# 2020ko Irlandako Errepublikako Hauteskunde Orokorrak

2020ko Irlandako Errepublikako Hauteskunde Orokorrak, otsailaren 8an, larunbatez, Irlandako Parlamenturako biltzarkideak nahiz Irlandako Errepublikako Taoiseach aginte-kargurako hautagaitza bozkatu ziren hauteskunde orokorrak izan ziren.

## Testuingurua

2016ko maiatzetik Fine Gael alderdia minoriako gobernu baten agintean zegoen, legebiltzarkide independienteen babesaz, tartean Aliantza Independientea. Fianna Fáil alderdiarekin konfidantza eta egonkortasun adostasun batean oinarritua.
2019ko abenduaren 3an, Catherine Murphy sozialdemokratak Etxebizitza, Planifikazioa eta Tokian-Tokiko Gobernuko Eoghan Murphy ministroaren aurkako ez konfidantzazko mozioa proposatu baina atzera bota izan zen, aldeko 53 bozka, aurkako 56 bozka eta 35 abstentzioekin. 2020ko urtarrilaren 9an, Michael Collins independienteak Simon Harris Osasun ministroaren aurkako ez konfidantzazko mozioa proposatu eta bozkatzera deitu zuen. Urtarrilaren 14ean, Leo Varadkar lehen ministroak Irlandako Parlamentuaren desegitea aurkeztu zuen, presidenteak onartu, eta otsailaren 20eko eguerdirako 33. Irlandako Parlamentua osatzera deitu zuen. Hauteskunde berrien data otsailaren 8an, larunbatez, ezarri zen.

## Hauteskunde-sistema

Irlandako Parlamentuko 160 legebiltzarkideak Irlandako Errepublikako 39 hauteskunde-barrutietan bozka bidez hautatuak izango dira, barruti bakoitzean 3-5 legebiltzarkide artean. Bozkatzaileek bozkar-papera beteko dute, beren 3 hautagai gogokoenak izendatuz, 1., 2. eta 3.a sailkatuz. Bozketa itxitzean, hautetsontziak barruti bozka-zenbaketa zentruetara bidaliak izango dira, eta hurrengo goizean hainbat txandetan zenbatuak. Bozka-paper bakoitzen aurreneko zenbaketan lehenbiziko hautagai gogokoena zein den aukeratzen da eta hurrengo zenbaketa txandan hurrengo hautagai gogokoenak zein diren.

## Berriz aurkeztu ez zirenak

Beren hautagaitzak berriz aurkeztu ez zituzten 32. Irlandako Parlamentuko legebiltzarkideak:
| Barrutia | Legebiltzarkidea | Alderdia | Lehen hautaketa | Kargua uzte baieztapena |
| Cavan–Monaghan | Caoimhghín Ó Caoláin | Sinn Féin | 1997 | 2018ko martxoaren 7a |
| Clare | Michael Harty | Independentea | 2016 | 2020ko urtarrilaren 13a |
| Cork Ipar-Erdialdea | Jonathan O'Brien | Sinn Féin | 2011 | 2020ko urtarrilaren 6a |
| Cork Hego-Mendebaldea | Jim Daly | Fine Gael | 2011 | 2019ko irailaren 20a |
| Dublin Badia Iparraldea | Tommy Broughan | Independentea | 1992 | 2000ko urtarrilaren 22a |
| Dublin Badia Iparraldea | Finian McGrath | Independentea | 2002 | 2020ko urtarrilaren 14a |
| Dublin Erdialdea | Maureen O'Sullivan | Independentea | 2009 | 2020ko urtarrilaren 16a |
| Dublin-Fingal | Brendan Ryan | Alderdi Laborista | 2011 | 2020ko urtarrilaren 8a |
| Dún Laoghaire | Maria Bailey | Fine Gael | 2016 | 2020ko urtarrilaren 22a |
| Dún Laoghaire | Seán Barrett | Fine Gael | 1981 | 2019ko abenduaren 6a |
| Kerry | Martin Ferris | Sinn Féin | 2002 | 2017ko azaroaren 18a |
| Limerick Hiria | Michael Noonan | Fine Gael | 1981 | 2017ko maiatzaren 18a |
| Longford–Westmeath | Willie Penrose | Alderdi Laborista | 1992 | 2018ko uztailaren 5a |
| Louth | Gerry Adams | Sinn Féin | 2011 | 2017ko azaroaren 18a |
| Mayo | Enda Kenny | Fine Gael | 1975 | 2017ko azaroaren 5a |
| Sligo–Leitrim | Tony McLoughlin | Fine Gael | 2011 | 2018ko ekainaren 28a |
| Waterford | John Deasy | Fine Gael | 2002 | 2017ko azaroaren 28a |
| Waterford | John Halligan | Independentea | 2011 | 2020ko urtarrilaren 15a |

## Kanpainia
### Alderdien manifestuak eta leloak

| Alderdia | Alderdia | Leloak | Itzulpena | Manifiestua (kanpo lotura) |
| Fine Gael | Fine Gael | "A future to look forward to." "Building a Republic of opportunity, taking Ireland forward together." | "Aurrera begiratzeko etorkizun bat" "Aukeren Errepublika bat eraikiz, Irlanda elkarrekin aurrera eramanez" | Fine Gaelen manifestua |
| Fianna Fáil | Fianna Fáil | "An Ireland for all." Éire do chách | "Denontzako Irlanda" | Fianna Fáilen manifestua |
| Sinn Féin | Sinn Féin | "Standing up for Irish unity." "Giving workers and families a break." | "Irlandar batasunaren alde borrokatuz" "Langile eta familiei atsedena emanez" | Sinn Féinen manifestua |
| Alderdi Laborista | Alderdi Laborista | "Building an equal society" | "Berdintasunezko gizarte bat eraikiz" | Alderdi LAboristaren manifestua |
| Elkartasuna–Pertsonak Etekinak Baino Lehen | Elkartasuna–Pertsonak Etekinak Baino Lehen | "Planet Before Profit" | "Planeta etekina baina lehen" | Elkartasuna–Pertsonak Etenika Baino Lehenen manifestua |
| | Pertsonak Etekinak Baino Lehen | "Socialism for the 21st century." | "XXI. mendeko sozialismoa" | Elkartasuna–Pertsonak Etenika Baino Lehenen manifestua |
| | Elkartasuna | "Real change, not spare change" | "Benetako aldaketa, ez azaleko aldaketa" | Elkartasuna–Pertsonak Etenika Baino Lehenen manifestua |
| | RISE | | | Elkartasuna–Pertsonak Etenika Baino Lehenen manifestua |
| Sozial Demokratak | Sozial Demokratak | "Hope for better. Vote for better" | "Onena itxaron. Onena bozkatu" | Sozialdemokraten manifestua |
| Alderdi Berdea | Alderdi Berdea | "The future belongs to all of us." "Want Green? Vote Green" | "Etorkizuna gu denona da" "Berdea Nahi? Berdea bozkatu" | Alderdi berdearen manifestua |
| Aontú | Aontú | "The political system is broken. Let's fix It." | "Sistema politikoa hautsia dago. Konpon dezagun" | |

### Telebista debateak

2020ko Irlandako Errepublikako Hauteskunde Orokorretako telebistako debateak :
| Data | Katea | Moderatzailea | Partehartzaileak Alderdi ez gonbidatuak | Partehartzaileak Alderdi ez gonbidatuak | Partehartzaileak Alderdi ez gonbidatuak | Partehartzaileak Alderdi ez gonbidatuak | Partehartzaileak Alderdi ez gonbidatuak | Partehartzaileak Alderdi ez gonbidatuak | Partehartzaileak Alderdi ez gonbidatuak | Oharrak |
| Data | Katea | Moderatzailea | FG | FF | SF | Lab | S–PBP | GP | SD | Oharrak |
| 22 Jan | Virgin One | Pat Kenny | Varadkar | Martin | Ez | Ez | Ez | Ez | Ez | |
| 27 Jan | RTÉ One | Claire Byrne | Varadkar | Martin | McDonald | Howlin | Boyd Barrett | Ryan | Shortall | |
| 30 Jan | Virgin One | Ivan Yates Matt Cooper | Varadkar | Martin | McDonald | Howlin | Barry | Ryan | Murphy | |
| 4 Feb | RTÉ One | David McCullagh Miriam O'Callaghan | Varadkar | Martin | McDonald | Ez | Ez | Ez | Ez | |

## Inkestak

Irlandarren bozketa asmoei buruzko inkestak erregularki burutu izan dira. The Sunday Times (Ohitura eta Egokimenak erabiliz) eta The Sunday Business Post (Red C inkesta-konpainia erabiliz) egunkariek hilabetero argitaratzen dituzte. The Irish Times, Sunday Independent, RTÉ News eta beste zenbait hedabideek noizbehinkako inkestak argitaratzen dituzte. 2020ko inkesta nagusienak honakoa dira:

## Emaitzak

33. Irlandako Errepublikako Hauteskunde Orokorrak – 2020ko otsailaren 8a :
| Alderdia | Alderdia | Alderdia | Burua | Bozketako lehen zenbaketa | Bozketako lehen zenbaketa | Bozketako lehen zenbaketa | Eserlekuak | Eserlekuak | Eserlekuak |
| Alderdia | Alderdia | Alderdia | Burua | Bozkak | % | +/- ep | Aurrekoak | Hautatuak | Aldaketa |
| | Sinn Féin | Sinn Féin | Mary Lou McDonald | 535.595 | 24,5 | ▲10,7 | 23 | 37 / 160 | ▲14 |
| | Fianna Fáil | Fianna Fáil | Micheál Martin | 484.315 | 22,2 | ▼2,2 | 44 | 37 / 160 | ▼7 |
| | Fine Gael | Fine Gael | Leo Varadkar | 455.568 | 20,9 | ▼4,7 | 49 | 35 / 160 | ▼14 |
| | Alderdi Berdea | Alderdi Berdea | Eamon Ryan | 155.695 | 7,1 | ▲4,4 | 2 | 12 / 160 | ▲10 |
| | Alderdi Laborista | Alderdi Laborista | Brendan Howlin | 95.582 | 4,4 | ▼2.2 | 7 | 6 / 160 | ▼1 |
| | Sozial Demokratak | Sozial Demokratak | Catherine Murphy Róisín Shortall | 63.397 | 2,9 | ▼0,1 | 3 | 6 / 160 | ▲3 |
| | Elkartasuna– Pertsonak Etekinak Baino Lehen | Elkartasuna– Pertsonak Etekinak Baino Lehen | Buruzagitza elkarbanatua | 57.420 | 2,6 | ▼1,3 | 6 | 5 / 160 | ▼5 |
| | Aontú | Aontú | Peadar Tóibín | 41.575 | 1,9 | Berria | Berria | 1 / 160 | ▲1 |
| | Independienteak Aldaketarako | Independienteak Aldaketarako | Inor | 8.421 | 0,4 | ▼1,1 | 4 | 1 / 160 | ▼3 |
| | Askatasunaren Alderdia | Askatasunaren Alderdia | Hermann Kelly | 5.495 | 0,3 | Berria | Berria | 0 / 160 | — |
| | Renua | Renua | Hutsik | 5.473 | 0,3 | ▼1,9 | 0 | 0 / 160 | — |
| | Alderdi Nazionala | Alderdi Nazionala | Justin Barrett | 4.773 | 0,2 | Berria | Berria | 0 / 160 | — |
| | Alderdi Demokratikoa | Alderdi Demokratikoa | Ken Smollen | 2.611 | 0,1 | ▲0,1 | 0 | 0 / 160 | — |
| | Langileen Alderdia | Langileen Alderdia | Michael Donnelly | 1.195 | 0,1 | ▼0,1 | 0 | 0 / 160 | — |
| | Herri Batasuna | Herri Batasuna | Jeff Rudd | 43 | 0,0 | Berria | Berria | 0 / 160 | — |
| | Independenteak | Independenteak | — | 266.353 | 12,2 | ▼3,7 | 19 | 19 / 160 | ▬ |
| | Ceann Comhairle (Mahaiburua) | Ceann Comhairle (Mahaiburua) | Seán Ó Fearghaíl | N/A | N/A | N/A | 1 | 1 / 160 | 0 |
| Bozka nuluak | Bozka nuluak | Bozka nuluak | Bozka nuluak | 17.703 | 0,8 | — | — | — | — |
| Guztira | Guztira | Guztira | Guztira | 2.201.192 | %100 | — | 158 | 160 | ▲2 |
| Errolda eta parte-hartzea | Errolda eta parte-hartzea | Errolda eta parte-hartzea | 3.509.969 | %62,71 | — | — | — | — |

## Oharrak

* ↑ Legebiltzarreko mahaiburua barne, hauteskundeetan parte hartu gabe eserlekua ziurtatuta zuena.
* ↑ Aliantza Independentea barne, ez baita alderdi politiko bat.
* ↑ Legebiltzarreko mahaiburua ez da hauteskundeetara aurkeztu behar.

## Erreferentziak

* ↑ Varadkar Opens Door To Grand Coalition. 2020ko urtarrilaren 23a. Irish Examiner (Ingelesez)
* ↑ McDonald to face-off with Varadkar and Martin in RTE leaders’ debate next Monday. 2020ko urtarrilaren 22a. Extra.ie (Ingelesez)
* ↑ Cork TD to take part in TV party leaders debate. 2020ko urtarrilaren 28a. Eveningecho.ie (Ingelesez)