OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 126 Veleda

126 Veleda edo Velleda, asteroide gerrikoan aurkitutako 126. asteroidea da. 1872ko azaroak 5ean aurkitu zuen Paul Pierre Henryk Paristik, ezagutzen den bere lehen asteroide aurkikuntza delarik. Berak eta bere anaia Prosper Henryk, elkarren artean, 14 asteroide aurkitu zituzten orotara. Bere izena, Veledagandik jasotzen du, I. mendeko apaiz andere germaniar bat.
5 ordu, 8 minutu eta 44 segundoz behin biratzen du bere inguruan. Errotazio bakoitzean, bere magnitudea 0,22 aldatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q137391
# 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak
## Dominak

Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 53. postuan egongo litzateke beste 108 herrialdeekin batera.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera

Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 27 kirol olinpikoetatik 10ean hartu zuten parte euskal kirolariek, denak Espainiako selekzioarekin.
| Zb. | Kirola | Gizonak | Emakumeak | Guztira |
| 1 | Arraunketa | 7 | 0 | 7 |
| 2 | Atletismoa | 1 | 2 | 3 |
| 3 | Boxeoa | 1 | 0 | 1 |
| 4 | Eskubaloia | 2 | 0 | 2 |
| 5 | Halterofilia | 3 | 0 | 3 |
| 6 | Hipika | 1 | 0 | 1 |
| 7 | Igeriketa | 0 | 1 | 1 |
| 8 | Piraguismoa | 1 | 0 | 1 |
| 9 | Tiroa | 1 | 0 | 1 |
| 10 | Txirrindularitza | 4 | 0 | 4 |
| | Guztira | 21 | 3 | 24 |

## Kirolarien zerrenda

Hona hemen Seulgo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252530
# 1988ko Udako Paralinpiar Jokoak

1988ko Udako Paralinpiar Jokoak (Hangul: 1988년 하계 패럴림픽; RR: Cheon gubaek palsip-pal nyeon hagye paereollimpik) gertakari honen VIII. edizioa izan ziren. Hego Koreako Seul hiriburuan egin zituzten, 1988ko urriaren 15etik 24ra arte.

## Kirolak

| Atletismoa Saskibaloia Boccia Boloak Txirrindularitza Eskrima Futbol 7a Goalballa Halterofilia | Judoa Igeriketa Snookerra Tenisa Ping-ponga Tiro Arkua Boleibola |

## Ikus, gainera

* 1988ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q494639
* Multimedia: 1988 Summer Paralympics / Q494639
# 1989 (Taylor Swiften albuma)

1989 Taylor Swift abeslari amerikarraren bosgarren albuma da. 2014ko urriaren 27an argitaratu zen Big Machine diskoetxearekin. Album hau Swift-ren lehen aldia izan zen pop musika egiten, bere lehen lau albumak country musikako albumak izan baitziren: Taylor Swift (2006an), Fearless (2008an), Speak Now (2010ean) eta Red (2012an).
Albumaren pop soinua sintetizadore astunek, danbor programatuek eta atzerako ahots prozesatuek osatzen dute. Swiftek bere harreman pertsonaletan inspiratutako abestiak idatzi zituen, bere abestiaren ezaugarri izan zirenak. 1989ko abestiek ikuspegi argiak adierazten dituzte, porrot egin zuen erromantzearen aurkako aurreko jarreratik aldenduz. Swift eta Big Machin diskoetxeak diskoa promozionatu zuten, produktu endorsementeen, telebistaren, irratiko fenomenoen eta sare sozialen bidez. 1989 Spotify bezalako doako streaming zerbitzuetatik atera zuten, streaming bidezko salmenten eraginari buruzko hitzaldi industriala bultzatuz.
Albuma zazpi single izan zituen, US Billboard Hot 100 taulako lehen postura ailegatutako hiru abestiekin: "Shake It Off", "Blank Space" eta "Bad Blood". Kritikoek Swiften abestiaren idazkera goraipatu zuten, pop eszenan ohikoa ez zen konpromiso emozionala eskaintzeagatik. Albuma 2010ko hamarkadako album onenen hainbat argitalpenen zerrendetan agertu zen eta Rolling Stoneren 2020rako bere 500 Graduest Albums of All Time berrikuspenean agertu zen. 2016ko Grammy sarietan, 1989, Album of the Year eta Best Pop Vocal Album irabazi zituen.
1989 arrakasta komertziala izan zen. Estatu Batuetan, Swift lehen artista izan zen hiru albumekin milioi bat ale baino gehiago saltzen lehen astean. Albumak 11 aste eman zituen Billboardeko 200 taularen lehen postuan. Australian, Kanadan eta Erresuma Batuan ere multi-platinozko irabaziak zituen, eta 21 milioi ale baino gehiago saldu zituen.

## Salmentak

| Herrialdea | Egiaztapenak | Salmentak |
| Australia | 9x Platino | 630.000 |
| Austria | 3x Platino | 45.000 |
| Brasil | Platino | 60.000 |
| Kanada | 6x Platino | 542.000 |
| Danimarka | Platino | 20.000 |
| Frantzia | Platino | 100.000 |
| Alemania | Platino | 200.000 |
| Italia | Urre | 25.000 |
| Japonia | Platino | 268.000 |
| Mexiko | 3x Platino + Urre | 201.000 |
| Herbehereak | Urre | 20.000 |
| Zeelanda Berria | 6x Platino | 90.000 |
| Norvegia | 3x Platino | 60.000 |
| Polonia | 2x Platino | 40.000 |
| Singapur | 2x Platino | 20.000 |
| Espainia | Urre | 20.000 |
| Suedia | Urre | 20.000 |
| Suitza | Urre | 10.000 |
| Erresuma Batua | 4x Platino | 1.250.000 |
| Estatu Batuak | 9x Platino | 9.000.000 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17544553
# 1989ko Alemaniako Sari Nagusia

1989ko Alemaniako Sari Nagusia urte horretako Uztailaren 30ean ospatu zen Hockenheimring zirkuituan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q296861
# 1988ko Urkiolako Igoera

1988ko Urkiolako Igoera :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 14. Urkiola Igoera |
| Data | 1988.eko abuztuak 14 |
| Luzera | 166 km |
| Herrialdea | Espainia |
| Irteera-lekua | Durango |
| Helduera-lekua | Urkiolako santutegia |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Marino Lejarreta (Caja Rural-Seguros RGA) |
| Txapeldunordea | Miguel Ángel Martínez Torres (Seur) |
| Hirugarrena | Álvaro Pino (BH) |
| Eskalatzailerik onena | Marino Lejarreta (Caja Rural-Seguros RGA) |
| Sprinter onena | Sabino Angoitia (Cafés Baqué) |
| Talderik onena | Kas-Canal 10 |
| ◀1987 | 1989▶ |
| Dokumentazioa ||
1988ko Urkiolako Igoera lasterketa honen XIII. ekitaldia izan zen. 127 txirrindularik hartu zuten parte. Munduko txirrindulari honenak bildu ziren, Jean-François Bernard, Marino Lejarreta, Luc Leblanc edota Janus Kuun bezala.
Erasoak egon ziren lehenengo kilometroetan talde bat ihesi joan zen arte. Taldean, Caja rural taldeak tiraka jarri zen. Atzean, Reynolds eta Seur taldeak jarri ziren buruan. Bi minutuko aldea lortu zuten iheslariek, baina lehenengo igoeran pelotoiak irentsita zituen jada. Igoera honetan lasterketako indartsuenak agertu ziren eta talde bat osatu zuten. Gero, beste txirrindulari batzuek taldera iristea lortu zuten. Azken igoeran, Marinok aurrea hartu zuen eta eraso bortitz bat bota zuen. Pinok jarraitu nahi izan zion, baina ezin izan zuen lortu.

## Sailkapen nagusia

* Marino Lejarreta (Caja rural) 3h59min 15s.
* Miguel Ángel Martínez Torres (Seur) 1min 6s-ra.
* Álvaro Pino (BH) d.b.
* Jonny Weltz (Fagor) 1min 20s-ra.
* Claude Criquielion (Hitachi) 1min 26s-ra.
* Francisco Espinosa (Kas) 1min 35s-ra.
* Luc Leblanc (Toshiba) 1min 40s-ra.
* Julian Gorospe (Reynolds) d.b.
* Arsenio González (Teka) 2min 15s-ra.
* Carlos Hernández (Teka) 2min 30s-ra.

## Mendiko sailkapena

* Marino Lejarreta.

## Tarteko Helmugetako sailkapena

* Sabino Angoitia.

## Taldekako sailkapena

* Kas.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q114065159
# 1988–89ko futbol ligako lehen mailako denboraldia

Espainiako futbol ligako lehen mailako 1988/1989ko denboraldiko sailkapena eta goleatzaile nagusien informazioa.

## Emaitzak

* Txapeldunen Liga: Real Madrid
* Europako Errekopa: FC Barcelona
* UEFA Txapelketa: Atlético de Madrid, Valencia CF, Real Zaragoza, Valladolid
* 2. mailara jaitsierak: Betis, Real Murcia, RCD Espanyol eta Elche CF
* 2. mailatik igoerak: Real Mallorca, Rayo Vallecano, CD Castellón eta CD Tenerife

## Kanpo estekak

* Datuak: Q680174
# 1989 Tatry

1989 Tatry asteroide gerrikoan aurkitutako 1989. asteroidearen izena da. 1955eko martxoak 20an aurkitu zuten A. Paroubekek eta R. Podstanickak Eslovakiako Tatranska Lomnicako Skalnate Pleso Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1955 FG zen. Bere izena Tatra Garaiak mendiengatik jasotzen du, eslobakieraz Vysoké Tatry izena jasotzen dutenak, non asteroidea aurkitzeko erabili zen behatoki astronomikoa dagoen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q753732
# 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak
## Dominak

Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 27. postuan egongo litzateke, beste 26 herrialdeekin batera.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera

Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 15 kirol olinpikoetatik hirutan hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainiako selekzioarekin.
| Zb. | Kirola | Gizonak | Emakumeak | Guztira |
| 1 | Alpetar eskia | 1 | 0 | 1 |
| 1 | Iraupen eskia | 1 | 0 | 1 |
| 2 | Snowboarda | 1 | 0 | 1 |
| | Guztira | 3 | 0 | 3 |

## Kirolarien zerrenda

Hona hemen Sotxiko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16515902
# 2014ko Ordiziako Klasika

XCI. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia 2014ko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera Ordizian, Abaltzisketa eta Altzo zeharkatu zituen, 170 km ibilbidean. 1.1 maila zuen.
11 taldek eta 93 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 92k bukatu zutenak. Garailea Gorka Izagirre izan zen. Tarteko helmugak Álvaro Robredok, mendiko sailkapena Mikel Aristik eta sprints berezien sailkapena Albert Torrresek irabazi zuten.

## Sailkapen orokorra

2013 << 2014ko Ordiziako Klasika >> 2015 :
| Zbk. | Txirrindularia | Taldea | Denbora |
| 1. | Gorka Izagirre | Movistar | 4 o 22 min 22 s |
| 2. | Luis León Sánchez | Caja Rural-Seguros RGA | d.b. |
| 3. | José Herrada | Movistar | + 3 s |
| 4. | Igor Antón | Movistar | + 6 s |
| 5. | Dayer Quintana | Movistar | + 24 s |
| 6. | David Belda | Burgos-BH | + 38 s |
| 7. | Jordi Simón | Ecuador | d.b. |
| 8. | Johnny Hoogerland | Androni Giocattoli-Venezuela | + 44 s |
| 9. | Edson Calderón | 4-72 Colombia | d.b. |
| 10. | Javier Moreno | Movistar | d.b. |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17418408
# 2014ko Poloniako Itzulia

2014ko Poloniako Itzulia :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 71. Poloniako Itzulia |
| Txapelketa | UCI World Tour 2014 2.UWT |
| Etapak | 7 |
| Datak | abuztuak 3 – 2014.eko abuztuak 9 |
| Luzera | 1.251 km |
| Herrialdea | Polonia Eslovakia |
| Irteera-lekua | Gdańsk |
| Helduera-lekua | Krakovia |
| Taldeak | 21 |
| Bataz besteko abiadura | 41,326 km/o |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Rafał Majka (Tinkoff-Saxo) |
| Txapeldunordea | Ion Izagirre (Movistar Team) |
| Hirugarrena | Beñat Intxausti (Movistar Team) |
| Puntukako sailkapena | Yauheni Hutarovich (AG2R La Mondiale) |
| Eskalatzailerik onena | Maciej Paterski (CCC Polsat Polkowice) |
| Sprinter onena | Matthias Krizek (Cannondale) |
| Talderik onena | Moviestar Team |
| ◀2013 | 2015▶ |
| | Dokumentazioa |
2014ko Poloniako Itzulia txirrindularitza itzuli honen 71. edizioa izan zen. 2014ko abuztuaren 3 eta 9 artean egin zuten, 7 etapatan 1.251 kilometroko ibilbidea eginez. Gdańsk hirian hasi eta Krakovian amaitu zen.

## Etapak

| Etapa | Data | Etapako hiriak | type | Luzera (km) | Etapako garailea | Sailkapen orokorreko liderra |
| 1 | Abuk 3 | Gdańsk – Bydgoszcz | etapa laua | 226 | Yauheni Hutarovich | Yauheni Hutarovich |
| 2 | Abuk 4 | Toruń – Varsovia | etapa laua | 226 | Petr Vakoč | Petr Vakoč |
| 3 | Abuk 5 | Kielce – Rzeszów | etapa laua | 180 | Theo Bos | Petr Vakoč |
| 4 | Abuk 6 | Tarnów – Katowice | bitarteko etapa | 236 | Jonas Van Genechten | Petr Vakoč |
| 5 | Abuk 7 | Zakopane – Štrbské Pleso | mendiko etapa | 178 | Rafał Majka | Petr Vakoč |
| 6 | Abuk 8 | Bukowina Tatrzańska udalerria – Bukowina Tatrzańska udalerria | mendiko etapa | 174 | Rafał Majka | Rafał Majka |
| 7 | Abuk 9 | Krakovia – Krakovia | banakako erlojupekoa | 25 | Kristof Vandewalle | Rafał Majka |

## Sailkapena orokorra

Iturria : ProCyclingStats :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16928620
* Multimedia: Tour de Pologne 2014 / Q16928620
# 2014ko Munduko Futbol Txapelketako A multzoa

2014ko Munduko Futbol Txapelketako A multzoariri zegozkion partiduak ekainaren 12an hasi ziren, eta ekainaren 23an amaitu. Multzoa Brasilek, Kroaziak, Mexikok eta Kamerunek osatu zuten.
| Taldea | J | I | B | G | AG | kg | GE | Ptk |
| Brasil | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Kroazia | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Mexiko | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Kamerun | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

## Brasil - Kroazia

| 2014-06-12 17:00 | Brasil | – | Kroazia | Arena Corinthians, São Paulo Epailea: Yuichi Nishimura (Japonia) |

## Mexiko - Kamerun

| 2014-06-13 13:00 | Mexiko | – | Kamerun | Arena das Dunas, Natal Epailea: Wilmar Roldán (Kolonbia) |

## Brasil - Mexiko

| 2014-06-17 16:00 | Brasil | – | Mexiko | Castelão estadioa, Fortaleza |

## Kamerun - Kroazia

| 2014-06-18 19:00 | Kamerun | – | Kroazia | Arena da Amazônia, Manaus |

## Kamerun - Brasil

| 2014-06-23 17:00 | Kamerun | – | Brasil | Mané Garrincha Nazio Estadioa, Brasilia |

## Kroazia - Mexiko

| 2014-06-23 17:00 | Kroazia | – | Mexiko | Arena Pernambuco, Recife |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10260330
* Multimedia: 2014 FIFA World Cup Group A / Q10260330
Txantiloi:2014ko Munduko Futbol Txapelketa
# 2014ko Peshawarko eskolako erasoa

2014ko Peshawarko eskolako erasoa 2014ko abenduaren 16an, talibanek Peshawarko eskola militarraren aurka egin zuten erasoa izan zen.

## Gertaerak

Goizeko 09:00etan Peshawarko eskola militar batean, soldaduz jantzita eta armak eskuan zituztela sei taliban sartu ziren. 500 bat lagun bahitu zituzten. Ondoren, tiroketak entzun ziren ikastetxean. Guztira 141 hildako egon ziren, 132 umeak. 100dik gora zauritu zeuden.

## Erasoaren arrazoia

Talibanek bahiketa eta justifikatu egin zuten. Adierazi zutenez, Pakistango Indar Armatuek euren familiei eraso zituztelako egin zuten eskola militarraren kontrako erasoa. Adingabeei erasorik ez egiteko agindua eman zutela ere esan zuten. Pakistango Armada Ipar Waziristango eta Khyberreko talibanen aurka egindako operazioen erantzuna zen.

## Erreakzioak

Nawaz Sharif Pakistango lehen ministroak erasoa ukatu zuen eta esan zuen ez zituztela erasotzaileak "barkatuko". Nazioarteak ere ukatu zuen Pakistango sarraskia. Esaterako, Malala Yousafzai Bakearen Nobel saridunak "bihotza hautsita" zuela esan du, eta babesa eskaini Pakistango Gobernuari.

## Erreferentziak

* 1 2 «Pakistango eskola militar baten aurkako erasoa 136 hildakorekin amaitu da», Berria, 2014-12-16
* 1 2 «Talibanek 132 ume hil dituzte Pakistango eskola militar batean», EiTB, 2014-12-16
* ↑ «Nazioarteak atsekabea agertu du Pakistango sarraskiaren aurrean», EiTB, 2014-12-16

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18641076
* Multimedia: Peshawar school attack / Q18641076
# 2014ko Nafarroako Itzulia

2014ko Nafarroako Itzulia :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 53. Nafarroako Itzulia |
| Datak | maiatzak 30 – 2014.eko maiatzak 31 |
| Herrialdea | Espainia |
| Irteera-lekua | Orkoien |
| Helduera-lekua | Iruña |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Antonio Pedrero (Lizarte-AD Galibier) |
| Txapeldunordea | Jakub Kaczmarek (Telco'm-Gimex) |
| Hirugarrena | Arnau Solé |
| ◀2013 | 2015▶ |
| Dokumentazioa ||
2014ko Nafarroako Itzulia, Nafarroako Itzuliko LIII. ekitaldia izan zen. Bi etapaz osaturik, Orkoiengo Lizarteren lantegian hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak

* GSport-Valencia Terra i Mar
* Telco'M-Gimex
* Oreki-Gipuzkoa
* Lizarte
* Caja Rural-Seguros ACR
* Zirauna-Infisport
* Seguros Bilbao
* Hostal Latorre
* Debabarrena-Gipuzkoa
* EDP
* Ampo
* Sopela-Ugeraga

## Etapak

| Etapa | Data | Ibilbidea | Kilometroak | Etapa garailea | Sailkapen nagusiko liderra |
| 1. | maiatzak 30 | Lizarte - Bilatorta | 148,5 | Antonio Pedrero | Antonio Pedrero |
| 2. | maiatzak 31 | Lizarra - Iruñea | 147,7 | Francisco García Rus | Antonio Pedrero |

## Erreferentziak

* ↑ 2014ko Nafarroako Itzuliko sailkapen orokorra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q119495352
# 2014ko Paris-Roubaix

2014ko Paris-Roubaix :
| Datu orokorrak ||
| Lasterketa | 112. Paris-Roubaix |
| Txapelketa | UCI World Tour 2014 1.UWT |
| Data | 2014.eko apirilak 13 |
| Luzera | 257 km |
| Herrialdea | Frantzia |
| Irteera-lekua | Compiègne |
| Helduera-lekua | Roubaix |
| Taldeak | 18 |
| Parte-hartzaileak | 199 |
| Amaitu dutenak | 144 |
| Bataz besteko abiadura | 41,787 km/o |
| Emaitzak ||
| Txapelduna | Niki Terpstra (Omega Pharma-Quick Step) |
| Txapeldunordea | John Degenkolb (Giant-Shimano) |
| Hirugarrena | Fabian Cancellara (Trek Factory Racing) |
| ◀2013 | 2015▶ |
| | Dokumentazioa |
2014ko Paris-Roubaix txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 112. edizioa izan zen. 2014ko apirilaren 13an ospatu zuten Compiègne eta Roubaix artean, 257 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

## Sailkapen orokorra

Iturria : ProCyclingStats :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15731706
* Multimedia: 2014 Paris-Roubaix / Q15731706
# 144

    Artikulu hau 144. urteari buruzkoa da, zenbakiari buruzkoaren bila bazabiltza, ikus Ehun eta berrogeita lau.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33149
# 1440
## Jaiotzak

* Urtarrilaren 22a – Ivan III.a Errusiakoa, Moskuko Printze Handia (h. 1505).
* Otsailaren 22a – Ladislao Hil ostekoa, Austriako dukea eta Hungaria, Kroazia eta Bohemiako erregea (h. 1457).
* Alain Albretekoa, Albreteko 16. konde, Castresko 2. konde eta Tartasko bizkondea (h. 1522).
* Sten Sture Zaharra, Suediako erregeordea (h. 1503).

## Heriotzak

* Martxoaren 9a – Santa Frantziska Erromatarra, italiar beneditar moja (j. 1384).
* Irailaren 20a – Frederiko I.a Brandenburgokoa, Brandenburgoko lehen Hauteslea (j. 1371).
* Irailaren 21a – Pedro Manrique de Lara y Mendoza, Leongo adelantado eta notario nagusia (j. 1381).
* Urriaren 26a – Gilles de Rais, zaldun bretoia eta serieko hiltzailea ((j. c. 1404).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6384
* Multimedia: 1440 / Q6384
# 1442
## Jaiotzak

* Apirilaren 28a – Eduardo IV.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea (h. 1483)
* Margarita Brunswick-Lüneburgekoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa jaiotzez eta Mecklenburg-Stargardeko dukesa ezkontzaz (h. 1512).
* Benedetto da Maiano, italiar arkitekto eta eskultorea (h. 1497).

## Heriotzak

* Abuztuaren 29a – Joan VI.a Bretainiakoa, Bretainiako dukea (j. 1389).
* Azaroaren 14a – Yolanda Aragoikoa, Aragoiko tronuaren erreginagaia eta Napoliko erregina ezkontidea (j. 1384).
* Abenduaren 28a – Katalina Brunswick-Lüneburgekoa, Welf leinuko kidea, Brunswick-Lüneburgeko dukesa eta Saxoniako Hauteslerriko hautesle ezkontidea (j. 1395).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6411
* Multimedia: 1442 / Q6411
# 1442 Corvina

1442 Corvina asteroide gerrikoan aurkitutako 1442. asteroidearen izena da. 1937ko abenduak 29an aurkitu zuen György Kulinek Budapestetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1937 YF zen. Bere izena Matthias Corvinusgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q139219
# 1440 Rostia

1440 Rostia asteroide gerrikoan aurkitutako 1440. asteroidearen izena da. 1937ko urriak 11n aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1937 TF zen. Bere izena John Leonard Rostengatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q139193
# 1440ko hamarkada

1440ko hamarkadak 1440etik 1449. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
| Hamarkadak: | 1430koa - 1440koa - 1450koa |
| Urteak: | 1440 1441 1442 1443 1444 1445 1446 1447 1448 1449 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q83448
* Multimedia: 1440s / Q83448
# 1441
## Jaiotzak

* Matteo Maria Boiardo, italiar Pizkundeko olerkaria (h. 1494).
* Antonio de Nebrija, pizkundeko humanista eta gaztelaniaren gramatikaria (h. 1522).
* Martín Alonso Pinzón, espainiar itsasgizona (h. 1493).

## Heriotzak

* Apirilaren 1a – Zuria I.a, Nafarroako erregina (j. 1390).
* Uztailaren 12a – Ashikaga Yoshinori, Ashikaga shogunerriko seigarren shoguna (j. 1394).
* Jan van Eyck, margolari Flandestarra (j. 1385/1391).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6402
* Multimedia: 1441 / Q6402
# 1443 Ruppina

1443 Ruppina asteroide gerrikoan aurkitutako 1443. asteroidearen izena da. 1937ko abenduak 29an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1937 YG zen. Bere izena Neuruppin hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q139232
# 1441 Bolyai

1441 Bolyai asteroide gerrikoan aurkitutako 1441. asteroidearen izena da. 1937ko azaroak 26an aurkitu zuen György Kulinek Budapestetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1937 WA zen. Bere izena János Bolyaigatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q139222
* Multimedia: 1441 Bolyai / Q139222
# 1443
## Jaiotzak

* Otsailaren 23a – Matias I.a Hungariakoa, Hungariako erregea (h. 1490).
* Abuztuaren 28a – Rodolphus Agricola, frisiar humanista (h. 1485).
* Abenduaren 1a – Maddalen Frantziakoa, Vianako printzesa eta Nafarroako erregeordea (h. 1495).
* Abenduaren 5a – Julio II.a, Aita santua (h. 1513).
* Rodrigo Ponce de León, Cadizko dukea, Arcoseko kondea eta Zaharako markesa (h. 1492).

## Heriotzak

* Abuztuaren 16a – Ashikaga Yoshikatsu, Ashikaga shogunerriko zazpigarren shoguna (j. 1434).
* Beltran II.a Enrikez Lakarrakoa, Nafarroako Erresumako noblea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6417
* Multimedia: 1443 / Q6417
# 1520-1521eko Gipuzkoako matxinada

1520-1521eko Gipuzkoako matxinada Gipuzkoan korrexidore berriaren izendapenaren ondorioz sortutako istiluek duten izena da. Historiografikoki, eta kronologia parekotasuna dela eta, arazoa Gaztelako Komunitateekin erlazionatua izan da. Dena dela, 1970 eta 1980ko hamarkadetan egindako ikerketek ez zuten antzekotasun hori oso garbi utzi, ondorioak Probintziaren dinamikarekin erlazionatutako arazotzat izan zutelarik, baina gipuzkoar faktoreak erabat argitu gabe.

## Testuingurua

1520. urte amaieran Gipuzkoako hiribilduen artean arazoak sortu ziren korrexidore berriaren izendapena zela eta. Donostia buru zuen taldeak Cristóbal Vázquez de Acuña erregearen delegatutzat onartu bazuen, ez zen hala izan Hernanik bideratzen zuten taldearekin. Azken honek, izendapena Gipuzkoako eskubide eta pribilegioen aurka zihoala argudiatzen zuen. Izendapenaren inguruko tira-birak hilabete istilutsuak ekarri zituen, nagusienak, 1520ko azaroa eta 1521eko urtarrila bitartean izan zirelarik. Baina apirila eta maiatzean ere, oraindik nolabaiteko tentsioa bizi zen hiribilduen artean, zeina frantsesek Nafarroan eragindako ofentsibarekin itzali zela dirudien. Esate baterako, Hondarribiko setioaren denboran (1521-1524) Gipuzkoa jarri zen erabat Gaztelako erregearen aginduetan.
Gaztelar Komunitateen gerra eta gipuzkoar istiluen artean dauden kronologia antzekotasunak direla eta, ikerlari gehienek arazo probintzialari zentzu horretan erreparatu egin diote; hau da, Gipuzkoan gertatutakoa Komunitateekin zerikusia zuen arazo bat zen edo ez aztertzeari ekin diote. Ondorioak orokorrean arazo ezberdinen aurrean gaudela zioten, nahiz eta Hernaniko taldeak gaztelar komuneroekin kontaktuak izan. Hori dela eta, 1970 eta 1980ko hamarkadetan izandako ikerketek arazoa gipuzkoar dinamikarekin zerikusia zuela ondorioztatu zuten eta beraz, benetako arrazoiak Erdi Aro eta Aro Modernoen arteko trantsizio garaian oinarriturik zeudela. Azken finean, Gipuzkoaren egituraketa korporatiboa finkatzen ari zenean, behin Behe Ertaroan lurralde hori antolatzeko bi aukeren arteko borroka —Ahaide Nagusiena eta hiribilduena-puntu nagusienetan behinik behin, gainditua zegoelarik.

## Oharrak

* ↑ Donostiako taldean Hondarribia, Bergara, Errenteria, Elgeta, Soraluze, Elgoibar, Zarautz, Orio, Usurbil, Leintz-Gatzaga eta Sayaz zeuden. Hernaniren alboan bestalde, Tolosa, Segura, Ordizia, Azpeitia, Azkoitia, Zestoa, Irun, Oiartzun, Getaria, Zumaia, Deba, Mutriku, Aiztondo, Areriako Alkatetza Nagusia, Urretxu, Arrasate eta Eibar

## Erreferentziak

* 1 2 3 IrijoaCortés, Iago. (2004-07-01). «Gipuzkoa komunitateen gerran (1520-1521): Eguneratze historiografikoa» Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País 60 (2) ISSN 0211-111X. (Noiz kontsultatua: 2022-06-17).
# 1520ko hamarkada

1520ko hamarkadak 1520etik 1529. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
| Hamarkadak: | 1510koa - 1520koa - 1530koa |
| Urteak: | 1520 1521 1522 1523 1524 1525 1526 1527 1528 1529 |

## Gertaerak
### Gertaerak

* Magallaes-Elkano espedizioak munduari lehenengo bira eman zion.
* 1520-1521eko Gipuzkoako matxinada gertatu zen Gipuzkoan, korrexidorearen hautaketa dela eta.

### Pertsona nabarmenak
## Kanpo estekak

* Datuak: Q192244
* Multimedia: 1520s / Q192244