OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pluteus atromarginatus

Pluteus atromarginatus Pluteaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarritzat jotzen den arren, ez da kalitate onekoa.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, hasieran kanpai itxurakoa, gero ganbila, azkenean ia laua. Azala marroi kolorekoa edo arre iluna, zuntz txiki erradialekin, tomentuduna, erdian ilunagoa, ertza ildaskatu gabea eta pixka bat irtenda.
Orriak: Hasieran itsatsiak, gero libreak, sabeldunak, oinaren inguruan zirkulu bat osatuz; hasieran zurixkak, gero arrosa-haragi kolorekoak eta ertz marroi-beltzaxkarekin. Hainbat tamainatako orritxoak ditu.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, betea, hauskorra, iluna, iletxo beltzaxkaz estalita, oina pixka bat lodituta.
Haragia: Gutxi, zuria, biguna, usain eta zapore nabarmenik gabea.
Etimologia: Pluteus terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik

## Jangarritasuna

Dasta daiteke, baina ez da Pluteus gehienak bezala sukaldaritzako kalitate handikoa.

### Nahasketa arriskua

Pluteus umbrosus delakoarekin nahas daiteke, honek orritxoen ertzak beltzaxkagoak izaten ditu eta gainazala zimurtsua. Pluteus atricapillus espeziearekin ere bai, baina honen orriek ez dute ertza iluna izaten.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, koniferoen motzondoetan, pinuetan eta izeietan batez ere.

### Banaketa eremua

Europa, Kanariar Uharteak, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Turkia, Errusia, Kazakhstan, Japonia, Himalaiako eremua, Australia (batez ere Tasmania), Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 300 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 231 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 196 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto.. (1985). Mil setas ibericas.. Diputacion foral de vizcaya, 180 or. ISBN 84-505-1806-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3915419
* Multimedia: Pluteus atromarginatus / Q3915419
# Pluteus chrysophaeus

Pluteus atromarginatus Pluteaceae familiako onddo espezie bat da. Ez du interes gastronomikorik.

## Deskribapena

Kapela: Higrofanoa, hauskorra. 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran erdi-esferikoa, gero erabat zabaltzen da, arre-kanela kolorekoa, arre-gorrixka, gero argiagoa, zimurtsu samarra eta ertz oso ildaskatuarekin.
Orriak: Estu, libreak, hasieran zuriak, gero esporak heldu ahala, kolore arrosa hartzen dute.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Zilindrikoa, zuri hialinoa, oinarrian horixka samarra, baina ez betik.
Haragia: Urria.
Etimologia: Pluteus terminoa latinetik dator, hots "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. Chrysophaeus epitetoa grekotik dator, urrea, esan nahi duen "krysos" hitzetik eta, arrea, esan nahi duen, "phaios" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua

Pluteus romellii delakoarekin nahas daiteke, honek oina hori biziz gehiago koloreztatua du.

## Sasoia eta lekua

Udatik udazkenera. Hostozabalen enborretan. Ez da urria.

### Banaketa eremua

Europa, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Turkia, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 303 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 255 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 198 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4365928
* Multimedia: Pluteus chrysophaeus / Q4365928
# Pluteus cinereofuscus

Pluteus cinereofuscus Pluteaceae familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena

Kapela: 40 eta 51 mm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakotik laura, erdian beheratua, ertz zorrotzarekin eta batzuetan ildaskatua. Azala matea, leuna, marroi-oliba koloretik marroi-grisaxkara, erdian ilunagoa.
Orriak: Libreak, estu, hasieran zuriak eta heltzean grisetik arrosara doazen kolorekoak, ertz flokulosoarekin.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: 51 eta 68 mm bitarteko garaierakoa eta 4 eta 8 mm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, oinarrian loditua, leuna, barnehutsa, hauskorra, zurixka hasieran eta grisaxka argia gero, luzetarako fibrilla zurixkekin.
Haragia: Zuritik marroi grisaxkara, usain nabarmenik gabea.
Etimologia: Pluteus terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua

Deskonposatzen ari diren egurretan, pagoetan, haritzetan, lizarretan eta algarrobo beltzetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Iran, Pakistan, Himalaiako eremua, Japonia, Australia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 198 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) AsoJaen, Asociación Botánica y Micológica de Jaén.
* ↑ Pluteus cinereofuscus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4365934
* Multimedia: Pluteus cinereofuscus / Q4365934
# Plutarco Elías Calles

Francisco Plutarco Elías Campuzano (Guaymas, Sonora, Mexiko, 1877ko irailaren 25a - Mexiko Hiria, Mexiko, 1945eko urriaren 19a) mexikar militar eta politikaria izan zen. Mexikoko Estatu Batuetako presidentea 1924tik 1928ra bitarteko laurtekoan. Mexikoko historian giltzarri izan zen, bere karreraren gorenean, "Iraultzaren Buruzagi Gorena" bezala deitua izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q315066
* Multimedia: Plutarco Elías Calles / Q315066
# Pluteo hori

Pluteo horia (Pluteus leoninus) Pluteaceae familiako onddo espezie bat da.
Erabiltzekotan bakarrik hornigai gisa.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Lehenbizi ganbila, gero zabaldu egiten da, kolore hori-urre eder batekoa, errezel arin lehoi koloreko batez itzalia, gero desagertu egiten da. Erdigunea dentsoagoa da, eta badirudi ezkatatxoen formako puntu bereizietan apurtzen dela azala.
Orriak: Libreak, estu, hasieran krema zurbil kolorekoak, ondoren arrosak, azkenik arre-arrosa kolorekoak, ertza askotan horixka izaten dute.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Liraina, mehea, 6 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 3 eta 6 mm bitarteko lodierakoa, haritsu-ezkatatsua, luzetara marratua, zurixka, baina oinarrian kolore hori-zikinez tindatua edo arre-arrosakaraz.
Haragia: Mehea, hauskorra, zuria, usain eta zapore nabarmenik gabea.
Etimologia: Pluteus terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. Leoninus epitetoa ere latinetik dator, lehoiaren kolorekoa, esan nahi duen "Leoninus" hitzetik. Lehoiaren antzeko kolorea duelako.

## Jangarritasuna

Ez du balio sukaldaritzarako.

### Nahasketa arriskua

Pluteus romellii delakoarekin, baina honek oinaren zati batean kolore hori eder bat du, eta kapela berriz, arre-marroixka kolorekoa. Pluteus aurantiorugosus espeziearekin ere bai, honek kapela laranja-gorrixka kolorekoa du eta makaletan eta zumarretan hazten da.

## Sasoia eta lekua

Udaberrian eta udazkenean, hostozabalen eta koniferoen egur hiletan.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Afrika, Ipar Amerika, Errusia, Txina, Mongolia, Txina, Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad de Ciencias ARANZADI, Departamento de MICOLOGIA. (2000). Setas del Pais Vasco, del campo a la cocina. Kutxa Fundazioa, 148 or. ISBN 84-7173-372-2..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 299 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 286 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 257 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1314968
* Multimedia: Pluteus leoninus / Q1314968
# Pluteus aurantiorugosus

Pluteus aurantiorugosus Pluteaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarri oso kaskarra. Kosmopolita, banaketa geografiko zabalekoa, baina Iberiar penintsulan gutxi aipatua.
Sinonimoa: Pluteus coccineus.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik zabaldura, titi apur batekin, ertza inkurbatutik laura, feltrodun azala, pikortsua zimurrekin, laranja bizi kolorekoa edo hori-laranja kolorekoa.
Orriak: Libreak, dentsoak, sabeldunak, zuriak hasieran eta arrosa-izokin kolorekoak heldu ondoren.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak
Hanka: Hauskorra, kurbatua, fibrilosoa, zuri-horia, oinarrian horia.
Haragia: Mehea, hauskorra, hutsala, zuri-hori kolorekoa. Usain eta zapore ahulekoa. Espora-jalkina arrosa da.
Etimologia: Pluteus terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. Coccineus epitetoa ere latinetik dator, eskarlata kolorea, esan nahi duen "coccineus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna

Haragi gutxi du eta kalitate gutxikoa,

### Nahasketa arriskua

Pluteus leoninus delakoa oso antzekoa da, honek hori-urre kolorea du lehoi kolorez itzalita, azala ezkatatxoekin, ertza ildaskatua, orrien ertza horia, oina ez du kurbatua, haragi zuria, hostozabaletan eta koniferoetan atera daiteke. Pluteus romellii espezieak ere badu antza, hau handiagoa da, oin horia du, baina kapela marroia.

## Sasoia eta lekua

Udaberri euritsuetan eta udazkenean. Saprofitoa, erdi ezkutuan egoten da txopo, makal eta bestelako hostozabalen arraildura eta zuloetan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Zeelanda Berria.

## Espeziearen egoera

Aranzadi Elkartearen arabera, Pluteus aurantiorugosus desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno, .. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 257 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 198 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Zerrenda Gorria, Aranzadi Zientzia Elkartea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4365937
* Multimedia: Pluteus aurantiorugosus / Q4365937
# Plussulien

Plussulien (bretainieraz Plusulian) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q943059
* Multimedia: Plussulien / Q943059
# Pluteo marroi

Pluteo marroia (Pluteus cervinus) Pluteaceae familiako onddo espezie bat da. Eskualde batzuetan, hornigai gisa erabiltzen da. Baita ongailu gisa ere, lehortu eta birrindu ondoren.
Sinonimoak: Pluteus atricapillus, Volvaria cervinus.

## Deskribapena

Kapela: 7 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hauskorra, leuna, titiduna, globo itxurakotik ganbilera doana, kanpai formakoa edo oso ganbila. Marroi kolorekoa, erdian ilunagoa, zuntzexka adnata eta erradialekin. Ertza inkurbatutik laura doana.
Orriak: Libreak, estu, orritxoekin, hasieran zurixkak, berehala arrosa kolorekoak bihurtzen dira esporengatik.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak,baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Zilindrikoa, betea, kurbatua, goialdean mehetua, zurixka, zuntz txiki arreekin.
Haragia: Zuria, hauskorra, ia usaingabea edo errefauaren usain pixka batekin.
Etimologia: Pluteus terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. Cervinus epitetoa ere latinetik dator, oreinarena esan nahi du. Oreinaren azalaren antzeko koloreagatik.

## Jangarritasuna

Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua

Pluteus atromarginatus delakoarekin. Pluteus nigrofloccosus espeziearekin ere nahas daiteke, honek kapela ilunagoa du, orrien ertzak marroi-beltzaxkak eta koniferoen egurretan hazten da.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean oso ohikoa. Pinudietako eta hostozabaletako motzondoetan, enborretan eta adar zaharretan hazten da, bakarrik edo talde txikitan. (Quercus eta Fagus zuhaitzetan batez ere).

### Banaketa eremua

Mundu osoan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Sociedad de Ciencias ARANZADI, Departamento de MICOLOGIA. (2000). Setas del Pais Vasco, del campo a la cocina. Kutxa Fundazioa, 148 or. ISBN 84-7173-372-2..
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 301 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 286 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 257 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q790598
* Multimedia: Pluteus cervinus / Q790598
* Espezieak: Pluteus cervinus
# Plusquellec

Plusquellec (bretainieraz Pluskelleg) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q773036
* Multimedia: Plusquellec / Q773036
# Pierre Charles Fournier de Saint-Amant

Pierre Charles Fournier de Saint-Amant (1800ko irailaren 12a - 1872ko urriaren 29a) frantziar xakelari bat izan zen, bai eta Le Palamède xake aldizkariaren argitaratzailea ere.
1842an Howard Staunton ingeles xakelariaren aurka partida galtzeagatik ezaguna da, bi xakelarien maila paregabea zela eta, maiz Munduko Xake Txapelketaren final ez ofizialtzat joa.
* Datuak: Q932212
* Multimedia: Pierre Saint-Amant / Q932212
# Pierre Claude François Delorme

Pierre Claude François Delorme (Paris, 1783ko uztailaren 28a-ib., 1859ko azaroaren 8a) Neoklasizismoaren margolari eta irarle ospetsua izan zen.

## Biografia

Erroman hainbat urte eman ondoren, non Rafael eta Michelangelo ikasi zituen, Pierre Claude François Delorme Anne-Louis Girodeten ikasle bihurtu zen eta Inperioko tradizio neoklasikoko kanonen arabera trebatu zen. 1819ko Pariseko Saloian aurkeztu zen, Mort d'Abel izenburuko historia margolan batekin, egun Montpellierreko Fabre museoan gordeta. Delormek Saloneko erakusketetan parte hartu zuen 1851 arte, batez ere pintura mitologiko, erlijioso eta historikoekin.
Enkarguetarako, mural ugari margotu zituen Versailles, Fontainebleau, Neuilly-sur-Seine eta Compiègne jauregiak apaintzeko. Parisko hainbat eliza ere apaindu zituen. Erretratugile gisa, Frantziako nobleziaren eta bere garaiko Parisko gizartearen erretratuak eskaintzen dituzten margolan ugari ere egin zituen.

## Obra ezagunenak

Oso ezagunak diren margolanak egin zituen:
* Héro et Léandre, 1814
* Jésus ressuscitant la fille de Jaïre, 1817
* Jésus dans les limbes, 1819
* Céphale enlevé par Aurore, 1822
* Hector adressant des reproches à Pâris
* Sapho et Phaon, 1833
* Ève cueillant le fruit défendu, 1834
* Madeleine au tombeau du Christ, 1835
* Le Repos en Égypte, 1850
* Étude de tête, allégorie de la Justice

## Iruditegia

* Hector adressant des reproches à Pâris (1824), Amiens, Pikardiako Museoa.
* Héro et Léandre (1814), Bresteko Arte Ederren Museoa.
* Sapho et Phaon (1833), Elbeuf Museoa.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG24946
* ↑ Châlons d'Argé, "Nécrologie. Pierre-Claude-François Delorme, peintre d’histoire", Revue des beaux-arts, 1859, 466-469 or.

## Kanpo estekak

* Delormeren margolan batzuk.
* Datuak: Q323486
* Multimedia: Pierre Claude François Delorme / Q323486
# Pierre Cuypers

Petrus Josephus Hubertus "Pierre" Cuypers (Roermond, 1827ko maiatzaren 16a - ibidem, 1921eko martxoaren 3a) herbeheretar arkitektoa izan zen.
Anberesen arkitektura ikasi zuen Errege Arte Akademian. Bere irakasleen artean Belgikako arkitektura neogotikoaren aitzindariak egon ziren. 1851n Roermondeko udal-arkitekto izendatu zuten, eta hurrengo urtean eliza-artearen estudio bat ireki zuen.
Frantziar eragina duten eliza ugari eraiki zituen Herbehereetan. Zaharberritze ugari ere zuzendu zituen. Bere lanik ezagunenak Amsterdamgo Geltoki Zentrala eta Rijksmuseum dira.

## Lanak

* Pierre Cuypersen estatua (August Falise eskultorea), Munsterplein, Roermond (Herbehereak)
* Sint-Lambertuskerk (Veghel), (Herbehereak)
* nl, (Belgika)
* Vondelkerk, Amsterdam (Herbehereak)
* Haar gaztelua, Haarzuilens (Herbehereak)
* Munsterkerk, Roermond (Herbehereak)
* St. Joseph kathedrala, Groningen (Herbehereak)
* Mainz kathedrala.
* Lurrin-iturria, 1876ko erakusketa.
* Amsterdam Centraal
* Rijksmuseum

## Kanpo estekak

* Datuak: Q540431
* Multimedia: Pierre Cuypers / Q540431
# Pierre Cazaux

Pierre Cazaux (Donapaleu, 1984ko ekainaren 7a -) Nafarroa Behereko txirrindulari ohia da, 2008tik 2012ra profesionala izan zena.

## Palmaresa

2007
* 6. Pirinioetako Tourrean
2008
* 2. Baiona-Iruñean
* 3. Euskal Herriko Itzulia (lasterketa amateurra)n
* 4. Doubseko Tourrean
2009
* 4. Loire Atlantique Klasikoan
* 5. Boucles de l'Aulnen
* 8. Paris-Corrèzen
* 9. Trophée des Grimpeurs
2013
* Baiona-Iruñea

## Emaitzak lasterketa nagusietan

| Lasterketa | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Italiako Giroa | - | - | - | 124.a |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - | - |
| Txirrindularitzako Munduko Txapelketak | - | - | 110.a | - |
-: Ez zuen parte hartu Err.: Erretiratu zen

## Taldeak

* Roubaix-Lille Metropole (2008-2009)
* FDJ (2010)
* Euskaltel-Euskadi (2011)

## Erreferentziak

* ↑ sitiodeciclismo.net

## Kanpo estekak

* Datuak: Q263664
* Multimedia: Pierre Cazaux / Q263664
# Pierre Curie

Pierre Curie (Paris, 1859ko maiatzaren 15a - ibidem, 1906ko apirilaren 19a), frantses fisikaria izan zen.
Aitzindari izan zen erradioaktibitatea aztertzen, eta piezoelektrizitatea aurkitu zuen 1880an, haren anaia Jacques Curierekin batera. 1903ko Fisikako Nobel saria eman zioten.
1880an, piezoelektrizitatea aurkitu zuen, zenbait kristal tentsio mekanikoen eraginpean jartzean beren barnean dipolo elektrikoak eta azalean karga elektrikoak agertzean datzan fenomenoa.
1894an, simetriaren printzipio unibertsala enuntziatu zuen, fenomeno fisiko baten kausan dauden simetriek haren ondorioetan ere badaudela dioen printzipioa.
Doktoretza egiten ari zela, magnetismoa hartu zuen aztergai nagusi, ferromagnetismoa, paramagnetismoa eta diamagnetismoa, zehazki. Kuartzo piezoelektronikoaren propietateak ere anaiarekin batera deskribatu zituen, eta doitasun-balantza zehatz bat asmatu zuen fenomeno magnetikoak aztertzeko. Azterketa horien emaitza aipagarri bat tenperaturak paramagnetismoaren gainean duen efektua izan zen, gaur egun Curieren legea gisa ezagutzen dena. Horrez gainera, konturatu zen substantzia ferromagnetikoek izaera ferromagnetikoa galtzen dutela tenperatura jakin batetik gora; Curieren tenperatura deritzo horri.
1895ean, Marie Sklodowska fisikari poloniarrarekin ezkondu zen, gerora Marie Curie edo Madame Curie gisa ezagun egin zen zientzialariarekin. Handik aurrera, elkarrekin jardun zuten: erradioaktibitatea aztertu zuten, eta gogor lan egin zuten polonioa eta radioa isolatzeko.
Pierre eta Marie Curiek bi alaba izan zituzten: Irène Joliot-Curie eta Ève Curie. Lehenak gurasoek hasitako lanarekin segitu zuen, Frédéric Joliot-Curie senarrarekin batera. Kimikako Nobel saria eman zieten 1935ean. Ève Curie idazle- eta kazetari-lanetan aritu zen; Madame Curie amaren biografia idatzi zuen, besteak beste.
Pierre Curie gazterik hil zen, Parisko kaleetan zalgurdi batek azpian harrapatuta.
1903an, Fisikako Nobel saria eman zieten Pierre eta Marie Curieri eta Henri Becquereli, fenomeno erradioaktiboen inguruan egindako aurkikuntzengatik. Beste sari batzuk ere jaso zituzten, Londresko Royal Societyren Davy Domina, besteak beste.
1910ean, aktibitate erradioaktiboaren unitateari Curie (Ci) izena jartzea onartu zuen Erradiologia Batzordeak; 3,7×10$^{10}$ becquerelen baliokidea da.

## Ikus, gainera

* Pierre et Marie Curie (Parisko metroa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37463
* Multimedia: Pierre Curie / Q37463