# Alde Zaharra (Bergara)

Bergarako Alde Zaharra Gipuzkoako Bergara udalerriko herrigunea edo alde zaharra da.

## Historia

Bergara izenarekin ageri den lehen aipamena 1050. urtekoa da, baina hiribildua 1268an sortu zen. Ariznoa izeneko lekuan herri bat sortzeko agindua eman zen Alfontso X.a Gaztelakoak, eta halaxe Bergara sortu zen.
Bergarako hirigunea Deba ibaiaren ibilbideari egokitzen zaio. Pendiz txikia dagoen inguruan eraiki zituzten gune nagusia eta Bidekurutzeta errebala, uholdeetatik hobeto babesteko. Masterreka eta Zubieta errebalak, berriz, ibaiaren eta hirigunearen artean daude, eta urarekin arazo gehiago izaten dituzte; 1593ko uholdeetan, adibidez, kalte handiak jasan zituzten. Suarekin ere hainbat buruhauste izan zituzten, etxeak egurrez eginak baitzeuden. Arazo horri aurre egiteko, suaren aurkako arautegiak egin zituzten, eta etxeak nola berreraiki ere arautu zuten.
Hirigunea, nagusiki, hiru kalek osatzen dute, Goenkalek, Artekalek eta Barrenkalek, eta, oro har, egoera onean dago, nahiz eta zenbait erakusleihok erabat desitxuratu dituzten eraikinak. Aldaketarik handienak XVI. eta XIX. mendeetan egin zituzten; San Martin plaza egiten hasi ziren, eta jatorrizko merkatua desagertu egin zen poliki-poliki. Garai horretan eraiki zituzten Azedo Loiola jauregia eta Arruriaga kalea (Masterreka errebaleraino luzatu zuten Barrenkale kalea).
Bidekurutzetako errebala ia hirigunea bezain zaharra da, baina San Martin plazaren ondoan dagoen zatian, eraikinek guztiz galdu dute Erdi Aroko egitura (XIX. mendekoak dira nagusiki). Bidekurutzetako errebalak plaza ere izan zuen, eta ospe handiko merkatua egiten zen 1700. urte arte. Jende asko biltzen zen, eta kontratu eta salerosketa asko egiten ziren. Bide azpiegitura ona behar zuen horretarako Bergarak, eta jendeari aterpe emateko lekuak ere bai.
Masterrekako errebalean oihal fabrika bat eraiki zuten -Egino Mallea jauregia ere hartu zuen- eta pabiloi moduko bat (420 metro zen luze); ondorioz, han zeuden eraikin asko eta asko desagertu egin ziren. XIX. mendean, Magdalena ospitalea desagertu zen, eta halaxe lotu zuten Artekale kalea Ariznoa plazarekin eta San Pedrorekin.
Gotorleku eta dorre asko ditu Bergarak. Funtzio militarra eduki zuten, baina ez zen horretara mugatzen horien zeregina: hiribilduak zeukan ahalaren erakusgarri ere baziren. Dorre horiek bide bazterretan eraikitzen zituzten, errebaletan, zubi inguruetan eta bestelako pasabidetan.

## Ondasun higiezin nabarmenak

* Arrese etxea
* Artekale 15. zenbakiko etxea
* Aroztegi jauregia
* Arrese jauregia
* Arrizuriaga jauregia
* Azedo Loiola jauregia
* Azkarate Marutegi etxea
* Bereterio edo Zuloaga juregia
* Bergarako epaitegiak
* Bergarako Errege Mintegia
* Bergarako udaletxea
* Bidekurutzeta 26. eta 28. zenbakiko etxeak
* Egino Mallea jauregia
* Errekalde jauregia
* Errotalde jauregia
* Goenkaleko 3. zenbakiko etxea
* Irizar jauregia
* Iturbe etxea
* Izagirre Moiua jauregia
* Jauregi etxea
* Laureaga jauregia
* Moiua Barrena jauregia
* Olaso dorrea
* Ondartza dorrea
* Ozaeta jauregia
* Santa Ana baseliza
* Plaza Nagusia edo San Martin Agirre plaza
* San Pedro Ariznoakoa eliza
* Zabala-Ondartza/Iturritxo etxea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492349