OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ziza xaboi usain

Ziza xaboi usaina (Tricholoma saponaceum) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jaten, batez ere bere usain desatseginagatik. Jangarri kaskarra edo apur bat pozoitsua sailkatzen dute gidetan. Ondoez gastriko larria eragin dezaketen toxinak ditu.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 10 cm arteko diametrokoa. Haragitsua, hasieran ganbila, gero laua, askotan itxuragabea, uhindua, ile gabea, azkenean lehorteak pitzatua edo ezkatatsua. Tonu desberdineko azala: gris-berdexka, berde-oliba, arre, gris-bistre edo zurixka, ilunagoa erdian.
Orriak: Nahiko tarterekin eta tartekatuta orritxoak, eskotatuak, meheak, zuriak edo zurixkak eta erreflexu berdexkekin, zahartzean gorriz zikintzen dira.
Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Betea, sendoa, zilindriko samarra, hasieran zurixka, gero berdexkaz edo gorrixkaz tindatuta.
Haragia: Zurixka, apur bat gorritu egiten da. Xaboia gogorarazten duen usain sendoa. Zapore mingotsa.
Etimologia: Tricholoma grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Saponaceum epitetoa berriz latinetik dator,”saponaceo” hitzetik. Xaboi uraren usainagatik.

## Jangarritasuna

Jangarri erdipurdikoa. Sukaldaritzako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua

Autore batzuk espezie honen aldaera ezberdinak seinalatu dituzte: atrovirens aldaera, kapela berde-oliba ilunekoa; squamosum aldaera, oin mehetuarekin eta sustrai itxurarekin, fibrilosoa edo ezkata flokonoso txiki ilunagoez estalita; napipes aldaera, oin fusiformekoa; lavedanum aldaera, berehala kolore gorri polita hartzen duena; cnista aldaera, kapela zurixkakoa; sulfurinum aldaera, kanarioen hori kolorekoa.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean hostozabalen eta koniferen basoetan ateratzen den espezie nahiko arrunta da.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Asiako iparraldea,

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 194 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 232 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 295 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 150 or. ISBN 282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1473080
* Multimedia: Tricholoma saponaceum / Q1473080
# Ziza zuri-marroi

Ziza zuri-marroia (Tricholoma albobrunneum) Tricholomataceae familiako onddo bat da. Toxikoa ez denez, antzina, nahiz eta mingotsa izan eskualde batzuetan jaten zen, gaur egun ia inork ez du kontsumitzen.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 10 cm arteko diametrokoa, ganbila, kolore arre-gorrixkakoa, zuntzak ditu erradialki. Haragitsua, ertza hasieran apur bat kiribilduta. Azala likatsua, batez ere gaztetan.
Orriak: Zuri-marroi kolorekoak, eskotatuak, estu eta desberdinak. Zahartzean gorriz zikintzen dira.
Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago, eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa eta meheagoa oinarrirantz, 2-7 cm garai eta 1-2cm lodi. Bi kolore ditu, goian zuria eta behean arre-gorrizta, errezel iheskor baten hondarrak bereizten dituzte bi aldeak, eta errezel horrek erabat mugatuta dagoen zirkulu bat osatzen du.
Haragia: Irmoa zuria, irin usain handikoa eta zapore mingotsekoa.
Etimologia: Tricholoma terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna

Ezin da jan zapore mingotsa duelako, baina ez da toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Bere taldeko hainbat Tricholoma-rekin nahas daiteke, hala nola: Tricholoma ustale, kapela leunekoa, oin zuriagoa eta irin usain apur bat duenarekin. Tricholoma ustaloides delakoarekin, hau hostozabaletan ateratzen da eta oinean bi kolore garbi ditu. Tricholoma pessundatum espeziearekin, koniferetan hazten dena, zapore ia gozokoa edo oso mingotsa ez duena. Tricholoma vaccinum perretxikoarekin, zuntzezko kapela iletsua duena.

## Sasoia eta lekua

Oso espezie arrunta mendiko koniferetan. Urritik abendura arte agertzen da.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Amerika, Vietnam, Himalaia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Japonia eta Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 181 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 224 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 150 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4355699
* Multimedia: Tricholoma albobrunneum / Q4355699
# Ziza mordoskatu

Ziza mordoskatua (Lepista caespitosa edo Clitocybe fasciculata) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Erdipurdiko jangarria da.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 8 cm arteko diametrokoa, ganbila, gero lau samarra, eta, azkenik, hondoratua erdialdean. Ertza mehea, kiribildutik lau-kakotura, bihurgunetsu-uhindu samarra eta apur bat ildaskatua. Azala itsatsia, lehorra, matea, kolore zurixkatik krema-marfil kolorera doana, erdialdea ilunagoa du, eta, azkenik, zahartzean arrexkara iluntzen da.
Orriak: Oso estu, banangarriak, meheak, okertuak, subadnata-dekurrenteak eta tartekatuta orritxoekin; kapelaren koloretik argiagoetara eta arrosa zikinak zahartzean.
Hanka: 4 - 10 x 1 - 1,5 (2) cm-koa, zilindrikoa, oinarria lodituta, luzetara fibrilosoa, kurbatua eta goia pruinaduna, orrien edo kapelaren kolorekoa.
Haragia: Mehea, hauskorra eta zurixka; usain desatsegina du, igurtziz gero, areagotu egiten dena eta zaporea leunetik mikatzera.
Etimologia: Lepista hitza grekotik dator, "lepistós" hitzetik, soil esan nahi du. Apaingarri berezirik ez duen onddoa. Caespitosa epitetoa berriz latinetik dator, "caespitosus" hitzetik, eta soropildua esan nahi du. Bere hazteko moduagatik.

## Jangarritasuna

Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua

Espezie nahastezina da, bere usainagatik, soropildua hazten delako belarretan eta kapela batzuk deformatu egiten direlako konpresioagatik.

## Sasoia eta lekua

Larreetan eta hostoerorkorren basoetako ertzetan ateratzen da.

### Banaketa eremua

Kanada, AEB, Korea, Europa eta errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 220 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 293 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 334 or. ISBN 84-505-1806-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3830741
* Multimedia: Lepista caespitosa / Q3830741
# Ziza orrilila

Ziza orrilila (Tricholosporum goniospermum) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Estimatua sukaldean, nahiz eta haragia ebakitzean, ilundu egiten den.
Sinonimoa: Tricholoma goniospermum.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Kolorea hasieran zurixka edo gris lila du, gero hori-okre kolorekoa, azkenean lehoi kolorekoa eta erdian ilunagoa. Hemisferikoa, mamitsua, ondoren ganbila eta azkenean lobulatua. Azala zuntz finekin eta ertza biribildua.
Orriak: Libreak, eskote txiki bat osatuz, meheak, estu, desberdinak eta orritxo ugarirekin. Gazteek kolore zuri-lila dute, batez ere oinaren ondoan eta ondoren okre-horixka zurbilak, erreflexu biolazeoekin.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Gehienetan laburra, lodia, oinarrian loditua, haritsua, pixka bat ezkatatsua; gaztetan goian bioleta kolorea izaten du, gero zuri-okrea.
Haragia: Lodia, trinkoa, zurixka edo pixka bat horixka, usain ahula du eta zapore garratz samarra, baina atsegina.
Etimologia:Tricholoma hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Goniospermun epitetoa ere grekotik dator, angelu, esan nahi duen "gonios" hitzetik eta semen esan nahi duen "esperma" hitzetik. Bere espora angelutsuengatik.

## Jangarritasuna

Haragia ebakitzean ilundu egiten den arren, jateko bikaina da.

### Nahasketa arriskua

Lepista personata delakoarekin nahas daiteke, honek oinean kolore lila zurbilagoak ditu.

## Sasoia eta lekua

Maiatzaren hasieran korro handiak osatuz mendiko larreetan edo basoen ertzetan hazten da. 700 metrotik 1000 metrora.

### Banaketa eremua

Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 195 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel.. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 238 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 291 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 306 or. ISBN 84-505-1806-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7840826
# Ziza ubelska-puntadun

Ziza ubelska-puntaduna (Tricholoma virgatum) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da.
Toxikoa den susmoa dago.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, konikoa edo titi irten batekin, ertza irregularki biribilduta edo lobulatu samarra. Azala erradialki fibrilosoa, hasieran pixka bat zetaduna, gris-zilar kolorekoa, oro har argia eta distiratsua edo zuntz txiki beltzaxkez marratua, hondo gris-okre antzeko batean.
Orriak: Nahiko estu, ez oso zabalak, ertzerantz makurtuta eta zorrotzak, oso eskotatuak, ertz bihurri samarrarekin, beltzez punteatu gabe, oso zaharra denean izan ezik. Gris-horixka zurbil kolorekoak.
Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa, gris-zurixka kolorekoa eta zertxobait haritsua.
Haragia: Haritsua oinean, zuria kapelan, pixka bat grisaxka azalaren azpian. Biltzerakoan usain fungiko arin bat du, gero pixka bat errefauarena; zapore mikatza, azkar akre zaporea hartzen du, baina Tricholoma sciodes delakoak baino mingostasun txikiagoarekin.
Etimologia: Tricholoma hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Virgatum epitetoa berriz latinetik dator, berga esan nahi duen "virga" hitzetik. Kapela apaintzen duten zuntzexkengatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria, mikatza, latza, pikantea eta digeritzen zaila delako.

### Nahasketa arriskua

Tricholoma sciodes oso antzekoa da, eta ertza puntu beltzaxkez markatuta duelako bereizten da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, batez ere koniferoen basoetan aurkitzen da.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Australia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 198 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 307 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 232 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 235 or. ISBN 84-87997-86-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q594027
* Multimedia: Tricholoma virgatum / Q594027
# Zumbo

Zumbo Mozambikeko hiri bat da, Zambiarekin mugakidea eta mendebaldeenen dagoen hiria. 33.000 biztanle zituen 2005ean.
Gaur egun errepideak eta azpiegiturak nahiko egoera txarrean daude, eta errepidez baino, errezagoa da Songdora ontziz heltzea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q229677
# Zumbro Falls (Minnesota)

Zumbro Falls Minnesotako hiri bat da. Wabasha konderrian kokatua dago. 2010ean 207 biztanle zituen, 1,49 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Wabasha konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1924450
# Zumbrota (Minnesota)

Zumbrota Minnesotako hiri bat da. Goodhue konderrian kokatua dago. 2010ean 3.252 biztanle zituen, 6,91 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Goodhue konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1924219
* Multimedia: Zumbrota, Minnesota / Q1924219
# Zumarrezta

Zumarrezta Nafarroa Garaiko erreka bat da, Urumea ibaiaren goi-ibilguaren adarra; 10 kilometro luze da. Labaien, Eratsun, Ezkurra eta Goizuetako udalerrietako lurrak zeharkatzen ditu.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia: 166. araua: Euskal Herriko ibaiak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12269491
# Zume adar-bihurri

Zume adar-bihurria (Salix matsudana) Salicaceae familiako zuhaitza da, ipar-ekialdeko Txinan jatorria duena.
Hiru aldaera ditu:
* Salix matsudana var. anshanensis, Liaoning probintziako endemikoa.
* S. matsudana var. matsudana, ipar-ekialdeko Txinakoa.
* S. matsudana var. pseudomatsudana, Hebei, Heilongjiang eta Liaoning probintzietakoa.

## Erreferentziak

* ↑ Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan ISBN 0-333-47494-5.
* ↑ Flora of China: Salix matsudana. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2302697
* Multimedia: Salix babylonica / Q2302697
* Espezieak: Salix matsudana
# Zumba

Zumba 1990eko hamarkadaren erdialdean Alberto "Beto" Pérez kolonbiarrak sortutako fitness diziplina bat da, errutina aerobiko batzuekin konbinatutako dantza mugimenduen bidez alde batetik gorputz osasuntsu bat mantentzera bideratua, eta bestetik, gorputza garatu, indartu eta malgutasunera.
Zumbak bere errutinen artean erritmo latinoamerikar nagusiak erabiltzen ditu, hala nola salsa, merenguea, cumbia, bachata eta reggaetoia. Zumba saio bakoitzean 50-300 kilokaloria erre daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Tatum, Charles M.. (2013). Encyclopedia of Latino Culture: From Calaveras to Quinceaneras [3 Volumes: From Calaveras to Quinceañeras. ] ABC-CLIO, 930 or. ISBN 9781440800993..
* ↑ (Ingelesez) «Zumba brings the dance party into the health club» USA Today 2011-10-10.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q229680
* Multimedia: Zumba / Q229680
# Zume (argipena)

Zume hitzak hainbat adiera du:
* Sahatsa da zumea, Salix generoko zenbait zuhaitz eta zuhaixken izen arrunta. Eta horien artean, izen arrunt hau dute espezie hauek:
** Zume zuria (Salix alba) eskualde epeletako zume espeziea da. Bere izena, hostoek azpialdean hartzen duten kolore zuritik datorkio. Salix
** Zume jatorra (Salix viminalis) edo mihimena, zumegintzan gehien erabilia.
** Zume gorria (Salix purpurea)
** Zume hostoestua (Salix eleagnos)
** Zume hauskorra (Salix fragilis)
** Zume adar-bihurria (Salix matsudana)
** Zume negartia (Salix babylonica)
* Sahats edo zumearen adarrari ere zume esaten zaio. Euskal Herriko zenbait udaletan aginte-makilaren sinbologia eta funtzioa du zume horrek.
* Zume edo zumitza, halaber, esaten zaie zume adar eta adaxkei, saski eta tresnak egiteko material bihurtzen direnean, zumegintzaren lehengaia direnean.
Beste adiera erlazionatu gabeetan:

## Ikus, halaber:

* Zumitz (argipena)
# Zume (materiala)

    Artikulu hau saskigintzako zuntzari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zume (argipena)».
Zume edo zumitza da landare-zuntz edo ehun bat, zume edo sahats espezie batzuetako adarretatik eratorritakoa. Ehun hauekin egindako langintza edo artisautzari zumegintza esaten zaio.
Sahatsaren familiako zuhaixka batzuetatik ateratzen da zume lanerako egokia, nagusiki Salix viminalis edo zume jatorra deritzonetik, baina baita zume hauskorretik eta zume gorritik.

## Lanketa

Ehun hau sortzeko landarearen zurtoinak eta adarrak erabiltzen dira, bere osotasunean edo zerrenda mehe eta luzeetan xehetua.
Zumea erabiltzen da altzariak, saskiak eta bestelako objektu erabilgarriak egiteko.
Zumea lantzen da bi eratan, bere azala osorik gordez, edo azal hori zurituta. Zume zuritua erabiliz egiten den elementua zuria izaten da, eta zuritu gabearekin egiten dena, berriz, marroi iluna, zumearen azalaren kolorekoa. Gaur egungo gai batzuk zume zurituz eginak izan arren, ondoren tindagai koloredunetako bainuontzietan sartzen dituzte, kolorea emateko. Zenbaitetan, berniza ere ematen zaie.
Zume zurituarekin, lan finagoak egiten dira, hala nola txanbilentzako estalkiak, besaulkiak, ogiarentzako saskitxoak eta abar. Zuritu gabeko zumea, aldiz, lanerako tresnak egiteko erabiltzen zen nagusiki: mahatsa biltzeko saskiak (erabilera ohikoenetakoa), lepo-otarreak, zaranak, lastoa biltzeko otarreak, eta abar.
Bestalde, Euskal Herriko udal batzuetan zume adarra aginte-makilaren aldaera bat da.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-06-18).
* ↑ «::: Euskonews & Media ::: Artisautza :::» www.euskonews.eus (Noiz kontsultatua: 2019-06-18).
* ↑ kuarrenta. Makilak, zumeak eta lantzak, agintarien ikurrak. (Noiz kontsultatua: 2019-06-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1081013
* Multimedia: Wicker / Q1081013
# Úhorná

Úhorná Eslovakiako udalerri bat da, Gelnicako barrutian kokatuta. 8,83 km²ko azalera du eta 143 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1383. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q329995
* Multimedia: Úhorná / Q329995
# Yinzhou barrutia

Yinzhou barrutia (txinera tradizionalez: 鄞州区) Txinako barruti bat da, Ningbo barruan. Azken zentsuaren arabera 1.359.198 biztanle zituen 801.59 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1334217
* Multimedia: Yinzhou District, Ningbo / Q1334217
# Yip Man

Yip Man edo Ip Man (葉問 in pinyin: yè wèn; en Jyutping) (Foshan, Guangdong (Txina), 1893ko urriaren 1a - 1972ko abenduaren 2a) arte martzialetako maisu izan zen eta ospe handiko ikasleak izan zituen, Bruce Lee tartean.

## Biografia

Yip lau seme-alabetatik hirugarrena izan zen eta familia aberats batean hezi zen Foshanen, Guangdong, heziketa tradizional txinarra jaso zuelarik. Anaia zaharrena Yip Kai-GAK izan zen, arreba Yip Wan-Mei eta arreba gazteena, berriz, Yip Wan-hum.
13 urte zituenean, Yip Wing Chun ikasten hasi zen Chan Wah-shun maisuarekin. Chanek 70 urte zituen, jada, eta Yip izan zen bere azken ikaslea. 3 urte geroago, Chan hil egin zen.
Lehen ezkontzan bi seme izan zituen, Ip Chun eta Ip Ching eta, bigarrengoan, berriz, Ip Wah jaio zen. Lehen 3 seme-alabak Foshanen bizi zenean jaio zitzaizkion, Guangdongen (Txina).
Chan Wah-shun maisuarekin hasi zen Wing Chun praktikatzen eta Sibak Leung Bikekin bukatu zuen bere formazioa.
Yip Man izan zen Wing Chun arte martzialaren lehen irakasle edo sifua. Hong Kongera joan zen (1945-1969) eta han izan zituen ikasleek zabaldu zuten arte hau mundu osoan zehar.
Istorioak dioenez, Ng Mui izan zen sortu zuen emakumea, Shao Lin moja, eta Shao Lin tenplua eraitsi ondoren biziraun zuten 5 mojeetako bat zen. 5 Aitzindarietako bat, alegia: Ng Mui, Chi San, Pak Mei, Fun To Tak eta Miu Hin.
Bruce Leeren maisu izan zen eta munduko irakaslerik hoberena zela esan ohi zen.
Kantzerrak hil zuen 79 urte zituenean, 1972ko abenduaren 2an. Bere ikaslea zen Lun Kaik aurkitu zuen, maisua bisitatzera joan zenean. Yip Man berak ez zuen inoiz Maisu Handia titulua erabili eta oinordekorik ere ez zuen izendatu. Hong Kongeko kanposantu batean dago bere gorpua eta mundu guztiko jarraitzaileak joan ohi dira hara omenaldia egiteko xedean.
2008an filma egin zuten bere historia gogoratuz eta Ip Man deitu zioten.
* Datuak: Q163830
* Multimedia: Yip Man / Q163830
# Yinzhou barrutia (Ningbo)

Yinzhou barrutia (txinera tradizionalez: 银州区) Txinako barruti bat da, Ningbo barruan. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen 171.93 azaleran banatuta.
# Yinzhou barrutia (Tieling)

Yinzhou barrutia (txinera tradizionalez: 银州区) Txinako barruti bat da, Tieling barruan. Azken zentsuaren arabera 363.076 biztanle zituen 171.93 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q657554
* Multimedia: Yinzhou District, Tieling / Q657554