OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Homo luzonensis

Homo luzonensis edo Callaoko gizakia Filipinetako Luzon probintziako Callao kobazuloan aurkitutako gizaki baten izena da. 2007an aurkitu zuen Armand Salvador Mijaresek. Lehen aurkikuntza 61 milimetroko metatartso bat zen. Uranio-serie bidezko ablazio bidez orian dela 67.000 urtekoa zela aurkitu zuten.
2019an argitaratutako artikulu batean adierazi zuten beste hamabi elementu aurkitu zituztela, eta guztiak Homo luzonensis izeneko espezie berrikoak zirela. Espezie hau Homo sapiens eta Homo floresiensisen ezberdina zela argitaratu zuten.

## Ezaugarriak

Espezie txikia zela uste da, gehienez ere 1,2 metroko altuerakoa, H. floresiensis baino txikiagoak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Piper, Philip J.; Grün, Rainer; Robles, Emil; Dizon, Eusebio; Zanolli, Clément; Daver, Guillaume; Corny, Julien; Mijares, Armand Salvador et al.. (2019-04). «A new species of Homo from the Late Pleistocene of the Philippines» Nature 568 (7751): 181–186. doi:10.1038/s41586-019-1067-9. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2019-04-10).
* ↑ (Ingelesez) correspondent, Hannah Devlin Science. (2019-04-10). «New species of ancient human discovered in Philippines cave» The Guardian ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2019-04-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5021780
* Multimedia: Homo luzonensis / Q5021780
* Espezieak: Homo luzonensis
# Homo rhodesiensis

Homo rhodesiensis Homo generoko hominido espezie galdua da. Batez ere Kabwe buru-hezurra izeneko fosiletik deskribatua, aztarnak duela 300.000 eta 125.000 urte artekoak dira. Bere egoera zalantzazkoa da, aditu gehienek Homo heidelbergensis zela diote eta.

## Erreferentziak

* ↑ Kabwe 1. The Smithsonian Institution's Human Origin Program.
* ↑ Stringer, Chris. (2011). The Origin of our Species. Penguin, 202 or. ISBN 978-0-141-03720-2..
* ↑ Johansson, Donald; Edgar, Blake. (2006). From Lucy to Language. Simon & Schuster, 222 or. ISBN 978-0-7432-8064-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131464
* Multimedia: Homo rhodesiensis / Q131464
* Espezieak: Homo rhodesiensis
# Homo georgicus

Homo georgicus (georgieraz: ქართველი ადამიანი) 2002an proposaturiko Hominini espezie bat da. Georgiako Dmanisin 1999 eta 2001 artean aurkitutako buru-hezur eta barailak deskribatzeko erabili zen eta Homo habilis eta Homo erectusen arteko espezie bat izango litzatekeela proposatu dute. Fosilen garaia orain dela 1,8 Makoa izango litzateke. Lehenengo fosilak 1991an aurkitu zituen David Lordkipanidze georgiarrak. Beste animalia batzuen fosilak ere aurkitu dira inguruan.
Hasiera batean Homo ergasterren arrastoak zirela esan zuten, baina tamaina dela eta beste espezie bat deskribatzea erabaki zuten.
* Datuak: Q218815
* Multimedia: Homo georgicus / Q218815
* Espezieak: Homo georgicus
# Idoia Agirre

Idoia Agirre Olabide, (Legazpi, 1993ko martxoaren 31 - ) euskal futbolaria da gaur egun Realean jokatzen duena.

## Sariak

* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak

* ↑ Arratibel Gascon, Ainara. «Urrezko Danborra Realeko futbol eta hockey taldeentzat» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-01-20).
* ↑ «Realaren ereserkia ozen abestu dute Realeko neskek» www.eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2020-01-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13897851
# Idoia Aierbe

Idoia Aierbe Iribar (Donostia, 1962 - Donostia 2018ko abenduaren 4a). 1985eko azaroaren 26an, Guardia Zibilak Aierbe, Mikel Zabalza mutil-laguna, Ion Arretxe eta Manuel Bizkai atxilotu zituen. Zabalza hil eta beste hirurak baldintzarik gabe aske utzi zituzten, torturak pairatuta bada ere.
2018ko abenduaren 4an hil zen, 56 urte zituela, Mikel Zabalzaren heriotzari buruz aitortza ofizialik ezagutu gabe. Idoia Aierbe omentzeko ibilaldia antolatu du Mikel Zabalza Herri Ekimenak.
Beti azaldu zuen bere testigantza heriotza horren inguruan.

## Non dago Mikel? dokumentala (2020)

2020ko irailean, Non dago Mikel? dokumentala aurkeztu zuten Donostiako Zinemaldian. 2021eko otsailaren 25ean Hego Euskal Herriko zinema-aretoetan estreinatu zuten.

## Donostiako udalaren omenaldia (2020-12-19)

2020ko abenduan Donostiako Udalak omenaldia egin zion, udal autobus konpainiako langilea baitzen Mikel. Ekimenak aurrera egin zuen talde guztien adostasunarekin (EAJ, PSE, EH Bildu, PP eta Elkarrekin Donostia).
Udalbatza-aretoan egindako ekitaldian Donostiako bandera eta plaka bat hantxe izan ziren. Eneko Goia alkateak omenaldian gogoratu zuen Zabaltza Donostiako Tranbia Konpainiaren langilea zela. Erantzukizuna, boterea eta gaitasuna dutenek auzia argitzen lagundu zezatela eskatu zuen, Zabaltzaren senideek eta adiskideek zauriak itxi ahal izateko, ezinbesteko pausoa zela; izan ere, zauriek zabalik segitzen zutela handik 35 urtera. Lourdes Zabaltza arrebak ahanztura saihesteko Udalaren laguntza eskertu zuen. Gainera, Altza auzoko San Martzial plazan 'Mikelen Txokoa' inauguratu zuten, Zabaltzaren oroimenerako tokia.
* Mikel Zabalzaren amarekin justizia-eske 1995ean
* Mikel Zabalzaren amarekin justizia-eske (Egunkaria,1995)
* Mikel Zabaltza herri-ekimena
* Mikelen Txokoa
* Mikelen Txokoa - Altza (2020)

## Erreferentziak

* ↑ «Ion Arretxe hil da», Berria, 2017ko martxoaren 28a.
* ↑ Zapirain Larraza, Joxe Ramon. (2018). «Idoia Aierbe, ez adiorik!» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-03-01).
* ↑ «Idoia Aierbe omentzeko ibilaldia antolatu du Mikel Zabalza Herri Ekimenak astebururako» Irutxuloko Hitza 2020-12-08 (Noiz kontsultatua: 2021-03-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) Barbería, José Luis. (1985-12-09). «La novia de Zabaltza asegura que le vio en el cuartel de la Guardia Civil con una bolsa de plástico en la cabeza» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2021-03-01).
* ↑ Hermosilla, Gotzon. «Paperean gelditu zen gezurra» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-09-18).
* ↑ «Estatu krimen baten historia» Berria 2021-02-20 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* 1 2 «Mikel Zabalzak erakundeen aurreneko omenaldia jaso du Donostian» www.eitb.eus 2020-12-19 (Noiz kontsultatua: 2020-12-25).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Idoia Aierbe confirma su denuncia de torturas (Ahotsa Info, Youtube,2015-12-17)
* Non Dago Mikel? dokumentala eta Galdutako Objektuak proiektuaren inguruko webgunea.
* Datuak: Q105725509
# Idoia Azurmendi

Idoia Azurmendi Arotzena (Azpeitia, Gipuzkoa, 1971 - ib., 2023ko urtarrilaren 26a) musikagilea, abeslaria eta koru zuzendaria izan zen.
16 urte zituen arte Zumarragan bizi izan zen. Ondoren, Azpeitira joan zen.

## Ibilbide profesionala

Zumarragako Musika Eskolan hasi zituen Solfeo eta pianoko ikasketak. 16 urterekin Azpeitira bizitzera joan eta, bertan jarraitu zuen musika ikasketekin.
Gloria Larramendirekin eman zituen koru munduko lehenengo pausoak. Ondoren, Donostiako Goi Mailako Kontserbatorioan jarraitu zuen ikasten. Musika Pedagogia, Lengoaia Musikala, Musikologia, konposizioa eta Abesbatza Zuzendaritza espezialitateetako tituluak bereganatu zituen.
Zuzendari eta konpositore askorekin egin ditu ikastaroak, hala nola, Franz Brandl, John Poole, Vytautas Miskinis, Alexander Vatsek, Johann Van Der Sandt, Michael McGlynn eta Brady Allred.
Oiartzungo Izotz abesbatza eta Orioko Salatxo abesbatza zuendu ditu besteak beste.
Hainbat abesbatzetan aritu da era partaide moduan: Antxieta Gazteak, Amalda abesbatza, Gipuzkoako Gazte Abesbatza, eta, azkenik, Aquam Lauda korua. Azken bi talde hauetan erreferentzia nagusia eta bultzatzaile nabaria izan du Javier Busto handia. Bere bultzada ezinbestekoa izan da konposizioa munduan.

## Lanak

* Txori sendalari (1999)
* Txori sendalari (birmoldaketa)(2002)
* Mendira goaz (2005)
* Jesus jaio da (2005)
* Mila txintxarri (Jesus jaio da) (birmoldaketa) (2021)
* Gabon miresgarriak (2005)
* Maiderren baserrian (2006)
* Esperantzari leiho bat (2006). Lan hau Derrigorrezko lana izan zen Tolosako Abesbatzen lehiaketan 2017.urtean.
* Itsasoa ari zait (2006)
* Hondartzan (2007)
* Dorremendi (2007)
* Esnatu Olentzero (2007)
* Safaria (2007)
* Gabonak iritsi dira (2008)
* Urazpian (2017). Lan honek BBK 2. saria jaso zuen 2017. urtean.
* Zorion tantak (2022)
* Beldurrik gabe (2022)
* Zure zain (2022). Lan honek BBK 2. saria jaso zuen 2022. urtean.

## Erreferentziak

https://cm-ediciones.com/book-author/idoia-azurmendi/
https://twitter.com/arotzena
https://web.archive.org/web/20230115202249/https://www.federaciondecoros.com/index.php/multimedia/videos/item/130-aqua-lauda-javier-busto
https://www.youtube.com/watch?v=V2zR_LFKRWc
* 1 2 ESPERANTZARI LEIHO BAT, Idoia Azurmendi - AURUM. (Noiz kontsultatua: 2023-01-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) Idoia Azurmendi – CM Ediciones. (Noiz kontsultatua: 2023-01-15).
* ↑ «https://twitter.com/arotzena» Twitter (Noiz kontsultatua: 2023-01-15).
* ↑ User, Super. «AQUA LAUDA - JAVIER BUSTO» www.federaciondecoros.com (Noiz kontsultatua: 2023-01-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116924471
# Idoateko jauregia

Idoateko Armagintzako Kaporalgo jauregia Itzagaondoko Idoate herri hustuan Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina

Toki horretako jauregia armagintzako kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. 1532an Joan Hurtadori salbuespen-pribilegioa eman zitzaion, kalitate horretako bere etxea zelako. Bitxia bada ere, 1723an Nafarroako Kontuen Ganberak Madirillera bidalitako zerrendan ez da agertzen. Pedro Hurtado jaunarena zen 1745ean, eta kuartelei aurre egiteko eskatu zuen. Agurea 1759an hil zen. Handik gutxira, jauregia eraitsita zegoela adierazi zen. Armarriaren arabera, armarria XVI. mendekoa zen, zilarrezkoa, eta hiru zerrenda urdin zituen.

## Erreferentziak

* Gran Enciclopedia de Navarra | IDOATE. (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

## Ikus, gainera

* Idoate
* Itzagaondoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110509818
# Idoia Arrazubi

Idoia Arrazubi Ruiz (Tafalla, Nafarroa, 2000ko otsailaren 9a), Emakumezkoen Espainiako futbol ligako bigarren maila Club Deportivo Elemental Racing Feminasen (Santanderko Racingen filial femeninoa) erdilari gisa jokatzen duen futbolari nafarra da.

## Biografia

Idoia Arrazubik 2011. urtean hasi zuen bere futbol ibilbidea, bere jaioterriko Tafallan, Nafarroan, Peña Sport Futbol Klub emakumezkoen filialeko oinarrizko indarretan edo kadeteetan sartu zenean. 2012an, 12 urtez azpiko hasiberri emakumezkoen Nafarroako futbol selekzioan parte hartu zuen, eta Lurraldeko Futbol Selekzioen Txapelketa Nazionaleko txapelduna izan zen. 2014an, 14 urterekin, Peña Sporteko lehen taldean sartu zen. Bi urte geroago, 2016an, beste talde nafar batentzat, Ardoi Kirol Elkartearentzat, fitxatu zuen, zeinerako urte bakar bat jokatu zuen, eta, ondoren, 2017an, CA Osasunagatik fitxatu zuen, non urtebete bakarrik eman zuen. 2018an Club Deportivo Elemental Racing Feminas taldeak fitxatu baitzuen, non gaur egun jokatzen duen.

## Klubak

| Kluba | Herrialdea | Urtea |
| Gazteen Peña Sport Futbol Klub | Espainia | 2011-2014 |
| Peña Sport Futbol Klub | Espainia | 2014-2016 |
| Ardoi Kirol Elkartea | Espainia | 2016-2017 |
| Osasuna | Espainia | 2017-2018 |
| CDE Racing Feminas | Espainia | 2018-Orain |

## Palmaresa

| Urtea | Herrialdea | Txapelketa | Taldea | Ondorioa |
| 2019 | Espainia | Espainiako Emakumezkoen Lehen Nazionala | CDE Racing Feminas | 4° (Espainiako Emakumezkoen futbol ligako Bigarren Mailara igoera) |

### Beste sari batzuk

| Urtea | Herrialdea | Txapelketa | Taldea | Ondorioa |
| 2012 | Espainia | Lurraldeko Futbol Selekzioen Txapelketa Nazionala | 12 urtez azpiko hasiberri emakumezkoen Nafarroako Futbol Selekzioa | 1° |

## Erreferentziak

* ↑ «IDOIA: Idoia Arrazubi Ruiz (Centrocampista)» www.aupaathletic.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-03).
* ↑ «IDOIA: Idoia Arrazubi Ruiz (Centrocampista) / Jugadora Fútbol Femenino» www.txapeldunak.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-03).
* ↑ «Idoia, Idoia Arrazubi Ruiz - Futbolista» www.bdfutbol.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-03).
* ↑ «¡Campeonas de España! :: Desde La Banda - Fútbol Navarro (DLB-FN)» www.desdelabandafutbolnavarro.es (Noiz kontsultatua: 2020-11-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El Racing Féminas estrena su casillero de victorias por todo lo alto (3-0) | Racing - Web Oficial» El Racing Féminas estrena su casillero de victorias por todo lo alto (3-0) | Racing - Web Oficial (Noiz kontsultatua: 2020-11-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) «El Racing Féminas ofrece buena imagen ante el Real Oviedo a pesar de la derrota (1-3) | Racing - Web Oficial» El Racing Féminas ofrece buena imagen ante el Real Oviedo a pesar de la derrota (1-3) | Racing - Web Oficial (Noiz kontsultatua: 2020-11-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) eldiariocantabria.es. «El Racing Féminas termina la temporada con una goleada y el ascenso a Primera B» eldiariocantabria.es (Noiz kontsultatua: 2020-11-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) El Racing sigue sin sumar puntos – Reinas del balón. (Noiz kontsultatua: 2020-11-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q97721620
# Historia natural

Historia naturala landareen eta animalien ikerketa zientifikoa da, behaketara joz esperimentaziora baino gehiago.
Historia naturala terminoa antzinate klasikotik erabiltzen da diziplina zientifikoen multzoa izendatzeko, XIX. mendetik zenbaitetan Natura zientziak ere aipatzen baitira, batez ere zoologia, botanika, mineralogia eta geologia. Bi terminoak "historia naturala" eta "natura zientziak" eremu semantiko berari dagozkio, nahiz eta bien arteko alde garrantzitsu bat izan "historia naturalak" garrantzi handiagoa ematen diola mundu naturaleko laginen eta aleen kontserbazioari, eta «natura zientziak» esanahi orokorragoa duena, besteak beste, izarrak edo erradiazioak bezalako entitate ez-bildumagarriak edo fisikako edo kimikako ohiko printzipio fisikoak diren beste zientzia posible batzuen artean, biltzen ditu bere azterketan.
Historia naturalaren barruan sartzen dira bizitzaren elementuak eta bizimoduak ulergarri egiten dituzten gertakariak ikertzea eta azaltzea, eta hainbat espezieren egitura, funtzionamendua eta zirkunstantzia garrantzitsuak deskribatzen ditu, hala nola dieta, ugalketa eta talde sozialak.
Terminoaren esanahia hazi egin da, eta biologia ez den beste diziplina zientifiko batzuetarako aterki bihurtu da. Definizio gehienek izaki bizidunen azterketa barne hartzen dute (hau da, biologia, botanika eta zoologia barne); beste definizio batzuek kontzeptua zabaltzen dute paleontologia, ekologia edo biokimika barne hartzeko, baita geologiaren eta klimatologiaren zatiak ere.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q484591
* Multimedia: Natural history / Q484591
# Historias de la puta mili (filma)

    Artikulu hau filmari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Historias de la puta mili (argipena)».
Historias de la puta mili (euskaraz Soldaduska putaren istorioak) 1993ko Manuel Esteban espainiar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. Ivà kataluniar komikigileak El Jueves komiki aldizkari satirikoan argitaratzen zituen izenburu berdineko komikietan oinarritua dago. Juan Echanove, Jordi Mollà, Achero Mañas eta José Sazatornil aktoreek antzeztu zuten.
Garai beretxuan izenburu berdineko telesaila estreinatu zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1990eko hamarkadaren lehen erdialdea, jada Espainiar Estatuan luzaroan derrigorrezkoa izan den soldaduska bere azken urteetan dagoen garaia da, 1996ean behin betiko indargabetu baitzen.
Marcelino Arensivia (Juan Echanove) baldar eta ahoberoa buru duen eta soldaduska burutzen ari den espainiar gazte talde baten gorabeherak eta xelebrekeriak agertzen dira.

## Pertsonaiak

* Juan Echanove - Marcelino Arensivia sarjentua
* Jordi Mollà - Pulpo
* Achero Mañas - Chino
* Marc Martínez - Maca
* David Gil - Bola
* Carles Romeu - Diputao
* José Sazatornil - Huete sarjentua
* Agustín González - Giménez komandantea
* José María Cañete - Guardia Zibileko sarjentua
* Gracia Olayo - María

## Kanpo estekak

* Historias de la puta mili filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Gaztelaniaz)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q5900578
# Historia naturaleko museo

Historia naturalaren museoa edo natura-zientzien museoa historia naturaleko bildumak dituen erakunde zientifiko bat da, natura-munduaren erreferente gisa balio dutenak, batez ere komunitate zientifikoarentzat (ale tipoz hornituz) baina baita publiko orokorrarentzat ere ezagutzaren dibulgaziorako tresna gisa. Historia naturalaren museo baten bildumek animalien, landareen, onddoen, ekosistemenen, geologiaren, paleontologiaren, klimatologiaren eta askoz gehiagoren egungo erregistroak eta erregistro historikoak biltzen dituzte.
Historia naturalaren museo baten eginkizun nagusia komunitate zientifikoari ale eta laginak ematea da, egungoak zein historikoak, bere ikerketa eta esperimentuetarako, mundu naturalaren ulermena hobetzeko helburuarekin. Zenbait museok erakusketa publikoak dituzte mundu naturalaren edertasuna eta miraria publiko orokorrarekin partekatzeko. Museo horiei museo publiko deitzen zaie. Batzuek beren bilduma nagusiez gain historia ez-naturalaren bildumak dituzte, hala nola, historiarekin, artearekin eta zientziarekin lotutako objektuen bildumak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1970365
* Multimedia: Natural history museums / Q1970365
# Historia militarra

Historia Militarra gerrak, armak, gerrak eta urteetan zehar gizarteetan, haien kulturetan, ekonomietan eta nazioarteko harremanetan izan duten eragina deskribatzen eta aztertzen dituen historiaren zatia da.
Gaiaren muinean gerren arrazoiak, haien eragin kulturala eta soziala, estrategiak, logistika, lidergoa, teknologia, borroka metodoak eta urteetan zehar nola aldatu diren aztertzea dago.

## Ikuspegi akademikoak

Gaia militarrentzako bere lanbidearen parte da eta askotan ofizialei eta soldaduei irakasten zaie bere garapen profesionalaren zati gisa, akademia militarretan. Akats zaharrak saihestu eta garaiko estrategiak hobetu nahi dira, iraganean gertatutakoarekin antzekotasunak identifikatuz. Gaur egungo gerraren gai eta testuinguru orokorrei garrantzia handiagoa ematen zaie iraganean bezala guduen datak eta izen orokorrak baino.
Egunerokotasunean erabiltzen den irakasgaia denez, etengabe aldatzen ari da irakasten den gizarteak aldatzen diren heinean. Erritmo hori teknologia eta armen azken aldaketa-erritmoarekin erlazionatuta dagoela esaten da, Industria Iraultzatik Aro Nuklearrara eta orain, Jakintzaren Arora.
Historiaren zati gisa, ez dago akademiarekin historiako beste alderdi batzuk bezain lotua, nahiz eta publikoaren artean oso esparru ezaguna den. Gaiaren barruan beste banaketa bat ere ikusten da, historialari akademikoen eta historialari amateurren artean. Profesionalek eragin handiak azpimarratzen dituzte, eta ez-profesionalek guduen, jantzien eta armen alderdi txikietan enfasi handiagoa jartzen dute.
Historia militarrarekin lotutako zenbait arazo daude, honenganako kritikoen arabera. Historia militarreko aroak ez doaz historiako aro sailkapen ohikoekin, eta gaia Europako zentralitatetik ikusi izan da nagusiki. Era berean, gatazken azterketan askotan indartsuenari jartzen zaio garrantzia.
Zailtasunak ere badaude ikasgai gisa, afera militarrak oso isilpekoak baitiira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192781
* Multimedia: Military history / Q192781
* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, irlandesezko Wikipediako «Stair Mhíleata» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-07-01eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
# Historiak

Historiak (grezieraz: Ἱστορίαι, Historíai) Herodoto greziar historialariaren idazlana da. Antzinako grezieraz idatzia, K.a. 440 aldean, Mendebaldeko lehen historia liburua da.

## Lanaren ezaugarriak

Mediar Gerrak eta haien aitzinekoak dira Herodotoren obra luzearen gunea. Herrialde askoren ohiturak, sinesmenak, erakundeak, geografia, eguneroko bizitza, elezaharrak, ipuinak, monumentuen deskripzioa eta abar tartekatzen dira greziarren eta barbaroen arteko gatazkaren aitzingibelen arian. Herodotoren historian, Iliada-n ez bezala, jainkoek ez dute jadanik noiznahi esku hartzen. Kontakizuna ez da buruzagi ospetsuen goraipamenetan galtzen, ez eta haien konkisten laudorioetan ere. Nolanahi ere, aurreko logografoen elezahar-historiaren eta Tuzididesen historia metodikoaren artean geratzen da Herodotoren historia.
Ikerketa (grezieraz: ἵστωρ, histôr) zentzua ematen dio bere obrari, eta betiere bere iturriak aipatzen ditu: artxibo sakratuak, idazkiak, ahozko lekukotasunak. Antzinako grezieraren Joniako dialektoan idatzia da, estilo bizi eta erakargarriz. Alexandriarrek bederatzi liburutan banatu zuten Herodotoren obra, eta atal bakoitzari musa baten izena jarri zion. Antzinatean begi kritikoz hartu zuten Herodotoren lana (Tuzidides, Aristoteles, Luziano Samosatakoa, Plutarko); haren idazkera, berriz, oso aintzat hartu zuten. Pizkundean harenganako estimua zabaldu zen (Lorenzo Valla, Henri Estienne, Philipp Melanchthon). Edward Gibbonek ere azpimarratu zuen Herodotoren balioa, eta geroztik historia sozial eta antropologia alorreko adituek aho batez berretsi dute iritzi hori.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/2/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Herodoto, Historiak I, itzultzailea: Iñaki Usabiaga Sukia, Pentsamenduaren klasikoak, 1997
* Herodoto, Historiak II, itzultzailea: Josu Naberan, Pentsamenduaren klasikoak, 1997
* Datuak: Q746583
# Historias de la puta mili (argipena)

Historias de la puta mili izan daiteke:
* Historias de la puta mili, Ivàren komikia;
* Historias de la puta mili 1994ko filma;
* Historias de la puta mili, 1990eko telesaila.
# Historiallinen Museo (Kemi)

Historiallinen Museo :
| Kemiko Historia Museoaren eraikin nagusia. ||
| Udalerria | Kemi, Lappi |
| Herrialdea | Finlandia |
| Garaia | 1993an fundatua |
| Helbidea | Sauvosaarenkatu 11, Sauvosaari |
| Historiallinen Museo (Kemi) ||
| Webgune ofiziala (Finlandieraz) ||
Historiallinen Museo edo Historia Museoa Kemi finlandiar hirian dagoen herri historiari buruzko museoa da. Sauvosaari auzoan dago, Harribitxi Museotik eta Elur-gaztelutik gertu. Historia erakusketa XIX. mendean Carl Birger Federley arkitekto finlandiarrak eraikitako eraikin dotore batean dago. Hain zuzen, museoaren egoitza nagusia izan baino lehen, eraikin klasizista hau Nordbanken bankuaren egoitza, postetxea, Liburutegi Nagusia eta Farmazia izan zen. 1993an, azkenean, historia bilduma bertara iritsi zen eta azken urteotan, Kemiko eraikin garrantzitsuenetarikoa bihurtu da Jalokivigalleriarekin batera. Helka Savikuja historialaria da museo honen arduraduna eta bertatik, herrialdetik eta mundu osotik pasatzen diren erakusketak ikus daitezke; erakusketa hauek, Finlandia eta bereziki, Kemiko historiarekin zerikusia izan ohi dute gehienetan. Dena den, egonkorra den erakusketa bat ere bada eta honetan, hiriaren bilakaera azaltzen da, alegia, Erdi Aroko arrantza-herri txikia izatetik gaur egungo Lappiko hiri industriala izatera nola heldu den aztertzen da. Guztira, 140 m²-ko espazioa du bildumak eta museoa osatzen duten aretoetan aspaldiko objektu eta argazkiak daude erakusgai. Horrenbestez, Kemiko museo garrantzitsuena da eta urtero ehunka bisitari erakartzen ditu; 2007. urtean, esate baterako, 2.307 lagun izan ziren bertan.
Museoa asteartetik igandera dago irekita, 11etatik 17etara astearte eta ostiral bitartean, eta 12etatik 16etara larunbata eta igandetan. Sarrera prezioak 2€ helduentzat, 1€ ikasle, erretiratu eta langabeentzat eta doainik 18 urte azpiko gazteentzat. Gidatutako ibilbideak antolatzen dira finlandieraz eta ingelesez.

## Erreferentziak

* ↑ Historiallinen Museo Historia. 2011.03.29
* ↑ Historiallinen Museo 2011.03.29

## Ikus, gainera

* Jalokivigalleria
* Kemiko historia

## Kanpo estekak

* Kemin Historiallinen Museo (Finlandieraz)
* Datuak: Q5398674
# In the Heart of the Country

"In the Heart of the Country" John Maxwell Coetzee idazle hegoafrikarrak argitaratutako bigarren eleberria da, jatorriz ingelesez idatzitakoa.
1985ean zinemaratu zuen Marion Hänsel zuzendariak, "Dust" izenburuarekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5832104