# Antiintelektualismo

Antiintelektualismoa jarrera edo doktrina bat da, adimenarekiko, intelektualekiko, eta intelektualismoarekiko etsaitasunean, beldurrean edota mesfidantzan datzana. Oro har, beldur hori hezkuntzaren, unibertsitate-sistemaren, elite intelektual eta zientifikoen edo "adimenaren" aurka zuzendu ohi da. Txandaka, estandar akademiko zorrotzak barneratzea lortzen ez duten beren burua intelektual izendatuak antiintelektual gisa deskriba daitezke. Antiintelektualak jende arruntaren ordezkari gailen gisa ikusten dute beren burua eta horrela aurkeztu ohi dira, populistak, elitismo politiko eta akademikoaren aurka. Antiintelektualistak intelektualak, akademikoak, zientzialariak, hezitzaileak, gehiengoaren eguneroko kezketatik urrun dauden klase sozial bat direla proposatzen dute, mespretxuz, diskurtso politiko populista eta batzuetan goi-mailako hezkuntzan erabiltzen den hizkera erabiliz.
Gobernu totalitarioek antiintelektualismoa manipulatu eta aplikatzen dute, desadostasun politikoa zapaltzeko. Esate baterako Espainiako Gerra Zibilean (1936 – 1939) irabazle suertatu ziren aldekoek eta Francisco Franco jeneralaren hurrengo diktaduran (1939 – 1975), errepresio frankista erreakzionarioa (1936 – 1945) nabarmen anti-intelektuala izan zen, 200.000 zibil erail baitziren, eta horien artean: politikoki aktiboak ziren irakasle eta akademikoak, artistak, eta Espainiako Bigarren Errepublikaren hainbat idazle (1931).
Isaac Asimovek honela definitu zuen antiintelektualismoa:
| « | Antiintelektualismoa ezjakintasunaren gurtza da. Konstante bat izan da gure historia politiko eta kulturalean, ideia faltsu batek bultzatua: "nire ezjakintasuna zure ezagutza bezain baliozkoa da". | » |

## Ameriketako Estatu Batuak

Campuseko Gerran (1971), John Searle filosofoak hau esan zuen:
| « | Mugimendu erradikalaren ezaugarri garratzenak bi dira: intelektualismoa eta unibertsitatearekiko etsaitasuna erakunde gisa... Intelektualak, definizioz, ideiak beren kabuz serioski hartzen dituzten pertsonak dira. Teoria bat egiazkoa ala faltsua den, haientzat garrantzitsua da, eduki ditzakeen aplikazio praktikoetatik urruti. Richard Hofstadterrek adierazi duen bezala, antiintelektualek intelektualen ideiekiko jarrera jostari eta askotan jaieratsua izaten dute. Ezagutza ekintzarako oinarri gisa bakarrik ikusten da baliotsu, eta ez da oso baliotsua han ere. Denok dakiguna baino askoz garrantzitsuagoa da nola sentitzen garen. | » |
Social Sciences as Sorcery lanean (1972), Stanislav Andreski soziologoak aholku hau eman zien laikoei: ez fidatzea intelektualek agintaritzari egiten dizkioten apelazioez, baldin eta baieztapen eztabaidagarriak egiten dituztenean: "Ez harritu argitaletxe ezagun baten inprimatze edo autore baten argitalpenen bolumenak... Gogoan izan editoreek inprentak okupatuta eduki nahi dituztela, eta ez daudela lelokerien aurka sal badaitezke."
Science and Relativism: Some Key Controversies in the Philosophy of Science-an (1990), Larry Laudan epistemologoak esan zuen Estatu Batuetako unibertsitateetan irakasten den filosofia-mota nagusia (Postmodernismoa eta Postestrukturalismoa) antiintelektuala dela, zeren eta "gertaerak eta frogak kanpaina subjektiboetara inportatzen diren ideiaren desplazamendua, kanpaina politiko guztien ideiengatik."

### Intelektualen mesfidantza

Thomas Sowell ekonomialari kontserbadore estatubatuarrak, Estatu Batuetan, intelektualek gizarte baten erakundeetan duten eraginean duten zaletasun zentzugabe eta zentzudunaren arteko bereizketak argudiatu zituen. Intelektualak "ideiez arduratzen diren herri" gisa definitzean, desberdinak dira ideien aplikazio praktikoa duten pertsonengandik. Mesfidantzaren kausa intelektualen ezgaitasunean datza, beren esperimentu-eremuetatik kanpo. Nahiz eta beren alor espezialistetan, beste lanbide eta eginkizun batzuekin konparaturik, lan-ezagutza handia eduki, gizarteko intelektualek ez dute gogo handirik beren esperimentu formalen eremutik kanpo autoritatez hitz egitearen kontra, eta, beraz, ez dute beren hutsegiteen ondorio sozial eta praktikoen erantzukizunari aurre egiteko aukerarik. Horregatik, mediku bat gaixo baten gaixotasunaren tratamenduaz gaitua dago. Hala ere, medikuaren auziari aurre egin diezaioke, tratamenduak gaixoari kalte egingo balio. Aitzitik, unibertsitateko irakasle tenkatua ez da gai edo ezgaitua izango da bere intelektualismoaren (ideien) eraginkortasunagatik, eta, beraz, ez da erantzule izango ideiak gauzatzearen ondorio sozial eta praktikoen aurrean.
Intellectuals and Society (2009) liburuan, Sowellek hau esan zuen:
| « | Arazo konplexuak serioski aztertzeko ezagutzarik eta prestakuntza intelektualik ez duten postuak hartzera bultzatzen ditu irakasleak, edo, are gehiago, eskatzen die ikasleei. Hori dela eta, irakasleek sustatzen dituzte iritzi sendotasunik gabe adieraztea, informatu gabeko emozioak aireztatzea eta iritzi eta emozio horietan jarduteko ohitura, kontrako ikuspuntuak ezagutzen edo baztertzen dituzten bitartean, talde intelektuala edo esperientzia pertsonala eduki gabe, beste modu serio batean iritzia emateko. | » |
Britainia Handian, Paul Johnson idazlearen intelektualismo antiintelektualak mendeko historiari buruzko bere azterketa hurbiletik atera zuen, agerian utzi baitzion intelektualek gizarte-ongizaterako eta hezkuntza publikorako politika publikoak etengabe irabazi dituztela, eta jende laikoari ohartarazi zion "kontuz ibiltzeko" intelektualekin. Ez bakarrik boterearen palanketatik urrun eduki behar direla, baizik eta susmagarri ere izan behar dutela, talde-aholkuak eman nahi dituztenean. Bide beretik, In the Land of the Rococo Marxists (2000), Tom Wolfe idazle estatubatuarrak intelektuala "arlo batean trebea den pertsona bat" bezala definitu zuen, baina "beste arlo batzuetan bakarrik hitz egiten duena." " 2000. urtean, Imprint Academic britainiar argitaletxeak Dumbing Down argitaratu zuen, Ivo Mosleyk editatutako saiakeren bilduma bat, Oswald Mosley britainiar faxistaren biloba, Jaron Lanier, Ravi Shankar, Robert Brustein, eta Michael Oakshott, beste batzuen artean.

### XVII. mendea

The Powring Out of the even Vials (1642) liburuan John Cotton puritanoak intelektual eta emakumeak deabrutu zituen esanez "zenbat eta jakintsuago eta jakintsuago izan, orduan eta egokiagoa izango zarela Satanengatik jokatzeko". Ken iezaiezu jesuiten jakintzari buruzko zaletasuna, Episkopiaren loria, eta Prelatesen ondare ausartak.Esan nahi dut ez direla tronpatu haragi eta odolaren begien aurrean agertzen diren ponpa, irudi hutsal eta itxura oneko irudikapen horiek pertsona horien txaloekin ".
The Quest for Cosmic Justice (2001) liburuan, Thomas Sowell ekonomialariak esan zuen AEBetako intelektualismoaren aurkako borroka kolonialismoaren hasierako garaian hasi zela, goi klaseetako hezitzaileen arinkeria ulergarri gisa, herrialdea, batez ere, goi-klaseetako gizarte-sistemaren bidez jazarpen politiko eta erlijiosotik ihes egin zuten pertsonek eraiki zutelako. Gainera, intelektual gutxi ziren esku praktikoak zituztenak-Ipar Amerikako Mundu Berrian bizirauteko beharrezkoak ziren trebetasunak-gizartetik urrun egoteak "hitzezko bertutean" espezializatutako gizon eta emakumeen susmo sakon eta populista bat zekarren, produktu eta zerbitzu ukigarri eta neurgarriak baino gehiago:
| « | Bere abiapuntu kolonialetatik, gizarte amerikarra gizarte "desitxuratu" bat zen, Europako gizarte-mailarik handiena falta zuena. Goi-eliteek eta aristokrazia tituludunek ez zuten arrazoi handirik Atlantikoa zeharkatzen bizia arriskatzeko, eta gero aurrera egiteko arriskuei aurre egiteko. Amerika kolonialeko zuri gehienak mirabe ezinduak bezala iritsi ziren, eta beltzak esklabo bezala. Geroago, etorkinen olatuak nekazariak eta proletarioak izan ziren, baita Europa mendebaldetik etorri zirenean ere... Gizarte amerikarra nagusitasunera goratzea, botere ekonomiko, politiko eta militar gisa, gizaki arruntaren garaipena izan zen, eta aurpegian zaplaztekoa harroputzaren aurreiritziei, odol-eliteari nahiz liburuei. | » |

### XIX. mendea

AEBetako historian, antiintelektualismoaren abokatu eta eskuragarritasuna asko aldatu zen, XIX. mendean jende gehienak eskuzko lanez eta nekazari-lanez betetako bizitza bat bizi izan baitzuen, beraz, heziketa akademiko bat Greco - Erromatar klasikoan, balio ez-praktikotzat hartu zen; liburuzaina ez da probetxuzkoa.
Hala ere, oro har, amerikarrak herri literarioak ziren, Shakespeare plazer intelektualagatik eta Biblia kristaua laguntza emozionalagatik irakurtzen zutenak; horrela, Amerikar ideala gizon literario eta teknologikoa zen, bere lanbidean arrakasta izan zuena, ergo gizarteko kide emankorra. [18] "New Purchase", "Seven and a Half Years in the Far West" (1843), "Rev. Bayard R. Hall", eta Indiako mugari buruzko esaldia:
| « | Beti nahiago izaten dugu gizon ezjakin eta txar bat gizon adimentsu bat baino, eta, beraz, ahaleginak, oro har, hautagai adimentsu baten izaera morala hondatzeko egin ziren; izan ere, zoritxarrez, pentsatzekoa zen adimena eta gaiztakeria oro har lotuta zeudela, eta [era berean] gaitasunik eza eta ontasuna. | » |
Hala ere, AEBetako gizartean, intelektualen "bizitza errealaren" erredentzioa posible zen gizarte menderatzailearen ohiturak zabaltzen bazituen; beraz, O. Henryren fikzioan, pertsonaia batek adierazi zuen Ekialdeko Kostako unibertsitateko graduatu batek bere harrotasun intelektual "ona" gainditzen duenean, beste edozein gizonek baino hobeto pentsatzen duela.

### XX. eta XXI. mendea

Estatu Batuetako polarizazio politikoak alderdi politiko bakoitzak (errepublikanoak eta demokratak) aspalditik antiintelektualismoa erabiltzearen alde egin du, beste alderdiak klase ertainarekin duen sinesgarritasuna gutxiesteko. 1912an, New Jerseyko gobernadoreak, Woodrow Wilsonek, gudua deskribatu zuen:
| « | Adituen gobernu baten beldur naiz. Jainkoak ez dezala nahi herrialde demokratiko batean lana utzi eta gobernua adituei ematea. Zertarako balio digu gizon gutxi batzuek zientifikoki zaindu behar bagaituzte, haiek baitira lana ulertzen duten bakarrak? | » |
Anti-intellectualism in American Life (1963) lanean Richard Hofstadter historialariak esan zuen antiintelektualismoa klase soziokulturaleko erantzuna dela, erdi mailako "jendetzak", elite politikoen pribilegioen aurka. Erdiko klaseak botere politikoa garatu zuen heinean, beren ustetan, aginterako hautagai ideala "berez egindako gizona" zen, ez aberastasunerako jaiotako gizon ongi hezia. Bere buruarentzat egina, klase ertainekoa, bere hiritarrengandik ahalik eta interes handienaz jarduteko modukoa zen. Americans and Chinese: Passages to Differences (1980), Francis Hsuk esan zuen AEBetako egalitarianismoa indartsuagoa dela Europan baino, Ingalaterran, adibidez.
| « | Indibidualismo ingelesak esku hartu zuen berdintasun legalarekin. Amerikarren burujabetasuna, ordea, bereizezina izan da ekonomia- eta gizarte-berdintasunari nahiz politika-berdintasunari buruzko tema batetik. Horren ondorioz, indibidualismo kualifikatua nagusitu da Ingalaterran, berdintasun kualifikatua duena, baina amerikar guztien eskubide besterenezintzat jotzen dena, bere buruarekiko konfiantza mugagabea da, eta, idealki behintzat, berdintasun mugagabea. Ingelesek, beraz, jaiotzan, aberastasunean, estatutuan, ohituretan eta hizkeran oinarritutako bereizketak errespetatzera jotzen dute; amerikarrek, berriz, haserretu egiten dituzte. | » |
Halako gizarte-erresuminak masa-komunikazioko komunikabideen eta zientziaren funtzio sozio-politikoei buruzko eztabaida politiko garaikideak ditu ezaugarri; hau da, zientzia-gertakariak, jende ikasiak mundu osoan onartuak, iritzi oker gisa aurkezten dira Estatu Batuetan, bereziki klimari eta berotze globalari buruzkoak.
Miamiko Unibertsitateko antropologia irakasleak, Homayun Sidkyk, argudiatu du XXI. mendeko antizientifiko eta pseudosozialak, batez ere Estatu Batuetan, zientziaren aurkako eraso akademiko luze batean errotuta daudela: "Zientzia postmodernoan sartutakoetako asko lider politiko eta erlijioso kontserbadoreak izaten jarraitu zuten: poliziak, kazetariak, aldizkariak, epaileak, hiriko kideak...". Tamalez, ahaztu egin zituzten beren irakasleen ideia garaiak, baina zientzia ez da ona. "
2017an, Pew Research Centerren inkesta batek erakutsi zuen estatubatuar errepublikar gehienek uste zutela kolegioak eta unibertsitateak Estatu Batuetan eragin negatiboa dutela, eta, 2019an, Adam Waters eta E.J. Dionne akademikoek adierazi zuten Donald Trump presidente estatubatuarrak "Lehendakaritzarako kanpaina egin zuela eta gobernatzen jarraitzen duela, intelektualki, errealitate eta egiaren aurkako gizon gisa." 2020an, Trumpek agindu exekutibo bat sinatu zuen, arrazismoaren aurkako entrenamenduak debekatzen zituena, eta Arraza Kritikoaren Teoria agentzia federalen bulegoetatik, diru-laguntzen programetatik eta kontratista federaletatik erabiltzen zuten, hautemandako joera akademiko aurrerakoiari aurre egiteko estrategia handiago baten parte gisa, Estatu Batuetako esklabotzaren legatu politikoan enfasi gisa, haren ordez "hezkuntza patriotikoa" zuela.

#### Hezkuntzarik gabeko gizartea

2.200 estatubatuarren % 25ek eguzki sistema geozentrikoa batean sinesten dute (eguzkiak lurra orbitatzen duela), eta 2014an estatubatuarren % 35ek ezin zuen AEBko gobernuaren adarrik izendatu. AEB 139 naziotatik 52tan dago sailkatuta, irakaskuntzaren kalitatean, eta 12tan, berriz, unibertsalki ikasitako helduen kopuruan. Unibertsitateetan, ikasle antiintelektualismoak eskola-lanei ziria sartzeko gaitasun soziala lortu du, batez ere lanbide-eskoletan, pentsaera akademiko kritikoa baino etikoki bideragarria den disonantzia kognitiboaren agerpena.
Zientzia eta osasunari buruzko Amerikako Kontseiluak esan zuen klimaren eta klima-aldaketaren gertakarien negazionanismoa okerreko datuak eta informazioa iritzi politiko gisa aurkezten dituela. Antiintelektualismoak zientzialariak ikuspegi publikoan jartzen ditu eta jarrera politiko liberala edo kontserbadorea hartzera behartzen ditu. Gainera, AEBetako ordezkari errepublikanoen % 53k eta senatari errepublikanoen % 74k ukatu egiten dituzte klima-aldaketaren kausen datu zientifikoak.
Estatu Batuetan, antiintelektualismoa fundamentalismo kristauaren kultura erlijiosoaren funtsezko ezaugarri bat da. Eliza protestante batzuek eta Erromatar Eliza Katolikoak zuzenean argitaratu dute klima-aldaketari aurre egiteko ekintza politikorako beren laguntza kolektiboa; hegoaldeko Baptistek eta Ebanjelioek, berriz, eboluzioaren eta klima-aldaketaren inguruko sinesmena salatu dute bekatu gisa, eta zientzialariak baztertu dituzte "Neo-natura paganismoa" sortzen saiatzen diren intelektual gisa. Sinesmen erlijioso funtsezkoek joera dute mundu mailako berotzearen frogarik ez dagoela esateko.

## Europan
### Komunismoa

1917ko Errusiako Iraultzaren ondorengo lehen hamarkadan, boltxebikeek uste zuten intelektualtasun zaristak proletarioa traizionatzeko ahalmena zuela. Horrela, hasierako sobietar gobernua hezkuntza formal handirik gabeko gizon-emakumeak izan ziren. Gainera, deszentralizatutako klaseei lishentsia ("zerbait egiteko eskubidea galtzen dutenek") deitzen zitzaien, seme-alabak hezkuntzatik kanpo zituztelarik. Azkenik, idazle, filosofo, zientzialari eta ingeniari gisa 200 bat intelektual zarista Alemaniara erbesteratu zituzten 1922an filosofoen ontzietan; beste batzuk, berriz, Letonia eta Turkiara eraman zituzten 1923an.
Garai iraultzailean, boltxebike pragmatikoek "aditu burgesak" erabili zituzten ekonomia, industria eta nekazaritza kudeatzeko, eta beraiengandik ikasi zuten. Errusiako Gerra Zibila renondoren (1917 – 1922), Sobietar Batasunak (1922 – 91) sozialismoa lortzeko, literatura eta hezkuntza azpimarratu zituen, herrialdea modernizatzeko lanean ikasitako klasearen gainetik, Ivory Tower baino gehiago. 1930eko hamarkadan eta 1950eko hamarkadan, Joseph Stalinek Vladimir Leninen konfesionalismoa ordezkatu zuen, berarekiko leiala zen eta mundu sobietikoaren ikuspegi zehatz batean sinesten zuen sinesmenarekin, eta, ondorioz, Lysenkoismoaren eta Jafetikoaren teoria pseudosozialak sortu zituen.
Bigarren Mundu Gerra renhasieran, sobietar polizia sekretuek Poloniako inperioaren exekuzio masiboak eta buruzagitza militarra burutu zituzten Katyneko 1940ko sarraskian.

### Faxismoa

Giovanni Gentile filosofo idealistak ideologia faxistaren oinarri intelektuala ezarri zuen autoktisiarekin (autorrealizazioa), pentsamendu konkretuaren bidez; pentsamendu horrek bereizten zituen ona (aktiboa) intelektuala eta txarra (pasiboa):
| « | Fascism combats [...] not intelligence, but intellectualism, [...] which is [...] a sickness of the intellect, [...] not a consequence of its abuse, because the intellect cannot be used too much. [...] [I]t derives from the false belief that one can segregate oneself from life. — Giovanni Gentile, addressing a Congress of Fascist Culture, Bologna, 30 March 1925 | » |
Adimenak abstraktuki erabiltzen zuen "intelektual pasiboari" aurre egiteko, eta, beraz, "dekadentea" zen, adimenak praxi gisa aplikatu zuen intelektual aktiboaren "pentsamendu zehatza" proposatu zuen, Benito Mussolini faxistak bezala, Antonio Gramsci dekadente intelektual komunistaren aurrean. Intelektual pasiboak adimena estankatzen du ideiak objektibatuz, ideiak eta objektuak ezarriz. Beraz, logika materialistaren arbuio faxista, a priori a posteriorekin gaizki aldatutako printzipioetan oinarritzen delako, printzipiook ez baitira garrantzitsuak esku hartu ala ez erabakitzeko.
Gentileren pentsamendu-irizpide zehatzen praxian, a priori a a posteriori norberarenganako begirunea intelektualismo ez oso praktikoa eta dekadentea da. Bestalde, filosofia faxista hori Idealismo Errealarekin, haren sistema filosofikoarekin batera gertatu zen; intelektualismoaren aurka agertu zen, gauzek egiten duten adimen aktibotik deskonektatuta egoteagatik, hau da. Pentsamendua erailtzen da alderdi eratzaileak etiketatuta daudenean, eta hala egiten dira erakunde diskretu gisa.
Horri dagokionez, Millán Astray espainiar frankista nagusiaren eta Miguel de Unamuno idazlearen arteko liskarra dago Salamancako Unibertsitatean, 1936an, Espainiako Gerra Zibilean. Jeneralak zera esan zuen: ¡Muera la inteligencia! ¡Viva la Muerte! ("Hil adimena! Gora heriotza! "); eta, falangistek txalotu egin zuten.

## Asian
### Txina
#### Txina inperiala

Qin Shi Huang-k (K.a. 246-210), Txina bateratuko lehen enperadoreak, pentsamendu politikoa eta boterea sendotu zituen, Li Si kantzilerrak iradokitako adierazpen-askatasuna ezabatuz. Li Si kantzilerrak intelektualismoa justifikatu zuen, enperadorea faltsuki goraipatuz, eta difamazioaren bidez haserraraziz. K.a. 213tik 206ra bitartean, Ehun Pentsamendu Eskoletako lanak erraustu egin zirela pentsatu ohi zen, bereziki Shi Jing (Poesiaren Klasikoa, K.a. 1000) eta Shujing (Historiaren Klasikoa, K.a. VI. mendea). Salbuespenak ziren Qinen historialarien liburuak, eta legalismoko liburuak, totalitarismo mota goiztiarra, eta Kantzelariaren filosofia-eskola (ikusi liburuen erreketa eta jakintsuen ehorzketa). Hala ere, Txinako Shi Ji eta Han Shu bezalako uzki historikoak gehiago ikuskatzean, aurkitu zuten ez zela hala. Qin Inperioak liburu horietako bakoitzaren kopia bat gorde zuen Liburutegi Inperialean, baina publikoki agindu zuen liburuak debekatuak izatea. Kopiak zituztenei erre ahal izateko liburuak emateko agindu zitzaien; uko egin zutenak exekutatu egin ziren. Horrek, azkenean, literaturako eta filosofiako antzinako lan gehienak galtzea ekarri zuen, Xiang Yuk Qin jauregia K.a. 208. urtean erre zuenean.

#### Txinako Herri Errepublika

Kultura Iraultza (1966-1976) politikoki bortitza izan zen, eta gizarte-ingeniaritza handia ikusi zuen Txinako Herri Errepublika osoan, Mao Zedong presidentea buru zuela. Txinako gobernuaren izen publikoa eta kontrola berreskuratzeko grinak bultzatuta, hainbat krisi politiko nazional izan ondoren, Maok iragarri zuen 1966ko maiatzaren 16an Txinako Alderdi Komunista (PCCh) eta Txinako gizartea elementu burges liberalez josita zeudela, kapitalismoa Txinara berrezarri nahi zutenak, eta iragarri zuen, halaber, jendea klase osteko borroka iraultzaile baten ondoren bakarrik ibil zitekeela. Horretarako, Txinako gazteak nazionalki antolatu ziren Guardia Gorrietan, eta ustez PCCh-ra eta Txinako gizartera igotzen ziren "burges liberalak" ehizatu zituzten. Guardia Gorriek nazio-mailan jardun zuten, eta herrialdea, militarrak, hiriko langileak eta PCCh-eko buruak purgatu zituzten. Guardia Gorriak bereziki oldarkorrak izan ziren maisuei eta irakasleei eraso egin zietenean, eta eskola eta unibertsitate gehienak itxi egin ziren Iraultza Kulturala hasi zenean. Hiru urte geroago, 1969an, Maok Iraultza Kulturala amaitu zela adierazi zuen, baina intriga politikoek 1976ra arte jarraitu zuten, eta Lauren Bandaren atxiloketarekin amaitu zen.

### Otomandar Inperioa

1915eko armeniar genozidioaren lehen etapetan, Konstantinoplatik (Istanbul) 2.300 intelektual armeniar erbesteratu zituzten, eta gehienak geroago Otomandar gobernuak hil zituen. Historialariek desugertze-greba gisa deskribatu dute gertaera, eta haren helburua zen armeniar populazioa lidergo intelektualetik eta aurre egiteko aukeratik kentzea.

## Erreferentziak

* ↑ «ANTI-INTELLECTUALISME : Définition de ANTI-INTELLECTUALISME» www.cnrtl.fr (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ The black book of communism : crimes, terror, repression. Harvard University Press 1999 ISBN 0-674-07608-7. PMC 41256361. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Dictionary of wars. (3rd ed. argitaraldia) Facts on File/Checkmark Books 2007 ISBN 0-8160-6577-2. PMC 62766733. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Condori, Alexis. «El antiintelectualismo en Estados Unidos» Learnt in translation: 601. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Searle, John R. (1971). www.ditext.com (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Andreski, Stanislav. (1972). Social sciences as sorcery.. Deutsch ISBN 0-233-96226-3. PMC 546368. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Laudan, Larry. (1990). Science and relativism : some key controversies in the philosophy of science. ISBN 978-0-226-21933-2. PMC 899008633. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Sowell, Thomas. (2009). Intellectuals and society. Basic Books ISBN 978-0-465-01948-9. PMC 422757622. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Johnson, Paul. (1988). Intellectuals. (1st U.S. ed. argitaraldia) Harper & Row ISBN 978-0-06-187147-4. PMC 680653091. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Wolfe, Tom. (2002). In the land of the Rococo Marxists.. Institute of United States Studies, University of London ISBN 0-7187-1650-7. PMC 80008803. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ «PN Review Print and Online Poetry Magazine - THE MORONIC INFERNO Lawrence Coupe - PN Review 136» www.pnreview.co.uk (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* 1 2 Hofstadter, Richard. (1963). Anti-intellectualism in American life. ISBN 978-0-394-70317-6. PMC 6984949. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Sowell, Thomas. (2002). The quest for cosmic justice. (First Touchstone edition. argitaraldia) ISBN 978-0-7432-1507-7. PMC 898484807. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) NW, 1615 L. St; Suite 800Washington; Inquiries, DC 20036USA202-419-4300 | Main202-857-8562 | Fax202-419-4372 | Media. «Polarization in American politics» Pew Research Center (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Cronin, Thomas E.. (2016). On the presidency : teacher, soldier, shaman, pol. ISBN 978-1-317-25502-4. PMC 931534741. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Hofstadter, Richard. (1963). Anti-intellectualism in American life. (8. pr. argitaraldia) Knopf ISBN 0-394-41535-3. PMC 185748845. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Wood, Gordon S.. (2009). Empire of liberty : a history of the early Republic, 1789-1815. ISBN 978-0-19-503914-6. PMC 316027972. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) NW, 1615 L. St; Suite 800Washington; Inquiries, DC 20036USA202-419-4300 | Main202-857-8562 | Fax202-419-4372 | Media. (2015-11-05). «Global Concern about Climate Change, Broad Support for Limiting Emissions» Pew Research Center's Global Attitudes Project (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ «The War on Science, Anti-Intellectualism, and ‘Alternative Ways of Knowing’ in 21st-Century America - CSI» web.archive.org 2018-06-06 (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) «America hits peak anti-intellectualism: Majority of Republicans now think college is bad» Salon 2017-07-11 (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ «Is Anti-Intellectualism Ever Good for Democracy?» Dissent Magazine (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) Rummler, Jacob Knutson,Orion. «Trump pushes to expand ban against anti-racism training to federal contractors» Axios (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) «LDF Issues Statement in Response to President Trump’s Executive Order» NAACP Legal Defense and Educational Fund (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ «NPR Cookie Consent and Choices» choice.npr.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) «1 In 4 Americans Thinks The Sun Goes Around The Earth, Survey Says» NPR.org (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Walker, Hunter. «A Shocking Number Of Americans Don't Know Basic Facts About The US Government» Business Insider (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* 1 2 (Ingelesez) «Anti-Intellectualism and the "Dumbing Down" of America» Psychology Today (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) Elias, Rafik Z.. (2009-05). «The Impact of Anti-Intellectualism Attitudes and Academic Self-Efficacy on Business Students’ Perceptions of Cheating» Journal of Business Ethics 86 (2): 199–209. doi:10.1007/s10551-008-9843-8. ISSN 0167-4544. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) «Anti-Intellectualism Is Biggest Threat to Modern Society» American Council on Science and Health 2016-06-26 (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) Zaleha, Bernard Daley; Szasz, Andrew. (2015-01). «Why conservative Christians don’t believe in climate change» Bulletin of the Atomic Scientists 71 (5): 19–30. doi:10.1177/0096340215599789. ISSN 0096-3402. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) «cultural cognition project - Cultural Cognition Blog - MAPKIA! "answer" episode 1: The interaction effect of religion & science comprehension on perceptions of climate change risk» www.culturalcognition.net (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ (Ingelesez) Origins and Doctrine of Fascism : With Selections from Other Works. Routledge 2017-07-05, 22–23, 33, 65–66 or. doi:10.4324/9781315125954. ISBN 978-1-315-12595-4. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ The Oxford companion to philosophy. (2nd ed. argitaraldia) Oxford University Press 2005 ISBN 978-0-19-153265-8. PMC 62563098. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Beevor, Antony. (1999). The Spanish Civil War.. Cassell ISBN 0-304-35281-0. PMC 59383978. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Dadrian, Vahakn N.. (2003). The history of the Armenian genocide : ethnic conflict from the Balkans to Anatolia to the Caucasus. (4th rev. ed. argitaraldia) Berghahn Books ISBN 1-57181-666-6. PMC 702181955. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).
* ↑ Blinka, David S.. (2008). Re-creating Armenia: America and the memory of the Armenian genocide.. University of Wisconsin Press, 31 or..
* ↑ Bloxham, Donald. (2005). The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction of the Ottoman Armenians.. Oxford University Press, 70 or..
* ↑ Սահակյան, Տ Ա. (2002-05-10). «Արևմտահայ մտավորականության սպանդի արտացոլումը հայ մամուլում 1915-1916 թթ.» Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների № 1: 89–97. ISSN 0320-8117. (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).

## Ikus, gainera

* Agnotologia, kulturak sortutako ezjakintasuna ikertzen duen ikerketa eremua edo zientzia.
* Antizientzia, zientzia eta metodo zientifikoa arbuiatzen dituzten jarrerak.
* Cherry picking. Sasi-zientzian erabiltzen den trikimailua nahi diren emaitzak lortzeko; datuak behar bezala bildu eta aztertu beharrean, datu batzuk hautatuz eta beste batzuk baztertuz.
* Disonantzia kognitiboa – Sinesmen kontraesankorrek eragindako estresa, gizarte-psikologiaren teoria bat, ezjakintasunari eusteko erraztasuna azal dezakeena (jendea ebidentzia kontrajarriak alboratzera bultzatua dagoelako) eta ezagutza sortzeko pistak ematen dituena (agian, ikaslea errealitatea eta sinesmen luze, baina zehaztugabeak uztartzera behartuz; ikus metodo sokratikoa).
* Inertzia kognitiboa – Arazo edo problema bati buruz hitz egiteko motibazio falta.
* Berreste alderako isuria – Dauden jarrerak edo ikuspegiak berresteko dituen joera; isuri edo alborapen kognitiboa.
* Isiltasunaren konspirazioa edo isiltasun ituna – hitz egin gabeko taldearen adostasuna gai jakin bat ez aipatzeko, eztabaidatzeko edo aitortzeko.
* Kreazionismoa – Natura naturaz gaindiko ekintzen bidez sortu zela sinestea, errealitate biologiko zientifikoen ukapen sistematikoa, hainbat tenka dogmatikoren terminoetan faltsutuz.
* Negazionismoa. Pertsonaren aukera egia psikologikoki deserosoa ukatzea da.
* Dunning – Kruger efektua. Isuri kognitiboa. Horren arabera, zeregin batean gaitasun txikia duten pertsonek beren trebetasun maila gehiegi balioesten dute, eta zeregin batean gaitasun handia duten pertsonek, berriz, beren trebetasun maila gutxiesten dute.
* Beldurra, ziurgabetasuna eta zalantza, Fear, uncertainty and doubt (FUD) - Iritzian eragiten duten taktikak, desinformazio teknika bat beldurraren errekurtsoa erabiliz.
* Diseinu adimentsua – Jainkoaren existentziaren aldeko argudio pseudozientifikoa. Kreazionismo mota bat da, negazionismo mota bat biologiaren alorrean, erlijioan ikasitako gaiei eusten saiatzen dena, zientziak eskaintzen dituen ebidentziak faltsutuz eta zabor-zientzia ikerketa zientifiko gisa aurkeztuz.
* Agnotologiaren beste adibide bat: balearen ehiza komertzialaren inguruan egin izan diren hainbat ikerketa, Japoniako arrantza-industriaren eskutik, balearen ehiza komertzialaren erruduntasuna oztopatzeko saiakera, ikerketa zientifiko gisa bere oinarri sasizientifikoaz zientzia enpirikoa faltsutuz. "Ikerketa" horiek baleak harrapatzeko aitzakia hutsa zirela salatzen zuten talde ekologistek.
* Zabor-zientzia – Datu zientifiko iruzurtietan oinarritzen diren ikerketa, zientzia itxura diten ikerketak baina benetan zientziaren iruzurra.
* Desinformazioa.
* Negazionismo historikoa: historia desitxuratzea.
* Neoluddismoa – Teknologia modernoaren aurkako filosofia.
* Obskurantismoa – Informazio ilunaren praktika.
* Ezjakintasun zientifikoaren soziologia – Ezjakintasunaren ikerketa zientzian, edo Ezjakintasunaren ikerketa, ezjakintasunaren ikerketa garrantzizko zerbait bezala. Pentsamendua ezabatzeko ahalegin kontzientea.
* Plandemia, Txertoekiko aurkakotasuna – Txertoak jartzeari uko egitea edo txertoen kontrako propaganda egitea txertoen teknologiak onuragarriak izan beharrean kaltegarriak direla baieztatuz, oinarri zientifiko eskaseko argudioekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q575959