OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Emiliano Álvarez

Emiliano Álvarez Arana (Errenteria, 1912ko urriaren 25a - Viña del Mar, Txile, 1987ko ekainaren 1a) euskal txirrindularia izan zen, 1932 eta 1939 artean profesionala izan zena. 9 garaipen lortu zituen.

## Palmaresa

| 1932 Levanteko Itzulia: etapa 1 1933 Levanteko Itzulia: etapa 1 1934 Ordiziako Klasika Bartzelona-Jaka Bordele-Cognac-Augloume Irun | 1935 Leintz Bailarari Itzulia 5. Euskal Herriko Itzulian 1936 Espainiako Itzulia: etapa 1 Eibarko Sari Nagusia 1939 Pirinioetako Mendateen Zirkuitua |

## Emaitzak

| Lasterketa | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | Ut. | 24.a | - | Ut. | - |
| Espainiako Itzulia | X | X | X | Ut. | 8.a | X | X | X |
| Munduko Txapelketa | - | - | - | - | - | - | - | X |
-: Ez zuen parte hartu Ut.: Utzi zuen

## Taldeak

* Independente (1932-1935)
* Orbea (1936)
* Independente (1937-1939)

## Erreferentziak

* ↑ Urtekaria: Emiliano Álvarez

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2468702
* Multimedia: Emiliano Álvarez / Q2468702
# Eye in the Sky (2015eko filma)

Eye in the Sky (euskaraz Begia Zeruan), 2015eko Gavin Hood hegoafrikarrak zuzendutako thriller film bat da. Helen Mirren, Aaron Paul, Alan Rickman, Barkhad Abdi, Jeremy Northam eta Iain Glen aktoreek antzeztu zuten.
Militar erasoak burutzeko dronak erabiltzearen arazo etiko-moralen gaian jorratzen du.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Kenia, Nairobi, Katherine Powell (Helen Mirren) Britainiar Inteligentziako ofizialak hirian dagoen talde armatu bat atzemateko operazio baten buru da. Talde armatuko kideak misio suizida batean daudela jabetzen direnean, Katherine eta britainiar militarrek bere hasierako "atzemate" misioaren helburua "hiltzeagatik" ordezkatu beharko dute, beren egitasmoa uste baina arriskutsuagoa bilakatu baita. Steve Watts (Aaron Paul) estatubatuar dron pilotuak talde armatuko kideak dauden babeslekua suntsitzeko agindua jasoko du, baina babeslekua dagoen eremuan bederatzi urteko keniar neskato bat sartuko da, britainiar eta estatubatuarren biktima izatera arriskatuz. Orduan britainiarrek babeslekua dronarekin erasotu eta bertan dauden guztiak hil, neskatoa barne, edo misioa bertan behera uzteko erabaki etikoa hartu beharko dute.

## Aktoreak

* Helen Mirren: Katherine Powell kolonela
* Aaron Paul: Steve Watts bigarren tenientea
* Alan Rickman: Frank Benson teniente jenerala
* Barkhad Abdi: Jama Farah
* Jeremy Northam: Brian Woodale
* Iain Glen: Kanpo Arazoetarako Idazkaria
* Phoebe Fox: Carrie Gershon
* Monica Dolan: Angela Northman
* Armaan Haggio: Musa Mo'Allim
* Aisha Takow: Alia
* Richard McCabe: George Matherson
* Michael O'Keefe: Ken Stanitzke
* Carl Beukes: Mike Gleeson
* Kim Engelbrecht: Lucy
* Gavin Hood: Ed Walsh teniente kolonela
* Laila Robins: Jillian Goldman

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q18149766
# Eye of the Tiger

Eye of the Tiger (euskaraz Tigrearen Begia) Survivor estatubatuar rock taldearen abesti bat da. 1982an izenburu berdineko Eye of the Tiger diskoaren barnean argitaratua izan zen.
1980ko hamarkadako lehen erdialdeko abesti ospetsuenetako bat da.

## Zinema

Rocky III filmaren soinu bandako abesti nagusia izateagatik mundu osoan ospetsu egin zen, halere, hasiera batean Sylvester Stallone zuzendari, gidoigile eta aktoreak soinu bandaren abesti nagusia Queen taldearen Another One Bites the Dust ("Hautsa Jaten Duen Beste Bat") abestia izatea nahi zuen, baina britainiar rock taldeak bere abestia erabiltzeko baimena ukatu zionez, Survivorko taldekideei ezerezatik bere filmerako boxeoaren mundua islatuko lukeen abesti berri bat konposatu zezatela eskatu zien, eta baita lortu ere, sekulako arrakasta lortu eta gaur egun jendeak Eye of Tiger boxeoarekin guztiz lotzen duen abestia baita, mundu osoko boxeo borrokaldi hasieratan jartzen den doinua izanik eta borroka hastera doala iragarri eta jendea nahiz boxeolariak berotu eta girotzeko erabiltzen delarik.

## Kanpo estekak

* Eye of the Tiger abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Datuak: Q1165305
# Eydon

Eydon, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Northamptonshire konderrian.
2011n 422 biztanle zituen.
* Datuak: Q2683078
* Multimedia: Eydon / Q2683078
# Eye (Suffolk)

Eye, Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Suffolk konderrian.
2021ean 2.210 biztanle zituen.
* Datuak: Q777509
* Multimedia: Eye, Suffolk / Q777509
# Eyemouth

Eyemouth, Eskoziako gaeleraz: Inbhir Eighe eta Inbhir Aigh, eskozieraz: Heymooth, Eskoziako hego-ekialdeko kostaldeko udalerri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1020260
* Multimedia: Eyemouth / Q1020260
# Eyendorf

Eyendorf Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Harburg barrutia|Harburg]] barrutian. 2014an 1.220 biztanle zituen 13,68 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q633165
* Multimedia: Eyendorf / Q633165
# Eyebroughy

Eyebroughy (antzinean Ibris) Fortheko fiordoan dagoen uhartetxo bat da, Ekialdeko Lothian hiritik 200 metrora, Edinburgotik gertu, Eskozian. Uharte hau, bertan dauden ubarroien populazioa dela eta, Royal Society for the Protection of Birds erakundearen erreserba bat da. Ubarroiekin batera badira beste espezie batzuk: Eider arrunt, Kaio hauskara, Harri-iraulari eta Txirri ilun.
Arroka basaltikoa da eta karboniferoan datatuta dago.

## Literaturan

Nigel Tranter eleberrigile eskoziarrak uhartea gutxienez bi aldiz jaso zuen bere liburuetan: Drug on the Market eta Flowers of Chivalry.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.electricscotland.com/history/gazetteer/vol2page559.htm
* ↑ https://books.google.es/books?id=gk_GlIDZdGYC&dq=Eyebroughy+Tranter&redir_esc=y
* ↑ https://books.google.es/books?id=wNXc7nCJeUQC&pg=PT114&lpg=PT114&dq=Eyebroughy+Tranter&redir_esc=y#v=onepage&q=Eyebroughy%20Tranter&f=false

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3062756
* Multimedia: Eyebroughy / Q3062756
# Eye for an Eye (1996ko filma)

Eye for an Eye (euskaraz Begia Begiaren Truk), 1996ko John Schlesinger ingelesaren thriller psikologiko film bat da. Erika Holzer idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Sally Field, Kiefer Sutherland, Ed Harris, Beverly D'Angelo, Joe Mantegna eta Cynthia Rothrock aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Karen McCann (Sally Field) eta Mack McCann (Ed Harris) senar-emazteen 17 urtetako alaba gurasoak etxean ez daudela sartu den ezezagun batek bortxatu eta erailtzean beraien ordurarteko bizimodua irauliko du. Karenen atsekabea mendeku nahian eta justiziak hiltzailea atzemateko fedegabezian bilakatuko da, susmagarria proben faltaren ondorioz aske utziko baidute. Gaizkileak beste hilketa bat burutzean, aurrekoan bezala arren aurkako probarik topatzeko gai ez direnez beste behin aske geldituko dira,orduan Karenek justizia bere eskutik hartzea erabakiko du.

## Aktoreak

* Sally Field: Karen McCann
* Kiefer Sutherland: Robert Doob
* Ed Harris: Mack McCann
* Joe Mantegna: Joe Denillo detektibea
* Beverly D'Angelo: Dolly Green
* Olivia Burnette: Julie McCann
* Alexandra Kyle: Megan McCann
* Darrell Larson: Peter Green
* Charlayne Woodard: Angel Kosinsky
* Philip Baker Hall: Sidney Hughes
* William Mesnik: Albert Gratz
* Rondi Reed: Regina Gratz
* Keith David: Martin
* Donal Logue: Tony
* Grand L. Bush: Tyrone
* Armin Shimerman: Arthur Younger epailea
* Nicholas Cascone: Howard Bolinger barrutiko fiskala
* Ross Bagley: Sean Kosinsky
* Cynthia Rothrock: Tina
* Stella Garcia: Maria

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q760229
# Eye of the Beholder

Eye of the Beholder (euskaraz gutxi gorabehera "Ikuspuntuaren arabera") Metallica thrash eta heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1988an …And Justice for All diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak

* Eye of the Beholder abestia entzungai (Ingelesez)
* Datuak: Q1385744
# Errusia Batua

Errusia Batua (errusieraz: Единая Россия, translit.: Jedìnaia Rossìa) Errusiako alderdi politikoa da. 2001. urteko abenduaren 1ean sortu zuten, Единство (Batasuna), Отечество (Aberria) eta Вся Россия (Errusia Guztia) talde parlamentarioak bat egin zutenean. Besteak beste, Vladimir Putin Errusiako presidentearen alderdia da.
Guztira bi milioi afiliatutik gora ditu Errusia Batuak, eta 83 eskualdetan ditu departamentuak, Errusiako subjektu federal guztietan.
2009. urtetik aurrera ideologia errusiar kontserbadorekotzat hartzen dute euren burua, Errusia Batuak "Putinen Plana", "2020-Estrategia" eta Dmitri Medvedev-en "Errusia aurrera!" agirietan oinarrituta aurkeztu zuen programa berriaren arabera.

## Kanpo estekak

* Alderdiaren webgunea
* Dumakoen webgunea
* Datuak: Q151469
* Multimedia: United Russia / Q151469
# Errusia Berriko Estatu Federala

Errusia Berriko Estatu Federala (errusieraz: Федеративное государство Новороссия, translit.: Federativnoie gosudarstvo Novorossia, ukraineraz: Федеративна держава Новоросія), Herri Errepubliken Batasuna (errusieraz: Союз Народных Республик, ukraineraz: Союз Народних Республік) edo Novorossia (hau da, Errusia Berria) Donetskeko Herri Errepublika eta Luganskeko Herri Errepublikaren artean sortutako konfederazioa da, Ukrainako Donetskeko oblasta eta Luhanskeko oblastaren lurrak aldarrikatzen dituena eta etnikoki historian errusiarra izan den lurraldea. Errusiarekin muga egiten duten bi eskualde dira eta nazioarteko mailan Hego Osetiak soilik errekonozitua. Bi Herri Errepubliketako agintariek sinatu zuten konfederazioa 2014ko maiatzaren 24an. Hilabete bat geroago, ekainaren 24an, bi taldeek "Kontseilu Gorena" osatu zuten, eta euren konstituzioak batu, Novorossiya izeneko entitate konfederala ofizialki sortuz.

## Gobernua eta politika

Gobernuaren egitura eta programa politikoa oraindik ofizialak ez badira ere, Errusia Berria Alderdiaren programa ofizialrekin bat egiten dute:

### Ekonomia

Lurra, lurrazpia, ura, flora eta fauna, industriako elementu nagusiak eta "herritarren lanarekin sortu diren" finantza erakundeak propietate publikoa dira eta ezin dira ondasun pribatuak izan. Lur sail handiak, industria eta finantza erakundeak estatuaren esku egongo dira. Pertsona bakoitzaren soldata "jendarteari ematen dion lanaren erabilgarritasunaren" arabera eskainiko da.

### Gobernua

Novorossiyako autoritate legislatibo gorena "Herriaren Kontseilua" da (errusieraz: Народный совет, translit.: Narodniy Soviet), lan eremuen araberako Herrien Sovieten Ordezkaritzatik sortua. Ordezkariek Herriaren Kontseiluaren buru izan daitezke, kideek hautatua. Organu exekutiboa "kabinetea" da, presidenteak eta Herriaren Kontseiluak onartutako pertsonez osatua.

### Hizkuntza

Estatuko hizkuntza ofizialak errusiera eta ukrainera dira, eta beste hizkuntza batzuk erabiltzea librea da.

### Defentsa

Errusia Berriko indar armatuak Herriaren Miliziak eta Herriaren Autodefentsak osatzen dute, biak ala biak profesionalak zein boluntarioak. Egoerak okerrera eginez gero Herriaren Kontseiluak erreserbistak dei ditzake. Ofizial guztiek Errusia Berriari leialtasuna zin egin behar diote.

### Erlijioa

Erlijio ofiziala Errusiako Eliza Ortodoxoaren esku egongo da. Estatuak erlijio askatasuna bermatzen du, beti ere erlijio horren helburua ez bada jendartearen harmonia haustea.

## Erreferentziak

* ↑ 156. araua - Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2014.09.04).

## Ikus, gainera

* 2014ko Krimeako krisia
* 2014ko Ukraina ekialdeko gatazka armatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16912926
* Multimedia: Federal State of New Russia / Q16912926
# Errusia Zuria

Errusia Zuria (antzinako eliza-eslavieraz: Бѣла Роусь, Bela Rous;errusieraz: Белая Русь; bielorrusieraz: Белая Русь Belaya Rus' ) egungo ekialdeko Bielorrusia adierazteko erabiltzen duten arkaismo bat da, barnean Polotsk, Vitebsk edota Mahiliou hiriak zituena. Rutenia izeneko eskualde historikoan kokaturik, bere izena Bélaya Rus (bielorrusieraz: Белая Русь) toponimoaren itzulpen bat da.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q465341
* Multimedia: White Ruthenia / Q465341
# Errusia eta Ukraina arteko muga

Errusia eta Ukraina arteko muga estatu bien arteko muga internazionala da. Formalki, 1991ko abuztuaren 24an Ukrainak Sobietar Batasunekiko bere independentzia deklaratu zuenean ezarri zuten, nahiz eta XX. mendearen zati handi batean sobietarren barneko muga administratiboa izan. Hala ere, 2014an Errusiak Krimea anexionatu ondoren, bi herrialdeen arteko mugako auzia sortu zen de facto.
Mugak Ukrainaren bost oblast (eskualdeak) eta Errusiaren bost oblast (probintziak) banatzen ditu.
2014ko udaberritik, muga kolokan egon da Errusiak Ukrainan izan zuen esku-hartze militarraren ondorioz. Viktor Nazarenko Ukrainako Estatuko Mugako Guardiako Zerbitzuaren buruaren arabera, Ukrainak ez ditu estatuko mugaren 409,3 kilometroak kontrolatzen. Lurraren zati hau Donetskeko eta Luhanskeko errepublikek kontrolatzen dute. Krimearen anexionatzearen ondorioz, Ukrainak Kertxek Errusiarekin ferryan zuen loturaren gainean kontrola galdu zuen. Aldi berean, Errusiako Federazioak kontrolguneak sortu zituen Ukrainako muga administratiboan, Krimearen eta Khersongo oblastaren artean.

## Ezaugarriak

Hona hemen muga ondoko eskualdeak:
* Errusiar estatua
** Briansk oblasta‎
** Kursk oblasta‎
** Belgorod oblasta‎
** Voronezh oblasta‎
** Rostov oblasta‎
** Krimeako Errepublika (de facto)
* Ukrainar estatua
** Txernihiveko oblasta
** Sumyko oblasta
** Kharkiveko oblasta
** Luhanskeko oblasta (Luhanskeko Herri Errepublikarekin ezbaian)
** Donetskeko oblasta (Donetskeko Herri Errepublikarekin ezbaian)
** Khmelnytskyko oblasta
** Krimeako Errepublika Autonomoa (de iure)

## Erreferentziak

* ↑ State border service, OSCE draft plan to return control over border with Russia if Minsk accords fulfilled, Interfax-Ukraine (2016-8-13).
* ↑ Watching Russia for Signs of Progress in Ukraine Negotiations, Stratfor (2016-4-4).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2658266
* Multimedia: Russia-Ukraine border / Q2658266
# Errusia Hegoaldeko Gobernua

Errusia Hegoaldeko gobernua 1920ko Errusia Hegoaldeko Indar Armatuen komandante buruaren pean izan zen gobernua ordezkatu zuen gobernu zuria.

## Historia

Gobernua Anton Denikin Errusia Hegoaldeko Indar Armatuen komandante buruak sortu zuen, Errusia Hegoaldeko Indar Armatuen porrot militarren baldintzetan.
Gobernu honen eraketa bera, Errusia Hegoaldeko komando militarrak kontrolatutako lurraldeetan botere zibilaren egiturarekiko zuen jarrera berrikusi zuen, pertsona bakarreko diktadura militar baten nagusitasunetik urruntzeko eta gizarte zibilarekin elkarrizketa eta lankidetza izateko helburuarekin, gizarte hori baitzen aurkeztu zen hondamendi egoera zuzentzeko modu bakarra.
Fronte antiboltxebike batua indartzeko, Errusia Hegoaldeko Indar Armatuen Komandante Buruak akordio bat sinatu zuen Don Oblast, Kuban eta Tereken aliatu diren gobernuekin, zeinak aurreikusten baitu tropen mendekotasun operatiboa. 1920ko martxoaren 16an, Kubanak akordio hori bertan behera uzten saiatu ziren Zirkulu Militar Gorenaren bidez, baina Terek eta Donen gobernuek erabaki horren aurka protesta egin zuten.

## Aktibitatea

Gobernuak igorritako "Errusia Hegoaldeko Konstituzioa" adierazpenean, Anton Ivanovitx Denikin jenerala gobernu berriaren buru izendatu zuten. 1920ko martxoko egoera militarrak kontrolik gabe okerrera egiten jarraitu zuenez, Gobernua ez zen bere eginbeharrak betetzen hasi. 1920ko martxoaren 27an, Denikinek Novorosiisk Krimearantz ebakuatu behar izan zuen. Hala ere, erretiratze axolagabeak Denikin gutxietsi zuen, eta, Piotr Wrangel jeneralak ordezkaturik, Armada Zuriko komandante buru aukeratu zuten kontseilu militarraren bidez. Errusia hegoaldeko gobernua martxoaren 30ean desegin zen Feodosian eta Wrangelek Hego Errusiako Gobernu berri bat ezarri zuen Sebastopolen 1920ko apirilaren 5ean. 1920ko urrian Armada Gorriak eraso bat hasi zuen eta azaroaren 11n sobietarrek Krimean sartzea lortu zuten. Azaroaren 13tik 16ra bitartean, Wrangelek eta 146.000 jarraitzailek 126 itsasontzi errusiar, britainiar eta frantziar erbesteratu zituzten, eta Istanbulera abiatu ziren.

## Gobernua

Ministroen Kontseilua, 1920ko martxoa – martxoaren 30a :
| Funtzioa | Izena eta abizenak |
| Hego Errusiako komandanteburu eta agintaria | Anton Denikin |
| Errusiako Estatuko bitarteko Agintari Nagusia | Anton Denikin |
| Ministro Kontseiluko presidentea | Nikolai Melnikov |
| Barne Arazoetako ministroa | Vladimir Seeler |
| Finantza ministroa | Mikhail Bernatski |
| Kanpo Arazoetako ministroa | Nikolai Baratov |
| Komunikazio ministroa | Leonid Zverev |
| Justizia ministroa | Vasili Kraspov |
| Gerra eta Itsas Armada ministroa | Anatoli Keltxevski |
| Hezkuntza Nazionaleko ministroa | Filip Suhskov |
| Osasun eta Karitate ministroa | Nikolai Dolgopolov |
| Merkataritza eta Industria ministroa | Fedor Leontovitx |
| Lurralde Antolaketa eta Nekazaritza ministroa | Pavel Ageev |
| Elikadura ministroa | Jakov Shchulyak |
| Ministroen Kontseiluko kidea | Nikolai Tchaikovsky |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2802175
# Errusia Olinpiar Jokoetan

Errusiak Olinpiar Jokoetan parte-hartze gorabeheratsua izan du, arrazoi historikoengatik.

## Historia
### XX. mendean

Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Errusiak 1900etik 1912ra Errusiar Inperio gisa. 1952etik 1988ra Sobietar Batasuna izan zen estatu parte-hartzailea eta han kirolari errusiarrak izaten ziren, logikoki.
Errusiar Federakuntza estatu independente gisa ezarri zenetik, Errusiako Olinpiar Batzordeak ordezkatzen du nazioa, 1993. urtetik, Nazioarteko Olinpiar Batzordean, baina parte-hartzea gorabeheratsua izan du halaber fase historiko honetan. Kirolari errusiarrak bandera ezberdinen pean lehiatu dira zenbait aldiz.
1992ko Jokoetan Bartzelonan, Sobietar Batasuna desegina, haren herrialde gehienek Olinpiar Jokoetako Talde Bateratuaren parte gisa hartu zuten, eta hor izan zen Errusia. Aldiz, Estonia, Lituania eta Letonia herrialde independente gisa ordezkaritza propioekin egon ziren.

### XXI. mendean

Errusiako Olinpiar Batzordeak dopina jakinaren gainean sustatzen zuelakoan, 2010eko hamarkadan berriro hasi ziren oztopoak Errusiar partaidetzarako. 2018ko Neguko Jokoetan Errusiako Atleta Olinpikoak izenarekin lehiatu ziren. Polemika berak jarraitzen zuelarik, 2020an eta 2022an Errusiako Olinpiar Batzorde izenarekin (ROC gako laburdura) Tokioko 2020ko Udakoetan (2021ean izan ziren) eta Pekingo 2022ko Negukoetan.
2024an Parisen Banakako Atleta Neutral (AIN) gisa, Bielorrusiako kirolariekin batera, kasu honetan Ukrainako gerrak kirol-boikot zabal bat eragin zuelako Errusiaren (eta Bielorrusiaren) aurka nazioarteko hainbat kirol lehiaketatan.

## Joko antolakuntzak

Udako Olinpiar Jokoen edizio bat antolatu izan da Errusian, Sobiet Batasuna zenean estatua, Moskun 1980an (baina bela probak Estonian izan ziren, Tallinngo kostan).
2014ko Neguko Jokoak Errusian antolatu zituzten, Sotxin.

## Lehen urrezko dominak

Errusiaren izenean lehen urrezko domina irabazi zuen kirolaria izan zen patinatzaile artistiko bat, Nikolai Panin-Kolomenkin, Londresen 1908an.
Errusiar Federakuntza estatu gisa ezarri zenetik, lehen partehartze ofiziala izan zen Errusiaren izenean Lillehammerren 1994ko Neguko Jokoetan, eta han izan zituzten zenbait urren artean, lehena eskuratu zuen Aleksandr Golubevek 500 metroko abiadurako patinatzean. Aro honetako Udako Jokoetako lehen agerpena Errusia gisa izan zen Atlantan 1996an, eta han izan ziren urrezko domina desberdinen artean, lehena eskuratu zuen Aleksandr Beketovek eskriman.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «OLIMPISMO: El COI condena a Rusia pero no a los rusos» Marca.com 2017-12-05 (Noiz kontsultatua: 2024-08-26).
* ↑ «Russia's First Participation in the Olympic Games | Bank of Russia» www.cbr.ru (Noiz kontsultatua: 2024-09-02).
* ↑ «First Winter Olympic Gold Medal Winners from Each Country» www.topendsports.com (Noiz kontsultatua: 2024-09-02).
* ↑ «Photo: Gold Medal in Fencing» archive.nytimes.com (Noiz kontsultatua: 2024-09-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q727816
* Multimedia: Russia at the Olympic Games / Q727816
# Espainia Berriko Erregeorderria

Espainia Berria edo Espainia Berriko Erregeorderria (gaztelaniaz Virreinato de Nueva España) 1535ean Espainiak bere Amerikako koloniak kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen. XVI. mendetik XVII.era Amerikan zeuden bi erregeorderriko bat izan zen; bestea Peruko Erregeorderria zen.

## Historia

Amerindiarren konkistaren ondoren sortua, Meso- eta Ipar Amerikan hedatzen zen. Konkista 1519an hasi eta berez ez zen inoiz amaitu, basamortuko herrien lurraldeak okupatuz (nahiz eta batzuk inoiz ez menderatu) Espainia Berriko lurraldeak etengabe iparralderantz zabaldu zutelako. Kanpainako une gorena, hala ere, 1521ean gertatu zen, Hernán Cortések Tenochtitlan konkistatu zuenean. Erregeorderria ofizialki 1535eko martxoaren 8an ezarri zuten, lehendabiziko erregeorde Antonio de Mendoza eta hiriburua Mexiko Hiria izanik.
Espainia Berria Espainiar Inperioak Ipar Amerikan, Erdialdeko Amerikan, Asian eta Ozeanian zituen lurralde guztiek osatuta zegoen. Lurraldea antolatzeko enkomiendak ezarri zituzten, non enkomenderoek botere guztia izateaz gain, beren eskualdeko biztanleriaren lana antolatzen zuten.
Bertan topaturiko meek, batez ere Guanajuato, San Luis Potosí eta Hidalgo aldean ustiatuak, Espainiako koroaren iturri ekonomiko nagusietariko bat osatzen zuten eta Europan gerrak finantzatu zituzten. Meatzaritzaz gain, erregeorderriaren produkzio-jarduera nagusiak nekazaritza (artoa, kakao eta beste landareak), abeltzaintza (europarrek eramandako abereak) eta merkataritza (Inperioko beste eskualdeekin, merkantilismo teoria jarraituz). Eliza Katoliko Erromatarrak eskualdean botere handia lortu zuen, ondasun asko izateaz gain, hezkuntza edo osasuna monopolizatu baitzuen. Botere hori atxikitzeko, 1571tik aurrera Inkisizioa erabili zuen.
Karlos III.a Espainiakoak 1786an erregeorderriaren antolakuntzan erreformak ezarri zituen, batez ere erregeordearen boterea murrizteko, intendentzien bidez.
XIX. mendearen hasieran erregeorderria krisialdi sakonean sartu zen. Iberiar Penintsulako Gerrak gaizkiagotua, 1808an José de Iturrigaray erregeordea kendu zuten eta, laster, Mexikoko independentzia gerrak 1821ean erregeorderriaren desegitea eta Mexikoko Lehen Inperioaren sortzea ekarri zuen. Agustin de Iturbide euskal-mexikarra lehenengo enperadorea izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q170603
* Multimedia: Viceroyalty of New Spain / Q170603
# Espainia eraikina

Espainia eraikina (gaztelaniaz Edificio España) Espainiako Madril hiriburuko eraikin nabarmenetakoa da. Gran Vía etorbidearen amaieran dagoen Espainia plazan kokatzen da, bere aldamenean Madrilgo dorrea dagoelarik. 25 solairu eta 117 metroko garaiera du. 1953an eraikitzez amaitu zen, Joaquín eta Julián Otamendi arkitektoek proiektatu zutelarik.

## Ikus, gainera

* Espainiako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) CTBUHren webgunea. (Noiz kontsultatua: 2013-06-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q649426
* Multimedia: Edificio España, Madrid / Q649426