OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jakue Zebedeorena

Jakue Zebedeorena edo Jakue Nagusia —arameraz Yaʕqov; antzinako grezieraz Ιάκωβος— (Betsaida, Galilea, K.a. I. mendea – Judea, K. o. 44) Jesus Nazaretekoaren hamabi apostoluetako bat izan zen. Hainbat titulurekin ere izendatzen da: Done Jakue edo Jaun Done Jakue. Done Jakue Nagusia ere deitzen zaio, edo, Itun Berrian, adibidez, Done Jakue, Zebedeoren semea, izen bereko Done Jakue Gaztearengandik bereiztearren.

## Bizitza

Zebedeoren eta Salomeren seme zen, eta Joan Apostoluaren anaia. Jesus Nazaretekoaren hurbileko taldean ibili zen beti, haren lehen jarraitzaileetako bat izan baitzen. Herodes Agripa I.a Judeako erregeak hilarazi zuen K. o. 44. urtean (Apostoluen Eginak, XII, 2).

## Espainiako sinbolo

Hispaniako tradizio baten arabera, Galiziako Compostelara eraman omen zuten Jakueren hilotza Goi Erdi Aroan. Alfontso II.a asturiar erregearen agintaldian sortu zuten kapera bat santuaren omenez. XII. mende arte, baina, ez zen santuaren irudi sinbolikoa handitu. Une horretan hiri horretatik zabaldutako kondaira baten arabera, Donejakue "Mairu Hiltzaile" (Matamoros) agertu omen zitzaien adorea emateko 'mairuen' kontrako gerlari kristauei, Clavijoko Gudu mitologikoan.
Harrezkero, musulmanen aurkako gudulari nagusi bihurtu zuten egungo Espainian, baita Errekonkistaren babesle eta sinbolo nagusi ere. Europa guztira zabaldu zen haren ospea XII. mendetik aurrera. Ameriketako konkista kolonialaren santu gerragile ere bihurtu zen, Santiago "Indio Hiltzaile" bihurtuta (Mataindios). Filipe IV.a erregearen agindupean, Espainiako zaindari ofizial bihurtu zen, Santa Teresa alboratuta eta esanahi politiko gerlari berriz jantzia.
Euskal Herrian ere kristau santu ohoratuenetako bat izan da. Hainbat hiri, leku, lurralde eta gizatalderen santu zaindaria da, Bilbo, Benidorm, Guayaquil, Santa Cruz Tenerifekoa, Galizia, Espainia, albaitariak, Done Jakueren ordena eta abar. Toki horietan, santuak bere jaiegun ofiziala du. Espainiako santu ofizial izateari utzi zion diktadura ondoren, haren konnotazio baztertzaileak eta gerlariak direla eta.

## Ikus gainera

* Done Jakue bidea
* Santiago Compostelakoa
* Santiago de Compostelako katedrala
* Espainiar nazionalismo

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017-06-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. 177. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako pertsona-izenak. .
* ↑ Euskaltzaindia. 66. araua: Santutegiko izen ohikoenak. .
* ↑ Euskaltzaindia. 125. araua: San, santu, done eta besteren erabilera. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q43999
* Multimedia: Saint James the Greater / Q43999
# Jakut

Jakuta (errusieraz: Якуты, Jakuty) edo sakha (sakheraz: Сахалар, Sakhalar) ekialdeko Siberiako herri handienetako bat da, kulturari dagokionez oso errusiartua dagoena. XX. mendearen amaieran 380.000 inguru ziren. Gehienak Jakutian bizi dira, baina Amur, Magadan eta Sakhalinen ere hedaturik daude.
XV. mendetik aurrera zabaldu ziren sakhak mendebaldetik Baikal aintziraren iparraldeko lurraldeetara eta Lena ibai arroaren erdialdeko lurraldeetan finkatu ziren XVII. mendean. Jakutak turkiarrak dira jatorriz, familia horretakoa da sakhera, beren hizkuntza, eta evenk izeneko herri siberiarrarekin nahasi ziren. Oraindik orain, jakutak erdi-nomadak eta abeltzainak dira eta, Siberiako beste herri batzuek ez bezala, zeramika eta burdina lantzen dituzte aspaldidanik. Guztiz bizkortu da jakuten errusiartzea XX. mendean zehar.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/02/15 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .
* ↑ Sakha Global.britannica.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q486316
* Multimedia: Sakha people / Q486316
# Jakutiako poni

Jakutiako ponia (sakheraz: Саха ата edo Sakha ata; errusieraz: Yakutskaya) Siberiako Sakhako Errepublikako edo Jakutiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Askotan arraza przewalski zaldia zein mongoliar zaldiarekin konparatzen da. Yakutiako ponia garrantzitsua izan da jakutiar edo sakha herriaren ekonomian. Zamabere zein haragitarako erabilia izan da.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.theequinest.com/breeds/yakut/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2424289
* Multimedia: Yakut Horse / Q2424289
# Jakutsk

Jakutsk (errusieraz: Якутск, jɪˈkutsk ahoskatua; sakheraz: Дьокуускай, Jokūskaĭ, ɟokuːskaj ahoskatua) Errusiako ipar-ekialdeko hiria da, Sakhako Errepublikako hiriburua. Lena ibaiaren ertzean dago. 2010ean 269.601 biztanle zituen. Siberiako ipar-ekialdeko hiririk jendetsuena da.

## Klima

Jakutskek klima azpiartikoa du, Dfd Köppen klima sailkapenaren arabera. Neguan munduko hiririk hotzena da: tenperatura -40 °C-ra iristen ohi da (neurtutako hotzena -64 °C izan da). Udan 30 °C-ra heltzen da. Bestalde, oso toki lehorra da, urtean pilatutako prezipitazioa 240 mm ingurukoa izaten baita.
Datu klimatikoak (Yakutsk, 1971-2000) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | -5.8 | -2.2 | 8.3 | 21.1 | 31.1 | 35.1 | 38.4 | 35.4 | 27.0 | 18.6 | 3.1 | −3.9 | 38.4 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | −35.1 | −28.6 | −12.3 | 1.7 | 13.2 | 22.4 | 25.5 | 21.5 | 11.5 | −3.6 | −23.1 | −34.3 | −3.4 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | −38.6 | −33.6 | −20.1 | −4.8 | 7.5 | 16.4 | 19.5 | 15.2 | 6.1 | −7.8 | −27.0 | −37.6 | −8.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −41.5 | −38.2 | −27.4 | −11.8 | 1.0 | 9.3 | 12.7 | 8.9 | 1.2 | −12.2 | −31.0 | −40.4 | −14.1 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | −63.0 | −64.4 | −54.9 | −41.0 | −18.1 | −5.4 | −1.5 | −7.8 | −14.2 | −40.9 | −54.5 | −59.8 | −64.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 9 | 8 | 7 | 8 | 20 | 35 | 38 | 37 | 31 | 18 | 16 | 10 | 237 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 2.1 | 2.0 | 1.9 | 2.9 | 3.8 | 7.3 | 6.5 | 6.0 | 5.3 | 6.1 | 5.7 | 4.1 | 53.7 |
| Eguzki orduak | 18.6 | 98.0 | 232.5 | 273.0 | 303.8 | 333.0 | 347.2 | 272.8 | 174.0 | 105.4 | 60.0 | 9.3 | 2227.6 |
| Hezetasuna (%) | 76 | 76 | 70 | 60 | 54 | 57 | 62 | 67 | 72 | 78 | 78 | 76 | 68.8 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Hiri senidetuak

Jakutsk ondorengo hiriekin senidetuta dago:
* Changwon (Hego Korea)
* Fairbanks (Kanada)
* Harbin (Txina)
* Murayama (Japonia)
* Yellowknife (Kanada)

## Erreferentziak

* ↑ 157. araua - Europako hiriak. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2011-3-29).
* ↑ Yakutsk Global.britannica.com
* ↑ «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru
* ↑ «Yakutsk: The Coldest City on Earth» Lightbox.time.com
* ↑ http://pogoda.ru.net/climate/24959.htm Pogoda.ru webgunea

## Kanpo estekak

* (Errusieraz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q6610
* Multimedia: Yakutsk / Q6610
# Jakušovce

Jakušovce Eslovakiako udalerri bat da, Stopkoveko barrutian kokatuta. 5,50 km²ko azalera du eta 42 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1454. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1099395
* Multimedia: Jakušovce / Q1099395
# Jakšić

Jakšić Kroaziako udalerri bat da, Požega-Eslavonia eskualdean. Azken zentsuaren arabera 3.371 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1272324
* Multimedia: Jakšić / Q1272324
# Sergio Massa

Sergio Tomás Massa (San Martín, Buenos Aires, 1972ko apirilaren 28a) abokatu eta politikari argentinarra da, Unión por la Patria-ko kidea (lehen Frente de Todos deitzen zena), Argentina 2019tik gobernatzen duen alderdi peronista eta aurrerakoikoa.
Frente Renovador alderdiaren sortzailea eta liderra da (Frente de Todos koalizioko kidea). Argentinako Diputatuen Ganberako kide eta presidente izan zen 2019tik 2022ko uztailera arte. Orduan, kargu hura utzi eta Ekonomia Ministro bihurtu zen.
2023ko ekainaren 23an ofizialki iragarri zuen Argentinako presidentea izateko 2023ko hauteskundeetara aurkeztuko zela, Unión por la Patria alderdiaren izenean.
* Datuak: Q3479675
* Multimedia: Sergio Massa / Q3479675
# Sergio Mendizabal

Hermenegildo Igartzabal Sánchez (Donostia 1920ko uztailaren 3a - 2005), Sergio Mendizabal izen artistikoz ezaguna, gipuzkoar aktorea zian zen.

## Filmografia hautatua

* La otra vida del capitán Contreras (1955)
* La gran mentira (1956)
* De espaldas a la puerta (1959)
* El arte de vivir (1965)
* Il buono, il brutto, il cattivo (1966)
* Grandes amigos (1967)
* El hombre que se quiso matar (1970)
* Goya, historia de una soledad (1971)
* Spanish Fly (1975)
* El anacoreta (1976)
* La boda del señor cura (1979)
* Akelarre (1984)
* Datuak: Q3956185
# Sergio Martini

Sergio Martini (1949ko uztailaren 29a) italiar alpinista da. 2000. urtean, hamalau zortzimilakoak igo zituen zazpigarren pertsona izan zen, 1983 eta 2000 artean (eta bigarren italiarra Reinhold Messnerren ondoren).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q569602
# Sergio Mur

Sergio Mur (Madril, 1977ko, maiatzaren 23a- ) espainiar aktorea da. Física o Química, El pacto eta Los protegidos bezalako telesailetan aritzeagatik ezaguna da.

## Filmografia
### Zinema

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Ekoiztetxea | Zuzendaria |
| 2014 | Shooting for Socrates | Sócrates | New Black Films (UK) | James Erskine |
| 2005 | Interior (noche) | Álex | Obús Producciones (Argentina) | Miguel Ángel Cárcano |

### Telebista

| Urtea | Telesaila | Pertsonaia | Ekoiztetxea | Telebista-katea | Zuzendaria |
| 2017-? | Las chicas del cable | Mario | Bambú Producciones | Netflix | |
| 2015-2016 | El señor de los cielos | Tim "Timothy" Rawlings | Argos Comunicación Telemundo Televisión Studios | Telemundo | Danny Gavidia, José Luis García |
| 2014 | Reina de corazones | Fernando San Juan | Telemundo NBCUniversal Network | Telemundo | Claudio Callao, Nicolás Diblasi |
| 2014 | Los misterios de Laura | Daniel Molina | Boomerang TV | TVE | Carlos Navarro |
| 2013 | Gran reserva. El origen | Roberto Vega | Bambú Producciones | TVE | Antonio Hernández |
| 2011 | Aída | Martín | Globomedia | Telecinco | Nacho García Velilla, Mar Olid |
| 2011 | Vamos tirando | Javi | Impala Producciones | Piloto | Peris Romano |
| 2010 | Física o Química | Jorge | Ida y Vuelta | Antena 3 | Javier Quintas, Carlos Navarro |
| 2010 | El pacto | Marcos | Videomedia | Telecinco | Fernando Colomo |
| 2010 | Los Protegidos | | Ida y Vuelta | Antena 3 | Javier Quintas, Ignacio Mercero |
| 2010 | El Club del Chiste | cameo | Globomedia | Antena 3 |
| 2009-2010 | Cuéntame como pasó | Javier | Grupo Ganga | TVE | Antonio Cano |
| 2009 | La Tira | | Globomedia | La Sexta | Kike Narcea |
| 2009 | Bicho malo, nunca muere | | Ida y Vuelta | Neox |
| 2008-2009 | Arrayán | Alberto | Linze TV | Canal Sur 1 | Leo Vega |
| 2008 | Impares | | Grupo Drive | Neox | Peris Romano |
| 2008 | Sin tetas no hay paraíso | Soria | Grundy producciones | Telecinco | Gustavo Cotta, Mateo Meléndez |
| 2007 | Maitena: Estados alterados | | Cuatro Cabezas | Piloto | Eva Lesmes |
| 2006-2007 | SMS (Sin Miedo a Soñar) | Pedro | Globomedia | La Sexta | Rafael Carvajal, Marco Castillo |
| 2004-2005 | Los Lunnis | Aurkezlea | TVE | TVE |
| 2005 | Un paso adelante | Carlos | Globomedia | Antena 3 | Jesús Rodrigo |
| 2004 | Especial Nochebuena con Los Lunnis | Aurkezlea | TVE | TVE |
| 2003 | Doble y Más | | Miramón Mendi | Antena 3 | José Luis Moreno |
| 2003 | El comisario | Suso | BocaBoca | Telecinco | José Ramos Paino |
| 2002-2003 | 20tantos | Manu | BocaBoca | Telecinco | Ricard Giménez |
* Datuak: Q9076210
* Multimedia: Sergio Mur / Q9076210
# Sergio Mora

Sergio Mora Sánchez (Madril, 1979ko abuztuaren 30a) espainiar futbolaria da. Erdilari moduan jokatu zuen Deportivo Alavésen.Bere debuta 2002an egin zuen Rayo Vallecanon Villarrealen aurka etxean 2na berdinduz.Ordutik Herculesen, Bedidormen, Alcoyanon eta Alcorconen ibili da Alavesek urte baterako fitxatu aurretik. Egun UCAM Murcia CF taldean dabil.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3824222
# Sergio Ordóñez

Sergio Ordóñez Gorostiza gipuzkoar musikaria da, hainbat taldetan ibilitakoa. Perkusioa, güiro eta bateria jotzen ditu.

## Diskografia
### Joxe Ripiau

* Positive Bomb (Esan Ozenki, 1996)
* Karpe Diem (Esan Ozenki, 1997)
* Paradisu Zinema (Esan Ozenki, 1998)
* Bizitza Triste eta Ederra (Esan Ozenki, 2000)

### The Solanos

* The Solanos (Metak, 2005).

### Esne Beltza

* Made in Euskal Herria (Gaztelupeko Hotsak, 2008)
* Noa (2010)
* 3 Kolpetan (2011)

### Patxuko Nice

* 435.0

## Erreferentziak

* ↑ ««Cuando camino me paro y descanso. Hay otros paisajes, cambio de dirección...»» Gara 2015-02-12.
* Datuak: Q6125564
# Sebastián Uriza

Sebastián Uriza ( Bluefields, Aidrubaiun Miskitu, 1861 -?) Nikaraguako bitarteko presidentea izan zen 1926ko azaroak 11tik 14ra, Emiliano Chamorro Vargas jenerala ordezkatuz, eta, 4 eguneko gobernuaren ondoren, boterea Adolfo Díaz Recinosi eman zion.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q338314
# Sebastião Laranjeiras

Sebastião Laranjeiras Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 9.360 biztanle ditu 1.984,494 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1762159
* Multimedia: Sebastião Laranjeiras / Q1762159
# Sebastián Vizcaíno

Sebastián Vizcaíno (Extremadura, 1548 – Mexiko Hiria, Espainia Berria, 1624) espainiar itsasgizona eta konkistatzailea izan zen.
Portugaleko konkistan parte hartu ondoren, Espainia Berrian egokitu zen eta Kaliforniako kostaldea konkistatzeko saioak egin zituen (1596-1597, Andaluzia Berria; 1602, Kalifornia Beherea). Sortalde Urrunera joan zen gero eta, tarteka, Espainiako koroaren eta Japoniaren arteko bitartekari izan zen. 1612-1613. urteetan Espainia Berrira itzuli zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q141710
* Multimedia: Sebastián Vizcaíno / Q141710
# Sebastião Barros

Sebastião Barros Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. 3.202 biztanle ditu 893,715 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Piauí

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1977122
* Multimedia: Sebastião Barros / Q1977122
# Sebastián Rolandi

Sebastián Rolandi Barragán XIX. mendeko espainiar industrialari eta politikari progresista izan zen. Cartagenako familia burges baten kidea izan zen.
Joan Primen aldekoa, honek Zaragoza, Cádiz, Sevilla eta Bizkaiko gobernadore zibil izendatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «El general Prim y 'La Gloriosa'» La Verdad 2014-12-20.
* Datuak: Q99607890
# Sebastián Solé

Sebastián Rodrigo Solé, (Rosario, Argentina, 1991ko ekainaren 12a), boleibolean lehiatzen den kirolari argentinarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen boleibolean Argentinako taldearekin, Frantziaren eta ROC taldearen atzetik.
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Facundo Conte, Santiago Danani, Luciano De Cecco, Agustín Loser, Bruno Lima, Nicolás Méndez, Ezequiel Palacios, Federico Pereyra, Cristian Poglajen, Martín Ramos, Matías Sánchez eta Sebastián Solé-k.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Gizonezkoak, estalia |

## Erreferentziak

* ↑ «Sebastián Solé» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Sebastián Solé» WorldofVolley-en (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q553806
* Multimedia: Sebastián Solé / Q553806
# Sebastián de Miñano

Sebastián de Miñano y Bedoya (Becerril de Campos, Palentzia, 1779ko urtarrilaren 20a - Baiona, Lapurdi, 1845eko otsailaren 6a) Donostian hainbat urtez bizi izan zen idazle, kazetari, geografo, historialari eta politikari afrantsesatua izan zen. Gaceta de Bayona (1828-1830) eta La Estafeta de San Sebastián (1830-1831) egunkari absolutisten zuzendaria izan zen. 1844an udalari bere liburutegia dohaintza proposatu zion baina asmoa bete baino lehenago hil zen. Diccionario geográfico y estadístico de España y Portugal (1826-1829) delakoa idatzi zuen, 11 liburukiz osatua. Lan horren ondorioz Espainiako Historiako Errege Akademiako kide izendatu zuten. 1828tik 1830era, Adolphe Thiersen bi idazlan historiko itzuli zituen; horietako bat, Historia de la Revolución Francesa, 12 liburukitan, Donostian argitaratu zen 1840-1841 urteetan.
* Datuak: Q9075361
* Multimedia: Sebastián Miñano / Q9075361
# Sebastião José de Carvalho e Melo

Sebastião José de Carvalho e Melo edo Pombalgo markesa (Lisboa, Portugal, 1699ko maiatzaren 13a - Pombal, Portugal, 1782ko maiatzaren 8a) aitoren semea eta politikaria izan zen.

## Biografia

Portugalgo politikari nagusia izan zen 1750etik 1777ra bitartean; erreforma ugari eragin zituen administrazioko alor gehienetan. Enbaxadore izan zen Londresen (1739) eta Vienan (1745). Gero, 1750ean, Josef I.a erregeak estatuko idazkari izendatu zuen eta, ministro nagusia baino areago, Portugalgo benetako agintaria izan zen Pombalgo markesa. Gizon ikasia, aurrerakoia eta zorrotza zen. Ilustrazioaren teoria politikoan oinarrituz, agintari absolutista gisa gobernatu zuen. Erregearen ahalmena indartu zuen, eta administrazioa errotik aldatu: jaraunspenezko karguak eta alferrikako funtzionarioak kendu zituen (1761), itsas armadaren eta Portugalgo gudarosteen egitura zaharkitua berritu, eta polizia indartu zuen. Halaber, herri-lan handiak egin zituen: 1775eko lurrikararen ondoren, Lisboa goitik behera berritu zuen, eta nekazaritza indartu egin zuen; era berean, neurri zorrotzak hartu zituen Portugalgo industria eta merkataritza bultzatzeko, eta atzerritarrek Portugalen zituzten eraginak eta eskubideak murriztu zituen: lehengaiak eta metal bitxiak esportatzeko debekua ezarri zuen, inportazioak zergen bidez mugatu eta koloniekiko harremanak errazteko merkataritza-elkarteak (Pernambuco, Pará eta Maranhãokoak, besteak beste) sortu zituen.
Erromatar Eliza Katolikoaren ahalmena eta eragina murriztu zituen: 1751ean Inkisizioaren fede-auziak debekatu zituen; zentsura laikoen esku utzi zuen eta gogor jokatu zuen jesulagunen aurka; aurrena, indar ekonomikoa eta eragin politikoa murriztu zien eta, azkenean, 1759an, Portugaldik eta kolonietatik egotzi. Irakaskuntza laikoa ezarri zuen Portugalen. Horrela, bada, Portugalgo funtsezko egitura guztiak errotik aldarazi zituen, baina horrekin etsai asko sortu zitzaizkion; hala, Josef I.a erregea hil zenean, aitoren semeek eta handikiek, Elizak eta Portugalen interes ekonomiko handiak zituzten atzerritarrek, beren interesak zapuztuak ikusita, kargua uztera behartu zuten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q319511
* Multimedia: Sebastião José de Carvalho e Melo, 1st Marquis of Pombal / Q319511
# Shalersville udalerria, Portage konderria (Ohio)

Shalersville udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Portage konderrian. Azken zentsuaren arabera 5.245 biztanle zituen, 27.6 milia karratu (71 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Shalersville udalerriak 2120 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 29.536 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7487179
* Multimedia: Shalersville Township, Portage County, Ohio / Q7487179
# Shalfleet

Shalfleet, Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Wight uhartean.
2011an 1.546 biztanle zituen.
* Datuak: Q2801374
* Multimedia: Shalfleet / Q2801374
# Shalimar lorategiak

Shalimarreko lorategiak (punjabieraz eta urduz: شالامار باغ‎‎, Shālāmār Bāgh) 1641 eta 1642 artean Punjab probintziako Lahore hirian eraikitako eraikuntza multzo historikoa da. Lorategiak hiru mailetako terrazetan antolatzen dira. Guztian, 410 iturri eta 5 ur-jauzi daude. Lore eta landareen ugaritasuna handia da.

## Etimologia

Anna Suvorova Errusiako Zientzia Akademiako Ekialdeko Ikasketen Institutuko irakaslearen arabera litekeena da "Shalimar" hitzaren jatorria «al-sha'imarât» (شاه العمارات ) -eraikinen erregea- arabierazko esalditik etortzea, denborarekin, edertasun handiko lorategiaren sinonimo bihurtu dena. Ikerlariaren ustez, hitza ezin da sanskritotik etorri, gobernari musulman batek ez lukeelako inoiz hitz bakar bat ere erabiliko hizkuntza horretan errege-lorategi bat izendatzeko.

## Deskribapena

Lorategiak beheranzko hiru terraza mailakatu handitan daude, pabiloiekin, eta urmael artifizialetan atxikitako urak hartzen duen eremu handi batekin. Egitura horri esker, ur-jauziak sortu ahal izan ziren. Ubide multzo baten bidez, hormak nitxo txikiekin zulatuz isurtzen diren ur-jauziak eratzen dira. Bi terrazak oinplano karratua dute, gurutze batez lau zatitan banatuta. Erdiko terraza, berriz, angeluzuzena da, eta pabiloi eta kioskoz inguratutako urmael batek hartzen du.

## Historia

Mogol dinastiako Shah Jahan enperadore musulmanak eraikitzeko agindua eman zuen. Enperadoreak haren emazte faboritoaren oroimenez eraiki zuen, Mumtaz Mahal zeina hamalaugarren semea erditzerakoan hil baitzen.
1981. urtean UNESCOk Lahoreko gotorlekuarekin batera Shalimarreko lorategiak Gizateriaren Ondarea izendatu zuen. Zoritxarrez, 2000. urtean lehenbizi, 2012an berriro ere, arriskuan dauden Gizateria Ondarearen zerrendan sailkatu zituen.

## Galeria

* Shalimar Gardens Gallery
* Bigarren mailako terraza, ekialdean.
* Minaretea bigarren mailako terrazen mendebaldeko izkinan.
* Lorategien barruko mogol estiloko egitura.

## Erreferentziak

* 1 2 Rehman, A.. (2009). «Changing concepts of garden design in Lahore from mughal to contemporary times» Garden History 37 (2): 205–217..
* ↑ (Ingelesez) Ahmed, Khaled. (2012-1-25). «The meaning of ‘Shalimar’» The Tribune.
* ↑ (Ingelesez) UNESCO. Fort and Shalimar Gardens in Lahore. .

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):UNESCOren fitxa.
* (Ingelesez):Urduko ubidea eta Shalimar lorategiak Youtuben.
* Datuak: Q499527
* Multimedia: Shalimar Gardens (Lahore) / Q499527