OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Joan Austriakoa

Joan Austriakoa (gaztelaniaz: Don Juan de Austria; Ratisbona, Germaniako Erromatar Inperio Santua, gaur egun Alemania, 1545 edo 1547ko otsailaren 24a - Namur, Espainiar Herbehereak, gaur egun Belgika, 1578ko urriaren 1a), Espainiako Karlos I.aren eta Barbara Blombergen ezkontzaz kanpoko semea, Habsburgo etxeko printzea izan zen. Bere anaiorde Espainiako Felipe II.aren agintaldian militar eta diplomatiko jardun zuen eta 1576-1578 bitartean Espainiar Herbehereetako gobernadorea izan zen. Lepantoko guduan otomandarrei nagusitu zitzaien itsas armadaren buruzagia izan zen.

## Biografia

Karlos V.a enperadorearen sasiko semea eta Espainiako Felipe II.aren anaiordea zen. Espainiara eraman zuten haurra zela, eta Karlos enperadorea hil ondoren, Filipe II.ak anaiordetzat hartu eta handiki ohoreak eman zizkion, Don Juan de Austria izenez (1559). 1568an hasi zen borrokan Mediterraneoko kortsario berbereen aurka eta Granadako mairuen aurkako osteen buruzagi nagusi izendatu zuten 1569an.
Mediterraneoko itsas armadako nagusia zen 1571n, eta urte hartan bertan menderatu zuen otomandarren itsas armada Lepantoko guduan. 1573an Tunisia hiria konkistatu zuen, baina turkiarrek hartu zuten berriro ondoko urtean. 1576an Herbehereetara bidali zuen Filipe II.ak, espainiarren okupazioaren aurkako matxinadari eusteko asmotan. Gogoz kontra joan zen Joan Austriakoa eta baldintza bat jarri zion Filipe II.ari: Ingalaterra inbaditu eta Londresen preso zeukaten Maria Estuardo Eskoziako erreginarekin ezkontzeko baimena.
1577ko otsailean, Holandako matxinatuekin akordio batera heltzen saiatu zen, baina holandarrek ez zuten gobernari gisa onartu, ezta erlijio katolikoaren nagusitasunik ere. Gerrari berriro ekin ondoren, Namur hiria hartu zien holandarrei. Joan Austriakoaren azken hilabeteak guztiz hitsak izan ziren: Holandako gerrak nahigabe handiak ekarri zizkion, Juan de Escobedo, haren idazkaria, Filipe II.aren aginduz hil zuten, eta Espainiako erregeak guztiz bakarrik utzia zuelarik hil zen, pozoituta seguruenez.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/01/09 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q157107
* Multimedia: Don Juan de Austria / Q157107
# Joan Avilakoa

Joan Avilakoa (Almodóvar del Campo, Ciudad Real, 1500eko urtarrilaren 6a - Montilla, Kordoba, 1569ko maiatzaren 10a) espainiar erlijio gizona izan zen. Bere garaiko predikari argienetakoa izan zen.
Judu familia batean sortu zen eta Salamancako eta Alcaláko unibertsitateetan ikasi zuen. 1529an Andaluziara bidali zuten eta arazoak izan zituen Inkisizioarekin, elizan proposatu zuen eraberritzea eta bere jatorri judua zirela eta. Baezako unibertsitatea antolatu zuen eta Joan Gurutzekoa eta Frai Luis Granadakoa izan zituen ikasle Kordoban.
Obra nagusiak Audi, filia, et vide (1567, Entzun, alaba, eta ikus), liburu aszetikoa, eta Epistolario espiritual para todos estados (1578, Egoera guztietarako izpirituzko gutunak), giro aszetikoan idatziriko gutunen bilduma, ditu.
1970ean Paulo VI.ak kanonizatu zuen eta 2012ko urriaren 7an Benedikto XVI.ak Elizako doktore izendatu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/01/12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Gotzaina Aita Santuagaz Erromako ospakizunean Bizkeliza.org
* Datuak: Q320160
* Multimedia: John of Avila / Q320160
# Joan Batista Agirre

    Artikulu hau idazle asteasuarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Agirre».
Joan Batista Agirre Elola, askotan Agirre Asteasukoa bezala aipatua, (Asteasu, Gipuzkoa, 1742 - ib., 1823ko maiatzaren 17a) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza

Apaiz egin ondoren, bere herriko parrokoa izan zen bizitza guztian. Hari buruz gauza gutxi dakigun arren, jakina da garaiko zenbait euskaltzalerekin harremanak izan zituela, hala nola Juan Antonio Mogelekin.
Hizkuntzaren maisutzat jotzen da, «agian, 1880 urte aurreko gipuzkoar idazle zaharretarik onena» (Villasante, 1979, 224. or.).

## Obra

Idazkiak: Confesioco eta Comunioco Sacramentuen gañean Eracusaldiac, lenvizico Comunioraco prestatu bear diran Aurrentzat, eta bidez Cristau acientzat ere bai, Tolosa, 1803. Kristaubide aski luze hori (400 orri) oso erabilia izan da Gipuzkoan, behin eta berriro argitaratu baita.
Agirreren bigarren liburuan haren sermoiak biltzen dira: beraien ondoren, latinezko ohar ugari dakartzate. Obra hori hiru liburukik osatzen dute:
* Jesu Cristoc bere Elizari utzi ciozcan zazpi Sacramentuen gañean Eracusaldiac;
* Jaungoicoaren Legueco Amar Aguinteen gañean Eracusaldiac;
* Jesucristo eta Virgiña chit Santaren Misterioen, eta beste cembait gaucen gañean Eracusaldiac.
Tolosan argitaratu zen, Agirre hil eta 27 urtera, 1850ean.
Gipuzkeraz idatziak dira, Goierri eta Beterriko hizkeretatik bietatik duen hizkuntzan.

## Idazlanen zerrenda
### Erlijioa

* Confesioco eta Comunioco Sacramentuen gañean Erakusaldiac lenvicico Comunioraco prestatu bear diran Aurrentzat, eta bidez Cristau acientzat ere bai (1803, F. Lama)
* Jesu-Cristoc bere Elizari utzi ciozcan Zazpi Sacramentuen gañean Erakusaldiac (1850, A. Gorosabel)
* Jaungoicoaren Legueco Amar Aguinteen gañean Erakusaldiac (1860, A. Gorosabel)
* Jesucristo eta Virgiña chit Santaren Misterioen eta beste cembait gaucen gañean Erakusaldiac (1850, A. Gorosabel).
Agirre Asteasukoaren obraren zatiak, edizio kritiko formatuan, XX. mendearen amaiera aldera argitaratu egin dira Inazio Mujika Iraola eta Fidel Altunaren eskutik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
* ↑ «Erakusaldiak - Antologia - AGIRRE Joan Batista, 1999: 9788483314074 -» www.abebooks.com (Noiz kontsultatua: 2023-07-06).
* ↑ «Arpoi baten eran, AGIRRE, Joan Batista, (1996) ISBN: 9788488669377» www.abebooks.com (Noiz kontsultatua: 2023-07-06).
* ↑ «Erakusaldiak - Antologia - AGIRRE Joan Batista, 1999: 9788483314074» www.abebooks.com (Noiz kontsultatua: 2023-07-06).

## Kanpo loturak

* «Joan Batista Agirre», Literaturaren Zubitegia.
* Datuak: Q11929259
# Joan Baez

Joan Chandos Báez (Staten Island, New York, 1941eko urtarrilaren 9a), Joan Baez izenaz ezaguna, Ameriketako Estatu Batuetako folk abeslaria da.
Protesta-kantaren erregina deitua izan da. Bere ama literatura irakaslea zen eta aita, Albert Baez, mexikar-estatubatuarra, fisikari ezaguna.
Newporteko jaialdian parte hartu zuen 1959an. Woodstock-eko jaialdi famatuan ere kantatu zuen 1969an.
Bakearen aldeko ekintzaile nekaezina izan da. Estatu batuek Vietnamgo gerran izan zuten parte hartzearen kontra agertu zen. Era berean, Chileko diktaduraren kontra kantatu zuen.
Bob Dylanen laguna; berarekin kantatu zuen hainbat aldiz. Biak folk musikaren idoloak izan ziren 1960 eta 1970eko hamarkadetan.

## Diskoak

* Joan Baez, Vanguard (11/1960)
* Joan Baez, Vol. 2, Vanguard (10/1961)
* Joan Baez in Concert, Vanguard (09/1962)
* Joan Baez in Concert, Part 2, Vanguard (11/1963)
* Joan Baez/5, Vanguard (11/1964)
* Farewell, Angelina, Vanguard (11/1965)
* Noël, Vanguard (12/1966)
* Joan, Vanguard (08/1967)
* Baptism: A Journey Through Our Time, Vanguard (06/1968)
* Any Day Now (Songs of Bob Dylan), Vanguard (12/1968)
* David's Album, Vanguard (05/1969)
* One Day at a Time, Vanguard (01/1970)
* Carry It On (Soundtrack Album), Vanguard (1971)
* Blessed Are..., Vanguard (1971)
* Come from the Shadows, A&M (04/1972)
* Where Are You Now, My Son?, A&M (03/1973)
* Gracias a la vida, A&M (07/1974)
* Diamonds & Rust, A&M (April 1975)
* From Every Stage, A&M (02/1976)
* Gulf Winds, A&M (11/1976)
* Blowin' Away, CBS (07/1977)
* Honest Lullaby, CBS (04/1979)
* Live -Europe '83, Gamma (01/1984)
* Recently, Gold Castle (07/1987)
* Diamonds & Rust in the Bullring, Gold Castle (12/1988)
* Speaking of Dreams, Gold Castle (11/1989)
* Play Me Backwards, Virgin (10/ 1992)
* Ring Them Bells, Guardian (08/1995)
* Gone from Danger, Guardian (09/1997)
* Dark Chords on a Big Guitar, Koch (10/2003)
* Bowery Songs, Proper Records (09/2005)
* Ring Them Bells (reissue double-disc with bonus tracks), Proper Records (02/2007)
* Day After Tomorrow, Proper Records (09/2008)

## Kanpo estekak

* Website
* Datuak: Q131725
* Multimedia: Joan Baez / Q131725
# Joan Batista Artxu

Joan Batista Artxu —frantses grafian, Jean-Baptiste Arxu edo Archu— (Altzürükü, Zuberoa, 1811ko irailaren 11 – La Réole, Okzitania, 1881eko ekainaren 9a) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza

Altzürükütarra, lanbidez irakasle aritu zen Bordele eta La Réolen. Gero ikuskari lana ere burutu zuen.
Azken hiri horretan kargu publiko inportanteak izan zituen eta bertan hil zen 1881ean.

## Lanak
### Itzulpenak

* La Fontainaren Aleghia berheziak neurt-hitzez franzesetik uskarara itzuliak (Skolazaliak, 1848, La Reula). Davantek bere erreferentziazko antologian haietako batzuk biltzen ditu.
* Ruthen liburua eta beste erlijio-testu batzuk itzuli zituen zubererara Luis Luziano Bonaparterentzat; Baiona, 1886. Lan horretan Manuel Intxauspe ordezkatu zuen, hura Bonaparterekin haserretu zenean.

### Kantuak, olerkiak

* Kantu patriotikak (1848, Baiona); Marseillesa edo Le chant du départ bezalako kantu iraultzaileak itzuli zituen eta beste bi idatzi zituen, bata euskaldunen aldekoa eta bestea errepublikazaleen aldekoa.
* 1847an Beñat Etxepareren olerki batzuk eta Arnaud Oihenarten atsotitz batzuk bildu zituen bere frantsesezko itzulpenarekin. Ez ei dira bere lanik onenak.

### Hizkuntzaz

* Bi mihiren gramatika, uskara eta frantzesa (1852. Gramatika elebidun bat da, hiztegia ere dakarrena eta Ipar Euskal Herriko eskoletan erabiltzekoa; zubereran oinarrituta baina Joan Tartas bezala ekialdeko behe-nafarreraz idatzia
Alegiak eta hiztegia Klasikoak bildumako 33. zenbakian berrargitaratu dira.

## Iturriak

* Jean-Louis Davant: Zuberoako literaturaz. Antologia laburra, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 49-53.or.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
* ↑ Davantek Girondako hiri honen izena ez ote den "Larreola" euskaldunetik etorriko espekulatzen du; aldiz, latinezko la regula du jatorri, regula edo araua, kasu honetan monastikoa.
* ↑ Itzulitako erlijio-liburuak Klasikoen gordailuan.

## Ikus, gainera

* Bernart Etxepare
* Arnaut Oihenart

## Kanpo loturak

* Joan Batista Artxu, Literaturaren Zubitegian.
* Alegiak, Klasikoen Gordailuan.
* (Gaztelaniaz) Jaioterrian dagoen oroitarria Euskomedian.
* Datuak: Q12260409
# Joan Bautista Esain

Joan Bautista Esain (Larraintzar, Ultzama, 1800 – Baiona, 1876) nafar gerrillari karlista izan zen. Eraso jeneral karlistak gidatzen zuen gudarosteko partaidea zen eta 1834. urtean Karlos erregegaia salbatu zuen Rodil liberalaren osteetatik. Bergarako Besarkadaren ondoren Baionara jo zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12260412
# Joan Baptista Humet

Joan Baptista Humet i Climent (Navarrés, Valentzia, 1950eko urtarrilaren 4 – Bartzelona, Katalunia, 2008ko azaroaren 30a) Terrassan bizi zen valentziar jatorriko kantari eta musikagilea zen. Katalanez zein gaztelaniaz konposatu zuen.

## Bizitza

Txikitatik Terrassan bizi zen, bere aitak ehungintzazko enpresa bat baitzuen. 1968an Bartzelonara joan zen arkitektura ikastera eta han, Joan Manuel Serrat kantaria ezagutu zuen. Honek abesten hasteko konbentzitu zuen. 1968an, 18 urterekin, Humetek bere lehendabiziko kontzertua eman zuen Terrassako antzokian. Bi urtez Lluís Llachen kontzertuetan hasierako abeslaria izan zen.
1970ean bere lehendabiziko diskoa kaleratu zuen Columbia diskoetxearekin. 1971an Gemma abestia bere lehenengo arrakasta lortu zuen. Gemma abestia, bere koinataren omenez konposatu zuen eta Enderrock aldizkariak, XX. mendeko katalanezko 100 abesti onenen artean kokatzen zuen.
1973an bere lehenengo disko luzea Fulls (hostoak) kaleratu zuen. 1975ean bere bigarren diskoa kaleratu zuen, Diálogos (elkarrizketak), oraingoan gaztelaniaz eta Movieplay diskoetxearen zigilupean.
1979an bere katalanezko bigarren eta azken diskoa kaleratu zuen Fins que el silenci ve, Movieplay diskoetxearen zigilupean. 1981ean diskoetxez aldatu zen eta RCAra pasatu zen, bertan Hay que vivir argitaratu zuen.
Amor de aficionado (RCA, 1982) eta Sólo soy un ser humano (RCA, 1984) diskoen ondoren, Ariola multinazionalak RCA diskoetxearen kontrola hartu eta arau berriak ezarri zituen, Ariolan zeuden artistei lehentasuna emanez besteak beste. Horrenbestez, Humetek musika egiteari uztea erabaki zuen. 2001. urtean musikaren mundura itzuli zen eta 2004an Sólo baje a comprar tabaco disko autoekoiztua argitaratu zuen Validance zigilupean.
2008ko abenduaren 1ean hil zen sabeleko minbiziak jota.

## Diskografia

* Gemma/El Llaurador (SG, Columbia 1970)
* Busco una flor/Tonades (SG, Columbia, 1970)
* Kristine/No m´importara pas gens (SG, Columbia, 1972)
* Fulls (LP, Columbia, 1973)
* Diálogos (LP, Movieplay, 1975)
* Aires de Cemento (LP, Movieplay, 1977)
* Fins que el silenci ve (LP, Movieplay, 1979)
* Hay que vivir (LP, RCA, 1981)
* Amor de aficionado (LP, RCA, 1982)
* Solo soy un ser humano (LP, RCA, 1984)
* Solo baje a comprar tabaco (CD, Validance, 2004)

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) Joan Baptista Humeten webgune ofiziala
* Datuak: Q579639
# Joachim du Bellay

Joachim du Bellay (Liré, Anjou, 1522 aldean - Paris, 1560ko urtarrilaren 1a) poeta frantsesa izan zen.

## Bizitza eta lanak

Zuzenbidea ikasi zuen Poitiersen eta 1547an Pierre de Ronsard ezagutu zuen. Haren joera humanista bere eginik, Parisa aldatu zen eta Coqueret ikastegian sarturik (1547-1549) Jean Dorat helenistaren irakasle izan zen. 1549koa da haren Défense et Illustration de la langue française; bertan Ronsard buru zuen La Pléiade taldearen helburu poetikoak azaltzen ditu. Petrarka eredu harturik, 1551ean hasiera eman zion L´Olive soneto sailari.
1550-1552 bitartean gaixotasun larri batek hartu zuen. Ondoko lau urteak (1553-1557) Erroman eman zituen Jean du Bellay osaba kardinalaren zerbitzuan. Honetan oinarriturik lau liburu argitaratu zituen 1558an: Les antiquités de Rome; Regrets, autorearen libururik behinena; Divers Jeux rustiques eta Poemata, azken hau latinez. Azkenik, hil aurretik Le poète courtisan izeneko satira egin zuen.
Du Bellay, Ronsarden ondoren, La Pléiade taldeko poetarik garrantzitsuena da eta forma-perfekzio beteena lortu zuenetariko bat. Aldizka elegia eta satira maisutasun handiz erabiltzen badaki, duen xarma hunkigarriari esker lirismo erromantikoa iragartzen duelarik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q18420
* Multimedia: Joachim du Bellay / Q18420
# Joachim Sutton

Joachim Sutton (Roskilde, 1995ko maiatzaren 15a), danimarkar arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan esku hartu zuen, lemazain gabeko biko gizonezko kategorian brontzezko domina lortuz, Frederic Vystavelekin batera.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Lemazain gabeko bikotea |

## Erreferentziak

* ↑ "Joachim Sutton" olympedia.org. (Ingelesez)
* ↑ "Joachim Sutton" FISAren datu basea. (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61746468
# Joachim Trier

Joachim Trier (Kopenhage, 1974) Norvegiako zuzendari eta gidoilaria da.
Erik Løchen zuzendari norvegiarraren biloba da eta urrunetik Lars Von Trier zuzendari daniarrarekin lotura du.
Bere bigarren film luzea, Oslo, 31. august, 2011ko Canneseko Zinemaldian proiektatu zen Un Certain Regard kategorian.
2014ko Canneseko Zinemaldian zehar, Cinéfondation eta film laburren saileko epaimahaikide izan zen Abbas Kiarostamiren presidentetzan.
2015ean, Louder Than Bombs kaleratu zuen , Isabelle Huppert, Jesse Eisenberg eta Gabriel Byrne aktore zituela. Filmaketa 2014ko udazkenean hasi zen. Louder than bombs (Louder Than Bombs) 2015eko Canneseko Zinemaldiko sail ofizialean aritu zen.

## Filmografia
### Film laburrak

* 2000 : Pieta
* 2001 : Still
* 2002 : Procter

### Film luzeak

* 2006 : Reprise
* 2011 : Oslo, 31. august ( Oslo, abuztuak 31 )
* 2015 : Louder Than Bombs
* 2017 : Thelma

## Sariak eta hautagaitzak

* 2006 : Torontoko Nazioarteko Zinemaldia, Discovery saria Reprise filmagatik
* 2007 : Europako Zinemaren Sariak, Reprise filmerako izendapena
* 2007 : Nordic Film Festival, Epaimahaiaren Sari Nagusia, Audience Saria eta Bigarren Breath Saria Reprise
* 2008 : Satelite sariak Reprise
* 2011 : Un Certain Regard saria 2011ko Canneseko zinemaldian, hautagaitza Oslorako, abuztuaren 31
* 2015 : 2015eko Canneseko Zinemaldiaren Sail Ofiziala.

## Erreferentziak

* ↑ Joachim Trier dirige Jesse Eisenberg et Isabelle Huppert
* ↑ (Ingelesez)Joachim Trier's 'Louder Than Bombs'

## Kanpo estekak

* Datuak: Q653571
* Multimedia: Joachim Trier / Q653571
# Joachim Wtewael

Joachim Anthoniszoon Wtewael , "Uytewael" gisa ezaguna, (Utrecht, 1566 inguru-Utrecht, 1638ko abuztuaren 1a) manierismoaren margolari nederlandarra izan zen; bere heldutasunean Caravaggioren eraginpean naturalismora zertxobait hurbildu zen.

## Biografia

Beira margotuak egiten zituen artisau baten semea, 1566 inguruan jaio zen Utrechten, garai hartan Espainiako Koroaren tutoretzapean zeuden Herbehereetako herrian. Horregatik, Wtewael berdin sartzen da XVI. mendeko Eskola Flandestarrean eta XVII. mende hasierako Holandako Eskolan.
Garai hartan nagusi zen manierismoaren korrontearen ikaspenak jaso zituen, Hendrick Goltzius bere babesle nagusietako bat izanik. Estilo hau italiar jatorrikoa zen, eta Herbehereetan gehienbat zeharkako iturrien bidez ezagutu zen, hala nola Italiako grabatuen bidez eta Bartholomeus Spranger Pragan lan egiten zuen artistaren lanen bidez. Horrek benetako manierismo italiarrarekin alderatuta, estetikoki, kalitate desberdinekoa izatea azaltzen laguntzen du.
1586 inguruan, Wtewael Italiara joan zen, eta Venezian Tintorettoren lana ezagutu behar izan zuen; bi urte geroago Frantziara igaro zen eta 1592an bere lurraldera itzuli zen.
Artistaren ekoizpena, une horretan, manierismo nabarmenekoa da: Parmigianino eta Tintorettoren tankerako irudi luzeak, buru txikiak eta hatz luzeen eskuak keinu amaneratuetan. Kolorea antinaturala, subjektiboa eta apetatsua da, askotariko tonuak ditu, eta pintzelkada metodikoekin aplikatzen da, akabera esmaltatua bilatuz. Wtewael nobleziarako eta bildumagintzarako formatu txikietan espezializatu zen, elizetarako formatu handiak apur bat alde batera utziz. Horren adibide dira Thyssen-Bornemisza Museoko Familia Santua aingeruekin eta santuekin (1606-10 artekoa) eta Louvre museoan dagoen Andromeda eta Perseo (1611). 1606an hamahiru grabatuko sail bat argitaratu zen, Thronum Iustitiae, Wtewaelek diseinatua eta Willem van Swanenburgek egina.
Neurri batean, bere helduaroan, Abraham Bloemaertek bezala, maila txikiagoan bada ere, Wtewael adi egon zitzaion naturalismo tenebristari. Manierismo erradikaletik apur bat urrundu zen eta, Caravaggioren atzetik zihoazen artista gazte batzuei esker, tenebrismo berrira hurbildu zen. Horren adibide da Prado Museoko Artzainen gurtzea (1625), urte asko Rembrandtena zela uste izan zena.

## Iruditegia

* San Sebastiago martirioa, 1600 (Nelson-Atkins museoa, Kansas City).
* Venus eta Marte jainkoek harrapatuta, 1604 (Getty Center, Los Ángeles).
* Sukaldeko ikuspegia, 1604 (Staatliche Museen, Berlín).
* Andromeda Perseok askatuta, 1611 (Louvre museoa, Paris).
* Artzainen gurtzea, 1625 (Pradoko Museoa, Madril).

## Erreferentziak

* ↑ http://www.artcyclopedia.com/artists/wtewael_joachim_antonisz.html

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Joachim Anthonisz Wtewael, "The Wedding of Peleus and Thetis," 1612 bideoa.
* Datuak: Q541644
* Multimedia: Joachim Wtewael / Q541644
# Joachim Yhombi-Opango

Joachim Yhombi-Opango (Owando, 1939ko urtarrilaren 12a - Neuilly-sur-Seine, 2020ko martxoaren 30a) kongoar politikaria izan zen. 1977tik 1979ra Kongoko Errepublikako presidentea izan zen .

## Bizitza

Armadako burua izan zen Marien Ngouabiren agintaldian. Gobernari Kongoko Lanaren Alderdiko kidea, estatuko buruzagi bihurtu zen Ngouabiren hilketaren ondoren. 1979an dimisioa ematera behartu zuten eta alderdi barruan eskuineko fakzio bat osatzea egotzita atxilotu zuten. Denis Sassou-Nguessok 1984an askatu zuen eta 1987 eta 1990 artean berriro atxilotu zuten. Pascal Lissouba presidente berriak 1993an izendatu zuten lehen ministro, baina 1996an dimisioa eman zuen borroka etnikoen ondorioz. Gerra zibilean Lissoubaren alde egin zuen eta Sassou-Nguessoren garaipenaren ondoren erbesteratu egin zen. Amnistia eman zioten eta Kongora itzuli ahal izan zen 2006an.
COVID-19 gaixotasunaren 2019-2020ko pandemiaren ondorioz hil zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q740411
# Joachim von Ribbentrop

Ulrich Friedrich Wilhelm Joachim von Ribbentrop (jaiotzez Ulrich Friedrich Wilhelm Joachim Ribbentrop) (1893ko apirilaren 30 – 1946ko urriaren 16) Alemania Naziko Kanpoko Aferetako ministroa izan zen 1938tik 1945 arte.
Horren aurretik, 1935 eta 1938 bitartean, Alemaniako enbaxadorea izan zen Erresuma Batuan. Gerrari begira, aliantza sarearen eztabaidan parte-hartze garrantzitsua izan zuen, Alemania-Italia-Japonia ardatza osatuz. Sobiet Batasunako Molotov Kanpoko Aferetako ministroarekin elkarri ez erasotzeko Molotov-Ribbentrop ituna sinatu zuen Bigarren Mundu Gerra piztu baino lehentxeago. Gerraren ostean, armada britainiarrak atzeman zuen. Nurembergen epaiturik, hiltzera zigortu zuten gerra-krimenak leporatuta.

## Bizitza

Alemanian, Suitzan, Frantzian eta Ingalaterran egin zituen ikasketak eta 1910ean Kanada aldera joan zen. Alemaniara itzuli zen Lehen Mundu Gerraren garaian (1914) eta hango gudarosteko ofizial jardun zuen gerra amaitu arte. 1920an Henkell ardogile aberatsaren alabarekin ezkondu zen, eta beregain ibili zen handik aurrera. 1932an ezagutu zuen Adolf Hitler eta berehala sartu zen alderdi nazionalsozialistan. 1933an, Hitler-ek aginpidea hartu orduko, arduratu zen nazien kanpo arazoez eta armen uztearen aldeko batzarrean parte hartu zuen Genevan 1934an. Ingalaterran enbaxadore izendatu zuten 1936an eta Kanpo Arazoetarako ministro 1938an. Ribbentrop-en lorpen handiena Sobietar Batasunarekiko ituna izan zen (1939ko abuztua), haren ondoren, 1939ko irailean, libre izan baitzuten naziek Poloniaren konkistarako eta, beraz, Bigarren Mundu Gerrarako bidea. 1940ko irailean Alemaniaren, Italiaren eta Japoniaren arteko ituna izenpetu zen Ribbentrop-en gidaritzapean, baina berehala apaldu zen haren itzala buruzagi militarren artean. Hanburgon 1945eko ekainean preso hartu, eta 1946an hil zuten urkaturik, Nurenbergeko auzian hiltzera kondenaturik. Zwischen London und Moskau (Londres eta Mosku artean) izeneko oroitzapen liburua idatzi zuen kartzelan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q101886
* Multimedia: Joachim von Ribbentrop / Q101886