OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ered Engrin

Ered Engrin edo Burdinazko Mendiak, Tolkienen legendarium ospetsuan, kurba bat eginez, Erdialdeko Lurraldearen iparraldeko muga osoan zehar hedatzen den mendilerro boteretsu ea hotz bat da.
Melkorrek altxa zuen mendilerro hau Lanparen Aroetan, mendilerro honen ekialdeko eskualdeetan zegoen Utumno gotorlekuari, babes hesi bat emateko. Angband ere defendatzen zuten, Iluntasunaren Aroetan eraiki zena eta mendebaldean zegoena, mendien erdian bertan. Hiru ahoko sumendia zen Thangorodrim, mendilerro honen magalean zegoen, Dorthonionetik Dod Daedelothen bidez banandua.
Eguzkiaren Lehen Aroaren amaieran, Ered Engrin mendilerroa, Haserrearen Gerran suntsitua izan zen, eta, Angband eta sumendiarekin batera, suntsitua izan zen eta itsasoan hondoratu zen.

## Etimologia

Ered Engrin, sindarinezkoa izena da, eta Ered, orot hitzaren plurala dena eta "mendiak" esan nahi duena, eta engrin, angrenen plurala eta "burdina" esan nahi duena, hitzez osatua dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2512113
# Eredu (diseinua)

Diseinuan, eredua produktu bat ekoizten hasteko erabiltzen diren estandarren multzoa da, maiz plano edo maketa baten bitartez.

## Ikus, gainera

* Prototipo
# Ered Wethrin

Tolkienen hil ondorengo lana den Silmarillionen, Ered Wethrin izenekoa, sindarinezko izena dena eta Itzalaren Mendiak esan nahi duena, Beleriand iparmendebaldean kokatuta dagoen arku formako mendilerro luze bat da. Bere hegomendebaldeko muturrean Taras mendia eta Vinyamar hiria daude. Puntu honetatik aurrera, mendilerroa kurba leun bat eginez iparrekialderantz hedatzen da, Belegaerreko iparraldereneko kostaldeetan amaitzeko, Helcaraxëko, "Izotz karraskaria", izotzetatik gertu, Ered Lominen "buru"arekin elkartuz.
Azken hauek hegoalderantz jaisten dira Itsaso Handiaren kostaldearekiko paraleloan eta berriz Ered Mithrimekin elkartzen dira, eta Dengristen Estuarioarekin batera osatzen duten hirukian, Nevrast eskualdea kokatzen da. Ekialderantz milia askora, Ered Wethrinen beso luze bat iparralderantz irekitzen da, Mithrim mendiak deitua, Ered Lominekin batera Dor-Lomin eskualdea inguratzen duena. Mithrim mendiekin elkartzen den tokian bertan hasten da Ered Wethrin mendilerroa iparralderako kurba sakona egiten, lehenekin beste hiruki zabal bat eratuz eta Mithrim eskualdea osatuz, bertako zelaietan, zati batean, Beleriandeko Gerretako bigarren gudua gertatu zelarik, "Izarpeko gudua" edo "Dagor-nuin-Giliath". Mithrimetik iparraldera eta Ered Wethrinetik mendebaldera Hithlum eskualde handia zegoen, elforik noble eta ausartenak bizi izan ziren tokia: Fingolfinen etxea, Erdialdeko Lurraldeko Noldor guztien erregea, baita gizakirik ausartenak ere: Hadorren etxea. Eta azkenik Ered Wethrinen ekialdeko magalek Ard-Galenen mendebaldeko muga osatzen dute, ondoren Anfauglith deitua.
Ibai askok dute euren jatorria Ered Wethrinen. Iparraldereneko zatian, bere mendebaldeko magaletatik, argitaratutako mapetan izenik gabe dauden ibaietako bi jaiotzen dira, Mithrim lakuaren ibaiadarrak direnak. Ekialdekoetatik eta Eithel Sirion izeneko toki batean Sirion ibaia jaiotzen da, bere urak hegoalderantz bideratzen dituenak mendilerroaren ingurua jarraituz Sirionen pasabiderarte. Hegoalderaxeago eta Ered Wethrin mendiak Mithrim mendiak elkartzen diren tokian Malduin ibaia jaiotzen da, Teiglin ibaiaren ibaiadar nagusia dena, hau, aurrekoak bezala, mendilerroko hegoaldeko magaletan jaiotzen delarik, eta 50 milia mendebalderago dago. Ered Wethrinen jaiotzen den azken ibai handia Narog da, Teiglinen iturritik 100 milia inguru ekialdera.

## Etimologia

Izena bi zatiz osatuta dago: "ered", "orod" izenaren plurala izan eta "mendiak" esan nahi duena, eta "wethrin", "gwathren" izenondo edo adjektiboaren plurala eta forma mutatua dena eta "itzaltsua" esan nahi duena. Beraz, Ered Wethrin-ek Mendi Itzaltsuak edo Itzalaren Mendiak esan nahi du.
# Ellendale (Ipar Dakota)

Ellendale Ipar Dakotako hiri bat da. Dickey konderrian kokatua dago. 2010ean 1.394 biztanle zituen, 3,93 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Dickey konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q959555
* Multimedia: Ellendale, North Dakota / Q959555
# Ellendale (Minnesota)

Ellendale Minnesotako hiri bat da. Steele konderrian kokatua dago. 2010ean 691 biztanle zituen, 2,48 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Steele konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2231784
# Ellenton (Florida)

Ellenton Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Manatee konderrian dago, Florida estatuan. 4.129 biztanle ditu, 11,636003 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Manatee konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2094940
* Multimedia: Ellenton, Florida / Q2094940
# Ellenburg (New York)

Ellenburg Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Clinton konderrian kokatuta dago, New York estatuan. 1.842 biztanle ditu, 107,46 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Clinton konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q284893
# Ellensburg (Washington)

Ellensburg Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Kittitas konderrian dago, Washington estatuan. 18.666 biztanle ditu, 18,858707 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Kittitas konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q868684
* Multimedia: Ellensburg, Washington / Q868684
# Ellenton (Georgia)

Ellenton Georgiako estatuko herri bat da. Jones konderrian kokatua dago. 2010ean 281 biztanle zituen, 2,05 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jones konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2169647
* Multimedia: Ellenton, Georgia / Q2169647
# Ellenville (New York)

Ellenville New York estatuko herri bat da. Ulster konderrian kokatua dago. 2010ean 4.135 biztanle zituen, 22,60 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Ulster konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3453189
* Multimedia: Ellenville, New York / Q3453189
# Ellendale (Delaware)

Ellendale Delawareko herria bat da. Sussex konderrian kokatua dago. 2010ean 16.452 biztanle zituen, 1,14 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Sussex konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q521614
* Multimedia: Ellendale, Delaware / Q521614
# Ellenhausen

Ellenhausen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Westerwald barrutia|Westerwald]] barrutian. 2014an 300 biztanle zituen 1,9 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q562875
* Multimedia: Ellenhausen / Q562875
# Erreferentzia (argipena)

Erreferentzia errealitatearen elementu edo sistema baten isla edo horri buruzko informazioa eman nahi horrekiko erlazioa duen hura da. Erreferentea erreferentziak azaltzen duen errealitatearen elementu edo atala bera da. Terminoak erabilera zenbait ditu:
* erreferentzia-sistema, fisikako kontzeptua
* erreferentzia-lana, informazio zehatz bat modu azkarrean aurkitzeko liburuak, entziklopediak adibidez.
* Aipu eta erreferentzia bibliografikoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11128228
* Multimedia: Reference / Q11128228
# Erreferentziazko elipsoide

Erreferentziazko elipsoidea kalkulu geodesikoetan erreferentzia-marko gisa erabiltzen den elipsoide bat da. Lurraren formarekiko ereduzko hurbilketa bat da, geoidearerekin konparatuta, lan egiteko errazagoa. Erraz samarra da erreferentzia elipsoide bat deskribatzea formula matematikoak erabiliz. Geoidearen deskribapena askoz konplexuagoa da, oso neurketa zehatzak egitea dakarrelako.

## Historia

Lurraren formari buruzko lehen ereduetan, esfera erabiltzen zen, jadanik Antzinako Greziaz geroztik.
XVII.mendean, Lurra esfera perfektua izango zen ala ez zalantzak zeuden. 1688an, Isaac Newtonek Giovanni Domenico Cassinirekin eztabaida bat ebatzi zuen matematikoki frogatuz. Lurraren errotazioak zapaldu egingo zuela poloen eremuan. Praktikan, hori ez zen egiaztatu mende erdi geroago arte, Frantziako Zientzien Akademiak konpontzera bidalitako bi espedizioren bidez: Pierre Louis Maupertuis (1736-1737) zuzendutako espedizio bat Torne haranera bidali zuten (Lurraren ipar polotik gertu); bigarrena, Pierre Bouguer (1735-1744) eta Alexis-Claude Clairauten agindupean, Frantziako misio geodesikoa izenez ezagutzen dena, gaur egun Ekuadorreko lurraldera bidali zuten, lurreko ekuatoretik gertu. Haren neurketek Lurra Poloetan zapalduta zegoela erakutsi zuten, 1:210eko apaltze erlazioarekin. Lurraren benetako formarekiko hurbilketa hori erreferentziazko elipsoidea bihurtu zen.
Arku meridianoaren neurketak 1791n metroa poloaren eta ekuatorearen arteko distantzia idealizatuaren 10 milioiren gisa definitzea ekarri zuen. Neurketaren hainbat akatsen ondorioz, % 0,022 laburregia izan zelarik, bi alditan birdefinitu zen, 1793an eta 1799an. 1799 balioa definizio ofiziala da oraindik, nahiz eta 0,197 ‰ laburregia den. 1983an, metroa berriro definitu zen, denbora epe jakin batean argiak hutsean egiten duen distantzia gisa.
1671n, Luis XIV.ak Guyana Frantseseko Cayenne uhartera bidali zuen Jean Richer (1630-1696), frantziar astronomoa, behaketa astronomiko batzuk egiteko. Bere erlojua egokitu zitzaion, bere metro 1eko luzera zuen penduluak Parisen segundoak zehaztasunez markatu zitzan. Ekuatoretik gertu dagoen Cayennera iristean, Richer-ek erlojuak egunean bi minutu eta erdi inguru galtzen zituela ikusi zuen. Newtonen grabitazio-legeak argitaratu bezain laster (1687) Cayenneko erlojuaren atzerapena Ekuatoretik gertu grabitatearen balioa murrizten zuen faktore bati egotzi zitekeela ikusi zen. Laster ondorioztatu zen grabitatearen balio baxuagoa zela, ekuatore-eskualdea Poloetakoak baino Lurraren zentrotik urrunago daudelako. Harrezkero, neurketa zehatzagoek agerian utzi dute Lurraren benetako formak ardatz polarretan konprimituta egon den eta ekuatorearen inguruan apur bat hanpatua dagoen esfera baten antza duela. Forma hori, elipsoide kamuts gisa ezagutzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Newton, Isaac. (1729). Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1335878
# Erreferendum

Erreferendum, batzuetan plebiszitu ere deitua, bozketa zuzena da; hor, gizartearen talde batek erabaki behar du proposamen zehatz bati buruz, bera onartzeko edo baztertzeko. Zuzeneko demokraziaren tresnetako bat da. Erreferendum eta plebiszitu hitzak sinonimo moduan erabili ohi badira ere, ñabardurak daude bi terminoen artean: plebiszitu hitza herrialde bateko muga edo subiranotasuna erabakitzeko galdeketei eta gobernuak hartutako erabakiak edo horren kudeaketa onartu nahiz agintari baten agintea baieztatzeko bozketei buruz erabiltzen da bereziki.
Batzuetan, aterako den emaitza boterea duten alde guztiek onartzen ez badute, eztabaidagarria izan liteke erreferendum hitza erabiltzea; horren adibide bat Kataluniaren independentziarako 2017ko erreferenduma da.

## Erreferendumak historian

* 1933ko azaroaren 5ean Euskadiko estatutua onartu zuten bozketa zuzenaren bidez, Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian.
* 1978ko abenduaren 6an 1978ko Espainiako konstituzioa onartzeko erreferenduma egin zen. Horren ondorioz, espainiarrek egun duen konstituzioa onartu zuten.
* 1979ko martxoaren 12an Espainian egin zen Espainia NATOko kide izaten segitzeko erreferenduma. Horren ondorioz, Espainia NATOn segitu zuen.
* 1986ko urriaren 25ean.
* 1995eko urriaren 30ean banaketari buruzko bigarren plebiszitua egin zuten Quebecen, oso tarte txikiagatik aukera hori baztertzen.
* 2006ko maiatzaren 21ean egindakoan Montenegroko herritarren % 55ek Serbiatik bereiztea erabaki zuen.
* 2014ko Eskoziako independentzia erreferenduma. Herritarren % 55,3k Erresuma Batuari lotuta segitzea erabaki zuen. Independentziaren aldekoak % 44,7 izan ziren.
* 2016ko ekainaren 23an Erresuma Batua Europar Batasunetik irteteari buruzko erreferenduma egin zen: Brexit ezizenaz ezaguna, boto-emaile gehienek Europar Batasunetik alde egitea erabaki zuten.
* 2017ko urriaren 1ean Kataluniaren independentziarako erreferenduma, Espainiar botereek ilegaltzat jotakoa eta bortizkeriaz tratatua.
* 2018ko Kaledonia Berriaren independentziarako 2018ko erreferenduma, Frantziatik banatu eta herrialde berri bat sortzeko: ezezkoa garaile izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q43109
* Multimedia: Referendums / Q43109
# Erreferentzia-lan

Erreferentzia-lanak kontsultarako soilik eginda dauden dokumentuak dira, hasieratik amaierara irakurtzeko eginda ez daudenak alegia. Gai eta informazio-mota berezituak eman ditzakete (atlasak, esaterako, informazio geografikoa ematen du). Esparru geografiko eta euskarri ezberdinak ere izan ditzakete. Zehatzago, ezaugarri hauek dituzte:
* Informazio bilaketa zehatzei erantzutea dute xede.
* Aurkezpen zehatza erakusten dute: laburra eta diseinu funtzionalekoa.
* Kontsulta erraz eta bizkor egiteko prestatuta daude.
Erreferentzia-lan mota bi daude: lehen mailako erreferentziak eta bigarren mailako erreferentziak ematen dituzten lanak. Lehen mailako erreferentziak ematen dituzten lanetan, bilatzen den informazioa zuzenean jasotzen da (entziklopediak). Bigarren mailakoetan, berriz, informazioa zein dokumentutan aurki daitekeen zehazten da (liburu-katalogoak, adibidez).

## Lehen mailako erreferentzia-lanak

Hiztegiek terminoen esanahia eta definizioa zehazten dute. Zuzentasun ortografikoa egiaztatzeko erabil daitezke eta etimologia sinonimo eta antonimoak eta beste hizkuntza batzuetako baliokideak ere ematen dituzte.
Entziklopediak jakintzaren hainbat esparrutako ezagutza kopuru handia biltzen dute kontzeptuak azaltzeko asmoz, gaika edo alfabetikoki antolaturik.
Gida eta direktorioek pertsona zein era guztietako erakundeen izen, zeregin, helbide eta bestelako oinarrizko informazioak ematen dituzte.
Bilduma biografikoek pertsonaia ezagunei buruzko datu biografikoak biltzen dituzte.
Atlasek datu geografikoak ematen dituzte. Informazio historikoa ematen duten atlas historikoak ere badaude. Estatistika-erakunde ofizialek (EUSTAT, EUROSTAT, ...) argitaratutako urtekari estatistiko edo antzekoetan urteko datu garrantzitsuenak biltzen dira.
Kronologiek eta urtekariek jazotako gertaerarik nabarmenenak jasotzen dituzte, normalean ordena kronologikoari jarraiki.
Lege-bildumak zuzenbide arloko legeak eta sententziak biltzen dituzte.

## Bigarren mailako erreferentzia-lanak

Informaziorako lotura soilik eskaintzen duten lan hauetan bibliografia ofizialak, lurralde bateko produkzio bibliografikoaren erreferentzia guztiak biltzen dituztenak, daude. Adibidez:
* (Gaztelaniaz)Bibliografía nacional española
* (Frantsesez) Bibliographie nationale française
* (Ingelesez) British national Bibliography
Euskal Herrian, lege-gordailuaren erregistroa kontsulta daiteke edo Joan Mari Torrealdai edo Jon Bilbaoren Eusko bibliographia.
ISBN bildumak ere munduan argitaratzen diren liburu gehienen zerrenda ematen du.
Bibliografia komertzialak ere badaude, Amazon adibidez.
Jakintza-arlo ezberdinetarako artikuluak eta euren laburpenak ematen dituzten katalogoak ere badaude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13136
* Multimedia: Reference works / Q13136
# Eskualdearteko Quidditch Kopa

Eskualdearteko Quidditch Kopa :
| Datu orokorrak ||
| Eremua | Espainia |
| Antolatzailea | Euskadi Quidditch |
| Sorrera | 2018 |
| Jokatutako edizioak | 1 |
| Ohorezko kuadroa ||
| Txapelduna | Euskal Herria |
| Bigarrena | Galizia |
| Hirugarrena | Katalunia |
| Datu estatistikoak ||
| Parte hartzaileak | 4 |
| Partidu kopurua | 10 |
| Garaipen gehien | Euskal Herria (1) |
| Agerpen gehien | 4 talde (Edizio 1) Euskal Herria Erdi-ekialdea Katalunia Galizia |
Espainiako Quidditch Kopa Espainian jokatzen den quidditch txapelketa nagusia da.

## Historia

2018ko ekainean antolatu zen lehen ekitaldia. Bertan lau taldek hartu zuten parte, hauen artean Euskal selekzioa.

## Palmaresa

| Urtea | Irabazlea | Emaitza | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2018 | Euskal Herria | 100*-50 | Galizia | Katalunia |
| 2019 | | | | |
| 2020 | | | | |

## Ekitaldiak
### 2018ko ekitaldia

| # | Taldea |
| 1 | Euskal Herria |
| 2 | Galizia |
| 3 | Katalunia |
| 4 | Erdi-ekialdea |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Copa de las Regiones 2018» Wiki Quidditchmuggle.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61070221
# Eskuagatxeko mendilerroa

Eskuagatxeko mendilerroa edo Eskubaratzekoa Urkiolako natura parkearen barruko mendilerroa da. Bizkaian dago, Dima eta Mañaria udalerrien artean.
Ipar-mendebaldean Aramozko mendilerroa eta ipar-ekialdean Anbotokoa daude.
Arrietabaso (1.018 m) du tontorrik altuena. Mendilerroan dagoen Eskuagatx mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Arrietabaso edo Errialtabaso, 1.011 m 43°07′15″N 2°40′50″W﻿ / ﻿43.1208173°N 2.6805964°W﻿ / 43.1208173; -2.6805964
* Eskuagatx, 1.003 m 43°07′30″N 2°40′55″W﻿ / ﻿43.1250533°N 2.6819267°W﻿ / 43.1250533; -2.6819267
* Kanpantorreta, 997 m 43°07′36″N 2°40′48″W﻿ / ﻿43.1266331°N 2.680099°W﻿ / 43.1266331; -2.680099
* Neberazarra, 984 m 43°07′03″N 2°40′45″W﻿ / ﻿43.1174814°N 2.6791387°W﻿ / 43.1174814; -2.6791387
* Gorostibakar, 924 m 43°06′50″N 2°41′13″W﻿ / ﻿43.1140005°N 2.6870603°W﻿ / 43.1140005; -2.6870603
* Txumulutxueta, 918 m 43°06′48″N 2°41′26″W﻿ / ﻿43.1132808°N 2.690653°W﻿ / 43.1132808; -2.690653
* Ezkumin, 915 m 43°07′08″N 2°41′16″W﻿ / ﻿43.1188382°N 2.6878224°W﻿ / 43.1188382; -2.6878224
* Ezkilar, 861 m 43°07′48″N 2°40′45″W﻿ / ﻿43.1300616°N 2.6792574°W﻿ / 43.1300616; -2.6792574
* Otzatx, 817 m 43°06′31″N 2°41′43″W﻿ / ﻿43.1087097°N 2.6952726°W﻿ / 43.1087097; -2.6952726
* Artikozabaleta, 794 m 43°06′43″N 2°40′28″W﻿ / ﻿43.1120649°N 2.6743244°W﻿ / 43.1120649; -2.6743244
* Deabru Atxa, 779 m 43°06′31″N 2°40′36″W﻿ / ﻿43.1086409°N 2.6767637°W﻿ / 43.1086409; -2.6767637
* Iturriotz, 776 m 43°06′07″N 2°40′44″W﻿ / ﻿43.1019921°N 2.6788264°W﻿ / 43.1019921; -2.6788264
* Akalarra, 752 m 43°06′26″N 2°40′44″W﻿ / ﻿43.1071789°N 2.6787993°W﻿ / 43.1071789; -2.6787993
* Lezartzu, 637 m 43°06′52″N 2°42′35″W﻿ / ﻿43.1145283°N 2.7096494°W﻿ / 43.1145283; -2.7096494
* Ursaltu, 551 m 43°06′53″N 2°42′59″W﻿ / ﻿43.1146804°N 2.7164582°W﻿ / 43.1146804; -2.7164582

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Eskuagatxeko mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* Arrietabaso luberri.net webgunean
* Datuak: Q12257225
# Eskuak/Ukabilak

Eskuak/Ukabilak Berri Txarrak rock musika talde nafarraren 3. diskoa da, 2001ean argitaratutakoa.

## Kantu zerrenda

| 1. | Oihu | 3:09 |
| 2. | Ebidenteegia | 3:42 |
| 3. | Ez dut nahi | 3:25 |
| 4. | Pangea | 3:09 |
| 5. | Biziraun | 4:08 |
| 6. | Zirkua | 2:23 |
| 7. | SMT (Shitty Music Tavern) | 2:47 |
| 8. | Lehia | 2:48 |
| 9. | Mundua begiratzeko leihoak | 3:56 |
| 10. | Stereo | 3:41 |
| 11. | Hil Baino Lehenago | 3:15 |
| 12. | Eskuak | 0:54 |
| 13. | Ukabilak | 1:14 |

## Kanpo estekak

* (Katalanez)(Gaztelaniaz)(Ingelesez) Berri Txarrak taldearen webgune ofiziala
* Datuak: Q8778372
# Eskualdea (Eraztunen Jauna)

Eskualdea (The Shire ingelesezko jatorrizko bertsioan) Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko toki bat da, hobbiten jatorrizko eskualdea. Hobbita eta Eraztunen Jauna lanetan agertzen da. Euskarazko izen hori Agustin Otxoa Eribekoren itzulpenean agertzen da.

## Kokapena

Tolkienen legendariumaren zatirik handiena gertatzen den Arda munduko kontinenteetako bat den Erdialdeko Lurraldearen iparmendebaldean dagoen. Era berean, Eriador lurralde handiaren barnean zegoen, antzina Arnor erresuma existitu zen tokia. Bertan soilik hobbitak bizi dira, gizakiekin lotuta dagoen arraza bat, bere altuera baxuagatik bereizten dena. Eguzkiaren Hirugarren Aroaren erdialde inguruan sortua, bere historia ezaguna oso laburra da, eta gertaera garrantzitsurik gabekoa, bertako biztanleen izaera baketsua dela eta, Eraztunaren Gerran gertatutako jazoerak izan ezik.

## Izena

Hobbitek, batzuetan Sûza (Eskualde) edo Sûzat (Eskualdea) deitzen dute, jatorria rohanera hizkuntzan duten hitzak, Rohaneko hizkuntza, Eskualdea kolonizatu aurretik ezagutu zutena. Bestalde, elfoen sindarin hizkuntzan i Drann deitua da. Lau Laurdenak ere deitua da, bere lurralde banaketari erreferentzia egiten dion izena. Ingelesez farthing direnak, euskaraz laurdenak, lau dira, Iparraldekoa, Hegoaldekoa, Ekialdekoa eta Mendebaldekoa.
Berez Hobbita lanean espreski aipatzen ez den arren, Tolkienek jada bazuen buruan Eskualdea nolakoa izango zen ideia bat, "ofizialki" Eraztunen Jauna lanaren lehen atalean sortua eta nagusiki Birmingham hiriko Sarehole auzoan inspiratua, idazlea bera bere haurtzaroan bizi izan zen tokia.

## Geografia

Eskualdeak 193 kilometro (120 milia)ko luzera zuen Urruneko Muinoetatik Baranduinen Zubiraino, eta 241 kilometro (150 milia) iparraldeko mortuetatik hegoaldeko uharketaraino. Orotara, egile batzuen arabera, 21.400 milia karratu edo 55.000 kilometro karratuko azalera zuen.
Baranduin ibaia (hobbitek Brandiarno deitzen zutena) Eskualdearen ekialdeko muga zen, hobbit batzuk Oreinetan ere bizi ziren arren, ibaitik ekialdera eta Hesi Garaiaren mendebaldean kokatua, azken hau, handik gertu zegoen Oihan Zaharretik zetozen inbasioen aurka Eskualdeko lurrak babesteko balio zuena. Dena den, Oreineta ez zen Eskualdearen zati bezala onartu Eraztunaren Gerra amaitu arte, Elessar erregeak ofizialki eman zituenean. Iparrean eta mendebaldean, Eskualdeak ez du inongo muga topografikorik, baizik eta hegoaldeko eta ekialdeko bide zaharrek eta ezaugarri geografiko pobre batzuk mugatzen dutela, Dorreko Muinoak kasu.

## Erreferentziak

* 1 2 «Eraztunen Jauna III, eta Tolkienen lanaren euskarazko itzulpena» sustatu.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q218728
* Multimedia: The Shire / Q218728