OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jean Saint-Gaudens

Jean Saint-Gaudens (Donapaleu, 1799ko irailaren 30a- ibidem, 1875eko abenduaren 10a) baxenafar politikaria izan zen.
Lanbidez abokatua, Uztaileko monarkiaren aurka egin eta Orthezen gobernu-ordezkari izendatu zuten. 1848 eta 1849an diputatua izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Jolly, Jean. (1960). Dictionnaire des parlementaires français, notices biographiques sur les ministres, sénateurs et députés français de 1889 à 1940. Paris: PUF.
* Datuak: Q15264205
# Jean Schramme

Jean "Black Jack" Schramme (Brujas, 1929ko martxoaren 25a - Rondonópolis, 1988ko abenduaren 14a) belgikar mertzenarioa izan zen.
Hamazortzi urterekin jarri zen Kongon eta han plantazio bat zuzendu zuen. Kongoko krisialdian parte hartu zuen bere milizianoen laguntzarekin. 1967an Moïse Tshombek Mobuturen aurkako estatu kolpean parte hartu zuen Bob Denarden mertzenarioen laguntzarekin. Uztailaren 5ean altxamendu baten buru izan zen Katangan Mobuturen aurka, "mertzenarioen matxinada" bezala ezaguna. Ezusteko erasoak egin zituzten Kindu eta Bukavuren aurka eta Stanleyvilleren kontrola hartzen saiatu ziren. Kolpeak porrot egin zuen eta Schramme, Katangaren armadako koronela zena, ekialderantz erretiratu zen, Ruandako mugara. Abuztuaren 10ean Bukavu konkistatu zuten eta zazpi astez eutsi zioten Kongoko armadako indar gorenen aurka. Urriaren 29an bizirik atera zirenek Ruandara ihes egin zuten. 1968an Schramme eta gainerako mertzenario europarrak Belgikara itzuli ziren.

## Lana

* Le bataillon Léopard (souvenirs d'un africain blanc), Robert Laffon, 1969.
* Datuak: Q1346653
# Jean Seberg

Jean Dorothy Seberg (Marshalltown, Iowa, 1938ko azaroaren 13a - Paris, 1979ko abuztuaren 30a) estatubatuar aktorea izan zen. Bere bizitzaren erdia Frantzian bizi izan zuen eta Frantziaren zinemaren ikono bat izan zen À bout de souffle filmean egindako lanegatik. 34 filmetan antzeztu zuen Hollywooden eta Europan. Romain Gary idazlearekin ezkondu zen bigarren aldiz. FBIk jazarri zuen Pantera Beltza Alderdiari emandako babesagatik. Seguru asko bere buruaz beste egin zuen.

## Filmografia

| Urtea | Izenburua | Papera | Hizkuntza | Oharrak |
| 1957 | Saint Joan | Joana Arc-ekoa | Ingelesez | |
| 1958 | Bonjour Tristesse | Cecile | Ingelesez | |
| 1959 | The Mouse That Roared | Helen Kokintz | Ingelesez | |
| 1960 | À bout de souffle | Patricia Franchini | Frantsesez | |
| 1960 | Let No Man Write My Epitaph | Barbara Holloway | Ingelesez | |
| 1961 | Time Out for Love | Ann | Frantsesez | |
| 1961 | Love Play | Kate Hoover | Frantsesez | |
| 1961 | Five Day Lover | Claire | Frantsesez | |
| 1962 | Congo vivo | Annette | Italieraz | |
| 1963 | In the French Style | Christina James | Ingelesez | |
| 1964 | The World's Most Beautiful Swindlers | Patricia Leacock | Frantsesez | |
| 1964 | Backfire | Olga Celan | Frantsesez | |
| 1964 | Lilith | Lilith Arthur | Ingelesez | |
| 1965 | Diamonds Are Brittle | Bettina Ralton | Frantsesez | |
| 1966 | Moment to Moment | Kay Stanton | Ingelesez | |
| 1966 | A Fine Madness | Lydia West | Ingelesez | |
| 1966 | Line of Demarcation | Mary, comtesse de Damville | Frantsesez | |
| 1967 | The Looters | Colleen O'Hara | Frantsesez | Izenburu alternatibo: Revolt in the Caribbean |
| 1967 | The Road to Corinth | Shanny | Frantsesez | Izenburu alternatibo: Who's Got the Black Box? |
| 1968 | Birds in Peru | Adriana | Frantsesez | |
| 1968 | The Girls | | Ingelesez | Dokumentaria |
| 1969 | Pendulum | Adele Matthews | Ingelesez | |
| 1969 | Paint Your Wagon | Elizabeth | Ingelesez | |
| 1970 | Airport | Tanya Livingston | Ingelesez | |
| 1970 | Dead of Summer | Joyce Grasse | Italieraz | |
| 1970 | Macho Callahan | Alexandra Mountford | Ingelesez | |
| 1972 | Kill! Kill! Kill! Kill! | Emily Hamilton | Ingelesez | |
| 1972 | This Kind of Love | Giovanna | Italieraz | |
| 1972 | Gang War in Naples | Luisa | Italieraz | |
| 1972 | Plot | Edith Lemoine | Frantsesez | Izenburu alternatibo: The French Conspiracy |
| 1973 | The Corruption of Chris Miller | Ruth Miller | Gaztelaniaz | |
| 1974 | Les Hautes Solitudes | | — | Pertsonaiek filmetik gabeko film mutua |
| 1974 | Mousey | Laura Anderson / Richardson | Ingelesez | Telefilma |
| 1974 | Ballad for the Kid (Short film) | La star | Frantsesez | Zuzendaria, gidoilaria, ekoizlea |
| 1975 | White Horses of Summer | Lea Kingsburg | Italieraz | |
| 1975 | The Big Delirium | Emily | Frantsesez | |
| 1976 | Die Wildente | Gina Ekdal | Alemanieraz | (Azken papera) |
* Datuak: Q230681
* Multimedia: Jean Seberg / Q230681
# Jean Seignalet

Jean Seignalet (1936ko urriaren 9a - 2003ko uztailaren 13a) mediku eta ikertzaile frantziarra izan zen, immunologian aditua, ospetsu bihurtu zena dieta berezi bat asmatzeagatik, "hipotoxiko" edo "antzinako" deritzona, gaixotasun ugariri (autoimmunei, batik bat) aurre egiteko erabili zuena.
Montpellierreko ospitalean lan egin eta bertako unibertsitatearen katedraduna ere izan zen. Medikuntzako aldizkari askotan artikulu ugari idatzi zituen, baina bere lanik ezagunena, zalantzarik gabe, 2001ean argitaratu zuen : "L'Alimentation ou la troisième médecine", non bere dieta sendagarri ospetsua azaltzen zuen.

## Antzinako dietaren oinarriak

Seignaleten hipotesiak gure arbaso urrunek, milaka eta milaka urteetan gurearekin zer ikusirik gutxi duen dieta bat burutzen zutela azpimarratzen du: ez zituzten zerealak, esnea eta esnekiak jaten, eta janari guztiak gordin jaten zituztela. Milaka urtetako eboluzioak giza gorputza egokitu du dieta horretara moldatzeko.
Azken 6.000-5.000 urteotan, aldiz, gizakiak bere ohitura gastronomikoak aldatu zituen: nekazaritzaren agerpenarekin zerealak jaten hasi zen, animalien esnea eta esnekiak jaten, eta janariak egosten edo freijitzen. Ondorioz, bere gorputza digeritzeko gai ez diren molekula kaltegarri batzuk irensten ditu gizaki modernoak, gaixotasun askoren atzean daudenak.
Hori ekiditeko "antzinako dieta"ra itzultzeko proposatzen du Seignaletek: zereal eta esnekien hartzeko debekua, janariak ahalik eta gordinenak jan eta birjinak ez diren olioak saihestu. Dietaren asmatzaileak honen bidez gaixotasun asko sendatu zituela baieztatzen du bere liburu famatuan

## Erreferentziak

* ↑ Seignalet, Jean: La alimentación, la 3ª medicina Ed. Integral, 2016. ISBN: 978-84-9118-041-8
* Datuak: Q3174603
# Jean Smart

Jean Elizabeth Smart (Seattle, 1951ko irailaren 13]]a) estatubatuar aktorea da. Telesail askotan parte hartu du bereziki, besteak beste, Frasier (2000-2001) eta Samantha Who? (2007-2009), zeinagatik hiru Emmy sari irabazi zituen. Geroago, beste bi Emmy irabazi zituen eta Urrezko Globo bat, bi Critics Choice Television Award eta bi Screen Actors Guild Award, hauek Hacks telesailagatik. Beste bi Critics' Choice ere irabazi ditu Fargo (2015eko 2. denboraldia) eta Watchmen (2019) telesailengatik. Antzerki arloan Tony sarietarako izendapenak jasoa da.

## Ibilbidea

Ikasketak egin ondoren, Jean Smartek antzerki ekoizpen txikietan parte hartu zuen 1970eko hamarkadan. 1981ean egin zuen debuta Broadwayn eta hurrengo urteetan rol txikiak lortu zituen telebistako hainbat saiotan, hala nola Never Say Yes telesailean.
1980ko hamarkadan telebistako filmetan zentratu zen batez ere, Overkill: The Aileen Wuornos Story delakoan adibidez Aileen Wuornos serie-hiltzailea antzeztu zuen.

## Bizitza pertsonala

Filmaketa batean Richard Gilliland aktorea ezagutu zuen; 1987an ezkondu egin ziren, eta elkarrekin egon ziren Gililand 2021ean hil zen arte. Ezkontzatik seme bat jaio zen, Connor Douglas (1989), eta 2009an Forrest adpotatu zuten, urtebete lehenago jaiotakoa.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Henderson, Cydney. (2021-03-25). «'Rest peacefully dearest': Richard Gilliland, actor and husband to Jean Smart, dies at 71» USA Today (Noiz kontsultatua: 2024-05-05).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, italierazko Wikipediako «Jean Smart» artikulutik itzuli da; zehazki, 2024-05-05eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q239069
* Multimedia: Jean Smart / Q239069
# Jean Stafford

Jean Stafford (Covina, 1915eko uztailaren 1a – White Plains, New York, 1979ko martxoaren 26a) estatubatuar eleberrigile eta ipuingilea izan zen.
Coloradoko Unibertsitatea Boulderrenn ikasi zuen, eta filosofia ikasteko beka bat jaso zuen Heidelbergeko Unibertsitatean, 1936-1937an. Hiru eleberri idatzi zituen, baina gehiago nabarmendu zen ipuinengatik.
Zorionik gabeko bizitza izan zuen. Hiru aldiz ezkondu zen, lehenengoa Robert Lowell olerkariarekin, mentalki ezegonkorra. 1938an auto-istripu bat izan zuten eta Jean Staffordek zauri larriak jasan zituen eta desitxuratuta geratu zen.
Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen 1970ean, Collected Stories lanagatik.

## Lanak

* Boston Adventure, 1944 (eleberria)
* The Mountain Lion, 1947 (eleberria)
* The Catherine Wheel, 1952 (eleberria)
* Children Are Bored on Sunday, 1953 (ipuinak)
* Prize Stories 1955: The O. Henry Awards, 1955 (ipuinak)
* A Book of Stories, 1957
* Elephi: The Cat with the High I.Q., 1962 (gazte-literatura)
* The Lion and the Carpenter and Other Tales from the Arabian Tales Retold, 1962 (gazte-literatura)
* Bad Characters, 1964 (ipuinak)
* A Mother in History, 1966
* Collected Stories, 1969

## Kanpo estekak

* Datuak: Q290633
# Javier Orozco

Javier Antonio Orozco Peñuelas (Irapuato, Guanajuato, Mexiko, 1987ko azaroaren 16a), Mexikoko futbolari eta entrenatzaile ohia da, aurrelari lanetan aritu zena. Concacaf Txapeldunen Ligako historiako goleatzailerik onena da 25 gol sartuta. 27 zenbakia erabili zuen Carlos Hermosilloren idoloaren omenez.

## kanpo estekak

* Javier Orozcoren fitxategi ofiziala LIGAMX.net -en
* Javier Orozco ren profila Transfermarkt-en
* Javier Orozcoren profila Soccerway-n
* Javier Orozcoren errekorra futbol360n
* Datuak: Q674693
# Javier Ortega Smith

Francisco Javier Ortega Smith-Molina (Madril, 1968ko abuztuaren 28a), argentino-espainiar eskuin muturreko politikari bat da, militar ohia eta abokatua. Gaur egun, Vox alderdi politiko ultraeskuindarraren idazkari nagusia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50824635
* Multimedia: Javier Ortega Smith / Q50824635
# Javier Ortiz

Javier Ortiz Estévez (Donostia, 1948ko urtarrilaren 24a - Madril, 2009ko apirilaren 28a) Donostiako kazetaria izan zen.
Frankismoaren garaian, hemezortzi urte zituela hasi zen kazetaritzan, isilpeko argitalpenetan. Horren eta bere militantzia politikoaren kariaz (ETA Berriko kide izan zen) hainbatetan atxiloturik, Frantziara erbesteratu zen. Franco hil ostean itzuli zen, eta Saida izeneko aldizkari errepublikazalea sortu zuen. Behin baino gehiagotan aldizkaria bahiturik suertatu zen, baita langileak atxilotuta ere.
1985ean Mar izeneko aldizkariko erredaktore-buru jardun zuen. Horren ondoren, 1989an Pedro J. Ramírezek El Mundo egunkari espainiarrean lan egiteko aukera luzatu zion, GAL auzia ikertzeko. Erredaktore-burua, EAEko erredakzioko fundatzailea, Iritzi saileko burua eta zuzendariordea izan zen hedabide horretan. Kazetariak eta hedabideak kontrako iritzi politikoak izanda, 2002tik aurrera astean bitan zutabea baino ez zuen idatzi. Egunkari horretan 2007 arte jarraitu zuen. Izan ere, irailaren 17an blogean Javier Ortizek berak jakinarazi zuen bezala, Público egunkarian zutabea idatziko zuen egunero. Halaber, Radio Euskadi eta ETBn iruzkingilea zen.

## Entseguak

* Matrimonio, maldito matrimonio (1991)
* Jamaica o muerte (1994)
* El felipismo de la A a la Z (1996)
* Diario de un resentido social (2001)
* Ibarretxe (2002)
* Repensar la prensa (beste birekin batera) (2002)
* Miradas sobre Euskadi (beste bederatziekin batera) (2004)
* Xabier Arzalluz. Así fue (2005)

## Kanpo estekak

* Javier Ortizen webgunea
* Datuak: Q2675838
# Javier Otadui

Francisco Javier Otadui Guerín (Bilbo, 1950eko otsailaren 24a) bizkaitar apaiz eta legelaria da. Opus Deiko kidea, Nafarroako Unibertsitatean ikasi eta bertoko eliz-zuzenbideko irakaslea da.

## Lanak

* Un exponente de legislación postconciliar. Los directorios de la Santa Sede, 1980
* Fuentes, Interpretación, Personas. Estudios de derecho canónico, 2003
* Lezioni di Diritto canonico: parte generale, 2011
* Diccionario general de derecho canónico, 2012
* Datuak: Q19358261
* Multimedia: Javier Otaduy / Q19358261
# Javier Otxoa de Etxaguen

Francisco Javier Otxoa de Etxaguen Estibalez (Gasteiz, 1954ko irailaren 4a) euskal xakelaria da, Nazioarteko Maisu maila duena.
1993an Espainiako txapeldunordea izan zen Juan Mario Gómez Esteban bizkaitarrak garaituta. Bost alditan izan da Xake-olinpiar jokoetan: 1976an Haifan, 1982an Luzernan, 1984an Tesalonikan, 1986an Dubain eta 1988an berriro Tesalonikan.
Egun Espainiako federazioaren presidentea da.

## Erreferentziak

* ↑ Campeones de España
* ↑ Xake-olinpiar jokoak
* Datuak: Q5866238
# Javier Osés

Javier Osés Flamarique (Tafalla, Nafarroa, 1926ko abuztuaren 23a - Iruñea, Nafarroa, 2001eko urriaren 22a) nafar apezpikua izan zen.

## Biografia

Iruñeko apaizgaitegian, Erroman eta Unibertsitate Gregoriarrean egin zituen Teologia eta Zuzenbideko ikasketak. Iruñeko apaizgaitegiko filosofiako irakasle izendatu zuten 1954. urtean eta bertako zuzendari 1967. urtean. Urtebete geroago dimisioa eman zuen. Huescako apezpiku izendatu zuten 1969. urtean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12260254
# Javier Otxoa

Javier Otxoa Palacios (Barakaldo, 1974ko abuztuaren 30a – Alhaurin de la Torre, 2018ko abuztuaren 24a) bizkaitar txirrindularia izan zen.
13 urterekin hasi zen eta garaipenak laster etorri ziren. Afizionatu mailan, Cafes Baque taldean ibili zen eta Balmasedan 3. postua lortu zuen, 1993an. Lau urte geroago, 1997ean, txirrindulari profesionala bilakatu zen. 2000ko uztailaren 10ean, Frantziako Tourreko Hautacam mendatearen igoeran bukatzen zen etapa irabazi zuen Lance Armstrongen aurretik.
2001eko otsailaren 15ean Málagan, entrenatzen ari zirenean, istripu larri bat izan zuen bere anaia bikia Ricardorekin. Ricardo hil egin zen eta Javierrek burmuin paralisia izan zuen.
Javier hasieratik hasi zen eta errehabilitazio luzea egin ondoren bizikleta hartu zuen berriro eta paralinpiko kirolari handi bihurtu zen. 2004ko Olinpiadan urrezko eta zilarrezko dominak lortu zituen.
2007an Saunier Duval-Prodir taldeak fitxatu zuen.

## Palmares

1995
* Sollube Zirkuitua
* 2. Bizkaiko Biran
* 3. Lleidako Itzulian
* 10. Nafarroako Itzulian
1996
* Circuito Montañés
* Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpikoan)
2000
* Frantziako Tourreko etapa 1
* Ordiziako Klasika

## Erreferentziak

* ↑ Churchill, Gerald. Otxoa wins first mountain stage; Armstrong takes yellow jersey!. in: Roadcycling..
* ↑ Terra. (2001-2-15). Ricardo Otxoa muere atropellado en Málaga. .
* ↑ Velodrome.org.uk. (2008-09-08). Three Paralympics Golds for GB. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q728288
* Multimedia: Javier Otxoa / Q728288
# Javier Pagola

Francisco Javier Pagola Lorente (Manila, Filipinak, 1946ko urtarrilaren 6a - Iruñea, 2020ko urriaren 10a) nafar kazetari eta idazlea izan zen. Iruñeko Udalak Iruñeko Zapia eman zion 2017an.

## Bizitza

Javier Pagola Manilan jaio zen 1946an, gurasoak Lizarrerrikoak zituela. Haurra zelarik Iruñera aldatu zen familia. Irakasle ikasketak egin zituen. 1969an sartu zen Iruñeko Radio Requeten, geroago Radio Pamplona-Cadena Ser izan zena. Trantsizioaren garaian, Mikel Bujandarekin batera, Batzarre izeneko irratsaioa egin zuen, Nafarroako Garaiko irratigintzaren erreferente bilakatu zena. 2000. urtean, Ser irratia utzirik, lankidetzaren munduan hasi zen lanean, Medicus Mundi elkartearen bitartez.
Sentimendu erlijioso sakona zuen, eta oinarrizko kristau taldeetan ibili zen gazte denboratik aurrera. "Hobea izaten laguntzen dit, behar zaituen jendearen ondoan egotea, alegia" zioen. Ekimen sozial ugari bultzatu zuen, hala nola, Hirugarren Adineko Gelak. Horrezaz gain, fedearen eta kulturaren arteko elkarrizketa eragin nahi duen Gogoa Forumaren sustatzailea izan zen.
2019an, AEA diagnostikatu zioten. Iruñean hil zen, 2020ko urriaren 10ean.

## Idazlanak

* Llegar a viejo (Estudio sociológico de la ancianidad en Navarra) (Javier Azconarekin batera), 1980, Príncipe de Viana, Iruñea
* Quesos de Navarra, (Jose Maria Hualde eta Paloma Torrerekin batera), 1989, Nafarroako Gobernua, Iruñea
* Navarra por mil caminos, 1999, Nafarroako Gobernua, Iruñea
* Recorrer y contemplar. Los paisajes de Navarra / Oinez eta begiz. Nafarroako paisaiak, 2016, Nafarroako Gobernua, Iruñea

## Erreferentziak

* 1 2 3 Muere a los 74 años el periodista navarro Javier Pagola Lorente. Naiz, 2020ko urriak 10, naiz.eus (Noiz kontsultatua: 2020-10-10).
* 1 2 Azpilikueta, Asier. Javier Pagola, irratigizona. Nafarkaria, 2000ko otsailak 18, 60., 63. eta 64. orrialdeak, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-10-10).
* ↑ Pagola, Javier. Un año con la ELA. Diario de Navarra, 2000ko ekainak 21, diariodenavarra.es (Noiz kontsultatua: 2020-10-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q100268329
# Javier Ortigosa

Javier Ortigosa Contin (Iruñea, 1982ko urtarrilaren 17a -) euskal herritar eskubaloi jokalaria da, egun ASOBAL Ligako Portland San Antonio taldean aritzen dena. 1,83 metroko altuera 93 kiloko pisua du.

## Taldeak

* Portland San Antonio (2001 – ?)

## Palmaresa

* Europako Eskubaloi Errekopa: 2003-04.
* ASOBAL Liga: 2001-02 eta 2004-05.
* ASOBAL Kopa: 2001-02 eta 2004-05.
* Espainiako Eskubaloi Superkopa: 2001-02, 2002-03 eta 2004-05.

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) Fitxa www.portlandsanantonio.com
* Datuak: Q1653405
# Ingeniaritza urbano

Ingeniaritza urbanoak zientziaren, artearen eta ingeniaritzaren tresnak aplikatzen ditu hiri ingurunean.
Ingeniaritza urbanoak udal azpiegituraz arduratzen da. Helburua da kaleak, espaloiak, ur hornidurako sareak, estolderia, argiteria publikoa, udal hondakin solidoen trataera eta erabilera, mantentze lanetarako eta herri lanetarako erabiltzen diren solteko materialen biltontziak (gatza, harea, etab.), parke publikoak eta bizikleta bideak zehaztu, diseinatu, eraiki eta mantentzea.
Lurpeko zerbitzu publikoen sareen kasuan, elektrizitate eta telekomunikazio zerbitzuen tokiko banaketa sareen zati zibila (hodiak eta sarbide ganberak) ere sar daitezke ingeniaritza urbanoan. Zabor bilketaren optimizazioa eta autobus zerbitzuen sareak ere sar daitezke. Diziplina horietako batzuk ingeniaritza zibileko beste espezialitate batzuekin gainjartzen dira; hala ere, ingeniaritza urbanoak azpiegitura sare eta zerbitzu horiek koordinatzen ditu, askotan aldi berean eraikitzen baitira (kale baterako edo garapen proiektu jakin baterako) eta udal agintaritza berak administratzen baititu.

## Erreferentziak

* ↑ «Civil engineering explained | Institution of Civil Engineers (ICE)» web.archive.org 2022-11-29 (Noiz kontsultatua: 2022-12-21).
* ↑ «What do civil engineers do? | Institution of Civil Engineers (ICE)» web.archive.org 2022-08-14 (Noiz kontsultatua: 2022-12-21).
* ↑ «Urban Stormwater Management in the United States |The National Academies Press» web.archive.org 2022-09-25 (Noiz kontsultatua: 2022-12-21).

## Ikus, gainera

* Ingeniaritza
* Ingeniaritza zibil

## Kanpo estekak

* Urbanengineers
* Datuak: Q1380395
# Ingenio (Kanariak)

Ingenio Kanaria Handia uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

## Klima

Datu klimatikoak (Ingenio, 25m) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 17 | 17 | 18 | 18 | 19 | 21 | 23 | 23 | 23 | 22 | 20 | 18 | 19 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 29 | 19 | 15 | 6 | 3 | 1 | 1 | 0 | 6 | 17 | 31 | 36 | 163 |
| Iturria: Weatherbase ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Ingenio, Spain Travel Weather Averages. Weatherbase (Noiz kontsultatua: 2013-06-29).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Ingenioko Udalaren webgunea
* Datuak: Q985599
* Multimedia: Ingenio / Q985599
# Inger (Minnesota)

Inger Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Itasca konderrian dago, Minnesota estatuan. 200 biztanle ditu, 4,944654 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Itasca konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3471973
# Ingenio

Ingenio honakoa izan daiteke:
* Ingenio (Kanariak), udalerria.
* Ingenio (satelitea), Espainiak sortutako satelite artifiziala.
# Ingenried

Ingenried Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Weilheim-Schongau (barrutia)|Weilheim-Schongau]] barrutian. 2014an 983 biztanle zituen 17,45 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q514514
* Multimedia: Ingenried / Q514514
# Ingeniaritza zibil

Ingeniaritza zibila edo herri-lanen ingeniaritza obra publikoekin zerikusia duen ingeniaritza adarrari esaten zaio. Besteak beste, zubi, errepide, trenbide, urtegi, portu, ur-horniketa eta horien pareko elementuen ingeniaritza lanei dagokie. Alor asko jorratzen dituen ingeniaritza da, lehenengoetako ingeniaritza izaki.
Ingeniari zibilak dira ingeniaritza arlo hau garatzen duten pertsonak. Hegoaldean Portu, Ubide eta Bide ingeniari bezala dira ezagunak, gazteleraz hala deitzen baitzaie (Caminos, Canales y Puertos). Iparraldean berriz Zubi eta Errepide ingeniaria (Ponts et Chaussées).

## Historia

Ingeniaritzaren adarrik zaharrenetarikotzat jo dezakegu herri-lan ingeniaritza. Ingeniaritza zibilaren sorkuntza eredu ditugu egiptoarrek eraikitako ubide sareak, Nilo ibaiak gainezka egiten zuenean ura landa soroetara garraiatzeko; guztiok ezagunak ditugun erromatar zibilizazio garaian eraikitako zubi, errepide, portu eta ubideak, gaur egun ere zutik dirautenak.
Ingeniaritza zibila ordea, gaur egungo ezaugarriekin, XIX eta XX. mendeetako aurkikuntzek sortu zuten; matematikaren garapena, burdin ekoizpenaren hobekuntzak eta hormigoi armatuaren asmakuntzak aldaketa ugari ekarri zizkioten ingeniaritza arlo honi. Castigliano, Mohr edo Navieren ikerketek, egituretan eragindako indarrek bertan sortutako esfortzuak analitikoki ikertzeko gaitasuna eman zioten herri-lan ingeniaritzari.
Altzairu ekoizpenaren hobekuntzak, ezpurutasunak txikituaz, bere erresistentzia handitzea lortu zuen eta altzairugintza prozesu berriek luzerak eta kalitate handiagoko piezak ekarri zituen. Baldintza hauetan egiturak askoz ere arin eta lerdenagoak erdietsi zitezkeen.
Hormigoi armatuaren asmakuntza eta garapenak, frantses ingeniarien asmakuntza da, iraultza suposatu zuen herri-lanetan. Material honek, altzairuarekin alderatuz, erresistentzia oso altuak lortu prezio oso baxuan eta mantenimendurik gabe lor litezke.
Gaur egun, ingeniaritza zibilak garapen etengabean dihardu, informatika eta material berriei esker.

## Ingeniaritza zibilaren arloak

Ingeniaritza zibilak obra publikoarekin zerikusia duten arloak jorratzen ditu batez ere, besteak beste:
* Hiriko obra eta zerbitzuak
* Hirigintza
* Herri-lanen Ingurumena
* Garraioa
* Errepideak
* Hidraulika
* Portu eta itsasertzak
* Zubiak eta egiturak
* Geoteknia eta zimenduak
* Energiaren eta industriaren arloak
* Eraikuntza
* Herri-lanen segurtasuna eta osasuna

## Ikus, gainera

* Herri-lanak
* Ingeniari zibila
* Ingeniari zibil teknikoa

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Euskadiko Portu, Ubide eta Bideetako Ingeniarien Kolejioa Euskadiko Herri-lan ingeniarien elkargoa.
* (Gaztelaniaz) Colegio de Ingenieros de Caminos, Canales y Puertos C.I.C.C.P Espainiako Herri-lan ingeniarien elkargoa.
* (Frantsesez) Association Professionnelle des Ingénieurs des Ponts et Chaussées - AIPC Frantziako Herri-lan ingeniarien elkargoa.
* (Ingelesez) European Council of Civil engineers Europako Herri-lan elkargo guztiak batzen dituen elkargoa.
* (Ingelesez) American Society of Civil engineers - ASCE Estatu Batuetako Herri-lan ingeniarien elkargoa.