OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mathons

Mathons Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 57 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Mathons udalerrian erroldatutako biztanleak 57 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 30 etxebizitza zeuden, 27 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 2 hutsik zeuden. 28 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 27 etxebizitza nagusietatik 18 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 2 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Mathons udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 4 | 70-74 | 4 |
| 4 | 65-69 | 4 |
| 0 | 60-64 | 4 |
| 4 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 4 | 35-39 | 4 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 8 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 4 | 0tik 4ra | 4 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 33 ziren, horien artean 27 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 27 pertsona aktiboetatik 23 lanean zeuden (14 gizon eta 9 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen eta 1 eraikuntza enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Mathons udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 618 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q614277
* Multimedia: Mathons / Q614277
# Mathry

Mathry, galesez: Mathri, Galesko komunitate, parrokia eta udalerri bat da, Pembrokeshire lurraldean dagoena. Fishguard udalerritik 9,7 kilometro hego-mendebaldera dago, Fishguard eta St David's udalerrien arteko A487 errepidetik hurbil.
2011ko erroldaren arabera 572 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6787320
* Multimedia: Mathry / Q6787320
# Mathura barrutia

Mathura barrutia Indiako barruti bat da, Agra dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. 2.547.184 biztanle ditu 3.329 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Nuh barrutia

## Ikus, gainera

* Uttar Pradesh

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1773422
* Multimedia: Mathura district / Q1773422
# Mathod

Mathod Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, Vaud kantonamendua barrutian. 2014an 612 biztanle zituen 6,59 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68752
* Multimedia: Mathod / Q68752
# Mathura

Mathura (hindiz: मथुरा; urduz: متھرا‎) Indiako Uttar Pradesh estatuko hiria da. Indiako mitologiaren arabera, Krishnaren jaioterria izan zen eta Mahabharata eta Bhagavata Purana testuen arabera, Surasenako erresumako hiriburua izan zen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgune ofiziala
* Datuak: Q200311
* Multimedia: Mathura / Q200311
# Marisa Miller

Marisa Lee Miller (Bertetta jaioa; Santa Cruz, Kalifornia, 1978ko abuztuaren 6a) estatubatuar modeloa da. Victoria's Secret lentzeria etxerako aingeru delako izendapenarekin desfilatu zuen. Horrez gain, Vogue aldizkarirako, NFL ligarako edota Harley-Davidson enpresarako lan egin du.

## Erreferentziak

* ↑ Brennan, Morgan. (2010-07-09). «Marisa Miller: Supermodel Turned Super-Brand» Forbes: 2..
* Datuak: Q230821
* Multimedia: Marisa Miller / Q230821
# Marisa Naranjo

María Luisa Naranjo García (Kanaria Handiko Las Palmas, Kanariak 1944ko azaroaren 5a) kanariar esataria, aktorea eta aurkezlea da.

## Lan ibilbidea

Bere karrera herriko irratian hasi zen esatari gisa. Geroago, Televisión Españolan hasi zen, maila txikiko Flash izeneko saioan. Hortik informazio zerbitzuetara pasatu zen.
Bereziki ezaguna izan zen 70eko hamarkadan, eta Espainiako pantailen ohiko aurpegia bihurtu zen, eman beharreko programazioa aurrera zihoan jarraipeneko aurkezle gisa.
Haren ospeari esker, garai hartako zenbait filmetan ere jardun ahal izan zuen, hala nola Manuel Summersen No somos de piedra (1969), Agustín Navarroren Enseñar a un sinvergüenza (1970), Carmen Sevillarekin, Alfontso Pasoren Ligue Story (1972), edo O cuando el cuerno suena (1975) Alfredo Landarekin.
1979tik 1981era bitartean, Horizontes kultura-programa aurkeztu zuen, eta 1984an La próxima semana saioa. 1984ko maiatzean eman zen La Trinca Quesquesé se merdé musikal berezian, eta 1986ko Eurovisióneko Kanta Jaialdiaren aurreko eta ondorengo programaren aurkezle izan zen. Geroago, 1989an, Pero... ¿esto qué es? musika-saioan parte hartu zuen, eta Lola izeneko Test- robotari ahotsa jarri zion.

### Urtzahar gaua eta kanpai-hots okerrak

1989ko Urtezahar Gauean, TVEko Zuzendaritzak Madrilgo Puerta del Soletik Urte Amaierako Kanpai-hotsak eman zituen. Zoritxarrez, laurdenak kanpai-hotsekin nahastu zituen, eta esan zuen laurdenak entzuten zirela kanpaiak hasita zeudenean, eta Espainia osoa, beste ordu-eremu batean egoteagatik, urte berrian sartu zela, mahatsak hartu gabe. Gertakari hartatik aurrera, bere karrera profesionalak gainbehera hasi zuen, eta, azkenean, erretiratu egin zen.
2011. urtean Atresmedia Neoxeko katean kanpaiak emateko kontratatu zuten, abenduaren 30ean, Feliz año Neox programan emateko, Berta Collado, Anna Simon, Florentino Fernández, Raúl Gómez, Melendi, Pablo Motos, Mario Vaquerizo, Fernando Ramos, Joaquín Reyes eta Ernesto Sevillarekin, 900.000 mila lagunek ikusi zutela.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) FormulaTV. «Marisa Naranjo» FormulaTV (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Entrevista exclusiva a Marisa Naranjo: “La televisión que se hace ahora en Canarias es infumable” - Sufridores en casa. 2011-12-29 (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «USTED PUEDE SER TERTULIANO: ESPAÑA A TRAVES DE SU TELEVISION | JAVIER VALENZUELA | Casa del Libro» casadellibro 2011-05-12 (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Sevilla, Diario de. (2019-12-30). «Las uvas de la ida. Meteduras de pata en las campanadas» Diario de Sevilla (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Lázaro, Alberto. (2011-12-30). «Marisa Naranjo: "Me dolió que TVE no me apoyase"» elconfidencial.com (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Marisa Naranjo :"Estaba en una habitación donde no veía ni escuchaba el reloj"» www.antena3.com 2011-12-20 (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5999262
# Marisa Roa Vicente

Marisa Roa Vicente (Lizarra, Nafarroa Garaia, ) Puyko Basilikako eta Lizarrako Santiagoko LX kofradiako abesbatzaren zuzendaria da 2008tik.

## Bizitza

Puyko Basilikako eta Lizarrako Santiagoko LX kofradiako abesbatza Antonio Roa Irisarrik jarri eta zuzendu zuen 2008an hil zen arte. Une horretatik aurrera, Marisa Roa Vicente alabak du koruaren “batuta”. Koruak urtean behin, gutxienez, erromesaldia egin du Espainiako hainbat herritara eta Santiago apostoluaren eta Mariana ezagunen inguruko herrialdeetan. Jerusalemera joatea ametsetariko bat zen eta 2013an gauzatu zuten.

## Aitortzak

* 2013an Israelgo Turismo Ministerioak “Munduko erromesak” gisa izendatu zuen Puyko Basilikako eta Lizarrako Santiagoko LX Kofradiako abesbatza, Lurralde Santura abenduko lehen egunetan egindako bidaia baten ondoren. Israelgo Turismo Ministerioak oso gutxitan ematen du sari hori.

## Erreferentziak

* ↑ «El Ministerio de Turismo de Israel nombra al Coro de la Basílica del Puy ‘Peregrinos del mundo’» Revista Calle Mayor 2013-02-07 (Noiz kontsultatua: 2022-09-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113996073
# Marisa Linton

Marisa Linton (1959 maiatzaren 31) britainiar historiagile bat da, Frantziako Iraultzan espezializatua.

## Heziketa

1988an, Historiako lizentziatura lortu zuen ohorezko aipamenarekin Middlesex-eko Unibertsitatean; 1989an, gradu-ondoko titulua aipamen bereziarekin; eta 1993an, Sussex-ko Unibertsitatean, Historiako doktoretza.

## Karrera profesionala

Linton Kingstongo Unibertsitateko irakasle emeritua da.

### Bibliografia
#### Bere obren zerrenda ez osoa:

* Michel Biard et Marisa Linton, Terreur! La Révolution française face à ses démons, Armand Colin, Mnémosya bilduma, 2020, 296 or. (ISBN 978-2-200-62351-7, Valérie Sottocasaren aipamena).
* Choosing Terror: Virtue, Friendship and Authenticity in the French Revolution. Oxford University Press, 2013, 323 or. (978 0 19 957630 2)
* The Politics of Virtue in Enlightenment France. Palgrave, 2001 (0333949595)
* Conspiracy in the French Revolution, Peter Campbell eta Thomas Kaiserrekin. Manchester Press, 2007 (0719074029)

#### Aldizkarietan argitaratutako artikuluak:

* (Frantsesez) «Les femmes dans la Commune de Paris de 1871» Revue historique (Paris: Presses Universitaires de France (PUF)) 603: 23-47. ISBN 0035-3264. (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko wikipediako «Template:Marisa Linton» artikulutik itzulia izan da, 2021-07-07 data duen 184431594 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2021-07-07 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ (Ingelesez) Loiselle, Kenneth B.. (2014-08-21). Brotherly Love: Freemasonry and Male Friendship in Enlightenment France. Cornell University Press ISBN 978-0-8014-5486-8. (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ (Frantsesez) Jourdan, Annie. (2016-06-10). «Comment vint la Terreur» La Vie des idées (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ (Ingelesez) McPhee, Peter. (2014-12-15). A Companion to the French Revolution. John Wiley & Sons ISBN 978-1-118-97752-1. (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ (Ingelesez) Andress, David. (2015-01-22). The Oxford Handbook of the French Revolution. OUP Oxford ISBN 978-0-19-100991-4. (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ (Ingelesez) «Professor Marisa Linton - Academic profiles - Kingston University London» www.kingston.ac.uk (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ (Ingelesez) Bevir, Mark. (2010-03-18). Encyclopedia of Political Theory: A - E. SAGE ISBN 978-1-4129-5865-3. (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
* ↑ (Ingelesez) McPhee, Peter. (2012-03-13). Robespierre: A Revolutionary Life. Yale University Press ISBN 978-0-300-18367-2. (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29000522
# Mario Urteaga Alvarado

Mario Alvarado Urteaga (Cajamarca, 1875eko apirilaren 1a – ibídem abendua, 1957ko ekaina) Peru margolaria izan zen. Lehenik kazetari, administratzaile eta irakasle gisa lan egin zuen. Hala ere, ia 30 urterekin olio pinturara pasatu zen. Oso berandu aurkitu zuten, Liman, 1934 inguruan. Baina bere lana Cajamarcako biztanleek estimatu zuten mende horretako hasieratik.

## Biografia

Cajamarca hirian jaio zen 1875eko apirilaren 1ean. Bere gurasoak Juan Nepomuceno Urteaga García eta Francisca Alvarado ziren. Cajamarcako "San Ramón" ikastetxean ikasi zuen eta ondoren Limara bidaiatu zuen, eta han "Instituto Chalaco" irakasle lanetan aritu zen. 1912an, Cajamarca-ra itzuli eta Elena de la Rocha-rekin ezkondu zen, orduan bere jabetzako baserriko nekazaritza-lanetara dedikatuz Santiago Potosí Ocas-ekin batera; aldi baterako ere, irakasle gisa lan egiteko "San Ramón" errekoletoen ikastetxe zaharrean.
Liman aurkeztu zen lehen aldiz, 1934ko kultura giroan arreta piztu zuen erakusketa batekin, ondoren 1936an Viña del Mar-en (Txile) egindako erakusketa-lehiaketan parte hartu zuen, eta bertan eman zioten saria, Camilo Blasekin, Cajamarcako beste margolari ospetsu batkin batera. New Yorkeko "MOMA "bilduma iraunkorrean obra bat izan zuen Peruko lehen margolaria izan zen.
Limako Arte Ederren Eskola Nazionalean hezitako bere lankide indigenistak ez bezala, Urteaga artista autodidakta izan zen eta Cajamarcako pinturen lan nagusia garatu zuen. Egoera horrek lagundu zuen artistaren irudia bere ingurunearen berezko produktu topiko gisa eratzen eta bere lanaren pertzepzio anbibalente bat proiektatzen, batzuetan ez-akademiko gisa sailkatua eta indigenismo independentearen adierazpen gisa. Klasizismo eta naturaltasun nahasketa batekin, liluragarria zen bere garaiko ikuslearentzat, artistak kontu handiz konposatutako nekazari-eszenak, Urteagak "inoiz margotu diren indiorik indiarrenak" munduari erakustea lortu zuen belaunaldi oso baten asmo nazionalisten muturreko periferikoa gorpuzten zutela zirudienak, Teodoro Núñez Uretak ondorioztatu duenez. Bere obraren eta bizitzaren errealitatea, ordea, askoz kontraesankorragoa eta konplexuagoa da.
Cajamarcan hil zen 1957ko ekainaren 12an.

## Lan piktorikoak

Bere produkzio gehiena bilduma pribatuetan sakabanatuta dago; Limako Arte Museoan eta New York Museoan dago ordezkatuta. Bere obra piktoriko garrantzitsuenen artean daude:
* La riña
* Entierro en Cajamarca
* Hermana de la caridad
* Corazón de Jesús
* La trilla
* La saca de papas
* Hogar
* La siembra
* La fiesta
* Lavanderas chetllanas
* Pedida de mano
* Lechera (El beso)
* Fiesta campesina
* Plisando el anaco
* Los borrachos
* El idilio
* Matrimonio en Cajamarca
* Landaruto (corte de pelo)
* Captura del abigeo
* Descendimiento
* La procesión de San Lucas de Otuzco
* Maternidad

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5999102
* Multimedia: Mario Urteaga Alvarado / Q5999102
# Mario Soldati

Mario Soldati (Turin, Italia, 1906ko azaroaren 17a - Lerici, Italia, 1999ko ekainaren 19a) italiar zinemagile eta idazlea izan zen.

## Biografia

Malombra (1942) eta Provinciale (1952) lanak egin ondoren, kritikari-lanari ekin zion. Eleberriak idazten ere hasi zen, eta umorea, suspensea, bitxikeriak eta eguneroko bizitza uztartzen ditu horietan: 24 ore in uno studio cinematografico (1935), La verità sul caso Motta (1941), A cena col commendatore (1950), Lo smeraldo (1974), L'avventura in Valtellina (1986), Regione regina (1987), Le sere (1994).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q59210
* Multimedia: Mario Soldati / Q59210
# Mario Scelba

Mario Scelba (Caltagirone, Sizilia, Italia, 1901eko irailaren 5a - Erroma, Italia, 1991ko urriaren 29a) italiar politikaria izan zen.

## Biografia

Siziliako nekazari familia bateko semea zen. Apaiz-ikasketak hasi zituen, baina 1921ean bertan behera utzi zituen, politikaren munduan sartzeko. Faxismoaren aurka agertu zen, eta 1941ean Demokrazia Kristaua alderdia ezkutuan bizirik iraunarazten lagundu zuen, De Gasperiren laguntzaile gisa.
Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan, De Gasperi gobernuburuak Komunikazioetarako ministro izendatu zuen 1945-1947 bitartean. 1947-1953 epean, berriz, Barne ministro zela, sindikatu eta komunisten gizarte asaldura zapaldu zuen, eta bere alderdiko ultraeskuindarren buru bihurtu zen. 1954-1955 urteetan gobernuburu kargua izan zuen, baina Siziliako mafiarekiko lotura egozten zioten alderdi ezkertiarren presioen eraginez, dimisioa aurkeztu behar izan zuen, nahiz eta salaketa horiek ezin izan ziren sekula frogatu.
Berriz ere Barne ministro izendatu zuten 1960-1962 artean, eta 1966tik 1974ra, Demokrazia Kristauko Kontseilu Nagusiko presidente izan zen. 1969-1971 epean, berriz, Europako Parlamentuko presidente kargua izan zuen bere gain, eta 1974an politikaren mundutik ia erretiraturik zegoen arren, ohorezko senatari izaten jarraitu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q367342
* Multimedia: Mario Scelba / Q367342
# Mario Zorrilla

Mario Zorrilla (Getxo, 1965eko urriaren 31 -) bizkaitar aktore da. Médico de familia telesailean debutatu zuen eta, harrezkero, Madrilen lan egin du.

## Lanak
### Telebista

* El secreto de Puente Viejo (2011-egun)
* La princesa de Éboli (2010)
* Lope (2010)
* 18 comidas (2010)
* El Bloke. Coslada cero (2009)
* Yo soy Bea (2009)
* Doctor Mateo (2009)
* Sin tetas no hay paraíso (2008)
* Cuéntame (2008)
* Martes de carnaval (2008)
* Hermanos y detectives (2007)
* Génesis: En la mente del asesino (2007)
* Amar en tiempos revueltos (2006-2007)
* Un paso adelante (2005)
* Hospital Central (2003)
* Todos los hombres sois iguales (1996)
* Médico de familia (1996)

### Zinema

* Imaginario (2008)
* El laberinto del fauno (2006)
* Arena en los bolsillos (2006)
* Vida y color (2005)
* Matar al ángel (2004)
* María querida (2004)
* Siete (2004)
* Bala perdida (2003)
* Otra ciudad (2003)
* Eres mi héroe (2003)
* Ausias March (2003)
* Cuando todo esté en orden (2002)
* El invierno de las anjanas (2000)
* Manos de seda (1999)
* Chevrolet (1997)
* Teresa y Vanessa (1996)
* Cuernos de mujer (1995)
* Cómo ser infeliz y disfrutarlo (1994)
* Datuak: Q16302506
# Mario Roatta

Mario Roatta (Modena, 1887ko otsailaren 2a - Erroma, 1968ko urtarrilaren 7a) italiar militar faxista izan zen, teniente jeneral izandakoa.

## Biografia

1906an Infanteriako Akademian sartu zen eta, Gerra Eskolatik igaro ondoren, kapitain gradua lortu zuen, Estatu Nagusira bidalia izan zelarik. Graduazio horrekin Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen. 1934an, Servizio Informazioni Militariko buru izan zen, koronel graduarekin, 1935era arte. 1936an, Espainiara joandako tropa italiarren Corpo di Truppe Volontarie hartu zuen kargu, komandante buru eta jeneral gisa, Bigarren Errepublikaren aurkako matxinatuen alde, eta, horrela, 'Mancini' izengoitiz Espainiako Gerra Zibilean parte hartu zuen. Unitatearen komandante gisa, Santoñako hitzarmena sinatu zuen. Italiako Informazio Militarreko Zerbitzuaren kontrol maila altua mantentzen jarraitu zuen, nominalki ordezkatua izan zen arren.
1939an Berlinera bidali zuten, Italiako enbaxadaren agregatu militar gisa. Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, hainbat ardura-postu izan zituen Estatu Nagusi faxistan. 1942an Kroaziara bidali zuten, II. Armada buru gisa. Gero, Eslovenia eta Dalmaziako tropen buru izendatu zuten. Denbora horretan gerra kriminal bezala nabarmendu zen. Bere gupidagabekeriak Jugoslaviako partisanoekin zuen borrokan zibilen artean beldurrezko egoerak eragin zituen.
1943an Siziliara bidali zuten VI. Armadako komandante buru gisa, non jeneral buru izatera iritsi zen. Urte bereko azaroan, Erromara eraman zuten, Estatu Nagusiko Komandante Nagusia izateko. 1945ean atxilotua, martxoaren 4an ihes egitea lortu zuen Roselli anaien hilketaren epaiketan, Carabinierien komando baten laguntzari esker, herritarren haserrea eragin zuena. Berriro harrapatu zuten, eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina 1946an barkatu egin zioten.

## Erreferentziak

* ↑ Heiber, Helmut; Glantz, David M.. (2005). Hitler and His Generals: Military Conferences 1942–1945. New York: Enigma Books, 838 or. ISBN 978-1-929631-09-4..
* ↑ Sullivan, Brian R.. (1995). «Fascist Italy's Military Involvement in the Spanish Civil War» The Journal of Military History 59 (4): 705. doi:10.2307/2944499..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q165220
* Multimedia: Mario Roatta / Q165220
# Mario de Andrade

Mario de Andrade (São Paulo, 1893ko urriaren 9a - ib., 1945eko otsailaren 25a) brasildar idazlea eta musikologoa izan zen. Bere poema-liburu guztietan espresiobide berria saiatu zuen. Há uma gota de sangue en cada poema (1917) argitaratu ondoan, Paulicéia desvariada (1920), mugimendu modernista brasildarrari hasiera eman zion olerki-bilduma plazaratu zuen. Brasilgo herri-kanta izan zen haren azterketa musikologikorik garrantzitsuenen gaia: Musika brasildarrari buruzko saioa (1928), Brasilgo herri-musika eta kantak (1936). Folkloreko doinuetan inspiraturik Macunaíma (1928) izenburuko rapsodia poetikoa ondu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q203623
* Multimedia: Mário de Andrade / Q203623
# McCallister Kapitaina

Horatio McCallister Kapitaina Simpsondarrak telesaileko pertsonaia bat da. Barku baten kapitaina da. Kapitulu batean esan bezala bi begiak ditu kristalezkoak. Bere esaldi famatuena "Arrrrrr" da. Jatetxe baten jabea da ere.

## Ikus, gainera

* Simpsondarrak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15027304
# McCarthyismo

McCarhysmoa (maccarthysmoa, maccarthismoa edo macartismoa) Estatu Batuetako historiako atal bat da 1950 eta 1956 artean garatua. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, 1950-1954 urteetan Estatu Batuetan, Joseph Raymond McCarthy senatariak ideia komunistak edo gobernuaren aurkakoak zituzten amerikar guztien kontra antolatu zuen kanpainari ematen zaion izena. Maccarthismoak Estatu Batuetako kulturako eta politikako hainbat pertsona espetxeratu, erbesteratu eta hiltzera ere kondenatu zituen, susmo hutsez edo oinarririk gabeko salaketa soilez: Rosenberg senar-emazteen kasua izan zen nabarmenenetakoa.

## Egoera

Gerra Hotzaren egoera bereziki larria zen. Sobietar Batasuna bonba atomikoarekin experimentatzen hasi zen 1949an, Mao Zedong boterera heldu zen urte horretan bertan eta Koreako gerra 1950eko maiatzean hasi zen.
Mehatxu atmosfera honetan, iritzi publiko estatubatuarrak politika indartsu eta oldarkor bat eskatzen zuen bloke sobietarraren aurka. 1950eko otsailean, Joseph McCarthy, Wisconsineko senatariak, parte hartu zuen Estatu departamenduan konspirazio komunista bat zegoela salatuz.
Horrela «sorginen ehiza» bat hasi zen, «gorriak» purgatzea helburu zuena. Antikomunista sutsuek lagunduta, botere handia irabazi zuen. Bere lan inkisitoriala, hasiera batean administrazioan agente komunisten infiltrazioa eragoztea helburu zuena, segituan ikerketa zentruetara eta Hollywoodera zabaldu zen eta bertan Hollywoodeko zerrenda beltza antolatu zuen. Langileek leialtasun froga bati aurre egin behar izan zioten, askori bere karrera kosta zitzaiona.
Pixkanaka, ahots batzuk maccarthysmoaren eta bere gehiegikerien aurka altxatzen hasi ziren. Baina McCarthyren erreinuarekin amaitu zuena Pentagonoa erasotzeko bere erabakia izan zen.
Jendea salatzera ohituta, oraingoan McCarthy berari egokitu zitzaion komisio baten aurrean azalpenak ematea, bere aliatu politikoen aldeko tratamendua lortzeko egin zituen presioegatik. Berehala, bere ospe eta influentzia guztia galdu zuen. Azkenean senatuak zentsura botu bat eman zion 1954. McCarthy alkoholean murgildu zen eta 1957an hil zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus gainera

* Beldur Gorria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207066
* Multimedia: McCarthyism / Q207066