# LTS bertsio

LTS bertsioa, euskaraz Epe Luzeko Laguntza izango duen bertsioa, (ingelesez eta nazioartean LTS Long-term support) produktuaren bizi-zikloa kudeatzeko politika bat da, eta software informatikoa modu egonkorrean askatzen da, edizio estandarra baino epe luzeagoan. Normalean, termino hori kode irekiko softwarerako gordetzen da, softwarearen edizio estandarra baino hilabete edo urte gehiagoz onartzen den softwarearen edizio bat deskribatzen baitu.
Epe laburreko laguntza (STS) softwarearen edizio estandarrerako laguntza-politika bereizten duen terminoa da. STS softwareak oso bizi-ziklo laburra du, eta LTS argitalpenetik kanpo geratzen diren ezaugarri berriak izan ditzake, LTSren askapenaren egonkortasuna edo bateragarritasuna arriskuan ez jartzeko.

## Ezaugarriak

LTSk fidagarritasun-ingeniaritzako printzipioak aplikatzen ditu softwarearen garapen-prozesuan eta softwarearen merkaturatzearen bizi-zikloan. Epe luzeko laguntzak softwarearen mantentze-aldia luzatzen du; softwarearen eguneratze-mota eta maiztasuna ere aldatzen ditu, arriskua, gastuak eta softwarearen hedapena etetea murrizteko, eta, aldi berean, softwarearen fidagarritasuna sustatzen du. Ez du nahitaez laguntza teknikoa eskatzen.
Epe luzeko laguntza-aldi baten hasieran, software-garatzaileek ezaugarrien izoztea ezartzen dute: softwarearen akatsak eta ahultasunak zuzentzeko adabakiak egiten dituzte, baina ez dituzte ezaugarri berriak sartzen, eta horrek, epe jakin batean, erregresioa eragin dezake. Softwarearen mantentzaileak bakarka banatzen ditu adabakiak edo paketatu egiten ditu mantentze-lanetarako, puntu-jaurtiketetarako edo zerbitzu-paketeetarako. Berme-aldiaren amaieran, produktuak bere balio-bizitzaren amaierara iristen da edo berme-maila txikia jasotzen du denboraldi batez (adibidez, lehentasun handiko segurtasun-adabakiak soilik).

## Justifikazioa

Softwarea eguneratu aurretik, erabakitzeko ahalmena duen batek kontuan har ditzake eguneratzearen arriskuak eta kostuak. Pentsatu beharko du ea merezi duen bertsio berria instalatzea, zenbait berrikuntzekin baina berme gutxiagoekin.
Software-garatzaileek ezaugarri berriak gehitu eta software-akatsak konpondu ahala, akats berriak egin ditzakete edo funtzionaltasun zaharra hautsi. Softwarean huts egiten duenean, erregresio deritzo. Softwarearen editore edo mantentzaile batek erregresio-arriskua murrizteko bi modu daude: maiztasun txikiagoarekin eguneratze garrantzitsuak askatzea eta erabiltzaileei softwarearen bertsio alternatibo eta eguneratu bat probatzea. LTS softwareak arriskuak murrizteko bi estrategia hauek aplikatzen ditu. Softwarearen LTS edizioa STS edizioarekin batera argitaratzen da (epe laburreko euskarria). STS edizioaren eguneratze nagusiak maizago argitaratzen direnez, LTSren erabiltzaileei LTS edizioan sar litezkeen aldaketen aurrebista eskaintzen die, aldaketa horiek kalitate nahikotzat jotzen direnean.
Softwarearen bertsio zaharragoak erabiltzeak hobekuntzari lotutako arriskuak eragotz baditzake ere, software zaharrarentzako laguntza galtzeko arriskua ekar dezake. Epe luzeko laguntzak gai horri heltzen dio, eta erabiltzaileei eta administratzaileei bermatzen die softwarea epe jakin batean mantenduko dela, eta argitaratzeko hautatutako eguneratzeek askoz ere erregresio-arrisku txikiagoa ekarriko dutela. LTS softwarearen mantentzaileek IT arrisku txikia duten edo IT arriskua murrizten duten eguneratzeak bakarrik argitaratzen dituzte (segurtasun-adabaki gisa). LTS softwarerako adabakiak argitaratu egiten dira, haiek instalatzea ez instalatzea bezain arriskutsua ez delako.

## LTS bertsioak dituzten software libre batzuk

Argitaratze-ziklo normalaz gain LTS bertsio espezifikoa duten software batzuk soilik zerrendatzen ditu taula honek. Proiektu askok, hala nola CentOSek, laguntza-aldi luzea eskaintzen dute merkaturatze bakoitzerako.
| Softwarea | Software-mota | LTSren lehen askapenaren data | LTS aldia | STS aldia | Oharrak |
| Likidotzeko makina | Grafiko informatikoak | 2020ko ekainaren 3a (v2.83) | 2 urte | | |
| OS Chrome | Sistema eragilea | 2022ko martxoa | 6 hilabete | 4 aste | Chrome Enterprise and Education Help Center on Long-term Support (LTS), Chrome OSen |
| Lineako laguntza | Bulegoko suitea | 2016ko ekainaren 2a | 1 urte | Txantiloi:Depends | Zure STSa normalean hilabetekoa da. |
| Mahaigainerako lineako laguntza | Bulegoko suitea | 2013ko maiatzaren 11 | 3 urte | | Windows, macOS eta Linuxentzat, LibreOffice-ren fabrikako edizioa. "LTS laguntza, 3 urtez, estandar gisa, 5 urtera arte, beharrezkoa bada". Online kolaboratzen du Mugikorrerako (Androiden, iOSen eta Chrome OSen), ez dute errodadura-eguneratzeak jasotzen dituen LTSrik; STSa Online Kolaboratzen duen zerbait gehiago da. |
| Django | Aplikazio-esparrua | 2012ko martxoaren 23a (v1.4) | 3 urte | 16 hilabete | |
| GNU/Linux behar dute | Linux-en banaketa | 2014ko ekainaren 1a | 5 urte | 3 urte | LTS (kosturik gabe) "arrakasta izan nahi duten boluntario eta enpresen talde bereiziak" ematen du. Ordainketa partzialak (zenbait bertsiotarako) Epe luzeko laguntza (ELTS), 2 urte gehiago LTSren 5. urtean, Freexianek emandakoa. |
| Joomla! | CMS | 2008ko urtarrila (v1.5) | 2 urte, 3 hilabete | 7 hilabete | Joomlatik! web-aplikazio bat da, epe luzeko euskarria, eta legatutako web-nabigatzaileentzako euskarria ere badakar. |
| Laravela | Aplikazio-esparrua | 2015eko ekainaren 9a (v5.1) | 3 urte | 1 urte | LTSren liberazioetarako, 2 urteko akatsen zuzenketak egiten dira eta 3 urteko segurtasun-soluzioak ematen dira. Liberazio orokorretarako, akats-zuzenketak 6 hilabeterako eta segurtasun-zuzenketak urtebeterako egiten dira. |
| Linuxeko kernela | Kernel | 2008ko urriaren 11 (v2.6.27) | data-sort-value=72 Txantiloi:Depends, 6, 10+ years | Txantiloi:Depends | Linux kernel v2.6.16 eta v2.6.27 LTSn laguntza ez-ofiziala jaso zuten, Linux Fundazioan 2011ko lan-talde batek epe luzeko laguntza-ekimen formal bat hasi aurretik. LTSren berme-aldia 6 urtekoa izan zen; Linux 4.4 nukleoak 6 urteko laguntza izango du "Azpiegitura Zibileko Plataforma" (CIP) izeneko proiektuak bere gain hartu baino lehen. Proiektu horren asmoa da gutxienez 10 urtez mantentzea "SLTS (Super Long Term Support)" proiektuaren azpian (CIPk, oraingoz, 86xbit hardwarea mantentzea erabaki du. "Erabilera-kasuen CIP proiektuak 25-50 urteko bizi-zikloa du". eta LHIk 15 urtetik gorako laguntza aurreikusten du. |
| Linux Mint | Linux-en banaketa | 2008ko ekainaren 08a | 5 urte | 6 hilabete | 13. bertsiotik aurrera, LTS aldia hiru urtetik bostera igo zen, Linux Mint Ubuntutik baitator. 16. bertsioa ez zen LTS izan. |
| Java | Makina birtuala eta exekuzio-denboraren ingurunea | 2018ko irailaren 25a (v11) | 6 urte (gehiago bertsio zaharretarako edo saltzailearen arabera) | 6 hilabete | Java 17 6 urterako da bateragarria, e.g. Microsoft. Java 8 Oraclek babesten du 16 urte bitarte. Java 9 baino lehenagoko bertsio guztiak denboraldi luzez (4 urte edo gehiago) jasan ziren. |
| Moodle | Aplikazio-esparrua | 2014ko maiatzaren 12a (v2.7) | 3 urte | 18 hilabete | |
| Matomoa | Web-analisia | 2016ko otsailaren 03a (v2.16) | • 12 hilabete | Lau aste | |
| Tokian | Exekuzio-denboraren sistema | 2015eko urriaren 12a (v4.2.0) | 18 hilabete | 12 hilabete | |
| Sinfonya | Aplikazio-esparrua | 2013ko ekaina | 3 urte | 8 hilabete | |
| Tikia | Wiki/CMS | 2009ko maiatza | 5 urte | 6 hilabete | Hirugarren bertsio bakoitza Long Term Support (LTS) bertsio bat da. |
| 7.0 triskela | Linux-en banaketa | 04-11-14 | 5 urte | 1 urte | 3.13, GNOME fallback 3.12 eta Abrowser edo GNU IceCat |
| TYPO3 | CMS | 2011ko urtarrila (v4.5 LTS) | 3 urte (min.) | Txantiloi:Depends | TYPO3 TYPO3 elkarteak zuzendutako web aplikazio bat da. |
| Ubuntu | Linux-en banaketa | 2006ko ekainaren 1a (Ubuntu 6.06 LTS) | 5 urte, 10 urte MEErekin | 9 hilabete 1 | Bi urtean behin LTS bertsio berria argitaratzen da. 2006tik 2011ra, mahaigainerako LTSren euskarria bi urte ingurukoa izan zen, eta bost zerbitzariena, baina orain LTSren bertsioek bost urteko iraupena dute bientzat. Segurtasun-mantentze-lan zabaldua (ESM) beste 5 urtez erabil daiteke Ubuntu 14.04 eta ondorengo LTS librazioetan. |
| Windows 10 | Sistema eragilea | 2015eko uztailaren 29a (v10.0.10240) | 10 urte | 18 hilabete (lehen 8-12 hilabete) | Windows 10-en Epe Luzeko Zerbitzuaren Kanalaren (LTSC) liberazioak (lehen Epe Luzeko Zerbitzuaren Adarra) 10 urtez oinarritzen dira xedearen makina kritikoetan. LTSC bertsioak segurtasun-eguneratzeak jasotzen ditu hilero; LTSC bertsioaren eguneratzeek aldaketa gutxi edo batere ez dakarte. 2-3 urtetik behin, LTSCren bertsio berri garrantzitsu bat argitaratzen da, baina enpresek LTSCren egungo bertsioari eustea erabaki dezakete, bizi-amaierara arte. LTSC bertsioa Windows 10 Enterprise-ren edizioa exekutatzen duten enpresek bakarrik erabil dezakete. Sei hilean behin, gutxi gorabehera, sistema eragilearen bertsio berriak eskuratzen dituzte Sei Hilean behin (lehen lau hilean behin) Sei Hilean behin, eta negozio-bezeroak, berriz, SACen bertsio berrietan eguneratzen dira, Microsoftek SACen askapena kontsumitzaile erregularrentzat askatu eta lau hilabetera, gutxi gorabehera (lehen, askapen bereizia egiten da zortzi hilean behin). |
| Windows 11 | Sistema eragilea | 2021eko urriaren 05a (v10.0.22000.258) | 3 urte (Enpresa eta Hezkuntza argitalpenak) | 2 urte | "Windows 11-ren ezaugarrien eguneratzeak urte naturalaren bigarren erdian argitaratuko dira, eta 24 hilabeteko laguntza izango dute Home, Pro, Pro, Pro for Workstations eta Pro Education edizioetarako. Windows 11 Enpresa eta Hezkuntza argitalpenetarako 36 hilabeteko laguntza izango du." |
| Zabbix | Sareen jarraipenerako softwarea | 2012ko maiatzaren 21a (2.0) | 5 urte | 6 hilabete | Zero puntuko bertsioak (3,0, 4,0, 5,0, etab.) hiru urtez "Euskarri osoa" eta "Euskarri mugatua" (E.G., segurtasun-eguneratzea) duten LTS jaurtiketak dira, bost urterako. Liberazio estandarrak (5.2, 5.4, etab.) sei hilean behin askatzen dira, eta softwarearen hurrengo bertsiora arte bakarrik onartzen dira (gehi hilabete bat, segurtasun-zuzenketak egiteko). |
    1. Ubuntu, Debian, gurasoen banaketari laguntzeko epea hurrengo bertsio egonkorra askatu eta urtebetera da. Debian 6.0 "Squeeze"tik, LTS euskarria (akatsen zuzenketak eta segurtasun-adabakiak) bertsio guztiei gehitu zitzaien. STBaren euskarri-denbora, oro har, 5 urte ingurukoa izaten da bertsio bakoitzerako. Debianen askatze-ziklo irregularra dela eta, laguntza-denborak aldatu egin daitezke batez besteko horretatik, eta LTS euskarria ez da Debian taldea, boluntario-talde bat baizik.

## Erreferentziak

* ↑ «Release and support cycle» Joomla! Documentation.
* ↑ Roosendaal, Ton. (20 May 2020). Long-term Support Pilot. Blender Developers Blog.
* ↑ Bärwaldt, Eric. (2020-09-01). «Working Together Tools for collaborative office work» Linux Magazine (238/2020).
* ↑ Collabora Office repository.. Collabora Productivity 11 May 2013.
* ↑ «Collabora Office The enterprise-ready edition of LibreOffice» Collabora Office.
* ↑ Graham, Tim. (25 June 2015). «Django's Roadmap» djangoproject.com (Django Software Foundation).
* ↑ «Debian -- News -- Long term support for Debian 6.0 Announced» www.debian.org.
* ↑ «LTS - Debian Wiki» wiki.debian.org.
* ↑ van Geest, M.. (22 August 2011). «Release and support cycle» Joomla! Documentation (Joomla! Project Team).
* ↑ Barnes, Eric L.. (1 May 2015). «Everything we know about Laravel 5.1 – Updated» laravel-news.com (Laravel-news).
* ↑ Barnes, Eric L.. (30 April 2015). «Laravel announces v5.1 will be LTS» laravel-news.com (Laravel-news).
* ↑ «Support Policy» laravel.com.
* ↑ Larabel, Michael. (26 October 2011). «Linux Foundation Backs Long-Term Support Kernels» Phoronix (Phoronix Media).
* ↑ «What is LTSI?» linuxfoundation.org (The Linux Foundation).
* ↑ (Ingelesez) CIP. (2018-10-23). «Renesas RZ/G2M-96CE board adopted as Arm64 reference board for the next CIP SLTS Kernel» Civil Infrastructure Platform.
* ↑ https://wiki.linuxfoundation.org/_media/civilinfrastructureplatform/whitepaper_short.pdf
* ↑ https://www.renesas.com/us/en/about/press-center/news/2017/news20171016.html
* ↑ https://mp.renesas.com/en-eu/rzg/marketplace/rzg_labo/RZGL000004.html
* ↑ «Linux Mint Releases» linuxmint.com.
* ↑ Oracle Java SE Support Roadmap. Oracle Corporation 2018-09-25.
* 1 2 3 «Releases - MoodleDocs» docs.moodle.org.
* 1 2 Aubry, Matthieu. (January 11, 2016). «Announcing Long Term Support in Matomo 2 – The analytics platform for your mission critical projects» Official Matomo Blog.
* ↑ «Milestones - matomo-org/matomo» GitHub.
* ↑ «When is the next release of Matomo? What is the release schedule?» Matomo.org.
* ↑ Node v4.2.0 (LTS). .
* ↑ Trisquel Belenos
* ↑ Baschny, Ernesto. (26 January 2011). «TYPO3 4.5» TYPO3Wiki (TYPO3 Association).
* 1 2 Brockmeier, Joe. (1 June 2006). «Mark Shuttleworth on Ubuntu Long Term Support» Linux.com (Linux Foundation).
* 1 2 Darra, Clive. (23 May 2006). «LTS» Ubuntu Wiki (Canonical Ltd.).
* ↑ Ubuntu Server 20.04 LTS: Stability, security and more. .
* ↑ (Ingelesez) «Ubuntu 14.04 and 16.04 lifecycle extended to ten years» Ubuntu.
* ↑ «Windows 10 release information» technet.microsoft.com.
* 1 2 3 «Overview of Windows as a service» technet.microsoft.com.
* ↑ (Ingelesez) «Windows lifecycle and servicing update» TECHCOMMUNITY.MICROSOFT.COM 2021-06-28.
* ↑ Zabbix release list. .
* 1 2 Zabbix Life Cycle & Release Policy. .
* ↑ Kern, Philipp; Piat, Franklin; Simmons, Geoff. (19 April 2006). «Point Releases» Debian Wiki (Debian Project).
* ↑ «Debian security FAQ» Debian.org (Debian Project).
* ↑ «[SECURITY [DSA 2907-1] Announcement of long term support for Debian oldstable»] lists.debian.org.
* ↑ LTS - Debian Wiki. Debian Project.
* 1 2 «Debian Version History» Debian.org.
* ↑ «LTS/FAQ - Debian Wiki» wiki.debian.org.

## Bibliografia

* (Ingelesez) Arnuphaptrairong, Tharwon. (2011). «Top Ten Lists of Software Project Risks: Evidence from the Literature Survey» Proceedings of the International MultiConference of Engineers and Computer Scientists 2011 1 ISBN 978-988-18210-3-4. ISSN 2078-0966..
* (Ingelesez) «What makes software dependable?» bcs.org (BCS) 5 February 2007.
* (Ingelesez) Brenner, Bill. «Outdated software is risky business» Search Security (TechTarget).
* (Ingelesez) «Deploying software: Principles to ensure frequent, low-risk deployments» Government Service Design Manual (Government Digital Service).
* (Ingelesez) Graydon, Patrick J.; Knight, John C.; Xiang Yin. (2010). Practical Limits on Software Dependability: A Case Study. .
* (Ingelesez) Humble, Jez. (16 February 2012). «Four Principles of Low-Risk Software Releases» InformIT (Pearson Education).
* (Ingelesez) Littlewood, Bev; Strigini, Lorenzo. Software Reliability and Dependability: A Roadmap. .
* (Ingelesez) Weiss, Aaron. (8 June 2012). «The Hidden Security Risks of Legacy Software» eSecurity Planet.
* (Ingelesez) Ghosh, Shona. (19 December 2013). «Windows XP: Microsoft's ticking time bomb» PC Pro (Dennis Publishing).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15726348