# Melanoma

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Melanoma melanina duten zelulek osatutako tumoreen izen orokorra da. Epidermisean edo dermisean ateratzen dira eta onak edo gaiztoak izan daitezke. Tumore ilunak dira, eta gorputzeko beste ehun batzuetan sortutako tumore ilunei ere melanoma esaten zaie.

## Epidemiologia

Melanomaren 160.000 kasu berri inguru diagnostikatzen dira urtero mundu osoan, eta ohikoagoa da klima eguzkitsua duten eskualdeetan bizi diren gizon eta azal zuriko pertsonetan. Munduko Osasun Erakundearen (MOE) txosten baten arabera, urtero 48.000 pertsona inguru hiltzen dira melanomaren eraginez. Kalkuluen arabera, melanoma gaiztoak azaleko minbiziarekin lotutako heriotzen % 75 eragiten du. Datu horiek, ordea, gorantz doaz azken urteetan. 2020. urteko datuen arabera, munduan 325.000 mila kasu berri diagnostikatu ziren eta 57.000 heriotza egon ziren. Gainera, 2020ko tasak egonkor mantentzen badira, uste da melanomaren mundu-karga 510.000 kasu berri izatera igoko dela, eta 96.000 heriotza eragingo dituela 2040rako.
Eusko Jaurlaritzako Osasun sailak 2023ko otsailean argitaratutako "Minbizia Euskal Autonomia Erkidegoan 2001-2021" txostenaren arabera, 2013-2017 urte tartean, melanomaren intzidentzia gizonen kasuan 800 kasukoa izan da eta, emakumeen kasuan, aldiz, 901 kasukoa. Gainera, intzidentzia-tasa, hurrenez hurren, % 2,5 eta % 1,8 igo da gizonezkoetan eta emakumezkoetan 2001 eta 2017. urteen artean. Bestalde, bost urteko prebalentzia (2012-2016) 622 kasukoa izan da gizonetan eta 767 kasukoa emakumeetan.

## Etiologia

Oro har, pertsona batek melanoma pairatzeko duen arriskua bi faktoreren araberakoa da: alde batetik, faktore intrintsekoen araberakoa eta, bestetik, ingurumeneko faktoreen araberakoa. Hala, faktore intrintsekoek familiaren historia eta oinordetzan hartutako genotipoa hartzen dituzte barne; eta, ingurumen- edo kanpo-faktorerik garrantzitsuena, berriz, eguzki-argiarekiko esposizioa da.

### UV erradiazioa

Azterketa epidemiologikoek iradokitzen dutenez, argi ultramoretik (UVA eta UVB) datorren erradiazioarekiko esposizioa da melanomaren agerpenaren arrazoi nagusietako bat.
Horrez gain, autobrontzeatzeko oheen UV erradiazioak melanoma izateko arriskua ere areagotzen du. Minbizia Ikertzeko Nazioarteko Agentziak egiaztatu du beltzarantzeko oheak "minbizi-eragileak" direla gizakientzat, eta hogeita hamar urte bete baino lehen beltzarantzeko gailuak erabiltzen hasten diren pertsonek melanoma garatzeko % 75 aukera gehiago dituztela. Bestalde, hegazkinetan lan egiten dutenek ere arrisku handiagoa dutela dirudi, UVrekiko esposizio handiagoaren ondorio direla uste baita.

### Genetika

Familietan sarri gertatzen diren zenbait mutazio arrarok melanomarekiko sentiberatasuna asko areagotzen dute.
Familia melanoma genetikoki heterogeneoa da, eta locia 1p, 9p eta 12q kromosometako besoetan du. Gertakari genetiko ugari melanomaren patogenesiarekin erlazionatu dira (gaixotasunen garapena). Tumore anizkoitzaren 1. ezabatzailearen (CDKN2A/MTS1) geneak p16INK4a kodetzen du – ziklinen menpeko proteinen kinasen(CDK) pisu molekular txikiko proteina inhibitzailea. Familiako melanoma anizkoitz atipikoaren sindromea autosomikoki transmititzen da, dominanteki zehazki, eta batez ere CDKN2A mutazioekin erlazionaturik dago.
Beste mutazio batzuek arrisku txikiagoa ematen dute, baina ohikoagoak dira populazioan. Esate baterako, MC1R genean mutazioak oso ohikoak dira (ilegorri guztien dute kopia mutatu bat), eta MC1R genean mutazioak dituzten pertsonek zahartzaroan melanoma garatzeko aukera handiagoak dituzte.
Laburbilduz, honako geneetan gertatzen diren mutazioek melanomarekiko sentiberatasuna areagotzen dute:
* CDKN2A: melanomarekin lotuta dago eta, kasu batzuetan, pankreako minbiziarekin.
* CDK4: melanomekin lotua (gene honetan mutazioak aurkitzea arraroagoa da).
* M1CR: larruazaleko pigmentazioarekin lotuta, haren mutazioak arrisku-faktoreak dira eta arriskua handitzen dute CDKN2An mutazioak dituzten pertsonengan.

## Seinaleak eta identifikazioa

Melanomaren seinalerik garrantzitsuena larruazalean dagoen orbain berriren bat izaten da edo tamainaz, formaz edo kolorez aldatu den bat. Horiez gain, besteak bezalakoa ez den orin bat ere seinale garrantzitsua izan daiteke.
ABCDE araua melanomaren ohiko seinaleak identifikatzeko metodo bat da.
* A. Asimetria. Orinaren forma ez da homogeneoa, irregularra da.
* B. Ertza. Ertza irregularra, gaizki definitua edo izurtua du.
* C. Kolorea. Orinak ez du kolore bera, alde batetik bestera aldatzen baita.
* D. Diametroa. 6 milimetrotik gorakoa bada.
* E. Eboluzioa. Orinen batek kolorean, tamainan edo ertzetan progresio azkarra duela antzematen badugu.

## Patogenia

Erradiazioak zelulen DNA kaltetzen du, oro har, timinaren dimerizazio bat izan ohi dena, eta zelula barruko makineriak konpondu ez badu, zelula-geneetan mutazioa sortzen du.
Pazienteen melanoma metastasikoen laginen genomaren sekuentziazio masiboari esker, hainbat mutazio detektatu ahal izan dira, ez bakarrik mutazio puntualak (batez ere C->T trantsizioak), baita berrantolatze kromosomikoak ere (ezabapenak, anplifikazioak, translokazioak), kromotripsiaren fenomenoa barne, zeinak ezegonkortasun genomiko handia eragiten baitute. Zelula zatitzen denean, mutazio horiek zelula-belaunaldi berrietara hedatzen dira. Mutazioa protoonkogene baten gainean gertatzen bada (onkogene bat sortuko duena) edo tumoreak ezabatzen dituzten geneetan gertatzen bada, mitosiaren abiadura edo zelulen zatiketa zelularra kontrolik gabekoa bihurtzen da, tumore bat sortzea eraginez.
Erredurei buruzko ikerketa gehienek adierazten dute erlazio positiboa edo zuzena dagoela txikitako erreduren eta melanoma izateko arriskuaren artean. Argi ultramorearekiko esposizio handiko historia duten pazienteek NRAS eta BRAF (onkogeneak) bezalako geneetako mutazioen ehunekoa handiagoa izaten dute esposizio normala edo baxua duten pazienteek dutena baino.

## Iragarpena

Melanomak, haien ezaugarrien arabera, pronostiko-helburuekin sailkatzen dira. Hainbat sistema daude:
* Breslowko sistemak melanomak lodieraren arabera sailkatzen ditu.
* Clarken mailek melanomak puntuatzen dituzte ehunen inbasioaren arabera: I motatik hasi eta V motaraino, zeinak larruazalpeko ehuna inbaditzen baitu.
* TNM sailkapenaren bidezko estadifikazio bat ere badago.
Pronostikoa eta tratamendu aukerak faktore hauen araberakoak dira:
* Tumorearen lodiera eta kokapena
* Minbizi-zelulen hazkuntzaren abiadura
* Tumorearen odoljarioa edo ultzerazioa.
* Gongoil linfatikoetan dagoen minbizi kopurua.
* Minbizia hedatu den gorputzeko leku kopurua.
* Laktato deshidrogenasa (LDH) kontzentrazioa odolean.
* BRAF izeneko gene batean mutazio (aldaketa) jakin batzuk egotea.
* Pazientearen adina eta osasun-egoera orokorra.

## Diagnostikoa

Inguru hori behatzea da melanoma bat susmatzeko metodorik ohikoena. Melanomak detektatzeko (eta biziraupen-tasak handitzeko), melanomak ezagutzen ikastea gomendatzen da (ikusi "ABCDE" identifikazio-metodoa), eta orbainak aldian-aldian aztertzea eduki ditzaketen aldaketak behatzeko (forma, tamaina, kolorea, azkura edo odol-jarioa). Bestalde, oso garrantzitsua da kalifikatutako medikuari galdetzea.
Azaleko lesio susmagarrien pertsona-ikuskapena zehatzagoa da azaleko lesio susmagarrien irudien ikusizko ikuskapena baino. Bestalde, espezialista gaituek, dermoskopia erabiltzen dute lesio gaiztoak identifikatzeko. Ildo honetatik, erreflektantziako mikroskopia konfokalak dermatoskopiak baino sentikortasun eta espezifikotasun handiagoa izan dezake azaleko melanomaren diagnostikoan, baina azterketa gehiago behar dira emaitza hori baieztatzeko.
Gorputzeko argazkigintza osoa, ahalik eta gorputzeko azaleraren dokumentazio fotografikoa barne, arrisku handiko pazienteen jarraipenean erabiltzen da. Antzemate goiztiarra ahalbidetzeko teknikaren berri eman da, eta ikuspegi errentagarria ematen du (edozein kamera digitalekin), baina haren eraginkortasuna zalantzan jarri da, aldaketa makroskopikoak detektatzeko gai ez delako. Diagnostiko-metodoa irudi dermoskopikoekin batera erabili behar da (eta ez ordezko gisa), eta bi metodoen konbinazioak detekzio-tasa oso altuak ematen dituela dirudi.
* Melanoma gaiztoa, eskuineko izterra
* In situ melanoma, erpin-burua biopsia egiteko markatua
* Melanoma gaiztoa, atzeko eskuineko sorbalda zirkuluan, biopsiarako
* Melanoma gaiztoa in situ, goiko ezkerreko barne-besoa
* Melanoma gaiztoa, eskuin erdiko izterra, biopsiarako markatua
* Melanoma gaiztoa, atzeko eskuineko sorbalda zirkuluan, biopsiarako
* Melanoma gaiztoa, atzeko eskuineko sorbalda zirkuluan, biopsiarako
* Exzisioaren ondorengo ezkerreko besaurrean dagoen melanoma gaiztoa, kate luzeko itxierarekin
* Melanoma gaiztoa in situ, eboluzionatuz, eskuineko erdiko tenplua, alboko sebo-hiperplasia duena
* Melanoma in situ, dermatoskopioaren irudia, eskuineko bekokia biopsia egiteko markatua.
* Melanoma gaiztoa, ezkerraldean biopsia egiteko markatuta, dermatoskopioaren bidez.
* Melanoma metastasiaren patologia gordina, kasu gehienetan pigmentua eratzen duena, itxura iluna ematen diona.

### Biopsia

Azterketa bisual baten eta azterketa dermatoskopiko baten ondoren, edo in vivo diagnostikatzeko tresnen bat, hala nola mikroskopio konfokala erabili ondoren, medikuak orbain susmagarriaren biopsia egin dezake. Anestesia lokalaren pean egindako azaleko biopsiak diagnostikoa egitea eta larritasuna zehaztea ahalbidetzen ditu. Ondoren egin daitezkeen biopsia motak zerrendatzen dira:
* Arrasean moztutako biopsia: lesioaren azaleko eremu bat ateratzen da, sarritan bizarra mozteko erabiltzen den hortz batekin.
* Puntzio bidezko biopsia: larruazaleko eremu zirkular bat ateratzen da puntzoi izeneko tresna batekin. Puntzoi hori hainbat tamainatan dago.
* Inzisio bidezko biopsia: kaltetutako ehunaren zati bat bisturi batekin ateratzen da.
* Eszisio bidezko biopsia: kaltetutako eremu osoa eta ehun osasuntsuaren zati bat bisturi batekin kentzen da.

### Mota histopatologikoak

Melanoma neoplasma neuroektodermiko mota bat da. Lau melanoma mota nagusi daude:
| SN | Mota | Ezaugarriak | Intzidentzia |
| 1 | Gainazaleko hedadura-melanoma | Melanoma-zelulak elkargune dermal-epidermikoan habia egiten dute. | % 70 |
| 2 | Melanoma nodularra | Sakoneran gehiago hazten da zabaleran baino. | % 15 - % 20 |
| 3 | Melanoma lentigo gaiztoa | Melanozito epidermiko atipikoen hedapen lineala eta dermisaren inbasioa. | % 5 - % 10 |
| 4 | Melanoma lentiginoso akrala | Melanozito atipikoen hazkuntza etengabea dermoepidermiako lotunean. | % 7 - % 10 |
Beste histopatologia-mota batzuk dira:
* Begietako melanoma
* Mintz mukosoko melanoma: eztarrian, ahoan, baginan edo uzkian agertzen denean.
* Desmoplasi melanoma
* Melanoma nevus motako zelula txikiekin
* Melanoma Spitz nevus baten ezaugarriekin (Spitzoide melanoma)
* Melanoma polipoidea, melanoma nodularraren azpimota bat

### In situ edo inbaditzailea

In situ melanoma bat ez da mintz basaletik haratago barreiatuko; melanoma inbaditzaile bat, ordea, mintz basaletik haratago barreiatuko da.
Melanoma mota histopatologiko batzuk berez inbaditzaileak dira, besteak beste, melanoma nodularra eta melanoma lentigo gaiztoa. Bestalde, azaleko barreiadura-melanomak (gainazaleko hedadura melanomak moduan ere deituak) eta melanoma lentiginoso akralak in situ edo inbaditzaileak izan daitezke, baina melanoma lentiginoso akralak inbaditzaileak dira ia beti.

### Estadioak

Melanomaren 4 estadio posible daude: I, II, III eta IV. Fase horietako bakoitzaren sailkapena TNM izeneko hiru faktoreren araberakoa izango da. T melanomaren beraren hedadura lokalari dagokio, N gongoilei (baita metastasi berezi batzuei ere) eta M beste organo batzuetako metastasiei.
T (tumorea) :
| Estadioa | T kategoria | Lodiera | Ultzerazioa |
| 0 estadioa | Melanoma in situ | Melanoma in situ | Melanoma in situ |
| I estadioa | T1a | <0.8 mm | Ez |
| I estadioa | T1b | <0.8 mm | Bai |
| I estadioa | T1b | >0.8 - 1.0 mm | Bai edo ez |
| I estadioa | T2a | >1.0 - 2.0 mm | Ez |
| II estadioa | T2b | >1.0 - 2.0 mm | Bai |
| II estadioa | T3a | >2.0 - 4.0 mm | Ez |
| II estadioa | T3b | >2.0 - 4.0 mm | Bai |
| II estadioa | T4a | >4.0 mm | Ez |
| II estadioa | T4b | >4.0 mm | Bai |
Minbiziari buruzko Amerikako Batzorde Bateratuaren (AJCC) arabera, 8. edizioa:
* TX: Tumorearen lehen mailako lodiera ezin da ebaluatu.
* T0: Ez dago lehen tumorearen ebidentziarik (lehen tumore ezezaguna edo melanoma guztiz erregresiboa)
1. eta 2. etapetan, N mota (gongoil linfatikoa) behar da:
* N0 – Eskualdeko metastasirik gabe.
* Tumore sateliteak: tumore primariotik 2 cm edo gutxiagora barreiatu diren tumore-zelulen talde txikiak.
* Tumore mikrosateliteak: tumore primarioaren inguruko eremu batera (ondoan edo azpian) barreiatu diren tumore-zelulen talde oso txikiak.
* Iragaitzazko metastasia: larruazaleko hodi linfatikoetara tumore primariotik 2 cm baino gehiagora barreiatu diren tumoreak, baina ez gongoil linfatikoetara.
N (gongoil linfatikoak) :
| Estadioa | N kategoria | Tumoreak inplikatutako eskualdeko nodo linfatikoen kopurua | Satelite-, mikrosatelite- tumoreen eta/edo iragaitzazko metastasiaren presentzia |
| N/A | NX | Eskualdeko nodoak ebaluatu gabe (adibidez, egin gabeko gongoil zentinelaren biopsia, edo beste arrazoi batengatik aldez aurretik erauzitako eskualdeko gongoilak) | Eskualdeko nodoak ebaluatu gabe (adibidez, egin gabeko gongoil zentinelaren biopsia, edo beste arrazoi batengatik aldez aurretik erauzitako eskualdeko gongoilak) |
| 3 estadioa | N1 | Inplikaturiko gongoil linfatiko bat edo tumoreetan inplikaturiko nodorik ez duen edozein satelite-, mikrosatelite-tumore eta/edo mikrosatelite metastasi kopuru. | Inplikaturiko gongoil linfatiko bat edo tumoreetan inplikaturiko nodorik ez duen edozein satelite-, mikrosatelite-tumore eta/edo mikrosatelite metastasi kopuru. |
| 3 estadioa | N1a | Klinikoki ezkutatutako bat (hau da, gongoil zentinelaren biopsiaren bidez detektatua) | Ez |
| 3 estadioa | N1b | Klinkoki detektatutako bat | Ez |
| 3 estadioa | N1c | Ez dago eskualdeko linfa-gongoilen gaixotasunik | Bai |
| 3 estadioa | N2 | Bi edo 3 tumoreetan inplikaturiko nodoak edo edozein iragaitzazko metastasi, satelite eta/edo tumore kopuru tumore batean inplikatuta dagoen nodoarekin. | Bi edo 3 tumoreetan inplikaturiko nodoak edo edozein iragaitzazko metastasi, satelite eta/edo tumore kopuru tumore batean inplikatuta dagoen nodoarekin. |
| 3 estadioa | N2a | Klinikoki ezkutatutako bi edo 3 (hau da, gongoil zentinelaren biopsiaren bidez detektatua) | Ez |
| 3 estadioa | N2b | Bi edo 3, horietako bat gutxienez klinikoki detektatua | Ez |
| 3 estadioa | N2c | Klinikoki ezkutuko bat edo klinikoki detektatutako bat | Bai |
| 3 estadioa | N3 | Tumorean inplikatutako lau nodo edo gehiago edo iragaitzazko, satelite eta/edo mikrosatelite metastasi kopuru bat, tumoreetan inplikatutako 2 nodo edo gehiagorekin, edo iragaitzazko, satelitearekin eta/edo mikrosateliterik gabe edo duten nodo matazatuen edozein kopuru. | Tumorean inplikatutako lau nodo edo gehiago edo iragaitzazko, satelite eta/edo mikrosatelite metastasi kopuru bat, tumoreetan inplikatutako 2 nodo edo gehiagorekin, edo iragaitzazko, satelitearekin eta/edo mikrosateliterik gabe edo duten nodo matazatuen edozein kopuru. |
| 3 estadioa | N3a | Klinikoki ezkutatutako lau edo gehiago (hau da, gongoil zentinelaren biopsia bidez detektatuak) | Ez |
| 3 estadioa | N3b | Lau edo gehiago, horietako bat behintzat klinikoki detektatu zen, edo edozein nodo matazatuen presentzia | Ez |
| 3 estadioa | N3c | Klinikoki ezkutatuta edo klinikoki detektatutako bi nodo edo gehiago eta/edo edozein nodo matazatuen presentzia | Bai |
1., 2. eta 3. etapek M bat (metastasi-egoera) behar dute:
* M0: Urrutiko metastasiaren ebidentziarik gabe
| Estadioa | M kategoria | Gune anatomikoa | Laktato deshidrogenasaren (LDH) maila |
| IV estadioa | M1 | Urruneko metastasiaren ebidentzia | Urruneko metastasiaren ebidentzia |
| IV estadioa | M1a | Urrutiko metastasia larruazalean, ehun bigunetan muskulua barne, eta/edo eskualdekoak ez diren nodo linfatikoetan | Erregistratu edo zehaztu gabe |
| IV estadioa | M1a(0) | Urrutiko metastasia larruazalean, ehun bigunetan muskulua barne, eta/edo eskualdekoak ez diren nodo linfatikoetan | Ez altua |
| IV estadioa | M1a(1) | Urrutiko metastasia larruazalean, ehun bigunetan muskulua barne, eta/edo eskualdekoak ez diren nodo linfatikoetan | Altua |
| IV estadioa | M1b | Metastasia birika-distantzian, metastasiekin edo gabe, M1a guneetan | Erregistratu edo zehaztu gabe |
| IV estadioa | M1b(0) | Metastasia birika-distantzian, metastasiekin edo gabe, M1a guneetan | Ez altua |
| IV estadioa | M1b(1) | Metastasia birika-distantzian, metastasiekin edo gabe, M1a guneetan | Altua |
| IV estadioa | M1c | Urrutiko metastasia nerbio-sistema zentralekoak ez diren errai guneetara, M1a edo M1b guneetara metastasiarekin edo gabe. | Erregistratu edo zehaztu gabe |
| IV estadioa | M1c(0) | Urrutiko metastasia nerbio-sistema zentralekoak ez diren errai guneetara, M1a edo M1b guneetara metastasiarekin edo gabe. | Ez altua |
| IV estadioa | M1c(1) | Urrutiko metastasia nerbio-sistema zentralekoak ez diren errai guneetara, M1a edo M1b guneetara metastasiarekin edo gabe. | Altua |
| IV estadioa | M1d | Metastasia nerbio-sistema zentraleko guneetara, M1a, M1b edo M1c guneetarako metastasiarekin edo gabe. | Erregistratu edo zehaztu gabe |
| IV estadioa | M1d(0) | Metastasia nerbio-sistema zentraleko guneetara, M1a, M1b edo M1c guneetarako metastasiarekin edo gabe. | Ez altua |
| IV estadioa | M1d(1) | Metastasia nerbio-sistema zentraleko guneetara, M1a, M1b edo M1c guneetarako metastasiarekin edo gabe. | Altua |
Sistema zaharrenek "Clark maila" eta "Breslow sakonera" sistemak edo metodoak erabiltzen dituzte, eta tumore-inbasioaren sakonera mikroskopikoa kuantifikatzen dute.

### Laborategia

Laktato-deshidrogenasaren (LDH) probak askotan erabiltzen dira metastasiak detektatzeko, nahiz eta metastasia duten paziente askok (baita fase terminalean ere) LDH normala duten; LDH oso altu batek, sarritan, gaixotasunak gibelera duen hedapen metastasikoa adierazten du.
Ohikoa da melanoma diagnostikatu zaien pazienteek toraxeko erradiografia eta LDH testa izatea, eta kasu batzuetan CT, MRI eta/edo PET miaketak. Nahiz eta eztabaidagarriak izan, zainetako gongoil nodoen biopsiak eta gongoil linfatikoen azterketa ere egiten dira, gongoil linfatikoetara nola hedatzen den ebaluatzeko. Melanomaren diagnostikoa S-100 proteina-markatzaileak bermatzen du. S100 proteinak molekula azido txikiak dira, eta zelula-funtzio ugaritan parte hartzen dute. Oso hedatua dago giza ehunetan, baita melanoman ere. Hala, gaur egun, melanomaren biomarkatzaile onena da. S100Bk p53 tumorea ezabatzen duen proteinarekin interakzio zuzena duela frogatu da, eta, beraz, haren funtzioa murriztu eta melanoman tumorenesiaren sustapena eragiten du.
HMB-45 antigorputz monoklonal bat da, melanomak bezalako tumore melanozitikoetan dagoen antigeno baten aurka erreakzionatzen duena. Patologia anatomikoan tumore horien markatzaile gisa erabiltzen da. Antigorputza melanoma estraktu batek sortu zuen. Positiboki erreakzionatzen du tumore melanozitikoen aurka, baina ez beste tumore batzuen aurka, horrela espezifikotasuna eta sentikortasuna erakutsiz.

## Prebentzioa
### Erradiazio ultramorea

Erradiazio ultramoreko iturriekiko (eguzkia eta autobrontzeatze-oheak) esposizioa minimizatzeak, eguzki-babeseko neurriei jarraitzeak eta eguzkitik babesteko arropa eramateak (mahuka luzeko alkandorak, galtza luzeak eta hegal zabaleko kapelak) babesa eskain dezakete.
Azazkal-lanparak (azazkal-saloietan azazkal-margoak lehortzeko erabiltzen direnak) UV erradiazioaren beste iturri arrunt eta hedatu bat dira, saihets daitekeena. Nahiz eta UV azazkal-lanparak erabiliz azaleko minbizia garatzeko arriskua txikia izan, oraindik gomendatzen da hatzik gabeko eskularruak erabiltzea eta/edo SPF 30 edo gehiagoko duten kremak aplikatzea eskuetan, UV azazkal-lanpara bat erabili aurretik.
Gorputzak UV argia erabiltzen du D bitamina sortzeko, eta, beraz, hartzen den eguzki-argi maila orekatua izan behar da D bitamina maila egokia mantentzeko eta melanoma arriskurik ez izateko. Goputzak ordu erdi inguru behar du eguneko D bitamina sortzeko, baina aldi berean ordu erdi ere nahikoa da azaleko erredura bat eragiteko. Hala, eguzki-argiaren esposizioa tarteka izan daiteke aldi berean izan beharrean.

### Eguzkitako kremak

Eguzkitako kremak eraginkorrak dira melanoma saihesteko. Gaur egungo kremek dituzten osagaiek (abobentzona, zink oxidoa eta titanio dioxidoa) eraginkortasunez blokeatzen dituzte bai UVA, bai UVB. Bestalde, eguzkitako kremek ere babesten dute larruazaleko beste minbizien aurrean.

### Medikamentuak

2005eko berrikuspen batek estatina eta fibratoen botikak melanoma izateko arriskua murrizten duela frogatu zuen. 2006ko berrikuspen batek, ordea, ez zuen inolako onurarik eragiten dutela onartzen.

## Tratamendua

Bost tratamendu estandar erabiltzen dira:
* Kirurgia
* Kimioterapia
* Erradioterapia
* Immunoterapia
* Terapia bideratua

### 1. Kirurgikoa

Kirurgia da melanoma gehienen tratamendu nagusia, eta, eskuarki, hasierako etapetan dauden melanomak sendatzen ditu.

#### 1.1. Exzisio zabala

Azaleko biopsia baten bidez melanoma-diagnostikoa egiten denean, ziur asko kirurgia gehiago egin beharko da minbizia erabat atera dela ziurtatzeko. Eszisio bidez, lodiera txikiko melanoma gehienak sendatuko dira.
Eszisio zabala eta biopsia eszisionala desberdinak dira. Exzisio bidezko biopsiek tumorea erauzi dezakete, baina sarritan kirurgia gehiago egin behar izaten da berriro agertzeko arriskua murrizteko.Kasu honetan, marjinak zabalagoak dira, diagnostikoa ezaguna baita. Gomendatutako marjinak aldatu egiten dira tumorearen lodieraren arabera. Tumore lodiagoek marjina handiagoak behar dituzte (ertzetan eta zatiketaren sakoneran). Marjinak ere alda daitezke gorputzeko melanomaren kokapenaren eta beste faktore batzuen arabera.

##### 1.1.1 Mohs kirurgia

Egoera batzuetan, Mohs-en kirurgia (Mohs-en kirurgia mikrografikoa edo MMS ere esaten zaio) aukera bat izan daiteke. Kirurgia mota hori maizago erabiltzen da azaleko beste minbizi mota batzuetarako, eta bere erabilerak melanomaren tratamenduan zalantzak eragiten ditu.
Prozedura horretan, azala (melanoma barne) geruza oso meheetan kentzen da. Ondoren, geruza bakoitza mikroskopioz aztertzen da. Minbizi-zelulak badaude, medikuak beste larruazal geruza bat aterako du. Hori errepikatu egiten da geruza batek minbizi-zantzurik ez dagoela erakutsi arte. Prozesu hori motela da, askotan ordu batzuk hartzen ditu, baina tumorearen ondoko larruazal arrunt gehiago salbatzeko aukera ematen du.

##### 1.1.2 Anputazioa

Ezohiko egoeretan, melanoma oineko edo eskuko hatz batean dagoenean eta sakon hazi denean, baliteke hatz horren zati bat edo guztia moztu behar izatea.

#### 1.2. Gongoil linfatiko baten disekzioa

Ebakuntza honetan, zirujauak melanomaren tumoretik gertu dauden gongoil linfatiko guztiak erauzten ditu. Ez dago argi linfa-gongoilen disekzioak gongoiletara zabaldu diren melanomak sendatu ditzakeen. Oraindik ere ikertzeke dago. Hala ere, zenbait medikuren ustez, horrek pazientearen bizitza luzatu dezake, eta, gutxienez, gongoil linfatiko horietan minbizia hazteak eragin lezakeen mina saihestu.

#### 1.3.Melanoma metastasikoaren kirurgia

Melanoma larruazaletik beste organo batzuetara (biriketara edo garunera) zabaldu bada (metastasia), minbizia nekez sendatuko da kirurgia bidez. Nahiz eta hedapen-eremu bat edo bi soilik aurkitzen diren irudi bidezko azterketen bidez, hala nola ordenagailu bidezko tomografia edo erresonantzia magnetiko bidezko irudigintza bidez, baliteke beste eremuetara zabaldu izana eta eremu horiek txikiegiak izatea azterketa horien bidez hauteman ahal izateko.
Batzuetan, kirurgia egiten da egoera horretan, baina helburua minbizia kontrolatzen saiatzea da, sendatu beharrean. Metastasi bat edo gehiago egonez gero, eta horiek erabat erauzi ahal izanez gero, kirurgia horrek pertsona batzuen bizitza luzatu lezake. Leku batzuetan, hala nola garunean, metastasiak erauzteak lagundu dezake sintomak prebenitzen edo arintzen eta pertsonaren bizi-kalitatea hobetzen.

### 2. Kimioterapia

Kimioterapia minbiziaren tratamendua da, minbizi-zelulen hazkuntza geldiarazteko botikak erabiltzen dituena, zelulen heriotza eraginez edo zatiketa geldiaraziz. Kimioterapia ahotik edo zain edo muskulu batean injektatzen denean, sendagaiak odolera sartzen dira eta gorputz osoko minbizi-zeluletara irits daitezke (kimioterapia sistemikoa). Kimioterapia likido zefalorrakideoan, organo batean edo gorputz-barrunbe batean, hala nola sabelaldean, zuzenean jartzen denean, sendagaiek eremu horietako minbizi-zelulei eragiten diete batez ere (eskualdeko kimioterapia).

### 3. Erradioterapia

Erradioterapia minbiziaren tratamendua da, energia handiko X izpiak edo beste erradiazio mota batzuk erabiltzen dituena, minbizi-zelulak hiltzeko edo zatitzea geldiarazteko. Kanpoko erradioterapiarako makina bat erabiltzen da, erradiazioa gorputzaren kanpoaldetik minbizidun eremura bidaltzen duena. Kanpoko erradioterapia melanomaren tratamendurako erabiltzen da eta batzuetan terapia aringarri gisa ere erabiltzen da sintomak arintzeko eta bizi-kalitatea hobetzeko.

### 4. Immunoterapia

Immunoterapian gaixoaren immunitate-sistema erabiltzen da minbiziari aurre egiteko. Gorputzaren defentsa naturalak minbiziaren aurka bultzatzeko, zuzentzeko edo leheneratzeko, gorputzak edo laborategiak egindako substantziak erabiltzen dira. Minbiziaren tratamendu hori terapia biologiko mota bat da.
Melanoma tratatzeko, immunoterapia mota hauek erabiltzen dira:
* Immunitate-kontroleko puntuen inhibitzaileen bidezko terapia: kontrol immunitarioko puntuen inhibitzaileek zenbait zelula immunitariok (hala nola T zelulek eta minbizi-zelula batzuek) sortutako kontrol-puntuak izeneko proteinak blokeatzen dituzte. Kontrol-puntu horiek immunitate-erantzunak indartsuegiak izatea saihesten laguntzen dute, eta, batzuetan, T zelulek minbizi-zelulak suntsitzea eragozten dute. Kontrol-puntu horiek blokeatzen direnean, T zelulek hobeto suntsi ditzakete minbizi-zelulak. Melanoma aurreratua duten edo erauzi ezin diren tumoreak dituzten paziente batzuk tratatzeko erabiltzen dira. Bi mota daude:
** CTLA-4 inhibitzailearekin egindako terapia: CTLA-4 T zelulen gainazaleko proteina bat da, gorputzari erantzun immunologikoak kontrolatzen laguntzen diona. CTLA-4 minbizi-zelula batean B7 izeneko beste proteina batera lotzen denean, T zelulak minbizi-zelula hiltzeari uzten dio. CTLA-4 inhibitzaileak CTLA-4-rekin lotzen dira eta T zelulek minbizi-zelulak hiltzen dituzte. Ipilimumab CTLA-4 inhibitzaile mota bat da.
** PD-1 eta PD-L1 inhibitzaileekin egindako terapia: PD-1 T zelulen gainazalean dagoen proteina bat da, gorputzaren erantzun immunologikoak kontrolpean mantentzen laguntzen duena. PD-L1 minbizi-zelula mota batzuetan aurkitzen den proteina bat da. PD-1 PD-L1arekin lotzen denean, T zelulak minbizi-zelula hiltzeari uzten dio. PD-1 eta PD-L1 inhibitzaileek PD-1 eta PD-L1 proteinak elkarren artean lotzea eragozten dute, T zelulek minbizi-zelulak hiltzea ahalbidetuz. Pembrolizumab eta nivolumab PD-1 inhibitzaile motak dira. Atezolizumab PD-L1 inhibitzailea da, kobimetinib eta vemurafenibarekin (terapia gidatu motak) konbinatuta aztertzen ari dena.
* Interleukina-2 (IL-2): IL-2-k zelula immune askoren hazkundea eta jarduera estimulatzen ditu, batez ere linfozitoena(globulu zuri mota bat). Linfozitoek minbizi-zelulak eraso eta suntsitu ditzakete.
* Tumore-nekrosi faktorearekin egindako (TNF) terapia: TNF globulu zuriek antigeno edo infekzio baten aurrean sortzen duten proteina da. TNF laborategian egiten da minbizi-zelulak hiltzeko tratamendu gisa erabiltzeko. Melanomaren tratamenduan aztertzen ari da.

### 5. Terapia bideratua

Terapia bideratua minbizi-zelula espezifikoak identifikatu eta erasotzeko drogak edo beste substantzia batzuk erabiltzen dituen tratamendu mota da. Terapia zuzenduek, oro har, kimioterapiak edo erradioterapiak baino kalte gutxiago eragiten diete zelula normalei. Melanoma tratatzeko ondorengo terapia mota hauek erabiltzen dira edo aztertzen ari dira:
* Seinalearen transdukzio inhibitzaileen terapia: seinalearen transdukzio inhibitzaileek molekula batek zelula baten barruan beste bati transmititzen dizkion seinaleak blokeatzen ditu. Seinale horiek transmititzeari utziz, minbizi-zelulak hil daitezke. Melanoma aurreratua edo kendu ezin diren tumore batzuk tratatzeko erabiltzen dira. Seinalearen transdukzio inhibitzaileak honako hauek dira:
** BRAF inhibitzaileak (dabrafenib, vemurafenib, encorafenib) mutatutako BRAF geneek egindako proteinen jarduera blokeatzen dute.
** MEK inhibitzaileak (trametinib, cobimetinib, binimetinib) minbizi-zelulen hazkuntzan eta biziraupenean eragiten duten MEK1 eta MEK2 izeneko proteinak blokeatzen dituzte.
** Melanoma tratatzeko erabiltzen diren BRAF inhibitzaileen eta MEK inhibitzaileen konbinazioak hauek dira:
*** Dabrafenib eta trametinib.
*** Vemurafenib eta kobimetinib.
*** Encorafenib eta binimetinib.
* Terapia onkolitiko birikoa: terapia onkolitiko biralak minbizi-zelulak infektatzen eta hiltzen dituen birus bat erabiltzen du, baina ez zelula normalak. Batzuetan, erradioterapia edo kimioterapia terapia onkolitiko birikoaren ondoren ematen da minbizi-zelula gehiago hiltzeko.
* Angiogenesiaren inhibitzaileak: angiogenesiaren inhibitzaileek odol-hodi berriak sortzea eragozten dute. Minbiziaren tratamenduan, batzuetan, tumoreek hazteko behar dituzten odol-hodi berrien hazkuntza saihesteko ematen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Saila, Kultur. (2011-07-18). «melanoma» www.uragentzia.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2023-03-04).
* ↑ (Ingelesez) Parkin, D. M.; Bray, F.; Ferlay, J.; Pisani, P.. (2005-03-01). «Global Cancer Statistics, 2002» CA: A Cancer Journal for Clinicians 55 (2): 74–108. doi:10.3322/canjclin.55.2.74. ISSN 0007-9235. (Noiz kontsultatua: 2023-03-04).
* ↑ Robyn., Lucas,. (2006). Solar ultraviolet radiation : global burden of disease from solar ultraviolet radiation. World Health Organization ISBN 92-4-159440-3. PMC 696616358. (Noiz kontsultatua: 2023-03-04).
* ↑ «Early Detection and Treatment of Skin Cancer - July 15, 2000 - American Family Physician» web.archive.org 2008-07-24 (Noiz kontsultatua: 2023-03-04).
* ↑ (Ingelesez) Arnold, Melina; Singh, Deependra; Laversanne, Mathieu; Vignat, Jerome; Vaccarella, Salvatore; Meheus, Filip; Cust, Anne E.; de Vries, Esther et al.. (2022-05-01). «Global Burden of Cutaneous Melanoma in 2020 and Projections to 2040» JAMA Dermatology 158 (5): 495. doi:10.1001/jamadermatol.2022.0160. ISSN 2168-6068. PMID 35353115. PMC PMC8968696. (Noiz kontsultatua: 2023-03-04).
* ↑ Minbizia Euskal Autonomia Erkidegoan (2001-2021). Eusko Jaurlaitzaren Osasun Saila. Eusko Jaurlaritza.
* ↑ (Ingelesez) «Diseases and conditions» www.aad.org (Noiz kontsultatua: 2023-03-04).
* ↑ (Ingelesez) Wang, Steven Q.; Setlow, Richard; Berwick, Marianne; Polsky, David; Marghoob, Ashfaq A.; Kopf, Alfred W.; Bart, Robert S.. (2001-05-01). «Ultraviolet A and melanoma: A review» Journal of the American Academy of Dermatology 44 (5): 837–846. doi:10.1067/mjd.2001.114594. ISSN 0190-9622. (Noiz kontsultatua: 2023-03-04).
* ↑ (Ingelesez) Boniol, Mathieu; Autier, Philippe; Boyle, Peter; Gandini, Sara. (2012-07-24). «Cutaneous melanoma attributable to sunbed use: systematic review and meta-analysis» BMJ 345: e4757. doi:10.1136/bmj.e4757. ISSN 1756-1833. PMID 22833605. PMC PMC3404185. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Ghissassi, Fatiha El; Baan, Robert; Straif, Kurt; Grosse, Yann; Secretan, Béatrice; Bouvard, Véronique; Benbrahim-Tallaa, Lamia; Guha, Neela et al.. (2009-08-01). «A review of human carcinogens—Part D: radiation» The Lancet Oncology 10 (8): 751–752. doi:10.1016/S1470-2045(09)70213-X. ISSN 1470-2045. PMID 19655431. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Sanlorenzo, Martina; Wehner, Mackenzie R.; Linos, Eleni; Kornak, John; Kainz, Wolfgang; Posch, Christian; Vujic, Igor; Johnston, Katia et al.. (2015-01-01). «The Risk of Melanoma in Airline Pilots and Cabin Crew: A Meta-analysis» JAMA Dermatology 151 (1): 51. doi:10.1001/jamadermatol.2014.1077. ISSN 2168-6068. PMID 25188246. PMC PMC4482339. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Soura, Efthymia; Eliades, Philip J.; Shannon, Kristen; Stratigos, Alexander J.; Tsao, Hensin. (2016-03-01). «Hereditary melanoma: Update on syndromes and management: Genetics of familial atypical multiple mole melanoma syndrome» Journal of the American Academy of Dermatology 74 (3): 395–407. doi:10.1016/j.jaad.2015.08.038. ISSN 0190-9622. PMID 26892650. PMC PMC4761105. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ Greene, Mark H.. (1999-10-15). <1644::aid-cncr3>3.0.co;2-s «The genetics of hereditary melanoma and nevi» Cancer 86 (S8): 1644–1657. doi:10.1002/(sici)1097-0142(19991015)86:8+<1644::aid-cncr3>3.0.co;2-s. ISSN 0008-543X. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ Halachmi, Shlomit; Gilchrest, Barbara A.. (2001-03). «Update on genetic events in the pathogenesis of melanoma» Current Opinion in Oncology 13 (2): 129–136. doi:10.1097/00001622-200103000-00008. ISSN 1040-8746. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ "CDKN2A cyclin-dependent kinase inhibitor 2A (melanoma, p16, inhibits CDK4)". U.S. National Library of Medicine. Archived from the original on 17 November 2004. Retrieved 4 September 2017.
* ↑ (Ingelesez) Goydos, James S.; Shoen, Steven L.. (2016). Kaufman, Howard L. ed. «Acral Lentiginous Melanoma» Melanoma (Springer International Publishing) 167: 321–329. doi:10.1007/978-3-319-22539-5_14. ISBN 978-3-319-22538-8. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ Garmendia, Lander Muñagorri. ««Eremu geografikoak azaleko minbiziaren sorreran eragin dezake»» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ «Melanoma - SEOM: Sociedad Española de Oncología Médica © 2019» seom.org (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Signos y síntomas del cáncer de piel tipo melanoma» www.cancer.org (Noiz kontsultatua: 2023-03-04).
* ↑ Eguzkitik babestu eta azalaren aldaketak zaindu, melanomari aurrea hartzeko funtsezkoak baitira | Consumer. 2020-06-13 (Noiz kontsultatua: 2023-03-04).
* 1 2 (Ingelesez) Berger, Michael F.; Hodis, Eran; Heffernan, Timothy P.; Deribe, Yonathan Lissanu; Lawrence, Michael S.; Protopopov, Alexei; Ivanova, Elena; Watson, Ian R. et al.. (2012-05). «Melanoma genome sequencing reveals frequent PREX2 mutations» Nature 485 (7399): 502–506. doi:10.1038/nature11071. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) «NRAS gene: MedlinePlus Genetics» medlineplus.gov (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) «BRAF gene: MedlinePlus Genetics» medlineplus.gov (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* 1 2 «Cómo comprender su informe de patología: Melanoma | OncoLink» es.oncolink.org (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) «Tratamiento del melanoma (PDQ®)–Versión para pacientes - NCI» www.cancer.gov 2023-01-13 (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).
* ↑ Wurm, Elisabeth M; Soyer, H Peter. (2010-10-01). «Diagnostic tests: Scanning for melanoma» Australian Prescriber 33 (5): 150–155. doi:10.18773/austprescr.2010.070. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ «American Melanoma Foundation > Prevnetion > ABCD's of Melanoma» web.archive.org 2003-04-23 (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Friedman, R. J.; Rigel, D. S.; Kopf, A. W.. (1985-05-01). «Early Detection of Malignant Melanoma: The Role of Physician Examination and Self-Examination of the Skin» CA: A Cancer Journal for Clinicians 35 (3): 130–151. doi:10.3322/canjclin.35.3.130. ISSN 0007-9235. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Dinnes, Jacqueline; Deeks, Jonathan J; Grainge, Matthew J; Chuchu, Naomi; Ferrante di Ruffano, Lavinia; Matin, Rubeta N; Thomson, David R; Wong, Kai Yuen et al.. (2018-12-04). Cochrane Skin Group ed. «Visual inspection for diagnosing cutaneous melanoma in adults» Cochrane Database of Systematic Reviews 2018 (12) doi:10.1002/14651858.CD013194. PMID 30521684. PMC PMC6492463. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Dinnes, Jacqueline; Deeks, Jonathan J; Chuchu, Naomi; Ferrante di Ruffano, Lavinia; Matin, Rubeta N; Thomson, David R; Wong, Kai Yuen; Aldridge, Roger Benjamin et al.. (2018-12-04). Cochrane Skin Group ed. «Dermoscopy, with and without visual inspection, for diagnosing melanoma in adults» Cochrane Database of Systematic Reviews 2018 (12) doi:10.1002/14651858.CD011902.pub2. PMID 30521682. PMC PMC6517096. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Dinnes, Jacqueline; Deeks, Jonathan J; Saleh, Daniel; Chuchu, Naomi; Bayliss, Susan E; Patel, Lopa; Davenport, Clare; Takwoingi, Yemisi et al.. (2018-12-04). Cochrane Skin Group ed. «Reflectance confocal microscopy for diagnosing cutaneous melanoma in adults» Cochrane Database of Systematic Reviews doi:10.1002/14651858.CD013190. PMID 30521681. PMC PMC6492459. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ Wurm, Elisabeth M; Soyer, H Peter. (2010-10-01). «Diagnostic tests: Scanning for melanoma» Australian Prescriber 33 (5): 150–155. doi:10.18773/austprescr.2010.070. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ Vasudevan, Biju; Neema, Shekhar. (2018). «Introduction to Dermoscopy» Dermoscopy in Darker Skin (Jaypee Brothers Medical Publishers (P) Ltd.): 1–1. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ Xiong, Michael; Charifa, Ahmad; Chen, Chih Shan J.. (2022). «Lentigo Maligna Melanoma» StatPearls (StatPearls Publishing) PMID 29489150. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Piliang, Melissa Peck. (2009-09). «Acral Lentiginous Melanoma» Surgical Pathology Clinics 2 (3): 535–541. doi:10.1016/j.path.2009.08.005. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) «Types of Melanoma» Moffitt Cancer Center (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) McKENNA, Jeffrey K.; Florell, Scott R.; Goldman, Glenn D.; Bowen, Glen M.. (2006-04). «Lentigo Maligna/Lentigo Maligna Melanoma: Current State of Diagnosis and Treatment» Dermatologic Surgery 32 (4): 493–504. doi:10.1111/j.1524-4725.2006.32102.x. ISSN 1076-0512. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ Hale CS. "Skin melanocytic tumor - Melanoma - Melanoma in situ". pathology Outlines. Archived from the original on 26 February 2020. Retrieved 26 February 2020. Topic Completed: 1 May 2013. Revised: 23 May 2019
* ↑ (Ingelesez) Park, Hyun Sun; Cho, Kwang Hyun. (2010-04-20). «Acral Lentiginous Melanoma in Situ: A Diagnostic and Management Challenge» Cancers 2 (2): 642–652. doi:10.3390/cancers2020642. ISSN 2072-6694. PMID 24281086. PMC PMC3835096. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ «Melanoma - SEOM: Sociedad Española de Oncología Médica © 2019» seom.org (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Gershenwald, Jeffrey E.; Scolyer, Richard A.; Hess, Kenneth R.; Sondak, Vernon K.; Long, Georgina V.; Ross, Merrick I.; Lazar, Alexander J.; Faries, Mark B. et al.. (2017-11). «Melanoma staging: Evidence-based changes in the American Joint Committee on Cancer eighth edition cancer staging manual: Melanoma Staging: AJCC 8 th Edition» CA: A Cancer Journal for Clinicians 67 (6): 472–492. doi:10.3322/caac.21409. PMID 29028110. PMC PMC5978683. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Palmer, Shanique R.; Erickson, Lori A.; Ichetovkin, Ilia; Knauer, Daniel J.; Markovic, Svetomir N.. (2011-10). «Circulating Serologic and Molecular Biomarkers in Malignant Melanoma» Mayo Clinic Proceedings 86 (10): 981–990. doi:10.4065/mcp.2011.0287. PMID 21964175. PMC PMC3184027. (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).
* ↑ Fuertes de Vega, L. (s.f.) Inmunohistoquímica en dermatopatología: revisión de anticuerpos utilizados con mayor frecuencia. Tesis doctoral. Universidad Autónoma de Madrid, Facultad de Medicina.
* ↑ (Ingelesez) Autier, Philippe. (2005-10). «Cutaneous malignant melanoma: facts about sunbeds and sunscreen» Expert Review of Anticancer Therapy 5 (5): 821–833. doi:10.1586/14737140.5.5.821. ISSN 1473-7140. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Shihab, Nahla; Lim, Henry W.. (2018-11). «Potential cutaneous carcinogenic risk of exposure to UV nail lamp: A review» Photodermatology, Photoimmunology & Photomedicine 34 (6): 362–365. doi:10.1111/phpp.12398. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) O'Sullivan, Niamh-Anna; Tait, Clare P. (2014-05). «Tanning bed and nail lamp use and the risk of cutaneous malignancy: A review of the literature: Tanning beds and cutaneous malignancy» Australasian Journal of Dermatology 55 (2): 99–106. doi:10.1111/ajd.12145. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Greinert, Rüdiger; de Vries, Esther; Erdmann, Friederike; Espina, Carolina; Auvinen, Anssi; Kesminiene, Ausrele; Schüz, Joachim. (2015-12). «European Code against Cancer 4th Edition: Ultraviolet radiation and cancer» Cancer Epidemiology 39: S75–S83. doi:10.1016/j.canep.2014.12.014. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ World cancer report 2014. 2014 ISBN 978-92-832-0429-9. PMC 861207319. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Burnett, Mark E.; Wang, Steven Q.. (2011-04). «Current sunscreen controversies: a critical review: Sunscreen controversies» Photodermatology, Photoimmunology & Photomedicine 27 (2): 58–67. doi:10.1111/j.1600-0781.2011.00557.x. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Dellavalle, Robert; Drake, Amanda; Graber, Marla; Pointer, Lauren; Johnson, Kathryn; McNealy, Kristie; Schilling, Lisa. (2005-10-19). Cochrane Skin Group ed. «Statins and fibrates for preventing melanoma» Cochrane Database of Systematic Reviews doi:10.1002/14651858.CD003697.pub2. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Freeman, Scott R.; Drake, Amanda L.; Heilig, Lauren F.; Graber, Marla; McNealy, Kristie; Schilling, Lisa M.; Dellavalle, Robert P.. (2006-11-01). «Statins, Fibrates, and Melanoma Risk: a Systematic Review and Meta-analysis» JNCI: Journal of the National Cancer Institute 98 (21): 1538–1546. doi:10.1093/jnci/djj412. ISSN 1460-2105. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ (Ingelesez) Clark, Graham S.; Pappas-Politis, Effie C.; Cherpelis, Basil S.; Messina, Jane L.; Möller, Mecker G.; Cruse, C. Wayne; Glass, L. Frank. (2008-07). «Surgical Management of Melanoma in Situ on Chronically Sun-Damaged Skin» Cancer Control 15 (3): 216–224. doi:10.1177/107327480801500304. ISSN 1073-2748. (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).
* 1 2 3 4 5 (Gaztelaniaz) «Cirugía para el cáncer de piel tipo melanoma» www.cancer.org (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q180614
* Multimedia: Melanoma / Q180614