# María Eugenia Casinelli de García Irureta Goyena

María Eugenia Casinelli de García Iruretagoyena (1919- 1995 ) Argentinan giza eskubideen aldeko aktibista bat izan zen, 1976ko diktadurak bahitutakoen eta desagertutakoen senitartekoen jardunaren aitzindaria eta Maiatzeko Plazako Amonen Elkartearen hamabi sortzaileetako bat.

## Biografia

1976ko abuztuaren 24an, Berrantolaketa Nazionalerako Prozesua (1976-1983) izeneko diktadura militarrean, María Claudia García Iruretagoyena alaba, zazpi hilabeteko haurdun zegoena, bahitu eta desagertu zen. Berarekin batera Marcelo Ariel Gelman suhia, Juan Gelman poetaren semea ere desagertu zen.
Zenbait hilabetez, familiakoen bila aritu zen, bakarrik eta laguntzarik gabe, harik eta beste senide eta amona batzuekin harremanetan hasi zen arte, biloben bila. 1977ko maiatzaren 15ean, beste hamabi amonarekin batera, habeas corpus kolektibo bat sinatu zuen, Morongo justiziari zuzendutako gutun baten bidez. Gutun horretan, desagertutako haurtxoen berri ematen zuten eta adopzioak ez eteteko eskatzen zuten. Gutuna dokumentu historikotzat eta Maiatzeko Plazako Amonen eraketaren berehalako aurrekaritzat hartu da urte horren amaieran. Zati batek dio:
   ...Azken bi urteetan desagertutako edo hildako gure seme-alaben haurtxoak. Haur horietako batzuk gatibutzan jaio dira amengandik. Beste bat etxetik atera eta suntsitu egin zuten. Orain arte, gure ahalegin guztiak hutsalak izan dira. Haurrak ez dira beren etxeetara edo familietara itzuli. Ez dakigu zer egin... Azkenaldian jakin dugu aitona-amona batzuek bilobak adingabeen epaitegietan edo haien bitartekoen bidez aurkitu dituztela. Horregatik, honekin batera doan haur desagertuen zerrendan interesa izan dezazun eskatzen dizugu, horietako baten baten berri izango bazenute ere.
Maiatzeko Plazan biltzen hasi ziren lehen amekin eta senideekin harremanak izan zituen, gerora Maiatzeko Plazako Amak bezala ezagutua izan zena. 1977ko urrian, Alicia Zubasnabar de la Cuadraren "Licha" gonbidapena jaso zuen, desagertutako biloben bila amona talde berezi bat osatzeko. Maiatzeko Plazako Amonen hamabi emakume sortzaileetako bat izan zen. Bere biloba, Macarena Gelman, Montevideon aurkitu zuten eta 2000. urteko ekainean berrezarri zuten, Juan Gelmanek Uruguaiko gobernuaren aurrean zuzendutako presio kanpaina baten ondoren.

## Maiatzeko Plazako amonak

1976ko martxoaren 24ko estatu-kolpeak erregimen terrorista bat ezarri zuen, oposiziogileak bortxaz desagertzea eta edozein erreklamazio saihestera bideratutako izu-giroa ezartzea ardatz zuena. Senide atxilotu edo desagertu bat non zegoen galdetzea arriskutsua zen, eta, aldi berean, atxilotze-desagertzea eragin zezakeen. Une hartan, desagertutako pertsonen senideen babesgabetasun- eta ezintasun-egoera muturrekoa zen; izan ere, ez munduko demokraziarik, ez herrialdean eragin handia duen Eliza katolikorik, ez eta nazioarteko erakunde humanitariorik ere, ez zegoen prest erregimen militarrak egindako ankerkeriak gaitzesteko, eta, aitzitik, kasu batzuetan legez kanpoko errepresioarekin lankidetzan aritzen ziren. Sistema judizialera jotzea ere ezinezkoa zen, Argentinako epaileek sistematikoki errefusatzen baitzituzten habeas corpusen errekurtsoak.
Baldintza horietan, desagertutakoen ama, aita eta senide talde batek indarkeriarik gabeko erresistentzia mugimendua hasi zuen, eta historikotzat joko zen. Proposamena Azucena Villaflorrek sortu zuen, diktadurak desagertu eta erail ondoren:
1977ko apirilaren 30ean, ostegunero, Maiatzeko Piramidearen inguruan ibiltzen hasi ziren, izen bereko plazan, gobernu-etxearen aurrean. Atentzioa emateko, emakumeek ilea oihal zurizko zapi batez estaltzea erabaki zuten. Taldeak Maiatzeko Plazako Amak izena jaso zuen berehala eta bere presentzia hutsagatik Argentinan desagertzen ziren pertsonen patuari presio nazionala eta nazioartekoa egiten hasi zen. Hasiera batean, erregimen militarra piramidearen inguruan oinez zihoazen pertsona horien presentzia azaltzen saiatu zen, "Eroak" zirela esanez. Ama-amona horien artean Alicia Zubasnabar de la Cuadrakoa, "Licha", 1977ko irailean hasi zen errondetan parte hartzen, senarrarekin eta Hebe de Bonafinirekin batera.
Garai hartan Maria Isabel Chorobik de Mariani desagertuen beste ama batzuen bila hasi zen, bera bezala biloben bila ari zirenak. Mariani beste amona batzuekin elkartzera bultzatu zuen Lidia Pegenautek, La Platako auzitegietan adingabeen aholkulari gisa ziharduen abokatu batek. Peganaute doktorea, botere judizialeko funtzionarioen ezohiko kasuetako bat izan zen, desagertuen senideekin elkarlanean aritu baitzen. 1977ko bigarren seihilekoan, Mariani De la Cuadraren bila joan zen La Platako bere etxera:
   Alice ezagutu nuen egunean, txabusina arrosa batekin zegoen eta bere etxea txukuntzen ari zen. Berriketan hasi ginen eta denboraren nozioa galdu genuen. Egun horretan hasi nintzen benetan zer gertatzen ari zen jakiten eta bilaketa beste modu batera egin behar zela ulertzen, ez zegoela ume bakar bat desagertuta, gutxienez bi baizik. Eta bi bazeuden, zenbat gehiago izan zitezkeen? Lehen aldiz sentitu nuen ez genituela umeak aurkitzen, ez zizkigutelako eman nahi.
Egun horretan, Maria Isabel Marianik eta Alicia de la Cuadrak amona gisa elkartzeko erabakia hartu zuten, eta honek Maiatzeko Plazan ostegunetako errondetatik ezagutzen zituenak deitu zituen.
   Licha (Alicia de la Cuadra) Maiatzeko Plazan ezagutu zituen beste amonen bila joan zen, elkartu ginen eta elkarrekin lanean hastea erabaki genuen. 12 ginen une horretan. Harritu egin ninduen haiek hain lasai ikusteak; ni jota nengoen, etengabeko negar batean, hain lasai ikusten nituen haiek, eta "haiek bezalakoak izan behar dut" esaten nuen. Lehenik eta behin, «Amona Argentinarrak Bilobatxo Desagertuekin» izenez ezagutzera eman ginen. Baina hazten joan ginen, jendea hasi zen gu ezagutzen eta "Maiatzeko Plazako Amonak" deitzen. (Chicha Mariani)
Hamabi ama-amona sortzaileak honako hauek izan ziren: María Isabel Chorobik de Mariani, Beatriz H. C. Aicardi de Neuhaus, Eva Márquez de Castillo Barrios, Alicia Zubasnabar de De la Cuadra, Vilma Delinda Sesarego de Gutiérrez, Mirta Acuña de Baravalle, Haydee Vallino de Lemos, Leontina Puebla de Pérez, Delia Giovanola de Califano, Raquel Radio de Marizcurrena, Clara Jurado eta María Eugenia Casinelli de García Irureta Goyena. Licha Zubasnabar izan zen bere lehen lehendakaria. Hasiera batean, Amona Argentinarrak Bilobatxo Desagertuekin izena hartu zuten, baina 1980an jada ezagunak ziren Maiatzeko Plazako Amonak izenarekin geratu ziren.
Amen azpitalde horrek ulertu zuen segurtasun-indarrek bahitutako haurren egoera eta gurasoena desberdinak zirela, eta horiek berreskuratzeko estrategia eta metodologia espezifikoak behar zirela. "Bilobak bilatzea, seme-alabak ahaztu gabe", izan zen bildu zituen kontsigna.
Diktadura militarraren garaian eta arriskuak arrisku, Maiatzeko Plazako Amonek detektibe-lan bat hasi zuten bilobak aurkitzeko, seme-alaben bilaketa bertan behera utzi gabe, eta, aldi berean, desagertutako haurren eta haurtxoen lapurretaren inguruko sentsibilizazio-ekintza nazional eta nazioarteko bati ekin zioten.
1983ko abenduaren 10ean demokrazia berreskuratu zenean, Amonek azken aurrerapen genetikoak sustatu zituzten bilobak identifikatzeko sistema egoki bat ezartzeko, munduan aurrekaririk ez zuena, eta presio egin zuten Estatuak haurren bahiketen erantzuleak epai zitzan, plan errepresibo baten zatitzat hartuz.

## Erreferentziak

* ↑ El apellido de casada de María Eugenia Casinelli figura a veces como "García Iruretagoyena" y otras como "García Irureta Goyena". El artículo adopta la forma de escritura que utiliza el poeta Juan Gelman, consuegro de María Eugenia Casinelli, en su Carta Abierta al Doctor Julio María Sanguinetti. Gelman, Juan. Carta abierta al Doctor Julio María Sanginetti. .
* 1 2 (Gaztelaniaz) Clarín.com. (2020-01-03). «Abuelas de Plaza de Mayo: quiénes son y cuál es su historia» Clarín (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Página/12 :: El país :: El otro archivo de la memoria» www.pagina12.com.ar (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).
* ↑ «De Alguna Manera...» dealgunamanera1.blogspot.com (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).
* ↑ «Argentina: salen a la luz fotos y documentos sobre la represión en la dictadura (La Jornada / Clarín, 10 - IV - 2006)» web.archive.org 2008-03-22 (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).
* ↑ «Madres de Plaza de Mayo - Línea Fundadora» web.archive.org 2007-09-22 (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).
* ↑ «Hace 30 años las Madres daban su primera ronda en la Plaza» web.archive.org 2008-10-14 (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Las Locas De La Plaza De Mayo de BOUSQUET, JEAN PIERRE: Bueno Encuadernación de tapa blanda (1983) | Librería El Pez Volador» www.iberlibro.com (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).
* ↑ «Semana Profesional | Homenaje a las Abuelas de Plaza de Mayo» web.archive.org 2008-10-14 (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).
* 1 2 «Chicha Mariani: "No me puedo permitir morirme, tengo que encontrar a mi nieta"» www.plataforma-argentina.org (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).
* 1 2 3 «Abuelas de Plaza de Mayo» web.archive.org 2008-05-01 (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).

## Bibliografia

* Abuelas de Plaza de Mayo (1997). Juventud e identidad. Buenos Aires: Abuelas de Plaza de Mayo.
* Nosiglia, Julio E. (1985). Botín de guerra. Buenos Aires: Cooperativa Tierra Fértil.

## Ikus, gainera

* Maiatzeko Plazako amonak
* Datuak: Q6003772