OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kale itsu

Kale itsua edo kalezuloa (cul-de-sac galizismoa ere, maila txikiagoan) sarrera eta irteera berdinak dituen kalea da, hau da, alde batetik itxita dagoena. Kale edo bide hauetako batzuek ez dute baimentzen automobilik, egun osoan zehar edo ordutegi batzuekin, baina oinez edo bizikletaz ibiltzeko aukera dago.
Gaur egungo urbanismoan egoten dira kasuak non irteera zuen kale baten itsutzea egiten den, bertatik igarotzen den trafikoa murriztu eta horrek dituen onurak probesteko: zarata eta kutsadura gutxiago, eta segurtasun gehiago.
* Irteerarik gabeko kale bat, Alicanten, Espainia.
* Trafikoarentzat itsua den kale bat adierazteko erabiltzen den seinalea
* Kanada (Quebec)
* Estatu Batuak

## Erreferentziak

* ↑ «kale itsu – Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-08-27).
* ↑ «kale zulo – Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-08-27).
* ↑ «'Cul-de-sac' batetik» Berria 2017-03-02 (Noiz kontsultatua: 2024-08-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12731
* Multimedia: Culs-de-sac / Q12731
# Kale izen

Kale izena edo odonimoa (grezierazko οδός, odós, "kale" + ὄνομα ónoma, "izena") hiri barneko eta kanpoko bideei emandako izendapena da. Toponimiaren azpi-atala da.
Kale izenak helbidearen zati garrantzitsua da, eraikinen kokapena gehienetan kale izenaren arabera ematen baitira, zenbaki batekin zehaztua.
Kale izenek bi zati izaten dute: izen generikoa (bide edo gunearen mota, adibidez "etorbide") eta izen berezia (bide edo gunearen zehazte izena, adibidez "Nafarroa"). Hala ere, kale izen batzuk generikorik gabe eman daitezke (adibidez "Urbieta") eta beste batzuk izen berezirik gabe (adibidez "Bulebarra"). Batzuetan, izen berezia baino izen generikoaren zehazte hutsa da, honen ezaugarriren bat adierazten duena (adibidez "Kale berria").

## Odonimiaren izen generikoa

* Kale, Karrika (hiriko oinarrizko bide mota)
* Kalexka
* Zeharkale
* Zumardi, Zumarkale
* Bide
* Bidehandi
* Pasealeku, Ibiltoki
* Kaia, Molla
* Erribera
* Etorbide
* Hiribide
* Errepide
* Bulebar
* Galtzada
* Kantoi
* Portale
* Zubi
* Bidezubi
* Eskailera
* Bidarri
* Aldapa, Aldatz
* Plaza, Enparantza (hiriko oinarrizko zabalgune mota)
* Plazatxo
* Lorategi (hiriko berdegune txikia)
* Parke (hiriko berdegune handia)

## Erreferentziak

* ↑ Urbieta kalea, Donostia (Kale izendegia)
* ↑ Karrika Handia, Donibane Lohizune
* ↑ Sokamuturra kalexka, Donostia
* ↑ Uribitarte zeharkalea, Bilbo (Kale izendegia)
* ↑ Mazarredo zumarkalea, Bilbo (Kale izendegia)
* ↑ Iturribide, Bilbo (Kaletegia)
* ↑ Adolphe Thiers bideahandia, Donibane Lohizune
* ↑ Kontxa pasealekua, Donostia (Kale izendegia)
* ↑ Martzana kaia, Bilbo (Kale izendegia)
* ↑ Botikazar erribera, Bilbo (Kale izendegia)
* ↑ Armada etorbidea, Iruñea (Kale izendegia)
* ↑ Askatasunaren hiribidea, Donostia (Kale izendegia)
* ↑ Basurtu-Kastrexana errepidea, Bilbo (Kale izendegia)
* ↑ Ategorrietako Galtzada Zaharra, Donostia
* ↑ Santa Maria kantoia, Gasteiz
* ↑ San Antongo zubia, Bilbo (Kale izendegia)
* ↑ Miraflores Larreagaburu bidezubia, Bilbo (Kale izendegia)
* ↑ San Bartolome eskailerak, Gasteiz
* ↑ Mallona bidarriak, Bilbo (Kale izendegia)
* ↑ Santo Domingo aldapa, Iruñea (Kale izendegia)
* ↑ Aihotz plaza, Gasteiz
* ↑ Foruen enparantza, Oñati
* ↑ Gernika lorategia, Bilbo (Kale izendegia)
* ↑ Cristina-enea parkea, Donostia (Kale izendegia)

## Kanpo estekak

* Kale izendegiak: Izenak hautatzeko irizpideak eta erabiltzeko arauak, Mikel Gorrotxategi, Durangon, 2009ko ekainaren 4an (Euskaltzaindiaren gunean)
* Datuak: Q1640962
# Kale gorrian (argipena)

Kale gorrian hitzek esanahi eta erabilera zenbait dituzte:
* kale gorrian, etxegabeen egoera,
** Kale Gorrian, etxegabeen egoera aztertzen duen Donostiako lan-taldea;
* Kale Gorria aldizkaria Ardi Beltza aldizkariaren erreleboa hartu zuen aldizkaria.
* Kale gorrian, Robert Swindellsen liburu bat.
# Kale nagusia, 20 (Hernani)

Kale Nagusia 20 etxea, Hernaniko hirigune historikoan kokatutako etxea da, ondare monumental gisa jasoa dagoena. XVIII. mendean eraikitakoa da.
Eraikin hau kaskoaren atalen barruan barne hartua, erdi aroko oinaren iraupenaren adibidea da: fatxada estua eta sakonera handikoa. Etxe artean dago, oin lauzikizuzena du eta bi isurkitako estalkia, eta gailurra fatxada nagusiarekiko paralelo dago. Behe oina eta bi bizitza ditu eta hareharrizko harlanduz egina dago behe oina eta lehena, kuxindurarekin ezkerreko muturrean. Baoak bi ardatzetan antolatzen dira. Goiko oinean aparejua harri horma luzituz egina dago. Behe oineko hutsarteak oso eder apainduta daude belarri itxurakoak eratzen dituen moldura barrokoarekin. Behe oinean sarbideak ateburua du eta leihoa. Lehen oinean balkoi korritu bat dago behe oinaren eta lehen oinaren artean dagoen taulamentuan oinarrituta. Bigarren oinean beste balkoi korritu bat dago erlaiz molduradun batean oinarritua. Fatxada harburu landuak dituen teilategal batekin errematatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Kultura eta Hizkuntza Politika saila. Kultura Ondarea. (Noiz kontsultatua: 2017-09-21).

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41130962
* Multimedia: Building in Mayor St 20, Hernani / Q41130962
# Kalea guztiona da (muralak)

Kalea guztiona da aldiro-aldiro Zumaiako Erribera kaleko horma batean mural artistikoak margotzen dituen taldea da. Egindako muralak egun gutxitara pintura marroiaren azpian desagertzen ziren beti, Udalaren agindua betez, harik eta Udalaren osaera aldatu zen arte. 2016tik 2019ra 98 mural margotu ziren horma horretan.

## Helburua

Zumaiako Udalak kartel, pankarta, pegatina eta muralei ezarritako debekuen aurka lan egiten du taldeak. Umorearekin, kritikarekin eta konstantziarekin ekiten diote debekuari modu positiboan. Lehen murala 2016ko ekainaren 11n azaldu zen, eta harrezkero 50 baino gehiago izan dira kaleko artearen erakusketa dinamiko honetako irudiak. Denbora joan, denbora etorri, eta egileen jarraikitasunari esker, Erribera kaleko horma hau Zumaiako artearen eta sormenaren erreferentzia bihurtu da, herrikoentzat bertakoentzat eta kanpokoentzat.
Arte efimero honen hainbat irudi sarean ikus daitezke, eta urtero argitaratu izan diren egutegietan ere bai.

## Galeria

* Laino guztien azpitik, zentsura guztien gainetik
* Zentsurak oftalmologora eramaten zaitu
* Gora santelmoak eta adierazpen askatasuna!
* ...oraindik erantzuna jakiteko zain gaude
* We ere (bihotz) CAT
* Joxean Artze eta kartzeletako ume motxiladunak gogoan

## Erreferentziak

* ↑ «Udalak herriko eremu publikoetan ezarritako kartel eta pankarta oro kentzeko erabakia hartu du» Baleike (Noiz kontsultatua: 2018-01-09).
* ↑ «Kalea Guztiona Da - Komunitatea - Baleike.eus» baleike.eus (Noiz kontsultatua: 2019-06-20).
* ↑ Berria.eus. (2019-06-20). «Muralak, mugak salatzeko» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-06-20).
* ↑ «Adierazpen Askatasunaren Txokoari ongietorria -» Baleike.eus (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
* ↑ «Kalea guztiona al da?» Argia (Noiz kontsultatua: 2017-11-22).
* ↑ Erribera kaleko muralak, Kalea Guztiona Da, 2017.

## Ikus, gainera

* Graffitiak
* Ipar Irlandako muralak

## Kanpo estekak

* Kalea Guztiona da Facebook-en.
* Kalea Guztiona Da-ren bloga Baleiken.
* Kalea Guztiona da Youtube-n.
* "Hormek ez dute marroirik nahi"erreportajea Berrian.
* (Gaztelaniaz) "Kalea Guztiona Da" en el programa Boulebard de Radio Euskadi
* Kalea Guztiona Da-ren parte-hartzea Gipuzkoako Batzar Nagusietan. Bideoak: 1, 2 eta 3
* "5 orduko murala 90 segundutan" (Youtube)
* "Zumaian klandestino" Kalea Guztiona Dak egindako abestia eta bideoklipa (Youtube)
* Datuak: Q43526934
# Kaledonia Berriko urmaelak

Kaledonia Berriko urmaelak: uharriaren dibertsitatea eta loturiko ekosistemak$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| NASAren Landsat 7 satelitearen argazkia ||
| Mota | Naturala |
| Irizpideak | vii, ix, x |
| Erreferentzia | 1115 |
| Kokalekua | Frantzia |
| Eskualdea$^2$ | Europa / Ipar Amerika |
| Koordenatuak | 20°24′43″N 164°33′59″E﻿ / ﻿20.41194°N 164.56639°E﻿ / 20.41194; 164.56639 |
| Izen ematea | 2008 (XXXII. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Kaledonia Berriko urmaelak Kaledonia Berrian eta hegoaldeko Ozeano Barean dagoen koralezko uharria da, munduko uharririk luzeenetan bigarrena (Australiako Koral Hesi Handia da luzeena).
Uharriak uharte nagusia eta Île des Pins uhartea inguratzen ditu. UNESCOk Gizateriaren Ondaretzat hartu zituen 2008an.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1330981
* Multimedia: New Caledonian lagoon / Q1330981
# Kaledoniako ubidea

Kaledoniako ubidea (ingelesez: Caledonian Canal, Eskoziako gaeleraz: Canàl Cailleanach) Eskoziako Highland eskualdea ipar-ekialdetik hego-mendebaldera zeharkatzen duen ubidea da, Invernessetik Fort Williamera

## Historia

Thomas Telford ingeniari eskoziarrak eraiki zuen XIX mendean eta berak Suedian eraikitako Göta ubidearen bikia da. Highland Clearances ekarritako despopulazioari aurre egiteko lana sortzea zuen helburu ubidearen eraikuntzak. Bide batez egurrezko untziek Highland eremua zeharkatzeko ibilbide segurua lortu zen.
James Watt fisikariak egin zuen lehen ikerketa 1773an baina ez zen aurrera eraman egitasmoa. 1803an Telford eta Jessopi eman zioten enkargua. 1814an Jessop hil zen arte diseinatzen aritu ziren eta ondoren eraikuntza hasi zuten. Toki urruna izanik, eta beraz azkar bukatu nahian, bi muturretatik hasi ziren lanean eta 1822rako amaitu zen. 1843an Corpach parean itxitura bat hautsi zen eta ubidea ixtekotan egon ziren, baina 1847an James Walkerrek konpondu zuen.

## Ibilbidea

* Beaulyko fiordoa (Inverness ondoan)
* Ness ibaia
* Ness aintzira
* Oich ibaia
* Oich aintzira
* Lochy aintzira
* Lochy ibaia
* Corpach (Fort William ondoan)
* Linnhe aintzira

## Iruditegia

* Lord of Glens ferria.
* Ness ibaia (Inverness).
* Ness aintzira.
* Belauntzia ubidean.
* Lochy aintzira.
* Corpach.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Scottish canals
* Datuak: Q909073
* Multimedia: Caledonian Canal / Q909073
# Kaledonia

Kaledonia (galiako zeltazko eta britoi hizkuntzetako caledetik, kalet eman duena, "gogorra" esan nahi duena bretainieraz), Eskoziaren antzinako latinezko izena da. Britanian, Hadrianoren Harresiaren iparraldera, eta, ondoren, Antoninoren harresiaren iparraldera zegoen lurraldea izendatzen zuen. Erromatarrek sekula ez zuten konkistatu, eta Gneo Julio Agrikolaren espedizio militarrak ere. Ondorioz, sekula ez zen Erromatar Inperioaren zati izan. Tazitoren arabera erromatar itsas armada batek ingurunabigatu zuen, honela, Britania uhartea zela ziurtatuz. Gaur egun, Erresuma Batuko iparraldeko eskualde bat izendatzen du, Eskozian, Clyde ibaia eta Forth ibaiaren estuarioen artean kokatutako istmotik iparraldera.
Toki honetan, VII. menderarte bizi izan ziren pikto edo kaledoniarrak, ia erabat ziur, herri aborigen aurreindoeuropar bat ziren.
Eskotoek konkistatua izan ondoren, Scotia izena hartu zuen, egungo Eskozia izenean eratorri zena.

## Kaledonia Panaman

Ozeanoen artean ibilbide bat ezartzeko beste saiakera bat Darién proiektua izan zen. 1698ko uztailean, bost ontzi abiatu ziren Leithetik (Eskozia), Eskoziako Erresumaren kolonia bat ezartzeko Darienen eta Txinarekin eta Japoniarekin merkataritzarako ibilbide bat eraikitzeko. Kolonoak azaroan iritsi ziren Darienera, eta Kaledonia izena jarri zioten. Espedizioa, baina, ez zegoen prestatuta han topatu zituzten baldintza txarrei aurre egiteko, bertako gaixotasunak eta antolaketa txarra jasan baitzituzten. Kolonoek behin betiko utzi zuten Edinburgo Berria, eta laurehun hilobi utzi zituzten bertan. Zoritxarrez, dagoeneko, beste laguntza espedizio bat Eskoziatik abiatua zen, eta 1699ko azaroan iritsi zen koloniara. Arazo berberak aurkitu zituzten, espainiarren aldetik erasoa eta blokeoa pairatzeaz gain. 1700eko apirilaren 12an, behin betiko utzi zuten Kaledonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.
* ↑ Expedición Darien — Generalidades, descripción detallada, mapas, listas de los buques y los colonos, cronología.:v

## Ikus, gainera

* Kalgako
* Albako Erresuma
* Kaledonia Berria
* Eskozia Berria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1048625
# John Francis Bacon

John Francis Bacon britainiar merkatari eta diplomatikoa izan zen, 1830 eta 1837 artean, Lehen Karlistaldiaren garaian, Bilbon kontsul izandakoa.
Euskal Herriko historiari buruzko bi liburu idatzi zituen: Historia de la revolución de las provincias vascongadas y Navarra. 1833-1837 eta Six years in Biscay : comprinsing a personal narrative of the sieges of Bilbao, in June 1835, and Oct. to Dec. 1836, and of, the principal events which ocurred in that city and the Basque provinces, during the years 1830 to 1837. Victor Luis Gamindek 1838an bigarrena erdaratu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Zumalakarregi Museoa. Azterketa historikoak. , 58 or..
* Datuak: Q5933243
# John Franklin Enders

John Franklin Enders (West Harford, Connecticut, 1897ko otsailaren 10a - Waterford, Connecticut, 1985eko irailaren 8a) estatubatuar biokimikaria izan zen, "Txerto modernoen aita" deitua. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, eta, itzuli zenean, Yaleko Unibertsitatean lizentziatu zen, eta, ondoren, biomedikuntzan, Harvardeko Unibertsitatean. 1954an Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Thomas Huckle Weller eta Frederick Chapman Robbinsekin batera, poliomielitisaren birusaz egin zituen ikerlanengatik. 1960an elgorri-kontrako txertoa aurkitu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312961
* Multimedia: John Franklin Enders / Q312961
# John Fortescue

Ingeles legelaria zen (Norries, Devon, 1394 inguruan - ?, 1480 inguruan). Oxfordeko Exeter Collegen ikasi zuen. Parlamenturako hautatu zuten (1421), Henrike VI.aren garaian erregearen bankuko epaile goren izendatu (1442), eta zaldun armatu izan zen (1443). Kantziler izendatu zuten (1461), eta Eskoziara ihes egin zuen Henrike VI.a erregearekin, eta ondoren Frantziara erbesteratu zen. Lancasterko etxea garaitua izan zenean (1471), Ingalaterrara itzuli, Eduardo VI.ari mendekotasuna aitortu eta erretiratu egin zen. De laudibus legum Angliae (1546an argitaratua) obran, Ingalaterrako monarkia konstituzionalaren gorespena egin zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# John Frederick Kensett

John Frederick Kensett (Cheshire, Connecticut, 1816ko martxoaren 22a - New York, 1872ko abenduaren 14a) estatubatuar Hudson Ibaiaren Eskolako paisaien-margolaria izan zen.
1838ra arte New Havenen aritu zen grabatzaile, eta urte horretan New Yorkera joan zen bankuko billeteen grabatuan lan egitera. 1840an 1840tik 1847ra Europan izan zen Asher Brown Durand, John William Casilear eta Benjamin Champneyrekin margolaritza ikasten.
Estatu Batuetara itzulita, New Yorken ezarri zuen bere estudioa. Ipar-ekialdean eta Mendi Harritsuetan bidaiatu zuen paisaiak margotzeko. Hudson Eskolako eta Diseinuko Akademia Nazionaleko kide izan zen. Arte Museo Metropolitanoaren sortzaileetako bat ere izan zen.
Bere lan nagusia Ingalaterra Berriko eta New Yorkeko estatuko paisaiak izan ziren. Thomas Coleren eragina izan zuen, baina kolore hotzagoak eta eszenografia ez hain dramatikoa erabiltzeagatik bereizi zen. Geroago, bere estiloak luminismorantz eboluzionatu zuen.

## Iruditegia

* Trout Fisherman, 1852. Thyssen-Bornemisza Museoa
* Upper Mississippi, 1855. St. Louis Art Museum
* Lake George, c. 1870, Princeton University Art Museum
* The Old Pine, Darien, Connecticut, c. 1872, Metropolitan Museum of Art, New York City
* View of the Beach at Beverly, Massachusetts, 1860. Santa Barbara Museum of Art
* Lake George, 1860–1869. Thyssen-Bornemisza Museoa
* Mount Washington from the Valley of Conway, 1869, The Wellesley College Museum
* Lake George – Brooklyn Museum
* Lake George, 1869, Metropolitan Museum of Art, New York City
* Eaton's Neck, Long Island in Eatons Neck, New York, 1872, The Metropolitan Museum of Art

## Kanpo estekak

* Datuak: Q982284
* Multimedia: John Frederick Kensett / Q982284
# John Foster Dulles

John Foster Dulles Estatu Batuetako politikaria (Washington, 1888ko otsailaren 25a - Washington, 1959ko maiatzaren 24a). Nazioarteko Zuzenbidean aditua, Estatu Batuetako ordezkaritzaren aholkularia izan zen 1919ko Bake Batzarrean. Eisenhower lehendakariarekin, Estatu Batuetako idazkaria izan zen 1953tik 1959ra. Komunisten kontrako sutsua izan zen. Base militar ugari ezarri zituen munduko estatu askotan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q223677
* Multimedia: John Foster Dulles / Q223677
# John Fowles

John Robert Fowles (Leigh-on-Sea, Essex, 1926 – Lyme Regis, Dorset, 2005) britainiar idazlea izan zen.
Frantses hizkuntzako ikasketak egin zituen Edinburgoko eta Oxfordeko unibertsitateetan. Bigarren Mundu Gerran Britainia Handiaren itsas armadan parte hartu ondoren, irakasle aritu zen Frantzia, Grezia eta Ingalaterrako eskoletan. 1963an argitaratu zuen bere lehenengo eleberria, Bildumaria, neska eder bat bahitzen duen bulegari bati buruzkoa. Haren beste eleberri gehienak bezala, berehalako arrakasta izan zuen eta oso harrera ona irakurleen artean. Ondoren, Magoa (1965) -Greziako uharte batean, engainu misteriotsuen biktima den ingeles irakasle gazte bati buruzkoa- eta Lotinant frantsesaren emaztea (1969) -XIX. mendean kokatutako amodiozko istorioa, egitura narratibo zatikatukoa- idatzi zituen. Kontakizun horietako batzuk zinemara eraman dira. Fowles kontakizun-narratzaile trebea da, eta arreta berezia jartzen du banakoen psikologiaren eta konbentzio sozialen artean sortzen diren gatazketan. Haren obra guztietan azaltzen den gai bat aukeramena da, eta batzuetan irakurlea bera nahastea bilatzen du: Lotinant frantsesaren emaztea eleberrian, adibidez, bi bukaera posible planteatzen ditu. Eleberri horiez gainera, aipagarria du Bolizko dorrea ipuin bilduma, ironikoa, preziosista, kritikak aho batez goretsia.

## Bibliografia

* (1963) Bildumaria (The Collector)
* (1964) Aristos (The Aristos)
* (1965) Magoa (The Magus)
* (1969) Lotinant frantsesaren emaztea (The French Lieutenant's Woman)
* (1974) Bolizko dorrea (The Ebony Tower)
* (1977) Daniel Martin (Daniel Martin)
* (1979) Zuhaitza (The Tree)
* (1982) Mantissa (Mantissa)
* (1985) A Maggot
* (1990) Lyme Regis Camera (Lyme Regis Camera)
* (1998) Wormholes - Essays and Occasional Writings
* (2003) The Journals - Volume 1

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):John Fowlesen web gune ofiziala.
* (Ingelesez): Fowles The Guardianen.
* Datuak: Q214660
* Multimedia: John Fowles / Q214660
# John French

John Denton Pinkstone French, Ypreseko 1. Kondea (1852ko irailaren 28a, Ripple, Kent - 1925eko maiatzaren 22a) britainiar militar ospetsu bat izan zen; Lehen Mundu Gerran ezaguna egin zen.
1874tik aurrera soldadua izan zen. Bigarren Boer Gerran zalditeriaren agintari arrakastatsua izan zen. 1907tik 1912ra armadaren ikuskatzailea izan zen eta 1912tik 1914ko apirilera arte Estatu Nagusiaren agintaria izan zen.
Lehen Mundu Gerraren hasieran Britainiar Armada Espedizionarioaren buruzagi nagusia izendatu zuten. Ypresko guduaren ondorioengatik oso kritikatua izan zen, britainiar galera erraldoiengatik. 1915ean dimititzera behartu zuten eta 1918tik 1921era Irlandako Lord Lotinanta izan zen.
1925eko maiatzaren 22an hil zen, 72 urte zituela.

## Idatzitako liburuak:

* Report of General Sir John French upon his inspection of the Canadian Military Forces (Ottawa 1910).
* The Despatches of Sir John French: I Mons, II the Marne, III The Aisne, IV Flanders (London: Chapman & Hall 1914).
* The Despatches of Lord French...And a Complete List of the Officers and Men Mentioned (London: Chapman & Hall 1917).
* The German and Small Nations: An Interview with Lord French (London: J.J. Keliher & Co 1917).
* 1914 (London: Constable & Co 1919).
* Some War Diaries, Addresses and Correspondence (ed.) Maj The Hon Edward Gerald French (son) (London: Herbert Jenkins 1937).

## Erreferentziak:

* ↑ (Ingelesez) «Field Marshal Sir John French 1st Earl of Ypres» Kent In WW1 2014-10-03 (Noiz kontsultatua: 2019-08-22).
* Datuak: Q335059
* Multimedia: John French, 1st Earl of Ypres / Q335059
# John Frederic Daniell

John Frederic Daniell (Londres, Ingalaterra, 1790eko martxoaren 12a - Londres, 1845eko martxoaren 13a) ingeles kimikaria izan zen.

## Biografia

Royal Societyko kide izendatu zuten hogeita hiru urte zituela, eta kimikako lehenengo irakaslea izan zen King's Collegen. Zenbait tresna asmatu zituen, hezetasuna neurtzeko higrometroa, besteak beste. Oso ezaguna egin zuten elektrokimikaren alorrean egin zituen lanek. Bere izena daraman pila asmatu zuen, Daniell pila. Kobre eta zinkezkoa zen, eta korrontea sortzeko lehenengo iturri ziurra izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q315752
* Multimedia: John Frederic Daniell / Q315752
# Joko-mahai

Joko-mahaia mahai-jokoetan aritzeko diseinatutako altzari mota bat da.
Eskuarki, joko-mahaien eta ohiko mahien arteko desberdintasuna mahai-jokoak oro har edo mahai-joko zehatz batzuk burutzeko diseinatutako taulan dago. Joko-mahai arrunten artean, xakean edo dametan aritzeko 8x8 laukiko taula bat marraztuta dutenak edo backgammon-jokoaren triangelu gorri eta beltzeko taula klasikoa dutenak daude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6011266
* Multimedia: Game tables / Q6011266
# Joko erdi (xakea)

Joko erdia, xakean irekieraren ondoren doan joko fasea da. Honetan jokalari bakoitzak aurkariaren erregeari xake matea eman edota abantailadun amaiera bat lortzeko helburuz piezak mugitzen ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q322259
# Joko-zabaltzaile (errugbia)

Joko-zabaltzailea edo zabaltzailea (ingelesez: fly-half; frantsesez: demi d'ouverture), hamabosteko errugbian, aurrelarien atzean kokatu ohi den jokalaria da; baloia uztartze-erdilariarengandik, alboko sake batetik edo biltze batetik jaso ondoren, jokalari-lerroen arteko jokoa lotzeaz eta taldea aurrerarazteaz arduratzen da. Zabaltzaileak 10 zenbakia darama.

## Joko-zabaltzaile ospetsuak

* Rob Andrew
* Beauden Barrett
* Phil Bennett
* Naas Botha
* Ian Campbell
* Dan Carter
* Felipe Contepomi
* Mark Ella
* Grant Fox
* Barry John
* Jack Kyle
* Stephen Larkham
* Michael Lynagh
* Andrew Mehrtens
* Cliff Morgan
* Ronan O'Gara
* Bennie Osler
* Hugo Porta
* Gareth Rees
* Anna Richards
* Jean-Pierre Romeu
* Jonathan Sexton
* Kennedy Tsimba
* Jonny Wilkinson

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Errugbia Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31209
* Multimedia: Rugby union fly-halves / Q31209