# Felix Wankel

Felix Heinrich Wankel ( Lahr, Badengo Dukerri Handia (Alemaniar Inperioa), 1902ko abuztuaren 13a – Heidelberg, Baden-Württemberg (Mendebaldeko Alemania), 1988ko urriaren 9a) alemaniar ingeniari mekaniko eta asmatzailea izan zen, gero Wankel motoreari izena emango ziona.

## Biografia

Felix Heinrich Wankel Lahren jaio zen, Badengo Dukerri Handian (Alemaniar Inperioa), 1902ko abuztuaren 13an. Aita Erresuma Batuan hil zen eta Wankelek ezin izan zuen ikasi, inprenta batean lanean aritu zelarik. 1926ko krisiaren ondorioz, langabezian geratu zen, baina, amaren pentsioa erabiliz, bera eta bere lagunaren artean tailer mekaniko bat sortzea lortu zuten. Motor birakariaren ideian murgildurik, Mercedes eta BMW-rekin elkarlanean aritu zen.
1933an, ideia liberalak zituela-eta, kartzelan sartu zuten, baina BMWren zuzendariek askatzea lortu zuten. II. Mundu Gerraren ondoren, frantsesek makineria eta apunteak errekisatu zizkioten eta ez zituen 23 urte geroagora arte berreskuratu.
1936an, Wankel Emma "Mi" Kirin-ekin ezkondu zen, baina bikoteak ez zuen ondorengorik izan.
Ingeniari aleman hau Wankel izeneko motor errotatiboaren asmatzailea izan zen, zilindrorik gabeko barne-errekuntzako motor bat, aurreko diseinuekin alderatuta hobekuntza nabariak zituena, nahiz eta ez duen erabilera handirik izan automobilgintzan.
Autodidakta erabat, matematika ez zuen inoiz ondo menderatu; oso gazte izan zuen motor errotatiboaren ideia, barne-konbustioko motorra fabrikatzeko xedean, esperimentatzen aritu zen garaian. Nolabaiteko ospea eman zion bere asmakuntzak eta, 40. hamarkadan, Alemaniako itsas armadaren itsaspekoentzako balbulak eta atetilak diseñatzeko aukera izan zuen. Egindako lan honen ondorioz, Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, kartzelan sartu guten.
1957ra arte, NSU Motorenwerke AG-rentzat lanean ari zen arte, itxaron behar izan zuen bere izena eramango zuen motorraren lehenengo eredu funtzionala eraikitzeko. Patente zati bat eskuratu zuen urte horretan bertan; Curtiss-Wright enpresa estatubatuarrak hobekuntzak egin zizkion diseinuari eta, hurrengo urtean, Mazda enpresa japoniarrak hura erabiltzeko lizentzia eskuratu zuen. Mazda auto deportiboen RX seriea da, gaur egun, Wankel motorra erabiltzen duen bakarra, motorraren errendimenduarekin arrakasta nahikoa izaten. Bere asmakizunei esker, 1969an, Wankelek honoris causa doktoretza jaso zuen Municheko Teknologia Unibertsitatearen eskutik.
1970ean, Wankelek bere izena daraman fundazioa sortu zuen eta animalien eskubideen alde egin zuen.
Sekula ez zuen gidatzeko baimenik lortu, miopia handia baitzuen, baina Wankel motorra zuen NSU Ro 80 baten jabea zen eta gidatzen zuen, hala ere.
Heidelbergen hil zen 1988an, 86 urte zituenean.
Heriotzaren ondoren, Felix Wankel fundazioak bere jabego higiezina Volkswagen AG-ri saldu zion. Dokumentazioa Mannheim-go Technoseum-en dago artxibatuta eta, Altlußheim-en, AUTOVISION·Tradition&Forum erakusketa dago, 80 bat motor birakari eta Wankel motorra duten auto asko ikusgai daudelarik.

## Patenteak

| Data | Konpainia | Herrialdea | Lizentzia |
| 1958ko urriaren 21 | Curtiss-Wright Corp. | AEB | Denak |
| 1960ko abenduaren 29 | Fichtel & Sachs AG | Alemania | Motorra eta ontzia, 0.5–30 PS |
| 1961eko otsailaren 25 | Yanmar Diesel Co. Ltd | Japonia | Gasolina eta Diesel motorrak, 1–100 PS, 1–300 PS |
| 1961eko otsailaren 27 | Toyo Kogyo, Co. Ltd. | Japonia | Gasolina 1–200 PS land vehicles |
| 1961eko urriaren 4 | Klöckner-Humboldt-Deutz AG | Alemania | Diesel motorrak, denak |
| 1961eko urriaren 26 | Daimler-Benz AG | Alemania | Gasolina 50 PS |
| 1961eko urriaren 30 | MAN AG | Alemania | Diesel motorrak, denak |
| 1961eko azaroaren 2 | Friedrich Krupp AG | Alemania | Diesel motorrak, denak |
| 1964ko martxoaren 12 | Daimler-Benz AG | Alemania | Diesel motorrak, denak |
| 1964ko apirilaren 15 | S.p.A Alfa Romeo | Italia | Gasolina motorra 50–300 PS edo autoa |
| 1965eko otsailaren 17 | Rolls-Royce Motors Ltd. | Erresuma Batua | Diesel eta motor hibridoak 100–850 Ps |
| 1965eko otsailaren 18 | IFA VEB | Alemania | Gasolina motorrak: 0.5–25 PS eta 50–150 PS |
| 1965eko martxoaren 2 | Dr.Ing. h.c. Porsche KG | Alemania | Gasolina motorra: 50–1000 Ps |
| 1966ko martxoaren 1 | Outboard Marine Corp. | AEB | Gasolina motorra: 50–400 Ps |
| 1967ko maiatzaren 11 | Comotor S.A. | Luxenburgo | Gasolina eta Diesel motorra: 40–200 PS |
| 1967ko irailaren 12 | Graupner | Alemania | 0,1–3 PS motorra |
| 1969ko abuztuaren 28 | Savkel Ltd. | Israel | Gasolina 0.5–30 PS industrial motorra |
| 1970eko urriaren 1 | Nissan | Japonia | Gasolina motorra: 80–120 Ps |
| 1970eko azaroaren 10 | General Motors | AEB | Denak, hegazkinak izan ezik |
| 1970eko azaroaren 24 | Suzuki | Japonia | Gasolina motorra: 20–60 PS motozikletarentzat |
| 1971ko maiatzaren 25 | Toyota | Japonia | Gasolina motorra: 75–150 PS |
| 1971ko azaroaren 29 | Ford-Werke AG, Köln | Alemania | Gasolina motorra: 80–200 PS (1974 quit) |
| 1972ko uztailaren 25 | BSA Ltd. | Erresuma Batua | Gasolina motorra: 35–60 PS motozikletarentzat |
| 1972ko irailaren 29 | Yamaha | Japonia | Gasolina motorra: 20–80 PS motozikletarentzat |
| 1972ko urriaren 4 | Kawasaki Heavy Industries Ltd. | Japonia | Gasolina motorra: 20–80 PS motozikletarentzat |
| 1973ko otsailaren 3 | American Motors (AMC) | AEB | Gasolina motorra: 20–200 PS |

## Kanpo-loturak

* Motor birakari baten funtzionamendua Youtuben
* Motor birakariaren erabilera Mazdan

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz)https://www.ecured.cu/F%C3%A9lix_Wankel
* ↑ The Rotary Club", Don Sherman, Automobile Magazine, February 2008, pp 76–79
* ↑ DDR
* Datuak: Q77097
* Multimedia: Felix Wankel / Q77097