OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lurpeko burdinbidea

    Artikulu hau ezkutuko ibilbide-sareari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Underground Railroad».
Lurpeko burdinbidea (ingelesez: Underground Railroad) XIX. mendean Hegoaldeko Estatu Batuetako plantazioetatik Iparraldeko estatuetara edo Kanadara afroamerikar esklabo iheslariei laguntzeko antolatu zen ezkutuko ibilbide sarea izan zen.
Sare honen izendapenaren arrazoia, ezkutuko jarduera zenez, esklabo jabe eta ehiztariak ez ohartzeko asmoz, antolatzaileek burdinbideari buruzko metaforak erabiltzean datza. Adibidez, gidariak edota makinariak Hegoaldeko estatuetan esklabo iheslariei ihes egiten laguntzen zieten pertsonak jasotzen zuten izendapena zen. Gidariek esklabo iheslariei mozorroak, mapak, non babestu eta lo egin, eta batzuetan ihes egiten ere laguntzen zieten. Gidari hauek borondate irmo eta kastako gizaseme ausartak izan ohi ziren, garai hartan Hegoaldeko estatuetan esklabo iheslariak ezkutatu edo haiei ihes egiten laguntzea oso delitu larria baitzen, maiz heriotzarekin zigortua.
Bestelako izendapenak honakoak ziren: bidaiariak = esklaboak, errailak = ihesbideak , geltokiak = gordeleku edo babeslekuak, Geltoki Nagusia antolakuntzaren egoitza nagusia, eta helmuga Iparraldeko estatuak edo Kanada.
Ezkutuko jarduera zenez, maiz lurpeko burdinbideko kideak elkarren artean ezizenez bakarrik ezagutzen ziren, betiere haietako baten bat atzeman eta gainontzekoen nortasuna aitortuko balu, guztien segurtasuna kinka larrian jarriko bailuke. Era berean, gidariek esklabo iheslariei been nortasuna nahiz sarearen izatearen berri sekretupean izateko zin eginarazten zieten.
Berharbada, lurpeko burdinbideko kiderik ezagunena Harriet Tubman, ezizenez Esklaboen Moises, abolizionista izan zen. Maryland estatuko plantazio batean esklabo gisa jaio eta 1848an Iparraldera ihes egitea lortu zuen. Orduan, lurpeko burdinbidera gidari lanak egiteko elkartu eta hurrengo urteetan zehar Hegoaldeko estatuetara 19 aldiz ezkutukako joan-etorriko gidari lanak burutu zituen, guztira ehundaka esklaboei Iparraldera ihes egiten lagunduz. Esklabistek Tubman bizirik ala hilik atzemateagatik diru-saria ipintzera ere iritsi ziren, baina Tubmanek bere gidari lanetan buru-belarri jarraitu zuen.
Behin AEBetako Gerra Zibila (1861-1865) amaitu eta esklabotza herrialde guztiak ofizialki ezeztatzean, lurpeko burdinbidea ere desegin egin zen. Gerra garaian ere, lurpeko burdinbideko kideek ordurako zuten beren eskarmentu eta lurraldeei buruzko ezagutzari esker, Iparraldeko Armadari lagundu zioten.
Lurpeko burdinbidearen urte luzeetako ezkutuko lanak milaka esklabo askatu eta iritzi publikoan kausa abolizionista hedatzea eragin zuen.

## Kanpo estekak

* A study of the Underground Railroad. (Ingelesez)
* Datuak: Q868393
* Multimedia: Underground Railroad / Q868393
# Lurpeko meategi

Lurpeko meategia mineralak ustiatzeko metodo bat da, lurraren azpian egiten dena. Hobira iristeko sarbideak aire zabalekoan baino konplexuagoak dira: lurrean beheranzko meazuloak egiten dira ustiatu beharreko hobira iritsi arte. Hau lortzen denean, geruzarekiko paraleloak diren meazuloak eta beste zeharkako batzuk egiten dira mineraleraino iristeko. Erauzitako materiala bagoneta edo kamioien bidez garraiatzen da edo igogailuen bidez ateratzen da lurzorura. Lurpeko meategietan lan egin ahal izateko honako zerbitzu hauek egotea ezinbestekoa da: aireztapena errazteko aire-ponpa eta haizagailuak, lurpean sor daitekeen ura kanporatzeko ponpa zurgatzaileak, ustiapen-eremurako horniketa-zerbitzua, langileak batetik bestera mugitu ahal izateko bideak eta materialaren mantentzerako zerbitzua. Lurrazalera ateratako mineralen ezaugarrien arabera, prozesu ezberdinak aplikatuko zaizkie saldu aurretik: prozesu mekanikoa (xehe-xehe egin, garbitu, sailkatu, etab.), prozesu fisikoak (material erabilgarria kontzentratu) edota prozesu fisiko-kimiko konplexuagoak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q368394
* Multimedia: Underground mining / Q368394
# Lurpekariak

Lurpekariak Iruñean 2017 urtean sorturiko musika taldea da. Herri kanta tradizionalak jazz estiloko musika esperimentalarekin nahasten dituzte.

## Diskografia

* Itsasotik iturrira (Errabal Jazz, 2018)

## Erreferentziak

* ↑ «Lurpekariak — Gaztelupeko Hotsak» www.hotsak.com (Noiz kontsultatua: 2018-11-02).
* ↑ Itsasotik iturrira. (Noiz kontsultatua: 2018-11-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61365669
# Lurperatuko zaituztegu

Lurperatuko zaituztegu! (errusieraz: Мы вас похороним!, translit.: My vas pojorónim!) 1956ko azaroaren 18an, Moskuko poloniar enbaxadan burututako ekitaldi batean, orduko Nikita Khrustxov, Sobietar Batasuneko presidenteak bertaratutako mendebaldeko enbaxadoreei aipatutako esaldi ospetsu bat izan zen.
Gerra Hotzaren garaia zenez, eta munduan tentsio etengabea bizi zenez, esaldi honek harridura sortu zuen, batzuengan baita izua ere.

## Testuingurua

SESBko estatuburuak sobietar komunismoaren erregimenaren ustezko "nagusitasun intrintsekoa" adierazi nahi izan zuen, haren bitartez mendebaldeko kapitalismoa menderatzen amaituko omen zuen, marxisten arabera bere "barne kontraesanen" preso baitzegoen, "maila sozial aurkarien, burgesiaren eta proletarioen arteko ezinikusia" zela eta.
Izan ere, jatorrizko esaldia nolabait aldatua izan zen. Benetakoa honakoa izan baitzen:
| « | "Zuon gustukoa izan ala ez, historia geure alde dago. Lurperatuko zaituztegu." | » |
1963ko abuztuaren 24an, Khrustxov berak esandakoa berretsi eta aurrez aipatutako kontzeptuak argitu nahi izan zituen, orduko Jugoslaviako Josip Broz Tito mariskalari egindako bisitaldi batean burututako hitzaldi batez baliatuz. Hartan sobietar estatuburuak honakoa aipatu zuen:
| « | "Behinola [duela 7 urtea] honakoa esan nuen: 'lurperatuko zaituztegu', eta horregatik arazoak izan nituen. Noski, ez zaituztegu pala batekin lurperatuko. Zeuon langile mailak egingo du." | » |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1076702
# Lurpeko suge

Lurpeko sugea (Blanus cinereus) Iberiar Penintsulan bizi den Amphisbaenidae familiako narrasti ezkatatsua da.

## Erreferentziak

* ↑ Václav Laňka; Zbyšek Vít. (1985). Amphibians and Reptiles. Hamlyn, 162 or. ISBN 0600305716..
* Datuak: Q200664
* Multimedia: Blanus cinereus / Q200664
* Espezieak: Blanus cinereus
# Llívia

Llívia Kataluniako udalerria da, Cerdanya eskualdean eta Gironako probintzian kokatua. Espainiak Frantzian duen enklabea da, beti ere Cerdanyako lurrek inguratua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 1.589 biztanle zituen eta 12,93 km²-ko azalera.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 996 | 979 | 875 | 762 | 735 | 721 | 778 | 861 | 921 | 854 | 1.006 | 1.589 |

## Ikus, gainera

* Gironako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Llíviako Udalaren webgunea
* Datuak: Q13745
* Multimedia: Llívia / Q13745
# Lo-Reninge

Lo-Reninge (nederlanderaz ahoskatua: ˌloːˈreːnɪŋə),Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Lo, Noordschote, Pollinkhove and Reninge. 2013ko urtarrilaren 1ean 3.299 biztanle zituen.
Jacques-Albert Senave flandriar margolari jaiolekua da.

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q822790
* Multimedia: Lo-Reninge / Q822790
# Lo-hiri

Lo-hiria lo egiteko baino erabiltzen ez den hiria da. Satelite-hiria ere dei dakioke. Bertako biztanleek kanpoan egin ohi dute lan. Eguneroko mugimendu honek hirietako garraio-arazoak areagotzen ditu.
Lo-hiriak, sarritan, metropoli eremu baten barne egoten dira, baina hirigunetik distantzia batera, hau da, aldirietan. Haien izaera eta kokaguneagatik ekipamendu publikoen gabezia handia izaten dute.
Lo-hirien hazkundea automobilaren garapen eta arrakastarekin batera eman da.

## Ikus, gainera

* Lorategi-hiri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q828359
# Llŷn penintsula

Llŷn penintsula (galesez: Penrhyn Llŷn eta ingelesez: Llŷn Peninsula; halere ingeles hiztunek sarritan izena Lleyn era okerraz itzultzen dute) Galesen ipar-mendebaldean kokatzen den penintsula bat da. Beharbada, Galesen galesera gehien mintzatzen den eremutzat jo liteke.

## Penintsulako udalerriak

* Aberdaron
* Abererch
* Abersoch
* Boduan
* Botwnnog
* Bryncroes
* Brynmawr
* Clynnog Fawr
* Cricieth
* Dinas
* Edern
* Efailnewydd
* Garnfadryn
* Llanaelhaern
* Llanbedrog
* Llanengan
* Llangian
* Llangwnnadl
* Llaniestyn
* Llannor
* Llithfaen
* Llwyndyrys
* Morfa Nefyn
* Mynytho
* Nefyn
* Pentreuchaf
* Pistyll
* Porthdinllaen
* Pwllheli, eremuko hiriburu ez ofizialtzat hartua.
* Rhoshirwaun
* Rhydyclafdy
* Sarn Mellteyrn
* Trefor
* Tudweiliog
* Y Ffôr
* Y Rhiw
Mendi edo muino garrantzitsuenak:
* Yr Eifl
* Gyrn Ddu
* Carn Fadryn
* Mynydd Rhiw
* Garn Boduan
Penintsula inguruan dauden uharteak:
* Enlli uhartea
* Sant Tudwal uharteak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1541249
* Multimedia: Llŷn Peninsula / Q1541249
# Lo-ibiltaria (Štyrský)

Lo-ibiltaria (txekieraz: Námarki siárná) Jindřich Štyrský Txekiar surrealistak egindako pintura da, 1925.

## Deskribapena

Mihise gainean egindako olio-pintatuta da, 60,3 x 30,8 zentimetroko neurriekin. 1965ean, Moravian galeriak (Brno) erosi zuen mihisea.

## Analisia

Estilo-pinturari dagokionez, Shtirskik bere ibilbideko aldi garatutako artifizialismo-estilokoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Sleepwalker. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22976979
# Lm sensors

lm_sensors (Linux-monitoring sensors) utilitate programa bat da, eta Linux sistema eragileetan ibiltzen da. Bere funtzio nagusia, tresnak eman eta driver-en tenperatura, tentsioa eta haizegailua kontrolatzea da. CPU-a edota plaka nagusiaren tenperatura eta haizegailuen rpm-ak monitorizatzen ditu.

## Erabilpena
### Instalazioa

Repositorio nagusitik sentsore paketea instalatuko dugu.

### Lm_sensors konfiguratzen

Usa sensors-detect para detectar y generar una lista de los modulos del Kernel
Honek konfigurazioa sortu eta /etc/conf.d/lm_sensors direktorioan gorde egingo du. Baieztatu YES erantzun duzula egiten dizkizun galderetan. Script-a bukatzen duenean, frogen erantzunak azalduko dira.

## Ikus, gainera

* Linux
* Utilitate programa

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Lm Sensors-en webgunea
* (Gaztelaniaz) Informazio iturria
* Datuak: Q6663016
# Lo

Loa animalien funtzio fisiologikoa da, bizirik irauteko ezinbestekoa dena. Ugaztun eta hegaztietan bereziki garrantzitsua da, eta gizakiarengan oso prozesu konplexua. Burmuinaren atsedentzat hartu izan da, tarteka jarduera handia gertatzen den arren.

## Faseak

* REM ez den fasea:
** 1. fasea: Kontzientzia gutxiagotzea eta esnatzeko zailtasuna
** 2. fasea: Hipotonia muskularra
** 3. fasea: Bizi funtzioen gutxiagotzea
** 4. fasea: EEGn garuneko uhinen gutxiagotzea. Hemen ematen da atsedenaldi handiena. Haurtzaroan hazkunde hormona jariatzen da. Zenbat eta zaharragoa, 4. fasea orduan eta motzagoa.
Lotan hitz egitea, lo-ibiltzea, gauez txiza egitea, gaueko izualdiak… Rem ez den loaldiaren 2 eta 3. faseetan ematen dira.
* REM ("Rapid Eye Movement") fasea:
** Kontzientzia gutxiagotze handiagoa eta esnatzeko zailtasun handiagoa
** Hipotonia muskular handiagoa
** Begien mugimendu azkarra
** Bizi-funtzioen handiagotzea
** Gizonengan erekzioa

## Loarekin erlazionaturiko gaixotasunak

* Insomnio edo loezina.
* Loaren apnearen sindromea.

## Loaren bitxikeriak

2016an egindako ikerketa batek, leku berri batean lehen aldiz lo egiten duzunean nekatuta esnatzen zarelako arrazoia azaltzen du. Ikerketa honek dioenez, gure garunak arrisku egoeratzat jotzen du leku ezezagun batean lo egitea, hori dela eta ezkerreko hemisferioa erneago bihurtzen da eta erraztasun handiagoa du esnatzeko. Ikerlariek oraindik ez dakite zergatik gertatzen den hau baina, azaltzen dute egoera hau ekidin daitekeela lehenengo gau horietan norbere ohiko burkoa erabiliz. Bestalde, azaltzen dute ikas daitekeela "zaintze-sistema" hau itzaltzen.
Bestalde, uste da elektrika indarrak gauak argitu baino lehenagoko garaietan, ohikoena loa bi faseetan banatzea zela. Lehenengo loa (gutxi gorabehera 21:00-23:00), esna-aldia (gutxi gorabehera 23:00-01:00) eta goizeko loa (gutxi gorabehera 01:00-egunak argitu arte).

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Gorvett, Zaria. «The forgotten medieval habit of 'two sleeps'» www.bbc.com (Noiz kontsultatua: 2022-01-31).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La sorpresiva (y olvidada) manera en la que dormía la gente en la Edad Media» BBC News Mundo (Noiz kontsultatua: 2022-01-31).

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q35831
* Multimedia: Sleeping / Q35831
# Lniano udalerria

Lniano Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Świecie barrutian kokatuta. 88,39 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4297 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1907658
ieaKujavia-Pomeraniako voivoderriko udalerriak :
# Mabel Philipson

Mabel Philipson (jaiotzaz, Russell; 1886ko urtarrilaren 2 – 1951ko urtarrilaren 9), Mrs Hilton Philipson izenez ezaguna aktore gisa jarduten ez zuenean, aktore eta politikari britainiarra zen. Londresen antzerki lan ugari egin zituen, besteak beste, Gaiety Girl gisa. Hilton Philipsonekin ezkondu eta gero antzezle lana utzi zuen, 1917an. Senarrak alderdi liberal nazionala defendatu zuen 1922ko hauteskunde orokorretan, eta, arrakasta izan zuen arren, eserlekurik gabe geratu zen. Mabel Philipson alderdi kontserbadorearekin aurkezten zen 1923ko hauteskundeetan, senarrak baino gehiengo zabalagoa lortuz. Horrela, Komunen Ganberan eserleku bat okupatu zuen hirugarren emakumea izan zen, 1918an emakumezkoak hautatzea legalizatu ostean. Berwick-upon-Tweedeko barrutiko parlamentaria izan zen.
Philipsonek ez zuen Parlamentuan hitz egitea gustuko, beraz bere indarrak batzordearen lanean eta bere barrutian zentratu zituen. Italiara 1924an Parlamentuak egindako ordezkaritza bateko kide izan zen, Benito Mussolinirekin bildu zen, "Russell ederra" izenez deitu zuena. 1927an Zahar Egoitzen Erregistroari buruzko Legea proposatu zuen, onartu zena. Philipsonek politikatik alde egin zuen 1929an, senarrak politika utzi zuenean bere negozioetan zentratzeko, esanez "aulkian egoteko arrazoia desagertu egin dela". Denbora tarte batez aktore lanetara itzuli zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6721501
* Multimedia: Mabel Russell Philipson / Q6721501
# Mabillon (Parisko metroa)

Mabillon Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 6. barrutian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera

* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 10. linea (Parisko metroa)
* Jean Mabillon

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) RATPko web gunea
* (Frantsesez) Île-de-France Mobilitésko web gunea
* Datuak: Q974510
* Multimedia: Mabillon (Paris Metro) / Q974510
# Mabinogion

Mabinogion (galeseraz Mabinogi) Erdi Aroko galestar eskuizkribuetan jatorria duten hitz lauz edo prosaz idatziriko kontakizun multzo bat da, halere bere elementu batzuk jatorria ia ziurtasun osoz Burdin Aroan lukete.

## Iruditegia

* Bi erregeak (Ivor Robert-Jones eskulturgilearen 1984ko lana), Harlech gaztelutik hurbil, Gales. Bendigeidfranej bere hiloba Gwernen gorpua darama.

## Kanpo estekak

* Mabinogion idazlanari buruzko webgunea ikusgai (Ingelesez)
* Mabinogion galeseraz irakurgai (Galeseraz)
* Mabionogion ingelesaz eta irudiekin apaindurik irakurgai
(Ingelesez)
* Datuak: Q815523
* Multimedia: Mabinogion / Q815523
# Mablethorpe

Mablethorpe, Ingalaterrako ekialdeko kostaldean dagoen udalerri bat da, Lincolnshire konderrian.
2011n 12.531 biztanle ditu.
* Datuak: Q1882406
* Multimedia: Mablethorpe / Q1882406
# Maben (Mississippi)

Maben Mississippiko herri bat da. Oktibbeha konderrian kokatua dago. 2010ean 871 biztanle zituen, 5,0 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Oktibbeha konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q892584
* Multimedia: Maben, Mississippi / Q892584
# Mabie (Kalifornia)

Mabie Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Plumas konderrian dago, Kalifornia estatuan. 181 biztanle ditu, 9,424842 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Plumas konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5988582
# Lurraren hemisferioak

Lurraren hemisferioak Lurra ekuatoretik moztuta ateratzen diren bi esferaerdiak dira. Bi hemisferio ditu lurrak:
* Hego hemisferioa
* Ipar hemisferioa
Sailkapen batzuetan, ekialdeko eta mendebaldeko hemisferioak ere bereizten dira, Lurra ekuatoretik barik Greenwicheko meridianotik moztuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q399984
* Multimedia: Earth's hemispheres / Q399984
# Lurraren bihotzeraino

Lurraren bihotzeraino (frantsesez: Voyage au centre de la Terre) Jules Verne idazle frantziarrak idatziriko eleberria da. 1864an argitaratu zen. Bertan Otto Lidenbrock irakasle alemaniarrak, Axel ilobak eta Hans islandiar gidariak egindako bidaia azaltzen da.
2003an euskaratuta argitaratu zuten (Iñaki Azkune, "Gero-Mensajero").

## Ikus, gainera

* Eleberri ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q219457
* Multimedia: Journey to the Center of the Earth / Q219457
# Lurraren ardatz

Lurraren ardatza Ipar Poloa eta Hego Poloa lotzen dituen irudizko lerroa da. Lurrak ardatz honen inguruan errotatzen du.

## Ikus, gainera

* Lurraren errotazio
* Datuak: Q1515131
# Mantua (Utah)

Mantua Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Box Elder konderrian kokatuta dago, Utah estatuan. 1.090 biztanle ditu, 14,750319 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Box Elder konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q483588
* Multimedia: Mantua, Utah / Q483588
# Mantua udalerria, Monroe konderria (Iowa)

Mantua udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Monroe konderrian. Azken zentsuaren arabera 456 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Mantua udalerriak 161 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 27.499 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9041967
# Mantua (Virginia)

Mantua Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fairfax konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. 7.503 biztanle ditu, 6,188953 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Fairfax konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1375964
* Multimedia: Mantua, Virginia / Q1375964
# Mantum

Mantum edo aita santuaren kapa 20. mendera arte aita santuek erabili izan duten kapa bat da, bereizten zena ohiko apezpikuen kapa liturgiko batetik luzeago izatean. Aurreko mendeetan gorri kolorekoa zen ohikoan. Zurixkak ezagutu izan dira XIX. eta XX. mendeetan.
XI. eta XII. mendeetan aita santu hautatu berriari mantum edo kapa ematea inbestiduraren sinboloetako bat izaten zen, immantatio esaten zitzaion zeremonia. Vatikanoko II. Kontzilioaren eta Paulo VI.a Aita Santuaren pontifikatuaren ondoren, mantum luze haueak erabili gabe gelditu dira. Ondorengoek kapa normalagoa erabili dute haren ordez. Mantum zahar batzuk kapa ohikoago bihurtu dira ohialak laburtuz, hala nola , Benedikto XVI.a Aita Santuaren pontifikatuan. Benedikto XVI.ak luzera normaleko gotzain-kapa erabili arren, bere morsum edo lokarri berezietan mantum zaharretako estilo bereziki landua erakutsi izan du.

## Erreferentziak

* ↑ «CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Cope» www.newadvent.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).
* ↑ Fidelissimus, Princeps. (2010-07-27). «Noble y Real: El protocolo vaticano: coronación e inauguración papal» Noble y Real (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).
* ↑ «El formal o racional» liturgiapapal.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3844923
* Multimedia: Mantum / Q3844923
# Mantura chrysanthemi

Mantura chrysanthemi kakalardo generoko intsektua da, Chrysomelidae familiakoa.

## Banaketa geografikoa

Ekozona Paleartikoan aurkitzen da, Irlanda eta Ingalaterratik Turkia eta Karpatoetara; baita ere, bestetik, Aljerian eta Marokon aurkitzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Mantura chrysanthemi (Koch, 1803)". NBN Gateway.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2967489
* Multimedia: Mantura chrysanthemi / Q2967489
# Mantxa (departamendua)

Mantxa (frantsesez Manche) Frantziako departamendua da (50), Normandia zatitzetik sortutako bost departamendutako bat. Normandia eskualdean kokatua dago, Mantxaren itsasertzean.
Mugakide ditu Calvados, Orne, Mayenne eta Ille eta Vilaine.
Prefektura Saint-Lô hirian dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 36. araua: Frantziako Errepublikako eskualde- departamendu- eta hiriburu-izenak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12589
* Multimedia: Manche / Q12589
# Mantuako probintzia

Mantua Italiako iparraldean dagoen Lonbardia eskualdeko 12 probintzietako bat da. 2.339 km²ko azalera du eta 2011ko abenduaren 31n 417.454 biztanle zituen. Hiri nagusia eta hiriburua Mantua da.

## Herriak

Acquanegra sul Chiese Asola Bagnolo San Vito Borgo Virgilio $^{(en)}$ Borgocarbonara $^{(en)}$ Bozzolo Canneto sull'Oglio Casalmoro Casaloldo Casalromano Castel Goffredo Castel d'Ario Castelbelforte Castellucchio Castiglione delle Stiviere Cavriana Ceresara Commessaggio Curtatone Dosolo Gazoldo degli Ippoliti Gazzuolo Goito Gonzaga Guidizzolo Magnacavallo Mantua Marcaria Mariana Mantovana Marmirolo Medole Moglia Monzambano Motteggiana Ostiglia Pegognaga Borgo Mantovano $^{(en)}$ Piubega Poggio Rusco Pomponesco Ponti sul Mincio Porto Mantovano Quingentole Quistello Redondesco Rivarolo Mantovano Rodigo Roncoferraro Roverbella Sabbioneta San Benedetto Po San Giacomo delle Segnate San Giorgio Bigarello $^{(en)}$ San Giovanni del Dosso San Martino dall'Argine Schivenoglia Sermide e Felonica $^{(en)}$ Serravalle a Po Solferino Sustinente Suzzara Viadana Villimpenta Volta Mantovana
Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:

## Ikus, gainera

* Italiaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak

* ↑ Bilancio demografico Anno 2011 (dati provvisori). Provincia: Mantova Demo.istat.it

## Kanpo estekak

* (Italieraz) Probintziako gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q16204
* Multimedia: Province of Mantua / Q16204
# Mantxa

    Artikulu hau Espainiako eskualdeari buruzkoa da; itsasoa gaitzat duena beste hau da: «Mantxako kanala»
Mantxa (gaztelaniaz: La Mancha) Gaztela-Mantxa autonomia erkidegoan dagoen eskualdea da. Albacete, Ciudad Real, Cuenca eta Toledoko probintzien artean banatzen da.
Guztira 30.000 km² azalera du ekialdetik mendebalera 300 km eta iparraldetik hegoaldera 180 km izanik. Iberiar penintsulako goi-ordoki eta eskualde naturalik zabalena da, Mesetaren hego-ekialdeko muturra osatuz.
Miguel de Cervantesen Kixotea eleberriak ospea eman zion, azaltzen dituen abenturak eskualde honetan gertatzen baitira.

## Erreferentziak

* ↑ Munduko leku-izen nagusiak euskaraz eta Euskal Herriaren inguruko exonimia
* ↑ Digital.CSIC: La sedimentación salina actual en las lagunas de La Mancha: una síntesis

## Kanpo estekak

* Datuak: Q844209
* Multimedia: La Mancha / Q844209
# Mantua udalerria, Portage konderria (Ohio)

Mantua udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Portage konderrian. Azken zentsuaren arabera 4.576 biztanle zituen, 26.6 milia karratu (69 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Mantua udalerriak 1832 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 30.756 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q429775
* Multimedia: Mantua Township, Portage County, Ohio / Q429775
# Mantura rustica

Mantura rustica kakalardo generoko intsektua da, Chrysomelidae familiakoa.

## Banaketa geografikoa

Ekozona Paleartikoan aurkitzen da, Irlanda eta Ingalaterratik Turkia eta Karpatoetara; baita ere, bestetik, Aljerian eta Marokon aurkitzen da.

## Erreferentziak

* ↑ "Mantura rustica (Linnaeus, 1767)". NBN Gateway.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1846652
* Multimedia: Mantura rustica / Q1846652
# Manfred Wörner

Manfred Hermann Wörner (Stuttgart, 1934ko irailaren 24a - Brusela, 1994ko abuztuaren 13a) alemaniar politikaria izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Heidelbergen, Parisen eta Munichen eta Baden-Wurtemberg estatu federatuko administrazioan lan egin zuen. Jeteko pilotua eta Luftwaffeko ofiziala izan zen. Bundestageko diputatua izan zen 1965 eta 1988 artean eta Defentsa ministroa Helmut Kohlen gobernuan 1982tik 1988ra. NATOren Idazkari orokorra izan zen 1988tik 1994an hil zen arte.
* Datuak: Q60777
* Multimedia: Manfred Wörner / Q60777