# 1. linea (Parisko metroa)

Parisko metroaren 1. linea sarean aurreikustako hamasei lineetako bat da. La Défense eta Château de Vincennes geltokiak lotzen du, Parisko erdigunetik igaroz duen mendebalde-ekialde ardatza osatzen du.
1900eko uztailaren 19an inauguratu zen Porte Maillot eta Porte de Vincennes geltokien artean, linea Parisen eraikitzen lehena izan zen.
2024ri begira, Val de Fontenayra hedatu beharko litzateke.

## Historia

40 urte baino gehiagoko eztabaida gogor baten ondoren, azkenean 1898ko urriaren 4an metroko lehen tunela zulatzen hasi zen, tunelatzeko makina baten bidez. Aire zabaleko teknika ia ez zen erabili geltoki batzuetan eta tunelaren zati txiki batean. Hala ere, linea 1900eko uztailaren 19an ireki zen, Pariseko Compagnie du chemin de fer métropolitain delakoak, trenak operatzeaz arduratuko zenak, lau eguneko entsegu teknikoak egin ondoren. Irekiera diskretua izan zen, soilik 8 geltoki baitzeuden martxan orduan. Gainerakoak abuztuaren 6tik irailaren 1era bitartean ireki ziren.
Jendetza handia zenez, bost urtetan, trenak hiru bagoi izatetik sei izatera igaro ziren.

### Lehen luzapenak

Lineak ia bere horretan jarraitu zuen 1934ko martxora arte, kanpoalderantz luzatu zenean, zehazki Vincenneseko udalerrirantz, hiru geltoki berrirekin.
Kanpoalderantz beste linea batzuetan beste handitze batzuk eraiki ondoren, gauza bera egin zen linearen mendebaldeko sekzioarekin, 1937an Neuilly-sur-Seine udalerrira iritsiz. Horretarako, Porte Maillot geltokia berreraiki zen, geltoki horretako trenei buelta emateko instalazioek, bere luzapen naturala ezinezkoa egiten baitzuten.

### Tren pneumatikoak eta RER sortzea

Bigarren Mundu Gerran eta ondorengo urteetan, lineak eskaria handitu zuen, gainezka egiteraino, eta bere ahalmenaren % 135eraino iritsi zen. Horrek ustiapen- eta garraio-baldintzak hondatu zituen. linean pneumatikoen metroak arrakasta izan zuenez, linean ere erabiltzea erabaki zen bere edukiera handitzeko, gurpilen gaineko materialak azeleratzeko eta frenatzeko ahalmen handiagoa baitu, horrela trenen maiztasuna handituz. Trenen auto kopurua bost metrotik seira igotzea eta nasak 90 metrora luzatzea ere erabaki zen. Lineak material mugikor berria jaso zuen, MP 59, 1963ko maiatza eta 1964ko abendua bitartean, Sprague Grises unitateen ordez.
Hala ere, berrikuntza horiek ez zuten lortu linea behar beste arintzea. Horregatik, Parisko Udalak beste aukera batzuk bilatu zituen. Honek Réseau Express Regional, "Eskualdeko Sare Azkarra", sortzea ekarri zuen, soilik RER bezala ezagutzen dena. Lehen linea, linea, urte batzuk behar izan zituen iristeko, 1969ko abenduaren 14an inauguratuz. Horren bidez, lineak bere okupazioa % 25 murriztu zuen, eta horrek saturazio-egoera arintzea ahalbidetu zuen.

### La Défenseraino metroa

1992ko apirilaren 1ean, 1930eko hamarkadatik aurrikusitako luzapena linea La Défense lineraino luzatuz burutu zen. Hala ere, jatorrizko proiektuan ez bezala, ibaia Neuillyko zubitik gurutzatu zen, lurpeko tunel baten bidez gurutzatu beharrean, obra kostuak murrizteko. Aldaketa honen ondorioz, Pont de Neuilly geltokiaren atzealdea berreraiki behar izan zen. Zubia, lehendik zegoena, zabaldu egin zen, ibaiaren gainean taula berriak eraikiz, metroaren plataformarako tokia egiteko.
Kasualitatez, Parisko metroa ez dago tarifa-guneetan banatuta, baina bai, ordea, RER edo Transilien. Hori dela eta, 1. guneko billete baten bidez, La Défense metro geltokira sar daiteke, baina ez La Défense tren geltokira, biak finantza barrutiaren azpian baitaude.

### Linearen automatizazioa

2005ean, RATPk linea osoa automatizatzea erabaki zuen, trenak ontziko gidaririk gabe ibil zitezen. 2007. urtearen hasieran, proiektua gauzatzeko lanak hasi ziren. Linearen nasa guztietan arkupeak jarri behar izan ziren, eta bideko seinaleak eta bide-zati batzuk berritu behar izan ziren. Horregatik, lehen aldaketak ez ziren oso agerikoak izan, baina deigarrienak obren amaieran gertatu ziren.
2011. urtearen amaieran, aurreikusitakoa baino urtebete geroago, gidaririk gabeko lehen trenak hasi ziren zirkulatzen. Aldi baterako, eta 2013. urtearen erdialdera arte, ustiapena gidaria zuten trenekin konbinatu zen. Hori pixkanaka desagertzen joan zen, harik eta zerbitzua erabat automatizatu zen arte, 2013ko otsailaren 16an.

## Azpiegitura
### Goiburuak

lineak bi goiburu nagusi ditu:
* La Défense (Neuilly-sur-Seinen, mendebaldeko goiburua)
* Château de Vincennes (Vincennesen, ekialdeko goiburua)

### Ibilbidea

linea ia erabat lurpean dago, Bastille geltokia eta Sena ibaia igarotzeko Neuillyko zubiaren erdian, Esplanade de la Défense eta Pont de Neuilly geltokien artean izan ezik.
Linea mendebaldean jaiotzen da, La Défense auzoan: La Défense geltokiaren gainean dago, eta bi maniobra-espaloi ditu atzealdean, arraunak biratzeko. Bi bideak bi tuneletan banaturik daude, hasiera batean A14 autobiderako ezarritako instalazioen zati batean antolatuta; behera egiten dute hainbat bide zeharkatzeko. Linea, orduan, bi bidetara igaro zen Sena ibaian barrena, Neuillyko zubiaren erdian, Neuilly-sur-Seine auzoko Charles-de-Gaulle etorbidearen azpian murgildu baino lehen, Parisko sareko barandarik indartsuenari esker. Lineak ekialderantz egiten du beti eta etorbidearen ardatzari jarraitzen dio, lau erreiko tunel batekin, Les Sablons eta Porte Maillot artean, arraun garaje gisa erabilia. Parisen, lineak aurrera jarraitzen du Armada Handiaren etorbidearen azpian, baranda sendoan, Izarraren Garaipen Arkua iparraldetik inguratu aurretik, estazio biki batekin, linearekin. Elisear Zelaiak hegoaldetik jarraituz jaisten ditu, George V. geltokian tarteko eskailera bat duela. Ondoren, Franklin D. Roosevelt eta Champs-Élysées–Clemenceau geltokiak zerbitzatzen ditu, eta lineen gainetik hurrenez hurren.
Linea Concorde geltokiarekin elkartzen da bihurgune eta kontrabaxu sail batekin, estolda-biltzaile baten eta linearen azpitik pasatuz, eta gero linearen gainetik. Jarraian, zirriborroak Rivoli kaleari jarraitzen dio, Tuileries lorategia eta Louvre museoa zerbitzatuz, eta gero Châteletera iristen da. Linea RER eta metroaren hiru lineen gainetik doa. Rue de Rivoliren, Hôtel de Ville eta Saint-Paularen azpian jarraitzen du. Saint-Martin kanala zubi batez zeharkatzeak bereziki bihurgunetsua izan behar du: 50 eta 38 metroko erradioa duten bi bihurguneren ondoren, sareko ahulenen artean (araua 75 metrokoa izan ohi da), linea Bastille geltokira iristen da, Arsenaleko portuaren iparraldeko muturrean dagoen ubidea zeharkatzen duen zubi baten gainean eraikia. Hori dela eta, trenen abiadura moteltzen ari da geltokiaren inguruetan (20 km/h). Zeru irekiko bigarren sekzio honek 82,50 metroko luzera baino ez du. Lineak aurrera jarraitzen du 45 metroko erradioko bihurgune berri baten ondoren, eta Lyongo kalearekin bat egiten du ekialderantz. 50 metroko erradioaren bihurgune baten ondoren, Gare de Lyon geltokira iristen da, eta gero Reuilly–Diderot, Diderot bulebarraren atzetik joan eta linearen gainetik doa. Nationartekotik terminalera, linearen ardatza ia zuzena da, baina profila errusiar mendietan dago, eta 40 miliatako arrapala handiak daude hainbat biltzaile zeharkatzeko eta RERen linea.
Bi azken kizkur daude: bata Porte Mailloten, geltoki berriaren ekialdeko tunelaren bi aldeekin lotua, lehen harrera-gune gisa erabiltzen zen, eta MP 05etarako mantentze tailer bihurtu zuten; bestea, Porte de Vincennesen, bi geltokien muturrak lotzen dituen tunel murru labur bat baino ez da.
Lineak informazio sistema du linean (SIEL).

## Geltokiak

Lineak honako geltoki hauek ditu mendebaldetik ekialdera:
| Geldialdia | Geldialdia | Udalerria | Gunea | Konexioak |
| ■ | La Défense Grande Arche | Puteaux | 3 | |
| ■ | Esplanade de la Défense | Courbevoie/Puteaux | 3 | |
| ■ | Pont de Neuilly | Neuilly-sur-Seine | 2 | |
| ■ | Les Sablons Jardin d'Acclimatation | Neuilly-sur-Seine | 2 | |
| ■ | Porte Maillot Palais des Congrès | Paris | 1 | |
| ■ | Argentine | Paris | 1 | |
| ■ | Charles de Gaulle - Étoile | Paris | 1 | |
| ■ | George V | Paris | 1 | |
| ■ | Franklin D. Roosevelt | Paris | 1 | |
| ■ | Champs-Élysées–Clemenceau Grand Palais | Paris | 1 | |
| ■ | Concorde | Paris | 1 | |
| ■ | Tuileries | Paris | 1 | |
| ■ | Palais-Royal–Musée du Louvre | Paris | 1 | |
| ■ | Louvre–Rivoli | Paris | 1 | |
| ■ | Châtelet | Paris | 1 | |
| ■ | Hôtel de Ville | Paris | 1 | |
| ■ | Saint-Paul Le Marais | Paris | 1 | |
| ■ | Bastille | Paris | 1 | |
| ■ | Gare de Lyon | Paris | 1 | TGV Paris–Lyon |
| ■ | Reuilly–Diderot | Paris | 1 | |
| ■ | Nation | Paris | 1 | |
| ■ | Porte de Vincennes | Paris | 1 | |
| ■ | Saint-Mandé | Saint-Mandé | 2 | |
| ■ | Bérault | Saint-Mandé/Vincennes | 2 | |
| ■ | Château de Vincennes | Vincennes | 2 | |

### Geltokiko izenen aldaketak

Lehen lineako hainbat estaziok izena aldatu dute urteetan zehar:
* Alma → George V
* Reuilly → Reuilly–Diderot
* Champs-Élysées → Champs-Élysées–Clemenceau
* Tourelle → Saint-Mandé–Tourelle → Saint-Mandé
* Marbœuf → Marbeuf → Marbeuf–Rond-Point des Champs-Élysées → Franklin D. Roosevelt
* Obligado → Argentine
* Étoile → Charles de Gaulle - Étoile
* Palais-Royal → Palais-Royal–Musée du Louvre
* Louvre → Louvre–Rivoli
* Grande Arche de la Défense → La Défense

## Ustiapena
### Ordutegiak

2008an, linearen ibilbide osoak hogeita hamabost minutu behar ditu. Parisko metroaren linea nagusietan bezala, lehenengo irteera 5: 30etan izango da. Hala ere, ekialderantz, lehen zirkulazio bat egiten da Porte Maillotetik 5: 30etan, La Défensetik datorren lehen arrauna sei minuturen aurretik hasi aurretik; ekialderantz, berriz, lehen zirkulazio bat egiten da Gare de Lyonetik 5: 34ak aldera, lau minuturen buruan, Château de Vincennestik datorren lehen arrauna. Azken irteera 0: 40an izango da. 00: 40etan dago ezarrita ostiraletako gauetan larunbatetan, larunbatetan igandeetan eta jai-gauetan.
Arraunen arteko tartea bi edo lau minutukoa da egunean, bost edo zortzi minutukoa gau amaigabean, hiru edo bost minutukoa igandetan egunez eta hamar minutukoa ostiraletako gauetan larunbatetan, larunbatetan igandeetan eta jai-egunetako gauetan.
Gauez, Noctiliengo N11 lineak Pont de Neuilly eta Château de Vincennes arteko zatia zerbitzatzen du.

### Batez besteko denborak

Ibilbideko batez besteko denborak adierazgarriak dira, eta trafikoaren edo beste ezusteko batzuen arabera alda daitezke.
lineak La Défense geltokia honako hauekin komunikatzeko aukera ematen du:
* Charles de Gaulle - Étoile -rekin 5 minutuan
* Palais-Royal–Musée du Louvre -rekin 5 minutuan
* Châtelet -rekin 5 minutuan
* Nation -rekin 5 minutuan
* Château de Vincennes -rekin 5 minutuan

### Flota

Linea MP 05 ibilgailuak erabili:
| Izena | Eraikuntza | Lineak | Trenak | Eskema | Oharrak |
| MP 05 | 2011-2015 | | 67 | S+N+N+N+N+S | |

### Tarifak

Linea horri Parisko metroaren tarifak eta zonifikazioa aplikatzen dizkiote.

## Bidaiariak

Linea 1900. urtean zabaldu zenean ikusi zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, linearen saturazioa kezkagarri bihurtzen ari da, eta pixkanaka-pixkanaka gutxitzen ari da pneumatikoen gurpilak ezartzean eta gaitasuna handitzen duten arraunen luzapenean, eta 1970etik aurrera, bere paraleloa den RERen linea irekitzean. 1992. urteaz geroztik, trafikoak gora egin du ia etengabe, eta sarearen bigarren igoerarik handiena ( linearen ondoren) 1992tik 2004ra % 21,5eko hazkundea izan du.
| Urtea | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2009 | 2010 | 2012 | 2014 | 2016 | 2018 |
| Bidaiariak (milioian) | 132,9 | 136,1 | 137,5 | 120,6 | 133,2 | 134,1 | 139,6 | 144,4 | 153,8 | 157,1 | 154,6 | 152,0 | 161,6 | 172,4 | 207 | 175,3 | 178,2 | 178,4 | 180,7 |
Puntako orduetan, minutu bat eta 45 minuturo, 720 bidaiarirentzako edukiera duen arraun bat igaro arren (horietatik 242 eserita), lineak karga berezia du. Igoera hori sarearen batez bestekoaren gainetik dago, eta Parisko ipar-mendebaldeko ardatzean trafikoa etengabe hazten ari dela ikus daiteke. Hala ere, trafikoa garrantzitsua da egun osoan zehar, langileez gain, turista eta frantziskotarren bezero garrantzitsua, linearen zerbitzurik gabeko toki turistiko eta jarduera komertzial eta aisialdikoek erakarrita (La Défense, Eliseo Zelaiak, Louvre, Rivoli kalea, Marais eta Bastille auzoak, Nation plaza).
Lineak gehien erabiltzen dituen geltokiak honako hauek dira: Gare de Lyon (15,78 milioi bidaiari, 14. lineaz kanpo), Bastille (13,04 milioi), Châtelet (12,84 milioi), La Défense (12,81 milioi), Franklin D. Roosevelt (12,19 milioi) eta Hôtel de Ville (12,03 milioi). 1998an, eguneroko trafikoa 488 408 bidaiarirengana iristen da batez beste, 332 258 larunbatetan eta 214 098 igandeetan. 2003. urtean, urteko trafikoa 151 986 333 bidaiariraino iristen da, egunero 525 877 bidaiarirekin egunero, 361 976 larunbatetan eta 241 568 igandeetan. 2012an, eguneroko trafikoa 715 000 bidaiarirengana iristen da batez beste, egunero zabalik.

## Etorkizuna
### Lineko luzapenak
#### Ekialdean

SDRIF garapen plan urbanistikoaren arabera, linea Fontenay-sous-Boiseko Rigollots biribilguneraino luzatu beharko litzateke, Château de Vincennes eta Fontenay-sous-Boiseko RATP mantentze lantegien artean dagoen bide zati bat erabiliz, ondoren Val de Fontenayranzko ibilbidea jarraitzeko. 2006ko ekainean, Vincennes, Fontenay-sous-Bois eta Roissy-en-Franceko alkateek RATPk egindako bideragarritasun tekniko eta finantzarioaren azterketa bat finantzatzea erabaki zuten. Azterlan hori 2006ko azaroan argitaratu zen, eta proiektuaren bideragarritasun teknikoarekin eta errentagarritasunarekin amaitzen da.
Luzapenaren arazoa trazadurari dagokionez izan zen. 2015ean, bi aukera zeuden Les Rigollots eta Val de Fontenay geltokien artean: Grands Pêchers edo Verdun igaro. Azkenik, lehen ibilbidea Grand Pêchers geltokitik egin zen.
| Geldialdia | Geldialdia | Udalerria | Gunea |
| ■ | Château de Vincennes | Vincennes | 2 |
| • | Les Rigollots | Vincennes | ? |
| • | Grand Pêchers | Fontenay-sous-Bois | ? |
| • | Val de Fontenay | Fontenay-sous-Bois | ? |

#### Mendebaldean

Eskualdeak 2006ko otsailean jakitera eman zuen proiektuak La Défense eta Nanterre–La Folie arteko luzapena aurreikusten du 2014 eta 2030 bitartean. Halaber, linea Bouleren platereraino eramateko aukera aztertzen da, Nanterren, N13 errepidetik edo prefekturatik igaroz edo Jean Rostand–Ville d'Avrayrantz Saint-Cloudeko ruetik.
Nolanahi ere, proiektu hori jada ez da agertzen RATPren plan zuzentzaileetan, eta, beraz, litekeena da luzapena REReko linea eta metroaren linea zabaltzearen esku uztea, biak ala biak bi geltokiak lotuz.

## Erreferentziak

* ↑ Tricoire, Jean. Un siècle de métro en 14 lignes
* ↑ Sirand-Pugnet, Bernard. De la Grand-mère à Météor, 45 ans d'évolution de la technologie des voies au métro de Paris
* ↑ Bordas, Claude. De Saint-Germain-en-Laye à Marne-la-Vallée
* ↑ http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https://archive.org/stream/lechemindefermt01biengoog#page/n116/mode/2up
* ↑ (Frantsesez) Sallé, Caroline.. «Pariseko metroaren 1. linea gidatzen hasi da.» Le Figaro.fr (Noiz kontsultatua: 2020-07-02).
* ↑ (Frantsesez) à 09h35, Le 12 mai 2012.. «Paris: metroaren 1. linea gauetan, 100% automatikoa da.» leparisien.fr (Noiz kontsultatua: 2020-07-02).
* ↑ RATP - Web gunea ofiziala
* ↑ Méteor: lau hobekuntza orbitan
* ↑ «Urte eta egungo bidaiariak» www.omnil.fr (Noiz kontsultatua: 2020-07-02).
* ↑ STIFko 2005 estatistikak
* ↑ Île-de-France - Eskema nagusia
* ↑ (Frantsesez) à 05h58, Par Jila VaroquierLe 20 octobre 2016.. «1. linea Montreuil eta Fontenayetik igaroko da» leparisien.fr (Noiz kontsultatua: 2020-07-02).
* ↑ 1. linea - Nanterra

## Ikus, gainera

* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* Île-de-Franceko tranbia
* Île-de-Franceko RER
* Transilien

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) RATPko web gunea
* (Frantsesez) Île-de-France Mobilitésko web gunea
* Datuak: Q13224
* Multimedia: Paris Métro Line 1 / Q13224