota Hargin andaluzarena Jose Manuel Lujanbio "Txirrita bertsolariaren gaztetako bertso ezaguna da.

## Historia

Txirrita bertsolaria Latze baserrian hamairu urterarte bizi izan zuen, nonbait fabrika batek Latze baserriko soro eta larreak hartu omen zituen eta familia osoa Errenteria edo Oreretako Txirrita baserria mugitu zen. Fabrika hori Hijos de Jaime Puig - Destilería de Leñas y Fábrica de Productos Químicos zen (gaur egun itxia). Latze baserria denbora askoan oso-osorik mantendu zen, baina azkenean erortzen amaitu zuen.
Fabrika hura eraikitzean, langileen artean ba omen zegoen hargin andaluziar bat. Behinola, hargin andaluziar hark bezperan egindako horma okertuta aurkitu omen zuen, eta horma oker hura zuzendu nahirik bultzaka hasi omen zitzaion. Lantegi horretan ari zela, Txirritak ikusi egin zuen. Oraindik mutiko koxkorra zen, baina honako bertso hau bota zion:
| « | Aiziak biali du andikan onuntza, geroztik emen dabil gure andaluza; argiñ ona zala ta zakurraren putza, bera eroriko dek, ez akiyok bultza. | » |
Gertaera honen beste bertsio baten arabera, oso hargin ona zela eta, berealdiko ospea zuen hargin andaluziar bat Ereñotzura etorri omen zen. Txirrita mutikoa, beste batzuekin batera hargin-mutil lanetan ibili ohi zen. Dirudienez aurreko egunean andaluziar harginak horma oker xamarra egin omen zuen (hargintzan honi bizkarra esaten omen zaio). Inork ez ikusteagatik, andaluziar hargina goizean goiz joanda, mailuarekin horma barrualdera kolpatuz ari omen zen Txirritak ikusi eta bertso ospetsu hori bota zionean.

## Kanpo estekak

* "Hargin andaluza" bertsoaren Xabier Leteren bertsioa entzungai
* "Hargin andaluza" bertsoaren Andoni Egañaren bertsioa entzungai
* Datuak: Q12258893
# Hargintza

Hargintza eraikuntzan erabiltzeko harria lantzeko lanbidea da. Artisau hauek harginak edo harri-lantzaileak dira. Gaur egun hargintza lana asko mekanizatu da eta, ondorioz, harginak desagertzen ari dira baina mendeetan oso lanbide garrantzitsua izan da. Ezagutzen diren eraikuntza historiko gehienen atzean harginak egon dira.

## Lehengaia

Hargintzaren lehengaia harria da. Harri horien ezaugarrien arabera teknikak eta lanabesak aldatzen eta moldatzen dira: gogorragoa eta arinagoa, hauskortansua, konposizioa...

## Egiteko prozesua

Lau fase bereizi daiteke; bakoitzean artisau desberdinek parte hartzen dute:
* lehegaia harrobitik ateratzea;
* harri-blokeak moztea;
* harrien formak osatzea;
* amaiera, askotan apaingarriak jarriz.

## Hargin markak

Antzinako artisauek haien lanak hargintzaren markekin seinalatzen zituzten. Sinbolo horiek haien artean ezagunak ziren eta tresnak eta lanabesak ere marka horiekin bereizi egiten ziren. Marka horiek oso sinpleak dira ete askotan elementu desberdinen konbinaketak dira: marrak, puntuak, gurutzeak, letrak... Horrelako markak batez ere Erdi Aroan erabili ziren eta garai horietako eraikuntzetan oso ohikoak dira.

## Tresnak eta lanabesak

Harria lantzeko tresna eta lanabes asko erabiltzen dira, besteak beste:
* neurtzeko lanabesak: metro, konpasak eta eskuairak;
* kolpekatze tresnak: ziriak, mailutzarrak, pikotxak, harri mailuak, mutxardak, eskodak, hargin mailuak, hotzeko zizelak, e.a.;
* mozteko tresnak: Zerrak eta trontzak;
* amairea emateko tresnak: zizelak, zulakaiak, segurtagailuak, trintxa, zur zizelak, abujardadorak eta zundak.

## Erreferentziak

* 1 2 http://conceptodefinicion.de/canteria/

## Ikus, gainera

* Txirrita
* Gregorio Urkaregi Otxandiano

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Harginen lana.
* Datuak: Q19794820
* Multimedia: Stonemasonry / Q19794820
# Hargin mailu

Hargin mailua kolpeak emateko esku-erreminta bat da, esku bakar batez erabiltzen dena, bi aldeko metalezko buru begidun batez eta bertan sartzen den gider batez osatua. Harri mailuaren antzekoa da, baina txikiagoa, bere pisua 0,5 eta 3 kilogramo gorabehera baita.
Igeltseroek eta harginek erabiltzen dute zizelak edo hotzeko zizelak kolpekatzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20867
* Multimedia: Lump hammers / Q20867
# Harhaj

Harhaj Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatua. 4,43 km²ko azalera du eta 266 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1441. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q947175
* Multimedia: Harhaj / Q947175
Bardejoveko barrutiko udalerriak :
HiriakBardejovHerriakAbrahámovce • Andrejová • Bartošovce • Becherov • Beloveža • Bogliarka • Brezov • Brezovka • Buclovany • Chmeľová • Cigeľka • Dubinné • Frička • Fričkovce • Gaboltov • Gerlachov • Hankovce • Harhaj • Hažlín • Hertník • Hervartov • Hrabovec • Hrabské • Hutka • Janovce • Jedlinka • Kobyly • Kochanovce • Komárov • Koprivnica • Kožany • Krivé • Kružlov • Kríže • Kurima • Kurov • Kučín • Kľušov • Lascov • Lenartov • Lipová • Livov • Livovská Huta • Lopúchov • Lukavica • Lukov • Malcov • Marhaň • Mikulášová • Mokroluh • Nemcovce • Nižná Polianka • Nižná Voľa • Nižný Tvarožec • Ondavka • Ortuťová • Osikov • Oľšavce • Petrová • Poliakovce • Porúbka • Raslavice • Regetovka • Rešov • Richvald • Rokytov • Smilno • Snakov • Stebnícka Huta • Stebník • Stuľany • Sveržov • Tarnov • Tročany • Vaniškovce • Varadka • Vyšná Polianka • Vyšná Voľa • Vyšný Kručov • Vyšný Tvarožec • Zborov • Zlaté • Šarišské Čierne • Šašová • Šiba :
# Hatz

Hatzak (atzamarrak ere deituak) giza-eskuen mutur giltzatuak dira. Oinetakoetakoak behatzak dira.
Zenbait animaliak ere hatzak dituzte, hala nola, primate eta tetrapodoek.

## Giza hatzen anatomia

Gizakiek bost hatz dituzte eskuko:
* erpurua, hatz lodi edo handia, gauzak hartzeko ezinbestekoa
* hatz erakuslea
* hatz luzea edo erdikoa
* hatz nagia edo eraztun hatza, kultura batzuetan ezkontza eraztuna darama
* hatz txikia, txikiena
Hatz eta behatzak I eta V artean zenbakitzen dira (zenbaki erromatarrekin), erpurutik (edo behatz loditik) hasita. Izan ere, eErpuruaren baliokidea-edo oinean behatz lodia da.
Hatz bakoitzak hiru hatz-hezur ditu, erpuruak izan ezik, bi besterik ez baititu. Hiru hauek falangea, falangina eta falangeta dira, ahurretik hatz-puntetaraino.
Azken honetan hazten da azazkala. Hatz-hezur honek nerbio ugari ditu, eta hortaz sentsibilitate handia du, batez ere hatz-mamian. Hatz-markak sortzen dituzten ximur txikiek ukimenenean funtzio handitzailea dute. Hatz-puntetako azalak zerbait ukitzean, ximur hauek mikro-bibrazioak eragiten dituzte, nerbio-sistemak sumatu eta burmuinak interpretatzen dituenak.
Polidaktilia deritzo ohikoa baino hatz edo behatz gehiago garatzen dituen nahasmendu genetikoari. Ohikoa baino hatz edo behatz gutxiago garatzen dituenari ektrodaktilia deritzo.

## Biologia

Hau da hatzen sortze ordena, umekiaren garapenean: nagia, txikia, luzea, erakuslea eta, azkena, erpurua.
Hatzek ez dute giharrik. Tendoien bidez mugitzen dira, besoan kokatutako giharrei lotuak.

## Erreferentziak

* ↑ Scheibert et al. The Role of Fingerprints in the Coding of Tactile Information Probed with a Biomimetic Sensor ; Science, doi:10.1126/science.1166467, 2009

## Ikus, gainera

* Azazkal
* Hatz-marka
* Hazbete
* Kriskitin

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q34583
* Multimedia: Digits (anatomy) / Q34583
# Hatz-belar dontzeila

Hatz-belar dontzeila (Melitaea parthenoides) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da. Hatz-belar dontzeila Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europa hego-mendebaldean hedatzen da, Iberiar penintsulan, Frantzia hegoaldean eta Alpeetan, Alemaniako zatian, Suitzakoan eta Italiakoan.

## Deskribapena

Kolore horixka nagusitzen zaio hegaletan. Goialdean lerro eta gelaxka marroi-arreak ditu eta ertzean lerro zuri batek apaitzen du. Azpialdean ordea argiagoa da, lerro zuriak tartekatzen baitira gela horixketan. Arra emea baino ilunagoa izaten da. 28 eta 34 mm arteko hego zabalera hartzen du.

## Bizi zikloa

Tximeleta honek Plantago generoko landareen hostoen azpialdean jartzen ditu arrautzak, ezpata-plantainean bereziki. Horregatik beldarra landare horretaz elikatzen da eta maiatza eta ekaina artean ateratzen da tximeleta heldua. Uda aldean bizi zikloa azkartu etaabuztua eta iraila artean bigarren belaunaldi bat izaten du. Altuera handiko ekosistematan belaunaldi bakarra izaten du urte bakoitzean.

## Iruditegia

* Arra goitik begiratuta
* Emea goitik begiratuta
* Azpialdea
* Emea

## Erreferentziak

* ↑ Tolman, Tom. (2011). Mariposas de España y Europa. (2a ed. argitaraldia) Lynx ISBN 978-84-96553-84-2. PMC 930845316. (Noiz kontsultatua: 2022-02-17).
* ↑ «Melitaea parthenoides» www.butterfliesoffrance.com (Noiz kontsultatua: 2022-02-17).
* ↑ «GRANADA NATURAL Melitaea parthenoides (reverso-hembra)» granadanatural.com (Noiz kontsultatua: 2022-02-17).
* ↑ (Ingelesez) «Melitaea parthenoides» Natusfera (Noiz kontsultatua: 2022-02-17).
* ↑ «Melitaea parthenoides - LepiWiki» lepiforum.org (Noiz kontsultatua: 2022-02-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1129565
* Multimedia: Melitaea parthenoides / Q1129565
# Hattusili III.a

Hattusili III.a (euskaraz: «hattusarra») errege hitita bat izan zen. K.a. 1265 eta K.a. 1237 bitartean gobernatu zuen. Gaztea zenean, bere trebetasun militarragatik, eta, ondoren, bere bake hitzarmenengatik nabarmendu zen.
Mursili II.aren semea eta Muwatallis II.aren anaia txikia zen. Azken honek, tronuratu eta hiriburua, Tarhuntassara eraman zuenean, Hattusili, erresumaren iparraldea gasgastar tribuen erasoetatik defendatzeko ardurarekin geratu zen, kargu honetan, militar eta lider bezala trebetasuna erakutsi zuelarik. Muwatallisen seme zen Urhi-Teshuben erregealdian karguan berretsia, Nerik hiri sakratua birkonkistatu zuen, are ospe gehiago eman ziona. Bere eragin eta lidertzagatik beldurrez, Urhi-Teshub, Hattusili kargutik kentzen saiatu zen, azken honek irabazi zuen gerra zibil bat sortu zuelarik.
Tronura iritsi zen, beraz, gobernu esperientzia handiarekin, eta erregealdi baketsu bat lortzeko asmoz erabili zuen, horretarako, Urhi-Teshuben anaia txikia eta bere iloba zen Kurunta, Tarhuntassako gobernari bezla izendatuz, Urhiren erregealdian, erresumako hiriburu izateari utzi ziona. Kanpo politikari dagokionez, Babilonia, Egipto, honekin Muwatallisen garaitik mantentzen ziren etsaitasunekin amaitzeko bake hitzarmen bat sinatuz, eta Asiriarekin harreman onak mantendu zituen, azken honi, Mitannirekiko nagusitasuna onartu ziolarik, mitanniar matxinatua zen Sattuara II.ari laguntzeari uko eginez.
Bere asmoak baketsuak izan arren, gasgastarren aurka aritu behar izan zuen iparraldean eta Arzawako altxamendu baten aurka, Piyamaradu matxinatua buru zuena (Muwatallisen garaian jada bazebilena), arrakasta esanguratsuak lortzeko gai izan ez zelarik.
Hil ondoren, bere oinordekoa, bere seme Tudhalia IV.a izan zen, oso argi ez dauden arrazoiengatik, Nerikkali seme nagusiaren ordez oinordeko izendatua.

## Familia

Zuhaitz genealogikoa :
Shubiluliuma II.a
Tudhalia IV.a
Arnuanda III.a
Shubiluliuma I.a
Mursili II.a
Kilushepa
Hattusili III.a
Gassulawiya
Maathorneferure
Tasmi-Sarruma :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q297588
* Multimedia: Hattusili III / Q297588
# Hattusili II.a

Hattusili II.a (euskaraz: «hattusarra»), K.a. XIV. mendean gobernatuko zuen balizko errege hitita bat izan zen.
Bere existentzia, ez dago adostua historia hititako adituen artean, soilik, hititek Sirian eginiko ekintzak kontatzen dituzten dokumentu batzuetan aipatzen delarik.
Bere existentzia defendatzen dutenen artean ere, ez dago erabateko adostasunik, historialari batzuentzat, errege hau Tudhalia II.aren oinordekoa izan zen bitartean, beste batzuentzat, Arnuanda I.arena, Tudhalia II.aren aitarena izan baitzen. Beharbada, soilik, elkargobernari bat baino ez zen izango.

## Familia

Zuhaitz genealogikoa :
Hattusili II.a :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q579727
# Hatvan

Hatvan Hungariako hiria da, Heves konderrian.

## Kokapena

Hatvan Zagyva ibaiaren ertzean kokatua dago, Mátra mendietatik hurbil. Budapestetik 60 kilometrara ipar-ekialdera. "Hatvan" hitzak "hirurogei" esan nahi du hungarieraz.

## Hiri senidetuak

Hatvanek honako hiri senidetuak ditu:
* Kokkola (Finlandia)
* Maassluis (Herbehereak)
* Tavarnelle Val di Pesa (Italia)
* Jarocin (Polonia)
* Târgu Secuiesc (Errumania)
* Berehove (Ukraina)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q629849
* Multimedia: Hatvan / Q629849
# Hatz-bizar

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Hatz-bizarra azazkalak eta eskuko larruazalak bat egiten duten gune batean sortzen den kanpo alderako larruzal zerrenda. Hatz-bizarrak kentzeko guraize txiki eta garbia eta desinfektatzaile topiko egoki bat erabili behar dira, hatz-bizarra kentzean larruazala ere ebaki daitekeelako. Ez dira inolaz ere hortzekin horietatik tiratu behar.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1211128
* Multimedia: Hangnail / Q1211128