# Urkabustaiz

Urkabustaiz Arabako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Zuia-Gorbeialdeako kuadrillakoa. Arabaren ipar-mendebaldean dago, Gasteiztik 27 bat kilometrora, komunikazioen bidegurutze garrantzitsu batean. Herri txikiz osaturiko udalerria da, populazio gutxikoa eta nagusiki nekazaritzari lotutakoa.
Izarra da herriburua.

## Geografia

Udalerria isurialde kantabriarraren eta mediterraneoaren mugan dago kokaturik, iparraldera begira, eta bi gune erabat ezberdin ditu. Alde batetik, hegoaldea eta erdialdea larrez eta basoz estalitako lautada bat da, muinotxoz jositakoa, 600-850 metroko garaieran dagoena; iparraldean, berriz, Altube ibaiak osatzen duen arroa dago, batez ere pagadiz estalia, 400 metroko garaiera inguruan. Bi alde hauek banatuz, oso aldapatsua den kare-harrizko aurrealde bat dago.
Udalerriak ez dauka mendi alturik, baina udalaren ipar-ekialdean Gorbeia mendia dago.
Kokagune geografiko berezia denez, bidegurutze historikoa izan zen, Leintzerako, Arabako Lautadarako, Urduñarako eta Miranda de Ebrorako bideak lotzen zituena. Gaur egun ere, Bizkaia eta Araba lotzen dituzten bide nagusiak igarotzen dira bertatik. Bilbo eta Miranda lotzen dituen trenbideak udalerria gurutzatzen du iparraldetik hegoaldera, eta geltokia dauka Izarran. AP-68 autopista ere udalerriaren ekialdetik igarotzen da, eta Bilbo eta Miranda lotzen ditu honek ere. Bestalde, udalerriaren ekialde horretan, baina Izarratik 2 kilometro ingurura, AP-68 eta Gasteizera doan N-622 autobidearen lotunea dago.

### Udalerri mugakideak

* Iparraldean: Zuia eta Amurrio.
* Hegoaldean: Kuartango.
* Ekialdean: Zuia.
* Mendebaldean: Amurrio eta Urduña.

## Historia

Urkabustaiz izena Urkaerria eta Bustaiz antzinako izenek konposatua da. Urkaerriak Goiuri-Ondona, Oiardo, Uzkio eta Untzaga-Apregindana herriak biltzen zituen. Bustaizek, berriz, Beluntza eta Izarra.

## Banaketa administratiboa

Udalerria hamar herriz osatua dago:
* Abezia
* Abornikano
* Beluntza
* Goiuri-Ondona
* Inoso
* Izarra (udalburua)
* Larrazketa
* Oiardo
* Untzaga-Apregindana
* Uzkio

## Demografia

Lehen sektoreari oso lotuta dagoen udalerria izanik, Urkabustaizek populazioa galdu zuen etengabe XX. mendearen bigarren erdian, bertakoak hirira joatearen ondorioz. XXI. mendean, berriz, populazioaren biziberritzea gertatu da, komunikazio bideak hobetzean hiriko jende asko bertaratu baita.
* Urkabustaizko biztanleria

## Politika
### Alkateak

Hauek izan dira Urkabustaizko azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia |
| Angel Hernandez Mendiguren | 1979 | 1983 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Aurelio Velasco Uriarte | 1983 | 1987 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Aurelio Velasco Uriarte | 1987 | 1991 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Francisco Javier Carro Iglesias | 1991 | 1995 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Francisco Javier Carro Iglesias | 1995 | 1999 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Francisco Javier Carro Iglesias | 1999 | 2003 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Francisco Javier Carro Iglesias | 2003 | 2007 | Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna |
| Jesus Angel Herrero Manzano | 2007 | 2011 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Jose Antonio Lopez Goitia | 2011 | 2015 | Bildu |
| Begoña Ganzabal Zurbitu | 2015 | 2019 | Euzko Alderdi Jeltzalea |
| Xabier Alvarez de Arkaia Fernandez de Landa | 2019 | 2023 | Euskal Herria Bildu |
| Xabier Alvarez de Arkaia Fernandez de Landa | 2023 | Jardunean | Euskal Herria Bildu |

## Garraioa

Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:
* Araba Bus
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 14 | Gasteiz (geltokia) | Zaitegi • Murgia • Sarria • Murgia (Paularrak) • Ametzaga • Beluntza (Soleta) | Izarra⁠ |
| 15 | Gasteiz (unibertsitatea) | Gasteiz (epaitegiak) • Gasteiz (Bastiturri) • Gasteiz (geltokia) • Zaitegi • Murgia • Sarria • Murgia (Paularrak) • Ametzaga • Beluntza (Soleta) • Izarra • Lezama • Larrinbe • Amurrio • Amurrio (San Jose) • Luiaondo (Malato) • Luiaondo • Laudio (Gurutze Gorria) • Laudio • Areta • Laudio (Ugarte) • Okondo | Artziniega |
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:
* Eskualdeko Garraioa
| Zerbitzua | Hasiera | Ibilbidea | Amaiera ⁠ |
| 3 | Amurrio Urduña | Tertanga • Delika • Artomaña • Aloria • Urduña (geltokia) • Lekamaña • Saratxo • Inoso • Ziorraga • Baranbio • Lezama • Larrinbe • Amurrio (gasolindegia) • Amurrio (geltokia) | Amurrio Urduña⁠ |
| 5 | Urduña Izarra Murgia Gopegi | Urduña (suhiltzaileak) • Apregindana • Untzaga • Uzkio Urkabustaiz • Oiardo • Goiuri • Beluntza • Ziorraga • Altube • Gillerna • Lukiano • Aperregi • Donamaikia • Jugo • Bitoriano • Zarate • Markia • Sarria • Olano • Letona • Zaitegi | Urduña Izarra Murgia Gopegi |

## Euskara

2016an Urkabustaizko biztanleen artean %48,3 euskaldunak ziren.

## Ondasun nabarmenak

* Goiuriko ur-jauzia.
* Gibijoko mendilerroa.
* Urkabustaizko erromanikoa; ikusgarriena Beluntzako San Petri eliza da, XIII. mendekoa.
* San Pedro mendia, gerra zibilaren lubakiak aurkitzen diren tokian.

## Urkabustaiztar ezagunak

* Martin Alonso Sarria abeziarra, politikari eta historialaria (?-1642).
* Antonio Ortiz de Urbina abeziarra, apaiza, idazle eta antropologoa (1934-2001).
* Galo Martinez de la Pera izarrarra, idazlea (1945-).
* Zigor Enbeita abornikanoarra, bertsolaria (1971-).

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 7 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
* 1 2 3 4 5 «Urkabustaiz» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (Noiz kontsultatua: 2020-04-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) Cañamero Redondo et al., Antonio. (1982). Enciclopedia Histórico Geográfica de Álava. Haranburu Editor, (IV. Liburukia) 70 or..
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Ocho ex alcaldes alaveses cuentan cómo es su nueva vida sin el bastón de mando.» El Correo 2007-07-15 (Noiz kontsultatua: 2021-01-11).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Diputacion y alcaldes alaveses dudan de la calidad del gas suministrado por Repsol» Gara 2011-03-12 (Noiz kontsultatua: 2023-04-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) «“Somos los primeros que queremos que Izarra tenga un uso”» Diario de Noticias de Álava 2014-10-04 (Noiz kontsultatua: 2023-04-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Izarra busca renacer con un proyecto ligado al turismo» Gasteiz Hoy 2016-06-17 (Noiz kontsultatua: 2023-04-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La Diputación de Álava reitera en Urkabustaiz su apuesta por el equilibrio territorial» Europa Press 2016-12-14 (Noiz kontsultatua: 2023-04-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Zuia, Urkabustaiz y Kuartango se alían por la salud» Diario de Noticias de Álava 2017-10-02 (Noiz kontsultatua: 2023-04-15).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Encaje de bolillos municipal» Diario de Noticias de Álava 2019-06-10 (Noiz kontsultatua: 2023-10-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Alcaldías en Álava: Labastida, Zigoitia y Laguardia para el PNV, Samaniego para EH Bildu» Gasteiz Hoy 2019-06-15 (Noiz kontsultatua: 2020-03-20).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Sequía en Álava: Zuia y Urkabustaiz exigen una solución urgente al problema de abastecimiento» Cadena SER 2022-10-24 (Noiz kontsultatua: 2023-04-15).
* 1 2 «EH Bilduren aginte makila kolokan da Legution - Gorbeialdea» Alea 2023-05-29 (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Estos son los 53 alcaldes de los pueblos de Álava» Gasteiz Hoy 2023-06-17 (Noiz kontsultatua: 2023-06-19).

## Ikus, gainera

* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Gorbeialdea

## Kanpo estekak

* Urkabustaizko Udalaren webgunea
* Urkabustaiz Zuiako Kuadrillako webgunean
* Urkabustaizi buruzko artikulua Sareko Argian
* (Gaztelaniaz) Urkabustaiz Auñamendi entziklopedian
* Urkabustaiz "Herri txiki, infernu handi" saioan (ETB1).
* Datuak: Q1445218
* Multimedia: Urkabustaiz / Q1445218
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Urkabustaiz