OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Elisabeth Becker

Elisabeth Becker (1923ko uztailaren 20a - 1946ko uztailaren 4a) Bigarren Mundu Gerran kontzentrazio-esparru bateko zaintzailea izan zen.

## Biografiak

Becker Neuteichen jaio zen, Danzig Hiri Librean (gaur egun Nowy Staw, Polonia), Alemaniako familia batean. 1936an, 13 urte zituela, Neska Alemanen Ligara batu zen. 1938an sukaldari bihurtu zen Danzigen. 1939an alemaniarrak iritsi ziren hirira, eta Becker arrakastaz moldatu zela esaten da. 1940an Dokendorf enpresarentzat hasi zen lanean Neuteichen, non 1941 arte lan egin zuen, Danzigen nekazaritza laguntzaile bihurtu zenean.
1944an, SSek guardia gehiago behar zituzten Stutthofeko kontzentrazio-esparru hurbilean, eta Becker zerbitzura deitu zuten. 1944ko irailaren 5ean iritsi zen Stutthofera, SSetako Aufseherin bezala entrenatzen hasteko. Geroago, Stutthofeko emakumeen esparruan lan egin zuen SK-IIIn. Han, gas ganberarako emakumeak eta haurrak aukeratu zituen pertsonalki.
Beckerrek zelaitik ihes egin zuen 1945eko urtarrilaren 15ean, eta Neuteicheko bere etxera itzuli zen. Apirilaren 13an, polizia poloniarrak atxilotu eta espetxean jarri zuen, epaiketaren zain. Stutthofeko epaiketa 1946ko maiatzaren 31n hasi zen Danzigen, SSetako bost emakume ohi eta zenbait kapo akusatu gisa zirela. Becker, beste hamar akusatuekin batera, heriotza zigorrera kondenatu zuten. Hainbat gutun bidali zizkion Poloniako presidente Bolesaw Bieruti indultu bat eskatuz, bere ekintzak Gerda Steinhoff edo Jenny-Wanda Barkmannenak bezain zorrotzak izan ez zirela argudiatuz. Ez zen indulturik eman, eta 1946ko uztailaren 4an (erorketa laburraren metodoaren bidez) Biskupia Górkan zintzilikatu zen jendaurrean, SSetako beste hamar ikuskatzaile eta arduradunekin batera. Bere urkako argazkietatik, badirudi lepoa hautsi zitzaiola eta burmuineko heriotza izango zuela, zigortutako beste guardietako batzuek ez bezala.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) ExecutedToday.com » jenny wanda barkmann. (Noiz kontsultatua: 2020-04-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64672
* Multimedia: Elisabeth Becker / Q64672
# Elisabeth Dmitrieff

Elisabeth Dmitrieff (errusieraz : Елизавета Дмитриева, Elizaveta Dmitrieva), jaiotzaz Elizaveta Loukinitchna Koucheleva (errusieraz: Елизавета Лукинична Кушелева) 1851 azaroaren 1ean jaio zen Voloken, Toropets ujezdeko herrian (Pskoveko gobernaritza, Errusiako Inperioa), eta 1910 edo 1918an hil zen, politikaria, militante feminista, sozialista eta komuneroa izan zen.

## Biografia

Familia aristokratiko batean jaio zen eta hezkuntza pribilegiatua jasotzeko aukera izan zuen, baina emakume, atzerritar eta alaba ez-legitimo izaerak, aristokrazia errusiarrean baztertua izatera eraman zuen, egoerak marxismoaren filosofia eta Nikolai Txernishevskiren ideia erradikalen inguruko interesa piztu ziotelarik. Txernishevskiren Zer egin? eleberrian irakurritakoak praktikara eraman nahian, artel ereduan (ekoizpen kooperatiba errusiarrak) oinarritutako errota kooperatiboa sortzen saiatu zen San Petersburgon, bertako zirkulu sozialistetan parte hartzen zuen bitartean.
Familiarengandik ihes egiteko ezkondu, eta Genevara joan zen ikastera; han, La Cause du Peuple (Narodnoie Dielo) egunkari sozialista zuzendu zuen, eta Langileen Nazioarteko Elkartearen atal errusiarraren sorreran parte hartu zuen. Lehen Internazionaleko harreman sarearen bitartez Genevatik Londresera joan eta Karl Marx ezagutu eta Errusiako instituzio komunalen (artel eta obstxinak) eta sozialismoaren inguruko eztabaida eta lanketa intelektuala burutu zuen. Londresen zegoela, Pariseko langileen altxamendua jakin zuenean, Parisera joan zen Internazionaleko kide bezala.
1871ko Parisko Komunako eragile nagusietakoa izan zen. Apirilaren 11an Parisen Defentsa eta Zaurituen Zaintzarako Emakumeen Batasuna sortu zuen, emakumeen eskubideak sustatzeko eta emakumeen lan-baldintza duinak defendatzeko Frantziako lehen elkartea. Emakumeen Batasunaren bitartez auzoz auzo kontsumo eta ekoizpen kooperatibak sortu zituzten, emakumeen autonomia baldintzak, lanaren burujabetza eta baldintza material duinak sortzeko asmoz.Komunako abagunea hainbat ideia praktikan jartzeko lana Versallestarren errepresioaren hasierak eten zuen. Parisko erresistentzian modu aktiboan borrokatu zuen, Aste Odoltsua bezala ezagun egin zen sarraskian.
Aste Odoltsuan biziraun ondoren, Genevara ihes egin zuen, eta handik Errusiara itzuli zen. Han Ivan Davidovskirekin ezkondu eta hau Siberiako erbestera kondenatua izan zenean, erbestera lagundu zion. Identitatea gordetzera behartua egon zen, polizia frantses, suitzar eta errusiarra bila zuelarik, eta ondorioz bere iragan komuneroa gorde behar izan zuen, bere bizitzako azken urteetan gertaera hauek ahanzturan utzi zituelarik.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Ross, Kristin. (2016). Lujo comunal : el imaginario político de la Comuna de París. Akal, 36 or. ISBN 978-84-460-4358-4. PMC 1119016184. (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2707971
* Multimedia: Elisabeth Dmitrieff / Q2707971
# Elisabeth Domitien

Elisabeth Domitien (1925 – 2005eko apirilaren 26a) Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen 1975 eta 1976 artean. Bera izan zen lehen, eta orain arte emakume bakarra kargu horretan.
# Elin Fflur

Elin Fflur Llewelyn Harvey (jaiotza-izenez Elin Fflur Llewelyn Jones; Llanfairpwllgwyngyll, Gales, 1984ko uztailaren 26a), ezagunagoa Elin Fflur izen artistikoaz, galestar abeslaria, telebista aurkezlea eta irrati esataria da.

## Filmografia

| Urtea | Saioa | Rola | Oharrak |
| 2002 | Cân i Gymru | Lehiakidea | Irabazlea |
| 2008-2011 | Nodyn | Aurkezlea | 4 denboraldi |
| 2009 | Cân i Gymru | Lehiakidea | |
| 2011-gaur egun | Can i Gymru | Aurkezlekidea | Urtero |
| 2012-gaur egun | Heno | Aurkezlekidea | |
| 2012–present | Urdd National Eisteddfod | Aurkezlea | Urtero |
| 2018 | Chdi, Fi ac IVF | Bere burua | |
| 2020-gaur egun | Sgwrs dan y Lloer | Aurkezlea | Denboraldi bat |
| 2020 | Dathlu Dewrder: Arwyr 2020 | Aurkezlekidea | |

## Diskografia
### Estudioko diskoak

* Harbwr Diogel (2002)
* Dim gair (2003)
* Cysgodion (2004)
* Hafana (2008)
* Lleuad Llawn (2014)

### Bildumak

* Y Goreuon (2010)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5361081
# Elin Rubensson

Elin Ingrid Johanna Rubensson, Elin Rubensson bezala ezaguna, (Ystad, Suedia, 1993ko maiatzaren 11 - ) futbolaria da.

## Ibilbidea

Bere ibilbidean zehar bi futbol taldetan baino ez du jokatu: FC Rosengård eta BK Häcken (lehenago Copparbergs/Göteborg FC izenekoa). Suediako futbol selekzioarekin ere jokatu du.
2013ko maiatzean, Malmök (gaur egun FC Rosengård) Rubensson aurrelari izatetik ezkerreko atzelari bihurtu zuen. Gaur egun, erdilari jokatzen du.
2014ko abenduan talde hori utzi eta Kopparbergs/Göteborg FC-rekin bi urteko kontratua sinatu zuen.
2018ko abuztuaren 4an 5 urteko kontratua luzatu zuen Kopparbergs/Göteborg FC-rekin.

### Selekzioarekin

Rubenssonek 2012an egin zuen debuta selekzioarekin.
2015eko Emakumezkoen Munduko Futbol Txapelketan Suediako selekziorako izendatu zuten eta 4 partidatan agertu zen.
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan Suediako 6 partidetan agertu zen eta Zilarrezko Domina irabazi zuen.
2017ko Europako Futbol Txapelketan Suediako zerrendan izendatu zuten eta bi partidatan agertu zen Suediak Herbehereen aurka final-laurdenetan galdu zuelako.
2019ko Emakumezkoen Munduko Futbol Txapelketan Suediak Tailandiari 5-1 irabazitako partidan gola sartu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q510300
* Multimedia: Elin Rubensson / Q510300
# Eling parkea

Eling Parkea Chongqingeko Yuzhong Barrutiako Changjiang kalean dagoen parkea da. Bertan, espezie desberdinetako zuhaitz eta landareak daude eta hiriaren ikuspegi panoramikoaz gozatzeko eraikitako Liangjiang pabilioia.
Eling parkea Txinako Herri Errepublikako estatu parke sarean dago.

## Historia

Eling parkea 1909an eraiki zen, Qing dinastia garaiko Li Yaoting izeneko enpresaburuarenak izandako lurretan. Parkearen jatorrizko izena Edingling izan zen, duen itxura estuagatik. 1958an eraberritze proiektu baten ondorioz Li lorategia eraiki zen eta parkeari "Eling" izena jarri zioten.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Eling Parkeari buruzko informazioa.
* Datuak: Q10567057
* Multimedia: Eling Park / Q10567057
# Elin Jones

Elin Jones (Llanbedr Pont Steffan, 1966ko irailaren 1a) Galesko politikari bat da, 2016tik Galesko Batzar Nazionaleko lehendakaria dena. Diputatu gisa, Plaid Cymru alderdiak Ceredigionen barrutian 1999az geroztik.

## Biografia

Llanbedr Pont Steffan-eko eskolan ikasi zuen lehen eta bigarren hezkuntzan. Cardiffko Unibertsitatean graduatu zen, ekonomiako lizentziatura batekin, eta Aberystwytheko Unibertsitateko nekazaritza-ekonomiako maisutza egin zuen. Lehenago, Landa Eremuko Galesko Garapen Batzorderako lan egin zuen garapen ekonomikoko ardurekin. Ingurumen, Plangintza eta Landa ministroa izan zen.
Elin Jonesek galesaz, eta ingelesez hitz egiten ditu, baita euskaraz ere. Radio Ceredigion eta Wes Glei Cyf telebistako produkzio-etxeko zuzendaria ere izan zen. Aberaeron bizi da. Cwlwm talde galesarekin kantatu zuen baita Côr ABC Aberystwyth abesbatza misto bateko kidea da.

## Ibilbide politikoa

Elin Jones Aberystwyth Ades herriko Etxean ureztatu zuten 1992tik 1999ra bitartean, eta 1997 Aberystwytheko alkate gazteena izan zen, 1998ra arte mantendu zuen kargua. Plaid Cymruko presidente nazionala izan zen 2000 eta 2002 bitartean.
Batzarraren lehen hauteskundeetan, 1999an, Ceredigionek Elin Jones hautatu zuen diputatu, eta lehen legegintzaldian itzalean Garapen Ekonomikoko ministro izan zen. 2003ko Batzarrerako hauteskundeen ondoren, 2006ra arte eutsi zion ardura horri; orduan, Ingurumen, Plangintza eta Landa ministroa izan zen. 2007ko uztailaren 9an Landa Inguruneko ministro izendatu zuten. George Monbiotek Feral liburuan kritikatu zuen kargu horretan egon izana.
2011n Batzarrerako hauteskundeetan parte hartu eta berriz hautatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Jones, James Barry; Osmond, John. (2001). Inclusive Government and Party Management: The National Assembly for Wales and the Work of Its Committees. Institute of Welsh Affairs ISBN 978-1-871726-69-5. (Noiz kontsultatua: 2022-11-18).

## Kanpo estekak

* Elin Joneswebgune ofiziala, Galeseko Parlamentua.
* Plaid Cymru webgune ofiziala
* Datuak: Q5361084
* Multimedia: Elin Jones / Q5361084
# Elina Born

Elina Born (Lehtse, Estonia, 1994ko ekainaren 29a) estoniar abeslaria da. Stig Rästa eta biek Estonia ordezkatu zuten 2015eko Eurovision Abesti Lehiaketan, non Goodbye to Yesterday kanta abestu zuten.

## Diskografia
### Albumak

* Elina Born (2015)

### Singleak

* Enough (2012)
* Misd Calculation (2013)
* Mystery (2014)
* Goodbye to Yesterday (2015)
* Kilimanjaro (2015)
* In or Out (2017)
* Datuak: Q16403201
* Multimedia: Elina Born / Q16403201
# Elini

Elini Ogliastrako (Sardinia, Italia) udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q339898
* Multimedia: Elini / Q339898
# Erbiti

Erbiti Basaburua udalerriko lekua da. 2020ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, lekuak 34 biztanle ditu. Orokieta, Ola eta Erbiti lekuek osatzen dute Orokieta-Erbiti kontzejua.

## Demografia eta biztanleria

Erbitiko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 36 | 35 | 34 | 34 | 33 | 32 | 32 | 41 |

## Ikus, gainera

* Orokieta-Erbiti
* Gartzarun

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11681558
* Multimedia: Erbiti / Q11681558
# Erbusaig

Erbusaig, Eskoziako gaeleraz: Earbarsaig, Eskoziako Highland eskualdeko etxalde bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Drumbuie eta Duirinish arrantzale herriak milia bat ipar-ekialdera eskasera ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5385175
* Multimedia: Erbusaig / Q5385175
# Erbita

Erbita edo Herbita (grezieraz Ἕρβιτα) Siziliako antzinako hiria zen, sikuloar jatorrizkoa.
K.a. 446an, Arkonides I.ak, Herbitan agintzen zuenak, Duzetio sikuloarekin bat egin zuen Kale Akte fundatzeko. Tuzididesek aipatzen du Arkonidesek zenbait hiri sikuloen gainean agindu zuela eta atenastarren adiskidea zela.
K.a 403an, Dionisio alperrik saiatu zen hiria konkistatzen eta horren ondoren, bake itun bat sinatu zuen.
Hitzarmena sinatu eta gero, Arkonides II.ak, Herbitako erregeak, Halesa hiria fundatu zuen. Lehenengo biztanleak herbitarrak, mertzenarioak eta Sirakusak sortutako gerratik iheslariak ziren. Gerora, Erromatar garaian, Halesak garapen handia lortzean, ukatzen zuen Herbita fundatzailea izango zenik, honek kategoria gutxiago zuelako. K.a. 396-395ean, Dionisiok beste bake-itun bat sinatu zuen Herbitarekin.
K.a. I. mendera arte, Herbita ez da gehiegi aipatzen, bakarrik Verresen prozesuan, non Zizeronek honela definitu zuen hiria: honesta et copiosa civitas, hau da, hiri polita eta aberatsa. Hiriko lurraldeak oso emankorrak ziren. Bereziki garia ekoizten zen, biztanle gehienak nekazariak zirelako. Verresek Eskrione laguna jarri zuen Herbitan hamarrenak jasotzeko.
Hurrengo egile hauek Herbitarako proposatutako kokalekua, uste da ez dela zuzena:
* Ptolomeo (III,4, 13), Agira eta Leontinosen artean.
* Pliniok: (Naturalis historia, III, 8-14) Sperlingako udalerriaren ondoko lurraldean.
Nahiz eta Erbitako kokapen zehatza ez jakin, uste da gaurko Nicosiaren ondoan zegoela.

## Bibliografia

* Erbita, in Enciclopedia Italiana, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.
* (EN) William Smith, Herbita, in Dictionary of Greek and Roman Geography, 1890.

## Erreferentziak

* ↑ DIODORO SIKULO: XII, 8.
* ↑ TUZIDIDES: VII,1.
* ↑ DIODORO SIKULO: XIV, 15 eta 16
* ↑ DIODORO SIKULO: XIV,15.
* ↑ DIODORO SIKULO: XIV,16.
* ↑ ZIZERON: In Verrem: III. 31
* ↑ TUZIDIDES: Peloponesoko Gerraren Historia, 574 or., Francisco Romero Cruzen oharra, Madrid : Cátedra (2005), ISBN 84-376-0768-X.
* ↑ CLÜVER: Sicilia, 329 or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11925455
# Erbè

Erbè Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 1.878 biztanle ditu, 16,1 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Erbèk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Isola della Scala Nogara Sorgà Trevenzuolo Castelbelforte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47868
* Multimedia: Erbè / Q47868
# Erbistock

Erbistock, galesez: Erbistog, Galesko iparraldeko komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena. Bere barnean Crabtree Green eta Eyton udalerriak daude.
2011ko erroldaren arabera 383 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5385173
* Multimedia: Erbistock / Q5385173
# Erbitegi Etxeberri baserria

Erbitegi Etxeberri baserria, Gipuzkoako Donostia hiribururen hegoaldeko lursailetan dagoen baserri bat da. Astigarragako mugan dago, udalerri horretako Ergobia auzoko Okendotegi bidean eta Renferen trenbidearen alboan.
XV. eta XVI. mendearen artean eraiki zen, hortaz, hiriko eraikin zaharrenetakoa, batzuen ustez San Bizente eliza bera baina zaharragoa dela uste dute.
Eraikinaren aurrealdean harrizko arkupedun ataria eta armarria ikusgai dauzka, eta Migel Pérez de Erbeta izena irakur daiteke, hortik Erbitegi izena datorkio. Donostian oinetxea zuen batxilerra zen, Donostiako alkatea ere izana, haren Grazia Olazabal alaba Alonso Idiakezekin ezkondu eta San Telmo komentuaren eraikuntzaren bultzatzailea izan zen, gaur egungo San Telmo Museoa dagoen eraikina.
Eraikina ez zegoen babestua, hortaz, 2020an Adifek desjabetu zuen, baserria bota eta lursailetan AHTaren burdinbidea eraikitzeko asmoz. Ancora Elkarteak Donostiako Udaleko alderdi politikoei baserriaren kontserbazioa aholkatzen zuen ikerketa txostena igorri zien, eta Gipuzkoako Foru Aldundiko arduradunekin ere helburu horretarako bildu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Ancorak Erbitegi baserriaren arkeologia kontrol bat eskatzen du. 2020ko otsailaren 27a, Noticiasdegipuzkoa-eus
# Erbusco

Erbusco Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 8.746 biztanle ditu, 16,24 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Erbuscok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Adro Cazzago San Martino Cologne Rovato Coccaglio Palazzolo sull'Oglio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q104590
* Multimedia: Erbusco / Q104590
# Erbio

Erbioa elementu kimiko bat da, Er ikurra eta 68 zenbaki atomikoa dituena. Lantanidoen taldeko elementu arraroa da. Gehienetan gadolinita izeneko mineralean agertzen da, beste lantanido batzuekin batera.

## Ezaugarri nagusiak

Elementu tribalente hau harikorra da, nahiko egonkorra airean, eta ez da lur arraroen multzoko beste metal batzuek bezain azkar oxidatzen. Bere gatzak arrosa kolorekoak dira eta xurgapen-espektro berezia dauka argi ikuskorrean, ultramorean eta infragorritik hurbil.
Erbioaren propietateetan eragin handia daukate berarekin nahastuta egon daitezkeen ezpurutasunen kantitateak eta motak. Ikuspuntu biologikotik ez dauka inolako funtziorik, baina zenbaitek uste dute metabolismoa estimulatzen duela. Erbioz dopatutako kristalak anplifikazio optikoetan erabil daitezke, erbio-ioiak 980 nm eta 1.480 nm inguruko uhin-luzerekin bonbardatzen direnean 1.550 nm-ko luzera duten uhinak erradiatzen baitituzte. Prozesu hau laserrak eta anplifikagailu optikoak eratzeko erabil daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1849
* Multimedia: Erbium / Q1849
# Erbrée

Erbrée (bretainieraz Ervored) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q547933
* Multimedia: Erbrée / Q547933
# Ered Mithrim

Oihan Beltz Handiaren iparraldean, ekialdetik mendebaldera dihoan eta Rhovanioneko iparraldeko muga adierazten duen mendilerro bat dago: Ered Mithrim. Hau da bere sindarinezko izena. Ered hitzak, orod hitzaren plurala dena eta OROT errotik datorrena, metafonia bidez o egatik aldatzen dena, Mendiak esan nahi du, eta Mithrimek, mithremen plurala dena, grisak esan nahi du.
Bere hegoaldeko magaletan, Ibai Grisa jaiotzen da, Anduin ibaiaren iturrietako bat, eta Basoko Ibaia, Rhovanion iparraldeko beste ibai garrantzitsu bat. Mendiak, mineraletan aberatsak dira, bereziki urrean. Erdialdeko Lurraldeko herri askok begiratu zituzten mendebalderantz zihoazenean, mendi hauek eta Oihan Berde Handiaren artean, lehenik Elfoei eta ondoren Gizakiei, Beleriandera zeharkatzea ahalbidetu zien pasabide zabal bat baitzegoen, Mendi Lainotsuetatik iparraldean edo Anduinetik jeitsiz, hegoaldeko pasabideetarantz.
Bere iparraldeko magalek, Txilardi Ximeleko lur idorrekin muga adierazten dute, Eguzkiaren Hirugarren Aroan, Rhovanion iparraldea suntsitu zuten Herensugeen bizilekua.
Ered Mithrim mendiak, oso antzinatik, nanoen ohiko bizilekua izan ziren. Moriako bizarluzeek, euren erresumaren zati bezala hartzen zituzten Eguzkiaren Lehen Arotik, eta beti egon ziren nano elkarteak bertako mineralak esplotatzen. Baina kolonizazio handiena, Eguzkiaren Hirugarren Aroaren erdialde inguruan gertatu zen, Moria erori ondoren, nano gehienak, Balrogak kanporatuak, iparraldera joan eta okupatu zutenean. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2210ean, Thorin I.ak, Thrain I.aren semeak, Erebor utzi eta bere herriarekin joaten da Ered Mithrim mendietako nanoen herria handitzera, eta, une horretatik aurrera eta zenbait mendez, nanoek oparotasun garai bat izan zuten berriz. Baina Herensugeek oparotasun honen berri izan zuten, eta beti metal eta harribitxiak gogoko izan zituztelako indarra hartu zuten, eta ugaldu eta gerra egin zieten nanoei, eta hauen lanak suntsitu zituzten. Azkenik, Dain I.a, bere bigarren semearekin batera, bere gelen sarreran hil zuen herensuge handi hotz batek.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2006244
# Eredu (argipena)

Eredu hitzak adiera zenbait ditu:
* ingeniaritza eta diseinuan, eredua, bereziki produktu edo eraikuntza bat egiteko oinarritzat hartzen den proiektu, maketa, plano eta, oro har, estandarren multzoa;
* moralean, eredua, bertute bikainak izateagatik jarraitu edo imitatu beharko litzatekeena;
* zientzian, eredua, errealitatearen teoria edo azalpen sinplifikatua.
# Erector Set

Erector Set (marka komertziala "ERECTOR" gisa izendatua) metalezko jostailuen eraikuntza-multzoen marka bat izan zen, jatorriz Alfred Carlton Gilbert-ek patentatu zuena eta bere konpainiak, Mysto Manufacturing Company of New Haven, Connecticut-ek, 1913an saldu zuena. 1916an, konpainia AC Gilbert Company bezala berrantolatu zen. Markak bere existentzia independentea jarraitu zuen hainbat korporazio-jabetzapean 2000. urtera arte, Meccanok Erector marka erosi eta mundu osoan merkaturatzea bere marka propioarekin finkatu zuen arte. Hemen estaldura Erector Set klasikoaren ondare historikoan zentratzen da; "Erector by Meccano" marka izenarekin gaur egungo garapenak ikusteko, ikusi Meccano artikulua.
Oinarrizko Erector piezak metalezko habe desberdinak zituzten, aldizka tartekatuta dauden zuloekin, azkoinak eta torlojuak erabiliz muntatzeko. Askotan sustatutako ezaugarri patentatu bat, torlojuen eta azkoinen bidez elkarri eutsita, altzairuzko txapa estanpatuzko lau pieza luzeetatik estrukturako habe sendo baina arin bat fabrikatzeko gaitasuna zuen (AEBko 1.066.809 patentea). Egiturazko hezurdurari forma eta kolore ezberdinetako txapa lauak edo kurbatuak gehi litezke. Altzairu gogortutako hagaxkek eta torloju-bestoiek bisagrak eraikitzeko eta indar mekanikoaren transmisioa ahalbidetzen zuten pieza birakarien bidez, hala nola poleak, engranajeak, gurpilak eta palankak .
Aurreko egurrezko eraikuntza-multzo batzuek ez bezala, Erector egitura estatikoetarako eta lotura mekanikoak eta beste osagai mugikorrak barne hartzen dituzten egitura dinamikoetarako erabil liteke. Erector bezalako eraikuntza-multzo modularrek eta estandarizatuek miniaturazko bat eraikitzeko gaitasuna eman zuten, gero desmuntatu eta beste zerbait eraikitzeko, behin eta berriz. Bai korronte bidezko motor elektrikoak eta bateriaz elikatzen diren DC motorrak eskuragarri egon ziren, normalean engranajeez hornituta, haien momentua eta potentzia mekaniko eraginkorra handitzeko. Geroago multzoek miniaturazko bonbillak eta etengailu sinpleak gehitu zituzten potentzia elektrikoa kontrolatzeko.
Eraikuntza-euskarri oso polifazetikoa izaten jarraitzen du. Sistema honekin ia edozein gailu mekaniko eraiki daiteke, egituretatik hasita, laneko garabi konplexuetara, engranaje-kaxa automatikoetara edo erlojuetaraino. Askotan ideia eta asmakizun berriak prototipatzeko erabiltzen da. Erector erabiliz ereduaren errealizazioa eraikitzailearen irudimenak eta asmamenak soilik mugatzen du.

## Kanpo estekak

* Erector Sets-ei eskainitako Eli Whitney Museum webguneko proiektuaren orria
* Argazkiak, Deskargak, Patenteak, Zaharberritzeko Laguntzak
* Filma: Gabonak salbatu zituen gizona
* Datuak: Q2189033
* Multimedia: Erector sets / Q2189033
# Ered Lithui

Ered Lithui, sindarinez "Errautsezko Mendiak" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko mendilerro bat da. Mordorren iparraldeko muga osatzen zuten, eta, Ephel Duath edo Itzalen Mendiak izeneko mendilerroarekin batera, Mordor erresuma iluneko ferra formako defentsa naturala osatzen zuten mendi batzuk jasotzen zuten izena da.
Mendi hauek, zeharkaezinak ziruditen, Ephel Duathekin elkartzen ziren tokian izan ezik. Bi mendilerroak elkartzen ziren pasabide estua, Morannon zen, "Ate Beltza", Sauronen erresumarako sarrera nagusia zena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2123989
# Ered Lomin

Tolkienek idatzitako Silmarillion liburuan, Ered Lomin edo Oihartzunaren Mendiak, _Ered_, _Orot_en plurala dena eta Mendia esan nahi duena eta _Lomin_ez "Oihartzunaren" esan nahi duenaz osatua dagoena, Beleriand iparraldean dagoen mendilerro bat da. Bere izena, euren aurka, Melkorrek, Ungoliantek, Silmarilak bereganatzeko eraso zuenean bota zuen laguntza oihuak oihartzuna egin zuelako jasotzen du. Eta, esaten denez, norantza horretan norbaitek oihu egiten zuen bakoitzean, Melkorren ahotsa zuen oihartzun bera entzun zitekeen.
Beleriand iparraldean kokatuak, iparraldetik hegoaldera hedatzen ziren, ia Belegaerreko kostaldea inguratuz, Hithlum, Nevrast eta Lammoth eskualdeak banatuz. Hegoaldean Ered Wethrinekin elkartzen zen, eta, ekialdean, Mithrimeko Muinoekin. Hirurek batera, Dor-Lomin eskualdea eratzen dute. Beraietan zehar zihoan Cirith Ninhiach zeharkatzen zuen Noldorren Ateak bezala ezagutzen zen lurrazpiko tunela. Bere ekialdeko magalen oinean, Linaewen zegoen, Txorien Lakua, Nevrasten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1978203