OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Atlasa.eus

atlas.eus Euskal herriko atlas sozioekonomikoa da. Gaindegiak sortu zuen 2004an. Mapen bidez bisualizatzen ditu demografia, ekonomia, gizarte eta ingurumeneko datuak. Lau maila bereizi ditzake datuak bisualisatzeko (udalerrika, eskualdeka, herrialdeka edo estatu mailan).
Datuen jatorria estatistika institutu ofizialetatik eratorria da eta hainbat kasutan, Gaindegiak, metodologia bateratu baten bitartez zenbait datu kalkulatzen ditu lurralde eremu desberdinentzat.

## Demografiako datuak

Datu hauek eskaintzen ditu: biztanleria eta biztanleriaren bilakaera 2010/2020, biztanleriaren feminizazioa, biztanleria adin tarteen arabera (0-14, 15-29, 30-44, 45-64 eta 65 urtetik gorakoak), Jaiotza-tasa, heriotza-tasa, eta biztanleriaren hazkunde naturala.

## Ekonomiako datuak

Datu hauek kontsulta daitezke mapetan: Ehun ekonomikoaren bilakaera (2010/2020) eta dentsitatea, mikroenpresen presentzia, Industria-ehunaren dentsitatea. teknologia ertain eta handiko ehuna, enplegu nahikotasuna, ez-aktibotasunaren feminizazioa, udal aurrekontua biztanleko eta udal zorra.

## Gizarteari buruzko datuak

Datu hauek kontsulta daitezke mapetan: Jarduera-tasa (15-64 urte), langabezia-tasa (15-64 urte), herritarren arteko errenta-desoreka, lanaren errenta, alokairuko etxebizitzak, gazteen errotze-indizea 2009/2019, bakardadean bizi diren adinekoak, goi-formazioa duen biztanleria, formazio apala duen biztanleria.

## Ingurumeneko datuak

Datu hauek kontsulta daitezke mapetan: elikadura asetzeko lurra, artifizializatutako lur-azalera, biztanleriaren dentsitatea, etxebizitza-dentsitatea, etxebizitza parkearen hazkundea 2001/2018, etxebizitza hutsak, oinarrizko zerbitzu publikoen gertutasuna, eta herrialdeko hiriburura errepide bidezko distantzia

## Erreferentziak

* ↑ «Euskal Herriko eskualdeak» Argia (Noiz kontsultatua: 2021-07-03).
* ↑ SL, TAI GABE DIGITALA. (2020-05-22). «Euskal Herriaren dimentsio sozioekonomikoak erabilgarriago jarri ditu Gaindegiak» naiz: (Noiz kontsultatua: 2021-07-03).
* ↑ «Euskal Herriko Atlasa berritu du Gaindegiak | Gaindegia» www.gaindegia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-07-03).

## Ikus, gainera

* Tesiker euskaraz argitaratutako doktorego-tesien datu-basea
* Buruxkak datu-basea

## Kanpo estekak

* atlasa.eus
* Datuak: Q107407459
# Atlaseko basa asto

Atlaseko basa astoa, edo Algeriako basa astoa, Equus asinus atlanticus da bere izen zientifikoa, egun galdutako Afrikako basa astoaren azpiespezie bat izan zen.
Azkeneko Aljereko basa astoa Bona aldean Ikusia izan zen 300. urtearen inguruan. Antza erromatar garaian egindako ehiza akabatu zituen azpiespezie honetako azken basa astoak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1294976
# Atlas Ertaina

Atlas Ertaina (amazigeraz: ⴰⵟⵍⴰⵙ ⴰⵏⴰⵎⵎⴰⵙ, Atlas Anammas; arabieraz: الأطلس المتوسط‎, al-Aṭlas al-Mutawassiṭ) Marokoko Atlasaren zati den azpimendikatea da. 350 kilometrotan zehar hedatzen da, herrialdearen hego-mendebaldetik ipar-ekialdera, Rif eta Atlas Garaiaren artean. 2,3 milioi hektareako azalera hartzen du, hau da, herrialde horretako mendi garaiko domeinuaren % 18.
Khenifra, Ifrane, Boulmane, Sefrou, El Hajeb probintziak okupatzen ditu batez ere, baita Taza eta Beni Mellal probintzien zati bat ere — «Atlas Ertaineko Atea» izenez ezagutzen dena —.
Kate hori Atlas mendigunekoa da, eta, zehazkiago, Marokoko Atlasaren hiru zatietako batekoa — beste biak Atlas Garaia eta Antiatlasa dira.
Atlas Ertaina ezohiko xarma duen lurraldea da, eta fauna- eta flora-biodibertsitatean duen aberastasunak turismorako bokazioa duen eremu bihurtzen dute. Artzaintza lehen baliabide ekonomikoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Marshall Cavendish Corporation. 2006. World and Its Peoples, Published by Marshall Cavendish, ISBN 0-7614-7571-0, ISBN 978-0-7614-7571-2

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1433137
* Multimedia: Middle Atlas / Q1433137
# Atlas udalerria, Pike konderria (Illinois)

Atlas udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Pike konderrian. Azken zentsuaren arabera 468 biztanle zituen, 67.88 milia karratu (175.8 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Atlas udalerrian 142 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 28.914 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8004031
# Atlas Novus

Atlas Novus edo Atlas Maior, ondorengo edizioetan bezala, mundu mailako atlas da. Proiektua Willem Blaeuk sortu zuen eta haren semeak, Joan Blaeuk, bildu zuen. 1665ean osatu zen. Jatorrizko lanak 11 liburuki, latinez, eta 594 mapa zituen.
Theatrum Orbis Terrarum, sive, Atlas novus izenburu osoa zen eta edizioaren jatorriari zegokion. Abraham Orteliusen 1570eko Theatrum Orbis Terrarum aurreko lan batean oinarrituta dago.

## Kanpo estekak

* *Theatrum orbis terrarum sive atlas novus in quo tabulae et descriptiones omnium regionum. Blaeu, Willem Janszoon (1571-1638). Miguel de Cervantes Liburutegi Digitalean jasotako bertsioa.
* Datuak: Q8208445
* Multimedia: Atlas Novus (Blaeu) / Q8208445
# Atlas Garaia

Atlas Garaia Marokoko Atlasaren zati den azpimendikate bat da. Bertan daude Ipar Afrika guztiko tontorrik garaienak, tontorrik garaiena Tubqal mendia delarik, 4167 metrorekin. Ozeano Atlantikoarekin Agadir inguruan elkartzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q584279
* Multimedia: High Atlas / Q584279
# Atlas V

Atlas V, Lockheed Martin eta Boeing estatubatuar enpresek eraikitako behin erabiltzeko suziri bat da. Alabamako Decatur hiriko lantegian eraikia izan zen.
Suziriaren lehen etapa keroseno eta oxigeno likido nahasketaz elikatua da, RD-180 errusiar motorra erabiliz, eta bigarren etapan Centauro motorra erabiltzen du.
2002ko abuztutik 12tik 2018ko maiatzerarte aldiz jaurtia izan da.
* Datuak: Q23625
* Multimedia: Atlas V / Q23625
# Barretartia

"Barretartia" 2012an Idoia Torregarai Martija komunikazio-arduradun eta umoregileak sortutako blog pertsonala da, euskaraz idatzitakoa.
Formazioz kazetaria eta gidoilaria da Torregarai, baina praktikaz komunikazio-arduraduna eta bihotzez umore-zalea da.

## Blogaren helburua

Blogaren helburua profesional, pertsona edo erakundeei umorearen bidez bizitza kalitatea hobetu eta beraien lana hobetzeko estrategiak eskaintzea da. Umorea, euskara eta sormenarekin batera, beti izan baita bere bizitzan zutabe garrantzitsua, eta hori dela eta 2012an Barretartia bloga ireki zuen, umorezko eta umoreari buruzko euskarazko gunea. Ordutik hona umore sorkuntzan, formazioan eta ikerkuntzan dabil.

## Atalak

Umorearen inguruko hainbat material eta azalpen azaltzen dira blogean, atal hauen arabera antolatuta: argazkiak, ariketak, barrelariak, hausnarketak, elkarrizketa, entzteko, formakuntza, hemeroteka, ikusteko eta irakurtzeko.

## Erreferentziak

* ↑ «Barretartia Umore Zerbitzuak» www.hikhasi.eus (Hik hasi) (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).
* ↑ gaztezulo. «Umore beharrean? Barretartia!» Gaztezulo (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).
* ↑ all_powerful_Oz. «Idoia Torregarai: "Emakumeok umorean ahaldundu behar gara"» Gaztezulo (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Honi Buruz» barretartia 2012-08-26 (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).
* ↑ «Barretartia egitasmoak umorea landu eta sustatzeko ikastaroak, hitzaldiak, aholkuak eta ikuskizunak egingo ditu» El Correo 2018-04-29 (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).
* ↑ Mujika Telleria, Amagoia. (2018). «Umore zerbitzuak, umoreari merezi duen tokia eta prestigioa emateko» GAUR8 (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).

## Ikus, gainera

* Emakume umoregileak
* Luze edo motz
* Bakean Dagoena Bakean Utzi
* Euskal blogosfera

## Kanpo estekak

* "Barretartia" bloga
* "Barretartia" zerbitzuak
* @barretartia kontua Twitterren
* Pakian donai, pakian utzi Hamaika Telebista, (2018-03-16)
* @bootxo, Idoia Torregarairen kontua Twitterren.
* Idoia Torregarai Linked-in sare-sozial profesionalean
* «Idoia Torregarai: 'Mendizale utopikoa naiz ni, gustatzen zait baina ez naiz joaten'» www.eitb.eus 2019/09/09
* Idoia Torregarai 89 emaitza Usurbilgo Noaua! aldizkarian 'Idoia Torregarai' bilatuta.
* Datuak: Q111420630
# Barrett (Minnesota)

Barrett Minnesotako hiri bat da. Grant konderrian kokatua dago. 2010ean 415 biztanle zituen, 5,40 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Grant konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1958812
* Multimedia: Barrett, Minnesota / Q1958812
# Barrettini

Barrettini, Italiako Sardiniako uharte txiki bat da, Tirreno itsasoan.
# Barretos

Barretos Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 122.485 biztanle ditu 1.566,161 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1637488
* Multimedia: Barretos / Q1637488
# Barrettali

Barrettali Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.

## Erreferentziak

* INSEE

## Kanpo estekak

* Datuak: Q523484
* Multimedia: Barrettali / Q523484
# Barrett (Texas)

Barrett Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Harris konderrian kokatuta dago, Texas estatuan. 5.223 biztanle ditu, 17,139438 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Harris konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q975939
* Multimedia: Barrett, Texas / Q975939
# Barretxe jauregia

Barretxe jauregi-etxea Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen jauregi-etxe bat da.

## Kokalekua

Alde Zaharrean dago, Santa Maria kalea eta Etxezarreta kalearen artean, eta Barrena jauregiari atxikia.

## Eraikina

Eraikin berezia da, izan ere bere barruti berrituan eraikin zaharragoen arrastoak gordetzen ditu: alde batetik, herriaren Erdi Aroko harresiaren sektore bat, bertan gezileiho handi bat ikus daiteke. Bestetik, hamar bat metro atzera eramana dagoen XV. mendeko etxe baten fatxada bat ikus daiteke. Etxe horretatik leiho biki bat eta bi dobelak soilik osatzen duten ate zorrotz bat mantentzen dira. Multzo guztia erakusketa gela da gaur egun.
Barretxe etxeko lehen solairuan Goierriko interpretazio Zentroa ere topatuko duzu eta D'elikatuz izeneko elikaduraren hedapenerako zentro bat ere bai.

## Kanpo estekak

* D'elikatuz elikaduraren hedapenerako zentroaren webgunea (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q20492828
# Barrexerka

Barrexerka 2018an Donostian sortu zen antzerki konpainia da. Umorea ardatz, bakarrizketak, esketxak eta antzerkiak uztartzen dituzte emanaldi bakarrean. Azken 5 urte hauetan 11 emanaldi desberdin sortu dituzte, antzokiak jende gaztez betetzea lortuz eta euskaraz umorea egitea uste baino sinpleagoa dela erakutsiz.
Aurten "Bagoiaz" deituriko emanaldiarekin ari dira Euskal Herriko txoko desberdinak alaitzen. Donostian estreinatu zen emanaldi honek arrakasta eta harrera paregabea jaso du hurbildu ziren guztien partetik.

## Partaideak

Zuzendariak: Mikel Irazusta, Maialen Sorzabalbere
Gidoilariak: Mikel Irazusta, Ekain Arrieta eta Maialen Sorzabalbere
Aktoreak: Graxi Arregi, Nerea Aranburu, Amaia Iraundegi, Amaia Rojo, Ekain Arrieta, Mikel Irazusta, Maialen Sorzabalbere, Peru Ansoren, Garazi Mitxelena, Nerea Ramirez
Teknikariak: Ander Murua, Amaia Sorzabalbere eta Imanol Mendizabal

## Ibilbidea
### 2018

Lugaritz Kultur Etxean "BXK 1.0"
Gure Zirkuan "BXK 2.0"

### 2019

Gazteszenan "BXK 3.0"
Bergarako Seminarixoan "BXK Barretourra"
Oiartzungo Kataxulon "BXK Barretourra 2019"
Saguesen Real Sociedad ft. "BXK"

### 2020

Antzoki Zaharrean “Barkatu Eragozpenak” emanaldia
Elgetako Kafe Antzokioan "BXK Barretourra"
DOKA kafe antzokian "BXK Barretourra"
Hernanin Biteri Antzokian "BXK Barretourra"
Astigarragan Erribera Antzokian "BXK Barretourra"

### 2021

Gazteszenan “Ez Etorri” emanaldia
Pasai Antxoko Kultur Etxean “Ez etorri” emanaldia
Añorgako Antzoian “Ez Etorri” emanaldia
Baztan Iruritan "BXK Barretourra"
Tolosa Leidor Antzokian BXK Barretourra

### 2022

Gazteszenan “Hor esketxa dago” emanaldia
Korrika Kulturalean “Hor esketxa dago” emanaldia
Lezamako euskaraldian "BXK Barretourra"
Durangoko Azokako inaugurazio ekitaldia
Durangoko Azokako Eszenan "Hor Esketxa dago"
Donostiako Kutxa Kultur kluban “Hor esketxa dago” emanaldia

### 2023

Hernaniko Biteri Antzokian “Hor esketxa dago”
Gazteszenan “Bagoiaz!” emanaldia (pase bikoitza estreinaldian)
Astigarragako Erriberan “Bagoiaz!” emanaldia
Oñatiko antzokian “Bagoiaz” emanaldia (pase bikoitza)
Lezon “Bagoiaz” emanaldia
Urnietako Sarobe Antzokian “Bagoiaz” emanaldia
# Barrhead

Barrhead, Eskoziako gaeleraz: Ceann a' Bharra eta eskozieraz: Baurheid, Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Renfrewshire konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2598252
* Multimedia: Barrhead / Q2598252
# Axel Kicillof

Axel Kicillof (1971ko irailaren 25a - ) argentinar ekonomialari eta politikaria da, egun Argentinako ekonomia ministroa. Joera keynesianistako ekonomialaria izateagatik da ezaguna.

## Bizitza

Psikiatra eta psikologo baten semea, ohorezko aipamenez titulatu zen Ekonomian Buenos Airesko Unibertsitatean. 1992an TNT (Tontos pero no Tanto) ezkertiar ikasleen elkartea sortu zuen. Geroago La Cámpora erakunde peronistara bildu zen. Siderar eta Aerolíneas Argentinas enpresetan zuzendaritza karguetan jardu zuen, Cristina Fernándezen gobernura heldu arte, non ekonomiako ministrorde kargua eskuratu zuen, politika ekonomikoaren idazkari karguarekin batera. Ezaguna da 2012ko martxoan YPF enpresaren nazionalizazioa bultzatzaile nagusia izateagatik. Horren ondoren, enpresa horretako administratzaile izendatu zuten. 2013ko azaroan Argentinako ekonomia ministro izendatu zuten. Soledad Quereilhac irakaslearekin dago ezkonduta eta bi haurren aita da.
* Datuak: Q3754443
* Multimedia: Axel Kicillof / Q3754443
# Axel Jungk

Axel Jungk (Zschopau, 1991ko martxoaren 5a) alemaniar kirolaria da, skeletonean lehiatzen da.
Neguko Olinpiar Jokoetan bi aldiz parte hartu zuen. Zilarrezko domina lortu zuen Pekinen 2022an, eta zazpigarrena Pyeongchang 2018an.
Bost domina irabazi zituen Munduko Skeleton Txapelketan 2015 eta 2020 bitartean, eta bi domina Europako Skeleton Txapelketan, zilarra 2019an eta brontzea 2018an.

## Nazioarteko palmaresa

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Pekin (Txina) | 02 ! | Banakakoa |
| Munduko txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2015 | Winterberg (Alemania) | 01 ! | Talde mistoa |
| 2016 | Igls (Austria) | 01 ! | Talde mistoa |
| 2017 | Königssee (Alemania) | 01 ! | Talde mistoa |
| 2017 | Königssee (Alemania) | 02 ! | Banakakoa |
| 2020 | Altenberg (Alemania) | 02 ! | Banakakoa |
| Europako txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2018 | Igls (Austria) | 03 ! | Banakakoa |
| 2019 | Igls (Austria) | 02 ! | Banakakoa |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q792208
* Multimedia: Axel Jungk / Q792208
# Axel Paulsen

Axel Paulsen (Aker, 1855eko uztailaren 18a - Nesodden, 1938ko otsailaren 9a) norvegiar izotz gaineko patinatzaile bat izan zen, abiadura-patinajean zein patinaje artistikoan nabarmendu zena. Abiadura-patinajeko txapeldun izan zen 1882an Vienan egin zuten munduko patinajeko lehen lehiaketan, eta, ondorengo urteetan, munduko bost marka ezarri zituen distantzia desberdinetan. Patinaje artistikoko jauzi bat asmatu zuen, «Axel» izena jaso zuena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28943
* Multimedia: Axel Paulsen / Q28943
# Axel Honneth

Axel Honneth (Essen, Alemania, 1949ko uztailaren 18a) filosofo eta soziologo alemaniarra da. Frankfurteko Eskolako hirugarren belaunaldiko pentsalari garrantzitsuenetakoa da eta errekonozimenduaren teoriarengatik ezaguna da. Gizartearen Teoria Kritikoaren jarraitzailea da. Jürgen Habermasen oinordeko kontsideratzen du bere burua.
2011tik New Yorkeko Columbiako Unibertsitateko irakaslea da.

## Axel Honneth-en lanak
### Alemanez

* 1994 - Kampf um Anerkennung. Zur moralischen Grammatik sozialer Konflikte, Frankfurt.
* 2000 - Das Andere der Gerechtigkeit. Aufsätze zur praktischen Philosophie, Frankfurt.
* 2001 - Leiden an Unbestimmtheit. Eine Reaktualisierung der Hegelschen Rechtsphilosophie, Frankfurt.
* 2002 - Befreiung aus der Mündigkeit. Paradoxien des gegenwärtigen Kapitalismus, Frankfurt.
* 2003 - Unsichtbarkeit. Stationen einer Theorie der Intersubjektivität, Frankfurt.
* 2006 - Schlüsseltexte der Kritischen Theorie, Wiesbaden.

### Ingelesez

* 1993 - The Critique of Power: Reflective Stages in a Critical Social Theory (Studies in Contemporary German Social Thought), Massachussets.
* 1996 - The Struggle for Recognition: The Moral Grammar of Social Conflicts (Studies in Contemporary German Social Thought), Massachussets.

### Gazteleraz

* 1997 - La lucha por el reconocimiento: por una gramática moral de los conflictos sociales, Editorial Crítica, Barcelona, ISBN 978-84-7423-676-7.
* 2006 - ¿Redistribución o reconocimiento? (con N. Fraser), Ediciones Morata, Madrid, 2006 ISBN 978-84-7112-501-9.
* 2007 - Reificación. Un estudio en la teoría del reconocimiento, Buenos Aires y Madrid, Katz Barpal Editores, ISBN 84-935187-9-4.
* 2009 - Crítica del agravio moral: patologías de la sociedad contemporánea, Fondo de Cultura Económica, México, 978-95-05578-22-1. (Ficha en FCE)
* 2009 - Crítica del poder: fases en la reflexión de una teoría crítica de la sociedad, A.Machado Libros, ISBN 978-84-7774-778-9.
* 2009 - Patologías de la razón. Historia y actualidad de la Teoría Crítica, Buenos Aires y Madrid, Katz Barpal Editores, ISBN 978-84-96859-49-4.

### Frantsesez

* 1996 - Reconnaissance , in Dictionnaire d’éthique et de philosophie morale, PUF.
* 1996 - La Dynamique sociale du mépris. D'où parle la théorie critique ?, in Habermas, la raison, la critique, Cerf.
* 1998 - L'Autonomie décentrée, in La modernité en questions. De Richard Rorty à Jürgen Habermas, Cerf.
* 1999 - Intégrité et mépris : principes d'une morale de la reconnaissance , Recherches sociologiques 30 zki.
* 2000 - La Lutte pour la reconnaissance, Cerf.
* 2004 - La Théorie de la reconnaissance : une esquisse eta Visibilité et invisibilité : sur l’épistémologie de la "reconnaissance" ', Revue du MAUSS n° 23.
* 2006 - La Société du mépris, La Découverte.
* 2007 - La Réification : petit traité de théorie critique, Gallimard.
* 2008 - Les Pathologies de la liberté, La Découverte.
* 2013 - Un monde de déchirements. Théorie critique, psychanalyse, sociologie, La Découverte.
* Datuak: Q60735
* Multimedia: Axel Honneth / Q60735
# Axel Müller

Axel Müller (1992ko urtarrilaren 3a) arkularia da. Suitza ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Axel Müller

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1706656
# Augusto Righi

Augusto_Righi Fisikari italiarra izan zen (Bolonia, 1850eko abuztuaren 27a - 1920ko ekainaren 8a). Palermoko eta Boloniako unibertsitateetako irakaslea. Zenbait ikerketa-gai landu zituen bereziki: elektrizitatearen hedapena gasen barruan, eta uhin elektromagnetikoen erreflexioa azal mekanikoen gainean. Marconiren irakasle izan zen Boloniako unibertsitatean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q742634
* Multimedia: Augusto Righi / Q742634
# Augusto Roa Bastos

Augusto Roa Bastos (Asuncion, 1917ko ekainaren 13a - Asuncion, 2005eko apirilaren 26a) paraguaiar idazlea izan zen.

## Bizitza eta lanak

Nekazari-herri batean sortu zen. Eskola militarrean ikasi zuen 1925etik aurrera eta Chacoko gerran (1932-1935) parte hartu zuen. Espainiako literatura klasikoa irakurri zuen urte haietan. 1942an El ruiseñor de la aurora (Egunsentiko urretxindorra) poesia-liburua idatzi zuen, espainiar idazleen eraginpean. Hurrengo urteetan uko egin zion obra hari. 1947an Buenos Airesa joan zen, Paraguaiko gerra zibiletik ihesi, eta han bizi izan zen Paraguaiko enbaxadako kultura-aholkulari eta kazetari gisa.
1953an El trueno entre las hojas (Trumoia hostoen artean) ipuin-bilduma idatzi zuen, Paraguaiko herri xeheak pairatzen duen injustiziari buruzkoa, gerora Hego Amerikan barrena zabalduko zen errealismo magikoaren ildotik idatzia. Paraguaiko XX. mende hasierako historia kontagai duen Hijo de hombre (1960, Gizonaren semea) eleberriak arrakasta handia ekarri zion. Prosazko bi obra horiek film-liburu bihurtu zituen, eta zinemarako beste liburu batzuk idatzi zituen 1960 ondoren. Paraguaiko gerra zibileko gehiegikeriez istorio laburrak bildu zituen El baldío (1966, Lugorria) obran eta giza existentziaz eta psikologiaz idatzi zuen Los pies sobre el agua (1967, Oinak ur gainean) eta Madera quemada (1967, Zur kiskalia) ipuin-bildumetan.
1970. urtean Paraguaira itzuli zen literatura-irakasle gisa eta 1974an Yo el supremo (Ni, buruzagi gorena) eleberria argitaratu zuen, José Gaspar Rodríguez de Francia Paraguaiko diktadorearen bizitza oinarritzat hartuta. 1976an Okzitaniako Tolosara joan zen, hango unibertsitateko literatura-irakasle. 1982. urtean Paraguaiko herritartasuna ukatu ondoren, Espainiakoa eta Frantziakoa eman zitzaizkion (1983an eta 1987an, hurrenez hurren).
Bere ibilaldian sari ugari jaso zituen: British Council saria (1948), Editorial Losada saria (1959), Paraguaiko Literaturako Sari Nazionala (1995), José Martí saria (2003), Konex Mercosur saria (2004) eta Cervantes saria (1989).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q159967
* Multimedia: Augusto Roa Bastos / Q159967