# Toruń

Toruń (alemanez: Thorn, kaxubieraz: Torń, latinez: Thorunium) Poloniako erdi-iparraldeko hiria eta ibai portua da. Vistula ibaiaren ertzean dago, Varsoviatik 210 kmra. 1999tik Kujavia-Pomeraniako voivoderriko bi hiriburuetako bat da. 2021eko abenduaren 31n 197.812 biztanle zituen.
Poloniako hiririk zaharrenetako bat da. 1997an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Erdi Aroko hirigunea.

## Klima

Datu klimatikoak (Torun) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -0.1 | 1.4 | 6.2 | 12.7 | 18.8 | 22.2 | 23.5 | 23.0 | 18.5 | 12.8 | 5.9 | 1.6 | 12.2 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -2.8 | -1.8 | 1.9 | 7.1 | 13.0 | 16.6 | 17.8 | 17.2 | 13.0 | 8.3 | 3.4 | -0.6 | 7.7 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -5.6 | -4.7 | -1.5 | 2.4 | 7.3 | 10.7 | 12.2 | 11.7 | 8.6 | 4.9 | 0.9 | -3.1 | 3.6 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 27 | 23 | 26 | 30 | 56 | 78 | 77 | 60 | 45 | 39 | 40 | 35 | 536 |
| Iturria: Climate-charts.com ||||||||||||||

## Historia

Oso hiri zaharra da, eta garai askotako monumentuak gorde ditu. 1231. urtean sortu zuten Zaldun Teutoiek, eta Hansako Ligako kide egin zuten. Erdi Aro guztian zehar Europako mendebaldearen eta ekialdearen arteko merkataritzagune guztiz garrantzitsua izan zen. XV. mendean Poloniako erreformaren gune nagusia izan zen. 1793-1920 urteetan Prusiaren mende egon zen, Varsoviako Dukerri Handiaren garaian izan ezik (1807-1815). 1920. urtean Poloniako hiri bihurtu zen.

## Ekonomia

Burdinbidegune garrantzitsua da. Industria (metalurgia, janari industria, kimika industria, ehungintza, papergintza) da ekonomia jarduera nagusia.

## Kultura
### Hezkuntza

Goi mailako irakaskuntza zentrorik handiena Nikolas Koperniko unibertsitatea (polonieraz Uniwersytet Mikołaja Kopernika) da.

### Monumentuak

Toruńgo Erdi Aroko hirigunea$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | ii, iv |
| Erreferentzia | 835 |
| Kokalekua | Polonia |
| Eskualdea$^2$ | Europa/Ipar Amerika |
| Koordenatuak | 53°01′N 18°37′E﻿ / ﻿53.017°N 18.617°E﻿ / 53.017; 18.617 |
| Izen ematea | 1997 (XXI. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
1997tik Toruń Gizateriaren Ondare izendaturik dago. Hirian Erdi Aroko eraikin ugari dago. Izan ere, arkitektura gotikoko monumentu gehien dituen Poloniako bigarren hiria da, Krakoviaren ondotik.

## Herritar ezagunak

* Leszek Balcerowicz
* Grzegorz Ciechowski
* Tony Halik
* Zbigniew Herbert
* Nikolas Koperniko
* Bogusław Linda
* Janina Ochojska
* Tadeusz Rydzyk
* Wisława Szymborska
* Aleksander Wolszczan

## Hiri senidetuak

Toruń ondorengo hiriekin senidetuta dago:
| Filadelfia (AEB), 1977  Göttingen (AEB), 1978  Leiden (Herbehereak), 1988  Hämeenlinna (Finlandia), 1989  Kaliningrad (Errusia), 1995 | Čadca (Eslovakia), 1996  Swindon (Erresuma Batua), 2003  Novo Mesto (Eslovenia), 2005  Lutsk (Ukraina), 2008  Guilin (Txina), 2010 |

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ [http://www.climate-charts.com/Locations/p/PL12250.php Torun, Poland: Climate, Global Warming, and Daylight Charts and Data. ] World Climate (Noiz kontsultatua: ekaina 26, 2012).
* ↑ Torun Pamplona2016.org
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
* ↑ Heritage Twin Towns. © 2003-2009 Swindon Borough Council (Noiz kontsultatua: 2009-02-16).
* ↑ Torun - Twin Town in Poland. www.swindon.gov.uk (Noiz kontsultatua: 2009-11-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47554
* Multimedia: Toruń / Q47554