OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kaiola

Kaiola txoriak eta beste animaliak itxita edukitzeko kaxa bat da, zotz, alanbre edo burdin-barraz egina eta animaliak ihes egin ez dezan eta harrapariengandik babesteko prestatua. Maskotak edukitzeko eta animalien hazkuntzarako erabiltzen da bereziki eta hainbat tamainakoa izan daiteke animaliaren tamaina eta kopurua zein diren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q129211
* Multimedia: Cages / Q129211
# Kairakutei Black I.a

Henry James Black (1858ko abenduaren 22 – 1923ko irailaren 19) Adelaidan (Australia) jaiotako kabuki aktorea izan zen, eta Japoniako lehenengo rakugoka (ipuin-kontalari publiko) atzerritarra. Bere izen artistikoa Kairakutei Black I (初代 快楽亭 ブラック, Shodai Kairakutei Burakku) zen. Batzuetan Black Ishii (石井 貎刺屈, Ishii Buratsuku) izenarekin agertzen zen. Bere familiak kontra egin zion, eta japoniar nazionalitatea eskuratu zuen, familiarekin harremanak moztuz. Hasiera batean emakume paperak egiten zituen, baina Banzuiin Chōbei antzeztu zuen Ichikawa Danjūrō IXren tutoretzapean. 1903ean gramofonoan grabatu zuen bere ipuinetako bat, Japonian egin zen historiako lehen grabazioa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4208718
# Kairi Harayama

Kairi Harayama (japonieraz: 原山 海里, Harayama Kairi, 1997ko azaroaren 1a -) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Iwate Grulla Morioka.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q96273392
# Kairoko Egiptoar Museoa

Egiptoar Museoa Antzinako Egiptoko faraoien garaietako objektu bildumarik handiena daukan museoa da, Kairoko garrantzitsuena: 120.000 objektu baino gehiago sailokatuta dauzka. Urtean, 165.000 bisita inguru jasotzen ditu (65.000 inguru 2000n eta 154.000 2003an).
Tahrir plazan kokatua, Marcel Dourgnon arkitekto frantziarrak diseinatu zuen, estilo neoklasikoan. Lanak 1897an hasi ziren eta museoa 1902an inauguratu zen.

## Historia

1835ean, Egiptoko Antzinako Gauzen Zerbitzua sortu zen, herrialdeko monumentu eta altxorrak bertakoen eta atzerritarren espoliaziotik babesteko. Ordutik, objektuak Azbaiatik gertu zegoen eraikin batean gordetzen ziren (Kairon) eta, ondoren, Saladinen gotorlekuan, baina Egiptoko gobernari Abbas Pasha-k bilduma hori Maximiliano II.a enperadore austriarrari oparitu zion, Egiptora bisitan joan zenean. 1858an beste museo bat sortu zen, Boulaq auzoan, baina erabilezinezko moduan geratu zen, Niloren uholde handi baten ondoren.
1922tik, museoak hazkuntza ikusgarria izan zuen, bere funtsak Tutankhamon faraoiaren altxorrarekin handitu baitziren, 3.500 objektu baino gehiagorekin. Howard Carter eta Lord Carnarvon ingelesek faraoi haren hilobian objektu horiek aurkitu zituzten, Erregeen Haranean, antzinako Tebasen parean (egun, Luxor).

## Edukia

Antzinako Egiptoko garai guztietako objektuak erakusgai daude:
* Garai aurredinastiko eta protodinastikoa
** Harrizko ontziak eta hil objektuak
* Egiptoko Inperio Zaharra
** Estatuak, margoak, erliebeak eta altzariak
* Egiptoko Inperio Berria
** Tutankhamonen altxor handia
** Amarna garaiko estatua, erliebe eta objektuak eta Akenatonen sarkofagoa.
** Hil hornikuntza, bitxiak, maketak eta beste objektu batzuk
** Errege eta pertsonaien estatuak
* Egiptoko Aro Berantiarra
** Estatua, erliebe eta hil objektuak
* Greko-erromatar garaia
** Estatuak eta hil objektuak
Museoko lorategietan, zenbait garaitako eskulturak ikusgai daude.

## Galeria

* Tutankamonen hil maskara
* Triada, Mikerinos eta bi jainkosa
* Akhenaton
* Akhenaton, Nefertiti eta alabak
* Tutankamonen hil ganbera
* Tutankamonen tronoa
* Tutankamonen ontzi kanopoen kutxa
* Amenardis eskaintza mahaia

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)Egyptian Museum official website
* Datuak: Q201219
* Multimedia: Egyptian Museum (Cairo) / Q201219
# Kairaku-en

Kairaku-en (japonieraz: 偕楽園) Ibaraki prefeturako Mito hiriburuan dauden lorategi famatuak dira, Japoniako "hiru lorategi ederrak" osatzen dituzte Kenroku-en (Kanazawa) eta Kōraku-en (Okayama) lorategiekin batera.

## Historia

Kairaku-en 1841ean sortu zuen Mitoko jauntxoa zen Tokugawa Nariakik. Beste lorategiak ez bezala, Kairaku-en hasieratik publiko orokorrarentzat irekita egon zen.

## Lorategiak

Bereziki ikusgarria da otsaila bukaeran eta martxoaren hasieran, 100 mota desberdinetako okaranak loretan daudenean, lore zuriak, arrosak eta gorriak batera ikusten baitira. Okaranez gain banbua eta zedroa ere ugari dago.
Barnean hainbat eraiki ere badaude:
* Koubuntei: Japoniar etxe tradizionala
* Tokiwa santutegia.

## Iruditegia

* Egurrezko zubia, atzean Koubuntei.
* Kairaku-en lorategiak.
* Koubuntei.
* Banbu eta zedro basoa.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q71952
* Multimedia: Kairaku-en / Q71952
# Kremperheide

Kremperheide Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Steinburg (barrutia)|Steinburg]] barrutian. 2014an 2.389 biztanle zituen 3,98 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q556267
* Multimedia: Kremperheide / Q556267
# Kreole zaldi

Kreole zaldia, ( Portugesez: Crioulo brasileiro, curraleiro eta Sartanejo), Brasilgo bertako zaldi arraza bat da. Bere tamainagatik ponien sailkapen taldean sartzen da, naiz eta tamainaz nahiko mugan dagoen (1,38-1,50 m soin gurutzera).
Zela zaldia da.

## Historia

Bere jatorrian berberiar zaldiaren odol asko dauka.
Kreole zaldia Latindar Amerikako kreole zaldiaren Brasilgo aldaera bat da.

## Etimologia

Bere izenak Crioulo brasileiro, curraleiro eta Sartanejo dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50824538
* Multimedia: Crioulo horse / Q50824538
# Krems II

Krems II Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Segeberg (barrutia)|Segeberg]] barrutian. 2014an 417 biztanle zituen 11,23 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q546085
* Multimedia: Krems II / Q546085
# Krennerita

Krennerita sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Krennerita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Au3AgTe8}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Krennerite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kreole

Kreolea Hego Amerikako kolonia batean jaioa edo haren ondorengoa da, jatorriz europarra izanik.
Ameriketako espainiar kolonietan, espainiar gurasoengandik jaiotakoei zeritzen kreole, Espainian jaiotakoez bereizteko. XVI-XVII. mendeetan kreolak gutxi ziren, baina gero, espainiarrak baino gehiago eta gizarteko klase dirudun eta ahaltsua izatera heldu ziren. Legea kreolentzat zein espainiarrentzat berdina bazen ere, Espainian jaiotakoen esku zeuden politikaren eta elizaren kargu nagusiak.
Karlos III.aren erreinaldiaz geroztik, kreoleak, beren egoeraz jabeturik, gobernuko karguak lortzea eta Espainiako estatu-egiturak aldatzea helburu zuten askatasun mugimenduen bultzatzaileak izan ziren Latinoamerikan. Independentziaz geroztik, aginpide politikoa eskuratu zuten Latinoamerikako herrialde gehienetan. XX. mendeko aldaketa sozioekonomikoekin batera ahalmena galdu zuten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Kreole. Euskaltzaindiaren Hiztegia, repositorio.utdt.edu (Noiz kontsultatua: 2024-2-22).

## Ikus, gainera

* Kreolerak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q498640
# Krempermoor

Krempermoor Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan dago, [[Steinburg (barrutia)|Steinburg]] barrutian. 2014an 543 biztanle zituen 1,55 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q186045
* Multimedia: Krempermoor / Q186045
# Krempna udalerria

Krempna Poloniako Behe Karpatoetako voivoderriko landa-udalerri bat da, Jasło barrutian kokatuta. 203,86 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 1893 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2326250
* Multimedia: Gmina Krempna / Q2326250
ieaBehe Karpatoetako voivoderriko udalerriak :
# Kreneak

Greziar mitologian Kreneak (Κρηναῖαι) iturri edo putzuekin lotutako naiade mota bat ziren.
Kreneak kontaezinbeste dira, baina euren artean honakoak daude:
* Aganipe
* Apias (erromatar mitologia)
* Mirtoesa (Zeus haurraren inudeetako bat, Arkadiako putzu batean bizi zen).
* Sithnideak (Megarako iturri batekin lotutako ninfa talde bat

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2193253
# Kosovoko bandera

Kosovoko bandera :
| Erabilera | |
| Proportzioa | 2:3 |
| Erabakia | 2008 |
| Koloreak | Urdina Urrea Zuria |
Kosovoko bandera 2008an parlamentuak onartutako bandera da, Nazio Batuen Erakundearen babespean aukeratua. Hala ere, serbiar populazioak Serbiako bandera erabiltzen du eta albanokosovarrek Albaniako bandera.
Ibrahim Rugovaren proposamena Dardaniako bandera erabiltzea izan zen, hori baita antzina Kosovok zuen izena.

## Erabili eta proposatu diren banderak

* Albaniako bandera, populazioaren gehiengo albaniarrak erabiltzen duena.
* Serbiako bandera,enklabe serbiarretan serbiarrek erabilitako bandera.
* Dardaniako bandera ez-ofiziala, Ibrahim Rugovak proposaturikoa eta jai edota kirol ekintzetan noizbait ikus daitekeena
Nazio Batuen Kosovoko Administrazioko bandera :
| Erabilera | |
| Proportzioa | 2:3 edo 3:5 |
| Erabakia | 1999 |
| Koloreak | Urdina Zuria |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q168711
* Multimedia: National flag of Kosovo / Q168711
# Kosovoko futbol kopa

Kosovoko futbol kopa (albanieraz: Digitalb Kupa e Kosovës) Kosovon jokatzen den kanporaketa bidezko futbol txapelketa da. 1991-92an izan zuen lehenengo ekitaldia eta FC Prishtina da txapelketa gehien irabazi dituena.

## Palmaresa

| Urtea | Irabazlea | Emaitza | Finalista |
| 1991-92 | KF Trepça | ? | ? |
| 1992-93 | Flamurtari | ? | ? |
| 1993-94 | Prishtina | ? | ? |
| 1994-95 | Liria | ? | ? |
| 1995-96 | Flamurtari | 2-1 | Dukagjini |
| 1996-97 | KF 2 Korriku Drita | ez zen jokatu | |
| 1997-98 | ez zen jokatu |
| 1998-99 | ez zen jokatu |
| 1999-2000 | Gjilani | ? | ? |
| 2000-01 | Drita | ? | ? |
| 2001-02 | Besiana | 2-1 | Gjilani |
| 2002-03 | KEK | 3-1 (luz) | Prishtina |
| 2003-04 | Kosova Prishtinë | 1-0 | Bese |
| 2004-05 | Bese | 3-2 | KEK |
| 2005-06 | Prishtina | 1-1 (pen:5-4) | Drenica |
| 2006-07 | Liria | 0-0 (pen:3-0) | Flamurtari |
| 2007-08 | Vëllaznimi | 2-0 | Trepça'89 |
| 2008-09 | Hysi | 2-1 | Prishtina |
| 2009-10 | Liria | 2-1 | Vëllaznimi |
| 2010-11 | Bese | 2-1 | Prishtina |
| 2011-12 | Trepça'89 | 3-0 | Ferizaj |
| 2012-13 | Prishtina | 1-1 (pen:4-3) | Ferizaj |
| 2013-14 | Feronikeli | 2-0 | Hajvalia |
| 2014-15 | Feronikeli | 1-1 (pen:5-4) | Trepça'89 |
| 2015-16 | Prishtina | 2-1 | Drita |
| 2016-17 | Bese | 1-1 (pen:4-2) | Llapi |
| 2017-18 | Prishtina | 1-1 (pen:5-4) | Vëllaznimi |
| 2018-19 | Feronikeli | 5-1 | Trepça'89 |
| 2019-20 | Prishtina | 1-0 | Ballkani |
| 2020-21 | Llapi | 1-1 (pen:4-3) | Dukagjini (2. maila) |
| 2021-22 | Llapi | 2-1 | Drita |
| 2022-23 | Prishtina | 2-0 | Gjilan |
| 2023-24 | Ballkani | 2-2 (pen:4-2) | Prishtina |
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtiketak.
* 1997ko finala eta hurrengo bi txapelketak ez ziren jokatu Kosovoko Gerra zela eta.

## Garaipenak

| Taldea | Garaipenak | Urteak |
| FC Prishtina | 8 | 1994, 1995, 2006, 2013, 2016, 2018, 2020, 2023 |
| FC Besa Pejë | 3 | 2005, 2011, 2017 |
| KF Feronikeli | 3 | 2014, 2015, 2019 |
| FK Liria | 3 | 1995, 2007, 2010 |
| KF Flamurtari | 2 | 1993, 1996 |
| KF Llapi | 2 | 2021, 2022 |
| hainbat | 1 | ... |

## Ikus, gainera

* Kosovoko futbol liga

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1513937
# Kosovoko guda (argipena)

Kosovoko guda termino anbiguoa izan daiteke, gertaera desberdinak adieraz baitaitezke berarekin:
* Kosovoko Gerra: 1996 eta 1999 urteen artean gertatua.
* Kosovoko gudua edo bataila, XIV. mendean gertatua serbiarren eta otomandarren artean.
# Kosovare Asllani

Kosovare Asllani, (Kristianstad (Suedia), 1989ko uztailaren 29a), futbolean aritzen den kirolari suediarra da.
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen; 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), berriro eskuratu zuen zilarrezko domina, bietan futbolean eta Suedia ordezkatuz; Tokion, Kanadako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen Suediako taldea, eta honako hauek osatzen zuten Suediako taldea: Hedvig Lindahl, Jonna Andersson, Emma Kullberg, Hanna Glas, Hanna Bennison, Magdalena Eriksson, Madelen Janogy, Lina Hurtig, Kosovare Asllani, Sofia Jakobsson, Stina Blackstenius, Jennifer Falk, Amanda Ilestedt, Nathalie Björn, Olivia Schough, Filippa Angeldal, Caroline Seger, Fridolina Rolfö, Anna Anvegård, Julia Roddar, Rebecka Blomqvist eta Zećira Mušovićek.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 02 ! | Futbola, emakumezkoa. |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Futbola, emakumezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Kosovare Asllani» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Kosovare Asllani» olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q458155
* Multimedia: Kosovare Asllani / Q458155
# Kosovo eta Metohiako Probintzia Autonomoa

Kosovo eta Metohia (serbieraz: Косово и Метохија / Kosovo i Metohija (КиМ / KiM), albanieraz: Kosova dhe Dukagjini), ofizialki Kosovo eta Metohiako Probintzia Autonomoa (serbieraz: Аутономна Покрајина Косово и Метохиja / Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija, albanieraz: Krahina Autonome e Kosovës dhe Metohisë) Serbiako bi probintzia autonomoetako bat da. Herrialdearen hegoaldean dago eta bere egoera juridikoa eztabaidagarria da, izan ere, 2008ko otsailaren 17an Kosovok independentzia aldarrikatu zuen, eta Serbiatik bereizi.
Hiriburua eta hiririk handiena Pristina da.

## Banaketa administratiboa

| Barrutia | Hiriburua | Biztanleria 2016an (#) | Udalerriak eta hiriak |
| Kosovoko barrutia (Kosovski okrug) | Pristina | 672.292 | Pristina Glogovac Kosovo Polje Lipljan Obilić Podujevo Ferizaj Štimlje Kačanik Štrpce |
| Kosovo-Pomoravljeko barrutia (Kosovsko-Pomoravski okrug) | Gnjilane | 166,212 | Kosovska Kamenica Novo Brdo Gnjilane Vitina |
| Kosovska Mitrovicako barrutia (Kosovskomitrovički okrug) | Kosovska Mitrovica | 225,212 | Kosovska Mitrovica Leposavić Skenderaj Vučitrn Zubin Potok Zvečan |
| Pećeko barrutia (Pećki okrug) | Peć | 178,326 | Peć Istok Klina Gjakova Deçan |
| Prizrengo barrutia (Prizrenski okrug) | Prizren | 376,085 | Orahovac Suva Reka Prizren Gora |

## Erreferentziak

* ↑ 154. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1255
* Multimedia: Kosovo / Q1255
# Labirinto (denbora-pasa)

Labirintoa, kanpoan dagoen jatorrizko puntu batetik, oro har, erdian edo kontrako aldean dagoen helmuga puntu bateraino lerro bat marraztean datzan denbora-pasa grafiko bat da. Zailtasuna, helmuga punturaino bide zuzena aurkitzean datza. Labirintoak, bere antolaketa propioagatik, luzeagoak edo laburragoak izan daitezkeen irteerarik gabeko zenbait bide ditu, eta bide zuzen bakar bat. Forma ezberdinak izan ditzake: karratua, arrautza formakoa, borobila, laukizuzena, etab...
Nagusiki umeentzako prestatutako denbora-pasa denez, adibidez, arratoi batek gazta batetara heldu beharreko moduko proba bezala proposatzen da, arratoia kanpoan eta gazta labirintoaren erdian irudikatuz.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)pdf formatuan deskargatzeko mila milioi labirinto
* (Ingelesez)Inprimatzeko labirintoak - 20x20tik 100x100eraino
* Datuak: Q606777
* Multimedia: Mazes / Q606777
# Laboa

Laboa Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Lizoainibar ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
1970an jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak laboarrak ziren.

## Izena

Laboa toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Lauhoa (1234)
* Laboa (1280)
* Labau (1382)
* Laboa (1532)
* Laboa (1800)
* Laboa (1966)

## Historia

Ez dago Tibalt II.a erregeak 1258an Koroaren ondarearekin betiko lotu zituen ibarreko tokien artean. Noizean behin, 1280ko erresumako kontu-erregistroan agertzen da, “ikerketa” bati buruz, baina ez da sartzen hurrengo bi mendeetako su-liburuetan. 1646an su bakarra zuen. 10 biztanle zituen 1786an eta 12 1857an.
Berezitasun administratiboak izan zituen, XIX. mendearen lehen erdian erregimen mota hori desagertu arte. 1802an 13 arimako etxe bakarra zuen, eta 1847an bi bizilagun eta 16 biztanle. 1835-1845eko udal-erreformak egin arte, ibarreko diputatuak gobernatu zuen. 1847an bideak lokalak baino ez ziren eta egoera txarrean zeuden, eta Urrozko zaldiko-maldikoek posta ekartzen zuten Iruñetik.
10 biztanle zituen 1852an, 13 1958an, 11 1887an, 10 1940an, bat ere ez 1950ean eta 1960an. Ez da ageri 1970eko Izendegian, eta bai (baina biztanlerik gabe) 1981ean.

## Ondasun nabarmenak

* Laboko jauregia, Erdi Aroko jauregia.

## Oharrak

* ↑ /laβ̞ó.a/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ «Laboa - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

## Ikus, gainera

* Lizoainibar
* Lizoainibar-Arriasgoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak

* Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala
* Datuak: Q12261769
* Multimedia: Laboa / Q12261769
# Labirintita

Labirintita silikato motako minerala da eta eudialyte taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Labirintita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Na,K,Sr)35Ca12Fe3Zr6TiSi51O144(O,OH,H2O)9Cl3}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Labyrinthite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Labish Village (Oregon)

Labish Village Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Marion konderrian dago, Oregon estatuan. 454 biztanle ditu, 0,139997 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Marion konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2739839
# Laboe

Laboe Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Plön (barrutia)|Plön]] barrutian. 2014an 4.912 biztanle zituen 5,23 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q504740
* Multimedia: Laboe / Q504740
# Kalorimetria

Kalorimetriak erreakzio kimikoetan edo egoera aldaketetan sorturiko beroa ikertzen duen zientzia bat da. Joseph Black eskoziar zientzialaria beroa eta tenperaturaren kontzeptuak elkarren artean ezberdindu zituen lehenbizikoa izan zen, eta kalorimetriaren sortzailetzat hartu ohi da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q634314
* Multimedia: Calorimetry / Q634314
# Kalota (argipena)

Kalota hitzak adiera zenbait ditu:
* kalota edo txanoa:
** kalota, elizgizon batzuek burugainean daramaten txano biribila;
** kalota edo kippa, gizonezko juduek janzten ohi duten kalota txikia;
* kalota edo kaskoa;
* kalota, burezurreko gangako goi-zatia;
* kalota esferikoa, plano batek ebakitzean sortzen den esfera zatia.
# Kaloria

Kaloria (cal) fisikan bero-kantitatea neurtzeko onartutako unitatea da.
Presio atmosferiko normalean ur gramo baten tenperatura 14,5 °C-tik 15,5 °C-ra gehitzeko behar den bero-kantitatea da. Bere baliokide mekanikoa 4,1868 joule dira. Dietetikan maiuskulaz erabiltzen da kilokaloria (kcal edo Cal 1.000 kaloria dira) izendatzeko.

## Jatorria

Nicolas Clément irakasleak 1824an definitu zuen lehen aldiz kaloria-kilogramo gisa, eta horrela sartu zen frantses eta ingeles hiztegietan 1842 eta 1867 arteko aldian.
Kaloria hori kalorikoaren teoriaren ondorioz sortu zen: beroaren transmisioa fluido jakin bat (kalorikoa) gorputz batetik bestera igarotzean gertatzen zela suposatzen zen. Kaloriko kopuru hori kaloriatan neurtuko litzateke. Kalorikoaren teoria baztertuta, eta beroa energiaren adierazpen bat dela onartuta, kaloria unitateen sistema metrikoaren energia-unitate gisa definitu zen (eta aurrerago unitateen sistema teknikoarena).
Kaloria "txikia" (kaloria modernoa) Pierre Antoine Favrek (kimikaria) eta Johann T. Silbermannek (fisikaria) sortu zuten 1852an. 1879an, Marcellin Berthelotek gramo-kaloria (kaloria modernoa) eta kilogramo-kaloria (kilokaloria modernoa) bereizi zituen. Berthelotek ere sartu zuen kilogramo-kaloria letra larriz idazteko konbentzioa, Kaloria bezala.
Elikadurarako kilogramo-kaloriaren (kcal) erabilera Wilbur Olin Atwater Wesleyango Unibertsitateko irakasleak sortu zuen, 1887an.
Kaloria modernoa (cal) 1896an aitortu zen lehen aldiz cm-g-s (cgs) sistemako unitate gisa, egun dagoen cgs izeneko energia unitatearekin batera, erg delakoa (Clausiusek 1864an iradoki zuen lehen aldiz ergio izenarekin, eta ofizialki 1882an onartu zen).
1928an ere kexa handiak izan ziren kaloriaren bi definizio nagusietatik eratorritako balizko nahasmenduari buruz eta horiek bereizteko maiuskulaz baliatzearen ideia egokia ote zen. Kaloriaren erabilera 1948ko Pisu eta Neurrien bederatzigarren Konferentzia Orokorrak ofizialki baztertu zuen.
Gaur egun, kaloria ez da sartzen Nazioarteko Unitate Sisteman.

## Erreferentziak

* ↑ Laburtzapenen hiztegia. Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 120 or..
* ↑ Laburtzapenen hiztegia. Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 139 or..
* ↑ (Ingelesez) Hargrove, James L. (2007-12). «Does the history of food energy units suggest a solution to "Calorie confusion"?» Nutrition Journal 6 (1) doi:10.1186/1475-2891-6-44. ISSN 1475-2891. (Noiz kontsultatua: 2022-10-29).
* ↑ (Ingelesez) Marks, Percy L.. (1928-01). «The Two Calories» Nature 121 (3037): 58–58. doi:10.1038/121058d0. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2022-10-29).
* ↑ «resolution 3 - BIPM» www.bipm.org (Noiz kontsultatua: 2022-10-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130964
# Kalorimetro

Kalorimetroa gorputz batek gertaera fisiko edo kimiko batean hartzen edo libratzen duen bero kantitatea neurtzeko tresna da; erregaien energia edo janarien balio energetikoa zehazteko erabili ohi da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189783
* Multimedia: Calorimeters / Q189783
ieaKimika laborategiko tresneria :
# Kaloré

Kaloré Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 4.582 biztanle ditu 193,299 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1775827
* Multimedia: Kaloré / Q1775827
# Kalota (burezurra)

Anatomian, kalota burezurreko gangaren goiko zatia da, kopeta-hezurrak, garondo-hezurrak eta hezur parietalek osatua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q613203
* Multimedia: Calvaria (skull) / Q613203
# Kalota esferiko

Kalota esferikoa plano batek esfera bat ebakitzean sortzen den esferaren zatia da. Planoak esferaren zentrotik ebakitzen badu, sortzen den kalota esferikoa hemisferioa da.

## Bolumena

a: kalotaren oinarriaren erradioa; h: kalotaren altuera
    $V={\frac {\pi h}{6}}(3a^{2}+h^{2}),$

## Azalera

r: esferaren erradioa
    $A=2\pi rh.$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q575597
* Multimedia: Spherical caps / Q575597