OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Glizeraldehido-3-fosfato

Glizeraldehido-3-fosfato bizidunen metabolismoaren funtsezko molekula da, C$_3$H$_7$O$_6$P formula duena. Glukolisian, glukoneogenesian eta fotosintesiaren Calvin zikloan, esaterako, parte hartzen du, bide metaboliko garrantzitsuenak aipatzearren.

## Glukolisi

Glukolisian glizeraldehido-3-fosfatoa fruktosa 1-6 difosfatotik abiatuta sortzen da, fruktosa difosfato aldolasa izeneko entzima batek katalizatutako errakzio honetan:
    Fruktosa-1,6-difosfato Dihidroxiazetona-fosfato + Glizeraldehido-3-fosfato
Glizeraldehido-3-fosfatoarekin batera dihidroxiazetona-fosfatoa ere agertzen da goiko erreakzioan.
Gero, eratutako dihidroxiazetona-fosfatoa glizeraldehido-3-fosfato bihurtzen da isomerasa batek katalizatutako erreakzio honetan:
    Dihidroxiazetona-fosfato Glizeraldehido-3-fosfato
Modu honetan glukosa molekula batek bi molekula glizeraldehido-3-fosfato sortzen ditu glukolisian.

## Glukoneogenesi

Glukoneogenesian glizeraldehido-3-fosfatoak glukolisiaren kontrako norabideko erreakzioak burutzen ditu, fruktosa 1-6 difosfatoa sortuz.

## Calvin zikloa

Fotosintesiaren ilunpeko fasean glizeraldehido-3-fosfatoa honako erreakzio honetan sortzen da:
    1,3-difosfoglizerato + NADPH + H$^+$ NADP$^+$ + Pi + Glizeraldehido-3-fosfato
Garrantzi handiko molekula da sortutako glizeraldehido-3-fosfatoa. Calvin zikloan sortzen diren molekula batzuek zikloan jarraitzen dute, baina beste batzuek ziklo honetatik ateratzen dira eta funtsezko prozesu biosintetikoetan (gluzidoenak, lipidoenak eta aminoazidoenak) parte hartzen dute.

## Ikus, gainera

* Calvin zikloa
* Glukolisia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q794810
* Multimedia: Glyceraldehyde 3-phosphate / Q794810
# Glizerio

Glizerio (latinez: Glycerius; c. 420 - 480 eta gero), 473 eta 474 bitartean mendebaldeko erromatar enperadorea izan zen.
Glizerio Ravennako gortean aritzen zen 473ko martxoaren 3an Gundobandok, Magister militum berriak, enperadore izendatu zuenean. Leon I.a ekialdeko enperadoreak ez zuen izendapen hori onartu.
473an bai ostrogodoek ekialdetik bai bisigodoek mendebaldetik Italiako penintsula mehatxatzen zuten. Glizeriok arrakastaz tropak bidali zituen godoen bi adar horiek bat egin zezaten saihestearren.
Arrakastak arrakasta, Leon I.ak ez zuen usurpatzaile bat mendebaldeko tronuan ikusi nahi. Julio Nepote senidea enperadore izendatuta, tropak Italiara bidali zituen 474ko ekainean. Glizeriok ez zien aurre egin, eta borrokatu gabe errenditu zen. Agian joera hori eskertzearren Julio Nepotek artzapezpiku izendatu zuen Glizerio.
* Datuak: Q202543
* Multimedia: Glycerius / Q202543
# Hachiōji

Hachiōji (japonieraz: 八王子市, Hachiōji-shi) Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da, azaleraz handienetakoa. 2010eko erroldaren arabera 186'31 km²-tan 551.901 biztanle zeuden.

## Geografia

Tokio erdigunetik 40 kilometro mendebaldera dago. Hachiōji haranean kokatzen da eta ingurua menditsua da. Mendi aipagarrienak Takao (599m) eta Jinba (857m) dira.

## Historia

1584 urtean Hachiōji gaztelua eraiki zen baina 1590an Toyotomi Hideyoshik Japoniaren kontrola eskuratzeko gudan gaztelua suntsitua izan zen.
Ondoren zeta ekoizpenean aritu zen 1960. hamarkadan industriak behera egin zuen arte. Gaur egun Tokioko lo-hiri bihurtu da eta unibertsitateetako fakultate batzuk badaude bertan.

## Ondasun nabarmenak

* Takao santuitegia.
* Hachiōji gazteluaren hondarrak.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Hachiōjiko webgune ofiziala
* Datuak: Q208863
* Multimedia: Hachioji, Tokyo / Q208863
Auzo bereziak : Adachi | Arakawa | Bunkyō | Chiyoda | Chūō | Edogawa | Itabashi | Katsushika | Kita | Kōtō | Meguro | Minato | Nakano | Nerima | Ōta | Setagaya | Shibuya | Shinagawa | Shinjuku | Suginami | Sumida | Taitō | Toshima :
* Hiriak : Akiruno | Akishima | Chōfu | Fuchū | Fussa | Hachiōji | Hamura | Higashikurume | Higashimurayama | Higashiyamato | Hino | Inagi | Kiyose | Kodaira | Koganei | Kokubunji | Komae | Kunitachi | Machida | Mitaka | Musashimurayama | Musashino | Nishitōkyō | Oume | Tachikawa | Tama ||
* Suprefeturak : Nishitama | Hachijō | Miyake | Ogasawara | Ōshima ||
# Hack and slash

Hack and slash borroka nabarmentzen duen joko-genero mota bat da. "Hack and slash" terminoa jatorrian mahai gaineko rol-jokoetan joko-estilo bat deskribatzeko erabili zuten, eta hortik MUD, MMORPG eta rol bideo-jokoak eratortzen dira. Arkade/kontsola estiloko ekintza bideo-jokoetan, terminoak beste erabilera bat du, gorputzez gorputz borrokarekin lotua. Terminoa askotan gidoiekin eta uzkurtutako juntagailuarekin idazten dute, hack-and-slash edo hack 'n' slay adibidez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1163960
* Multimedia: Hack and slash games / Q1163960
# Hachinohe (Aomori)

Hachinohe (japonieraz: 八戸市, Hachinohe-shi) Japoniako Honshu uharteko Tōhoku eskualdeko hiri bat da, Aomori prefeturako bigarrena. 2014ko erroldaren arabera 232.971 biztanle ditu.

## Historia

Aurrehistoriatik populatua izan den eremuan dago Hachinohe.
Heian Aroan iparraldeko Fujiwara leinuak gobernatu zuen baina Kamakura Aroan Minamoto Yoritomok garaitu zituen eta Nanbu leinuak hartu zuen eremuaren agintea. Hainbat zalditegi ezarri zituzten eta asentamendu gotortuak ere bai.
Edo Aroa Morioka domeinuaren barnean hasi zuen baina 1664 urtean Tokugawa shogunerriak banatu egin zuen, bere domeinu propioa eratuz. Hachinohe gazteluaren inguruan sortu zen hiria eta bvertako kaiak harremanak eratu zituen Hokkaido uhartearekin.
Meiji berrezarkuntzaren ondoren garrantzia galdu zuen Aomoriren mesedetan. 1889an eratu zen Hachinohe udalerria. Bigarren Mundu Gerraren ondoren estatubatuarrek kanpaleku bat ezarri zuten eta bertatik Koreako Gerrarako tropak bidali izan ziren.
2011 urteko tsunamiak jo zuen hiria eta kai ingurua erabat suntsitu zuen.

## Geografia

Aomoriko prefeturaren ekialdeko ertzean kokaturik dago, Ozeano Barea aurrean duela. Iwate prefeturarekin muga egiten du. Sanriku Fukkō Parke Nazionalaren iparraldean dago.

## Ekonomia

Hiri industriala bada ere arrantza da jarduera ekonomiko nagusia.

## Ondasun nabarmenak

* Kabushima santutegia.
* Horeizan Ogami santutegia.
* Tanesashi kostaldea.
* Hachinoheko kaia.
* Hachinohe Sansha Taisai‎ jaialdia.

## Hiri senidetuak

* Federal Way (Washington) (AEB) (1993)

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q191914
* Multimedia: Hachinohe, Aomori / Q191914
# Hacinas

Hacinas Burgosko udalerria da, Sierra de la Demanda eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 180 biztanle zituen.

## Demografia

Bilakaera demografikoa :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 |
| 492 | 511 | 498 | 493 | 486 | 435 | 429 | 328 | 260 | 226 | 205 | 185 |

## Ikus, gainera

* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Hacinasko udalaren webgunea.
* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1643548
* Multimedia: Hacinas / Q1643548
# Hacho mendia

Hacho mendia (gaztelaniaz: Monte Hacho) Ceutako muinoa da.
Gibraltarko haitza Herkulesen Zutabeetako bat zen, jada erromatarren garaian Mons Calpe izenpean ezaguna. Beste zutabea Afrika aldeko Hacho mendian edo Jebel Musan zegoen. Aintzinaroan mundu ezagunaren mugetako bat ziren Erromatarren garaian, Mons Abila zioten.
Bere tontorrean gotorleku bat dago, Fortaleza de Hacho izenekoa. Bizantziarrek eraiki zuten, gero arabiarrek, portugaldarrek eta espaniarrek erabilia izanda.

## Erreferentziak

* ↑ The Gibraltar Museum. Pillars of Hercules. .
* ↑ (Ingelesez) Purdy, John. (1841). Sailing directions for the strait of Gibraltar and the Mediterranean sea. , 8– or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1130287
* Multimedia: Zona marítimo-terrestre del Monte Hacho / Q1130287
# Hacienda

    Ez nahasi ogasunarekin.
Hacienda (gaztelaniaz aˈθjenda edo aˈsjenda ahoskatua) lursail bat da, erromatar villaren antzekoa dena. Latifundio hauek plantazioak, meategiak edo lantegiak (edo aurrekoen nahasketa bat) ziren. Andaluzian sortuak, kolonizazio garaian, Espainiar Inperioko kolonietara eraman zuten. Hacienda hitza zehaztugabea da oso, normalean lursail handia esan nahi du. Izan ere, txikiagoei estancia edo arrantxo zieten. Haciendaren jabeak espainiarrak edo kreoleak ziren, gutxitan mestizoak izanda. Argentinan, Bolivian, Txilen, Kolonbia, El Salvador, Mexiko, Granada Berrian eta Perun nekazal holding handiak ziren. Filipinetan eta Puerto Ricon eskala txikiagoak ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Ida Altman, et al.. (2003). The Early History of Greater Mexico. Pearson, 164 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q917730
* Multimedia: Haciendas / Q917730
# Hachijō suprefetura

Hachijō (japonieraz: 八丈町, Hachijō-machi) Tokio prefeturako hegoaldean dagoen suprefetura da, Izu uharteetan. 2011ko erroldaren arabera 72'62 km²-tan 8.177 biztanle zeuden.

## Geografia

Izu uhartediko hiru uharte hartzen ditu, Hachijōjima, Hachijōkojima eta Aogashima. Tokiotik 228 km hegoaldera daude, Filipinetako itsasoan.
* Hachijō-jima (japonieraz: 八丈島)
62'52 km²-ko azalera eta 8.177 biztanle dituen uharte bolkanikoa da. Nishi-yama (japonieraz: 西山) mendia da punturik altuena (854m), baina guztira 20 sumendi inguru daude. Edo Aroan presoentzako deserriratze eremua izan zen. Bigarren Mundu Gerran urpekuntzien base garrantzitsua izan zen. Gaur egun surflarientzako toki popularra bihurtu da.
* Hachijō-kojima (japonieraz: 八丈小島)
Hachijō-jimaren mendebaldera dagoen uharte txikia da, luzeran 3 km eta zabaleran 1'3 dituena. Taihei-zan (japonieraz: 太平山) mendia da punturik altuena (616'8m). Meiji garaian 513 biztanle ere izan zituen baina 1955erako 50 baino ez ziren bertan bizi. 1965ean uhartea bertan behera utzi zuten oinarrizko zerbitzu gabeziarengatik.
* Aogashima (japonieraz: 八丈小島)
5'98 km²-ko azalera eta 206 biztanle dituen uharte bolkanikoa da. Hachijō-jimatik 71 km hegoaldera kokaturik dago.

## Historia

Edo Aroan gaizkileak gorde bazituen ere, Meiji garaian bertakoen ekonomia garatu zuten batez ere arrantzan, zeta ekoizpenean eta nekazaritzan oinarrituz. Hachijō subprefetura 1908ko apirilaren 1ean eratu zen

## Iruditegia

* Hachijō-jima uhartea.
* Sokodo kaia.
* Harrizko horma tipikoak.
* Hachijō-kojima uhartea.
* Aogashima uhartea.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Hachijō suprefeturako webgune ofiziala
* Datuak: Q426586
Auzo bereziak : Adachi | Arakawa | Bunkyō | Chiyoda | Chūō | Edogawa | Itabashi | Katsushika | Kita | Kōtō | Meguro | Minato | Nakano | Nerima | Ōta | Setagaya | Shibuya | Shinagawa | Shinjuku | Suginami | Sumida | Taitō | Toshima :
* Hiriak : Akiruno | Akishima | Chōfu | Fuchū | Fussa | Hachiōji | Hamura | Higashikurume | Higashimurayama | Higashiyamato | Hino | Inagi | Kiyose | Kodaira | Koganei | Kokubunji | Komae | Kunitachi | Machida | Mitaka | Musashimurayama | Musashino | Nishitōkyō | Oume | Tachikawa | Tama ||
* Suprefeturak : Nishitama | Hachijō | Miyake | Ogasawara | Ōshima ||
# Hachiman

Hachiman (japonieraz: 八幡神, Hachiman-shin / Hachiman no kami) , Yawata no kami ere deitua, sintoismoan, batez ere, gerraren jainkoa da, baina, era berean, japoniar herriaren eta Etxe Inperialaren nekazaritzaren jainko eta jainko babesle bezala gurtzen dute, zoriontasuna eta bakea emanez eta sintoismoaren zein budismoaren elementuak gehituz. Gainera, giza bizitzaren babesle bezala gurtzen dute, eta tenplu batzuetan marinelen jainko bezala. Hachiman, gerlarien jainko jagoletzat jotzen dena, usoak sinbolizatzen du, bere mezularia ere badena.
Samurai askok eta, batez ere, Minamoto klanak gurtua izateagatik, ospe handia lortu zuen, bere omenez, Kyototik gertu, 859 eta 880 urteen artean tenplu bat eraiki zuena. Usako bere santutegirik garrantzitsuena ere nabarmendu daiteke, jainkoak bere omenez eskainitako 45.000 tenplu inguru dituen arren. Japoniako hiri eta herri asko, Hachiman, Yawata edo Yahata toponimoak dituztenak, tenplu horien inguruan hazi zirelako deitzen dira horrelakorik.
Bere jatorria zalantzazkoa da, ez baita agertzen Japoniako historiako bi libururik zaharrenetan, ez Kojikin, ez Nihon Shokin. Hala ere, Ōjin enperadorearekin (Jingū enperatrizaren semearekin), biztanleriaren ezagutza material eta kulturalak zabaltzen saiatu zena, identifikatuta zegoela oso ezaguna da. Bere izenak "zortzi estandarteen Jainkoa" esan nahi du, Ōjin enperadore jainkotiarraren jaiotza seinalatu zuten zeruko zortzi estandarteei erreferentzia eginez. Elezaharraren arabera, Ōjin amaren baitan zegoen oraindik Korea konkistatzeko eskatu zionean, eta ez zenhiru urteren buruan operazio militarrak amaitu arte jaio.

## Sinkretismoa

Budismoa Japoniara iritsi ondoren, Hachiman jainko sinkretiko bihurtu zen, kamien kultuko elementuak budismoarekin (shinbutsu-shūgō) bat eginez. VIII. mendeko panteoi budistan, Hachiman Bodhisattva Handia (japonieraz: 八幡大菩薩, Hachiman Daibosatsu) bihurtu zen. Budismoan, Lotoko Sutraren elizkoia babesten duten jainkoetako bat ere bada.
Hachimanen gurtzak, Jingu-kōgō eta Himegami (euskaraz: «jainkotiar printzesa») izeneko jainko ilun bat ere hartzen ditu, Hachimanen ezkontidea edo beharbada apaiz orakularraren funtzio erlijioso arkaiko bat izateagatik "Hachimeismoak" xurgatu zuen aurreko jainko bat izan daitekeena.

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) Scheid, Bernhard. Hachiman Shreine. Vienako Unibertsitatea.
* ↑ (Ingelesez) Kanda, Christine Guth. (1985). Shinzō: Hachiman imagery and its development. .
* ↑ Bender, Ross. (1979). «The Hachiman Cult and the Dōkyō Incident» Monumenta Nipponica 34 (2): 125–53. doi:10.2307/2384320..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q261637
* Multimedia: Hachiman / Q261637
# Hacienda Heights (Kalifornia)

Hacienda Heights Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Los Angeles konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. 54.191 biztanle ditu, 28,976397 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Los Angeles konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q577450
* Multimedia: Hacienda Heights, California / Q577450
# Gobernadore

Gobernadorea edo jaurlaria estatu bateko lurralde, eskualde edo urruneko lurralde batetaz arduratzen den funtzionarioa da. Argentina, Australia, Austria, Estatu Batuak, Mexiko edo Venezuela bezalako federazioetan estatu, probintzia edo eskualde autonomo bakoitzak bere gobernadorea du gobernuburu bezala, eta Txile eta Turkia bezalako estatu unitario batzuek ere lurralde bakoitzeko gobernadore bana dute.

## Gobernadoreak Historian

* Egipto Zaharrean
* Erromatar Inperioan
* Turkian
* Britainiar Inperioan
* Errusia

### Gaur egun

* Estatu Batuak
* Argentina
* Mexiko
* Brasil
* Venezuela
* Austria
* Hong Kong
* Makau
* Australia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q132050
# Gobernadorearen Jauregia (Lizarra)

Gobernadorearen jauregia Lizarra (Nafarroan) dagoen Pizkundeko eraikina da. 1608 eta 1613 artean eraikia, Rua kalean, 2002. urtean Nafarroako Gobernuak Nafarroako Kultura ondasuna izendatu zuen. Done Jakue Bidearen ibilbidean dago kokatuta.

## Historia

Eraikin honek garrantzi historiko eta artistiko handia du. Jauregi hau Lizarrak XVI. eta XVII. mendeetan lortu zuen garrantziaren adierazpena da. Garrantzi hori Iruñekoa eta Tuterako parekoa zen. Eraikuntza Juan de Chávarri y Larraín (†1624) Purroyko Lehen Baroiaren lana izan zen, Aragoian Purroyko Jauna, Lizarrako Betiko Merinoa eta Gurutzadaren Kontseiluko Kontadorea. Jauregia baroigokoa 1880 arte izan zen; data horretan beste jabeek erosi zuten. 2000. urtean Udalaren eskuetan gelditu zen. Bigarren Karlistaldian, 1872ti 1875ra, gobernadore militarraren egoitza izan zen.
Jauregia eraikitzeko harriak botatako Lizarrako gaztelutik eta Aizkoa herritik atera zen. Ez dago garbi arkitektoa zein izan zen baina hipotesi zabalduenaren arabera Juan Gómez de Mora izan zezakeen. Juan de Yerategui eta Martin de Sarrote izan ziren lana aurrera eramateko arduradunak.

## Karlismoaren Museoa

Karlismoaren Museoa gaur egun Gobernadorearen Jauregia zenaren eraikinan egokituta dago. Karlismoari buruzko museo monografikoa da. 2010eko martxoaren 23an inauguratu zen.

## Kanpo loturak

* Karlismoaren Museoarn webgunea (Gaztelaniaz)
* Karlismoaren Museoari buruzko orrialdea. Nafarroako Turismo Bulegoaren webgunea
* Visita a un Carlismo sin fuero ni Montejurra (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q16615316
* Multimedia: Museo del Carlismo de Estella / Q16615316
# Gobera

Gobera Obarenes mendietako mendia da, Miranda Ebro inguruan dagoena. Bere hegoaldeko aldean Olaerreako monasterioa dago, 1178an zistertarrek sortua. 748 metroko altuera du.

## Erreferentziak

* ↑ Hernáez y Urraca, José María. (2008). «Monasterio de Herrera. Un enclave histórico en los montes Obarenes» La Voz del Oja-Tirón VIII (96): 10..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5881637
# Gobernuaren Museoa (Chennai)

Gobernuaren Museoa (ingelesez Government Museum, lehen Madrasko Museoa, hiriaren aurreko izenagatik ezaguna) Indiako hegoaldeko Chennai hirian dago eta Indiako museo nagusietako bat da, New Delhiko Museo Nazionalarekin eta Kalkutako Indiako Museoarekin batera.

## Ezaugarriak

Gobernuaren Museoa Egmore barrutian dago, Chennai Egmore tren geltokitik kilometro batera hego-mendebaldera.
Britainiar agintepean sortu zen museoa 1851n; 1854tik dago gaur egungo kokalekuan. Zoo bat ere egon zen gune horretan 1855etik 1863ra, baina lekuz aldatu zuten. 1864tik 1890era bitartean hainbat eraikin gehitu ziren, beraz, museo multzo batez hitz egin daiteke.
Museoa arkeologia, numismatika, artea, antropologia, zoologia, botanika eta geologia sailetan banatzen da; ondoan haurrentzako atal berezi bat (Haurren Museoa), bi liburutegi eta antzerki eraikin bat daude.
Bildumetan aipagarrienak Amaravatiko estupa budistaren eremuan egindako indusketetan eta Tamil historiako Txola dinastiaren garaiko Indiako hegoaldeko brontzeak daude X-XII. mendeetakoak), ederrenak munduko hainbat museotan banatuta daude. Garai bertsuko kobrezko xafla zigilatuen multzo txiki baina aipagarri bat ere ikusgai dago.

## Iruditegia

* Brontzeen galeriako ale bat.
* Txola garaiko pieza bat.
* Pinakotekan, Madrasko gobernari izandako britainiarren erretratoak.
* Antropologia saila, arrantzaren aldeko idunak.

## Erreferentziak

* ↑ «Government Museum Chennai» www.chennaimuseum.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-30).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Government Museum (Chennai)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-12-09ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q3536763
* Multimedia: Government Museum, Chennai / Q3536763
# Gobernadore zibil

Gobernadore zibila Espainiako estatuak probintzia bakoitzean zuen agintari gorenaren kargua zen, 1833 urtean sortu zenetik eta 1997 urtean gobernuko azpidelegatuaren karguak ordeztuta desagertu zen arte. Gobernadore zibilek, Espainiako estatuaren probintzietako beso betearazlea izaki, pisu eta indar handia izan dute gatazka uneetan eta errepresioan, hala Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako foru aldundiak 1877an desegiteko orduan nola Francoren diktaduran eta 1980ko urteetan Hego Euskal Herrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5551744
* Multimedia: Civil governors of provinces of Spain / Q5551744
# Gobernador

Gobernador Granadako udalerria da, Los Montes eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 285 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Granadako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herriari buruzko informazioa.
* Datuak: Q574353
* Multimedia: Gobernador, Granada / Q574353
# Guiseley

Guiseley, Ingalaterrako iparraldean dagoen udalerri bat da, Mendebaldeko Yorkshire konderrian.
2011n 22.347 biztanle zituen.
* Datuak: Q2342139
* Multimedia: Guiseley / Q2342139
# Guissény

Guissény (bretainieraz Gwiseni) Bretainiako Finistère departamenduko udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q634074
* Multimedia: Guissény / Q634074
# Guise leinua

Guise leinua frantziar nobleziako familia izan zen, jatorria Guise herrian zuena. XVI. mendearen bigarren erdialdean izan zuen botere gehien eta Frantziako Erlijio Gerretan parte hartze nabarmena izan zuen. Frantzian ez ezik, Eskozian ere kausa katolikoa defendatu zuen, Maria Guisekoa eta honen alaba, Maria Estuardoren bitartez.
Guise leinua, Lorrena leinuaren adar txiki bat zena, Klaudio Lorrenakoak (1496–1550) sortua izan zen, Frantziaren alde egindako zerbitzuak zirela eta, 1528an Frantzisko I.a Frantziakoak Guiseko duke izendatu zuenean. Frantzisko II.a Frantziakoaren erregealdian Klaudioren bi seme, Frantzisko, Guiseko bigarren dukea, eta Karlos kardinala, nabarmendu ziren. Espainiako erregearen eta Aita Santuaren laguntzaz burututako higanoten aurkako jazarpenaren ondorioa izan zen Amboiseko konspirazioa (1560). Porrot egin zuen matxinada kalbinista honen helburuak Guisetar buruzagiak erail eta aginpidea Borboi leinuari ematea ziren.
Guisetarrek antolatutako Wassyko higanoten sarraskiak (1562) Frantziako Erlijio Gerren hasiera eragin zuen. Gerra hauetan Guisetarrak Parisko Liga Santuaren buru izateagatik, protestanteekiko zuten intolerantziagatik nabarmendu ziren eta baita Valoistarrekin Frantziako koroa lortzeko izan zuten lehiagatik ere.
1584an Henrike III.a Nafarroakoa kalbinista Frantziako tronurako oinordeko bihurtu zenean, Henrike I.a Guiseko dukeak onartezintzat jo zuen. Horrek beste gerra zibil bat eragin zuen, Hiru Henrikeena deritzona, non Guiseko Henrikek, Filipe II.a Espainiakoaren laguntzarekin, Paris kontrolpean hartu, gobernari de facto bihurtu eta Frantziako errege koroa nahi izan zuen. 1588an Henrike III.a Frantziakoak Guiseko dukea eta honen anaia Luis, Reimseko artzapezpikua, hilarazi zituen. Hurrengo urtean, berriz, Jacques Clementek Henrike III.a Frantziakoa erail zuen.
Erailaren anaia txikia, Karlos Lorrenakoa Mayennego dukea (1554-1611) Guise leinuko buruzagi berri bihurtu zen. Honen iloba, Guisako duke berria zen Karlos Guisekoa (1571–1640) Frantziako errege izateko hautagai proposatua izan zen, ustez, Isabel Clara Eugenia espainiar infantarekin ezkonduz. Alabaina, 1596ko urtarrilean Henrike Borboikoak bakeak egin zituen Guise leinuarekin.
Guise leinuaren gizonezkoen ondorengotza zuzena 1675ean desagertu zen, Guiseko VII. dukearen heriotza goiztiarrarekin, eta geroago, 1705ean, Guisetarren ondasunak Borboi-Condé leinura pasa ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Georges GOYAU: House of Guise The Catholic Encyclopedia. Vol. 7. New York: Robert Appleton Company, 1910. 2013ko urtarrilaren 4an begiratua.
* 1 2 House of Guise 2013. Encyclopædia Britannica Online. 2013ko urtarrilaren 3an begiratua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1336538
* Multimedia: House of Guise / Q1336538