OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Augusto Monterroso

Augusto Monterroso (Tegucigalpa, 1921eko abenduaren 21a - Mexiko Hiria, 2003ko otsailaren 7a) guatemalar hiritartasuna hartu zuen Hondurasko idazlea izan zen. Ospe handia lortu zuen kontakizun laburrei esker. 2000an Letren Asturiasko Printzea saria eman zioten

## Biografia

Amelia Bonilla hondurastarraren eta Vicente Monterroso guatemalarraren semea zen. Tegucigalpan jaio arren, haurtzaroa eta gaztaroa Guatemalan igaro zituen. 1944. urtetik aurrera Mexikora joan zen bizitzera, arazo politikoengatik. Gazte-gaztetandik hasi zen politikan lanean. Guatemalako intelektualen kezkak kaleratzen zituen Acento aldizkaria sortu zuen kideetako bat izan zen.
1959an hasi zen bere lanak argitaratzen, erbestealdian zela hain zuzen ere. Obras completas (y otros cuentos) («Lan osoak (eta beste ipuin batzuk») izan zen lehenengo lana, jadanik Monterrosoren eleberrien ezaugarri orokorrak erakusten dituena: zehatza, erraza, eskuragarria. Garrantzizko beste lan batzuk La oveja negra y demás fábulas (1969, «Ardi beltza eta beste fabula batzuk»), Movimiento perpetuo (1972, «Mugimendu etengabea») eta Lo demás es silencio (1978, «Gainerakoa isiltasuna da»).
Baditu zenbait lan ezin sailka daitezkeenak, literatura-gogoetaren alorraren hurbilekoak, sormenaz eta fantasiaz beteak: La letra e: fragmentos de un diario (1987, «E letra: egunkari baten zatiak»), Viaje al centro de la fábula (1981, «Bidaia fabularen zentrora»), La palabra mágica (1983, «Hitz magikoa»). 1996an Juan Rulfo saria irabazi zuen, eta Cuentos, fábulas y lo demás es silencio («Ipuinak, fabulak eta gainerakoa isiltasuna da») lanean fikziozko bere lanak bildu zituen.
Bitartekari lanetan aritu zen Guatemalako gobernuaren eta gerrilla iraultzailearen artean. Cuando despertó, el dinosaurio todavía estaba allí («Esnatu zenean, dinosaurua hantxe kieto zegoen artean») ipuina, literaturako kontakizun laburrentzat hartzen da.

## Obra

* Obras completas (y otros cuentos) (1959)
* La oveja negra y demás fábulas (1969)
* Movimiento perpetuo (1972)
* Lo demás es silencio (1978)
* Viaje al centro de la fábula (1981)
* La palabra mágica (1983)
* La letra e: fragmentos de un diario (1987)
* Los buscadores de oro (1993)
* La vaca (1996)
* Pájaros de Hispanoamérica (1998)
* Literatura y vida (2001)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 Augusto Monterroso Centro Virtual Cervantes. Cvc.cervantes.es
* ↑ Augusto MONTERROSO: Dinosaurarena Euskaratzailea: Gerardo Markuleta. Historio hiperlaburrak. Milabidai, Erein, 1995. Armiarma.com

## Bibliografia

* Monterroso, Augusto; Maio, Sara (itzul.): Idazlearen dekalogoa. - Egan, 2013-3/4, 181-182.

## Kanpo loturak

* Euskarari ekarriak: Augusto Monterroso Ekarriak.armiarma.eus
* Augusto Monterrosoren aurkezpena Augustomonterroso.gipuzkoakultura.net
* Datuak: Q447026
# Augusto Pestana (Rio Grande do Sul)

Augusto Pestana Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 7.149 biztanle ditu 347,722 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q600118
* Multimedia: Augusto Pestana (Rio Grande do Sul) / Q600118
# Augusto Pérez Garmendia

Augusto Pérez Garmendia (Tafalla, Nafarroa Garaia, 1899 – Iruñea, Nafarroa Garaia, 1936) Espainiako Armadako komandantea izan zen. 1936ko gerran Errepublikako Gobernu hautetsiaren alde borrokatu zen, eta 1936an Estatu Nagusiko komandantea zen Donostian.

## Bizitza

Ofizialki bere postua Oviedon zuenez, Asturiasera joatea eskatu zuen altxamenduaren berri izan eta berehala. Hala ere, Gipuzkoako Gobernadore Zibilak eskatu zion gera zedila Euskal Herrian, Errepublikari leial zitzaizkion militar profesional gutxi zituztelako hemen.
Donostian armarik eta muniziorik ez zegoenez, 1936ko uztailaren 21an Gasteiza joateko 60 ibilgailuko espedizioa prestatu zuen, han Camilo Alonso Vega teniente-koronela altxamendu faxistari batu zitzaiolako. Altxatuak menperatzeko eta Eusko Gudarostea armaz hornitzeko espedizio hartan, Bizkaitik ateratako Joaquín Vidal Munarrizen laguntza izan behar zuen. Bidean Loiolan koarteleraturiko artilleriaren eta ingeniarien laguntza jasotzea espero zuen, baina José Vallespín Cobián teniente-koronelaren agindupeko kuartel hura altxatu egin zen. Orduan, Arrasatetik infanteria zutabea bildu eta Eibarra jo zuen, han armak eta milizianoak lortzeko. Donostiara itzultzea erabaki zuen, eta errepublikanoek Bilbotik Gasteiz konkistatzeko beste espedizio bat prestatu behar izan zuten.
Uztailaren 22an Donostian sartu zen, eta hurrengo egunean Loiolako kuartela eta altxatuek harturiko beste eraikinak berreskuratu zituen. Hortik Oiartzun aldera jo zuen. Hantxe frankistek uztailaren 28an zauritu eta harrapatu zuten. Iruñera eraman zuten, eta zenbait egun geroago hil zen zaindu ez zizkioten zauriez.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Augusto Pérez Garmendia» Auñamendi Eusko Entziklopedia. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Barruso, Pedro. (1996). Verano y revolución. La guerra civil en Gipuzkoa (julio-septiembre de 1936). Donostia: Haramburu.
* Datuak: Q3751681
# Azido foliko

    Ez nahasi azido folinikoarekin.
    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Azido folikoa (B$_9$ bitamina, B$_c$ bitamina edo folazina) edo folatoa (forma naturala), hala nola azido pteroil-L-glutamikoa, pteroil-L-glutamatoa eta azido pteroilmonoglutamikoa B$_9$ bitaminaren forma disolbagarriak dira. Azido folikoa bere horretan ez da biologikoki aktiboa, baina garrantzi biologiko handikoa da, gibelean, azido dihidrofolikoan bilakatzen delako.
B$_9$ bitamina oso beharrezkoa da hainbat funtziorako. ADNan sintetizatu, konpondu eta folatoa behar duten erreakzioetan laguntzeko. Zelula dibisio eta hazkuntzan oso garrantzitsua da, baita haurtzaro eta haurdunaldian ere. Minbiziak elikatzen ditu, aldi berean. Bai umeek zein helduek azido folikoa behar dute globulu gorriak sortzeko eta anemia ekiditeko.
Azido folikoaren iturri nagusia hostoak dituzten landareak dira, nahiz eta lekaleek ere baduten. Hortik dator bere izena, latinez folium hitzak "hosto" esan nahi baitu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q127060
* Multimedia: Folic acid / Q127060
# Azido foliniko

    Ez nahasi azido folikoarekin.
    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Azido folinikoa edo leukovorina, oro har kaltzio folinato gisa hartua, kimioterapian erabiltzen den adjubante bat da, metotrexatoarekin hartzen dutena. 5-fluorouraziloko agente kimioterapeutikoarekin batera ere erabiltzen dute.
Azido levofolinikoa eta bere gatzak enantiomero puruak dira. Hauek S konfigurazioa dute gainerako karbono atomo asimetrikoetan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Keshava C, Keshava N, Whong WZ, Nath J, Ong TM. (1998ko otsaila). «Inhibition of methotrexate-induced chromosomal damage by folinic acid in V79 cells» Mutat. Res. 397 (2): 221–8. PMID 9541646..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q45435667
# Azido fosforiko

Azido fosforikoa (azido ortofosforikoa, azido monofosforikoa edo azido fosforikoa (V)) konposatu inorganiko koloregabea da, usainik gabea, solidoa, fosforoduna, ${\ce {H3PO4}}$ formula kimikoarekin. Eskuarki, % 85eko ur-disoluzioan erabiltzen da, likido koloregabea eta usaingabea sortzen duena, xarabe ez-lurrunkorra. Substantzia kimiko industrial garrantzitsua da, eta ongarri askoren osagaia da.
Konposatua azido bat da. ${\ce {H+}}$ hiru ioiak kentzeak ${\ce {PO4^{-3}}}$ fosfato-ioia ematen du. Protoi bat edo bi mugitzeak ${\ce {H2PO4^{-}}}$ fosfato-ioia eta ${\ce {HPO4^{-2}}}$ hidrogeno-fosfato-ioia ematen ditu, hurrenez hurren. Azido fosforikoak organofosfato izeneko esterrak eratzen ditu.
Azido ortofosforiko izena azido espezifikoa beste azido fosforiko batzuetatik (azido pirofosforikoa, adibidez) bereizteko erabil daiteke. Hala ere, "azido fosforiko" hitzak, maiz, konposatu espezifiko hori esan nahi du, eta horixe da gaur egungo IUPAC nomenklaturak jasotzen duen esanahia.

## Erreferentziak

* ↑ Westheimer, F.H.. (6 June 1987). «Why nature chose phosphates» Science 235 (4793): 1173–1178 (see pp. 1175–1176). doi:10.1126/science.2434996. PMID 2434996. Bibcode: 1987Sci...235.1173W..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q184782
* Multimedia: Phosphoric acid / Q184782
# Azido formiko

Azido metanoiko edo azido formikoa (bere izena txingurrietatik dator, formica latinez) karbono atomo bakarreko konposatu organikoa da eta beraz, azido organiko guztietan sinpleena. Konposatu honek karboxilo talde bat du, molekulari ezaugarri azidoa ematen diona.
Azido formikoa likido koloregabe eta usain narritagarriduna da. Bere irakite-puntua 100,7 °C-tan dago eta izozte-puntua aldiz, 8,4 °C-tan. Karbono kate laburra eta ionizagarria duenez, uretan disolbagarria da gainera.
Bere manipulazioan eskularruak erabili behar dira, azalarekin kontaktuan baba mingarriak agertzen baitira, lehertu eta odoljarioa eragiten dutenak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161233
* Multimedia: Formic acid / Q161233
# Azido fosfatidiko

Azido fosfatidikoa fosfoglizeridoen oinarria osatzen duen lipidoa da. Bi gantz azidok, glizerina molekula batek eta fosfatoak osatzen dute. Molekula anfipatikoa da, hau da, zati hidrofilo bat eta zati hidrofobo bat ditu.

## Egitura eta deribatuak

Glizerinak dituen hiru hidroxilo taldeak esterifikazioz lotzen zaizkio bi gantza azidoei eta fosfatoari. Azken hau aldi berean aminoalkohol bati lotuko zaio, fosfodiester lotura eratuz eta horrela Fosfoglizerido molekula bat eratuko da.

## Biosintesia

Glukolisian bitartekaria den dihidroxiazetona-fosfatoa (triosa bat) erreduzitu eta glizerol 3-fosfatoa eratzen da.
Ondoren glizerinak aske dituen bi hidroxilo taldeetan gantza azidoak gehitzen zaizkio.

## Ikus, gainera

* Fosfoglizeridoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66000256
* Multimedia: Phosphatidic acids / Q66000256
Lipidoak :
OsagaiakGantz azidoakAseak: butirikoa (4:0) • kaprikoa (10:0) • laurikoa (12:0) • miristikoa (14:0) • palmitikoa (16:0) • estearikoa (18:0) • arakidikoa (20:0) Asegabeak: miristoleikoa (14:1) • palmitoleikoa (16:1) • oleikoa (18:1) • linoleikoa (18:2) • linolenikoa (18:3), (α eta γ) • punizikoa (18:3) • arakidonikoa (20:4)Beste batzukaminoalkohola • azido fosfatidikoa • esfingosina • esteranoa • glizerina • isoprenoa • zeramidaLipido saponifikagarriakGlizeridoakMonoglizeridoak: Glizeril hidroxiestearatoa • Glizerol monoestearatoa • Monolaurina Diglizeridoak: - Triglizeridoak: Triheptanoina • Trimiristina • Tripalmitina • Triestearina • Trilinoleina • TrioleinaArgizariakLanolinaFosfolipidoakFosfoglizeridoak: Fosfatidiletanolamina • Fosfatidilkolina • Fosfatidilserina Esfingolipidoak: EsfingomielinaGlukolipidoakGangliosidoak • Globosidoak • Lipopolisakaridoak • ZerebrosidoakLipido saponifikaezinakEsteroideakEsterolak: Ergosterola • Estigmasterola • Kolesterola • Lanosterola Kortikosteroideak: Budesonida • Flutikasona • Kortisola • Kortisona • Prednisona Estrogenoak: Aldosterona • Androsterona • Estradiola • Progesterona • Testosterona Bitaminak: D bitaminaTerpenoak (+ terpenoideak)Monoterpenoak: Eukaliptola • Geraniola • Kanforra • Limonenoa • Linaloola • Mirzenoa • Pinenoa Seskiterpenoak: Azido abszisikoa • Farnesola • Humulenoa • Ionona • Zingiberenoa Diterpenoak: Azido abietikoa • Erretinola (A bitamina) • Fitola • Giberelina • Labdanoa • Kafestola Triterpenoak: Eskualenoa Tetraterpenoak: Karotenoideak (Karotenoak • Xantofilak) Politerpenoak: Plastokinona • UbikinonaEikosanoideakLeukotrienoak • Prostaglandinak • Prostaziklinak • Tronboxanoak :
# Azido ftaliko

Azido ftaliko C$_6$H$_4$(CO$_2$H)$_2$ formula duen azido dikarboxiliko aromatikoa da. Naftalenoaren eta bentzinaren oxidazio katalitikoz eratzen da. Kristal itxurako gorputz solidoa da, eta oso erraz urtzen da ur berotan eta alkoholetan. 230° C-tan urtzen da, ura eta anhidrido ftalikoa ematen ditu. Azken hori ere kristal erako solidoa da, eta plastikoa, erretxina eta fenolftaleina prestatzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/2/24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q423876
* Multimedia: Phthalic acid / Q423876
# Azido flufenamiko

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Azido flufenamikoa antiinflamatorio ez esteroideo familiako botika da. Azido fenamiko edo fenamatoaren deribatua, analgesiko eta antipiretikoa ere bada.
2020ko urrian, FDAk medikamentuaren etiketa hanturaren aurkako sendagai ez esteroide guztietarako eguneratzea eskatu zuen, jaiotzeagatiko giltzurrun-arazoen arriskua deskribatzeko, likido amniotikoaren maila baxuan gertatzen baitira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]
* ↑ (Gaztelaniaz) Linda Lane Lilley, Robert S. Aucker, Richard E. Lake, Roberto Gómez del Campo.. (1999). Farmacologia en Enfermeria. Elsevier España, 613 or. ISBN 84-8174-448-4..
* ↑ (Ingelesez) Center for Drug Evaluation and Research. (2020-10-27). FDA recommends avoiding use of NSAIDs in pregnancy at 20 weeks or later because they can result in low amniotic fluid. FDA.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q416341
* Multimedia: Flufenamic acid / Q416341
# Azido fluorhidriko

Azido fluorhidrikoa hidrogeno fluoruroaren soluzio akuosoa da, hidrogenoak eta fluorrak (HF)$_x$ eratutako konposatu kimiko biziki arriskutsua. Ez da beirazko elementuekin kontaktuan jarri behar, jan egin baitezake, honegatik, plastikozko materialak erabiliz tenperatua oso hotzetan manipulatzen da.

## Datu fisikokimikoak

* LD50: 180g/kg
* Lantokietan onartutako gehienezko kontzentrazioa: milioiko 2 zati hiltzeko

## Aplikazioak

Azido fluorhidrikoa kimika organikoan fluoratutako konposatu organikoak lortzeko, petrokimikan katalizatzaile bezala, aluminioa lortzeko erabiltzen den kriolita (Na$_3$AlF$_6$) artifiziala lortzeko, uranio fluoruroa (UF$_6$) bezalako fluoruro inorganikoak eta, batzuetan, disolbatzaile bezala erabiltzen da. Beira edo kristalaren industria eta prestaketan ere erabiltzen da tailatzeko eta grabatzeko. Granitozko arroken ikerketa petrografikoetan berezko bezala erabiltzen da bere lurrunekin arroka osatzen duten silikatuak disolbatzeko, ondoren, ur destilatuarekin leunki garbitu eta gero sodiozko kobalto-nitritoarekin estalia izateko, zeinek, selektiboki, potasiozko feldespatoak hori kolore biziz margotuko dituen, ondoren, kolorearen arabera plagioklasazko feldespatoengandik bereiztuak izango direnak, hala, arroka igneoa identifikatzea ahalbidetuz.

## Toxikologia

Substantzia narritagarri, korrosibo eta toxiko bat da. Larruazalean, sendatzeko oso zailak diren erredura oso mingarriak eragiten ditu. Hau, sendatze prozesuan behar den kaltzioa fluoruroekin fluoruro kaltziko (CaF$_2$) bezala prezipitatzen delako gertatzen da. Azido fluorhidrikoak eragindako erredura bat gertatu baldin bada, "laborategiko kit"eko ur askorekin garbitzea gomendatzen da, ez ur arruntarekin, eta, lehen neurri bezala kaltzio glukonatozko gel batekin tratatu (substantzia hau dagoen edo erabiltzen den toki guztietan eskuragarri egon behar duena), halakorik egon ezean kaltzio laktato edo kaltzio zitratozko disoluzio bat erabili beharko litzateke, eta, hauek ere egon ezean, esnea. Bere lurrunak arnastuz gero, larrialdi mediko bat da. Oxigenoa maskara bidez aplikatuz tratatzen da (ez da beste materialik gomendatzen narritagarriak izateagatik), biktimak arnasa hartzen badu bere kontzientzia maila neurtu behar da. Unea iritsiz gero, berpizte teknika erabili behar da halakorik behar balitz. Begietara eroriz gero soilik soluzio fisioligiko ugarirekin tratatu behar da, arnasketaren kasuan bezala, narritagarriak izateagatik ez dira gomendatzen kaltzio konposatuetan oinarritutako substantziarik. Kasu guztietan, salbuespenik gabe, larrialdi mediko bezala tratatu behar da lehen laguntzak eman ondoren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q209569
* Multimedia: Hydrofluoric acid / Q209569
# B2 bitamina

B2 bitamina edo erriboflabina kolore horidun bitamina hidrosolugarria da. Bere egituran isoaloxazina eraztun konplexu bati erribitol talde bat lotzen zaio, erribosatik eratorritako alkohol bat.
Gehienetan, erriboflabina FAD eta FMN koentzimen osaketan parte hartzen du. Honela, arnasketa zelularrarekin zerikusia duten prozesu entzimatikoetan hartzen du parte, hala nola Krebs zikloan, arnas katean eta lipidoen beta oxidazioan.
B2 bitamina beharrezkoa da azalak bere osotasuna mantendu dezan, mukosen mantenurako, eta baita begiko kornea oxigenatzeko ere. Dietan zenbat eta kaloria gehiago jaso, orduan eta B2 bitamina gehiago beharko du organismoak.
Iturburu nagusiak haragiak, esnea eta esnekiak, zerealak, legamiak eta barazki berdeak dira. Beharrizanak asetzeko, egunero 1,1-1,4 mgr. bitarteko kopurua hartu behar da; haurdunaldian eta edoskitzean gehiago. Esan beharra dago, behar baino erriboflabina gehiago hartuz gero, soberakina iraitz aparatuaren bidez kanporatzen dela, organismoak ezpaitu metatzen.
Bitamina honen gabeziak begietako, ahoko eta azaleko arazoak sortzen ditu, zikatrizazio prozesuak mantsotu eta anemia sortu. Gabeziaren arrazoiak hainbat izan daitezke, hala nola, elikadura ez orekatua, alkoholismo kronikoa, diabetesa, hipertiroidismoa, ariketa fisiko gehiegi egitea, sukarraldi luzea, estresa, gehiegizko beroa, zenbait droga kontsumitzea edo edoskitze artifiziala.
Europar Batasunak onartutako elikagaien gehigarrien artean dago eta E-101 kodea du. Gehigarri moduan erabiltzen da zerealetan, pastetan, saltsetan, fruta-zukuetan, e.a.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130365
* Multimedia: Riboflavin / Q130365
# B8 bitamina

B8 bitamina, biotina edo H bitamina izenaz ere ezagutzen dena, bitamina hidrodisolbagarria eta alkoholetan disolbagarria da, beroa ongi jasaten du eta erraz oxidatzen da. Karbono hidrato, gantz, aminoazido eta purinen metabolismoan parte hartzen du.
Bere gabeziak muskuluetako mina, ekzema eta dermatitisa eragiten du. Depresioa eta logurari aurre egiteko erabiltzen da era terapeutikoan. Guztiz beharrezkoa da gantzen sintesi eta degradaziorako, eta baita zenbait aminoazido degradatzeko ere.
Karbono dioxidoaren transferentzia-erreakzioetan jarduten du.
Heste-flora bakteriarrak biotina ekoizten du, baina ez giza-gorputzak eskatzen duen bezainbeste. Elikagai hauetan ugari da: esnea eta esnekietan, legamietan eta okela eta animalien erraietan.
Gaur egun egunero hartu beharreko B8 bitamina kopurua egunean 200-300 μg dela onartzen da. Halere, kontu honen inguruan egindako ikerketek ez dute behin betiko emaitzarik eman.
Biotina 3 era desberdinetan agertzen da naturan: biotina aske bezala (gizakiak probestu dezakeen era bakarra), biozitina osatuaz eta sulfoxido bezala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q181354
* Multimedia: Biotin / Q181354
# B5 bitamina

B5 bitamina edo azido pantotenikoa (C$_9$H$_{17}$NO$_5$) formula duen bitamina hidrosolugarria da, prozesu metabolikoetan garrantzia handia duena.
A koentzimaren sorreran parte hartzen du bitamina honek. A koentzima funtsezko molekula da hainbat prozesu metabolikoetan, besteak beste Krebs zikloan eta gantz azido, kolesterol eta azetilkolinaren biosintesi-prozesuetan. Ulertzekoa denez, azido pantoteniko gabeziak hamaika ondorio kaltegarri ekartzen ditu, bide metaboliko asko hanka-motz geratzen direlako.

## Janari-iturriak

B5 bitamina janari ugaritan dago. Besteak beste, arrautzetan, okelan, zerealetan, esnean, e.a. Elikagai askotan dagoenez, gizakiak ez du normalean bitamina honen gabeziarik.

## Beharrizanak eta gabezia

Gomendatutako eguneroko dosia adinaren arabekoa da: 2 mgr-tik umeengan 6 mgr-ra helduengan.
Bitamina honen gabezia arraroa da, muturreko barauetan besterik ez baita agertzen. B taldeko beste bitaminen ezaren antzeko sintomak eragiten ditu: astenia, azaleko gaitzak (dermatitis...), nerbio-sistemaren kalteak (insomnioa, karranpak...), digestio-aparatuarenak (sabeleko mina, okadak...), oinetako sentikortasuna eta immunitate-sistemaren ahultzea (bitamina hori antigorputzak sortzeko ezinbestekoa baita).

## Erabilera terapeutikoa

Xanpu batzuek azido pantotenikoa dute, eta baita aknearen aurkako zenbait pomadak ere. Bigarren kasu honetan, hala ere, ez daude guztiz frogatuak B5 bitaminaren onurak aknearen tratamenduan

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179894
* Multimedia: Pantothenic acid / Q179894
# BAB2

BAB2 Lapurdiko Angelu udalerrian dagoen merkataritza-gune bat da. Jean-Léon Laporte etorbidean dago, Euskal Kosta-Aturri aglomerazio elkargoan, eta Angelu eta Baionaren arteko mugan.
Carmila merkataritza-gune taldearen jabetzakoa da. 1982an ireki zen, eta denera 42 100 m²-ko azalera du, horietatik 13.000 m² Carrefour taldearen merkataritza-gunearenak dira, gainontzeko eraikinean 90 denda inguru daude.

## Ezaugarriak

* Irekiera: 1982
* 42 100 m²-ko azalera
* Carrefour merkataritza-gunea: 13.000 m²
* 90 denda
* 2.500 aparkaleku

## Garraiobideak

Chronoplus autobus zerbitzuaren A1, 5 eta 8 lineak bertan geltokia dute.

## Kanpo estekak

* BAB2 merkataritza-gunearen webgunea (Frantsesez)
* Datuak: Q2876676
# B6 bitamina

B6 bitamina oso antzekoak diren hainbat konposaturen talde bati, B taldearen bitaminen barruan daudenei, ematen zaien izena da. B6 bitaminaren zazpi forma ezagutzen dira.
Gernuaren bidez kanporatzen dira gorputzetik eta karbohidratoen, proteinen eta gantzen sintesian hartzen dute parte. Batez ere leketan, patatetan, garian, haragian eta zerealetan daude eta batez beste 0,5 g ume batek eta 1,6 g nagusi batek behar ditugu.
Honen gabezia (arraroa den arren), hainbat drogen kontsumoarengatik edota proteinen kontsumo handiagatik ager daiteke eta honek,nerbio zein larruazaleko arazoak eragin ditzake; depresioak besteak beste. Honez gain: anemia, nekea, bertigoa, konjuntibitisa eta goragalea eragin ditzake.
Kantitate handitan beharko da, baldin eta proteinetan altuak diren dietak egiten bagaude. Gainera pisua galtzen lagun diezaguke, metatuta ditugun grasetatik energia hartzen laguntzen digulako.
Kirolarien artean oso bitamina ezaguna da, muskuluen errendimendua eta energia areagotzen duelako, esfortzu handiago baten beharra dagoenean gibelean eta muskuluetan dagoen glukogenoa askatzen duelako.
Bitamina hau oso hauskorra da bere kontserbazioari dagokionez. Izoztutako janarietan % 40ean jaisten da haren kantitatea, eta kontserbatuetan % 45eam.

## Funtzioak

* Karbohidratoak eta gantzak metabolizatzeko kofaktore gisa jokatzen du
* Proteinen transformazio metabolikoan parte hartzen du
* Zirkulazioa hobetzen du, homozisteina (beharrezkoak ez ditugun azidoak) nibelak txikitzen dituelako
* Urdailerako, azido klorhidrikoaren ekoizpenean laguntzen du
* Nerbio-sistema egoera onean mantentzen du
* Sistema immunologikoa funtzionamendu onean mantentzen du
* Odoleko hemoglobinaren ekoizpenean parte hartzen du
* Behar-beharrezkoa da niazina eta B3 bitamina eratzeko
* B12 bitaminaren xurgapenean laguntzen du
* Hainbat sustantzia zerebral ekoizten ditu, eta bakoitzaren umorea erregulatzen du(pertsona askori depresioetatik eta estresetik ateratzen laguntzen die)
* ADN eta ARN -aren sintesian laguntzen du
* Espasmo muskularrak eta hanketan karranpak edukitzeko joera duen jendeari lagun diezaioke
* Ahoko lehortasuna txiki dezake

## Gabeziari lotutako sintomak

Batetik, azaleko arazoak: ilearen erorketa, ahoko eta mingaineko ultzerak, azalean erupzioak eta dermatitisa. Bestetik nerbio sistemako arazoak sortzen ditu: haserrekortasuna, urduritasuna, antsia eta depresioa hala nola eta azkenik ahulezia eta argaltzea: muskuluen masa jaisten du eta agortze dakar.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205130
* Multimedia: Vitamin B6 / Q205130