# Lily Pastré

Marie--Louise Double de San Lambert, ezagunagoa Lily Pastré kondesa izenez (Marseilla, Frantzia,1891ko abenduaren 9a – ibidem, 1974ko abuztuaren 8a) filantropoa eta artearen zaintzaile frantsesa izan zen. Bigarren Mundu Gerran artista judu asko hartu zituen Marseillako Château Pastrén. Gerraren ondoren, Aix-en-Provence jaialdia antolatzen lagundu zuen, Aix-en-Proventzako urteko opera-jaialdia.

## Biografia
### Bizitza goiztiarra

Mari-Louise Double de Saint-Lambert 1891n jaio zen, 167 rue Paradis-en, Marseillan. Aita Paul Double zen (1868-1935). Aitona-amonak Léon Double eta Marie Prat (1849-1939) izan ziren. Aita, Claudius Prat (1814-1859), Noilly Prat vermoutharen sortzaileetako bat izan zen. Ama, Véra Magnan, errusiarra zen. Amaren birraitona Bernard Pierre Magnan zen, Frantziako marexala. Noilly Praten diruaz haratago, familia jabe handia bihurtu zen, dote sistemei eta ezkontza onei esker. Hasieran Lyonen eta gero Marseillara joan ziren.
Lily Marseillan hazi zen. Katoliko erromatar gisa hazi zen. Txikitan, tenis-jokalaria eta igerilari zalea zen, eta pianoa jotzen ikasi zuen. Maurice nebetako bat Lehen Mundu Gerran hil zuten 1916an.

### Filantropia

Hirurogeita hamarreko hamarkadan, gizarteko hainbat aretotako kide izan zen Parisen, besteak beste Polignaceko Marie-Blanchekoa. Han ezagutu zituen laguntzen hasi ziren artista asko, Henri Sauguet barne. Bera Man Rayren 1929ko filmean agertu zen Villa Noaillesen, Les Mystères du Château de Dé-n. Bayreuth eta Salzburgoko opera-jaialdietara ere joan zen.
1940an, Pour que l’esprit vive (May the spirit live) fundazio filantropiko bat ezarri zuen arteei laguntzeko. Bereziki, zailtasunak zituzten artistei laguntzea zuen helburu. Canebière-n zuen egoitza.

### Bigarren mundu gerrak juduen babesleku

Bigarren Mundu Gerran, artista juduak hartu zituen Château Pastrén, besteak beste, Lily Laskine harpista, Youra Guller eta Monique Haas pianistak, Rudolf Kundera pintorea eta abar. Edith Piaf lagun abeslariak ere eskatu zion Norbert Glanzberg maitale judua babesteko, eta onartu egin zuen. Gainera, Clara Haskil piano-joleak arreta medikoa jaso eta Veveyra (Suitza) ihes egitea erabaki zuen. Besteak beste, Pablo Casals, Josephine Baker dantzaria, Samson François, Darius Milhaud, Georges Auric, André Masson, Paul Valéry, Lanzo del Vasto, André Roussin, Victor Brauner, Luc Dietrich, Marcel Brérion. 1942ko uztailaren 29an, William Shakespeareren Uda-gau bateko ametsa lana gauzatu zen finkan. Zuzendariak Jean Walls eta Boris Kochno ziren, jantziaren diseinatzailea Christian Bérard zen, konpositorea Jacques Ibert eta zuzendaria Manuel Rosenthal. Orkestraren %90 judua zen. Emanaldiaren berri Le Figarok eman zuen.
1948an, Aix-en-Proventzako Jaialdia antolatzen lagundu zuen, Aix-en-Proventzako urteko opera-jaialdia, kostu guztiarekin. Hans Rosbaud eta Alemaniako orkestra bat kontratatu zituen, gerra amaitu eta hiru urtera bakarrik. Clara Haskil eta Jean Doyen piano-jotzaileak, Maria Stader sopranoa eta Quartetto Italiarra ere kontratatu zituen. Hala ere, 1949rako, jaialdiko Kontseilarien Batzarrean utzi zuen zerbitzua, Gabriel Duscreet jaialdiko lehendakariarekin izandako desadostasunak zirela eta.
Bere Château Pastrérekin batera lur sail bat eman zion Emmaüsi, etxerik gabeko pertsonentzako erakunde katolikoa.

### Bizitza pertsonala

1918an, Jean Pastré kondearekin ezkondu zen, 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan poloa jokatzen jarraitu zuen aristokrata eta polo-jokalaria. Emazteak "kondesa" titulua jaso zuen bere ezkontzaren bidez. Hiru seme-alaba izan zituzten: Nadia, Nicole eta Pierre. Parisen bizi izan ziren eta Marseillako Château Pastré-n. 1940an dibortziatu ziren, eta gaztelua eman zioten, titulu aristokratikoari eutsita.

### Heriotza

1974an hil zen Marseillan, 82 urte zituela. Saint Germaine-en-Layen lurperatu zuten.

## Legatua

Hil ondoren, Pierre semea Château Pastrén bizi izan zen. Geroago, Marseillako hiriari eman zion, eta han Marseillako Musée de la Faïenceren etxe bihurtu zen.
Nicole alaba Joachim, VII. Murat printzearekin ezkondu zen, eta Murat printzesa bihurtu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Lily Pastré, la comtesse qui sauvait les artistes» Point de Vue (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* ↑ (Frantsesez) ToutMa. (2014-03-27). «Lily Pastré : La Bonne-Mère des Artistes» Toutma (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 (Frantsesez) «Lily Pastré, mécène éclairé et âme généreuse» La Croix 2013-08-04 ISSN 0242-6056. (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* ↑ «Lily Pastré» Bing (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* ↑ (Frantsesez) «Lily Pastré, mécène éclairé et âme généreuse» La Croix 2013-08-04 ISSN 0242-6056. (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
* 1 2 3 4 5 6 (Ingelesez) Grunwald-Spier, Agnes. (2010-12-26). Other Schindlers: Why Some People Chose to Save Jews in the Holocaust. The History Press ISBN 978-0-7524-6243-1. (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3240953