OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Azido zitriko

Azido zitrikoa (elikagai kodea E-330) azido organiko ahul bat da. Elikagaietan asko erabiltzen da kontserbatzaile modura. Alkoholik gabeko edari batzuei ere eransten zaio, edariari zapore garratza emateko, adibidez gaseosaren kasuan (aldiz, koladun edarietan azido fosforikoa erabiltzen da).
Biokimikan garrantzi berezia dauka izaki bizidun gehienen metabolismoan egiten den azido zitrikoaren zikloaren (Krebs zikloaren) tarteko metabolito gisa.

## Iturri naturalak

Fruitu eta barazki askotan agertzen den arren, azido zitriko gehien dutenak fruta zitrikoak dira, adibidez limoietan 0,005 mol/l eta laranjetan 0,30 mol/l azido zitriko aurki daiteke.

## Ezaugarriak

Giro-tenperaturan, azido zitrikoa hauts zuri kristalinoa da, bere urtze-puntua 175 °C-ekoa baita. Anhidro forman ekoitz daiteke (urik gabe), ur berotan kristalizatuz. Forman monohidratatuan ere ekoitz daiteke, horretarako ur hotzetan kristalizatu behar da. Azido zitrikoa uretan disolbagarria izateaz gain, alkoholetan (etanol, metanol...) ere disolba daiteke.

## Historia

Uste da VIII. mendean Abu Musa Jabir Ibn Hayyan alkimista pertsiarrak aurkitu zuela.Carl Wilhelm Scheelek (1784an) azido zitrikoa isolatzea lortu zuen. 1893an hasi ziren azido zitrikoaren produkzio industriala egiten, Italiako zitrikoetan oinarrituta. C. Wehmer (1917an) izan zen Penicillium onddoen kultiboetan azido zitrikoa sintetizatzen zela aurkitu zuena.
XX. mendearen hasieran Aspergillus niger onddoarekin azido zitrikoaren produkzio industriala lortu zitekeela aurkitu zuten, eta gaur egun oraindik, onddo horren bidez sintetizatzen da azido zitrikoa.

## Produkzioa

2007an azido zitrikoaren munduko ekoizpena 1.700.000 tonakoa izan zen, eta kopuru horren erdia edarietan erabili zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Penniston KL, Nakada SY, Holmes RP, Assimos DG Quantitative Assessment of Citric Acid in Lemon Juice, Lime Juice, and Commercially-Available Fruit Juice Products Journal of Endourology 22/3 2008 http://www.liebertonline.com/doi/pdfplus/10.1089/end.2007.0304 PDF pmid=18290732 pages 567 doi 10.1089/end.2007.0304+
* ↑ http://www.islamicspain.tv/Arts-and-Science/The-Culture-of-Al-Andalus/Chemistry.htm
* ↑ https://web.archive.org/web/20090115205940/http://muslimmedianetwork.com/mmn/?p=1553
* ↑ http://journals.iucr.org/a/issues/2008/01/00/sc5012/index.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20090730185929/http://web1.caryacademy.org/chemistry/rushin/StudentProjects/CompoundWebSites/2001/Citric%20Acid/history.htm
* ↑ http://books.google.com/books?id=OUXOm8bdG1UC&pg=PA944&dq=how+citric+acid+was+discovered
* ↑ Citric acid production by a novel Aspergillus niger isolate: II. Optimization of process parameters through statistical experimental designs. Bioresource Technology 98(18) 3470-3477

## Kanpo estekak

* NextBio
* Citric Acid MSDS Sheet
* Datuak: Q159683
* Multimedia: Citric acid / Q159683
# Azido tartariko

Azido tartarikoa (HO$_2$CCH(OH)CH(OH)CO$_2$H) fruitu askoren zukuan, batez ere mahatsarenean, dagoen konposatu dihidroxilikoaz esaten da. Kolore gabeko kristal gardenetan edo kristal hauts gisa agertzen da. Uretan, alkoholean eta eterrean urtzen da. Ezaugarri optiko bereziak ditu. Molekulak bi karbono atomo asimetriko ditu, eta ondorioz, ezaugarri optiko desberdinak dituzten lau molekula era daitezke. Azido naturala dextrogiroa da, baina berotzen denean jarduera optikorik ez duen beste forma batera bihurtzen da neurri batean. Azken hori Pasteurrek aurkitu zuen ardo hondarrekin lanean ari zela, han eratzen baita. Sintesi bidez ere lortzen da laborategian. Gai kimikoak prestatzeko (tartratoak, azetaldehidoa…), edari freskagarrietan, galbanoplastian, zeramikan, argazkigintzan, ehungintzan eta beirazko ispiluak zilarreztatzeko, metalak koloreztatzeko, janariak azidotzeko eta abar erabiltzen da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-6-5 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q194322
* Multimedia: Tartaric acid / Q194322
# Azido tiludroniko

Azido tiludronikoa edo tilodronatoa konposatu organikoa da organofosforoen familiakoa eta bifosfonatoen klasekoa, C$_7$H$_9$ClO$_7$P$_2$S formula duena.
Medikuntzan Paget-en hezur-gaixotsuna tratatzeko usatzen da. Albaitaritzan zaldien sindrome nabikularra eta beste hezur-gaixotasun batzuk tratatzeko erabiltzen da.
Bifosfonatoek osteoklastoen aktibitatea blokeatzen dute eta hezurren hauskortasuna gutxiagotzen dute, kaltzioa galtzea eragotziz.
Gizakiongan tilodronatoa pilulen bidez hartzen da, baina zaldien kasuan injektatuz.

## $_{Bifosfonatoenindarerlatiboa}$

Hezurretako eritasunak tratatzeko baliatzen diren bifosfonatoen indar erlatiboa adierazten da taula honetan.
| Bifosfonatoa | Indar erlatiboa |
| Etidronatoa | 1 |
| Tiludronatoa | 10 |
| Pamidronatoa | 100 |
| Alendronatoa | 100-500 |
| Ibandronatoa | 500-1000 |
| Errisedronatoa | 1000 |
| Zoledronatoa | 5000 |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Tiludronic Acid» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-02-19).
* ↑ Kamm, Lacy; McIlwraith, Wayne; Kawcak, Chris. (2008-04-01). «A Review of the Efficacy of Tiludronate in the Horse» Journal of Equine Veterinary Science 28 (4): 209–214. doi:10.1016/j.jevs.2008.02.007. ISSN 0737-0806. (Noiz kontsultatua: 2024-02-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2823312
* Multimedia: Tiludronate / Q2823312
# Azido trikloroazetiko

Azido trikloroazetikoa konposatu organikoa da, CCl$_3$COOH formula duena azido karboxiliko kloratuen familiakoa. Solido zuri higroskopikoa da. Azido kloroazetikoa eta azido dikloroazetikoa antzeko konposatuak dira.

## Sintesia

Azido trikloroazetikoa azido azetikoa zuzenean kloratzen da fosforo gorriakatalizatzaile gisa usatuz.
CH$_3$COOH + 3 Cl$_2$ → CCl$_3$COOH + 3 HCl
Azidko trikloroazteikoa trikloroazetaldehidoa zuzenean kloratuz ere sintetiza daiteke.

## Erabilera

Biokimikan asko erabiltzen dute, makromolekulak prezipitatzen dituelako, hala nola proteinak, azido desoxirribonukleikoa (DNA) eta azido erribonukleikoa (RNA).
Azido trikloroazetikoa lesio intraepitelialak, zerbikalak, uterinoak edo displasia zerbikalak suntsitzeko erabili daiteke (lesio preneoplasikoak; displasia zerbikalak; CIN-I, CIN-II, CIN-III; LIP edo SIL maila altu eta baxukoak).
Medikuntzan eta kosmetikan beste erabilera batzuk ere baditu, hala nola esfoliazio kimikoa (arruntki peeling deitua), tatuajeak kentzea, garatxoen tratamendua (GPB bidezko garatxo genitalak barne) eta gazte-aknea.
Odontologian ere erabiltzen dute: ahoko mukosaren lesio epitelialetan aplikatzen dute, hala nola aftetan, zaurietan, etab.
Azido trikloroazetikoaren sodio gatza (sodio trikloroazetatoa) herbizida gisa erabili zen XIX. mendetik aurrera, baina 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990ko hamarkadaren hasieran kendu zuten merkatutik erregulatzaileek.

## Toxikotasuna

Produktu Kimikoen Europako Agentziaren arabera azido trikloroazetikoak errekuntza larriak eragin ditzake larruazalean eta begietan, baina ez dago ebidentzia sendorik gizakientzat toxikoa denik

## Ikus, halaber

* azido kloroazetiko
* azido dikloroazetiko

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Trichloroacetic Acid» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-10-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) Chávez Sánchez, Heriberto L.; Izaguirre Hernández, Zoraya; Espinosa Chang, Liliana J.. (2008). «Dermoabrasión química profunda con ácido tricloracético al 40% en pacientes con cicatrices causadas por acné juvenil» MediSur. Revista Electrónica de las Ciencias Médicas en Cienfuegos (Universidad de Ciencias Médicas de Cienfuegos) 6 (3): 18-21. ISSN 1727-897X..
* ↑ (Gaztelaniaz) Harris Ricardo, Jonathan; Rebolledo Cobos, Martha; Carmona Lorduy, Martha. (2011). «Ácido Tricloroacético como terapéutica en dos casos de hiperplasia epitelial focal» Acta Odontológica Venezolana 49 (3) ISSN 0001-6365..
* ↑ «trichloroacetic acid (TCA) EPA Cancellation 12/91» web.archive.org 2020-08-15 (Noiz kontsultatua: 2024-10-02).
* ↑ (Ingelesez) [https://echa.europa.eu/recommendations-of-the-scoel Recommendation from the Scientific Committee on Occupational Exposure Limits for trichloroacetic acid. ] Europar Batasuna.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410116
* Multimedia: Trichloroacetic acid / Q410116
# Azido uriko

Azido urikoa karbonoa, nitrogenoa, oxigenoa eta hidrogenoa dituen azido organikoa da. C$_5$H$_4$N$_4$O$_3$ formula kimikoa du.
Egitura molekular hau du:
Giza gorputzean, azido urikoa base nitrogenatuen katabolismoaren produktua da. Izan ere, azido nukleikoen base nitrogenatu purikoak (adenina eta guanina) katabolizatutakoan azido urikoa sortzen da, proteinak katabolizatzen direnean urea sortzen den modu berean. Biak, azido urikoa eta urea, konposatu nitrogenatuen katabolismoaren hondar biokimikoak dira, iraizketa prozesuan gernuaren bidez kanporatzen direnak.
Hegazti, narrasti eta artropodo batzuek azido urikoa eratzen dute proteinak katabolizatzerakoan, urearen ordez. Animalia hauen gernuak ez du urearik, azido urikoa baizik. Gizakiarengan, berriz, proteinen katabolizazioaren azken metabolitoa urea da; giza-gernuan agertzen den azido uriko apurra base nitrogenatuen katabolismotik dator.
Bere kontzentrazio normala odolean 2,5-7,5 mg/dl-koa da, altuagoa izanik gizonezkoengan emakumezkoengan baino. Azido urikoaren kontzentrazio handiek metabolito horren prezipitazioa eragin dezakete artikulazioetan, hezueria izeneko gaitz mingarria sortuz. Giltzurrunetan hauspeatzen denean, aldiz, azido urikoak harriak eratzen ditu (giltzurrun-kalkuluak).

## Kanpo estekak

* Hezueria
* Datuak: Q105522
* Multimedia: Uric acid / Q105522
# Bacillus cereus

Bacillus cereus janari-intoxikazioak eragin ditzaken Bacillus generoko bakterioa da.

## Ezaugarriak

Bacillus cereus bakterio Gram positiboa da, anaerobio fakultatiboa. Mugikorra da eta Bacillus guztien antzera endosporak sortzeko gaitasuna du. Endosporak erresistentzia handiko egiturak dira, bakterioa bizirik eta sor egoeran mantentzen dutenak ingurugiroko baldintzak oso gogorrak eta aurkakoak izan arren. Bacillus cereus-en kasuan endosporak zelularen erdialdean sortzen dira eta ez dute zelula desitxuratzen.
Odol-agarrean hazten denean bakterio honek beta-hemolisia eragiten du (eritrozitoen hemolisia burutzen du).

## Patogenia

Bacillus cereusek garrantzi handia dauka elikagaien mikrobiologian, janari-intoxikazioak eragiten dituelako, horretarako kopuru handietan egon behar den arren.
Endosporak sortzen dituenez, bakterioak bizirik iraun dezake sukaldean elikagaiak ondo sukaldatzen ez badira (janariak 100 °C-tik behera egosten badira, elikagaietan dauden esporak ez dira deskonposatzen). Gaizki sukaldatu ondoren janariak ez badira hozkailuan sartzen, eta inguruko tenperaturan uzten badira, esporak hozitu eta bakterio berriak agertuko dira, janari-intoxikazioa sortuko dutenak.
Bacillus cereusek bi exotoxina (enterotoxinak) ekoizten ditu: bata termoegonkorra da, bestea termolabila. Bakterioak sortzen dituen intoxikazioak gastroenteritis arina eragiten du: tripako mina, beherakoak, goragaleak eta okak dira intoxikazio horren sintoma nagusiak.
Toxina termolabila sortzen duenean, bakterioak gastroenteritis diarreikoa eragiten du, beherakoa izanik sintoma nagusia. Toxina termoegonkorra sortzen badu, gastroenteritis emetikoa agertzen da, gehienbat okak eragiten dituena
Kasu bietan intoxikazioa ez da larria, eta berez sendatzen da 2-3 egunetan.

## Erreferentziak

* ↑ Ingraham, J; Ingraham, C: Introducción a la Microbiologia, vol. 2: 567

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131307
* Multimedia: Bacillus cereus / Q131307
* Espezieak: Bacillus cereus
# Bacillus thuringiensis

Bacillus thuringiensis Bacillus generoko bakterioa da, intsektu batzuen parasitoa dena. Ishiwata Shigetane biologo japoniarrak deskribatu zuen lehenbizikoz 1901ean.

## Ezaugarriak

Bacillus thuringiensis bakterio Gram positiboa da, bazilo itxura duena. Aerobioa da eta -Bacillus guztien antzera-endosporak sortzeko gai da. Endosporak erresistentzia handiko egiturak dira, bakterioa bizirik eta sor egoeran mantentzen dutenak ingurugiroko baldintzak oso gogorrak eta aurkakoak izan arren. Bacillus thuringiensis-en kasuan endosporak zelularen mutur batean sortzen dira eta ez dute zelula desitxuratzen.
Lurzoruan bizi da, beste Bacillus batzuen antzera (Bacillus cereus, Bacillus anthracis...).
Endosporaz gain, mikrobio honek berezko egitura du zelula barnean: proteinazko kristal bat, toxina indartsua duena (δ-endotoxina). Toxina hori hilgarria da intsektu askorentzat, eta bere sintesia kodetzen duten geneak bakterioaren plasmido batean daude.

## Biointsektizida

Hainbat intsekturen parasitoa denez, Bacillus thuringiensis eta bere toxina asko erabili da nekazaritzan biointsektizida moduan, intsektuen izurritei aurre egiteko.
Bacillus thuringiensis-en toxina oso eraginkorra da intsektu hauen aurka: Lepidoptera (tximeletak eta sitsak), Diptera (euliak eta eltxoak), Coleoptera (kakalardoak), Hemiptera (zimitzak), etab. Intsektu horiek guztiak, eta bereziki haien larbak, oso kaltegarriak dira nekazaritzarako.
Mikrobioaren toxina pH basikoan aktibatzen da: intsektuaren larbak aho-bidetik bakterioa edo bere esporak irensten dituenean, toxina aktibatu egiten da digestio-aparatura iristerakoan (larben hestean pHa oso basikoa baita: 9,5-10). Horrenbestez, toxina bera ez da kaltegarria gizakia eta beste ugaztunentzat (pH azidoa dutenak digestio-aparatuan).
XX. mendeko 50eko hamarkadatik biopestizidak arrakasta handiz erabiltzen dira AEB-etan, eta gaur egun mundu osora zabaldu dira. Biopestizida horiek ez diote ingurumenari inongo kalterik egiten: ez gizakia, ezta polinizatzaileak eta beste intsektu onuragarriak ez baitira kaltetuta suertatzen biopestiziden erabileraren ondorioz.

## Erreferentziak

* ↑ Roh, JY; Choi, JY; Li, MS; Jin, BR; Je, YH (2007). «Bacillus thuringiensis as a specific, safe, and effective tool for insect pest control». Journal of microbiology and biotechnology 17 (4): 547–59
* ↑ Madigan M.T., Martinko J.M., Parker J. Brock Mikroorganismoen biologia (2007) E.H.U-ak euskaratua:376 orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q310467
* Multimedia: Bacillus thuringiensis / Q310467
* Espezieak: Bacillus thuringiensis
# Bacillus megaterium

Bacillus megaterium Bacillus generoko bakterioa da. Bakterio handienetariko bat da, hortik bere izena (megaterium-ek, grezieraz, "pizti handia" esan nahi du).
Bazilo itxurakoa, 4 µm-ko luzera du, eta 2 µm-ko zabalera. Aerobio hertsia da eta katalasa (+). Bacillus guztien antzera, endosporak sortzeko gaitasuna du. Mesofiloa da eta kate luzeak eratzen ditu zelula bakunak lotzen direnean.
Lorzuroan bizi da eta ez da giza patogenoa.
Fosforoaren zikloan zeregin garrantzitsua betetzen du, fosforo organikoa mineralizatzen duenean. Mineralizatutako fosforoa (fosforo inorganikoa) da landareek beren hazkuntzarako hartzen dutena.
Bakterio honen andui batzuek nitrogenoa finkatzeko ahalmena dute.

## Erreferentziak

* ↑ Bacillus megaterium Control Bio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q148703
* Multimedia: Bacillus megaterium / Q148703
* Espezieak: Bacillus megaterium
# Bacillus coagulans

Bacillus coagulans Bacillus generoko bakterioa da, elikagai-kontserbak batzuetan kutsatu eta hondatzen dituena. B.W. Hammer mikrobiologoak deskribatu zuen lehenbizikoz 1915ean.

## Ezaugarriak

Bacillus coagulans bakterio Gram positiboa da, bazilo itxura duena. Anaerobio fakultatiboa da, katalasa (+) eta mugikorra. Bacillus guztien antzera endosporak sortzeko gai da. Endosporak erresistentzia handiko egiturak dira, bakterioa bizirik eta sor egoeran mantentzen dutenak ingurugiroko baldintzak oso gogorrak eta aurkakoak izan arren.
Termofiloa da eta pH azidoak jasateko gaitasuna du.
Ez da giza patogenoa. Aitzitik, probiotiko moduan erabilia onuragarria da hainbat gaitz gastro-intestinal sendatzeko eta immunitate-sistema bizkortzeko

## Elikagaien hondatzailea

Mikrobio honek kalteak egiten ditu elikagaien industrian, latetan ontziratuak dauden elikagaietan, batez ere. Kontserba-latetan "garraztasun laua" deritzona eragiten du, elikagaiak hartzitzen dituelako gasik sortu gabe eta latak desitxuratu gabe (badaude laten elikagaiak hartzitzen dituzten beste bakterio batzuk -klostridioak, eskuarki- gasa askatzen dutenak, laten bizkorra eta puzte-prozesua eraginez)

## Erreferentziak

* ↑ Hun, L. (2009). "Bacillus coagulans significantly improved abdominal pain and bloating in patients with IBS". Postgraduate Medicine 121 (2): 119–124 Bacillus coagulans Significantly Improved Abdominal Pain and Bloating in Patients with IBS
* ↑ Fitzpatrick, LR. (Aug 2013). "Probiotics for the treatment of Clostridium difficile associated disease.". World J Gastrointest Pathophysiol 4 (3): 47–52 Probiotics for the treatment of Clostridium difficile associated disease

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2603895
* Multimedia: Bacillus coagulans / Q2603895
* Espezieak: Bacillus coagulans
# Bacillus subtilis

Bacillus subtilis Bacillus generoko bakterioa da, lurzoruan egon ohi dena. 1835ean Christian Gottfried Ehrenberg-ek deskribatu zuen lehenbizikoz, eta Vibrio subtilis deitu zion

## Ezaugarriak

Bacillus subtilis bakterio Gram positiboa da, bazilo itxura duena. Aerobioa da (andui gutxi batzuk fakultatiboak izan arren) eta -Bacillus guztien antzera- endosporak sortzeko gai da. Endosporak erresistentzia handiko egiturak dira, bakterioa bizirik eta sor egoeran mantentzen dutenak ingurugiroko baldintzak oso gogorrak eta aurkakoak izan arren. Bacillus subtilis-en kasuan endosporak zelularen erdialdean sortzen dira eta ez dute zelula desitxuratzen.
Ezaugarri biokimikoei dagokionez, katalasa (+) da, indol (-) eta VP (+). Almidoiaren hidrolisia burutzen du.
Endosporak sortzeko gai denez, oso zabala da bere hedapena: lurzoruan egoteaz gain, ikerketa berriek giza eta animalia batzuen hestean ere dagoela agerian jarri dute
Bazilo honen andui batzuek bazitrazina antibiotikoa ekoizten dute.
Bacillus subtilis, Escherichia coliren antzera, oso erabilia izan da laborategian ikerketa genetiko eta biokimikoak egiteko. Transformazio genetikoa egiteko gaitasuna duen mikrobio gutxienetako bat da.

## Patogenia

Bacillus subtilis ez da giza patogenoa. Elikagaiak, baina, hondatu ditzake, janari-intoxikazioak sortu gabe.

## Erreferentziak

* ↑ Ehrenberg, CG: 1835). Physikalische Abhandlungen der Koeniglichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin aus den Jahren 1833–1835. pp. 145–336.
* ↑ Hong HA, Khaneja R, Tam NM et al. (March 2009)Bacillus subtilis isolated from the human gastrointestinal tract Res. Microbiol. 160 (2): 134–43.
* ↑ Madigan M.T., Martinko J.M., Parker J. Brock Mikroorganismoen biologia (2007) E.H.U-ak euskaratua:306-307 orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131238
* Multimedia: Bacillus subtilis / Q131238
* Espezieak: Bacillus subtilis
# Back (Lewis)

Back, Eskoziako gaeleraz: Am Bac, Eskoziako Lewis uhartean dagoen barruti eta udalerri bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3777232
* Multimedia: Back, Isle of Lewis / Q3777232
ieaHebridak :
ieaBarruko HebridakieaColl
Acha
Arinagour
ieaColonsay
Scalasaig
ieaEigg
Cleadale
Galmisdale
ieaIslay
Ardtalla
Ballygrant
Bowmore
Bridgend
Lagavulin
Nerabus
Port Askaig
Port Charlotte
Port Ellen
Portnahaven
ieaMull
Ardtun
Bunessan
Calgary
Craignure
Croggan
Dervaig
Fionnphort
Kintra
Knockan
Lochbuei
Pennyghael
Salen
Tiroran
Tobermory
Uisken
Ulva Ferry
ieaJura
Ardmenish
Craighouse
Feolin
ieaSeil
Balvicar
Clachan-Seil
Ellenabeich
ieaSkye
Achachork
Aird of Sleat
Ardvasar
Armadale
Ashaig
Bernisdale
Bornesketaig
Borreraig
Borrodale
Borve
Bracadale
Broadford
Brogaig
Bualintur
Camastianavaig
Camuscross
Carbost (Loch Harport)
Carbost (Portree)
Claigan
Colbost
Drumfearn
Drynoch
Dunan
Dunvegan
Duntulm
Edinbane
Elgol
Ellishadder
Eynort
Eyre
Fasach
Feorlig
Ferindonald
Fiskavaig
Flashader
Flodigarry
Galltrigill
Garafad
Geary
Gedintailor
Gillen
Glendale
Halistra
Harlosh
Heaste
Isleornsay
Kensaleyre
Kilbride
Kilmaluag
Kilmarie
Kilmore
Kilmuir
Kilvaxter
Kingsburgh
Kyleakin
Kylerhea
Lealt
Lower Breakish
Luib
Milovaig
Mugeary
Ollach
Ose
Peinachorran
Peinlich
Portnalong
Portree
Ramasaig
Roag
Sconser
Skeabost
Sligachan
Staffin
Stein
Struan
Suladale
Talisker
Tarskavaig
Teangue
Torrin
Totaig
Tote
Treaslane
Trumpan
Uig
Uigshader
Ullinish
Upper Breakish
ieaTiree
Mannal
Scarinish :
ieaKanpoko HebridakieaBarra
Allasdale
Ardmore
Ardveenish
Bogach
Borve
Brevig
Castlebay
Caolas
Northbay
ieaBenbecula
Bail' Iochdrach
Balivanich
Nunton
Uachdar
ieaHarris
Amhuinnsuidhe
Ardhasaig
Borsham
Borve
Bun Abhainn Eadarra
Hushinish
Leverburgh
Luskentyre
Rèinigeadal
Rodel
Tarbert
ieaHegoaldeko Uist
Askernish
Auratote
Balgarva
Bornish
Daliburgh
Howmore
Iochdar
Kilaulay
Lochboisdale
Stoneybridge
ieaIparraldeko Uist
Ardheisker
Baile Glas
Carinish
Lochmaddy
Newtonferry
Sollas
Tigharry
ieaLewis
Achmore
Adabroc
Aignish
Aird Uig
Aird
Airidh a' Bhruaich
Ardroil
Arnol
Back
Baile an Truiseil
Balallan
Barvas
Bayble
Borrowston
Borve
Bragar
Branahuie
Breaclete
Breivig
Brenish
Broker
Brue
Cabharstadh
Calbost
Callanish
Carloway
Cliff
Coll
Cromore
Cross
Crossbost
Eorodale
Eoropie
Fivepenny
Flesherin
Garenin
Garrabost
Garynahine
Gravir
Gress
Habost
Holm
Kneep
Knock
Knockaird
Laxdale
Leurbost
Lionel
Marybank
Mealista
Melbost
New Tolsta
Newmarket
Newvalley
North Dell
North Tolsta
Parkend
Plasterfield
Port of Ness
Portnaguran
Portvoller
Sandwick
Shawbost
Shulishader
Skigersta
South Dell
Steinish
Stornoway
Swainbost
Timsgarry
Tolsta Chaolais
Tong
Uig :
# Back (kraterra)

Back kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ13 lau-angelukoan dago. 34,6 kilometroko diametroa du. Izena Ernst Emil Alexander Backren omenez darama.

## Erreferentziak

* (Ingelesez) (WGPSN), IAU Working Group for Planetary System Nomenclature. (2013ko otsailaren 13a). Gazetteer of Planetary Nomenclature. 1:1 Million-Scale Maps of the Moon. Nazioarteko Astronomia Elkartea / USGS.
* (Ingelesez) Andersson, L. E.; Whitaker, E. A.,. (1982). NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
* (Ingelesez) Blue, Jennifer. (25 de julio de 2007). Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS.
* (Ingelesez) Bussey, B.; Spudis, P.. (2004). The Clementine Atlas of the Moon. Cambridge University Press ISBN 0-521-81528-2.
* (Ingelesez) Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C.. (1995). Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers ISBN 0-936389-27-3..
* (Ingelesez) McDowell, Jonathan. (15 de julio de 2007). Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report.
* (Ingelesez) Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B.. (1971). Report on Lunar Nomenclature by The Working Group of Commission 17 of the IAU. , 136 or..
* (Ingelesez) Moore, Patrick. (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co ISBN 0-304-35469-4.
* (Ingelesez) Price, Fred W.. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press ISBN 0521335000..
* (Ingelesez) Rükl, Antonín. (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books ISBN 0-913135-17-8.
* (Ingelesez) Webb, Rev. T. W.. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6ª edición revisada. Dover ISBN 0-486-20917-2.
* (Ingelesez) Whitaker, Ewen A.. (2003). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press 978-0-521-54414-6.
* (Ingelesez) Wlasuk, Peter T.. (2000). Observing the Moon. Springer ISBN 1-85233-193-3.
* (Ingelesez) Lunar Impact Crater Database. Lunar and Planetary Institute (USRA).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q798307
* Multimedia: Back (crater) / Q798307
# Baciu

Baciu Errumaniako udalerri bat da, Cluj konderrian. 13.922 biztanle ditu, 8.751 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Baciu $^{(en)}$ Corușu $^{(en)}$ Mera $^{(en)}$ Popești Rădaia $^{(en)}$ Săliștea Nouă $^{(en)}$ Suceagu $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16426143
# Badia Pavese

Badia Pavese Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 395 biztanle ditu, 5,06 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Badia Pavesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Monticelli Pavese Santa Cristina e Bissone Chignolo Po Pieve Porto Morone

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39830
* Multimedia: Badia Pavese / Q39830