OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dorsetensia

Dorsetensia ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Jurasikoan bizi ziren., hau da, orain dela 200 milioi urtetik 145 milioi urtera gutxi gorabehera.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Sepkoski, Jack. Sepkoski's Online Genus Database - Cephalopodes. (Noiz kontsultatua: 2010-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5298881
# Dorset (argipena)

Dorset izenak hainbat adiera du:
* Dorset konderria, Ingalaterrako konderria.
* Dorset, ardi arraza.
* Dorset kultura arkeologikoa, Artiko amerikarrekoa, inuiten aurrekoa.
* Cape Dorset, Nunavuteko inuit herria (Kanada).
* Dorset herria (AEB), Vermont estatuan.
* Dorset (Tasmania), Australiako udalerria, Tasmania estatuan.
* Dorset, Ontarioko probintzian dagoen herria (Kanada).
# Dorstadt

Dorstadt Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan dago, [[Wolfenbüttel barrutia|Wolfenbüttel]] barrutian. 2014an 692 biztanle zituen 10,36 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q633984
* Multimedia: Dorstadt / Q633984
# Edda

Eddak, eskandinaviar mitologiarekin lotutako istorio bildumak dira. Izen honekin, bi Erdi Aroko islandiar bilduma literario ezagutzen dira, elkarrekin eskandinaviar mitologia ezagutzeko corpusik garrantzitsuena eratzen dutenak.

## Edukia

Gaur egun galdua dagoen ahozko narrazioaren antzinako tradizio eskaldikoaren atalkako zatiak dira, istorio hauetako batzuk kontserbatu zituzten adituek bildua eta idatzia izan zena.
Bildumak bi dira: Edda prosaikoa (Edda txikia edo Snorriren Edda izenarekin ere ezaguna), eta Edda poetikoa (Edda nagusi edo Saemunden Edda izenarekin ere ezagutzen dena). Berez, Edda izena, Snorrik idatzitakoari eman zitzaion, baina ondoren poetikoari ere bai.
Edda poetikoan, antzina-antzinako olerkiak bilduak daude, heroi eta mitologiari buruzkoak, egile ezezagun batek eginda 1250ean.
Snorriren Edda, Snorri Sturlusonek (1179-1241) idatzi zuen, 1220 edo 1225 inguruan. Ez dira olerkiak, baizik eta hitz lauz idatzitakoak. Olerkarientzako gomendio asko du, Snorri olerkari gerlaria, hitz lauz eginiko bilduma honekin, estilo tradizional eskaldikoan olerkariak prestatzen saiatu baitzen. Olerkaritza eskaldikoa IX. mendetik datatua dagoen olerkaritza mota bat da, oso ezaguna Islandian.
Badaude zenbait teoria Edda hitzaren jatorriari buruz. Teoria batek 'amona handia' (Rig) esan nahi duen hitzaren berdin-berdina dela dio. Beste batek, Eddak 'poetika' esan nahi duela argudiatzen du. Hirugarren batek, Oddiren liburua esan nahi duela, non Oddi, Snorri Sturluson hezia izan zen tokia den.

## Bibliografia

* VV.AA. Edda mayor 2000 Madrid: Alianza Editorial ISBN 978-84-206-4421-9
* VV.AA. Edda menor 2000 Madrid: Alianza Editorial ISBN 978-84-206-4420-2

## Ikus, gainera

* Gesta Danorum
* Ynglingen saga

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Datu gehiago Entziklopedia Katolikoan
* (Islandieraz)Edda Prosaikoa
* (Ingelesez)Edda Prosaikoa
* (Islandieraz)Edda Poetikoa
* (Ingelesez)Edda Poetikoa
* Datuak: Q108652
# Eddard Stark

Eddard Stark edo Ned Stark, George R. R. Martin idazlearen A Song of Ice and Fire eleberri saileko eta Game of Thrones telesaileko pertsonaia bat da, azken horretan Sean Bean, Robert Aramayo eta Sebastian Croft aktoreek antzeztu zuten. Stark etxeko kidea da. Catelyn Tullyrekin ezkondua dago.
Winterfalleko Jauna eta Stark etxeko burua da, Robert Baratheon erregeak Erregearen Eskua tituluaz izendatuko du. Ned gerlari trebea da, gerrara eta heriotzera ohitua, bere senideen ongizatea nahi du eta bere kode moralaren arabera jokatzen du, baina intriga eta azpijokoz beteriko mundu bati egokitu beharko zaio, honetan bere ohore eta leialtasun zentzuak ez dute lekurik iazango.
# Edda Mussolini

Edda Mussolini (Forlì, Italia, 1910eko irailaren 1a - Erroma, 1995eko apirilaren 9a) 1922 eta 1943 bitartean Italiako diktadore faxista izandako Benito Mussoliniren alaba nagusia izan zen. Galeazzo Ciano propagandista faxista eta Atzerri ministroarekin ezkondu ondoren, Edda Ciano ezkon-izena hartu eta Cortelazzo eta Buccariko kondesa egin zuten.
Eddak ukatu zuen Alderdi Nazional Faxistarekin lotura eduki izana edo erregimenean parte hartu izana. Italiar partisanoek Bigarren Mundu Gerran zehar bere aita exekutatu ondoren, txinatar komunista batekin maite-afera izan zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q259934
* Multimedia: Edda Ciano / Q259934
# Edcouch (Texas)

Edcouch Texasko hiri bat da. Hidalgo konderrian kokatua dago. 2010ean 3.161 biztanle zituen, 2,68 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hidalgo konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q981965
# Edda Moser

Edda Moser (Berlin, 1938ko urriaren 27a) alemaniar opera-abeslaria da, sopranoa. Kantua Berlinen ikasi ondoren, Würzburgeko abesbatzako kantari izan zen eta paper txikiak egin zituen hainbat operatan. Londresen kontzertu bat eman zuen Hans Werner Henzeren lanak ezagutarazteko. 1968ko Salzburgoko jaialdian, Karajan zuzendariak Wagnerren Rhingo urrea laneko paper nagusia kantatzera gonbidatu zuen. Urte horretan bertan, New Yorkeko Metropolitanen aritu zen. Europako antzoki nagusietara gonbidatu zuten gero (Viena, Paris, Hanburgo), eta, 1970ean, Metropolitanera itzuli zen Mozarten Txirula miragarria laneko Gaueko Erreginaren papera kantatzera. Bachetik hasi eta gaur egungo musikagileetarainoko errepertorioa kantatu du Edda Moserrek.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q72854
* Multimedia: Edda Moser / Q72854
# Eday

Eday (antzinako eskandinavieraz: Eiðøy) Eskoziako Orkadak uhartediko uharte bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1282606
* Multimedia: Eday / Q1282606
# Dilermando de Aguiar

Dilermando de Aguiar Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 2.806 biztanle ditu 600,546 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q630661
* Multimedia: Dilermando de Aguiar / Q630661
# Dilema

Dilema (grezieraz, δί-λημμα, “biko proposamena”) elkarren kontrako bi irtenbide dituen problema da. Erretorikarako tresnak dira dilemak, “A edo B onartu behar da” gisakoak. Gaizki erabilita, dikotomia aizuna edo falazia izanen litzateke.

## Dilema motak

* Presoaren dilema
* Eutifronen dilema

## Ikus, gainera

* Paradoxa

## Kanpo estekak

* Lander Uriarte: "Dilema: lehen hezkuntzan ahozkotasuna lantzeko baliabidea".
* Datuak: Q254128
# Diliko artxidiozesia

Diliko artxidiozesia (portugesez: Arquidiocese de Díli, latinez: Archidioecesis Diliensis) Erromatar Eliza Katolikoaren Ekialdeko Timorko artxidiozesia da. 1940ko irailaren 4an ezarri zen elizbarruti gisa eta 2019ko irailaren 11n artxidiozesi egin zen. Apezpikuaren egoitza Dilin dago. Egun artzapezpikua Virgílio do Carmo da Silva da.

## Ordinarioen zerrenda

* Jaime Garcia Goulart (1945-1967)
* José Joaquim Ribeiro (1967-1977)
* Alberto Ricardo da Silva (2004-2015)
* Virgílio do Carmo da Silva (2016-)

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Archdiocese of Díli» Catholic Hierarchy (Noiz kontsultatua: 2023-10-25).
* ↑ (Portugesez) «Virgílio Do Carmo Da Silva, Salesiano do Timor, entre os novos Cardeais» Istituto Figlie di Maria Ausiliatrice 2022-08-31 (Noiz kontsultatua: 2023-10-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q868407
* Multimedia: Roman Catholic Archdiocese of Díli / Q868407
# Dilista-zopa

Dilista-zopa gastronomia mediterraneoko errezeta tipikoa da. Prestakuntza oso sinplea da eta horrek bere jatorri apala adierazten du. Zopa prestatzeko osagairik ohikoenak hauek dira: dilistak, tipulak, azenarioak, oliba-olioa, perrexila eta, ziurrenik, tomate pixka bat saltsan edo ozpinetan. Greziar familiek plater sinple hau (grezieraz: φακή σούπα, fakí soúpa) beste plater batzuekin batera hartzen dute, hala nola entsaladak, feta gazta eta ogi beltza ("mavro"). Batzuetan, limoi-zuku pixka batekin pitzatzen da. Bere osagaiek Aste Santuko abstinentziarako plater ezin hobea bihurtzen dute.
Biblian ere agertzen da, Esauk bere lehen-semetzaren eskubidea Jakob anaiari ogia eta platerkada dilista baten truke saldu zion (Has 25:30-34). Tradizio juduan, dilista-zopa dolu-aldietan zerbitzatu izan da, eta dilistaren biribiltasunak bizi-ziklo osoa irudikatzen du.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Rabbi N. Daniel Korobkin. (2008-11-26). «Lentil Soup» Jewish Journal.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1827035
* Multimedia: Lentil soups / Q1827035
# Dilista

Dilista (Lens culinaris), ilar xabal (Ipar. eta Naf.) edo ziziri (Bizk.) lekadunen familiako landare urteroko belarkara da. Haren zurtoinak 30-40 cm ingurukoak izan ohi dira, ahulak, adardunak eta ildokatuak. Hosto luzatuak dauzka, lantza-formako txorten-hostoak, kiribil ez oso biribilduak, zain moreekiko lore zuriak, eta 5 milimetro inguruko disko-formako hazi arreak leka txikietan bilduta 2-3 aleko multzoetan.
Gainerako lekaleek bezala, dilistak nitrogenoa finkatzen duten bakterioak eduki ohi ditu sustraietako noduluetan. Horri esker, ongarri natural gisa erabil daiteke.

## Elikadura

Dilistak aberatsak dira elikagaietan. Gehienbat karbohidratoak eskaintzen ditu, batez ere almidoia. Proteina asko dauzka, baina ez modu orekatuan, funtsezko aminoazidoa den metionina gutxi baitauka. Gantz gutxi dauka, eta, zuntzari dagokionez, beste lekale batzuk baino txiroagoa da.
B1, B3 eta B6 bitaminan aberatsa da, eta ez hainbeste azido folikoari dagokionez. Burdina erruz dauka, baina giza gorputzak ez du animalia jatorriko burdina bezain ongi xurgatzen.

## Erreferentziak

* ↑ «dilista» Euskaltzaindiaren Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2021-05-18).
* ↑ «ilar xabal» Euskaltzaindiaren Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2021-05-18).
* ↑ «ziziri - Elhuyar hiztegiak» hiztegiak.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-05-18).

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q131226
* Multimedia: Vicia culinaris / Q131226
* Espezieak: Lens culinaris
# Dilili à Paris

Dilili à Paris 2018ko Michel Ocelot frantziar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko filma da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Dililik, Kaledonia Berriko neskatoak, bere lagun banatzailearen laguntza du Parisen, Belle Époque garaian, gertatzen ari diren neska gazteen bahiketa misteriotsuak argitzeko. Bere ikerketa-lanetan ohiz kanpoko zenbait pertsonaia aurkituko ditu eta argibide batzuk emango dizkiote.

## Pertsonaiak

* Sarah Bernhardt
* Marie Curie
* Toulouse-Lautrec
* Pablo Picasso
* Gustave Eiffel
* Erik Satie
* Claude Debussy
* Claude Monet
* Auguste Renoir
* Louise Michel
* Emma Calvé
* Alberto Santos-Dumont
* Auguste Rodin
* Camille Claudel

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55596637
# Eivind Henriksen

Eivind Henriksen (1990eko irailaren 14a) norvegiako atleta bat da, mailu jaurtiketan aditua.. Oslon jaio zen. Henriksenek 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen mailu jaurtiketan, eta Londresko 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan ere sailkatu eta lehiatu zen. Beste emaitza esanguratsu batzuen artean, Henriksen 2019ko Munduko Txapelketan seigarren sailkatu zen eta 2018ko Europako Txapelketan bosgarren postua lortu zuen.
Bere marka pertsonala (mailu jaurtiketan Norvegiako errekorra ere) 81,58 metrokoa da, 2021ean Tokioko Olinpiar Jokoetan ezarria.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Mailu jaurtiketa |

## Erreferentziak

* ↑ Athletics - Final Results - Men's hammer throw (Tokyo, 2020). IOC 4 August 2021.
* ↑ «Eivind Henriksen» Official site of the London 2012 Olympic and Paralympic Games.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3433224
* Multimedia: Eivind Henriksen / Q3433224
# Eitzen (Minnesota)

Eitzen Minnesotako hiri bat da. Houston konderrian kokatua dago. 2010ean 243 biztanle zituen, 1,50 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Houston konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1010023
* Multimedia: Eitzen, Minnesota / Q1010023
# Eivissako aireportua

Eivissako aireportua Eivissa uhartea zerbitzatzen duen aireportua da.
2012an 5.555.071 pertsonek erabili zuten.

## Klima

Datu klimatikoak (Eivissako aireportua (6 m.) (bataz bestekoak: 1981-2010, muturrekoak: 1953-2018)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 23.8 | 23.5 | 26.5 | 27.8 | 31.0 | 36.5 | 36.6 | 37.0 | 38.4 | 32.0 | 28.4 | 23.8 | 38.4 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 15.7 | 15.9 | 17.7 | 19.7 | 22.7 | 26.8 | 29.7 | 30.3 | 27.7 | 24.0 | 19.6 | 16.7 | 22.2 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 11.9 | 12.1 | 13.7 | 15.6 | 18.6 | 22.6 | 25.6 | 26.3 | 23.8 | 20.2 | 15.9 | 13.1 | 18.3 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 8.1 | 8.3 | 9.6 | 11.4 | 14.6 | 18.4 | 21.4 | 22.2 | 19.9 | 16.5 | 12.3 | 9.5 | 14.3 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | −1.2 | −3.0 | 0.8 | 3.4 | 6.8 | 10.0 | 14.0 | 11.0 | 11.4 | 6.3 | 1.0 | −0.4 | −3.0 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 37.3 | 35.8 | 27.3 | 30.6 | 27.4 | 10.8 | 5.2 | 17.5 | 56.6 | 58.4 | 53.2 | 51.8 | 412.6 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 4.9 | 5.0 | 3.3 | 4.1 | 3.2 | 1.4 | 0.5 | 1.5 | 4.2 | 5.6 | 5.6 | 5.4 | 44.7 |
| Elur egunak (≥ ) | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.2 |
| Eguzki orduak | 162 | 166 | 211 | 246 | 272 | 299 | 334 | 305 | 236 | 205 | 157 | 151 | 2744 |
| Hezetasuna (%) | 75 | 73 | 72 | 70 | 70 | 67 | 67 | 69 | 71 | 73 | 73 | 74 | 71 |
| Iturria: Agencia Estatal de Meteorología ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) (pdf) AENA. (Noiz kontsultatua: 2013-01-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) Agencia Estatal de Meteorología (AEMET). Guía resumida del clima en España. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Datos de la Agencia Estatal de Meteorología: Valores climatológicos normales en la estación meteorológica del Aeropuerto de Ibiza. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Datos de la Agencia Estatal de Meteorología: Valores extremos en la estación meteorológica del Aeropuerto de Ibiza.. .

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Aireportuaren webgunea.
* Datuak: Q1431549
* Multimedia: Ibiza Airport / Q1431549
# Eivissako katedrala

Ibizako katedrala Elurretako Ama Birjinari eskainitako eraikina da. Eivissako, Dalt Vilan dago, Balear Uharteetan. Meskita baten gainean XIII. mendean eraiki zen, gotiko estiloan. 1782an katedral maila eman zioten. XVII. mendean eliz osoa berritu zen, barroko estiloa erabiliz. Uhartearen eraikin garrantzitsuenetariko bat da.

## Zaindaria

Katolikoen ikuspuntutik Elurretako Ama Birjina Eibissa eta Formentera uharteen zaindaria da. Bere eguna abuztuaren 5ean ospatzen dute eta 8an Aragoiko Erresumak konkistatu zituen uharteak, musulmanak kanporatuz. Gertakizun hori gogorarazteko aragoiarrek eliz bat eraiki zuten. Aldare nagusian birjin horren irudia dago baina ez da jatorrizkoa; gaur egun ikusten dena 1937an egin zen.

## Iruditegia

* Katedralaren dorrea.
* Katedrala barrutik.
* Elurretako Ama Birjinaren irudia, Eivissaren zaindaria.
* Katedrala gauez.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.ibizaisla.es/visitar/catedral-de-ibiza
* ↑ https://turismo.eivissa.es/que-ver/visitas-culturales/catedral-e-iglesias/catedral/

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Katedralaren historia.
* Datuak: Q2942557
* Multimedia: Ibiza Cathedral / Q2942557
# Eiurdea

Eiurdea Erdi Aroko petxa bat zen, Nafarroako mendialdeko nekazari bilauek ordaintzen zutena beren txerriak erregeren mendietan bazkatzeagatik. Hasieran bost buruetatik bat eman behar izaten bazen ere, hiru edo bi txerri besterik ez zutenak ere ordain zezaten agindu zuen Karlos III.ak 1418an. XV. mendean, eskudirutan pagatzen zen zentsu baten truke luditu zen herri askotan (Zubieta, Larraun, Ituren, Urrotz...).

## Erreferentziak

* ↑ Eyurdea. Gran Enciclopedia de Navarra, enciclopedianavarra.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-1).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Eyurdea, Vocabulario de Comercio Medieval, um.es
* Datuak: Q109331121
# Eivissako Dama

Eivissako Dama, K. a. III. mendean datatua dagoen 47 zentimetroko altuera duen buztinezko irudi bat da. Puig des Molinseko nekropolian aurkitu zen, Eivissa uhartean, Mediterraneo itsasoan. Molde baten bidez egina da eta, atzealdean, barrunbe bat du, ziur aski esekia izateko. Kartagoar jainkosa baten irudikapena da, ziurrenik Tanitena, Astarte feniziar jainkosarekin lotua. Bere jantzi eta bitxietan, apaindura oso aberatsa du.
Puig des Molinseko nekropolian aurkitutako irudi gehienak jainkosen irudikapenak dira, ia beti greziar artearenak. Izan ere, uste denez, mendeetan zehar, Magna Graeciatik (Antzinaroan Italia hegoaldeko greziar koloniei eman zitzaien izena) ekarpen etniko handia izan zen.
Irudia Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean erakusten da, Madrilen.

## Beste dama batzuk

* Elxeko Dama
* Galerako Dama
* Bazako Dama
* Dama Eskaintzaile Handia Cerro de los Santosekoa.

## Ikus, gainera

* Eivissako kartagoar nekropoliak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2707892
* Multimedia: Dama d'Eivissa / Q2707892
# Eivissa (argipena)

Eivissa izenak adiera hauek ditu:
* Eivissa, Balear uharteetako bat;
* Eivissa, izen bereko uhartean kokatuta dagoen hiria;
* Unió Esportiva Ibiza-Eivissa, futbol taldea.
# Eivissa (udalerria)

Eivissa (gaztelaniaz: Ibiza) izen bereko uhartean kokatuta dagoen hiria eta portua da. 1979. urtera arte Ciutat d'Eivissa (Eivissa hiria) zen haren izen ofiziala, baina Vila (herria) izenaz ezagutzen da gehienetan, uhartetik bereizteko. Era berean, bertako herritarrari viler (herritar) esan ohi zaio, uharteko ibicenco (ibizar) herritarrarengandik ezberdintzeko. 11,1 km²-ko azalerarekin, uharteko udalerririk txikiena da azaleraz.
Mediterraneo itsasoaren ertzean dago, uhartearen hego-ekialdean dago. Turismogune nagusi da. XVI. mendeko harresiak inguratzen du hiri zaharra (Dalt Vila, XVII. mendeko katedrala, gaztelua, udaletxea eta museoa). Sa Penya eta Sa Marina izeneko auzoak zabaldu ziren gerora, XX. menderako, eta hirigune modernoak eratu dira XX. mendeko azken hamarkadetan, turismoa hedatu delako (Puig des Molins eta Ses Figueretes).

## Argazkiak

* Hiriko sarrera ate pizkundetarra
* Dalt Vila
* Ibiza gauez
* Puig des Molins nekropolia

## Klima

Datu klimatikoak (Ibiza) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 15.5 | 16.0 | 17.2 | 19.0 | 22.2 | 26.1 | 29.3 | 30.0 | 27.6 | 23.4 | 19.3 | 16.7 | 21.9 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 11.8 | 12.2 | 13.2 | 15.0 | 18.2 | 22.0 | 25.0 | 25.9 | 23.6 | 19.6 | 15.6 | 13.1 | 17.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 8.1 | 8.4 | 9.3 | 10.9 | 14.2 | 17.8 | 20.7 | 21.8 | 19.5 | 15.9 | 12.0 | 9.6 | 14.0 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 38 | 33 | 36 | 33 | 26 | 14 | 6 | 19 | 48 | 69 | 51 | 54 | 439 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 5 | 5 | 4 | 4 | 3 | 2 | 1 | 2 | 4 | 6 | 5 | 5 | 46 |
| Eguzki orduak | 161 | 167 | 207 | 243 | 277 | 297 | 335 | 302 | 237 | 198 | 164 | 148 | 2732 |
| Iturria: AEMET ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

* Campeche (Mexiko) (Mexiko)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ «70 Araua - Euskaltzaindiaren Arauak» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-23).
* ↑ AEMT. Valores Climatológicos Normales. Ibiza / Aeropuerto. .

## Kanpo estekak

* (Katalanez) (Gaztelaniaz) (Ingelesez) Ibizako Udala
* Datuak: Q473914
* Multimedia: Ibiza (town) / Q473914
# Eivissa (uhartea)

Eivissa edo Ibiza (katalanez eta ofizialki Eivissa; gaztelaniaz: Ibiza) Balear uharteak osatzen dituzten uharteetatik mendebaldekoena da. Uharte horien artean azaleraz hirugarrena da, 571 km² baititu; handiagoak dira Mallorca eta Menorca. 133.702 biztanle ditu.
Mediterraneoaren mendebaldean kokatua, 210 kilometroko kostaldea du, eta 40 haitz eta uharte txiki baino gehiago ditu ondoan. Ibizak morfologia oso irregularra du, hainbat mendiz eratua, eta haietatik garaiena Sa Talaiassa izenekoa da, Sant Josep de sa Talaiako udalerrian kokatua, 475 metroko garaierarekin.
Turismoa du jarduera nagusia, Ibizak fama handia baitu bere hondartzengatik, hondartzetan antolatzen diren festengatik, eta diskotekengatik. Portuko aldeak ere hainbat turista erakartzen ditu.

## Geografia

Iberiar penintsulatik 79 kilometrora dago, haren ekialdean, Déniaren parean, Mallorcatik 80 kilometrora eta Formenteratik 3 kilometrora.

## Turismoa

Ibiza uharteak, batez besteko 18-27 urteko biztanleria du, jende oso gutxi bizi da hor urte osoan, jendea festa egitera joaten da eta gauez giro itzela egoten da. Ibizako hondartza garrantzitsuenak eta famatuenak, Ses figuerentes eta Talamanca dira.

## Udalerriak

* Ibiza
* Sant Antoni de Portmany
* Sant Joan de Labritja
* Sant Josep de sa Talaia, uharteko handiena azalerari dagokionez
* Santa Eulària des Riu

## Hizkuntzak

Ibizan, katalanaren ekialdeko dialektoa den eivisseraz egiten dute bertakoek, gaztelaniarekin batera. Alemana eta ingelesa ere oso zabalduta daude, hizkuntza horiek dituzten herrialdeetatik joandako turistek eta immigranteek erabiliak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 70. araua: Mundu zabaleko uharte nagusiak. (Noiz kontsultatua: 2012-5-21).
* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* (Katalanez)(Gaztelaniaz) Ibiza eta Formenterako Kontseiluaren webgunea
* Datuak: Q52631
* Multimedia: Ibiza / Q52631
# Dioklezianoren jauregia

Spliteko alde historikoa eta Dioklezianoren jauregia$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Iparraldeko atea ||
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | i, iii, iv |
| Erreferentzia | 97 |
| Kokalekua | Kroazia |
| Eskualdea$^2$ | Europa eta Ipar Amerika |
| Koordenatuak | 43°30′30″N 16°26′24″E﻿ / ﻿43.50833°N 16.44000°E﻿ / 43.50833; 16.44000 |
| Izen ematea | 1979 (III. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Dioklezianoren jauregia (kroazieraz: Dioklecijanova palača, diɔklɛt͡sijǎːnɔʋa pǎlat͡ʃa ahoskatua) Kroaziako Split hiriaren oinarria da. 1979an Gizateriaren ondare izendatu zituen Unescok. Gaur egun Spliten alde historikoa mugatzen du garai bateko palazioaren harresiak.

## Historia

59 urte zituela eta gaixotasun batek ia ia hil ondoren, Diokleziano erromatar enperadoreak erretiroa hartu zuen. Itsaso Adriatikoko kostaldean jauregia eraiki zuen, Salonae hiriburutik 10 kilometrora
Dioklezianoren jauregiak 38.500 m²ko azalera zeukan eta erdia baino gehiago kanpamendu militarrak osatzen zuen. Harresiek 16 dorre zituzten inguruan eta palazioak ate bana zeukan alde bakoitzean. Aterik handiena Porta aurea (Urrezko atea) zen, Salonarako bidera ematen zuena. Beste ateak Porta argentea (zilarrezko atea), Porta ferrea (burdinazko atea) eta itsasora ematen zuen Porta aenea ziren. Palazioaren erdian Jupiterren tenplua eta Dioklezianoren mausoleoa zeuden. Palazioa kareharriz eta marmolez egina zegoen erabat.
V mendetik aurrera Dioklezianoren jauregia hiri bihurtzen hasi zen eta 630. urtean avaroek Salona suntsitu zutenean palazioaren harresietan babestu ziren biztanleak. Splitek artzapezpikua lortu zuenean Salonaren ondorengo hiritzat hartua izan zen, eta ondorioz Dalmaziako hiriburu bihurtu zen. Honen adibide VII. mendean San Domnius katedrala bihurtu zen Dioklezianoren mausoleoaren zati bat.

## Iruditegia

* San Domnius katedrala.
* Airetiko ikuspegia.
* Ilunabarreko ikuspegia.
* Peristiloa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q322287
* Multimedia: Diocletian's Palace / Q322287