OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pteropus mariannus

Pteropus mariannus Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago. Marianak uhartediko eta Ulithi atoloiko endemismo bat da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)Mammals - full taxonomy and Red List status Ugaztun guztien egoera 2008an
* ↑ Desmarest. (1822). 2(Suppl.) Mammalogie, 547 or..

## Ikus, gainera

* Pteropodidae

## Kanpo estekak

* 'Pteropus mariannus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datu-basean
* Datuak: Q1765832
* Multimedia: Pteropus mariannus / Q1765832
* Espezieak: Pteropus mariannus
# Robert Bosch

Robert Bosch (Albeck, 1861eko irailaren 23a-Stuttgart, 1942ko martxoaren 12a) ingeniaria, asmatzailea eta industria-gizon alemaniar izan zen. 1886an Stuttgart hirian doitasun mekanika tailer bat ireki zuen, denborarekin Robert Bosch Gmbh lantegia izango zenaren oinarria. Hitlerren aurka lan egin zuen.

## Biografia

Bosch Albecken jaio zen, Ulmetik gertu, Hego Alemanian. Familia ugari baten hamaikagarren semea zen. Familiak nekazaritza munduan zuen jatorria baina aita masoi zen eta seme-alabeei beste motatako hezkuntza eman zien. 1869tik 1876ra, Robert Boschek Ulmeko Realschulen (bigarren irakaskuntzako eskola teknikoa) ikasi zuen. Ondoren, gazteak zazpi urte eman zituen Alemania, Erresuma Batua eta Estatu Batuetako lantegi desberdinetan lanean, tartean New Yorkeko Thomas Alva Edisonekin eta Erresuma Batuko Siemensekin. 1886ko azaroaren 15ean Stttugarten bere tailer propioa irekin zuen. Hortik aurrera bere ibildiea asmakizun desberdinek markatu zuten. Horrela, 1887an, pizteko gailu magnetikoa asmatu zuen. 1897an ibilgailu baten motorrean magneto bat moldatu zuen, lehendabizikoa izanik. Asmakizun horrekin automobilaren industriak zuen arazo tekniko handi bat konpondu zuen.
Poliki-poliki lantegiak Alemaniatik kanpo zabaldu zen. Horrela, 1898an, Erresuma Batuan, bulegoa ireki zuen. Estatu Batuetan 1906an lehen bulegoa ireki zuen eta 1910ean lehen lantegia. 1913 lantegia, Afrikan izan ezik, beste lau kontinentetan bulegoak zituen; ordurako salmenten %88a Alemaniatik kanpo burutzen zituen. Lehen Mundu Gerraren urteetan automobilaren hobekuntza handiak egin zituen. 1920. hamarkadan, mundu mailako krisialdiarekin, lantegia berritzeko programa handia eraman zuen aurrera.
1942an hil zen. Bi aldiz ezkonduta, lau seme-alaba bizirik zeuden.

## Ardura etikoa

Boschek langileekiko ardura erakutsi zuen bizitza osoan. Alemanian lehenetariko enpresaburu izan zen zortzi orduko lan-jardunaldia ezartzen, adibidez. Lehen Mundu Gerran armak egiteko izan zituen kontratuekin etekinak nahi ez zituenez, karitatezko helburu zuten lanetan lagundu zuen; halaber, 1940an, ospitalea egin zuen Stuttgat hirian. Ideologikoki, bestetik, Adolf Hitlerren aurkakoa izan zen eta nazien errepresioaren biktimei laguntza eskaini zien sarritan.

## Erreferentziak

* ↑ Robert Bosch GmbH Patent Landscape Analysis
* ↑ Theodor Heuss: Robert Bosch. Leben und Leistung. Wunderlich, Stuttgart/ Tübingen 1946. (DVA, Stuttgart 2002, ISBN 3-421-05630-7)
* ↑ Joachim Scholtyseck: Robert Bosch und der liberale Widerstand gegen Hitler 1933 bis 1945. Beck, München 1999, ISBN 3-406-45525-5.

## Ikus, gainera

* Robert Bosch Gmbh

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Biografia.
* Datuak: Q71032
* Multimedia: Robert Bosch / Q71032
# Robert Benton

Robert Benton (Waxahachie, Texas, 1932ko irailaren 29) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria eta gidoigilea da, Oscar sariaren irabazlea.

## Filmografia - zuzendari gisa

* The Human Stain (2003)
* Twilight (1998)
* Nobody's Fool (1994)
* Billy Bathgate (1991)
* Nadine (1987)
* Places in the Heart (1984)
* Still of the Night (1982)
* Kramer vs. Kramer (1979)
* The Late Show (1977)
* Bad Company (1972)

## Filmografia - gidoigile gisa

* Ice Harvest (2005)
* Twilight (1998)
* Nobody's Fool (1994)
* Nadine (1987)
* Places in the Heart (1984)
* Still of the Night (1982)
* Kramer vs. Kramer (1979)
* Superman (1978)
* The Late Show (1977)
* It's a Bird, It's a Plane, It's Superman (1975)
* Bad Company (1972)
* Oh! Calcutta! (1972)
* What's Up, Doc? (1972)
* There Was a Crooked Man... (1970)
* Bonnie and Clyde (1967)
* Datuak: Q59085
# Robert Blake

Robert Blake izan daiteke:
* Robert Blake (1599-1657), ingeles almirantea;
* Robert Blake (1918-2004), estatubatuar psikologia irakaslea;
* Robert Blake (1933-2023), estatubatuar aktorea.
# Robert Blake (amirala)

    Artikulu hau almiranteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Robert Blake».
Robert Blake (Bridgewater, 1598ko irailaren 27a - Plymoutheko kostaldean, 1657ko abuztuaren 7a) almirante ingelesa izan zen. Cromwellen laguna izan zen; Ruperto printzearen ontzi taldea suntsitu zuen (1649) eta Tromp eta Ruyter Holandako almiranteei aurre egin zien (1652). Mediterraneo aldean, Berberiako ontzien aldetik errespetua irabazi ondoren, Espainiako ontzi talde bat xehakatu zuen Kanaria uharteetan (Tenerife, 1657).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-8-15 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q320959
* Multimedia: Robert Blake / Q320959
# Robert Bloch

Robert Albert Bloch (1917ko apirilaren 5a, Chicago, Illinois — 1994ko irailaren 23a, Los Angeles Kalifornia) jatorri juduko AEBetako idazle bat izan zen. Gehien erabili zituen generoak beltza, izukoa eta zientzia-fikziokokoa izan ziren.

## Idazlanak
### Eleberriak

* The Scarf (1947)
* Spiderweb (1954)
* The Kidnapper (1954)
* The Will to Kill (1954)
* Shooting Star (1958)
* Psycho (1959) (Psikosia)
* The Dead Beat (1960)
* Firebug (1961)
* The Couch (1962)
* Terror (1962)
* Ladies Day / This Crowded Earth (1968)
* The Star Stalker (1968)
* The Todd Dossier (1969)
* Sneak Preview (1971)
* It's All in Your Mind (1971)
* Night World (1972)
* American Gothic (1974)
* Strange Eons (1978)
* There Is a Serpent in Eden (1979)
* Psycho II (1982)
* The Twilight Zone (1983)
* Night of the Ripper (1984)
* Lori (1989)
* Psycho House (1990)
* The Jekyll Legacy (1991)

### Ipuinak

* The Opener of the Way (1945)
* Sea Kissed (1945)
* Terror in the Night (1958)
* Pleasant Dreams (1960)
* Blood Runs Cold (1961)
* Nightmares (1961)
* More Nightmares (1961)
* Yours Truly, Jack the Ripper (1962)
* Atoms and Evil (1962)
* Horror 7 (1963)
* Bogey Men (1963)
* House of the Hatchet (1965)
* The Skull of the Marquis de Sade (1965)
* Tales in a Jugular Vein (1965)
* Chamber of Horrors (1966)
* The Living Demons (1967)
* Dragons and Nightmares (1968)
* Bloch and Bradbury (1969)
* Fear Today, Gone Tomorrow (1971)
* House of the Hatchet (1976)
* The King of Terrors (1977)
* The Best of Robert Bloch (1977)
* Cold Chills (1977)
* Out of the Mouths of Graves (1978)
* Such Stuff as Screams Are Made Of (1979)
* Mysteries of the Worm (1981)
* Unholy Trinity (1986)
* Midnight Pleasures (1987)
* Lost in Space and Time With Lefty Feep (1987)
* The Complete Stories of Robert Bloch: Volume 1: Final Reckonings (1987)
* The Complete Stories of Robert Bloch: Volume 2: Bitter Ends (1987)
* The Complete Stories of Robert Bloch: Volume 3: Last Rites (1987)
* Fear and Trembling (1989)
* Screams (1989)
* Mysteries of the Worm (rev. 1993)
* The Early Fears (1994)
* Robert Bloch: Appreciations of the Master (1995)
* Flowers from the Moon and Other Lunacies (1998)
* The Lost Bloch: Volume 1: The Devil With You! (1999)
* The Lost Bloch: Volume 2: Hell on Earth (2000)
* The Lost Bloch: Volume 3: Crimes and Punishments (2002)
* The Reader's Bloch: Volume 1: The Fear Planet and Other Unusual Destinations (2005)

### Ez fikzioa

* The Eighth Stage of Fandom (1962)
* Out of My Head (1986)
* Once Around the Bloch: An Unauthorized Autobiography (1993)

## Euskaraz

* Psikosia. 1996. Elkar argitaletxea. Itzultzailea: Javi Cillero
* Datuak: Q355879
* Multimedia: Robert Bloch / Q355879
# Robert Bosch Gmbh

Robert Bosch GmbH alemaniar konpainia da, Robert Boschek sortu zuena 1886. urtean. 264 produkzio gune ditu, 250 delegazio komertzial eta 261.300 langile munduan zehar. 2006. urtean 43.700 milloi euro fakturatu zituen, konpainiak emandako dauen arabera.

## Estatistikak

2010. urtean, ibilgailu industria, kontsumorako produktuak eta eraikuntza teknologia kontutan hartuta, 47.500 milloi eroko salmentak eduki zituen, urte arteko handitze tasa %27koa izanik. Bere historiako urterik emankorrena izan zelarik.
2011. urtean berriz, 50.000 milloiko salmentak eta 300.000 langileko muga gainditu zuela jakinarazi zuen.
2004. urtean Robert Bosch GmbH 17. postuan jarri zen Estatu Batuetako 20 patentatzailerik emankorrenen zerrendan 907 patente berrirekin. 2003. urtean 20. izan zen (758 patente) eta 2002. urtean 23. (683 patente).

## Jarduera

Boschen adar nagusiak honakoak dira:
* Ibilgailu industrian atalen eta sistemen banaketa.
* Etxeko tresnen fabrikazioa (industriarako nahiz etxerako lantresnak, etxerako gailu elektrikoak).
* Eraikuntza industriarako ingeniaritza zerbitzuak.
* Paketatze teknologia.
* Segurtasun ingeniaritza.
Boschen bulego nagusiak Gerlingen-en kokatuta daude, Stuttgart ondoan, Baden-Württemberg, Alemania. Volkmar Denner da gerente nagusia 2012.eko uztailaren 1a ezkeroztik.

## Ikus, gainera

* GS Yuasa

## Erreferentziak

* ↑ Bosch - Bosch Venezuelan

## Kanpo estekak

* Robert Bosch GmbH-ren nazioarteko webgunea
* Datuak: Q234021
* Multimedia: Robert Bosch GmbH / Q234021
# Robert Bellah

Robert Neelly Bellah (Altus, Oklahoma, 1927ko otsailaren 23a - Oakland, Kalifornia, 2013ko uztailaren 30a) Estatu Batuetako soziologo bat Kaliforniako Unibertsitateko (Berkeley) soziologia irakaslea izan zen.
Clifford Geertz bezalaxe, Talcott Parsons soziologoaren ikasle nabarmenetakoa izan zen.
"Erlijio zibila"ri buruzko eta gai erlijioso eta moralen inguruan egin dituen lanengatik da batez ere ezaguna.
2000an « National Humanities Medal » saria jaso zuen Bill Clinton presidentearen eskutik.

## Lanak

* Robert N. Bellah: Civil Religion in America, in: Daedalus. Journal of the American Academy of Arts and Sciences, 96 (1967), Boston, Massachusetts, p. 1-21.
* Tokugawa Religion: The Values of Pre-Industrial Japan (1957)
* Religion and Progress in Modern Asia (1965)
* Beyond Belief: Essays on Religion in a Post-Traditional World (1970)
* Emile Durkheim on Morality and Society (1973)
* The Broken Covenant: American Civil Religion in Time of Trial (1975)
* The New Religious Consciousness (1976)
* Varieties of Civil Religion (1980)
* Habits of the Heart: Individualism and Commitment in American Life (1985)
* Uncivil Religion: Interreligious Hostility in America (1987)
* The Good Society (1991)
* Imagining Japan: The Japanese Tradition and its Modern Interpretation (2003)
* The Robert Bellah Reader (2006)
* Datuak: Q1353651
# Ramaleteko erromatar villa

Ramaleteko erromatar villa Erromatar Inperioaren nekazari-villa izan zen. Egungo Tuteran dago, Ebro ibaiaren eskuineko ertzetik gertu, Ramaleteko ibarbasoan. Aztarnategi bezala XX. mendearen erdian hasi zen ikertzen. Teknikarien ustez Hispaniaren iparraldeko villa handienetariko bat izan zen. Ramaleten aurkitutako objektu asko eta mosaikoak Nafarroako Museoan ikus daitezke.

## Aurkikuntza

Erromatar villaren aurkikuntza erabat kasuala izan zen. Carasusán familiako lurretan lurgintza lanak egiten ari ziren objektu desberdinen aztarnak agertu ziren: zeramika zatiak, teilak... Hau jakina, 1946aren udazkenean lehenengo indusketak egin ziren.

## Indusketa

Indusketa 1946ko urriaren 19an hasi zen. Lanen arduraduna Nafarroako Vianako Printzea Erakundea izan zen eta zuzendariak Blas Taracena Aguirre eta Luis Vázquez de Parga izan ziren, zazpi langileekin batera. Lanekin hasi eta gutxira, hogeita hamar minututan, bosgarren gelako mosaikoa aurkitu zuten.
Indusketeei esker argitara erromatar villa bat atera zen. Multzo arkeologiko aberatsa zen eta tartean termak oso ondo kontserbatuta zeuden; erromatarren inperio berandutiarraren Hispaniako onenetarikoak omen dira. Villa eta gela multzoarekin batera, biltegiak, abeltegiak eta tailerra aurkitu zuten.
Aurkikuntza ikusgarrienak 5., 7. eta 8. geletan agertu ziren mosaikoak izan ziren. Mosaiko horiek gaur egun Nafarroako Museoan (5. eta 8.) eta Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean (7.).
Zoritxarrez lanak ez ziren oso egokiak. Villaren planimetria ez zen osatu eta, ondorioz, indusketa laburra eta mugatua izan zen. Batez ere dependentzia aberatsenak aztertu ziren. Beste arazoa lurren jabegoa zen: Ebro ibaia ondoan daudenez, sail ureztatuak dira eta, behin indusketak bukatuta, nekazari lanak jarraitu ziren egiten.

## Kronologia

Villaren kronologiaren inguruan, teknikoen ustez, eraikinaren altxatze prozesua IV. mendearen erdialdera hasi zen. Hori jakiteko hipokaustoren adreiluak, mosaikoak eta bildutako zeramika aztertu zen. Fernández Castroren ustez, bestetik, eraikina mende bat inguru iraun zuen zeren eta Erromatar Inperioaren gainbeherarekin batera horrelako villak desagertu baitziren.

## Iruditegia

* 4. gelaren egoera ireki zenean.
* 8. gelaren mosaikoa.
* 7. gelaren mosaikoa.
* Mosaikoa.

## Erreferentziak

* ↑ http://turismo.navarra.com/item/villa-romana-del-ramalete/
* ↑ J. A. Martija (2013). "Siglo y medio de investigaciones: estado actual de la Arqueología de época antigua en Navarra". Cuadernos de Arqueología de la Universidad de Navarra (21), 151-218 or.
* ↑ J.S. Ackerman (2006): La antigua villa romana, La Villa forma e ideología de las casas de campo, Madril: Akal.

## Ikus, gainera

* Villa
* Nafarroako Museoa
* Mosaiko

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz):Blas Taracenaren eta Luis Vazquezen artikulua Ramaleteko villari buruz.
* Datuak: Q30899528
* Multimedia: Villa romana del Ramalete / Q30899528
# Ramalla eta al-Birehko Gobernazioa

Ramala eta Al Birehko Gobernazioa (arabieraz: محافظة رام الله والبيرة‎) Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz Muhafazah), Zisjordaniako erdialdean eta Jerusalemgo Gobernazioaren iparraldean. Al-Bireh hiria hiriburua da. Gobernadorea Said Abu Ali da.

## Ezaugarriak

Gobernazioak 844 km² kilometro koadroko azalera du, eta Estatistiken Palestinako Zentroaren arabera, 2006. urtearen erdialdean 290.401 biztanle zituen.

## Antolaketa

Estatistiken Palestinako Bulego Nagusiaren arabera, probintziak 78 herri ditu, bere jurisdikzioan errefuxiatu-esparruak barne. Hamahiru herrik dute udalerri estatusa.

### Hiriak

* Ramala
* Beitunia
* Al Bireh

### Udalerriak

Honako herri hauek 5.000 biztanle baino gehiago dituzte:
* Bani Zeid
* Bani Zeid al-Sharqiya
* Beit Liqya
* Bir Zeit
* Deir Dibwan
* Deir Jarir
* al-Ittihad
* Kharbatha al-Misbah
* al-Mazra'a ash-Sharqiya
* Ni'lin
* Silwad
* Sinjil
* Turmus Ayya
* al-Zaitounah

### Errefuxiatuen kanpamentuak

* Am'ari
* Deir Ammar
* Jalazone
* Kaddoura

## Erreferentziak

* ↑ https://hmong.es/wiki/Districts_of_the_West_Bank_and_Gaza_Strip
* ↑ https://web.archive.org/web/20061223052603/http://www.pnic.gov.ps/english/geography/Residential_%20gatherings.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20080424084259/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop05.aspx

## Ikus, gainera

* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1093166
* Multimedia: Ramallah and al-Bireh Governorate / Q1093166
# Ramana Maharshi

Ramana Maharshi (Venkataraman Iyer jaioa; Tiruchuli, Britainiar Raj, 1879ko abenduaren 30a- Tiruvannamalai, 1950eko apirilaren 14a) eragin handiko erlijioso hindua izan zen.
Advaita Vedanta («ez dualtasuna») doktrinaren jarraitzailea, Arunachala muinoan bizi zen, non ashram bat jaio zen. Bere doktrina nagusia atma-vichara (euskaraz: «arimaren ikerketa») izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Sharma, Arvind. (2006). Ramana Maharshi: The Sage of Arunachala. Pinguin, Viking.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q288441
* Multimedia: Ramana Maharshi / Q288441
# Ramallah

Ramallah (arabieraz رام اﷲ, euskaraz "Allahren gaina" edota "Jainkoaren gaina" esan nahi du, Ram: "gaina" eta Allah: "Jainkoa") Palestinako Zisjordania eremuan kokatzen den udalerria da, Jerusalem hiritik 15 kilometro ipar-ekialdera kokatzen delarik. Ramallah eta Al Bireh gobernazioan kokatzen da. Bere biztanleria 25.500 biztanletakoa da, halere inguruko auzoetako jendea barne hartuz 60.000 biztanleko kopurura igotzen da.

## Herri eta hiri senidetuak

* Bordele (Frantzia)
* Çankaya (Turkia)
* Diyarbakır (Turkia)
* Épinay-sur-Seine (Frantzia)
* Hounslow (Ingalaterra)
* Johannesburg (Hegoafrika)
* Lieja (Belgika)
* Muscatine (Ameriketako Estatu Batuak)
* Oxford (Ingalaterra)
* Sur (Turkia)
* Tolosa Okzitania (Frantzia)
* Trondheim (Norvegia)

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 (Ingelesez) «International Relations of Ramallah Municipality» ArcGIS (Noiz kontsultatua: 2023-11-02).
* ↑ (Ingelesez) «International Links - Ramallah» Oxford City Council (Noiz kontsultatua: 2023-11-02).

## Ikus, gainera

* Ramalla eta al-Birehko gobernazioa

## Kanpo estekak

* Ramallah hiriko webgune ofiziala (Arabieraz)
* Datuak: Q158119
* Multimedia: Ramallah / Q158119
# Raman Pratasevitx

Raman Dzmitryevitx Pratasevitx (bielorrusieraz: Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч) edo Roman Dmitrievitx Protasevitx (errusieraz: Роман Дмитриевич Протасевич) (Minsk, Bielorrusia, 1995eko maiatzaren 5a) bielorrusiar kazetaria eta Aliaksandr Lukaxenkaren gobernuaren aurkako ekintzailea da.

## Bizitza

Aliaksandr Lukaxenka Bielorrusiako presidentearen gobernuaren aurkako ekintzailea da gaztetik. 2010eko hamarkadan Lukaxenkaren aurkako protestetan parte hartu zuen. VKontakte sare sozialean Lukaxenkaren aurkako talde baten administratzaileetako bat izan zen 2012ra arte, agintaritzak taldea hackeatu zuen arte. Bielorrusiako Estatu Unibertsitatean Kazetaritza ikastera joan zen, baina hasi eta gutxira kanporatu zuten. 2017an Kurapatyn egin zen baimenik gabeko ekitaldi batean parte hartu izanaz akusatu zuten, baina epaiketan zurigarria zuela frogatu ahal izan zuen.
Nahiz eta kazetari ikasketak ez eduki, Euroradio.fm hedabiderako argazkilari lanetan aritu zen. Horrez gain, Radio Free Europe/Radio Liberty hedabidearen Bielorrusiako edizioan ere egin zuen lan. 2019an Poloniara erbesteratu egin zen. 2020ko urtarrilaren 22an jakinarazi zuen Poloniari asilo politikoa eskatu ziola.
2020az geroztik Nexta Telegrameko informazio kanala kudeatzen zuen Sciapan Pucila sortzailekidearekin batera. 2020ko abuztuan, Bielorrusiako presidentetzarako hauteskundeetan zehar, herrialdeko agintaritzak Interneterako sarbidea eteten saiatu zen. Orduantxe kanala Bielorrusiako gobernuaren aurkako protesten informazio-iturri nagusietako bat bilakatu zen eta protestak koordinatzen hasi zen. 2020ko azaroaren 5ean Pucila eta biak istilu masiboak antolatu izanaz akusatu zituzten. 2020ko azaroaren 19an Bielorrusiako KGBak bien izenak terroristen-zerrendan jarri zituen.
2021eko maiatzaren 23an atxilotu zuen Bielorrusiako poliziak hura zihoan hegazkina desbiderarazi eta Minsken lurrerarazi eta gero.

## Erreferentziak

* 1 2 Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .
* ↑ Ostolaza, Paulo. (2021-05-23). «Bielorrusiak hegazkin bat lur hartzera behartu du, kazetari bat atxilotzeko» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-05-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106949139
* Multimedia: Roman Protasevich / Q106949139
# Raman Galoutxenka

Raman Aliaksandravitx Galoutxenka edo Roman Alexandrovich Golovtxenko (bielorrusiarrez: Раман Аляксандравіч Галоўчэнка; errusiarrez: Роман Александрович Головченко) (Zhodzina, Sobietar Batasuna; 1973ko abuztuak 10) Bielorrusiako Lehen Ministroa den Bielorrusiako politikaria da, 2020ko ekainaren 4tik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren 156. araua – Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27043179
* Multimedia: Roman Golovchenko / Q27043179
# Putzu beltz

Putzu beltza estolderiarik ez dagoen tokietan (baserrietan, adibidez) hondakin-urak jasotzeko eta metatzeko lurpeko zulo itxia da, hondakinen deskonposizio anaerobioa gertatzen dena eta hondotik likidoa lurpera iragazten dena.
XIX. mendetik aurrera, hainbat herrialdetako ingurumen-legediek mugak ezarri zizkioten putzu beltzak eraikitzeari. Estolderiarik gabeko eremuetan baino ez zen erabili; kasu horietan, hobi septiko bat eraiki behar da, ur beltzak hartzen dituena, eta bertan hondakinak tratatu eta materia solidoa dekantatzen da. Hobi septikotik materia solido gutxiko urak ateratzen dira, putzu itsuan amaitzen direnak.
Hobi septikoa, putzu itsua ez bezala, material iragazgaitzez egina dago eta aldian-aldian hustu behar da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2008]
* ↑ Euskalterm: [Ingurumena Hiztegi Entziklopedikoa] [2009]
* ↑ Prignano, Ángel Óscar. (2007). El inodoro y sus conexiones: la indiscreta historia del lugar de necesidad que, por común, excusado es nombrarlo. Biblos, 76 or. ISBN 9789507865954..
* ↑ Otero, Alberto. (2001). Medio ambiente y educación: capacitación ambiental para docentes. Noveduc Libros, 145 or. ISBN 9789875380264..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204435
* Multimedia: Septic tanks / Q204435
# Putzua eta pendulua

Putzua eta pendulua (ingelesez: The Pit and the Pendulum) Edgar Allan Poe estatubatuar idazlearen kontakizun labur bat da. The Gift: A Christmas and New Year's Present for 1843 argitalpenean argitaratu zen 1842an.
2000an Koro Navarrok euskarazko itzulpena Poeren kontakizun laburrez osatutako Kontakizunak liburuan Putzua eta pendulua izenburupean argitaratu zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Narratzailea badago Toledoko ziega ilun batean non Espainiako Inkisizioak zigortzen dituenak sartzen baizituzten. Tortura gogorrak jasotzen ditu: iluntasun osoa, erdian dagoen putzu batera erortzeko, nondik arratoiak ateratzen diren; jeisten ari den eta muturrean altzairu distiratsuzko ilargierdi bat zeukan pendulua; eta mugitzen ari diren paretak, ziegaren esparrua txikitzeko. Ziegan, putzuaz gain, lekurik ez zegoenean, Lasalle jeneralaren eskuak eusten zion. Izan ere, Napoleonen gerren garaian Toledon sartua zen jenerala eta Inkisizioaren biktimak salbatu zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q379449
* Multimedia: The Pit and the Pendulum / Q379449
# Putzubeltz ur-jauzia

Putzubeltz ur-jauzia Nafarroa Garaian dagoen ur-jauzia da izen bereko errekan kokatuta dagoena, Bortziriak eskualdeko Arantza udalerriko lurretan, Aientsa eta Azkilarrea auzoen artean. 10-15 metroko jauzia egiten du urak harrizko horma beltz baten aurrean eta behean putzua eratzen da.

## Inguruko mendiak

Ur-jauzi hau Mendaurko mendilerroko mendi garaiez inguratuta dago. Horrela zirku-erdi baten zentroa da ur-jauzia, zirku horrek 800 metroko desnibela du eta 2,5 kilometroko diametroa. Inguruko mendiak honako hauek dira:
* Mairubaratzeta, 851m
* Mendaur, 1.131 m
* Mendieder, 1.071 m
* Arainburu, 1.054 m
* Loitzate, 1.048 m
* Ekaitza, 1.046 m
* Komizko Gaina, 1.037 m
* Negusoro, 857 m

## Putzubeltz erreka eta bere adarrak

Putzubeltz errekak beste errekatxo hauen urak jasotzen ditu ur-jauzia baino lehen: Imintzako erreka, Txinurtiko erreka eta Munierko erreka.
Ur-jauzia pasa eta metro batzuetara Beraskun errekarekin batzen da, eta beste errekatxo hauen urak ere jasotzen ditu ur-jauzia pasa ondoren: Bordaberriko erreka, Egusuetako erreka, Bidartxoetako erreka, eta Arribeltzeko erreka.
Putzubeltz erreka Latsako errekara eramaten ditu urak, eta horrek Bidasoara, Igantzi herriak beheko aldean duen Berrizaun auzoan.

## Bertara nola iritsi

Arantza herritik bi bide daude ur-jauzira heltzeko, bat Aientsa auzotik eta bestea Azkilarrea auzotik. Bide biak konbinatuz 9 km-ko ibilaldi zirkular egin ohi da ur-jauzia bisitatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ «Arantza. Toponimia. Nafarroako Euskararen Mediateka» www.mediateka.eus (Euskarabidea. Nafarroako Gobernua) (Noiz kontsultatua: 2019-04-20).
* ↑ «Arantza-Arruzpi-Aientsa-Putzubeltz-Arantza» Wikiloc - Rutas del Mundo (Noiz kontsultatua: 2019-04-20).

## Ikus, gainera

* Aitzondoko ur-jauzia (Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Nafarroa)
* Delikako ur-jauzia (Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Araba)
* Xorroxin ur-jauzia (Nafarroa)

## Kanpo estekak

* Arantzako zirkutik txango zirkularra Vasco de Camping.
* Putzubeltz_ur-jauzia.
* Datuak: Q63244100