OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pam Burridge

Pam Burridge (Sydney, 1965eko uztailaren 26a) australiar surflari ohia da.
1981ean hasi zen nazioartean lehiatzen, eta 1990ean irabazi zuen Munduko Surf Txapelketa. 1995ean Australiako Kirolaren Ospearen Aretoko kide izendatu zuten. 1993 eta 1996 artean geldialdi bat egin ondoren, 1999ra arte lehiatu zen berriro, eta gero surf eskola bat ireki zuen. 1984an Summertime All 'Round the World izeneko single musikala argitaratu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Burridge, Pam - Australian Women Biographical entry

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7128922
# Pam Grier

Pamela Suzette Grier (Winston-Salem, Ipar Carolina, 1949eko maiatzaren 26a) estatubatuar aktore bat da. Nagusiki, gaztaroan Blaxploitation filmeak antzeztuz ezaguna egin zen.

## Filmografia hautatua

* Coffy (1973)
* Foxy Brown (1974)
* The Big Doll House (1971)
* Women in Cages (1971)
* The Big Bird Cage (1972)
* Black Mama White Mama (1973)
* Scream Blacula Scream (1973)
* The Arena (1974)
* Sheba, Baby (1975)
* Bucktown (1975)
* Friday Foster (1975)
* Jackie Brown (1997)
* Escape from L.A. (1996)
* Mars Attacks! (1996)
* Jawbreaker (1999)
* Holy Smoke!, (1999)
* Bones (2001)
* Just Wright (2010)
* Larry Crowne (2011)
* Poms (2019)

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q233862
* Multimedia: Pam Grier / Q233862
# Pambreko gaztelua

Pambreko gaztelua (galizieraz Castelo de Pambre), Espainiako Lugoko probintziako Palas de Rei udalerriko Pambre parrokian dagoen gaztelu bat da. Pambre ibaiaren gain dagoen 44 metro garaierako muino batean dago.
XIV. mendean Gonzalo Ozores de Ulloa jauntxoak eraikirazi zuen. 1484an jabetza Monterreiko kondeen eskuetara igaro zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q821621
* Multimedia: Castle of Pambre / Q821621
# Petříčekita

Petříčekita mineral bat da eta marcasita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Petříčekita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CuSe2}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Petříčekite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Pleasant Plains (Arkansas)

Pleasant Plains Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Independence konderrian kokatuta dago, Arkansas estatuan. 352 biztanle ditu, 2,373756 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Independence konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2673360
# Pleasant Valley, West Virginia (Mendebaldeko Virginia)

Pleasant Valley, West Virginia Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Marion konderrian dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. 3.498 biztanle ditu, 8,823063 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Marion konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q549454
# Pleasant Vale udalerria, Pike konderria (Illinois)

Pleasant Vale udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Pike konderrian. Azken zentsuaren arabera 484 biztanle zituen, 38.98 milia karratu (101.0 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Pleasant Vale udalerrian 204 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 33.505 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7204023
# Pleasant Ridge udalerria, Lee konderria (Iowa)

Pleasant Ridge udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Lee konderrian. Azken zentsuaren arabera 350 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Pleasant Ridge udalerriak 153 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 49.100 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9043513
# Pleasant Run (Ohio)

Pleasant Run Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hamilton konderrian dago, Ohio estatuan. 4.861 biztanle ditu, 5,37653 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Hamilton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2419499
# Pleasant Plains (Illinois)

Pleasant Plains Illinoiseko herri bat da. Sangamon konderrian kokatua dago. 2010ean 802 biztanle zituen, 3,62 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Sangamon konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2129023
* Multimedia: Pleasant Plains, Illinois / Q2129023
# Pleasant Ridge (Michigan)

Pleasant Ridge Michigango hiri bat da. Oakland konderrian kokatua dago. 2010ean 2.526 biztanle zituen, 1,47 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Oakland konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2604810
* Multimedia: Pleasant Ridge, Michigan / Q2604810
# Pleasant Ridge udalerria, Livingston konderria (Illinois)

Pleasant Ridge udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Livingston konderrian. Azken zentsuaren arabera 256 biztanle zituen, 29.32 milia karratu (75.9 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Pleasant Ridge udalerrian 72 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 17.468 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7203948
# Pleasant Run udalerria, Lawrence konderria (Indiana)

Pleasant Run udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Lawrence konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.704 biztanle zituen, 64.79 milia karratu (167.8 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Pleasant Run udalerriak 764 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 29.733 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7995009
# Pleasant Plain (Ohio)

Pleasant Plain Ohioko herri bat da. Warren konderrian kokatua dago. 2010ean 154 biztanle zituen, 0,42 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Warren konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2668708
* Multimedia: Pleasant Plain, Ohio / Q2668708
# Peña Blanca sumendia

Peña Blanca sumendia (6030 metroko altuera) El Ermitaño sumendiaren ondoan dago. Peña Blanca Txileko lurraldean kokatutako sumendia da, edertasunagatik famatua da eta Atacama eskualdean txangoak egiteko abiapuntua da.

## Igoera

Sumendi honi buruz ezer gutxi ezagutzen den arren, Peña Blanca oso erakargarria da mendizaleentzat sarbide nahiko erraza eta kolore ederrak dituelako. Bere forma nahiko interesgarria eta erakargarria da igotzeko, geruza-sumendi honek bere konoan eta gailurrean gutxienez hiru erupzio-zentro dituelako eta horien historiako jarduera erregistrorik ez dago.
Lehenengo igoera 1956an izan zen, baina lehen mendizaleak ezezagunak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Peñas_Blancas. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6164644
# Peña Cabarga

Peña Cabarga (euskaraz Cabarga Haitza) Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko kostaldean dagoen mendi bat da, Santander hiriburutik hurbil. 569 metroko garaiera du.
Gailurraren alboan Indianoren monumentua izeneko behatokia bat dago. Gainera gailuretik Santanderko badia, Santander hiria eta Europako mendien ikuspegiaz goza ahal liteke. Zeru garbiko egunetan Bizkaia eta Burgosko probintzia ere ikus daitezke.

## Espainiako Itzulia

Bertan dagoen mendatea hiru bider Espainiako Itzuliaren etapa bateko amaiera izan da, 1979, 2010 eta 2011an.
| Urtea | Irabazlea | Herrialdea |
| 1979 | Ángel López del Álamo | Espainia |
| 2010 | Joaquim Rodríguez | Espainia |
| 2011 | Chris Froome | Erresuma Batua |
* Monumento al Indiano y a la Marina de Castilla

## Kanpo estekak

* Peña Cabarga mendatearen igoeraren deskribapena (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q8537932
* Multimedia: Peña Cabarga / Q8537932
# Peña Escalera

Peña Escalera Obarenes mendietako mendia da, Miranda Ebro inguruan dagoena. 812 metroko altuera du eta Errioxako mugatik hurbil dago.

## Erreferentziak

* ↑ «Rave (864 m.) y Peña Escalera (812 m.)» El Correo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6073856
# Peña Alta

    Artikulu hau Arabako mendiari buruzkoa da; Bizkaiko mendia gaitzat duena beste hau da: «Peñalta»
Peñalta Araba eta Nafarroa artean dagoen mendia da, Toloñoko mendilerroan dagoena eta 1.249 metro dituena.
Mendirik gertuena San Tirso (1.334 m) du, mendebaldean.

## Abiapuntuak

* Bernedoko mendatetik (Ordu 1).
* Bernedotik (Ordu 1 eta 45 min.).

## Ikus, gainera

* Arabako mendien zerrenda.
* Nafarroako mendien zerrenda.

## Kanpo estekak

* Peñalta luberri.net webgunean
* Datuak: Q12265809
# Peña Azagresa Kirol Elkartea

Peña Azagresa Kirol Elkartea Azagrako futbol taldea da, 1925ean sortua. Hirugarren Mailan dabil.

## Historia

1918 hasi ziren Azagran futbolean jokatzen eta 1925 urtean sortu zen Peña Azagresa taldea. Hainbat urte beranduago ibaiak gainezka egin eta zelaia suntsitzerakoan taldea desagertu zen. Hamarkada batzuk beranduago taldea birsortu zen, izen eta kolore berdinekin. 2008an aurreneko aldiz 3. mailara igotzea lortu zuen.
2019an Errege Kopako lehen itzulirako sailkatu da eta lehen mailako Vigoko Celtaren aurka jokatuko du.

## Datuak

2023-24 denboraldia barne.
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 0
* Denboraldiak Lehen maila RFEFn: 0
* Denboraldiak Bigarren maila RFEFn: 0
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 6
* Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn: 0
* Emaitzarik onena: 15.a (Hirugarren Mailan 2009-10ean)

### Azken denboraldiak
## Palmaresa

* Nafarroako Preferentea (2): 2008, 2009

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q5010114
# Peña Cebollera

Peña Cebollera, Cebollera Vieja edo Pico de las Tres Provincias (euskaraz: "Hiru Probintzien Tontorra"), 2.129 metroko garaiera duen mendi bat da, Espainiako Erdialdeko Mendigunean, Ayllongo mendilerroaren gailur nagusi eta mendebaldekoaren muturrean dagoena, eta Madril, Guadalajara eta Segoviako probintzien arteko muga da, mug hau, tontorrean duen monolito batekin adierazita dagoelarik. Tontor nagusi bat eta ondoko batzuk ditu. Azken hauen artean, peña de los Abantos, 2.124 metrokoa eta cerro del Recuenco, 2.084 metrokoa nabarmentzen dira. Sierra Cebollera ere nabarmentzen da, tontorretik, hegoaldera, 1.834 metroko garaiera duen Cebollera Nuevaraino hedatzen dena, 2.071 metroko Cabeza del Tempraniego, 2.047ko Coto de Montejo eta 1.885 metroko alto de la Fuente de Cabezuelasen bidez.
Bere muturretan, Jarama ibaia hegoaldean eta Duraton ibaia mendebaldean jaiotzen dira. Bere magalaren behereneko zatian haritzak, arteak eta pinuak daude, salbuespen moduan, gailurraren hegoaldeko magalean, Jaraman behera, Montejoko pagadia eta, mendebaldekoan, Somosierrako urkidia aurkitzen direlarik.
Ekialdetik, Pico del Lobo deritzon mendian base militar baten balizko instalakuntzak suposatzen zuen mehatxuaren ondoren, 2004an, interes estrategiko-militarreko toki izateari utzi zion arte, 2005eko azaroak 5ean, Gaztela-Mantxako Erkidego Biltzarraren Gobernu Kontseiluak, dekretu bidez, bere babes naturala adierazi zuen, Macizo del Lobo-Cebollerako Erreserba Naturala sortuz, Peña Cebollera eta Lobo elkartzen dituen gailur batetik hedatzen dena, ia ukitu gabea den toki natural batean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8537996
* Multimedia: Peña Cebollera / Q8537996
# Peña (argipena)

Peña hitzak esanahi zenbait ditu:

## Toponimia

Toponimiari dagokionez, leku harkaiztsuekin lotuta dago, gaztelaniaz horixe esan nahi duenez ("haitza", "harria").
* Peña, Nafarroako herri hustua;
* Peña del Mazo, Karrantzako mendia.

## Abizenak

Abizena bestela nafar jatorrizkoa da dirudienez, lehenengo aztarna idatziak VIII. mendekoak dira eta Zangozaldean kokatutakoak. Hortik Mena Haranara (Burgos) zabaldu zen eta azken hortik mundura, oso abizen zabaldua baita gaur egun. Beratik eratorria De la Peña deitura dugu.
* José María Peña (1895-1988), atleta eta futbolari getxoztarra.
* Miguel Peña (1897-?), atleta gipuzkoarra.
* Arturo Peña (1903-1969), atleta bilbotarra.
* Luis Peña Gantxegi (1926-2009), arkitekto oñatiarra.
* Julian Peña (1964-), idazle bilbotarra.
* Aketza Peña (1981-), txirrindulari zallarra.
Ezizen moduan,
* Anjel Mari Peñagarikano (1957-) bertsolaria Peña gisa ezaguna da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1683068
* Multimedia: Peña / Q1683068
* Espezieak: Peña
# Peña Blanca

Peña Blanca izenekoa, Nafarroako mendi bat da, Andimendin dagoena. Bere garaiera 1269 metrokoa da.

## Abiapuntuak

Dorraotik, bide batek, San Pedro ermitatik, Elordiako porturaino daroa, eskumatara Pagomotxeta mendia utziz. Ezkerretarantz ibiliz, Peña Blanca mendiaren tontor laurantz heltzen da
Lizarragako mendatetik oso erraza da Peña Blanca mendiaren tontorrera iristea. Bide batek, Saratsako sakana izeneko zintzilikatutako harana zeharkatzen du, eta tontorraren ondoan uzten gaitu, hegomendebaldeko aurpegitik igoz iris daitekeena
Unanutik, tontorrera Lezitza labarreko bidea igoz iristen da. Atezabal lepoa igaro ondoren, desbideraketa batetara iristen da. Eskumatara hartuz, Peña Blancako baltsara iristen da, eta, hemendik, tontorrera.

## Ikus, gainera

* Nafarroako mendien zerrenda
* Peña Blanca (Kodes)

## Kanpo estekak

* Peña Blanca luberri.net webgunean
* Datuak: Q12265811
# Peña Forca

Peña Forca, aragoieraz: Penya Forca, Pirinioetako mendi bat da, Huescako probintziako Ansóko ibarra eta Echoko ibarraren artean. 2.391 metroko garaiera du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13049816
# Paul Henreid

Paul Henreid —jaiotza-izena: Paul George Julius Henreid Ritter von Wassel-Waldingau— (Trieste, Austria, 1908ko urtarrilaren 10a - Santa Monica, Kalifornia, 1992ko martxoaren 29a) estatubatuar zinema-aktore eta zuzendaria izan zen, austriarra jatorriz.

## Biografia

Suediar baroi baten semea zen. Arte dramatikoko ikasketak egin zituen, eta antzoki batean Max Reinhardten laguntzaile-lanak egiten ziharduela, Otto Premingerrek aktore-dohainak ikusi zizkion. Bere lehen filma, Hohe Schule (1934), Austrian egin zuen, baina nazismoaren erasotik ihesi, 1935ean, Britainia Handian lan egin behar izan zuen, eta 1939az geroztik, Estatu Batuetan.
Goodbye, Mr. Chips (1939) filmean parte hartu zuen, eta nazismoaren arriskuez ohartarazten zuten zenbait lanetan ere bai: Last Train to Munich (1940), Joan of Paris (1941) eta Casablanca (1942), azken horretan, Europa erdialdeko erresistentziako kide baten papera eginez. Warner etxeak kontratatu zuen, eta entzute handia lortu zuen Now Voyager (1941) filmean, Bette Davisen senarraren paperean. Ondoren, The Spanish Main (1945), Last of the Bucaneers (1950), Song of Love (1947) eta Of Human Bondage (1946) filmetan ere parte hartu zuen.
1948az geroztik, bere filmak ekoizten hasi zen, eta 1957tik aurrera, zuzendari-lanetan. Hala, For Men Only (1951), A Woman´s Devotion (1957), Live Fast, Die Young (1960) edo Dead Ringer (1964) filmak eta Alfred Hitchcock Presents telebistako saioko kapitulu asko ere berak zuzendu zituen. Gero, 1970eko hamarraldian, superprodukzio askotan agertu zen: The Four Horsemen of the Apocalypse (1962), Operation Crossbow (1965), The Madwoman of Chaillot (1968) eta Exorcist II: The Heretic (1977).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q93467
* Multimedia: Paul Henreid / Q93467
# Paul Hogan

Paul Hogan (1939ko urriaren 8a, Lightning Ridge, Hegoaldeko Gales Berria) australiar aktore eta umorista bat da. Nagusiki Michael "Crocodile" Dundee pertsonaia antzezteagatik ospetsu bilakatu zen.
Berak antzeztutako filma ospetsuenen artean honako hauek daude: Crocodile Dundee (1986), Crocodile Dundee II (1997), Lightning Jack (1994), Crocodile Dundee in Los Angeles (2001) eta Crocodile Dundee 4 (2012).

## Filmografia

| Urtea | Filma | Pertsonaia |
| 1980 | Fatty Finn | Hirugarren zamalaria |
| 1985 | Anzacs | Pat Cleary presidentea |
| 1986 | Crocodile Dundee | Michael J. 'Crocodile' Dundee |
| 1988 | Crocodile Dundee II | Michael J. 'Crocodile' Dundee |
| 1990 | Almost an Angel | Terry Dean/Bonzo Burger Man |
| 1994 | Lightning Jack | Lightning Jack Kane |
| 1996 | Flipper | Porter |
| 1998 | Floating Away | Shane |
| 2001 | Crocodile Dundee in Los Angeles | Michael J. 'Crocodile' Dundee |
| 2004 | Strange Bedfellows | Vince Hopgood |
| 2009 | Charlie and Boots | Charlie |
| 2012 | Crocodile Dundee 4 | Michael J. 'Crocodile' Dundee |

## Kanpo estekak

* Paul Hogan aktorearen IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q296641
* Multimedia: Paul Hogan / Q296641
# Paul Henri Thiry d'Holbach

Paul Henri Thiry d'Holbach frantziar filosofoa izan zen (Edisheim, Palatinatua, 1723 - Paris, 1789). Parisen eta Lyndenen ikasi ondoren, Parisen hartu zuen bizilekua. Alemanezko jakintza-liburuen itzultzaile eta zabaltzailea izan zen, eta, Dideroten adiskide zenez gero, Encyclopédie-ren idazketan esku hartu zuen.
Holbachentzat erlijioak oro despotismoaren tresna dira. Haren obra nagusia Izadiaren sistema (Système de la nature, 1770) da. Errealitate natural eta moralaren teoria ateo, materialista eta determinista azaltzen du Holbachek hor: materiazko natura gauza guztien -gizona barne- lehen kausa da eta betidanik izan da, ez du sekula inork sortu. Beste idazlan batzuk: Kristautasuna estalkirik gabe (1773, Le Christianisme dévoilé), Moral unibertsala (1776, La Morale universelle).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q7104
* Multimedia: Baron d'Holbach / Q7104
# Paul Henry eta Prosper Henry

aurkitutako asteroideak: 14 (7 bakoitzak) :
| 125 Liberatrix | 1872ko irailak 11 | Prosper Henry |
| 126 Velleda | 1872ko azaroak 5 | Paul Henry |
| 127 Johanna | 1872ko azaroak 5 | Prosper Henry |
| 141 Lumen | 13 1875eko urtarrilak 13 | Paul Henry |
| 148 Gallia | 1875eko abuztuak 7 | Prosper Henry |
| 152 Atala | 1875eko azaroak 2 | Paul Henry |
| 154 Bertha | 1875eko azaroak 4 | Prosper Henry |
| 159 Aemilia | 1876ko urtarrilak 26 | Paul Henry |
| 162 Laurentia | 1876ko apirilak 21 | Prosper Henry |
| 164 Eva | 1876ko uztailak 12 | Paul Henry |
| 169 Zelia | 1876ko irailak 28 | Prosper Henry |
| 177 Irma | 1877ko azaroak 5 | Paul Henry |
| 186 Celuta | 1878ko apirilak 6 | Prosper Henry |
| 227 Philosophia | 1882ko abuztuak 12 | Paul Henry |
Paul-Pierre Henry (Paul Henry) (1848ko abuztuak 21-1905eko urtarrilak 4) eta bere anaia Mathieu-Prosper Henry (Prosper Henry) (1849ko abenduak 10-1903ko uztailak 25) optikari eta astronomo frantziarrak izan ziren.
Teleskopio errefraktariak eta beste tresna batzuk egin zituzten behatokientzat, eta Carte du Ciel izeneko proiektuan murgildu ziren.
Bien artean, 14 asteroide aurkitu zituzten. Minor Planet Centerrek aurkikuntza hauek "P. P. Henry" eta "P. M. Henry" izenpean adierazi zituen hurrenez hurren. Henry Frères izeneko ilargiko kraterra euren omenez izendatu zen, baita Marteko Henry kraterra ere.
* Datuak: Q302840
* Multimedia: Paul and Prosper Henry / Q302840
# Paul Heyse

Paul Johann Ludwig von Heyse (Berlin, 1830eko martxoaren 15a - Munich, 1914ko apirilaren 2a) alemaniar idazlea izan zen. Berlingo Tunnel über der Spree eta Municheko Die Krokodile literatura-elkarteko kidea, 1910ean Literaturako Nobel Saria eman zioten.
Hainbat eleberri idatzi zituen, ezagunena Kinder der Welt (1873) izanik.
* Datuak: Q76487
* Multimedia: Paul Heyse / Q76487
# Paul J. Crutzen

Paul Jozef Crutzen (pʌul ˈjoːzəf ˈkrɵtsə(n) ahoskatua; Amsterdam, 1933ko abenduaren 3a - Mainz, 2021eko urtarrilaren 28a) herbeheretar kimikaria izan zen.
Kimikako Nobel saria jaso zuen 1995ean (Mario Molina eta Frank Sherwood Rowlandekin batera), eguratsaren ozono geruzaren inguruan egindako lanagatik. Nitrogenoaren oxidoek ozono geruza hondatu egiten dutela frogatzea izan da bere ekarpen nagusia.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q135139
* Multimedia: Paul Crutzen / Q135139
# Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant

Paul Henri Benjamin Balluet d'Estournelles de Constant, Constant de Rebecqueko Baroia (La Flèche, 1852ko azaroaren 22a - Paris, 1924ko maiatzaren 15a) frantziar diplomazialari, politikari eta bakezalea izan zen. 1909ko Bakearen Nobel Saria jaso zuen.
Familia aristokratiko batekoa zen eta Benjamin Constanten ahaidea zen. Zuzenbidea eta ekialdeko hizkuntzak ikasi zituen eta 1876an diplomazia zerbitzuan sartu zen. Montenegron, Otomandar Inperioan, Herbeheretan, Britainia Handian eta Tunisian izan zen. Londresen negoziatu zuen konflktu kolonialek eragindako gerra saihesteko.
Diplomaziaren gabeziek zapuztuta, politikan sartu zen eta diputatu eta senatari hautatu zuten. Hirugarren Errepublikako politika kolonialaren aurka agertu zen. Madagaskarren kolonizazioaren eta Txinaren zatiketaren aurka agertu zen.
Nazioarteko harremanak hobetzen saiatu zen eta Hagako Bake Konferentzietan parte hartu zuen.
* Datuak: Q238731
* Multimedia: Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant / Q238731
# Paul Hermann Müller

Paul Hermann Müller (Olten, Solothurn, 1899ko urtarrilaren 12 – Basilea, 1965eko urriaren 13a) suitzar kimikaria izan zen. 1948ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen malaria eta sukar horia kontrolatzeko DDTren propietate intsektiziden aurkikuntzagatik.
Kimika ikasi zuen Basileako Unibertsitatean eta laborategietan lan egin zuen. Bere lehen ikerketak tindu sintetikoei eta landareek sortutako tinduei buruzkoak izan ziren. Landareak babesteko agente kimikoak sintetizatzen hasi zen. J. R. Geigy laborategian egindako ikerketen arrakastaren ondoren, intsektizida bat garatzeko agindu zioten. 1939an aurkitu zuen DDTren erabilera intsektizida gisa. 1950 eta 1970 artean, DDTk malaria desagerrarazi ahal izan zuen herrialde askotan.
* Datuak: Q115475
* Multimedia: Paul Hermann Müller (chemist) / Q115475
# Paul Hindemith

Paul Hindemith (Hanau, Alemania, 1895eko azaroaren 16a - Frankfurt, Alemania, 1963ko abenduaren 28a) alemaniar musikagile eta teorikoa izan zen.

## Biografia

Frankfurteko Operako orkestrako zuzendaria izan zen 1915etik 1923ra, eta, aldi berean, biola jotzen zuen Amar deituriko laukotean.
Donaueschingen eta Baden-Badengo musikaldietan aurkeztu zituen bere lehen obrek arrakasta izan zuten (1922-1929). Konposizio-irakasle izan zen Berlinen (1927), baina Alemaniatik ihes egin behar izan zuen, bere obra arte endekatuaren zerrendan ezarri baitzuen nazismoak.
Suitzan eta Ankaran bizi ondoren, AEBetan hartu zuen bizilekua (1939), eta Yaleko Unibertsitateko irakasle izan zen. 1951n Europara berriro itzulirik, konposizio-irakasle izan zen Zuricheko Unibertsitatean.
Hasieran Schoenbergen eragina izan bazuen ere, laster bere bideari ekin zion. Maisua baino melodiaren zaleagoa zen, eta egitura polifonikoa erabili ohi zuen. Tradiziozkoa arbuiaturik, berezko erresonantzia harmonikoetan oinarritu zuen Hindemithek harmonia.

## Obra

Obra oparoa utzi zuen, genero guztietakoa. Opera-alorrekoak: Mörder, Hoffnung der Frauen (1921, Hiltzailea, emakumeen esperantza); Cardillac (1926 eta 1952); Hin und Zurück (1927, Joan eta etorri); Mathis der Maler (1934, Matias pintorea). Balleterako musika: Nobilissima visione (1938), Herodiades (1944). Hainbat lieder idatzi zituen, eta oratorio bat: Das Unaufhörliche (1931, Betierekotasuna). Tresnetarako musikaren alorrean lan ugari utzi zuen, bai kontzertuak bai ganbera-musika. Sinfonia-musika: Lehen sinfonia; Eraldakuntza sinfonikoak (1943); Harmonia der Welt (1951, Munduko harmonia).
Musikaren teoriaz ere idatzi zuen: Musika-perpauserako sarrera (1937-1948), Harmonia-ikaslearentzako lanak (1946).

## Kanpo loturak

* (Alemanez)(Ingelesez)(Frantsesez) Paul Hindemith Fundazioaren webgunea

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q57244
* Multimedia: Paul Hindemith / Q57244