OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Euskadiko Mugimendu Komunista

Euskadiko Mugimendu Komunista (EMK) Hego Euskal Herriko alderdi politiko komunista bat izan zen. Euskadiko Mugimendu Komunista izango zenaren lehen aurrekaria 1966an sortu zen ETAren zatiketa batetik, ETA-berri izenarekin. ETAren helburuak eta metodoak baztertu eta langile eta herri mugimendua marxismo-leninismoaren ikuspegi maoista batetik egituratzeko beharra aldarrikatu zuen.
MC-ren (Movimiento Comunista) sorkuntzan parte hartu zuen. Aldaketa politikorako bitarteko bezala Espainia guztira hedatutako langile-mugimendu komunista iraultzaile baten beharra defendatzen zuen, nahiz eta Espainiako nazio edo nazionalitateen autodeterminazio eskubidea ere defendatu. Hala ere, segituan MCtik bereizi egin zen, bere jarduna Hego Euskal Herrira mugatuz.
Hauteskunde askotan Herri Batasunaren aldeko botoa eskatu zuen. LKI (Liga Komunista Iraultzailea) alderdiarekin koalizioan lanean aritu zen 1990eko hamarkadan, EMK-LKI siglekin agertuz. Ondoren, bi alderdiak Zutik alderdi politiko iraultzailean batu ziren. Nafarroan, mugimenduak Batzarren izan zuen bilgunea.

## Ikus, gainera

* Zutik
* Iraultza (talde armatua)

## Bibliografia

* SATRUSTEGI ANDRES, Imanol: «Ezkerraren ezkerraz. The left wing of the left», Gerónimo de Uztariz, 33 zbk. (2017), 73-91.
* Satrustegi Andres, Imanol. Beste mundu bat nahi genuen: Nafarroako ezker iraultzailea, 1970-1979. Nafarroako Gobernua, 2022.
* Satrustegi Andres, Imanol; Pérez Ochoa, Iñigo (2020). «UNAI: auge y fracaso de la izquierda revolucionaria en Navarra». Príncipe de Viana (277): 669-695. ISSN 0032-8472.
* Wilhelmi Casanova, G. (2016). Romper el consenso: La izquierda radical en la Transición (1975- 1982). Siglo XX

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3320404
# El Nervión

    Artikulu hau egungo egunkariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Nervión».
El Nervión Bilbon argitaratzen den gai orokorreko doako egunkaria da.
Lehen alea 2000ko azaroaren 21ean atera zuen Vocento taldeak.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) El Nervión egunkariaren webgunea
* Datuak: Q24482694
# El Nervión (1856ko egunkaria)

    Artikulu hau 1856ko egunkariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Nervión».
El Nervión 1856ko ekainaren 23an Bilbon argitaratutako egunkaria izan zen. Joaquín Barrerak sortua, lehenengo zuzendaria Jose Irigoien izan zen. El Liberal Vizcaíno egunkariaren nolabaiteko ondorengoa, sozioliberalismoaren aldekoa izan zen. Azken alea, 1856ko azaroaren 28an agertu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Díaz Noci, Javier. (2012). «Historia del periodismo vasco (1600-2010)» Mediatika. Cuadernos de Medios de Comunicación / Eusko Ikaskuntza (13): 11-259. ISBN 978-84-8419-247-3. ISSN 1988-3935..
* ↑ Agirreazkuenaga, Joseba. (2005). «Lehen agerkariak eta komunikazio enpresak: J.E. Delmas “padre del periodismo bilbaino” (1820-1892)» Bidebarrieta (Bilboko Udala, Bidebarrieta Kulturgunea) 16: 87-109. ISSN 1137-4888..
* ↑ Fernández Sebastián, Javier. (1992). «"El Nervión" (1856). Un periódico bilbaíno de transición entre el liberalismo progresista y la democracia» Cuadernos de Sección. Historia y Geografía (Donostia: Eusko Ikaskuntza) 19: 187-226. ISSN 0212-6397..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21403120
# El Nido (Kalifornia)

El Nido Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Merced konderrian dago, Kalifornia estatuan. 331 biztanle ditu, 8,525668 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Merced konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3478167
# El Neng de Castefa

El Neng de Castefa (euskaraz Castefako mutikoa) 2000ko hamarkadan Espainiako herri kulturan ospea izan zuen pertsonaia parodikoa izan zen, makinero edo bakala hiri-tribuaren estereotipoa irudikatzen zuena eta Eduard Soto katalan aktoreak interpretaturikoa. Castefa izendapena Castelldefels udalerriaren laburdura da.
Pertsonaiak Antena 3 espainiar telebistan Andreu Buenafuente telebista-gizonak aurkezten zuen Buenafuente telesaioan egiten zituen saio komikoei esker egin zen famatu, bereziki 2005-2007 urteetan, bakala izeneko gazteen hizkuntza eta keinuak puztuz; horrela, bereziki ezagun bilakatu zen "¡Qué pasa, neng!" ("Zer duk, motel!") esamoldea. Telebista-saioetan egiten zituen saioez haraindi, pertsonaiak kultura produktu anitzetan izan zuen islada: dance musika estiloko disko bat, bideo-joko nahiz autoan jartzeko panpinak merkaturatu nahiz publizitate kanpainak burutu ziren bere irudiarekin. Espainiar kulturaren ikonoa izatera ere heldu zen: patera batean Espainiara heldutako etorkinen talde batek "¡Qué pasa, neng!" esanez hartu zituen euren bila iritsitako guardia zibilak. Euskal Herrian El Jonan y el Txori (El Jonan de Baraka) antzeko pertsonaia parodikoak sortu ziren ETBko Vaya semanita saioaren baitan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256640
# El Nocedal

El Nocedal Balmasedan dagoen auzoa da, Angostura auzotik gertu.

## Ikus, gainera

* Enkarterri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48750215
# El Nervión (1891ko egunkaria)

    Artikulu hau 1891ko egunkariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Nervión».
El Nervión, "Periódico de la tarde" (arratsaldeko egunkaria) lemapean, 1891ko urtarrilaren 25ean Bilbon plazaratutako egunkaria izan zen. Hasieran bost zentimo balio zuen eta lau orrialde zituen. Nahiz eta apolitikoa bezala definitu, ideologikoki kontserbadorea zen, liberal-monarkikoa. Sabino Goikoetxea Etxebarria "Argos" (Bilbo, 1829 - 1901) izan zen sortzailea.
Administrazioa Bilboko Maria Muñoz kalean 10an zegoen. Bere orrialdetan informazio lokala zen nagusi. 1922an, tipografoen greba bat izan zela, apiriletik uztaila arte ez zen agertu. Ondoren, El Nervión y la tarde izena hartu zuen. Denborarekin egunkaria errepublikanismoaren aldeko jarrera hartu zuen. 1937an, frankisten okupazioarekin batera, desagertu zen. Izen berarekin beste aldizkari bat egon zen Bilbon 1856an

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20160411173742/http://www.liburuklik.euskadi.net/handle/10771/11968
* ↑ Carlos Bacigalupe, Bilbao, 2016ko ekaina, 34.or.
* ↑ (Gaztelaniaz) El Nervión : periódico político, mercantil, literario y de interés del país

## Kanpo estekak

* "El Nervión" egunkariaren ale guztiak liburukliken irakurgai
* Carlos Bacigalupe, "Nace un diario finisecular llamado El Nervión", Bilbao, 2016ko ekaina, 34.or.
* Datuak: Q24482772
# El Niño (filma)

    Artikulu hau filmari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Niño».
El Niño (euskaraz 'Umea') 2014ko Daniel Monzón espainiar zinema zuzendariaren thriller bat da. Filmak lau Goya Sari irabazi zituen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Gibraltarko itsasartean, bi gazte narkotrafiko munduan sartuko dira. Aldi berean, bi polizia bere bila joango dira.

## Aktoreak

* Jesús Castro: El Niño.
* Luis Tosar: Jesús.
* Sergi López: Vicente.
* Bárbara Lennie: Eva.
* Ian McShane: El Inglés.
* Eduard Fernández: Sergio.
* Mariam Bachir: Amina.
* Jesús Carroza: El Compi.
* Moussa Maaskri: Rachid.
* Said Chatiby: Halil

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17859530
# El Noticiero Bilbaíno

El Noticiero Bilbaíno 1875 eta 1937 artean Bilbon argitaratzen zuten egunkaria izan zen.
Bigarren Karlistaldian sortua, Manuel Etxebarria bere lehenengo zuzendaria izan zen. Foruzalea eta euskaltzalea, Fidel Sagarminagaren korronte foruzale gogorren ahotsa izan zen. Antonio Trueba idazleak Hoja Literaria atala zuzendu zuen. Ideologikoki kontserbadorea, Bigarren Errepublikaren hasieran irakurrienetariko bat izan zen. Gerra Zibilean desagertu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Louzao Villar, Joseba. (2011). Soldados de la fe o amantes del progreso: Catolicismo y modernidad en Vizcaya (1890-1923). Logroño: Genueve Ediciones, 243 or..
* ↑ Corcuera Atienza, Javier. (1979). Orígenes, ideología y organización del nacionalismo vasco: 1876-1904. Siglo Veintiuno de España Editores, 133 or. ISBN 84-323-0367-4..
* ↑ Garitaonaindía Garnacho, Carmelo; Granja Sáinz, José Luis de la; versalita, Santiago de; Tuñón de Lara, Manuel. (1990). Comunicación, cultura y política durante la II República y la Guerra Civil: País Vasco (1931-1939). , 333 or..

## Kanpo estekak

* «El Noticiero Bilbaino» egunkariaren ale guztiak Liburuklik-en irakurgai
* Datuak: Q30160924
* Multimedia: El Noticiero Bilbaíno / Q30160924
# Elutsetako Harkaitza

Elutsetako Harkaitza edo Elutxetako Harkaitza, Mendioker ere deitua, Urnietako udalerrian dagoen haitz bat da, Hernaniko Agerreburu muinoaren hegoaldean eta horretatik Arrikarteko lepoak bereizia. 246 metroko altuera du eta nabarmena da mendebaldera duen malkarragatik, non eskalada praktikatu daitekeen.

## Erreferentziak

* ↑ Santa Barbara edo Agerreburu?, berria.info.
* ↑ «Gipuzkoa» b5m.gipuzkoa.eus (Noiz kontsultatua: 2023-04-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16516993
# Elurzuloak

Elurzuloak mendia Altzania mendilerroan dagoen mendi arabarra da.

## Abiapuntuak

* Araiatik: 2 Ordu eta 15 minutu

## Ikus, gainera

* Arabako mendiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256781
# Elurzulo

Elurzuloa izotza edo elurra gordetzeko edo kontserbatzeko prestatu ohi zen tokia da.
Antzinako Erroman jadanik erabiliak izan arren, batez ere XVI. eta XIX. mendeen artean zabaldu zituzten, XX. mendean hozkailuak zabaldu zituzten arte. Izotza batez ere medikuntzarako erabili zuten, sukarra jaisteko, odoljarioak oztopatzeko edo zaintiratuetan.

## Euskal Herrian

Gipuzkoan herri askok bere elurzulo zuten: Andoain (Onddo), Azpeitia (bi Xoxoten), Zegama (Aratzen), Deban (bi), Elduain (Galoegi), Gabiria, Irun (Arburu, Elurretxe, Pikabea, Sarjiñola, Urdiñegi), Oñati (Artzanburu), Oiartzun (Aiako Harria), Errezil, Errenteria (Aldura, Pertsele), Urnieta (Altzibar, Mantale, Tximista), Bergara.
Bizkaiak behintzat 22 elurzulo zituen. Ibaizabalen hegoaldean 19 eta Oizko magaletan beste hiru: Ganbe (595 metroko altueran, Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz), Maska (400 metroko altueran, Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz) eta Kortaguren (565 metroko altueran, Ziortza). Azken hauek etxola bat zuten putzuak ziren. 800 metro baino gutxiagoko altuera egotean, putzuaren ahoan etxola zegoen, barruko izotza babesten zuena.
Nafarroan ezaguna da Erriberriko Errege Jauregiaren oinetan dagoen elurzuloa, arrautza-oskol itxura duena.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Elurzulo. .
* ↑ Labeaga, Juan Cruz. (1982). Los pozos y el comercio de la nieve en Viana y aras. in: Cuadernos de Etnología y etnografía de Navarra. XIV Iruñea, 262 or..
* ↑ Olañeta, Amaia; Urkiola, Argiñe. Txondorrak, karobiak eta elurtzuloak. Bergarako Udala ISBN 978-84-923475-0-6..
* ↑ Neveras de Bizkaia. Bilbo: Bizkaiko Foru Aldundia.
* ↑ Calvo Barco, Angel Maria. (1997). Los neveros, una actividad desaparecida en nuestras montañas. in: Zainak. Eusko Ikaskuntza, 203-213 or. ISSN 1137-439X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q253893
* Multimedia: Icehouses / Q253893
# Elusa

Elusa (gaur egungo Eauze hiria) Novenpopulania erromatar probintziako hiri bat izan zen. X. mendean Elsa, gaskoiz Euso eta, gero, frantsesez Éauze bilakatu zen.
K.a. 56. urtean erromatarrak hara ailegatu zirenean elusateen hiriburua handik hiru kilometrotara hegoalderantz izan zen. I. mendean hiria eraiki zuten, Gélise ibaiaren ondoan. Civitas bilakatu eta III. mendean metropoli izendatu zuten, probintziako hiriburu bilakaturik. V. mendetik aurrera gainbeheran zegoen.

## Elusatar ezagunak

* Rufino, 335-395, kontsul eta Arkadio enperadorearen tutorea.
* Santa Silvia Akitaniakoa, 330 - 406, Rufinoren alaba.
* San Filiberto, 616-684, abadea.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Pierre Pisani, ed. La Domus de Cieutat, histoire d'un quartier de l'antique Elusa. Elusa, 120 or. ISBN 978-2-9555083-0-5..
* ↑ (Frantsesez) Goihenetxe, Manex. (1998). Histoire générale du Pays basque. 1 Donostia / Baiona: Elkarlanean, 492 or. ISBN 2913156207. OCLC .41254536.

## Kanpo estekak

* Elusa, capitale Antique Museoa, Elusako domusa ikusteko aztarnategi bisitagarria eta Séviaceko erroamatar villa batzen dituen eskaintza turistikoa.
* Datuak: Q3051786
# Elva

Elva Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 78 biztanle ditu, 26,22 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Elvak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bellino Prazzo Sampeyre Stroppo Casteldelfino

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18208
* Multimedia: Elva (Italy) / Q18208
# Elurtegi

Elurtegia (izoztegia edo hormagunea ere deitzen zaio) elur -pilaketa nahiko txikia da, eta, itzalak eta berau hartzen duen lur-forma partikularrak babestuta, udan tenperatura altuagoetan bizirauteko gai dena, betiko elurren mugatik beherakoa da, zirkuko glaziar txiki bat bezala. Oso sarri izaten dira mendiko goi-guneetan, non neguan erortzen den elur guztia ez baita guztiz urtzen udaberrian eta udan. Latitude altuetan elur eremuak ia edozein altitudetan aurki daitezke. Erdialdeko latitudeetan 2.500 metrotik edo 3.000 metrotik aurrera kontzentratzen dira, eremuaren arabera. Planetaren eremu epeletan, 4.000 edo 5.000 metrotik gora kokatzen dira. Azalera jakin batetik, elur eremu bat glaziartzat har daiteke, beraz, hauen dimentsioak ez dira inoiz oso handiak izaten.
Urtutako ura izozten denean elurretan gau hotzetan sortzen den izotz-geruzari izoztegia ere esaten zaio.

## Eraketa

Neguan, elurtearen ondoren elur-geruzak lur osoa estaltzen du. Udaberrian edo udan, elurtea baretu egiten da eta elurra urtzen hasten da, gainazal biluziak utziz. Elurrik gabeko gainazal horiek hazten dira, elurra duten gainazalak murrizten diren punturaino, elurtegiak osatuz.
Glaziar baten eta elurtegi baten arteko aldea ez da soilik lehenaren lodiera handiagoa. Funtsean, elurtegia izotz masa estatiko bat da eta, oro har, txikiagoa da. Dena den, glaziarra berezko mugimenduaz hornituta dago, hau da, higadura ahalmen handia du eta morrenak sortzen finkatzen diren materialak garraiatzen ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2733083
* Multimedia: Névés / Q2733083
# Elusia

Elusia Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Elusia enalis da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Elusia enalis | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5229505
* Espezieak: Elusia
# Eulamprotes

Eulamprotes Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Tinea atrella da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Eulamprotes altaicella | daturik gabe |
| Eulamprotes atrella | daturik gabe |
| Eulamprotes atrifrontella | daturik gabe |
| Eulamprotes baldizzonei | daturik gabe |
| Eulamprotes buvati | daturik gabe |
| Eulamprotes gemerensis | daturik gabe |
| Eulamprotes germarella | daturik gabe |
| Eulamprotes graecatella | daturik gabe |
| Eulamprotes helotella | daturik gabe |
| Eulamprotes immaculatella | daturik gabe |
| Eulamprotes isostacta | daturik gabe |
| Eulamprotes kailai | daturik gabe |
| Eulamprotes libertinella | daturik gabe |
| Eulamprotes mirusella | daturik gabe |
| Eulamprotes nigritella | daturik gabe |
| Eulamprotes nigromaculella | daturik gabe |
| Eulamprotes occidentella | daturik gabe |
| Eulamprotes ochricapilla | daturik gabe |
| Eulamprotes parahelotella | daturik gabe |
| Eulamprotes phaeella | daturik gabe |
| Eulamprotes plumbella | daturik gabe |
| Eulamprotes superbella | daturik gabe |
| Eulamprotes unicolorella | daturik gabe |
| Eulamprotes wieseri | daturik gabe |
| Eulamprotes wilkella | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5408753
* Multimedia: Eulamprotes / Q5408753
* Espezieak: Eulamprotes
# Eulatz

Eulatz edo Eurlatz Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1281 metroko garaiera duena. Ez da oso mendi ezaguna, baina, hala ere, oso banandua dago. Mendizaleek Pagomari izen okerra ematen dioten tokitik oso gertu dago, benetan Intzazelai deitzen den bitartean. Natura parkea sortua izan aurretik, ohikoa zen toki honetara kotxean joatea, "aparkaleku" bezala erabiltzen zena. Gaur egun, trafikoagatik, debekatu egin da, eta, beraz, kotxea Guardetxen utzi behar da. 35 minutu behar dira Guardetxetik Pagomarira doan tartea egiten.
Eulatzen tontorrak, bere lenarrezko lurrak pagadi trinko batekin estaltzen ditu, Aralarzalea den mendizalearen begirada bakarrik erakartzen duena. Iparrekialdera, Txamenirekin lotua dago, Ipuzmeaka izeneko mendi eta lepoaren bitartez.

## Irispideak

Guardetxetik, Intzazelaira joan behar da. Hemendik, Ipuzmeaka lepora iristen da, mendiaren iparraldean, lur garbitik aurrera eginez. Hemendik, gailurra jarraitu behar da hegoalderantz, pagadian sartu eta, lehenik Ipuzmeaka mendiaren tontorrera iritsiz, eta, ondoren, Eulatzena. Intzazelaira iritsi aurretik, arrokan irekia, Kolosobarnea izeneko lepoa dago. Tontorreranzko ibilbideak, oso lur trabatuz jarraitzen du, pagadiko trinkotasunetik. lenarrak estalitako trinkotasun hauetatik lainoarekin igarotzea, kontu zaila izan daiteke beharrezko diren orientatzeko baliabiderik ez izanez gero.

## Kanpo estekak

* euskal-herria.org webgunean
* Datuak: Q12257405
# Eulamprus

Eulamprus Scincidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira.

## Espezieak

* Eulamprus heatwolei Wells & Wllington, 1983
* Eulamprus kosciuskoi (Kinghorn, 1932)
* Eulamprus leuraensis Wells & Wellington, 1983
* Eulamprus quoyii (Duméril & Bibron, 1824)
* Eulamprus tympanum (Lönnberg & Andersson, 1915)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q751866
* Multimedia: Eulamprus / Q751866
* Espezieak: Eulamprus
# Eremu euskaldunak

Eremu euskaldunak legearen arabera ofizialtasun osoa dutenak Euskal Autonomia Erkidegoa osorik eta Nafarroako zonalde euskalduna da.

## EAE

Lurralde honetan, euskarak gaztelaniarekin koofizialtasuna elkarbanatzen du, hau da, edozein administrazioko bulegotan euskaraz elkarrizketa bat izateko eskubidea duzu, eta kontsultara zoazenean langileria zuri euskaraz erantzuteko ahalmena izan beharko lukete. Gainera, diru laguntzak jasotzen ditu bere erabilera sustatzeko, esaterako: antzerkiak, gazteentzako programak eta abar.

## Nafarroa

Foru Erkidegoan, Euskararen Foru Legearen arabera hiru lurralde mota bereiz ditzakegu: Zonalde edo lurralde erdaldunean euskarak ez du inongo ofizialtasunik. Edozein beste lekutan bezain babestuta dago. Lurralde euskalduneko egoerak EAEkoaren antza du, gaztelaniarekin koofiziala izaten eta lurralde mistoan bi aldeen nahasketa dago.

## Iparraldea

Ipar Euskal Herrian, Frantziako Estatuak dioenez, frantsesa da herrialdeko hizkuntza bakarra eta ez du euskara ofizialtzat ematen. Euskal ekintzak egin nahi duenak bere kabuz ordaindu beharko ditu, edo alkarte espezifikoei eskatu, eta ez Gobernuari. Bestalde, Euskal Herri frantsesa ez du departamenturik edo "autonomia erkidego"rik, Pirinio Atlantikoak departamentuan baitago. Honek euskal kulturari oraindik garrantzi gutxiago ematea dakar.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257006
# Eremu huts

Eremu hutsa (ingelesez Zone of Avoidance) gure galaxia den Esne Bideak iluntzen duen gaueko zeruko eremu bat da. Uste denez, izen hau, lehen aldiz, 1878an Richard Proctorrek idatzitako dokumentu batean erabili zen, John Herschelen Nebulosen Katalogo Orokorrean nebulosen banaketari erreferentzia eginez.

## Orokortasunak

Esne Bideko planoko (plano galaktikoa) gasak, izar hautsak eta izarrek eurek galaxiatik kanpoko eremuetatik datorren espektru optikoaren (espektru ikusgarriko uhin luzerak) %20 xurgatu eta sakabanatzen dute. Ondorioz, galaxiaren katalogo optikoak oso osatugabeak dira plano galaktikotik gertu, baita oso zehatzgabeak ere, inguru honetatik igarotzen den argiaren ahultzearen ondorioz gertuko izarrak urruneko galaxiekin nahastu ahal izango bailirateke.
Eremu hau eragozte eremu bezala ere ezagutzen da, beste galaxia batzuk eremu honetara hurbiltzea eragozten dutela baitirudi (hautespen zehartasun kasu bat). Historikoki, astronomoek eremu honetan galaxiaren kanpoaldea aztertzea eragotzi dute eta objekturik errazenei heldu die.

## Azken aldiko ikerketak

Azken urteetan, proiektu ugari saiatu dira eremu honek gure ezagutzan eragin duen zuloa murrizten. Proiektu hauek gasak eta izarren hautsak espektru optikoko uhin luzerei soilik eragitean oinarritzen da. Euren eragina oso txikia da infragorriaren kasuan, eta ez du efekturik irrati uhinen kasuan.

### Infragorria

IRAS eta 2MASS bezalako infragorriko ikerketek eremu honetan galaxiaz kanpoko zeruko ikuspegi osoago bat eman digute. Izan ere, 1968an infragorrizko igorpenari esker, Paolo Maffeik eremu honetan, bere izena daramaten bi galaxia handi aurkitu zituen: Maffei I eta Maffei II.

### Irrati espektrua

Irrati espektruan eginiko ikerketek, bereziki HI bezala ezaguten zen hidrogeno neutroaren igorpenak erabiliz, infragorria erabiliz aurkitu ezingo ziren galaxia asko detektatzea ahalbidetu dute. Adibide bezala, Dwingeloo 1 eta Dwingeloo 2.
Hala ere, oraindik oso zaila da gutxi gora-behera zeruaren %10aren ikerketa, galaxiatik kanpoko objektuak bere barneko izarrekin nahas baitaitezke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2081504
# Eremu iluneko mikroskopio

Eremu iluneko mikroskopioa mikrobio biziak eta tindatu gabeko zelulak ikusteko erabili ohi den mikroskopioa da. Argi-sorta oso indartsua behar du eta baita kondentsadore berezia ere.
Mikroskopio honen berezitasuna bere kondentsadorean datza: kondentsadore honek argiaren izpiak desbideratzen ditu objektibora irits ez daitezen. Objektibora iristen den argi bakarra da espezimena jo eta hark desbideratzen duena. Horren ondorioz, espezimena argi ikusten da, atzealde ilun baten gainean.
Mikroskopio honen printzipioa fisikoa hauts-partikulak gela ilun batean argitzen direnean gertatzen den bera da, eguzki-izpi batek hauts-partikula horiek jotzen dituenean. Honi Tyndall efektua deritzo.
Mikrobiologian mikroskopio mota hau oso baliagarria da bakterioen mugimendua ikusteko, flageloak ondo bereizten baititu. Era berean, Treponema pallidum bakterioa ikusteko lagin klinikoetan erabili ohi da.
Fase kontrasteko mikroskopioa agertu aurretik eremu iluneko mikroskopioa zen zelula biziak aztertzeko erabiltzen zen bakarra.

## Erreferentziak

* ↑ Madigan M.T., Martinko J.M., Parker J. Brock Mikroorganismoen biologia (2007) E.H.U-ak euskaratua: 53 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1

## Kanpo estekak

* Datuak: Q899540
* Multimedia: Dark-field microscopy / Q899540