OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hortzetako pasta

Hortzetako pasta hortzak garbitzeko erabiltzen den orea, ia beti hortzetako eskuila erabiliz. Osagaiak hauek izaten dira: fluorra sodio monofluorfosfato moduan (Na$_2$PO$_3$F), buztina, kuartzo pixka bat, Sodio fluoruro (NaF) eta garrantzitsuena, abrasibo bat, maiz marmola.

## Historia

Lehen hortzetako pasta duela 4.000 urte sortu zuten egiptoarrek, eta klisterate deitzen zioten. Egiteko, pumita hautseztatua, gatza, piperbeltza, ura, idi-azazkalak, arrautza-oskola eta mirra nahasten ziren. Hala ere, dentifrikoa ez zen XIX. mendera arte ohikoa izan.
XIX. mendearen hasieran, hortzetako pasta urarekin erabiltzen zen, baina ahoko antiseptikoek laster hartuko zuten ospea. Etxetik ibiltzen ziren dentifrikoek klariona, adreilu txikitua eta gatza zituzten osagai komun gisa. 1866an, Home Cyclopediak egur ikatz birrindua gomendatu zuen, eta zenbait dentifriko patentatu eta komertzialek kalteak egiten zituztela ohartarazi zuen.

## Kanpo estekak

* Hortzetako pastaren historiari buruzko artikulua Argian
* Datuak: Q35855
* Multimedia: Toothpaste / Q35855
# Horus Eskorpioi I.a

Horus Eskorpioi I.a, K. a. 3200 inguruan gobernatu zuen gobernari egiptoar bat izan zen.
1988an, Werner Kaiser eta Günter Dreyer arkeologoek (Kairoko Arkeologia Institutu Alemaniarrekoak), erregearen izena aurkitu zuten Uj hilobian, Umm el-Qaaben, Abidosen; Naqada IIIa2 kulturan datatua dago, eta, beraz, 0 dinastiako izen bereko Horus Eskorpioi II.aren faraoi ezberdin bat izango litzateke.

## Horus Eskorpioi I.aren hilobia

Hilobiak, 9,10x7,3 metroko hamabi ganbera ditu, eta dohaintza ontziak, bolizko hagatxoak, errege zetro bat, eta horietatik batzuk, Kanaandik inportatu ziren zenbait ehundaka ardo pitxer zituen. Pitxerretako etiketak, Egipton fonetikoki irakur daitezkeen balizko idatzitako zeinuen ebidentzia ezagunik antzinakoena dira.
Hilobiaren induskatzaileek, "Eskorpioi" bera ez dela uste dute, harresiko idazkunek lekukotzen duten bezala, ez baita aro berekoa. Hilobia apaintzen duten eskorpioiak, agian errege baten izena izango ez diren arren, baizik eta kargu edo nomo baten irudikapena.
Izan liteke, baita ere, erregearen zenotafio bat izatea, soilik bere "izena" grabatuz. Hilerriko tokirik antzinakoenean dago, U hilerria deritzonean, Narmer eta Aha faraoiak lurperatuta dauden tokitik 150 metrora. Eraikina, adobezkoa zen, eta harresiak nahiko meheak dira aurrekoekin alderatuta.
Jatorrizko egitura, goiko eta eskuineko izkinan ganbera bat eta euren artean (eta hilobiko ganberarekin) ziur asko ateak irudikatzen zituzten zirrikitu estuen bidez konektatzen diren bederatzi gela izan zen. Hilobia, beranduago, bi etapatan hegoaldeko alde luzean eraikitako bi gelekin handitu zen.
Hilobiaren barnean aurkitutako objektuak, nabarmengarriak izan ziren, eta induskatzaileak erabat harrituta utzi zituzten: benetako formadun eskorpioi irudiak eta mila kilometro ipar-ekialdera zegoen Kanaan iparraldetik ekarritako pitxer mordo bat, ziuraski ardoz beterik zeudenak. Horietako batzuk, hegaztiak eta beste animalia batzuk irudikatzen dituzten bolizko etiketa txikiak dituzte, eta Bast hiriaren izenarekin markatuak daude (grezieraz Bubastis), deltaren ekialdeko zatian dagoena, Behe Egipton, 550 kilometroko distantziara. Jakina, jabeak, inportaturiko pitxer hauek gordetzea erabaki zuen non Eskorpioiren landatzeetakoak irakur daitekeen.

## Bere garaiko testigutzak

Nubian zizelkaturiko harkaitz batek, eskuak bizkarrean lotuta dituen gizon bati erasotzen dion eskorpioi handi batekin, non bi arkulari eszena ikusten ari diren, ziur asko, Egipto hegoaldean zigorrezko eraso bat erakusten du.
Pausatutako belatzdun zutoihalak (erregea) probintzia honetako ikur bat izan dira garai goiztiarretatik; beiraturiko zeramikazko, bolizko eta kareharrizko beste eskorpioi batzuk ere aurkitu ziren Hierakonpolisen.
# Hortz-haginetako min

Hortz-haginetako mina hortzetako edo bere euskarri-egituretako mina da, hortzetako edo beste gaixotasunek eragiten dutena. Larria denean, loari, elikadurari eta eguneroko beste jarduera batzuei eragin diezaieke. Bere fisiopatologia dela eta, eta agertzen den lekuan oinarrituta, gizakiek jasan dezaketen minik handienetakotzat jotzen da.
Ohiko kausak hauek dira: pulpitisa (normalean txantxarei, hortz-traumari edo beste faktore batzuei erantzunez), hortz-hipersentikortasuna, periodontitis apikala (lotailu periodontalaren eta hezur albeolarraren hantura sustraiaren apizearen inguruan), hortzetako abzesuak (tokiko zorne-bildumak), osteitis albeolarra edo gingibitis ultzeroso nekrotizatzaile akutua.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
* ↑ Segen JC. (2002). McGraw-Hill Concise Dictionary of Modern Medicine. The McGraw-Hill Companies.
* ↑ (Ingelesez) Allison, J. R.; Stone, S. J.; Pigg, M.. (2020ko azaroa). «The painful tooth: mechanisms, presentation and differential diagnosis of odontogenic pain» Oral Surgery 13 (4): 309–320. doi:10.1111/ors.12481. ISSN 1752-2471..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q143925
* Multimedia: Toothache / Q143925
# Hortz-mami

    Artikulu hau hortzetako ehunari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mami (argipena)».
Hortz-mamia hortzetako organo baten barruan eta dentinaz inguratuta dagoen ehun konektibo laxoa da.
Hortz-mamiari, haren biologiari, enbriogenesiari, biokimikari, ernaldiari eta zahartzeari buruzko ikerketarik handiena endodontzia-testuetan eta ahozko patologian parte hartzen duten egileen testuetan aurki daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.odontologos.com.co/glosariowid.aspx?sWID=460%5B%5D
* ↑ http://es.scribd.com/doc/8141851/Pulpa-Dental

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48286
* Multimedia: Pulp (tooth) / Q48286
# Horus

ḥr "Horus" hieroglifotan :
Horus garaia jainko zerutarra da Antzinako Egiptoko mitologian. Egiptoar mitologiako jainko garrantzitsuenetako bat da, eta historiaurretik ptolomeotar erresumako garaiak arte gurtua izan zen. Egiptoko zibilizazioaren abiarazletzat jo zen, zeruko jainkoa izateaz gain erregetzaren irudi bihurtuz. Isis jainkosaren eta Osiris jainkoaren semetzat hartzen zen eskuarki. Izen egiptoarra Hor da, grezieraz Horus (Ώρος) eta jainkotasun grekoa Apolo Febo da.

## Ikonografia

Belatza edo belatz burudun gizakia da haren ohiko irudikapena, koroa bikoitzaz. Eta beste irudikapen batzuk ere hartzen ditu, funtzioaren arabera:
* Harmajis, Heliopolis munotik Ra-rekin sortzen da, lehoi formaz
* Harpokrates, Horus umea, egunero berpizten den eguzkia da, oinordeko erreala
* Harsiese, gaztea, Isis eta Osiris-en semea.
* Haroeris, Harendotes, edo Horjenti Irti, Seth-en aurka liskarrean
* Horus Behedety eguzkia bere osotasunean
* Horus Iunmutef, sazerdotea hileta errituetan
Ra-Horajti gisa lotu zitzaion Ra-ri.

### Horusen Begia

Horusen begia erabiltzen zen askotan Horus irudikatzeko. Esanahi sinboliko handikoa da, Horusek begia galdu baitzuen Seten kontrako borrokan. Beste jainko baten laguntzaz sendatu ondoren (Tot, bertsio batzuetan), Osiris aita hilari eskaini zion. Sakrifizioa, sendaketa eta hildakoei eskaintzak irudikatzen zituen, beraz. Babes kutun gisa ere erabiltzen zen.

## Mitologia

Horus Shemsu Hor-rak lagunduta Seten aurka borrokatu zen aitaren (Osiris Set-ek eraila) tronua berreskuratzeko. Set Egipto Altuaren jainko gisa geratu zen eta Horus Behe Egiptoren jainko gisa. Ondoren, Horus Egipto osoko jainko bilakatu zen, Set, desertuko eta herbesteko herrien jainko zen bitartean. Gatazka horrek Nilo ibaiaren oparotasuna (Osiris) eta basamortuaren idortasunaren (Set) harteko guda azaltzen du. Handik denbora batera errege mitikoei laga zien gobernutza, "Shemsu-Hor" deituak tradizioaren arabera. Gainera Osiris-en babeslea da Egiptoko inframunduan, Duat-a. Hildakoen epaiketan, Hilen Liburuaren arabera, Osiris eta hildakoaren arteko bitartekaria da.
Ziurrenik bereganako gurtza Nilo Ibaiaren deltan hasi zen, baina Egipto guztian gurtua izan zen Edfu, Hierakompolis eta Letopolis-eko tenpluetan. Bere gurtza Meditarraneoan zehar zabaldu zen Isis amari lotua zen Harpokrates bezala.

## Erreferentziak

* ↑ Benko, Stephen. (1993). The virgin goddess : studies in the pagan and Christian roots of Mariology. E.J. Brill ISBN 90-04-09747-3. PMC 27173485. (Noiz kontsultatua: 2022-04-12).
* ↑ (Ingelesez) Horus | Ancient Egypt Online. (Noiz kontsultatua: 2022-04-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q84122
* Multimedia: Horus / Q84122
# Iliamna aintzira

Iliamna aintzira, ingelesez: Iliamna Lake edo Lake Iliamma, Yup'ik: Nanvarpak; Dena'ina atabaskera: Nila Vena; errusieraz: О́зеро Илиа́мна, AEBetako Alaska estatuaren hego-mendebaldean dagoen aintzira bat da, Alaskako penintsulan, eta Kvichak badia eta Cook senaiaren artean. Seldovia udalerritik 160 kilometro mendebaldera.
2,600 km²-ko azalera du eta 124 kilometro luze eta 35 kilometro zabal ditu. Azaleraz, Alaskako aintzira handiena da.
* Datuak: Q965436
* Multimedia: Iliamna Lake / Q965436
# Iliamna mendia

Iliamna mendia, AEBetako Alaska estatuan dagoen geruza-sumendi bat da, Clark Aintziraren Parke Nazionala eta Babesgunean. 3.053 metroko garaiera du.
1959an lehenbiziko aldiz igo zen.
* Datuak: Q1950549
* Multimedia: Mount Iliamna / Q1950549
# Iliatenco (udalerria)

Iliatenco Mexikoko udalerri bat da. Guerrero estatuan kokatua dago. 2010ean 10.522 biztanle zituen 237,09 km²ko azaleran. Herriburua [[Iliatenco (Iliatenco)|Iliatenco]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4200040
* Multimedia: Iliatenco Municipality / Q4200040
# Ilich Ramírez

Ilich Ramírez Sánchez (ilitʃ raˈmiɾes santʃes ahoskatua; Michelena, Táchira, 1949ko urriaren 12a), Carlos Txakala deitua, venezuelar terrorista da, hasieran Palestinaren Askapenerako Herri Frontearen eta gero bere taldearen kidea. Egun Frantzian bizitza osorako espetxe zigorra jasaten du.
Marxista–leninista sutsua, Ramírez Sánchez bere garaiko terroristarik ospetsuenetariko bat izan zen. 1975ean LPEEren Vienako egoitzaren setioa zuzendu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) BBC. (2009-11-21). Venezuela's Hugo Chavez defends 'Carlos the Jackal'. .
* ↑ (Ingelesez) Clark, Nicola. (2011-11-10). «Ilich Ramírez (Carlos the Jackal) Sánchez» The New York Times.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q222831
* Multimedia: Carlos the Jackal / Q222831
# Ilias Kurkaiev

Ilias Magomedovitx Kurkaiev, errusieraz Ильяс Магомедович Куркаев, (Biysk, Errusia, 1994ko urtarrilaren 18a), boleibolean lehiatzen den kirolari errusiarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen boleibolean , ROC taldearekin Frantziaren atzetik eta Argentinaren aurretik. Kontuan izan behar da Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen izenean (Russian Olympic Committee) eta banderapean lehiatu zirela.
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Denis Bogdan, Valentin Golubev, Ivan Jakovlev, Jegor Kliuka, Igor Kobzar, Ilias Kurkaiev, Maksim Mikhailov, Pavel Pankov, Viktor Poletaiev, Jaroslav Podlesnykh, Dmitri Volkov eta Artiom Volvitx-ek.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Gizonezkoak, estalia |

## Erreferentziak

* ↑ «Ilias Kurkaiev» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .
* ↑ Ilias Kurkaiev WorldofVolley-en (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22278746
# Iliašovce

Iliašovce Eslovakiako udalerri bat da, Spišská Nová Vesko barrutian kokatuta. 13,49 km²ko azalera du eta 969 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1263. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q222816
* Multimedia: Iliašovce / Q222816
# Ilian Stoyanov

Ilian Stoyanov (bulgarieraz: Илиaн Стоянов; 1977ko urtarrilaren 20a - ) Bulgariako futbolari ohia da.

## Selekzio nazionala

Bulgariako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1998 | 2 | 0 |
| 1999 | 5 | 0 |
| 2000 | 4 | 0 |
| 2001 | 2 | 0 |
| 2002 | 1 | 0 |
| 2003 | 5 | 0 |
| 2004 | 9 | 0 |
| 2005 | 3 | 0 |
| 2006 | 0 | 0 |
| 2007 | 0 | 0 |
| 2008 | 0 | 0 |
| 2009 | 6 | 0 |
| 2010 | 3 | 0 |
| Guztira | 40 | 0 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1190731
* Multimedia: Ilian Stoyanov / Q1190731
# Iliana Biridakis

Iliana Biridakis (1959ko irailaren 29a) arkularia da. Jordania ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Iliana Biridakis

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33026873
# Ilias Tsirimokos

Ilias Tsirimokos (grezieraz: Ηλίας Τσιριμώκος, Lamia, 1907ko apirilaren 26a – Atenas, 1968ko uztailaren 13a) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1965eko udan.
Gaztaroan politikan murgildu zen eta 1936an Alderdi Liberalaren hautagaitzan diputatu hautatu zuten. Bigarren Mundu Gerran Alemaniak Grezia okupatu zuenean, Herri Batasun Demokrata ezkertiarra sortu zuen. 1941ean alderdia Nazio Askapenerako Frontean sartu zen.
Greziako Gerra Zibilaren ondoren diputatu hautatu zuten 1950ean, eta 1958, 1961, 1963 eta 1964an berriro hautatu zuten, ezkerreko edo zentroko alderdietan betiere. 1965eko udan, Konstantino II.a erregeak lehen ministro izendatu zuen. Ezin izan zuen konfiantzazko boto bat irabazi eta Stefanos Stefanopoulosek ordezkatu zuen.
# Intsektu-uxagarri

Intsektu-uxagarria larruazalean, arropetan edo beste gainazaletan aplikatzen den substantzia da, intsektuei eta artropodoei oro har gainazal horietara igotzea eragozten diena. Ultrasoinuetan oinarritutako uxatzeko produktuak ere badaude. Mekanismo elektroniko hauek zientifikoki frogatu dute ez dutela eraginik eltxoengan . Intsektuak uxatzen dituztenek gaixotasun jakin batzuen hedapena ekiditen dute, hala nola malaria, dengea, izurri pneumonikoa eta beste batzuk.

## Erreferentziak

* ↑ Mosquito repellents that emit high-pitched sounds don't prevent bites. EurekaAlert 17 de abril de 2007.

## Kanpo estekak

* Iowa State University Study : Nepetalactone DEET baino 10 aldiz eraginkorragoa
* EBko Produktu Biozidak 98/8/EE Zuzentaraua
* Intsektuen aurkakoak aukeratzea eta erabiltzea - Pestiziden Informazio Zentro Nazionala
* Alan Wood. «Insect Repellents» Compendium of Pesticide Common Names.
* Jeanie Lerche Davis. (2003). Best Insect Repellent for Mosquitoes: Bug Experts Rate Products to Keep West Nile Virus at Bay. WebMD.
* CDC Adopts New Repellent Guidance. Centers for Disease Control and Prevention 28 de abril de 2005.
* Department of Health, New York State. Health Advisory: Tick and Insect Repellents. .
* Borneol kimikotik intsektuak uxatzeko jarduera duten landare-zatiak (Dr. Duke-ren datu-base fitokimikoak eta etnobotanikoak)
* eltxoak uxatzeko; Florida U
* Datuak: Q123682686
* Multimedia: Insect repellents / Q123682686
# Intsentsu-ontzi

Intsentsu-ontzia intsentsua bezalako gai usaintsuak erretzen edukitzeko erabiltzen diren ontziak dira, ospakizun erlijioso edo antzeko ospakizun jakin batzuetan zeremoniarako erabiltzen direnak.
Intsentsua gai purifikatzaile edo arazlea pentsamendu magikoaren ikuspegi zenbaitetan, eta hortaz intsentsu-ontzia hainbat erlijiotan exorzismoko elementu gisa zeremoniarako erabiltzearen parte da.

## Historia

Antzinate juduan eta egiptoar eta greko-erromatarrean dokumentatuta daude (ordukoei zutikako forma eskultorikoa zutenean timiaterioak esaten zaie), eta eliza katolikoan adoptatu ziren.
Goi Erdi Aroko kodex eta freskoetan eta irudikatuta daude. Intsentsu-ontzi zaharrenek estalki zulatuko ontzi forma zutela ikusten da ikonografia zaharrean, eta 10. mendetik aurrera globo forma hartu zuten, hiruzpalau katetxorekin maneiatu behar ziren zintzilik eraman edo edukitzeko objektuak.
Garai erromanikoan itxura eta forma horiek mantendu zituzten, eta gotikoan arkitekturako dorretxoen apaindurak hartu zituzten sarri. Pizkundean, berriz, goi-estalki zulatua duen kopa zabal baten itxura hartu zuten.
Kontserbatutako alerik zaharrenak 12. mendekoak dira. Bereziki artistikoa da Tréveris-eko katedraleko 12. mendeko intsentsu-ontzia, brontze urreztatuzko zenbait gorputzez osatua, Bibliako pertsonaien irudi zizelkatuekin. Intsentsu-ontzi handienetako bat Espainiako Santiago katedraleko botafumeiroa da, metro eta erdi baino gehiagoko altuera duena.

## Iruditegia

* Kobre eta urrezko intsentsu-ontzia, Koreako antzinako Baekje erresumakoa.
* Santiago de Compostelako botafumeiroa.
* Diseinuzko intsentsu-ontzi modernoa.
* Elizgizona intsentsu-ontziarekin Filipinetako Barasoaingo elizan.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelerazko wikipediako «Incensario» artikulutik itzulia izan da, 2024-02-25 data duen 158426790 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2024-02-25 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ «incensario» wordreference.com.
* ↑ «sahumerio» wordreference.com.

## Ikus, gainera

* Pebetontzi
* Timiaterio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q373066
* Multimedia: Thuribles / Q373066
# Intruso

Intruso 1993. urtean Vicente Arandak eginiko film dramatikoa da.

## Istorioa

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Ramiro, Ángel eta Luisak umetan elkar ezagutu zuten. Hogeita hamar urte geroago, 1990ean, Santanderren bildu eta amodiozko triangelu bat sortuko da.

## Aktoreak

* Imanol Arias: Ángel
* Victoria Abril: Luisa
* Antonio Valero: Ramiro
* Alicia Rozas: Ángela
* Carlos Moreno: Ramirín
* Rebeca Roizo: Luisa (umea)
* Naím Thomas: Ángel (umea)
* Alejandro Sánchez: Ramiro (umea)
* Alicia Agut: Juliana

## Erreferentziak

* ↑ Majarín, Sara. (2013). Una vida de cine: Pasión, Utopía, Historia: Lecciones de Vicente Aranda. Editorial Zumaque S.L. ISBN 9788494011016..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6059043
# Intsektizida

Intsektizida edo intsektu-hiltzailea intsektuak hiltzeko erabiltzen den kimika gai pozointsua da. Era askotara eragiten du intsektuen heriotza intsektu-hiltzaileak: ukipenez, intsektuak irensten badu edo itolarria eraginez. Kimika osagarrien arabera, mota hauek daude: olio mineralak, inorganikoak eta organikoak (naturalak edo sintesiz lortutakoak). Intsektu-hiltzaile erabilienak hauek dira, besteak beste: pelitrea, nikotina, errotenona (hirurak naturalak), DDT-a (diklorodifeniltrikloroetanoaren laburdura) eta malathiona (azken biak sintesiaz lortutakoak).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-1-6 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q181322
* Multimedia: Insecticides / Q181322
# Intsektujale

Intsektujaleak intsektuak jaten dituzten beste izaki bizidunak dira, orokorrean animaliak, baina baita landare haragijaleak ere. Animalia txikiak izaten dira gehienetan, baina badira hainbat ugaztun handi intsektuak jaten dituztenak.
Ez da nahastu behar Insectivora ordenarekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q677088
* Multimedia: Insectivoor (ecologie) / Q677088
# Intsentsu

Intsentsua Boswellia generoko zuhaitzen erretxinatik sortutako gai usaintsua da. Batzuetan animalia eta landare jatorrizko olioarekin nahasten da, intsentsuari su ematean honek ke lurrintsua jariotzeko.
Budismoan oso erabilia den usaina da. Horrez gain, beste erlijio batzuetan ere erabilia da, adibidez kristautasunaren Eliza Ortodoxoan eta Eliza Katolikoan.

## Ikus, gainera

* Baltsamoa
* Botafumeiro
* Intsentsu-ontzia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q273131
* Multimedia: Incense / Q273131
# Ichu

Ichu Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 6.190 biztanle ditu 138,147 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1795380
* Multimedia: Ichu / Q1795380
# Il bivio (filma)

Il bivio (euskaraz: «bidegurutzea») 1951ko Fernando Cerchio italiar zinema zuzendariaren film dramatiko neorrealista da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Gerran kondekoratutako heroia izanik delituz delitu bizi izan den gizon baten istorioa. Bere taldekide gangsterrei laguntzeko polizia bihurtzea erabakitzen duenean, neska gazte batekin maitemindu eta konplize ohiak abandonatzea planteatzen hasiko da.

## Aktoreak

* Raf Vallone: Aldo Marchi
* Charles Vanel: commissario Lubiani
* Claudine Dupuis: Giovanna
* Saro Urzì: brigadiere Carlin
* Carlo Sposito: vice commissario Sani
* Mimo Billi: maresciallo Corniale
* Gianni Rizzo: Beppe, "Il curato"
* Saro Arcidiacono: Bergomi
* Evar Maran: Mario, "Il bello"
* Natale Cirino: maresciallo Aldrighi
* Francesco Navarra: Carmelo, "L'americano"
* Piero Pastore: Arrigo De Vecchi
* Pierangelo Attino: Gino
* Franco Balducci: Antonio Fioretti
* Delfi Tanzi: Margherita
* Enzo Tarascio: portavalori
* Gianni Luda
* Winni Riva
* Alberto Collo
* Ermanno Pavarino

## Erreferentziak

* ↑ «Il bivio / The Crossroads» Donostiako Zinemaldia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3793119
# Il commissario Montalbano

Il commissario Montalbano Andrea Camilleriren eleberrietan oinarritutako italiar polizia-telesaila da. 1999tik aurrera RAIn emanda, Euskal Herrian gaztelaniaz eman zuten TVE 2an eta frantsesez France 2 eta France 3an.

## Argumentua

Salvo Montalbano, Vigàtako inspektore-burua, polizia bitxia da, arduratsu baina baita irekia ere. Montalbano beti berreraikitzea lortzen duen delituen egintzak ikertzen ditu, adimenari esker eta Domenico 'Mimì Augello, Giuseppe Fazio, Galluzzo eta Agatino Catarella bere diputatua barne. Salvo-k, Genoa-n bizi den Livia Burlando-rekin distantzia luzeko tenperatura du.

## Pertsonaiak

* Luca Zingaretti: Salvo Montalbano
* Cesare Bocci: Domenico "Mimì" Augello
* Peppino Mazzotta: Giuseppe Fazio
* Angelo Russo: Agatino Catarella
* Sonia Bergamasco: Livia Burlando
* Davide Lo Verde: Galluzzo
* Marcello Perracchio: Pasquano doktorea
* Roberto Nobile: Nicolò Zito
* Carmelinda Gentile: Beatrice "Beba" di Leo

## Filmaketaren kokapen nagusiak

* Ragusa
* Punta Secca
* Modica
* Scicli
* Donnalucata
* Comiso
* Chiaramonte Gulfi
* Ispica
* Pozzallo
* Vittoria
* Scoglitti

## Kanpo estekak

* (Italieraz) visitvigata.com
* Datuak: Q9302120
* Multimedia: Commissario Montalbano / Q9302120
# Il cavaliere inesistente

Il cavaliere inesistente (euskaraz Zaldun hutsala), 1959ko Italo Calvino italiar idazlearen eleberri bat da.
Bizkonde erdibitua (1952) eta Baroi gorakaria (1957) eleberriekin batera trilogia bat osatzen du.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Agilulfo zaldunaren ahotsa bere kasket itxitik metalikoki iristen zen, eztarri bat baino armaduraren txapa berak dardar egingo baluke bezala. Eta, hala zen, armadura hutsik zegoen, Agilulforik ez zen. Bere borondatearen indarra eta ziur egotearen bitartez bakarrik Karlomagnoren gudarostearekin batera sinisgabeen aurka borrokatzeko adina nortasuna garatu zuen. Agilulfok bere indar guztiak desio zuen ordenean ezarri zituen, eta horren zehaztasun zentzuz egin zuen, Bradamante amazona harroaren bihotza bereganatu zuela.
Nortasuna eta izan eta uste izanaren arteko ezberdintasunari buruzko alegia harrigarri honetan, Calvinok bere burua gizon bat maitatua izatearen zergatiaz galdekatzen du, bai eta besteen mendekatzeko nahiaz ere, baita hirugarren batek bere burua zergatik seme, maitale edo zalduntzat jotzen duen ere. Erantzuna beharbada galderan bertan dago, bere malenkolian eta harriduran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2571696