OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# András Kornai

András Kornai (Budapest, 1957) hungariar hizkuntzalari matematiko bat da. János Kornai ekonomialariaren semea da. 1983an Matematikan doktoratu zen Eötvös Loránd Unibertsitatean, Budapesten, Miklós Ajtai tesi zuzendaria zuela. 1991n Hizkuntzalaritzan doktoratu zen Stanford Unibertsitatean, Paul Kiparsky tesi-zuzendaria zuela.
Budapesteko Teknologia eta Ekonomia Unibertsitateko Aljebra saileko irakaslea da, non kode irekiko hungarieraren analizatzaile morfologiko baten garatze-lanetan diharduen. Human Language Technologies ikerketa-taldeko kidea da bertan.
Bere ikerketa-eremuen artean, matematikarekin erlazionatutako lengoaia naturalaren prozesamendua, ahots sintesia eta OCRa daude, besteak beste.
2018ko azaroak 6an Bilbon izan zen Soziolinguistika Klusterrak antolatutako jardunaldietan, hizkuntzen heriotza digitalari buruzko hitzaldia ematen.

## Liburuak

* Oxford International Encyclopedia of Linguistics. 4 liburuki, Oxford University Press, 2003, ISBN 978-0-19-513977-8.
* Proceedings of the HLT-NAACL Workshop on the Analysis of Geographic References. Beth Sundheimekin. Association for Computational Linguistics, 2003, ISBN 1-932432-04-3.
* Extended Finite State Models of Language (editorea). Cambridge University Press, 1999, ISBN 0-521-63198-X.

## Aukeratutako artikuluak

* Digital language death. András Kornai. PloS one aldizkarian argitaratua 2012.
* Parallel corpora for medium density languages. Dániel Varga, Péter Halácsy, András Kornai, Viktor Nagy, László Németh, Viktor Trón. Amsterdam Studies In The Theory And History Of Linguistic Science Series 4, 2007.
* HunPos: an open source trigram tagger. Péter Halácsy, András Kornai, Csaba Oravecz. Proceedings of the 45th annual meeting of the ACL on interactive poster and demonstration sessions, 2007.
* Dynamics of conflicts in Wikipedia. Taha Yasseri, Robert Sumi, András Rung, András Kornai, János Kertész. PloS one aldizkaria, 20012.

## Erreferentziak

* ↑ «Andras Kornai's Home Page» kornai.com (Noiz kontsultatua: 2018-11-06).
* ↑ Berria.eus. ««Hizkuntza askok ez bezala, osasun digital ona dauka euskarak»» Berria (Noiz kontsultatua: 2018-11-06).
* ↑ (Ingelesez) Kornai, András. (2013-10-22). «Digital Language Death» PLoS ONE 8 (10): e77056. doi:10.1371/journal.pone.0077056. ISSN 1932-6203. PMID 24167559. PMC PMC3805564. (Noiz kontsultatua: 2018-11-06).
* ↑ [eprints.sztaki.hu/7902/1/Kornai_1762382_ny.pdf SZTAKI Publication Repository. ].
* ↑ [eprints.sztaki.hu/7909/1/Kornai_196394_ny.pdf SZTAKI Publication Repository. ].
* ↑ (Ingelesez) Yasseri, Taha; Sumi, Robert; Rung, András; Kornai, András; Kertész, János. (2012-06-20). «Dynamics of Conflicts in Wikipedia» PLoS ONE 7 (6): e38869. doi:10.1371/journal.pone.0038869. ISSN 1932-6203. PMID 22745683. PMC PMC3380063. (Noiz kontsultatua: 2018-11-06).

## Kanpo loturak

* Datuak: Q4759781
# András Szatmári

András Szatmári, (Budapest, Hungaria, 1993ko otsailaren 3a), eskriman aritzen den kirolari hungariarra da..
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen Sablea-taldeka kategorian, Hungariaren izenean; Tokion, Hego Koreako taldearen (urrezko domina) eta Italiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Hungaria.
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Áron Szilágyi, András Szatmári, Tamás Decsi eta Csanád Gémesik.
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, zilarrezko domina eskuratu zuten.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Sablea taldeka |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 02 ! | Sablea taldeka |

## Erreferentziak

* ↑ «András Szatmári» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "András Szatmári" olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18128572
* Multimedia: András Szatmári / Q18128572
# Alloa

Alloa (Eskoziako gaeleraz: Allmhagh Mòr, eskozieraz: Allowae), Clackmannanshireko hiriburua da, 2011an 20.417 biztanle zituena.

## Geografia

Fortheko fiordoaren barrenean dago iparraldeko ertzean, Ochil mendien oinean.

## Historia

David II.a Eskoziakoari eginiko zerbitzuarengatik Sir Robert Erskinek lurralde hau eskuratu zuen 1368an eta bere ondorengoek gobernatu zuten bertan hurrengo mendeetan.
XVIII mendean Mareko kondearenak ziren inguruko meategiak eta honek Robert Bald injeniaria kontratatu zuen ur baliabideak hobetzeko. Ura erruz izatea lortu zenez garagardotegiak ireki ziren 1760an eta berehala Eskoziako garagardo ekoizle handienetakoa bihurtu zen.
XIX mendean ibaiko portu bat eraikiz en eta bertatik esportatzen ziren Europara Glasgowen ekoizturiko produktuak. Artilearekin ere lan egiten zen garai hartan eta beira lantegi bat ere ireki zen. Garagardotegioez gain hainbat ehisky distilategi ere martxan jarri ziren.
1822an hain handia eta garrantzitsua egin zen, ondoan dagoen Clackmannan-ek konderriko hiriburu izateari utzi eta Alloa bihurtu zela hiriburu berria. Gaur egun 20.000 biztanleko herria da eta Clackmannan-ek berak 3.500 ditu.

## Ondasun nabarmenak

* Alloako dorretxea
* Gean House

## Iruditegia

* Alloako dorretxea.
* Gean House.
* Alloako elizen orratzak.
* Beira lantegia.
* St. Mungo parrokia.
* Fortheko fiordoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1009331
* Multimedia: Alloa / Q1009331
# Allmersbach

Allmersbach Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Rems-Murr barrutia|Rems-Murr]] barrutian. 2014an 4.590 biztanle zituen 7,96 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q81748
* Multimedia: Allmersbach im Tal / Q81748
# Alloako dorretxea

Alloako dorretxea (ingelesez: Alloa Tower) Eskoziako Alloa herrian dagoen dorretxe bat da, Clackmannanshire eskualdean. A mailako eraikina izendaturik dago.

## Historia

Mareko kondeen artekoa zen Erskine familiak XIV mendean eraikitako jauregitik gelditzen den zati bakarra da. Eskoziako dorretxerik zaharrenetakoa da. John Melvin izan zen arkitektua.
XVII mendetik aurrera hainbat etxebizitza gehitu zaizkio baina gaur egun ez dago haien arrastorik. 1988an egoera penagarrian zegoela ikusita berrizte lanak hasi zituzten eta 1996an ireki zen publikoarentzako.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4732984
* Multimedia: Alloa Tower / Q4732984
# Arrain-begi objektibo

Argazkigintzan, arrain-begi objektiboa angelu oso zabaleko leiarra duen objektiboa da, irudi panoramiko edo esferikoa ateratzeko erabiltzen dutena. Arrain-begi objektiboek ikusangelu oso zabalak lortzen dituzte. Perspektiba-lerro zuzenak (irudi zuzenak) dituzten irudiak sortu beharrean, arrain-begi objektiboak mapaketa berezi bat erabiltzen du (adibidez, angelu ekisolidoa), irudiei itxura ganbil ez-zuzen bat ematen diena.
"Arrain-begia" izena Robert W. Wood asmatzaile eta fisikari estatubatuarrak 1906an sortu zuen, arrain batek ur azpitik ikuspegi hemisferiko ultra zabal bat (Snellen leihoa izeneko fenomeno ezaguna) nola ikusiko zuen oinarri hartuta. Bere lehen erabilera praktikoa 1920an izan zen meteorologian hodeien eraketa aztertzeko, non "zeru osoko leiar" izena eman zien. Arrain-begi objektibo baten ikusangelua, normalean, 100 eta 180 gradu artekoa izaten da, eta foku-luzerak, berriz, diseinatuta dauden film-formatuaren araberakoak izaten dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Irudia, Ikus-entzunezkoak eta Soinua Hiztegia] [2009] eta [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]
* ↑ Hill, Robin. (1924ko uztaila). «A lens for whole sky photographs» Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society 50 (211): 227–235. doi:10.1002/qj.49705021110. Bibcode: 1924QJRMS..50..227H..
* ↑ (Ingelesez) Kingslake, Rudolf. (1989-10-28). A history of the photographic lens. , 145–150 or. ISBN 9780124086401..
* ↑ Miyamoto, Kenro. (1964). «Fish Eye Lens» Journal of the Optical Society of America 54 (8) doi:10.1364/JOSA.54.001060..
* ↑ (Ingelesez) Ray, Sidney. (1999). Scientific Photography and Applied Imaging. Burlington, Massachusetts: Focal Press, 535 or. ISBN 978-0-240-51323-2..
* ↑ Beck, Conrad. (1925). «Apparatus to photograph the whole sky» Journal of Scientific Instruments 2 (4): 135–139. doi:10.1088/0950-7671/2/4/305..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q121567
* Multimedia: Fisheye lenses / Q121567
# Arrain-lonja

Arrain-lonjak arrain salmenta egiteko eraikinak dira, handizkako merkataritzan, edo enkantean, arraina saltzeko prestaturiko eraikinak. Lonja terminoak erabilera zabalagoa izan zuen historian zehar Euskal Herrian, errenteria edo burdinaren merkataritza egiteko lonjak zeuden, adibidez, eta beste batzuk lotuago zeuden arrainaren merkataritzarekin, hala nola Hondarribiko lonja zaharra, edo Mutrikuko loja zaharra. Hala ere, 20. mendean zehar arrain-lonja zentzura murriztu da lonja aktiboen erabilera Euskal Herrian.

## Ezaugarriak

Arrain-lonja batek instalazio hauek izan ohi ditu:
* Arrain loteak jaso eta prestatzeko gelak edo espazioak.
* Enkante aretoa, non erakusketa eta salmenta egiten den.
* Arraina merkatura banatzeko girotuta dauden gelak.
* Arraina garraio-kamioietan kargatzeko plataformak.
Askotan gertatzen da beste instalazio batzuk erantsita ere badituztela, hala nola izotz fabrika edo biltegia, enkantearen aurretik eta ondoren arraina kontserbatzeko hozkailu industrialak, suntsitu baino lehen salmentatik kendutako elementuen biltegiak, baita bulegoak eta bestelako instalazio osagarriak.
Enkanteari dagokionez, ohikoena herbeherear enkantea (batzuetan alemaniar enkantea ere deitua) deritzona egitea da, honetan goreneko salneurri batetik abiatzen da enkantea, beheranzko prezioak esan edo erakusten dira, eta erosle batek gelditzeko agindutakoan, hark eramaten du multzoa prezio horretan.

## Erreferentziak

* ↑ (Errusieraz) Pasaia, Pasaia Port. «Arrain lonja» Pasaia Port (Noiz kontsultatua: 2024-07-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) redcompetitiva. (2023-08-15). «Cómo es una subasta de pescado en la lonja» Turismo Marinero (Noiz kontsultatua: 2024-07-01).

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q2388635
* Multimedia: Fish auctions / Q2388635
# Arrain-ganibet

Arrain-ganibeta edo arrain-aiztoa mahai gainean arraina jateko erabiltzen den ganibet mota da.
Ganibeta deitzen zaio, baina ahorik ez izateagatik eta formagatik, errealitatean paleta mota bat da (horregatik batzuetan arrain-paleta ere deitzen zaio). Oro har, otorduan erabiltzen da, arrainaren hezurrak eta atal ezberdinak bereizteko (inolaz ere ez da erabiltzen mozteko).
Metalez egina dago: altzairu herdoilgaitza, alpaka eta zilarra. Mahaian beti plateraren eskuinean (beste ganibetekin batera) jarriko da, eta koilarak dauden kasuan, eskuinaldeko taldearen barneko aldean kokatuko litzateke, koilarak kanpoan utziz (araua: kanpotik barrura).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3001592
* Multimedia: Fish knives (eating) / Q3001592
# Arrain-saltzaile lehiaketa

Arrain-sailtzaile lehiaketa 1930ko hamarkadan Donostian eta Bilbon egin ziren inprobisazio lehiaketak izan ziren. Protagonista guztiak emakumezko arrain-saltzaileak ziren, eta euren saltzeko gaitasuna, inprobisaziorako eta erantzuna emateko azkartasuna baloratzen zen. 1930ean egin zen lehenengoa Donostiako euskal jaietan eta laster Bilbok ideia kopiatu zuen eta udan errepikatu.

## Donostia

Donostian 1930ean egin zen lehenengoa, Euskal Jaietan. Plaza Berrian egin zen, guztiz beteta eta parte hartu zuten arrain-saltzaileek balkoietan zeuden turista eta aberatsak konbentzitzen saiatu behar ziren. Kroniken arabera, honelako eztabaida entzun zitekeen:
| « | -¿Zenbatian? -Amar kuarton, etxekoandre. -Gareshti dezu; bost kuarton jarrikonazu. | » |
* 1930eko parte-hartzaile guztiak
* 1930eko lehiaketako bakarkako lana
* 1930eko lehiaketako bakarkako lana
* 1930eko parte-hartzaileak

## Bizkaia

1930eko abuztuaren 18an Bilbok ere antzeko lehiaketa bat antolatu zuen, Aste Nagusiaren baitan. Euzkadi egunkariak ere azalean jarri zuen argazkia. Plaza Barrian egin zen lehiaketa, eta publiko asko egon zen bertan, berritasuna baitzen. Hamaika emakumek hartu zuten parte, horietatik sei Santurtzikoak, lau Bilbokoak eta azkena Algortakoa, euskaraz jardun zuena. Garaiko kroniken arabera, laneko janzkerarekin agertu ziren Bilbon eta garai hartan Plaza Barrian zegoen kioskotik ustezko erosle batek egiten zizkien galderei erantzun behar zioten. Publikoaren barreak laguntzen zuen epaia ematen. Maria Ordorika santurtziarrak irabazi zuen, ondoren Fermina Martínez eta, azkenik Encarnación Martínezek.
1933an ere antolatu zen lehiaketa bat Santurtziko jaietan.
Badirudi 1934an berriro ere egin zela lehiaketa Bilbon, baina ez dago dokumentu grafikorik.

## Erreferentziak

* ↑ «Itsasontzia - Concurso de vendedoras de pescado» sites.google.com (Noiz kontsultatua: 2020-04-14).
* ↑ Euzkadi. (1930-09-18). Euskara: Euzkadi egunkariaren 1930eko abuztuaren 19ko zenbakia. (Noiz kontsultatua: 2020-04-14).
* 1 2 3 (Gaztelaniaz) «CONCURSOS DE PREGONERAS DE PESCADO EN LOS AÑOS 30» Santurtzi Historian zehar 2015-10-02 (Noiz kontsultatua: 2020-04-14).

## Kanpo estekak

* CONCURSOS DE PREGONERAS DE PESCADO EN LOS AÑOS 30 blog sarrera
* Datuak: Q97353362
# Arrain-sardexka

Arrain-sardexka mahai gainean erabiltzen den tresna da, hiru hortz edo gehiago dituena, arrainen hezurrak eta atalak bereizteko erabiltzen dena. Bere ezaugarri nagusietako bat da ohiko sardezkak baino lauagoa dela. Mahai-tresnetan arrain-ganibetarekin batera erabiltzen da.

## Mahai gainean jartzea

Sardexka hau mahaiaren gainean jartzeko araua oso sinplea da, haragirako edo arrainarako den ala ez kontuan hartu gabe, beti plateraren ezkerraldera joango da. Mahaia jartzea dastatuko den menuaren menpe dago, tresnak erabiliko diren ordenaren arabera jartzen dira, kanpokoena lehenago jango den platerena izanik. "Kanpotik barrura".

## Ikus, gainera

* Arrain-ganibeta

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5169536
* Multimedia: Fish forks (eating) / Q5169536
# Arrain-kontserba

Arrain-kontserba arraina kontsumitzeko modu ohikoa da antzinatik, freskoa eta arrantzatu berria jan ezean, erraz galtzen baita, eta aldiz, zenbait metodorekin kontserbatuz gero, luzarorako aprobetxa daitekeen proteina iturri inportantea baita.
Arrain kontserbatu aurretik, garbitu egin behar da, eta baita ezkatak eta barrenak kendu izan ohi dira. Arraina kontserbatzeko metodo asko daude: lehortzea, gazitzea, keztazea, eskabetxea, edo konbinazio zenbait prozesu horiena guztiena. Metodo desberdinen konbinazioarekin kontserbatzen dira sardina eta antxoak, adibidez, keztatu, gazitu eta oliotan gorde ohi dira,
Arrantzako untzietan ohikoena berehalako gazitzea izaten zen. Elikagaien kontserbaziorako metodo moderno ohikoenak, ordea, izozte eta potoetan ontziratzea dira.

## Gazitzea

Gazitze prozesuetan geruzerab jarri ohi dira arraina eta gatza edo gatzuna. Gazitzearekin gehien aprobetxatzen diren arrainak dira bakailaoa, sardinzarra, berdela, eta eglefinoa.

## Keztatzea

Keztatzeak arraina lehortuz kontserbatzeko metodo bat da. Sardinzarra eta eglefinoa ondo kontserbatzen dira honela.

## Eskabetxea

Eskabetxea elikagaiak kontserbatzeko prozedura bat da, batez ere ozpina darabilena, baina baita gatza, olioa, piperbeltza eta beste zenbait espezia eta gai. Eskabetxatzea, dagoeneko kuzinaturik edo oraino gordinik dagoen elikagai bat ozpina osagai duen likido batean murgildu eta bertan edukitzea da, horrela luzaro jangarri iraun eta balio gastronomiko erantsia har dezan.
Kontserba industrialean ere erabiltzen da egun teknika hau, arrain urdinari eta moluskuren bati aplikatua batik bat: sardina, atun, berdel, makarela, txitxarro, bisigu, muskuiluei...
Hona zenbait arrain eskabetxatzeko aukera eta osagaiak:
| | Amuarraina | Sardina osorik | Atun xerrak |
| Osagarriak | | | |
| azafraia | | + | |
| baratxuria | + | | + |
| ereinotza | + | + | + |
| gatza | + | + | + |
| irina | + | + | |
| olioa | + | + | + |
| ozpina | + | + | + |
| piperrauts gozoa | | + | + |
| piperrauts mina | + | | + |
| tipula xerrak | + | | |
| ura | + | | + |

### Euskal Herrian

Era honetako kontserbazioa arabiar sukaldaritza klasikotik etorri zen Euskal Herrira eta hitza (esca peixe), katalanetik.
Euskal kostaldean, arrantzaleek harrapatutako soberakinak mando gainean edo idi gurdian lehorrera garraiatzeko, karga belar edo garoen gainetan antolatzen zen; arrain horien gainetik zitrikoen zukua zabaltzen zuten, txango luzeko berotasunak merkantzia ustel ez zezan eta landarezko estaldura ematen zioten, tenperaturaren isolatzaile.
Horregatik ere ikusten da oraino zitrikorik (laranja gozo eta mingotsa, limoia, lima, pomeloa) euskal kostaldean. Gipuzkoak, izan ere, zitriko horiek Ingalaterrara esportatu izan zituen XV. eta XVI. mendeetan eta gariarekin trukatzen zituen maiz.

## Erreferentziak

* 1 2 Agirre, Edorta.. «Eskabetxatzeaz (15.06.03) - Ase eta Gose» Ase eta Gose (Noiz kontsultatua: 2018-04-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5454660
# Australiar Alpeak

Australiar Alpeak (ingelesez: Australian Alps) ekialdeko Australian dagoen mendikatea da, herrialdean garaiena dena. Ekialdeko Victoria, hego-ekialdeko Hegoaldeko Gales Berria eta Australiako Hiriburuaren Lurraldea zeharkatzen ditu. Elurra jasotzen duen australiar bioeskualde bakarra da. Mendikate Banatzaile Handiaren parte da 3.000 kilometro baino gehiago ditu. Kosciuszko mendia da gailurrik garaiena: 2.228 metro.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Geology of the Australian alps. , 1 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q390226
* Multimedia: Australian Alps / Q390226
# Australiar Lurralde Antartikoa

Australiar Lurralde Antartikoa (ingelesez: Australian Antarctic Territory edo AAT) Australiak beretzat eskatzen duen Antartikaren zatia da. 60°-tik hegoalderako latitudean eta 45°-tik 160°-ra bitarteko ekialdeko longitudean (Adelia Lurraldea [136° E - 142° E] izan ezik) dauden uharte eta lurralde guztiak hartzen ditu. Guztira, 5.896.500 km²-ko hedadura du, Antartika osoaren % 42.
Australiaren lurralde-eskaera lau herrialdek baino ez dute onartzen: Zeelanda Berria, Frantzia, Norvegia eta Erresuma Batua. Australiak 1959ko abenduaren 1ean Itun Antartikoa berretsi zuenetik, haren lurralde-eskaera geldirik dago nazioartean.

## Historia

Erresuma Batuak 1841eko urtarrilaren 9an beretzat eskatu zuen lehen aldiz Viktoria Lurraldea. 1911n eta 1914an egin zituzten australiarrek lehen espedizioak Antartikan, Sir Douglas Mawson buru. Enderby Lurraldea Erresuma Baturako eskatu zuen Dawsonek 1930eko urtarrilaren 13an. 1933ko otsailaren 7an, britainiar agindu batek Australiari eman zizkion lurralde-eskubideak. Transferentzia 1936an gauzatu zen. Australiak 1954ko otsailaren 11n ezarri zuen bere lehen basea (Mawson basea) Antartikan.

## Banaketa

Australiak bederatzi sektore geografikotan banatzen du beretzat eskatzen duen lurraldea. Mendebaldetik ekialdera, hauek dira:
| Zb. | Sektorearen izena | Azalera (km$^2$) | Mendebaldeko muga | Ekialdeko muga |
| 1 | Enderbyren Lurraldea | | 045° E | 056°25' E |
| 2 | Kempen Lurraldea | | 056°25' E | 059°34' E |
| 3 | Mac. Robertsonen Lurraldea | | 059°34' E | 072°35' E |
| 4 | Elisabet Printzesaren Lurraldea | | 072°35' E | 087°43' E |
| 5 | Gilen II.aren Lurraldea | | 087°43' E | 091°54' E |
| 6 | Maria Erreginaren Lurraldea | | 091°54' E | 100°30' E |
| 7 | Wilkesen Lurraldea | 2.600.000 | 100°30' E | 136° E |
| 8 | Jurgi V.aren Lurraldea | | 142° E | 153°45' E |
| 9 | Oatesen Lurraldea | | 153°45' E | 160°00' E |
| | Australiar Lurralde Antartikoa | 6.119.818 | 044°38' E | 160°00' E |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q178994
* Multimedia: Australian Antarctic Territory / Q178994
# Australiar dolar

Artikulu hau Australiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».
Dolar Australiarra (AUD), Australiako Mankomunitateko diru ofiziala da, bai eta Australiar Lurralde Antartikokoa, Christmas uhartekoa, Cocos uharteetakoa, Heard eta McDonald uharteetakoa, Norfolk uhartekoa, Kiribatikoa, Naurukoa eta Tuvalukoa ere.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) (Alemanez) Australiar dolar - diru paper
* Datuak: Q259502
* Multimedia: Money of Australia / Q259502
# Australiar futbol

Australiar futbola edo Futbol Australiarra (ingelesez Australian rules football edo Australian football, australiar era informal edo herrikoian football edo footy bezala ezagunagoa) futbolaren aldaera bat den kirola da, 18 jokalari dituzten bi taldeen arteko norgehiagoka bat da eta zelai obalatu batean itxura esferoidea duen baloi batekin jokatzen da. Bere jatorria Australian du, herrialde honetan XIX. mendean sortu zelarik.
Joko honen helburu nagusia aurkariak baino puntu gehiago lortzea da, horretarako baloia ostikatu eta aurkariaren eremuan dauden bi zutabeen artean igaroarazi behar delarik. Jokalariek baloia euren gorputzeko edozein atalen bidez aurreratu dezakete, bai oin edo eskuko pasez nahiz baloiarekin batera burututako lasterketa bidez. Kirol oso azkarra da, baloia uneoro mugimenduan baitago, jokoa epaileak tiraketa libre bat edota baloia zelaitik irteten denean bakarrik eteten da. Kirol honen beste ezaugarri nagusi batzuk bere joko eta kontaktu fisikoak dira, honetan aurkariaren eraso aukerak mozteko asmoz bere plakaketa erabat onartua eta baimendua dagoelarik.
Australiar futbola Australian ikuslego eta federatutako kirolari gehien dituen kirola da, nahiz eta munduko gainontzeko herrialdeetan behar hainbat zelagorik ez izan. Mundu mailan dagoen liga profesional nagusiena (eta bakarra) Australian Football League izenekoa da.

## Ikus gainera

* Futbol gaelikoa
* Errugbia
* Amerikar futbola
* Futbola

## Kanpo estekak

* Australiar Futbol Ligako webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q50776
* Multimedia: Australian rules football / Q50776
# Australian Sex Party

Australian Sex Party (ASP), Sexuaren aldeko Alderdi Australiarra, 2008. urtean Australian sortutako alderdi politikoa da.
Fiona Patten alderdiaren buruzagia da eta Australiar senaturako hautagaia izango da hurrengo hauteskunde federaletan. Alderdia 2008ko azaroaren 20an aurkeztu zen ofizialki Melbourneko Sexpo azokan. 2009ko abuztuan Australiar Hautes-Batzordean erregistratu zen. Gaur egun, ASPk 2.000 kide inguru ditu.

## Programa
### Hezkuntza

* Sexu-hezkuntzaren curriculum nazionala sortu, lehen urrats bezala, haurren sexualizazioa ekiditeko asmoz.
* Gurasoentzako interneteko hezkuntza sistema nazionala garatu.

### Berdintasuna

* Diskriminazioaren aurkako legeak indarrean jartzea.
* Erreferenduma egitea Australiako senatuan eta goiko ganberan gizon eta emakumeen kopurua berdintzeko.
* Lesbianen, gayen, bisexualen eta transexualen eskubideak parekatzea lege-esparru guztietan.
* Iparraldean, aborigenei eduki sexual eta erotikoak dituzten elementu multimediak edukitzea debekatzen dieten lege arrazistak indargabetzea.
* Minusbaliatuei eta adinekoei sexu eskubideak eta askatasuna bermatzea.

### Osasuna

* Haurdunaldia eteteko lege nazionala abian jartzea.
* Viagra, Cialis eta disfuntzio sexuala tratatzeko erabiltzen diren beste medikamenduak diruz-lagundu.

### Besteak

* Erlijioek dituzten zerga-salbuespenekin bukatzea.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Australian Sex Partyren webgunea.
* Datuak: Q2872192
* Multimedia: Reason Party / Q2872192
# Australiar

Australiarrak (ingelesez: Australians, hizkera arruntean Aussies deituak) Australiako herritarrak dira. Australia herrialde etnikoanitza izanda, bere jatorri etnikoa eta bere australiar herritartasunarenkin bat egiten duten hiritarrak ditu. Bertoko Australiako aborigenak izan ezik, australiar guztiak azken hiru mendeetan hara joandako konbiktu eta emigranteen ondorengoak dira
Australiako aborigena Australiara iritsi aurretik bertako zirenen ondorengoa da bereziki (161.000 inguru egun). Jatorri oraindik behar bezala zehaztu gabeko herri hauek duela milaka urte jendeztatu zuten Australia (hamar mila urte baino gehiago). Gaur egun arrazatan ezagutzen den itxura fisiko zaharrenetakoa dute; tribu txikitan bizi dira eta bizimodu gogor antzekoa dute, baina inguruari erabat egokitua, nahiz eta, europarren kolonizazioa dela eta, gero eta baliabide gutxiago izan euren kabuz aurrera egiteko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. .
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Eusko-australiarrak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1318423
* Multimedia: People of Australia / Q1318423