OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Geometria aljebraiko

Geometria aljebraikoa matematikaren adar bat da, eta bere izenak adierazten duen bezala, aljebra abstraktua eta bereziki aljebra trukakorra, geometriarekin konbinatzen du. Nolabait esateko, ekuazio aljebraikoen sistemen emaitzen multzoak aztertzen ditu. Aldagai bat baino gehiago dagoenean, gertakaria ulertzeko garrantzitsuak diren kontsiderazio geometrikoak agertzen dira. ekuazioen ebazpen soiletik harantzago joan nahi dugunean hasten dela hemen aztertu nahi dugun gaia esan dezakegu, eta ebazpen guztiak "ulertzearen" arazoa, ebazpenen bat aurkitzearena bezain garrantzitsu bilakatzen da. Horrek matematika munduaren "urik sakonenetara" eramango gaitu, kontzeptualki zein teknikoki.

## Kanpo estekak

* Kevin R. Coombes: Algebraic Geometry: A Total Hypertext Online System
* Algebraic geometry entry on PlanetMath
* Algebraic Equations and Systems of Algebraic Equations at EqWorld: The World of Mathematical Equations
* Datuak: Q180969
* Multimedia: Algebraic geometry / Q180969
# Geometria aldakor (argipena)

Geometria aldakor lokuzioak esanahi zenbait ditu:
* aeronautikan, geometria aldakorra, eite aldakorreko hegoak;
* politikan, geometria aldakorreko hitzarmenak, egoera eta erabaki beharrekoa zein den joera ezberdinetako alderdi politikoekin erakundeetan egindako ad hoc hitzarmenak.
# Geomagnetismo

Geomagnetismoa Lurraren eremu magnetikoa aztertzeaz arduratzen da, bere eraketaz zein bere aldaketaz espazioan eta denboran zehar.
Bere azterketan zehar, barnealdeko eremua eta kanpoaldeko eremuaren artean ezberdintzen du. Barne eremuan, eremu magnetiko propio bat eratu eta mantentzeko azalpen bat bilatzen saiatzen da, baita lurrazalean detektatutako espazio eta denbora aldaketentzat ere, dinamoaren teorian oinarrituz. Kanpoaldeko eremuan barnealdeko eremu magnetikoak eta eguzkiaren eremu magnetikoak ionosferan duten eragina aztertzen du.

## Ikus, gainera

* Lurraren eremu magnetikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q114591
* Multimedia: Geomagnetism / Q114591
# Geomarketin

Geomarketina ingurumen geografikoaren aldagaiak aztertu eta baliatzea da bezeroari buruzko informazio eskuratu eta harengana modu egokiago batez zuzentzeko helburuarekin. Besteak beste, geolokalizazioaren bitartez, bezero, lehiakide eta abarren kokapen zehatza eskuratuta, bezeroei eta bezero potentzialei zerbitzu hobea eman dakieke, adibidez salmenta-puntu hurbilagoak eta bezeroei banaketa-ibilbide eraginkorragoak eskainiz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1009343
* Multimedia: Geomarketing / Q1009343
# Geologo

Geologo bat geologia ikertzen duen pertsona da, zeinak Lurraren estruktura eta prozesu fisikoak ikertzen dituen. Azken urte hauetan Eguzki sistemako gainontzeko planetak ere ikertzen dituzte.
Geologiak hainbat jakintza arlo ezberdin dituenez bere baitan lan ugari egiten dituzte geologoek. Ingenieritza geologikoa egiten dutenek eraikuntzetan egon daitezkeen arriskuak ikertzen dituzte; petrolioa eta lurrazpiko ura, gas naturala eta mineral ezberdinak bilatzen dituzte; lurrikarak eta tsunamiak ikertzen dituzte eta bizitzaren historia eta eboluzioa ikertzen dute.

## Ikus, gainera

* Geologoen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q520549
* Multimedia: Geologists / Q520549
# Geometria diferentzial

Matematikan, geometria diferentziala objektu geometrikoak (kurbak, gainazalak...) kalkulu diferentzialaren metodoak erabiliz aztertzen dituen geometriaren atala da. Eremu honetako aztergaiak aldaera diferentziagarriak dira, azaleraren nozioa espazio euklidearrean orokortzen dutenak, bai eta horien arteko aplikazio diferentziagarriak ere. Aldaerek ez dute zertan interpretazio geometriko naturala izan, ezta inguruko espazio batean sartuta egon beharrik ere: adibidez, multzo lineal orokorrak estruktura barietate diferentziagarriak du baina ez interpretazio geometriko intuitiboa.
Topologia diferentziala barietateen propietate topologikoetan soilik oinarritzen den bitartean, geometria diferentzialak aldagai anitzeko kalkuluaren emaitza ezagunak aplikatzea ahalbidetzen du barietateen arteko aplikazioetan. Gainera, edozein barietateri atxiki dakizkioke propietate geometrikoak, hala nola distantziak eta angeluak, Riemann-en metrika ematen bazaio; eta ezaugarriak, hala nola, geodesikoak eta kurbadura, konexio bat eransten bada.
Geometria diferentzialak aplikazio garrantzitsuak ditu fisikan, batez ere erlatibitate orokorraren teoriaren azterketan, non espazioa-denbora aldaera diferentziagarritzat deskribatzen den.

## Erreferentziak

* ↑ «Ikastaroa: Geometria aljebraikoa [2012/05 [eus]»] OCW (Noiz kontsultatua: 2022-12-28).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Geometria diferentzialari buruzko ikastaroa
* Datuak: Q188444
* Multimedia: Differential geometry / Q188444
# Gatumbaita

Gatumbaita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Gatumbaita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CaAl2(PO4)2(OH)2 * H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Gatumbaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Gatz-lanpara

Gatz-lanpara eskuz egindako lanpara mota da. Egiteko gatzaren arroka bat zulatzen dute barruan bonbilla bat sartzeko. Mineralaren ezaugarri optikoei esker, barrutik, erabat argitzen da. Gatzaren proipietateak beroaren esker askatzen dira eta, ondorioz, osasunerako oso ona omen da; halaber, airea garbitzen omen du.

## Gatza

Lan hauek egiteko gatz mota desberdinak erabiltzen dira, kolore eta argitasun desberdinekoal. Artisau bakoitzak harria zulatzeko berezko teknika du. Gatz desberdinak erabiltzen dira: litio, selenita, halita, ea. Gatz horien jatorria desberdina izan daiteke baina, saltzeko garaian, gehien aipatzen den jatorria Himalaiakoa da.

## Onurak

Nahiz eta zientifikoki zalantzan egon, hauek dira saltzaileek aipatzen dituzten onurak:
* Airearen ionizazio negatiboa
* Airea garbitzen dute
* Kutsatutako partikulak erakartzen ditu
* Alergiaren aurka onak dira
* Estresa gutxitzen dute...

## Erreferentziak

* 1 2 https://www.bioguia.com/hogar/lamparas-de-sal-himalaya_29988148.html
* ↑ [https://web.archive.org/web/20150910043434/http://www.senseaboutscience.org/data/files/resources/15/There-Goes-the-Science-Bit.pdf

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9025795
* Multimedia: Salt crystal lanterns / Q9025795
# Gatz (kriptografia)

Kriptografian, gatza ausazko datu bat da, norabide bakarreko funtzio baterako argumentu osagarri gisa erabiltzen dena,pasahitz bat edo pasa-esaldia bat hash bidez enkriptatzeko. Gatzak gordetako pasahitzak babesteko erabiltzen dira. Historikoki pasahitza sistema bateko testu-fitxategi huts batean gordetzen zen, baina denborarekin babes-gailu osagarriak garatu ziren erabiltzailearen pasahitza sistematik irakurriak izatetik babesteko. Metodo horietako bat da, gatza erabiltzea.

## Ikus, gainera

* Pasahitz krakeatze

## Kanpo estekak

* OWASP Kriptografiako Cheat Fitxa
* nola enkriptatu erabiltzaile pasahitzak
* Datuak: Q1500258
# Gatuzain

Gatuzain 1998an sortutako argitaletxea da. Egoitza Larresoron (Lapurdi) dauka.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda
* Durangoko Azoka

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Gatuzain argitaletxearen gunea
* Elkarrizketa Gatuzaineko Hartzea Lopez Aranari, Gara, 2008-02-28
* Datuak: Q16517346
# Gatuzières

Gatuzières (frantsesez eta ofizialki: Gatuzières) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lozère departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 45 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Gatuzières udalerrian erroldatutako biztanleak 45 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 59 etxebizitza zeuden, 23 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 36 bigarren erresidentzia ziren. 53 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 23 etxebizitza nagusietatik 12 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 3 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 16 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Gatuzières udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 4 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 8 | 55-59 | 0 |
| 4 | 50-54 | 0 |
| 4 | 45-49 | 8 |
| 4 | 40-44 | 0 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 4 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 8 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32 ziren, horien artean 22 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 22 pertsona aktiboetatik 20 lanean zeuden (14 gizon eta 6 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 10 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra ostalaritza eta jatetxe enpresa batena zen.
2000. urtean Gatuzières udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1065175
* Multimedia: Gatuzières / Q1065175
# Gatz

Gatza ondoko hauek izan daitezke:
* Gatz arrunta, janariak ontzeko erabiltzen den eta nagusiki sodio kloruroz osatuta dagoen elikagai-gehigarria
* Gatz mineralak, izaki bizidunen osagai diren gatz inorganikoak
* Gatz (kimika), ioiz osatutako konposatu kimiko neutroak
# Gatxarri

Gatxarri Zuberoan dagoen historiaurreko aztarnategia da. Neanderthalgo gizakiaren garaiko giza hondakinak aurkitu dira leize honetan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12258271
# Gabriel Espartza Perez de Izurdiaga

    Artikulu hau apezpikuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gabriel Esparza».
Gabriel Espartza Perez de Izurdiaga (Iruñea, 1606ko ekainaren 24a-Calahorra, 1686ko urtarrilaren 10a) nafar apaiz katolikoa izan zen.
Salamancan kalonjea eta Gipuzkoan artxidiakonoa, 1659an Badajozko, 1662an Salamancako eta 1670ean Calahorrako eta La Calzadako apezpiku hautatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Gran Enciclopedia de Navarra
* Datuak: Q56409997
# Gabriel Espartza Pérez

    Artikulu hau taekwondolariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gabriel Esparza».
Gabriel Espartza Pérez (Iruñea, 1973ko martxoaren 31 - ) nafar kirolari ohia da, taekwondon aritzen zena. 54 eta 58 kilotik gorako kategoriatan aritzen zen.
Europako txapelduna izan zen hirutan: 1992, 1994 eta 1996an. Sydneyko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, zilarrezko domina lortuz.

## Palmaresa

* Datuak: Q3750321
# Gabriel Esparza

Gabriel Esparza edo Espartza izan daiteke:
* Gabriel Espartza Perez de Izurdiaga, nafar apezpikua;
* Gabriel Espartza Pérez, nafar taekwondolaria;
* Cristian Gabriel Esparza, argentinar futbolaria.

## Ikus, gainera

* Espartza
# Gabriel Fahrenheit

Daniel Gabriel Fahrenheit (Danzig, 1686ko maiatzaren 14 – Haga, 1736ko irailaren 16a) fisikari eta ingeniari alemaniarra, lan gehiena Herbehereetan egin baitzuen ere. °F Fahrenheit tenperatura eskalak bere izena darama. Eskala hau, Celsius eskala baino askoz aurretik ere erabiltzen zen.

## Biografia

Fahrenheit familia, Hansako Ligako hiri batetik bestera mugitzen zen merkatari familia zen. Fahrenheit-en birraitona Rostock-en bizi izan zen, nahiz eta ikerketa batzuek Farenheit familia Hildesheim-ekoa dela ondorioztatu. Fahrenheit-en aititea, Reinhold Fahrenheit vom Kneiphof Kneiphofetik (Königsberg, gaur egungo Kaliningrad) Danzig-era joan zen bizitzen 1650ean. Daniel Fahrenheit aita, Danzig-eko merkatari-familia bateko alaba batekin ezkondu zen. Daniel Gabriel haurtzaroari biziraun zioten bost neba-arreben artean zaharrena zen.
Bere gurasoen heriotza zela eta, ziurrenik perretxiko pozointsuak jateagatik sortua, Gabrielek Amsterdamen egin behar izan zituen merkataritza ikasketak. Dena dela, zientzia naturaletan zuen interesak, alor horretan ikasi eta esperimentuak egiteko grina sorrarazi zion eta, bidaiatzen egon ostean, 1717an Hagan kokatu zen, termometro, altimetro eta barometro bezalako tresnak sortuz kristal puzketa teknikaren bidez. Royal Society-ko kide egin zuten 1724an.

## Merkurio termometroak

Fahrenheit-ek termometro zehatzak garatu zituen. Bere lehen termometroak alkoholez bete zituen, merkurioa erabili baino lehen, zeinak emaitza hobeak ematen zituen.

## Fahrenheit tenperatura eskala

Behin termometroa izanik, eskala bat garatu behar zuen tenperatura neurtu ahal izateko.
Hasieran eskala hori garatzeko, hiru erreferentzia hartu zituen.
Tenperatura baxuko marka laborategiko baldintzetan garai hartan lor zitekeen tenperaturarik hotzena zen: ur, izotz eta amonio klorhidrikoaren arteko nahasketa batekin. Fahrenheit-ek hori 0 °F moduan definitu zuen (-17,8 °C gutxi gora-behera). Hurrengoa, uraren izozte puntua zen, 32 °F ezarri zuena. Azkenik, gorputzaren tenperatura 96 °F moduan definitu zuen.
Geroago, merkuriodun termometroaren laguntzaz (tenperatura altuagoak neur zitzakeen), Fahrenheitek bere eskalaren goiko muturra uraren irakite puntu moduan definitu zuen (212 °F). Aldaketa horrekin, giza gorputzaren tenperatura 98,6 °F moduan geratu zen. Ikusten den moduan, Fahrenheit tenperatura eskalak 180 gradu ditu, uraren izozte eta irakite puntuen artean.
Fahrenheit eskala oso erabilia izan zen Europan, Celsius eskalaren etorrera baino lehen. Oraindik erabilia da eguneroko tenperaturak neurtzeko AEBetan.

## Ikus, gainera

* Fahrenheit graduak
* Datuak: Q57073
* Multimedia: Daniel Gabriel Fahrenheit / Q57073
# Gabriel Ferrater

Gabriel Ferrater i Soler (Reus, 1922ko maiatzaren 20a - Sant Cugat del Vallès, 1972ko apirilaren 27a) kataluniar poeta izan zen. Matematikako ikasketak egin zituen Bartzelonako Unibertsitatean. Poema intimoak, sentipenezkoak eta erotikoak idatzi zituen. Obra nagusiak: Da nuces pueris (1960), Menja´t una cama (1962, Jan ezazu hanka bat) eta Teoria dels cossos (1966, Gorputzen teoria). 1968an bere poemen bilduma bat eman zuen argitara, Les dones i els dies (Emakumeak eta egunak) izenburupean. Orobat hizkuntzalaritza eta literatura kritika-lan bikainak argitaratu zituen. Bere buruaz beste egin zuen.

## Euskaraz

* Munduko Poesia Kaierak: Gabriel Ferrater (Susa, 2015; itzultzailea: Aritz Galarraga). Poemen antologia bat.

## Kanpoko loturak

* Munduko Poesia Kaierak: Gabriel Ferrater, bildumaren zuzendari Beñat Sarasolaren hitzaurrearekin

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q250805
* Multimedia: Gabriel Ferrater / Q250805
# Gaugrehweiler

Gaugrehweiler Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Donnersberg barrutia|Donnersberg]] barrutian. 2014an 554 biztanle zituen 9,92 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q642168
* Multimedia: Gaugrehweiler / Q642168
# Gauersheim

Gauersheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Donnersberg barrutia|Donnersberg]] barrutian. 2014an 602 biztanle zituen 5,25 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q641385
* Multimedia: Gauersheim / Q641385
# Gauez harrizko zubiaren azpian

Gauez harrizko zubiaren azpian. Praga zaharraren eleberri bat (alemanez: Nachts unter der steinernen Brücke. Ein Roman aus dem alten Prages) Leo Perutz idazlearen eleberria, 1958an plazaratuta. Jatorrizko liburua alemanez idatzita dago. Leo Perutz (1882-1957) idazle txekiar-austriarra zen. Liburu horretan agertzen dira kaleko musikariak, diru-mailegatzaileak, alkimistak, errabinoak, gortesauak, bufoiak, enperadoreak, zaldunak, maitaleak… gizarte ñabar, koloretsu eta askotarikoa.

## Ezaugarriak

Nahiko eleberri atipikoa da hau. Berez,, hamalau narrazio dira, itxuraz haien arteko loturarik gabe baina, hala ere, haien artean oso lotuta. Kronologikoki ere narrazioek ez dute denboraren ordena errespetatzen. Amaieran epilogoak multzo osoa lotzen du.
Leo Perutz Pragan jaio zen eta bertan kokatzen diren istoriak. Kronologikoki XVI. mendetik XVII. mende hasiera arte doaz, Rodolfo II.aren garaian eta ondorengo urteetan, Hogeita Hamar Urteko Gerra hasi arte. Eleberriaren gai nagusia enperadoreak Pragako judu aberats baten emaztearekin izan zuen maitasun harremana da; senarra gorteko hartzedun nagusia zen, bestetik. Liburuaren eszenatoki nagusiak Pragako auzo judu zaharra eta enperadorearen gortea dira.
Rodolfo II.a liburuaren pertsonaia nagusia da. Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren enperadorea oso xelebrea zen: arte-bildumagilea eta alkimisten babeslea, haren bitxikeriak ordaintzeko zergaz gainezka egoten zen beti. Liburuan ere beste pertsona ospetsu eta historikoak agertzen dira: Johannes Kepler astronomoa edo Wallenstein, Hogeita Hamar Urteko Gerran buru garrantzitsuenetariko bat izango zena.
Fantasiak ere protagonismo handia du: mamuak, Kabalarekin lotutako elementuak, e.a. Elementu hauek eleberriaren garatzean garrantzi handia dute.
Fabulaziorako gaitasun paregabea erakusten dute narraziook, maisuki uztartzen dituztenak kondaira eta historia, umorea eta abentura, fantasia eta garaiko ohituren deskribapena. Duela lau mendeko Praga liluragarri bat agerrarazten digu egileak, giza arimaren ezagutza sakonez eta, aldi berean, XX. mendean betiko galdu zen Erdi Europako kultura juduaren nostalgiaz.

## Erreferentziak

* ↑ http://liburutegia.hernani.eus/es//-/gauez-harrizko-zubiaren-azpian
* 1 2 https://www.txalaparta.eus/es/libros/gauez-harrizko-zubiaren-azpian

## Kanpo estekak

* Euskarazko itzulpenaren aurkezpena.
* Aurkezpena Gara egunkarian, 2019/10/03.
* Joannes Jauregiren komentarioa Berrian, 2020/02/23.
* Datuak: Q928531
# Gauge bosoi

Partikulen fisikan, gauge bosoia naturako funtsezko elkarreragin baten eramale bezala jokatzen duen bosoi bat da. Zehazkiago, gauge eremu teoriak deskribatutako funtsezko partikulen elkarreragina euren artean gauge bosoiak elkartrukatuz egiten da, arruntki partikula birtual bezala.

## Eredu estandarreko gauge bosoiak

Partikulen fisikako eredu estandarrean, hiru gauge bosoi mota daude: W eta Z bosoiak, fotoiak eta gluoiak. Horietako bakoitza lau funtsezko indarretako hiruri dagokio: fotoiak elkarreragin elektromagnetikoaren gauge bosoiak dira, W eta Z bosoiak elkarreragin ahularenak eta gluoiak elkarreragin indartsuaren eramaleak dira. Azkenik, grabitoia (teorikoki proposatua izan dena baina oraindik detektatu ez dena) grabitate elkarreraginaren arduraduna da. Kolore konfinamenduaren ondorioz, gluoi isolatuak ez dira energia baxuetan agertzen. Bai gerta litekeena, glueball masiboak sortzea da (datu hau oraindik ez da baieztatu).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105580
# Gauekoa: urdin eta zilarra – Chelsea

Gauekoa: urdin eta zilarra – Chelsea James Abbott McNeill Whistler estatubatuar margolariaren margolan bat da, 1871 inguruan egina. Trilogia baten lehenengo lana da. Besteak biak hauek dira: Gauekoa: urdin eta urrea – Batterseako zubi zaharra (Nocturne: Blue and Gold – Old Battersea Bridge, 1875) eta Gauekoa beltz-urrean – erortzen ari den suziria (Nocturne in Black and Gold – The Falling Rocket, 1877). Margolan hau Londresko Tate Galerian dago ikusgai.

## Deskribapena

Margolan honetan Whistlerrek ekialdeko margolaritzaren eragin zuzena ikus daiteke, bereziki Japoniako margolaritzarena. Marrazkia eta formak difuminatuak agertzen dira. Garrantzi handiena argiak du, bereziki zeruan eta ibaian. Margolanaren beheko aldean, erdian, sinadura tximeleta itxuraz ikus daiteke, hori ere ekialdeko eragina zalantzarik gabe.

## Erreferentziak

* ↑ http://ijme-journal.org/index.php/ijme/article/viewFile/228/302

## Ikus, gainera

* Gauekoa: urdin eta urrea – Batterseako zubi zaharra

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Tate Galeriaren webguneko iruzkina.
* Datuak: Q720602
* Multimedia: Nocturne: Blue and Silver – Chelsea / Q720602
# Gauerdiko Iparrorratza

Gauerdiko Iparrorratza Cristina Iglesias artista donostiarraren eskultura da, Eusko Legebiltzarraren eraikinaren atarian kokatua 2008tik Gasteizen Indarkeriaren biktimen omenez sortu zen.
Urtero, Eusko Jaurlaritzak eta Eusko Legebiltzarrak egiten duten indarkeriaren biktimen aldeko Memoriaren Eguneko ekitaldi bat eskulturaren parean egin ohi da.
Eskultura zenbait panel bertikalek osatzen dute, terrakota gorrizkoak, eta sareta baten eran hizkiak ageri dira beraietan.

## Erreferentziak

* 1 2 «El Parlamento vasco inaugura una escultura en recuerdo de las víctimas. El Correo» www.elcorreo.com (Noiz kontsultatua: 2021-06-16).
* ↑ Irekia. «Irekia - Eusko Jaurlaritzak Memoriaren Eguna dela eta Eusko Legebiltzarrak antolatu duen ekitaldian parte hartu du» www.irekia.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-06-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107263150
* Multimedia: Gauerdiko Iparrorratza-Brújula de Medianoche / Q107263150