OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jelena Mukhina

Jelena Viatxeslavovna Mukhina (Mosku, Errusiako SESF, 1960ko ekainaren 1a - 2006ko abenduaren 22a) sobietar gimnasta izan zen, Estrasburgon (Frantzia) 1978ko munduko txapelketan banakako lehiaketa orokorra irabazi zuena.
Haren karrera oparoa izan zen, eta 1979ra arte gimnasiako izar handia izan zen, hanka hautsi batek denbora batean kanpo utzi zuen arte. Lesio hori ez zuen ondo tratatu, baina hala ere, presio handia zuen mugimendu akrobatiko arriskutsu eta zail bat (Thomas jauzia) menderatzeko. Hori egitean, lepoa hautsi zuen 1980ko Udako Joko Olinpikoak ireki baino bi aste lehenago, eta tetraplegiko geratu zen 20 urte zituela.

## Lesioaren ondorioak

Bere lesioa zela eta, Mukhinak ezin izan zuen parte hartu 1980ko joko olinpikoetan. Gainera, joko olinpiko horietatik geroztik Thomas jauzia emakumeen puntuaketetaik baztertua izan zen, horren arriskua zela eta. Ondoren, jauzia baztertua izan zen gizonezkoen modalitatean ere, 2017-2020 urteen bitartean.
Lesioaren ondoren, Mukhina Moscow News egunkariko zutabegile gonbidatua izan zen. Bere lesioa nazioarteko hainbat mediotan kontatu zen, besteak beste A&E katean edo ABC hedabidean.
Mukhinak interes handia erakutsi zuen haurrengan eta gimnasta gazteengan lesioaren aurretik eta ondoren. Fede erlijioso sakona ere adierazi zuen, eta zaldiak eta marrazki bizidunak atsegin zituen. Mukhina eskertuta zegoen berarekin harremanetan egon ziren ikaskide ohiekin, batez ere Jelena Daverdovarekin, "benetako lagun" moduan deskribatu zuena.

## Heriotza

Tetraplegiaren konplikazioetatik hil zen 2006ko abenduaren 22an, 46 urte zituenean.

## Erreferentziak

* ↑ «GYMmedia.com» web.archive.org 2011-09-27 (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
* ↑ «Yelena Mukhina Interview» www.oocities.org (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) Aranguiz, Luciana. (2020-09-14). «La historia de Elena Mukhina, la gimnasta que quedó cuadripléjica a los 20 años, presionada al límite para vencer a Nadia Comaneci» Clarín (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q261698
* Multimedia: Elena Mukhina / Q261698
# Jelena Janku

Jelena Janku (errusieraz: Елена Янку), jaiotzaz Jelena Jankuvukvuna (errusieraz: Елена Янкувуквуна), (Intxoun, Txukotka, 1930 – 2003) margolari eta hezur-irarle txuktxia izan zen. 1977an Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboko Ohorezko Artista izendatu zuten.

## Erreferentziak

* 1 2 Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .
* Datuak: Q24844892
# Jelena Milaxina

Jelena Valerievna Milaxina - errusieraz: Елена Валерьевна Милашина - (Dalnegorsk, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1977) Novaia Gazeta egunkarirako lan egiten duen errusiar ikerketa kazetaria da. Hainbat sari lortu ditu nazioartean bere lanengatik.
Hala ere, hainbat alditan egin diote mehatxu eta eraso bere lana dela eta. 2023an bortizki jipoitu zuten Txetxenian, non epaiketa baten berriak ematen ari zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .
* ↑ (Gaztelaniaz) «La periodista rusa Yelena Miláshina sufre una brutal agresión en Chechenia» Noticias de Gipuzkoa 2023-07-04 (Noiz kontsultatua: 2023-08-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1396156
* Multimedia: Elena Milashina / Q1396156
# Jelena Piskun

Jelena Piskún (Minsk, Bielorrusia, 1978ko otsailaren 2a) bielorrusiar gimnasta artistikoa da, bi aldiz txapeldun izan zen 1993an eta 1996an, hurrenez hurren, zaldi-jauziko probetan eta proba asimetrikoetan.

## Kirolari ibilbidea
### 1993

Birminghameko 1993ko Munduko Txapelketan, urrezko domina eskuratu zuen jauzi proban, Lavinia Milosovici errumanieraren eta Oksana Txusovitinaren aurretik.

### 1996

1996an San Juanen (Puerto Rico) egindako Munduko Txapelketan, urrea eskuratu zuen barra asimetrikoetan, Svetlana Khorkina errusiarrarekin berdinduta eta Isabelle Severino frantziarraren aurretik.

## Erreferentziak

* ↑ Ficha. .
* ↑ Ficha. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10271696
# Jelena Pitieva

Yelena Vladimirovna Pitieva, errusieraz, Елена Владимировна Питьева, argitalpenetan Elena Vladimirovna Pitjeva (Errusia, XX. mendea) astronomoa da, San Petersburgo, Errusiako Zientzien Akademiako Astronomia Aplikatuaren Institutuan fisikari teorikoa. Efemerideetan egindako lanagatik da ezaguna, eta Astronomia Aplikatuko Institutuko astronomia-efemerideen laborategiko burua da. Pitieva Nazioarteko Astronomia Batasuneko kidea da, 4. Batzordea: Efemerideak.

## Hezkuntza

1972an San Petersburgoko Unibertsitateko Matematika eta Mekanika Fakultatean graduatu zen, astronomia espezialitatean. 1994an Fisika teorikoan masterra lortu zuen eta fisika teorikoan doktoretza bat 2005ean. Georgij A. Krasinsky irakaslearen ikaslea izan zen.

## Argitalpen batzuk

* Pitjeva, E. V.. (2005). «High-Precision Ephemerides of Planets—EPM and Determination of Some Astronomical Constants» Solar System Research 39 (3): 176. doi:10.1007/s11208-005-0033-2..
* Pitjeva, E. V. (2004). «Estimations of masses of the largest asteroids and the main asteroid belt from ranging to planets, Mars orbiters and landers». 35th COSPAR Scientific Assembly. Realizada durante el 18 a 25 de julio de 2004, en París, Francia. p. 2014.
* Krasinsky, Georgij A.; Pitjeva, E. V.; Vasilyev, M. V.; Yagudina, E. I.. (julio de 2002). «Hidden Mass in the Asteroid Belt» Icarus 158 (1): 98-105. doi:10.1006/icar.2002.6837..

## Erreferentziak

* ↑ International Astronomical Union. IAU Commission 4 Membership. .
* ↑ «Division I Commission 4 Ephemerides | Commissions | IAU» web.archive.org 2010-04-12 (Noiz kontsultatua: 2022-09-19).
* ↑ «LAB Ephem. Astronomy» web.archive.org 2011-06-22 (Noiz kontsultatua: 2022-09-19).
* ↑ Laboratory of Ephemeris Astronomy. (23 de agosto de 2006). E.V. Pitjeva. .

## Kanpo estekak

* Laboratory of Ephemeris Astronomy, Institute of Applied Astronomy
* Datuak: Q2498733
# Joost van der Westhuizen

Joost Heystek van der Westhuizen (Pretoria, 1971ko otsailaren 20a - Johannesburg, 2017ko otsailaren 6a) Hegoafrikako hamabosteko errugbilaria izan zen, munduko txapelduna 1995ean. Uztartze-erdilari moduan aritzen zena; 89 aldiz jolastu zuen eta 38 entsegu sartu zituen hegoafrikar selekzioarekin.
* Datuak: Q971915
* Multimedia: Joost van der Westhuizen / Q971915
# Joosteita

Joosteita fosfato motako minerala da eta wagnerita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Joosteita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mn2+(Mn3+,Fe^{3+})(PO4)O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Joosteite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Jopara (Paraguaiko gastronomia)

Jopara (/ɟo.paˈɾa/, guaranieraz: jopara eta gaztelaniaz: yopará) Paraguaiko sukaldaritzako eltzekari tipiko bat da. Jaki hau ondorengo osagaiekin prestatu ohi da: babarrunak, lokroa, tipula, kuia, piperrak, baratxuria eta Paraguai gazta. Guaranierazko jopara hitzak nahaste esan nahi du euskaraz.
Paraguaiko ohituraren arabera, jopara urriaren 1ean jan ohi da Karai Octubre izeneko izaki mitologiko gaiztoa etxeetatik uxatzen eta oparotasuna ekartzen duelakoan. Izan ere, guarani mitologiaren arabera Karai Octubre iratxoak etxeak miatzen ditu urtero urriaren 1ean ea familiek urtea bukatzeko jangarri adina bildu duten ikusteko. Jangarri adina bildu ez duten familiei hainbat gaitz dakarzkie, hala nola, miseria. Ondo egin dutenei, berriz, oparotasuna dakarkie.

## Errezeta

Urriaren 1eko aurreko gauean babarrunak eta lokroa beratzen jarri behar dira. Urriaren 1ean, goizean goiz, tomatea, tipula, piperrak, perrexila eta tipuleta frijitzen dira. Nahi izanez gero, jarraian haragi zatiak gehitu eta nahierara frijitu. Gero, babarrunak, kuia, lokroa eta ura bota. Nahastea irakiten utzi behar da babarrunak eta lokroa bigundu arte. Amaitzeko martorri xehatua jartzen zaio.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) Paraguaiko Osasun Publiko eta Gizarte Ongizate Ministerioa. Jakaru jopara, para espantar al Karai octubre. (Noiz kontsultatua: 2023-10-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Jopara para espantar a karai Octubre» ABC Color 2022-10-01 (Noiz kontsultatua: 2023-10-02).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Jopara: la tradicional comida que espanta al Karai Octubre» ABC Color 2023-09-30 (Noiz kontsultatua: 2023-10-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10308013
* Multimedia: Jopara / Q10308013
# Joplin (Missouri)

Joplin Missourieko hiri bat da. Jasper konderrian kokatua dago. 2010ean 50.150 biztanle zituen, 92,10 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jasper konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q317865
* Multimedia: Joplin, Missouri / Q317865
# Jopala (udalerria)

Jopala Mexikoko udalerri bat da. Puebla estatuan kokatua dago. 2010ean 12.997 biztanle zituen 170,81 km²ko azaleran. Herriburua [[Jopala (Jopala)|Jopala]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5818509
* Multimedia: Jopala Municipality / Q5818509
# Jopara (argipena)

Jopara hitzak hainbat adiera ditu:
* Jopara edo yopará: Paraguain hitz egiten den hizkera berezia da gaztelania eta guaraniera hizkuntzak nahastetik sortua.
* Jopara: Paraguaiko eltzekari tipikoa babarrunekin eta lokroarekin prestatzen dena eta urriaren 1ean jan ohi dena.
# Joplin (Montana)

Joplin Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Liberty konderrian dago, Montana estatuan. 159 biztanle ditu, 3,343738 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Liberty konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q370945
# Joppa (Alabama)

Joppa Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cullman konderrian kokatuta dago, Alabama estatuan. 556 biztanle ditu, 5,106492 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Cullman konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1275050
# Joppa (Edinburgh)

Joppa, Eskoziako Edinburgh hiriburuaren ekialdean dagoen auzune bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6276190
* Multimedia: Joppa, Edinburgh / Q6276190
# Janjina

Janjina Kroaziako udalerri bat da, Dubrovnik-Neretva eskualdean. Azken zentsuaren arabera 522 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1002260
* Multimedia: Janjina / Q1002260
# Janis Paige

Janis Paige, Donna Mae Tjaden jaiotza-izenez, (Tacoma, Ameriketako Estatu Batuak, 1922ko irailaren 16a – Los Angeles, 2024ko ekainaren 2a) estatubatuar abeslari eta aktorea izan zen.
Tacoman jaioa, bost urterekin hasi zen tokiko ikuskizun amateurretatan abesten. Batxilergoaren ostean, Los Angelesera joan zen bizitzera. Han Hollywood Canteen kafetegiko abeslaria izatea lortu zuen Bigarren Mundu Gerra garaian, baita pin-up modelo-lanak egin ere. Lan horiei esker, Warner Bros zinema-estudioarekin kontratua sinatu zuen, baina kontratua eten egin zuen zuzeneko antzerki lanetan aritzeko, Broadwayko hainbat saiotan agertuz. Bere lan-ibilbidearen tarte handi batean zinema eta antzerki lanak tartekatu zituen. 1950eko hamarkadaren erdialdetik aurrera telebistan agerraldi asko egin zituen. Horien artean, Janis bera protagonista zuen It's Always Jan izenburuko sitcomean.
Guztira, 60 urte baino gehiagoko ibilbidearekin, bizirik jarraitzen duen Hollywoodeko Urrezko Aroko azken izarretako bat izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q446954
* Multimedia: Janis Paige / Q446954
# Janitzio

Janitzio, Mexikoko Michoacan estatuko Patzcuaro lakuan dagoen bost uharteetako bat da.
Purepechazko bere jatorrizko izena, Janitsïo edo Gari edo arto lorea da. Patzcuaro lakuan bost uharte daude, baina hau da garrantzitsuena.
Janitzio, jasotzen duen turismo ugariagatik da ezaguna, Mexikotik zein munduko gainontzeko herrialdeetatik datorrena. Uhartearen tontorrean, urrutitik ikus daitekeena, independentzia iraultzaren heroi nazionala izan zen Jose Maria Morelos y Pavonen omenezko monumentu bat dago (bere eskuineko besoa altxata eta ukabila itxia duena). Monumentu honek, bere barnean, heroi mexikarraren biografia deskribatzen duten margolanak ditu. Monumentuaren ukabilean, behatoki bat dago, non uhartearen inguru guztiak mires daitezkeen, baita Patzcuaro lakuaren handitasuna ere.
Uhartea, Patzcuarotik txalupan joanez bisita daiteke. Bisitariak, ibilaldi labur batean, arrantzaleek euren txalupetan egiten duten lanaz goza dezakete, antzina egiten zen arrantzaren oroitzapen bezala. Une zehatz batean, arrantza arteen zabaltzea (tximeleta itxurako sareak), ikuskizun eder bat da.
Azaroak 1ean, uhartean, bertako biztanleek oso maite duten zeremonia bat ospatzen da. Gauean, ohikoa da hildakoei ofrendak eramatea. Kandelez argiztaturiko eta kantu erlijiosoz animaturiko prozesio bat egiten da. Uharte guztiak, argi eta zuziekin diz-diz egiten du.
Lakuaren inguruan, zenbait herri purepecha daude:
* Tzintzuntzan: Mendebaldeko ertzean dago, Patzcuarotik 15 kilometro ingurura. Antzinako taraskar hiriburua da. 5 tenplu ditu. Antzina, tximeleta erako sareekin arrantzatzen zuten. XX. mendean, cheremukarekin arrantzatzen zuten, bertikalki jasotako sare bat. Hemen, lastozko objektuen eta berde eta beltz koloreko zeramikaren azoka bat dago.
* Escalante: Kobrearen metalurgiarekin
* Erongaricuaro: toki lasai eta xarmanta, turismo gutxirekin. Arkupetutako plaza eder bat du.
* Uruapan: Hemendik 30 kilometrora dago Paricutin sumendia, bere aktibitatea, berriz, 1943an hasi zuena, zenbait herri azpian hartuz. Hiri osoak lorategi bat dirudi. Inguruetan, 10 kilometro ingurura, Cupatitzio Parkea eta Tzararacuako urjauzia ikus daitezke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2637479
* Multimedia: Janitzio Island, Michoacán / Q2637479
# Janjgir–Champa barrutia

Janjgir–Champa barrutia Indiako barruti bat da, Bilaspur dibisioan, Chhattisgarh estatuan. 1.619.707 biztanle ditu 3.852 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Bilaspur barrutia

## Ikus, gainera

* Chhattisgarh

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2575633
* Multimedia: Janjgir–Champa district / Q2575633
# Janiópolis

Janiópolis Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 5.870 biztanle ditu 335,65 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1803564
* Multimedia: Janiópolis / Q1803564
# Josiah Willard Gibbs

Josiah Willard Gibbs (New Haven, Connecticut, AEB, 1839ko otsailaren 11–New Haven, Connecticut, AEB, 1903ko apirilaren 28a) fisikari bat izan zen, termodinamikaren adarraren oinarrien finkatzaileetako bat.
James Clerk Maxwell eta Ludwig Boltzmann zientzialariekin batera, mekanika estatistikoen kontzeptua sortu eta termodinamikaren legeak azaltzeko baliatu zituen. Honela, lege hauek partikula ugariren elkarrekintzaren ondoriozko propietate estatistikoak zirela finkatu zuen.
Optikan ere ikerketak egin zituen, eta matematikaren arloan kalkulu bektorial modernoa garatu zuen (Oliver Heavisidek ere bere aldetik aztertua zuena).
* Datuak: Q153243
* Multimedia: Josiah Willard Gibbs / Q153243
# Josie Knight

Josie Isobel Knight (An Daingean, Irlandako Errepublika, 1997ko azaroaren 24a) pista eta errepideko txirrindularitzan Erresuma Batuarekin lehiatzen den atleta irlandarra da.
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen taldekako jazarpen ekitaldian zilarrezko domina lortuz (Katie Archibald, Laura Kenny eta Neah Evansekin batera).
Brontzezko domina irabazi zuen 2021eko Munduko Pistako Txirrindularitza Txapelketan, eta, urrezko domina, 2020ko Europako Pistako Txirrindularitza Txapelketan. 2019ko Minskeko Europako Jokoetan, zilarrezko domina irabazi zuen taldekako jazarpen proban.
2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko domina taula

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2020 | Tokio ( Japonia) | 02 ! | talde jazarpena |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 03 ! | talde jazarpena |
| Munduko Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2021 | Roubaix ( Frantzia) | 03 ! | talde jazarpena |
| Europako Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2019 | Minsk ( Bielorrusia) | 02 ! | talde jazarpena |
| Europako Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2020 | Plovdiv ( Bulgaria) | 01 ! | talde jazarpena |

## Erreferentziak

* ↑ «Josie Knight». sitiodeciclismo.net.
* 1 2 «Josie Knight». the-sports.org (Ingelesez).

## Kanpo estekak

* Josie Knight - ProCyclingStats
* Datuak: Q19364876
* Multimedia: Josie Knight / Q19364876
# Josiah Royce

Josiah Royce (Gras Valley, Kalifornia, 1855eko azaroaren 20a - Cambridge, Massachusetts, 1916ko irailaren 14a) Estatu Batuetako filosofoa izan zen.
Kalifornia, Leipzig eta Göttingengo Unibertsitateetan Filosofiako ikasketak egin ondoren Harvard Unibertsitateko irakasle izan zen (1885-1914). Hegelen eragina agerian du Royceren filosofiak. Eragin handia izan zuen Estatu Batuetako pentsamenduan.
Obra nagusiak: The Religious Aspect of Philosophy (1885, Filosofiaren erlijiozko alderdia), The Spirit of Modern Philosophy (1892, Filosofia modernoaren izpiritua), Studies of Good and Evil (1898, Ongiari eta gaizkiari buruzko azterketak), The World and the Individual (1900-1901, bi liburuki; Mundua eta norbanakoa) eta The Philosophy of Loyalty (1908, Fideltasunaren filosofia).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q471260
* Multimedia: Josiah Royce / Q471260
# Josibaia

Josibaia (frantsesez eta ofizialki Préchacq-Josbaig eta okzitanieraz Preishac de Geusvath) Pirinio Atlantikoak departamenduko eta Akitania eskualdeko udalerria da.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 487 | 456 | 474 | 455 | 441 | 492 | 487 | 487 | 506 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 482 | 446 | 473 | 449 | 459 | 440 | 441 | 457 | 427 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 423 | 439 | 417 | 354 | 356 | 326 | 302 | 288 | 305 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 309 | 275 | 269 | 249 | 243 | 255 | - | - | - |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q857998
* Multimedia: Préchacq-Josbaig / Q857998
# Josiah Wedgwood

Josiah Wedgwood (Burslem, Ingalaterra, 1730eko uztailaren 12a – Etruria, Ingalaterra, 1795eko urtarrilaren 3a) eltzegile eta diseinatzaile ingeles ospetsua izan zen XVIII. mendean

## Biografia

XVII. mendetik zeramika egiten ari zen familia batean jaio zen, 12 anai-arrebetatik gazteena zen. Bere aita hil zenean, 1739an, familiaren fabrikan hasi zen lanean eta bost urteko ikastaldiaren ondoren Josiasek Thomas Whieldon eltzegile ospetsu batekin elkartzea erabaki zuen. 1754 inguruan bere zeramika-esperimentuak egiten hasi zen eta horien artean zegoen beira berdearen formula.
1759an Ivy House Works-en lantegi propio bat sortu zuen, eta bertan itxura berri samarreko zeramika-mota bat egiten hasi zen, luxuzko beira distiratsu batekin. Honek Charlotte erreginaren arreta erakarri zuen, hark enkargatu baitzituen material horren kolore txigortuko te- eta kafe-jokoak. 1765ean Josiasek materialari erreginaren zeramika bezala izendatzeko baimena jaso zuen.
Eskaria handitu zenez, Wedgwood-ek bere enpresa eraikin handiago batera eramatea erabaki zuen: Burslemeko Brick House Works-en. Bertan ekoizteko metodoak eta merkatu komertziala hobetzen hasi zen. Bere zeramikarekin ere gehiago esperimentatzen hasi zen, oxidoak erabiliz harri bitxiak imitatzeko. 1768an Thomas Bentley Liverpooleko merkatariarekin bat egin zuen bere koloretako zeramika neoklasiko berria merkaturatzeko.
1769an Etruriako (Staffordshire) fabrika sortu zuen; moldeen laguntzaz zeramikazko piezak fabrikatzeko lurrun-makina instalatu zuen lehen fabrika. 1774an bere Jasper ware kameu piezak aurkeztu zituen. George Stubbs edo John Flaxman bezalako artistek pieza hauetarako ereduak diseinatu zituzten.
XXI. mendean, Wedgwood anaien fabrikak mahai-tresnak eta dekorazio-objektuak fabrikatzen jarraitu zuen.
Charles Darwinen amaren aldeko aitona eta Emma Wedgwood emaztearen aitaren aldeko aitona zen.

## Erreferentziak

* Charlotte Fiell; Peter Fiell (2006). El diseño industrial de la A a la Z. Taschen. ISBN 3-8228-5055-1.
* Biografía de Josiah Wedgwood

## Kanpo estekak

* Wedgwood zeramikak
* Wedgwood museoa
* Datuak: Q319331
* Multimedia: Josiah Wedgwood / Q319331
# Josiana Ubaud

Josiana Ubaud, (frantsesez: Josiane Ubaud; Marsella, Okzitania, 1947ko maiatzaren 10a) lexikografian eta gramatikan bereizitako okzitaniar hizkuntzalaria eta botanikoa da. Okzitaniera modernoaren ezagutzarako funtsezkoak diren bi lanen egilea da: Okzitanierazko hiztegi ortografikoa, gramatikala eta morfologikoa eta Frantsez-Okzitaniera zientzia hiztegia.

## Bizitza

Josiana Ubaud matematikako irakasle bezala aritu zen zortzi urtez 1990an Okzitaniara itzulia eta lexikografian buru belarri sartu aurretik. Patric Sauzetekin batera, Gidilòcen arduraduna izan zen 1991 eta 2003 bitarte. Etnobotanika irakatsi zuen ere IUFMen. Hainbat irratsaiotan lan egin du (Divergence FM eta France Culture) botanikaren inguruan hitz egiteko. Okzitanieraren Batzorde Iraunkorreko kidea da eta iritzi artikuluak idazten ditu Jornalet aldizkari elektronikoan.

## Lanak

* Lexic Provençau de Botanica, IEO 13 (1986)
* "Faire de la botanica en occitan", dins Actes de l'UEO, Nimes (1992).
* "La vegetacion mediterranèa", dins Lenga e País, n°25 : CRDP, Montpelhièr, 1992.
* L'ensalada champanèla, les salades sauvages, obratge collectiu, 2nda edicion, Les Ecologistes de l'Euzière, Pradas de Les (1994).
* Lo vèrb Occitan, guida complèta de conjugason, amb Patric Sauzet, Edisud (1995).
* "Lei noms occitans d'origina araba" dins Aquò d'Aquí (1995).
* "Lexicografia occitana" dins Lenga e País d'òc n° 30, CRDP de Montpelhièr (1996).
* Des arbres et des hommes Edisud (1997).
* "Problèmas de nòrma" dins Lenga e País d'òc n° 33, CRDP de Montpelhièr (1998).
* Lo lengadocian/provençau, dialècte(s) de referéncia ? 10/09/2011 (en linha)
* Occitan… e grafia « arcaïca »/Lengas d’òc… e « grafié moudèrno » 10/09/2011 (en linha)
* Pensabèstia ortografic. 26/02/2013. (en linha)
* Violéncias de lenga, violéncias fachas a la lenga 31/12/2013 (en linha)
* Orrors lexicalas ensenhadas 24/01/2014 (en linha)
* Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l'occitan. Canet: Trabucaire. 2011. ISBN 978-2-84974-125-2. Zuzenketak online: http://www.josiane-ubaud.com/Fautas%20Dicort.doc (2015)
* Escrichs sus lei femnas, Escrichs de femnas… o pichon lexic illustrat de la misoginia ordinària. Besièrs: IEO de Lengadòc. 2012. ISBN 978-2-85910-506-8.
* Diccionari scientific francés-occitan: matematica-informatica-fisica-tecnologia-quimia (lengadocian e provençau). Lo Crèç: Nerta edicion. 2014. ISBN 978-2-9549771-0-2.
* Usage des mots oc, occitan, Occitanie à travers les âges. 2015/10/20. (online)

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) (1947-....), Ubaud, Josiane. BnF Catalogue général. (Noiz kontsultatua: 2017-02-12).
* ↑ Josiana Ubaud. (Noiz kontsultatua: 2017-2-5).

## Bibliografia

* (Okzitanieraz) Ubaud, Josiana. (2011). Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l’Occitan - Josiana Ubaud. Occitane ISBN 8497412524. (Noiz kontsultatua: 2017-2-5).

## Kanpo loturak

* Josiana Ubauden Webgune pertsonala
* Datuak: Q12949155