OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Joko agregatibo

Jokoen teorian, joko agregatibo esaten zaio jokalari bakoitzaren saria jokalariaren estrategiaren beraren eta jokalari guztien estrategia-multzoaren funtzio denean. 1970ean Reinhard Selten Nobel saridunak proposatu zuen lehen aldiz kontzeptua, eta kasu horretan jokalarien estrategien batura dela jo zuen agregatua.

## Definizioa

Har ezazu n jokalari dituen joko ez-kooperatibo bat, no $S_{i}\subseteq \mathbb {R}$ i jokalariaren estrategia-multzoa baita, $S=S_{1}\times S_{2}\times \ldots \times S_{n}$estrategia bateratuaren multzoa izango da, eta i jokalariaren sari-funtzioa $f_{i}:S\to \mathbb {R}$ izango da. Joko agregatiboa deitzen zaio, beraz, i jokalari bakoitzarentzat ${\tilde {f}}_{i}:S_{i}\times \mathbb {R} \to \mathbb {R}$ funtzio bat baldin badago non $s\in S$ guztientzat:
    $f_{i}(s)={\tilde {f}}_{i}\left(s_{i},\sum _{j=1}^{n}s_{j}\right)$
Hau da, joko agregatiboentzat sari-funtzioak jokalarien estrategiaren eta taldearen $\sum s_{j}$ estrategien araberakoak dira. Adibidez, har ezazu Cournot eredua, non i enpresak $f_{i}(s)=s_{i}P\left(\sum s_{j}\right)-C_{i}(s_{i})$ sari/irabazi-funtzioa duen (hemen $P$ eta $C_{i}$ dira, hurrenez hurren, alderantzizko eskariaren funtzioa eta i enpresaren kostu-funtzioa). Hau joko agregatibo bat da, izan ere $f_{i}(s)={\tilde {f}}_{i}\left(s_{i},\sum s_{j}\right)$, eta hortik abiatuta ${\tilde {f}}_{i}(s_{i},X)=s_{i}P(X)-C_{i}(s_{i})$.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15079586
# Joko-taula

Joko-taula zenbait mahai-jokoetan (xake, dama, etab.etan) piezak edo fitxak kokatzen diren xafla-moduko pieza laua da, eskuarki karratua edo angeluzuzena izaten dena, jokoaren arauen barruan mugimendu posibleak adieraziz edo joko-sistemarekin edonola ere elkarri eraginez. Ez da nahastu behar, beraz, mahai-tapizarekin, zeinaren funtzio hutsa mahaia edo piezak babestea den, jokoaren mekanikan parte hartu edo interferitu gabe.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1258741
* Multimedia: Game boards / Q1258741
# Joko Emoto

Joko Emoto (japonieraz: 江本 城幸, Emoto Joko, 1966ko apirilaren 9a -) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashima Antlers.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11551143
# Karina Maruyama

Karina Maruyama (japonieraz: 丸山 桂里奈, Maruyama Karina, 1983ko Martxoaren 26a -) Japoniako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 2002 | 5 | 0 |
| 2003 | 12 | 6 |
| 2004 | 11 | 3 |
| 2005 | 3 | 0 |
| 2006 | 9 | 1 |
| 2007 | 1 | 0 |
| 2008 | 17 | 3 |
| 2009 | 2 | 0 |
| 2010 | 0 | 0 |
| 2011 | 8 | 1 |
| 2012 | 5 | 0 |
| 2013 | 4 | 0 |
| 2014 | 2 | 0 |
| Guztira | 79 | 14 |

## Erreferentziak

* ↑ Japan Football Association
* ↑ 2011, 2012, 2013, 2014 Japan Football Association
* Datuak: Q270764
* Multimedia: Karina Maruyama / Q270764
# Karine Elharrar

Karine Elharrar-Hartstein (hebreeraz: קארין אלהרר-הרטשטיין‎; Holon, 1977ko urriaren 9a) israeldar legelari eta politikaria da. Israelgo Azpiegitura Nazionaleko, Energia eta Ur Baliabideetako ministroa izan zen 2021etik 2022ra.

## Bizitza

Moti eta Colette Elharrarren alaba, Holonen jaio zen 1977an. Kugel ikastetxean graduatuta, zuzenbidea ikasi zuen Rishon LeZiongo Kudeaketa Eskolan eta Amerikako Unibertsitatean (Washington). 2008 eta 2013 artean Bar-Ilan Unibertsitateko klinika juridikoa zuzendu zuen, eta Holokaustoa bizirik atera zirenen, desgaitasuna duten pertsonen eta pentsiodunen eskubideetan espezializatu zen.
2012an parlamenturako hautatu zuten Yesh Atid alderdiko kide gisa. 2015ean hautatua izan zen berriro. 2019ko apirilean, 2019ko irailean eta 2020ko hauteskundeetan ere parlamenturako hautatu zuten, Yesh Atid Zuri-Urdinen taldearen parte izan zenean.
2021eko martxoko hauteskundeetan berriro hautatua izan ostean, Azpiegitura Nazionaleko, Energia eta Ur Baliabideetako ministro izendatu zuten. Ekainean parlamentuko eserlekua utzi zuen eta Inbar Bezekek ordezkatu zuen.
Elharrar Rishon LeZionen bizi da, ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu. Muskulu-distrofia du eta gurpil-aulkia erabiltzen du. Klima Aldaketari buruzko Nazio Batuen 2021eko Konferentzian, Edinburgoko hotelera itzultzera behar izan zuen, ekitaldia gurpil-aulkietarako irisgarri ez zelako. Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak barkamena eskatu zion, eta Scope ongintzazko erakundeak gertakariari «barkaezin» deitu zion. Hala ere, Elharrarrek esan zuen hori «esperientzia ona izan zela Nazio Batuen Erakundearen hurrengo konferentzia eskuragarria izango dela ziurtatzeko».

## Erreferentziak

* ↑ (Hebreeraz) «"זכיתי במחלה ידידותית כי היא מאפשרת לי להסתגל למצב"» Mako 2013-05-01 (Noiz kontsultatua: 2024-06-26).
* ↑ (Ingelesez) «Knesset Member Karine Elharrar» Knesset (Noiz kontsultatua: 2024-06-26).
* ↑ (Hebreeraz) «מהפכה? עורכי הדין החברתיים מסתערים על לשכת עוה"ד» Globes 2011-06-18 (Noiz kontsultatua: 2024-06-26).
* 1 2 (Ingelesez) Fisher, Gabe. «All the kingmaker’s men, and women» The Times of Israel 2013-01-23 (Noiz kontsultatua: 2024-06-26).
* ↑ (Hebreeraz) «יש עתיד בראשות יאיר לפיד» Central Elections Committee (Noiz kontsultatua: 2024-06-26).
* ↑ (Ingelesez) «COP26: Boris Johnson apologises to minister over wheelchair access» BBC News 2021-11-02 (Noiz kontsultatua: 2024-06-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3663042
* Multimedia: Karin Elharar / Q3663042
# Karine Etxeberri

Karine Etxeberri Goihenetxe (Urepel, 1990) Nafarroa Behereko abeslari, bertsolari eta kazetaria da. Oso gazte zelarik hasi zen kantuan Aline ahizparekin, eta Xendarineko ahizpak bikotea osatu zuten. Bat-bateko bertsoari ere lotu zitzaion; Nafarroako taldekako Bardoak txapelketan parte hartu du, eta Iruñeko Alde Zaharreko kopla txapelketa irabazi zuen 2016an. Politika zientzietan lizentziatua, Soziologia Politikoaren masterra egin zuen, eta bertsolaritzaren feminizazioaren gaineko ikerlana aurkeztu.

## Erreferentziak

* ↑ Bidegain, Eneko. Urepeletik Bidarraira, bi mende bertsotan. Bertsolari aldizkaria, 2019ko urtarrilak 3, CC BY-SA 4.0, bertsolari.eus (Noiz kontsultatua: 2020-8-14).
* ↑ Karine Etxeberri: «Euskaraz pentsatu behar da; ez da soilik noten apaingarri». Ipar Euskal Herriko Hitza, 2015ko irailak 12, iparraldekohitza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-8-14).

## Kanpo estekak

* Karine Etxeberri, BDB Bertsolaritzaren datu-basea, bdb.bertsozale.eus
* Datuak: Q98381223
# Karina Minaeva

Karina Minaeva (ukraineraz: Каріна Мінаєва) edo Karina Minaieva (errusieraz: Карина Минаева) (Eupatoria, Krimea, Ukraina, 1990eko irailaren 21a) ukrainar aktorea eta modeloa da. 2014an Supermodel po-ukrainsky modeloentzako telerrealitate-lehiaketan lehiatzeagatik ezaguna egin zen.

## Filmografia
### Filmak

| Urteak | Izenburua | Pertsonaia | Oharrak |
| 2015 | Nowy świat | Wera | |

### Telebista

| Urteak | Izenburua | Telebista katea | Formatua |
| 2014 | Supermodel po-ukrainsky | Novy kanal | Modelo lehiaketa |

## Erreferentziak

* ↑ (Polonieraz) «"Czasami żartuję, że jestem matką dwojga ludzi. Przez 33 lata miałam córkę. Od 9 lat mam syna"» Gazeta.pl 2017-12-15 (Noiz kontsultatua: 2018-10-21).
* ↑ (Errusieraz) «Транссексуал Карина Минаева покинула шоу "Супермодель по-украински"» Obozrevatel 2014-10-02 (Noiz kontsultatua: 2018-10-21).
* Datuak: Q57591366
# Karina Pankievich

Karina Pankievich pertsona transgeneroen eskubideen aldeko uruguaitar ekintzailea da. Uruguaiko Asociación Trans del Uruguai (ATRU) elkarteko presidentea da. 2019ko abenduan Montevideo Udalak hiritar txit argi izendatu zuen Pankievich Urugain LGBTI komunitatearen alde egindako lana eskertzeko.

## Bizitza

Fray Bentos hirian jaio zen. 13 urte zituenean Montevideora joan zen bizitzera. 15 urtetik aurrera sexu lanean aritu zen. Uruguaiko diktadura zibiko-militarraren errepresioak eta estatu-indarkeriak emigratzera bultzatu zuten. Argentinan eta Brasilen bizi izan zen zenbait urtez.
1985ean sorterrira itzuli zen eta LGBTI komunitatearen giza eskubideen defentsan hasi zen lanean, batez ere pertsona transgeneroen defentsan. ATRU elkarteaten sortzaileetako bat izan zen.
Elkartearen lorpenik handienetako bat da Uruguaiko Aniztasunaren Ibilaldia antolatu izana. Halere, ATRU elkarteak trans pertsonak, sexu-langileak eta hiesdunak ahalduntzeko, laguntzeko eta mobilizatzeko lanean dihardu haien eskubideak ezagutaraziz eta defendatuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Elvira Lutz, Cristina Grela y Karina Pankievich fueron declaradas Ciudadanas Ilustres por la Intendencia de Montevideo» La Diaria 2019-12-11 (Noiz kontsultatua: 2020-04-30).
* Datuak: Q87436375
* Multimedia: Karina Pankievich / Q87436375
# Karina Lipiarska

Karina Lipiarska (Krakovia, 1987ko otsailaren 16a) arkularia da. Polonia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Karina Lipiarska-Pałka
* ↑ Karina LIPIARSKA-PALKA

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11735715
# Karina Pacheco

Karina Pacheco Medrano (Cusco, 1969) Peruko idazle, argitaratzaile eta antropologoa da. 2022an Peruko Literatura Sari Nazionala eskuratu zuen eleberri kategorian El año del viento lanarekin.

## Biografia

Karina Pachecok bere jaioterrian, Cuscon, eman zituen haurtzaroa eta nerabezaroa, eta 16 urterekin utzi zuen. Eskola ikasketak amaitu zituen Estatu Batuetan eta Perura itzuli zen antropologia ikastera. Antropologian lizentziatu zen Cuscoko San Antonio Abad Unibertsitate Nazionalean. Tesiaren izenburua Productores de coca en los valles de La Convención y Lares zen. Ondoren, 12 urtez bizi izan zen Espainian. Bertan, Amerikako Antropologiako doktoretza egin zuen, eta Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean Desberdintasuneko, Lankidetzako eta Garapeneko masterra egin zuen. Ceques Editores argitaletxea zuzentzen du. Cuscon du egoitza, eta Historia, Antropologia eta Literaturan espezializatutako argitaletxe independentea da. Mendizalea da.
Ideologikoki Alberto Fujimoriren aurkako jarrera izan zuen.

## Obra

Kultura, garapen, arrazakeria eta diskriminazio gaietan espezializatutako liburuak eta artikuluak argitaratu ditu.

### Eleberriak

* La voluntad del molle, Ed. San Marcos, Lima, 2006; Fondo de Cultura Económica, Lima, 2016; Seix Barral, Lima 2021.
* No olvides nuestros nombres, San Marcos argitaletxea, Lima, 2009; Ministerio de Cultura DDC Cusco, 2014.
* La sangre, el polvo, la nieve, San Marcos, Lima, 2010; Seix Barral, Lima, 2021.
* Cabeza y orquídeas, Borrador Editores, Lima, 2012.
* El bosque de tu nombre, Ceques Editores, Cusco, 2013; Seix Barral, Lima, 2019.
* Las orillas del aire, Seix Barral, 2017.
* El año del viento, Seix Barral, Lima, 2021.

### Ipuinak

* Alma alga, Borrador, Lima, 2010
* El sendero de los rayos, Ceques, Cusco, 2013
* Miradas, aurretik argitaratutako 8 ipuinen antologia. Gobierno Regional del Cusco, 2015
* Lluvia, 9 testu; Seix Barral, 2018

## Sariak

* 2022: Peruko Literatura Sari Nazionala El año del viento eleberriarekin.
* 2018: Peruko Literatura Sari Nazionalaren aipamena Las orillas del aire liburuarekin.
* 2010: Federico Villarreal Eleberri Sari Nazionala Cabeza y orquídeas liburuarekin.
* 2013: Luces y Artes saria 2013ko ipuin liburu onenari, El sendero de los rayos liburuarekin.
* 2008: Cuscoren Eleberri Lurralde Saria No olvides nuestros nombres liburuarekin.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.gob.pe/institucion/cultura/noticias/671576-ministerio-de-cultura-anuncia-a-los-ganadores-del-premio-nacional-de-literatura-2022
* ↑ https://rpp.pe/cultura/literatura/presentan-la-antologia-kintu-historias-memorias-y-recorridos-de-la-hoja-de-coca-noticia-1381989
* ↑ https://peru21.pe/cultura/karina-pacheco-fantastico-hablarnos-crudamente-realidad-436080-noticia/?ref=p21r
* ↑ https://www.librosperuanos.com/editoriales/detalle/967/Ceques-Editores
* ↑ https://limaenescena.pe/karina-pacheco-medrano-me-encanta-seguir-el-susurro-de-los-mitos/
* ↑ , Perú21, 2018/10/20.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Elkarrizketa Eldiario.es aldizkarian, 2024/08/07.
* (Gaztelaniaz):Letra Capital saioaren elkarrizketa 2023an, Youtuben.
* Datuak: Q42904638
* Multimedia: Karina Pacheco / Q42904638
# Kapital kostua

Finantzetan, kapital-kostua, enpresa batek kapital-inbertitzaileei, hots, akziodunei ordaintzen dien etekina da, kapitala inbertitzean onartzen duten arriskua konpentsatzeko. Enpresek besteen kapitala erosi behar dute lan egiteko eta hazteko.
Gainera, bere funtsak gainerakoei emateko prest dauden pertsonak eta erakundeak sarituak izan nahi dituzte. Jabeek beraien ondasunetan errentak bilatzen dituzten bezala, kapital-hornitzaileek beraien funtsetan etekinak bilatzen dituzte, onartutako arriskuarekin proportzionalak izan behar direlarik.
Enpresek, kapitala, bi iturri ezberdinetatik lortzen dute: mailegu-emaileetatik eta kapital-inbertitzaileetatik. Kapital-hornitzaileen ikuspuntutik, mailegu-emaileek, interesekin sarituak izatea bilatzen dute eta kapital-inbertitzaileak, aldiz, dibidenduekin. Aldiz, enpresa baten ikuspuntutik, beste batzuek lortzen duten kapitalagatik ordaintzea beharrezkoa da, honi, kapital-kostu izena ematen zaio.
Teoria eta praktika finantzarioek, hainbat eredu eskaintzen dituzte, enpresa berezi baten kapital-kostua onesteko. Eredu ezagunenak honako hauek dira: Kapital-aktiboaren balorazio eredua, Gordon Eredua eta abar.
Teoria finantzarioaren arabera, enpresa baten arriskua handitzen edo txikitzen doan heinean, kapital-kostua ere gorantz edo beherantz doa. Teoria hau, giza-portaeraren behaketarekin eta logikarekin lotuta dago. Kapital-hornitzaileek, bere funtsak eskaintzeagatik sarituak izan nahi dute. Aipatutako hornitzaile hauek, arrazionalak eta zuhurrak izan ohi dira, arriskuaren aurreran segurtasuna izan nahi dute.
Inbertsio baten arriskua handitzen bada, kapital-hornitzaileek errendimendu handiagoa eskatuko dute edo bere kapitala beste leku batean jarriko dute.
Enpresa baten kapital-kostua ezagutzea ezinbestekoa da, erabakiak hartzeko. Kudeatzaileek, kapital-aurrekontuetan hartzen dituzte erabakiak, aldiz, kapital-hornitzaileek mailegu eta inbertsioen gainean hartzen dituzte erabakiak.
# Kapital sozial (argipena)

Kapital sozial esapideak zenbait esanahi du:
* merkataritza-baltzuetan, elkartearen kapitala, bazkideek baltzura erkidean jarri dituzten dirua eta ondasunak;
* soziologian, gizarte-kapitala, gizarte edo erakunde batean diharduten pertsonen arteko harreman iraunkor eta lehentasunezkoen multzoa.
# Kapitalaren batez besteko kostu ponderatu

Kapitalaren batez besteko kostu haztatuaren (KBKH) eginbehar nagusia, iturri ezberdinen bidez lortutako finantzaketaren batez besteko kostu bat lortzea da.
KBKH kalkulatzeko finantza-merkatuko informazio objektiboa erabiltzen da. Hala ere, kapitalaren batez besteko kostu haztatua arriskuari egokitutako eguneratze-tasa moduan erabiltzeko bi baldintza batera bete behar dira:
a) Inbertsio-proiektuak ez du enpresaren egitura finantzarioa (arrisku finantzarioa) aldatu behar.
b) Inbertsio-proiektuak ez du enpresaren arrisku ekonomikoa aldatu behar, hau da, inbertsio proiektuaren arrisku erlatiboak zero izan behar du.
KBKH honela kalkulatzen da: 𝑠 = ∑𝑥𝑖 × 𝑘𝑖
Non: xi: i baliabide finantzarioaren proportzioa edo ponderazioa. ki: i baliabide finantzarioaren kostua.
Gehienez, oro har hiru baliabide erabiliko dira: Kapital soziala edo baliabide propioak, jesapena eta epe luzeko mailegua, hau da, epe luzeko izaera duten baliabideak.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cortés, Sara Barajas. (2013-06-14). «¿Qué uso tiene y cómo se calcula el Costo de Capital Promedio Ponderado? • Forbes México» Forbes México (Noiz kontsultatua: 2018-09-25).
* ↑ Lertxundi, Joana. “SAIZAR CITY” hiriko sagardotegia. (Noiz kontsultatua: 2015/2016).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q178749
# Kapitalen ihes

Kapitalen ihesa nazio bateko hiritarrek euren aurrezkiak atzerriko finantza erakundeetan eramaten dituzteneko fenomenoa da, gehienetan dibisetan. Hainbat dira kapitalen iheserako arrazoiak: nazioko finantza erakundeen kaudimen-gabezia, nazioko monetaren debaluazioa edo nazioko gobernuak ezarritako zergak ordaindu nahi izatea; azken kasu hoentan bereziki, kapitalen ihesaren helmugak paradisu fiskalak izaten dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3656849
# Kapitalen kontu

Kapitalen kontua, makroekonomian eta finantza internazionaletan, kapitalen kontua (kontu finantzario bezala ere ezagutzen dena) ordainketa balantzeetako osagai nagusietako bat da; bestea kontu korrontea da. Kontutan harturik kontu korronteak nazio baten errenta netoa adierazten duela, kapitalen kontuak aldaketa neto bat erakusten du aktiboen edukitza nazionalean.
Kapitalen kontua terminoa esanahi mugatu batetan erabiltzen da FMIn, Europar Batasunean, Mexikon edo Argentinan eta beste herrialde eta entitate askotan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1728567
# Kapital gehikuntza

Kapital gehikuntza, kapital zabalkuntza edo kapital emendatzea enpresek jaulkitzen dituzten akzio berriak inbertitzaileei nahiz lehentasunezko eskubidea duten beren akziodunei eskaintzeko operazioa da. Bi helburu izan ohi ditu: enpresaren proiektuetarako finantzazio bide berriak aurkitzea, batetik, eta akziodunen konposizioa aldatzea, bestetik.
Kapitala gehitzean, ez dira salgai jartzen bazkide akziodunen akzioak, baizik eta titulu berriak ateratzen dituzte konpainiek. Adibidez, demagun enpresa batek 20 milioi euroko kapital soziala duela, hura 1.000 euroko 20.000 akziotan banatua dagoela eta, halatan, Akziodunen Batzarrak bost milioi euroko kapital gehikuntza egitea erabaki duela. Bada, kontu horrek esan nahi du enpresak bost milioitan handituko dituela bere errekurtsoak eta finantzatzeko gaitasuna, akzio berrien salmentaren bidez.

## Tramiteak

Operazioa burutzeko, hainbat tramite egin behar izaten dira: balioen merkatuko Nazio Batzordeari komunikatzea, jaulkitzeko erabakia egiaztatzen duten dokumentuak erregistratzea eta abar. Akzio zaharren —gehikuntzaren aurrekoen— eta berrien arteko diferentzia, berriz, batzuek eta besteek dibidendua kobratzeko duten eskubidean eta negoziatzen pasatutako denboran dago oinarritua.

## Kapitala gehitzeko moduak

Bi modutan egin daitezke kapital gehikuntzak: akziodunentzako gastua dutela edo gabe (akzio liberatuak edo doakoak). Ohikoena da titulu edo akzio berriek zaharrek baino dibidendu apalagorako eskubidea izatea, hau da, jaulki ostean zirkulazioan ibilitako denborari buruz proportzionala izatea.

## Erreferentziak

* ↑ Daniel Udalaitz: «Zer da... Kapital gehitzea», Argia, 2003-11-30. CC-BY-SA lizentziaz argitaratua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q356975
# Kapitalak zuritze

Kapitalak zuritzea jatorria delituzko jarduera batean dutela jakinik, ondasunak eskuratzea, edukitzea, erabiltzea, itxuraldatzea edo eskualdatzea da; baita ondasun haien jatorria zilegia ez dela ezkutatzeko edo estaltzeko asmoz edo arau-haustean parte hartu duenari bere egintzen legezko ondorioetatik itzuri egiten laguntzeko asmoz gauzatzen den beste edozein egitate ere.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2003]
* ↑ Euskalterm: [Herri-ogasuna Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Diru-zuriketa, Gizapedian.
# Kapitalaren metaketa

Kapitalaren metaketa balioa duten baliabideak (hortaz, aberastasuna) metatzeari deritzo. Kapitala diru gehiago ekoizteko inbertitutako dirua edo beste edozein finantza aktibo da. Ekoiztutako diruak hainbat forma izan ditzake: etekina, errenta, interesa, egile-eskubidea, kapital gehiagoren sorrera... Kapitalaren metaketa kapitalismoaren sistema ekonomikoaren oinarria da. Kontzeptua lehen aldiz Adam Smith ekonomialariak erabili zuen Nazioen Aberastasuna lanean. Kontzeptuaren ikuspegi klasikoan, inbertsio eta aurrezpenei esker kolektiboki gizartean dagoen aberastasuna igo daiteke. Baita, produktibitatearen gorakadek edota salerosketa balantza positiboek efektu berdina ekar ditzakete.
Eskola Marxistaren iritziz, kapital metaketa sistema kapitalistaren menpe langileriak sufritzen duen esplotazioaren erakusgarri da. Kapital metaketak bi dimentsio dituela esan daiteke Materialismo Historikoaren aburuz: irismen laburrekoa (langileria lokalaren esplotazioaren bidez eginikoa) eta irismen luzekoa (maila internazionalean beste merkatuak kontrolatzen direnean) edo inperialismoa. Marxen aburuz: "kapitala langileei denboran zehar ateratako mozkin metaketa izanik, langileena izan beharko zen, ez esplotatzeileena"

## Erreferentziak

* ↑ «Module 5: Adam Smith’s Wealth of Nations (Part II)» www.cato.org (Noiz kontsultatua: 2023-04-24).
* ↑ «Glossary of Terms: Ca» www.marxists.org (Noiz kontsultatua: 2023-04-24).
* ↑ Marx, K., Engels, F., Azurmendi, J., & Kintana, X. (1998). Alderdi komunistaren manifestua. Jakin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q420062
# Karibe (etnia)

    Artikulu hau talde etnikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Karibe (argipena)».
Karibeak espainiarrek Amerika konkistatu zutenean Antilla Txikietan eta inguruetako itsasertzetako lurraldeetan bizi zen izen bereko tribuko kidea da.
Uharteetako karibeak gerra zaleak ziren (kanibalak ziurrenera); kontinentetik joanak ziren; espainiarrak hara iritsi zirenean, hango arawak indiarrak kanpora egotzi eta hedatzen ari ziren oraindik. Gizonezkoak bakarrik mintzatzen ziren karibez, emakumezkoak arawak hizkuntzaz mintzatzen baitziren; emakumezkoak inguruko tribuetatik bahituta eramaten zituzten; gizonezko presoak, berriz, torturatu eta hil egiten zituzten.
Egun, bere ondorengoak Dominikako ipar-ekialdeko kostaldean bizi dira.

## Ikus, gainera

* Frantzisko Garai

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018-7-9 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27106
* Multimedia: Kalinago people / Q27106
# Karibe hizkuntzak

    Artikulu hau hizkuntza familia buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Karibe (argipena)».
Karibe hizkuntzak guztira 50.000 hiztun dituzten 30 hizkuntzez osaturiko hizkuntza familia da.
Gaur egun, Antilletako karibeen hizkuntzak ez ezik, Hego Ameriketako beste zenbait lekutan hitz egiten diren zenbait hizkuntzaz esaten da.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33090
# Karibeko Herbehereak

Karibeko Herbehereak edo BES uharteak (nederlanderaz Caribisch Nederland, papiamentoz Hulanda Karibe) udalerri berezi estatusa duten Herbehereetako Karibeko hiru uharteak dira. Estatus hori lortu zuten 2010eko urriaren 10ean Holandarren Antillak deuseztatu ondoren. Gertu dauden arren, Aruba eta Curaçao erresuma osatzaileak dira, eta ez dira Karibeko Herbehereen parte.
Herbehereen barruan daude, baina ez dira inongo probintziaren zati. Probintzia mailako zerbitzuak hiru udalerri berezi horien artean banatzen dituzte eta Karibeko Herbehereetako Bulego Nazionalak kudeatzen ditu. Bulego hortako zuzendaria da hiru udalerrietako gobernadorea.

## Udalerri bereziak

| Herri Kidegoa | Udalerriburua | Azalera (km²) | Biztanleria 2010-1-1 | Dentsitatea (bizt/km²) |
| Bonaire | Kralendijk | 288 | 13,389 | 46 |
| San Eustakio | Oranjestad | 21 | 2,886 | 137 |
| Saba | The Bottom | 13 | 1,737 | 134 |

## Ikus, gainera

* Herbehereetako Erresuma

## Kanpo estekak

* Karibeko Herbehereetako Bulego Nazionalaren webgunea (Nederlanderaz) (Ingelesez)
* Datuak: Q27561
* Multimedia: Caribbean Netherlands / Q27561