OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Amaia Miranda

Amaia Miranda Casquero (Bilbo, Bizkaia, 1993ko azaroaren 22a) euskal abeslaria da eta aktorea da.

## Biografia

Leioako kontserbatorioan hasi zituen ikasketak Bartzelonako ESMUC-en jarraitu zituen. Gaur egun bertan bizi da eta musika klaseak ematen ditu. 2016an Maitane Asperekin batera Lola y Dolo kafe-antzerkia eginez Katalunian eta Euskal Herrian hainbat emanaldi eman zituzten. 2017an bakarka lau abesti biltzen dituen Home EP-a plazaratu du.

## Antzerkia

* Lola y Dolo, el musical

## Diskografia

* Home (2017, autoekoizpena)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Lola y Dolo, el musical, del café teatro al escenario de las Jornadas» diariovasco.com 2017-03-25 (Noiz kontsultatua: 2018-02-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Amaia Miranda» Amaia Miranda (Noiz kontsultatua: 2018-02-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f,r01etpd158aa64558419b9ec5ed77644af02263cda,r01e00000ff26d465bca470b813ace4356db5b18d,r01e00000ff26d466e5a470b86ed436e63765a17f. (2017-07-02). «'Lola y Dolo, el musical'» www.kulturklik.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2018-02-09).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q48215633
# Amaia Ochandorena

Amaia Ochandorena Saa (Donostia, Gipuzkoa, 1997) euskal biokimikari, biologo eta ikerlaria da.

## Biografia

Donostian jaioa 1997an. Biokimika eta Biologia Molekular Gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (2015-2019). Ikasketa Amaierako Sari Berezia eman zitzaion, bere promozioko onena izateagatik (2019). Donostiako NanoGUNE ikerketa-zentroan ibili zen ikerlari lanetan, Eusko Jaurlaritzaren Ikasiker Beka irabazita.
2019an "la Caixa" Beka irabazi zuen, eta zientzia biomedikoetan masterra burutu zuen Maastrichteko Unibertsitatean (Herbehereak) (2019-2021). 2021. urtetik Parisko Pasteur Institutuan dabil doktoregai eta ikerlari gisa.
2017an Elhuyarrek antolatzen duen Zientzia-Astea-ren barruan Elur Bola Matematikoak lehiaketaren irabazlea izan zen.

## Ikerlanak

* Ochandorena Saa, Amaia (2024). "Zuk ere bihotz simetrikoak marrazten dituzu?", Elhuyar Zientzia eta Teknologia.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Turrau, Cristina. (2021-03-29). «Becas Fundación La Caixa: Creer en uno mismo y abrir el talento al mundo» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ (Ingelesez) Pasteur, research pasteur fr-Institut. «Amaia Ochandorena Saa» Research (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).
* ↑ «UPV/EHUren Zientzia Asteak 25.000 bisita jaso ditu» UPV/EHU (Noiz kontsultatua: 2024-10-04).
* ↑ Amaia, Ochandorena Saa. (2024-09-02). «Zuk ere bihotz simetrikoak marrazten dituzu?» Elhuyar aldizkaria (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q130390373
# Amaia Osaba

Amaia Osaba Olaberri (Iruñea, 1975eko maiatzaren 1a) nafar piraguista, entrenatzailea eta maratoilaria da. Maratoi modalitatean eta itsasoko kayak modalitateetan aritzen den piraguista da.
Gogor entrenatzen du maila handian egoteko, kirolari gazteagoekin lehiatzen baita. Pandemian ere, lurrean egonda itsasoa simulatzen duen ergometroari esker etxean entrenatu zuen.
2021ean, 46 urte zituela, munduko eta itsasoko kayakeko txapelketarako sailkatu zen eta 5. egin zuen Europako txapelketan.
Eskoletan hitzaldiak ematen ditu gazteak kirola egitera animatzeko.

## Lorpenak

Itsas kayak modalitatean, Europako bi domina irabazi zituen 2016an eta 2018an. Entrenatzaile ere aritzen da. Maratoian hemezortzi aldiz parte hartu du Munduko txapelketetan. Munduko Piraguimo Maratoian bi domina eskuratu zituen 2004an eta 2018an, bata brontzezkoa eta bestea zilarrezkoa. Europako Piraguismoa Maratoian, berriz, hiru domina 2005 eta 2019 artean.

## Nazioarteko palmaresa

Piraguismo maratoian :
| Munduko txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2004 | Bergen ( Noruega) | | K2 |
| 2018 | Vila Verde ( Portugal) | | K2 |
| Europako txapelketa ||||
| Año | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2005 | Týn nad Vltavou ( Rep. Checa) | | K2 |
| 2018 | Metković ( Croacia) | | K2 |
| 2019 | Decize ( Francia) | | K2 |
Itsasoko kayak Piraguismoa :
| Europako Txapelketa ||||
| Urtea | lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2016 | Cagliari ( Italia) | | K1 |
| 2018 | Villajoyosa ( España) | | K1 |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Noticias, Diario de. «Amaia Osaba: "Me apetece volver al río y al mar, pero aún no es el momento"» www.noticiasdenavarra.com (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) Noticias, Diario de. «La piragüista Amaia Osaba: "Me gustaría luchar por las medallas en el Europeo"» www.noticiasdenavarra.com (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) Noticias, Diario de. «Amaia Osaba, doblete en el Cto. de España de Maratón» www.noticiasdenavarra.com (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) Navarra, Diario de. (2021-08-21). «Amaia Osaba, quinta en el Campeonato Europeo de Kayak de Mar» diariodenavarra.es (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Aprendemos piragüismo con Amaia Osaba» CP Paderborn 2021-12-10 (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) NOS VISITA AMAIA OSABA – Blog de Educación Física. (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).
* ↑ Erabateko piraguista. Nafarroako kirolariak, 2019ko ekaina, deporteyjuventudnavarra.es (Noiz kontsultatua: 2020-1-23).
* ↑ «Canoeresults» www.canoeresults.eu (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).
* ↑ «Canoeresults» www.canoeresults.eu (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) Federación Internacional de Piragüismo. 2021-09-07 (Noiz kontsultatua: 2022-05-01).

## Kanpo estekak

* Bideoa: Amaia Osaba, lamiek eta dominek bedeinkatzen dute.
* Amaia Osaba - ICF Ocean Race World Championships - Hong Kong 2017
* Datuak: Q16301635
# Amalriko Tirokoa

Amalriko Tirokoa baita Amalriko Lusignangoa edo Amaury Lusignangoa ere (Nikosia, 1272 - ibidem, 1310eko ekainaren 5a) Tiroko jauna eta Zipreko erregeordea izan zen.
Lusignanen etxeko kide bat izan zen, Hugo III.a Ziprekoa erregearen eta Elisabet Ibelingoaren semea. 1289an Zipreko lau galerekin Tripolira joan zen, baina ezin izan zuen hiria galtzea saihestu. Urte hartako apirilean Jerusalemgo Kondestable izendatu zuten. 1290ean Tiroko jaun bihurtu zen eta 1291n Dorre Madarikatuaren buru izan zen Akreko setioan. Bere anaia Henrike II.a Ziprekoarekin batera ihes egin ahal izan zuen Jerusalemgo Erresuma Latindarraren erorketatik.
1300. urtean mongoliarrekin aliatu zen, baina ez zuen lortu Lur Santua berreskuratzen saiatzeko. 1306an, baroien eta Zaldun Tenplarioen laguntzarekin, bere anaia Henrike kargutik kendu eta bere burua Zipreko erregeorde izendatu zuen. 1307an, ordea, Aita Santuaren agindua bete eta Tenplarioak atxilotu behar izan zituen. Hainbat matxinada izan ziren 1308an eta 1310ean, eta, azkenean, Simon Montolifekoak Amalriko hil zuen 1310eko ekainaren 5ean.
Elisabet Armeniakoarekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituen. Bere semea, Guy, Armeniako erregea izan zen, [[Konstantino IV.a Armeniakoa|Konstantino IV.a]) izenarekin. Emaztea eta sei seme-alabetatik bost hil egin ziren.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Marie of Lusignan, Queen of Armenia
Henry of Antioch
Constantine II
Isabelle de Lusignan
Hugo III.a Ziprekoa
Isabella of Cyprus
Amalriko Tirokoa
Bohemond of Lusignan
John of Lusignan, Regent of Armenia
Guy of Ibelin, constable of Cyprus
Isabella of Ibelin, Queen of Cyprus and Jerusalem
Leo V
Bohemond of Lusignan, Lord of Korikos
Barthelemy of Lusignan, Regent of Armenia :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q453370
# Amaltea (satelitea)

Amaltea (grekoa: Αμάλθεια), edo Jupiter V, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak

Amalteak forma irregularra du (250 × 146 × 128 km). Haren gainazala oso gorria da; eguzki-sistemako gorriena da, Marte baino are gorriagoa. Jatorrizko sufreagatik edo izoztuta ez dagoen beste material batek eraginda izan daiteke. Berdegune distiratsu batzuk ere baditu. Satelitearen bi hemisferioak asimetrikoak dira. Beti planetaren aurrez aurre dagoen aldearen hemisferioa 1,3 aldiz distiratsuagoa da atzealdekoa baino.
Gainazala kraterrez josia dago, eta krater batzuk oso handiak dira: Pan kraterrak 100 km-ko diametroa du, eta 8 km sakon da. Gea kraterrak 80 km-ko diametroa du, eta, ziur asko, Pan baino bi aldiz sakonagoa da. Bi mendi handi ere baditu, 20 km-ko garaierakoak.
Galileo zunda 2002ko azaroaren 5ean 160 km-ko distantziatik pasatu zen haren inguruan, eta ibilbidearen desbideratzea erabili zen satelitearen masa kalkulatzeko. Bolumena, zundak hartutako irudietatik ondorioztatu zen. Hala kalkulatu ahal izan zen dentsitatea: (0,857±0,099) ×10$^3$ kg/m³. Satelitearen konposizio zehatza ezezaguna bada ere, dentsitatearen balioa jakinda, ondoriozta daiteke satelitea izotzez osatuta dagoela gehienbat, eta beste material ezezagun batzuen parte ere baduela. Holako konposizioa izateak adierazten du ez zela sortuko orain dagoen posizioan, zeren eta, hala izatera, Jupiterren hasierako beroak urtu egingo baitzukeen. Litekeena da, beraz, urrutiago sortua izatea edo Jupiterren grabitateak harrapatutako objektu bat izatea.
Amalteak orbita ia zirkularra du, Jupiterretik oso hurbil, eta Jupiterren Gossalmer eraztunaren parte da. Amaltearen gainazaletik ikusita, Jupiterrek zeruaren zati handi bat hartuko luke (46 gradu); Ilargia, Lurretik ikusita, baino 92 aldiz handiagoa litzateke, eta Ilbetea baino 900 bat aldiz distiratsuagoa.
Amaltearen taldeko satelite nagusia da. Errotazio-periodoa eta orbita-periodoa berdinak dira, hau da, sinkronoak dira: bere buruaren inguruan bira oso bat egiten du planetaren inguruan bira oso bat egiten duen bitartean. Beraz, aurpegi bera erakusten dio beti planetari.

## Aurkikuntza

Edward Emerson Barnard-ek aurkitu zuen, 1892ko irailaren 9an, Kaliforniako Lick behatokian, teleskopio bat erabiliz. Jupiterri aurkitutako lehenengo satelitea izan zen Galileo Galileik 1610ean lau satelite galileotarrak aurkitu zituenetik. Halaber, zuzeneko behaketa bidez, eta ez argazkiak aztertuta, aurkitutako azken satelitea izan zen.

## Izendapena

Amaltea satelite-izena mitologia grekoko Amaltea pertsonaian du jatorria; Amaltea ninfetariko bat zen, eta Zeus edoskitu zuen jainkoa haurra zenean. 1975ean eman zion,ofizialki, Nazioarteko Astronomia Batasunak Amaltea izena, baina askoz lehenagotik hala izendatu ohi zuten astronomoek modu informalean, nahiz eta, ordura arte, Jupiter V izendatu ohi zen formalki.

## Kanpo estekak

* JPL
* Amaltearen profila
* Datuak: Q3257
* Multimedia: Amalthea / Q3257
# Amalthina

Amalthina Yponomeutidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Amalthina lacteata da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Amalthina lacteata | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4739445
# Amalosia lesueurii

Amalosia lesueurii Oedura generoko animalia da. Narrastien barruko Diplodactylidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ The Species 2000 and ITIS Catalogue of Life

## Ikus, gainera

* Oedura
* Diplodactylidae

## Kanpo estekak

* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
* Datuak: Q2840974
* Multimedia: Amalosia lesueurii / Q2840974
* Espezieak: Amalosia lesueurii
# Amaltea

Amaltea, greziar mitologian Zeusen inude izan zen lamia da. Kretako leizezulo batean jainko honi bularra eman zion ahuntza bezala irudikatzen da batzuetan, eta, beste batzuetan, Hemonio, (Kureteetako bat)en alaba zen naiade bezala, nork, ahuntz baten esneaz hazi zuen Ida mendian.
Rea jainkosak, Kronosen emazteak, azken honen irentsi nahitik babestu nahi izan zuen Zeus, Kronosek, bere seme-alabak, jaio eta berehala jaten baitzituen, eta, horregatik, Kretako Ida mendian ezkutatu zuen, non lamia honek hartu zuen, erle eztia eta ahuntz esnearekin elikatuz.
Egun batean, ahuntzak bere adarretako bat hautsi zuen, Amalteak, Zeusi eraman aurretik, lore eta fruitekin bete zuena, ahuntzarekin batera izarren artera jaso zuena, hau, lehen adarbakarrean bihurtuz, eta, zeruan, Kaprikornus konstelazioa izan zen, edo, soilik Capella izarra (hau da, α Aurigae). Beste istorio baten arabera, Zeus bera izan zen adarra apurtu eta Amalteari eman ziona, nahi zuen guztia ugaritasunez emango ziola promes eginez. Amalteak Akeloori (bere ustezko nebari) aldatu zion, azken honen adarragatik Heraklesekin, Deianiragatik izan zuen borrokan hautsi zena. Mitologia klasikoaren arabera, adarraren jabeak asko eta ezberdinak izan ziren. Orohar, aberastasun amaiezinen eta ugaritasunaren ikurtzat hartzen zen, eta hainbat jainko eta jainkosen ezaugarri bihurtu zen (Hades, Gea, Demeter, Zibele, Hermes...), baita ibaiena ere (Nilo), lurraren ongarri bezala
Bertsio batzuetan, ahuntza hil ondoren, Zeusek, bere larrua hartuko zuen berarekin janzteko, Egidan bihurtuz.
"Amaltearen adarra" esaera, lurralde emankor bati esaten zaio eta Titus Pomponius Atticusen jabetzakoa zen lursail bat, Amaltheum deitua izan zen. Kretako txanponek Zeus ahuntzaren bularra hartzen irudikatzen zuten, beste greziar txanpon batzuek, ahuntzaren ugatzei helduta edo lamia baten besotan eramanda erakusten zuten.

## Iturriak

* Apolodoro Liburutegi mitologikoa II. 7.5
* Diodoro Sikulo Biblioteka Historikoa V. 70.3
* Higinio Fabulak 139
* Panopoliseko Nono Dionisiakoak XXVII. 298
* Ovidio Fastoak V. 115 Metamorfosiak IX. 87

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak. .

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Amaltea Theoi Projecten
* Datuak: Q107785
* Multimedia: Amalthea (mythology) / Q107785
# Amalur (argipena)

Amalur, Ama Lur eta Ama Lurra izenek adiera zenbait dituzte:
* Amalur, Euskal mitologiako jainkozko izakia;
* Ama Lurra, munduko hainbat erlijio eta mitologietako ama jainkosa;
* Ama Lur (filma), Nestor Basterretxea eta Fernando Larrukertek 1968an eginiko filma;
* Amalur, Ipar Euskal Herriko hauteskunde-koalizioa;
* Amalurra, Euskal Herrian sortutako asmozko komunitatea.

## Ikus, gainera

* Pachamama
# Ameriketako Estatu Batuetako itsasoz haraindiko uharteak

Ameriketako Estatu Batuetako itsasoz haraindiko uharteak (ingelesez: United States Minor Outlying Islands) herrialde hartako gobernuak zuzenean administratzen dituen lurraldeak dira, estatu federatuen kide ez direnak, horregatik lurralde ez-inkorporatu (unincorporated territories) deitzen zaie. Bertako biztanleek hiritargo estatubatuarra dutela, baina ez dituzte zerga federalak ordaintzen, ez dute hauteskunde presidentzialetan parte hartzen eta ez dute ordezkaririk Kongresuan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16645
* Multimedia: United States Minor Outlying Islands / Q16645
# Ameriketako Estatu Batuetako saskibaloi selekzio nazionala

Ameriketako Estatu Batuetako saskibaloi selekzioa 1934an sortu zuten txapelketa ofizialetan Estatu Batuak ordezkatzeko.

## 2012ko taldea

| Zbk. | Posizioa | Izena | Jaiotze urtea | Taldea |
| 4 | Hegal-pibota | Chris Bosh | 1984 | Miami Heat |
| 6 | Hegalekoa | LeBron James | 1984 | Miami Heat |
| 9 | Eskolta | Dwyane Wade | 1982 | Miami Heat |
| 35 | Hegalekoa | Kevin Durant | 1988 | Oklahoma City Thunder |
| 8 | Antolatzailea | Deron Williams | 1984 | New Jersey Nets |
| 10 | Eskolta | Kobe Bryant | 1978 | Los Angeles Lakers |
| 0 | Antolatzailea | Russell Westbrook | 1988 | Oklahoma City Thunder |
| 3 | Antolatzailea | Chris Paul | 1985 | } Los Angeles Clippers |
| 7 | Hegalekoa | Carmelo Anthony | 1984 | New York Knicks |

## Palmares

Munduko Saskibaloi Txapelketa:
* Urrea (4): 1954, 1986, 1994, 2010
* Zilarra (3): 1950, 1959, 1982
* Brontze (4): 1974, 1990, 1998, 2006
Olinpiar Jokoak:
* Urrea (13): 1936, 1948, 1952, 1956, 1960, 1964, 1968, 1976, 1984, 1992, 1996, 2000, 2008
* Zilarra (1): 1972
* Brontze (2): 1988, 2004

## Kanpo estekak

* Datuak: Q244847
* Multimedia: United States men's national basketball team / Q244847
# Ameriketako Shetland poni

Ameriketako Shetland ponia, (ingelesez: "American Shetland Pony"), Ameriketako Estatu Batuetako bertako zaldi arraza moderno bat da. Izenak adierazten duenez, arraza hau garatzeko Shetland poniak erabili zituzten gehien bat, beste hainbat poni arrazekin gurutzaturik. Abere hauek tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen dira.

## Arrazaren historia

Ameriketako Estatu Batuetara ekarritako lehendabiziko Shetland poniak 1885.en urtean heldu ziren, Eli Elliotek ekarrita. Poni hauek arrazaren oinarria izanik, gero beste hainbat poni arrazekin gurutzatu zituzten; Hackney poni, galesdar poni zein Harness Erakusketa Poniekin. Arraza bereziki Indianan, Illinoisen zein Iowan finkatu eta garatu zen.
Gaur egun haurrentzako maskota zein zaldiketarako abere oso ezaguna bada, hasieran beste hainbat erabilerak izan zuen, esate baterako meategiko zaldia bezala.

## Begira ere

* Shetland poni

## Kanpo estekak

(Ingelesez) Arrazaren Ameriketako Estatu Batuetako Elkartearen WEB-a
* Datuak: Q1935178
* Multimedia: American Shetland Pony / Q1935178
# Ameriketako Estatu Batuetako indigenak

Ameriketako Estatu Batuetako indigenak, native American (amerikar indiarra) izenez ere ezagunak, Ameriketako Estatu Batuetan bizi diren amerindiar hizkuntzak hitz egiten dituzten talde etniko amerindiarrak dira, beren bizimodu eta kopuru sozioekonomikoagatik bereizten direnak. Estatu Batuetan estatu federalean onartutako 570 tribu indigena baino gehiago bizi dira, eta horietatik erdia inguru indiar erreserbekin lotuta daude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49297
* Multimedia: Native American people of the United States / Q49297
# Ameriketako Estatu Batuetako konderriak

Ameriketako Estatu Batuetako konderriak Ameriketako Estatu Batuetako azpibanaketa administratiboa da. Estatu bakoitzak hainbat konderri ditu. Konderri bakoitzak bere hiriburua du eta bertan konderriko epaitegiak eta administrazioa daude.
Konderri hitza, 48 estatuetan erabiltzen da bakarrik. Alaskan borough (auzotegia) hitza erabiltzen da eta Louisianan parish (parrokia) hitza.

## Konderrien zerrenda estatuen arabera

| 254 - Texas 159 - Georgia 134 - Virginia 120 - Kentucky 115 - Missouri 105 - Kansas 102 - Illinois 100 - Ipar Carolina 99 - Iowa 95 - Tennessee | 93 - Nebraska 92 - Indiana 88 - Ohio 87 - Minnesota 83 - Michigan 82 - Mississippi 77 - Oklahoma 75 - Arkansas 72 - Wisconsin 67 - Pennsylvania | 67 - Florida 67 - Alabama 66 - Hego Dakota 64 - Louisiana 64 - Colorado 62 - New York 58 - Kalifornia 56 - Montana 55 - Mendebaldeko Virginia 53 - Ipar Dakota | 46 - Hego Carolina 44 - Idaho 39 - Washington 36 - Oregon 33 - Mexiko Berria 29 - Utah 27 - Alaska 24 - Maryland 23 - Wyoming 21 - New Jersey | 17 - Nevada 16 - Maine 15 - Arizona 14 - Vermont 14 - Massachusetts 10 - New Hampshire 8 - Connecticut 5 - Rhode Island 5 - Hawaii 3 - Delaware |

## Ikus, gainera

* Ameriketako Estatu Batuen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47168
* Multimedia: Counties of the United States / Q47168
# Ameriketako Estatu Batuetako zinema

Ameriketako Estatu Batuetako zinemak , askotan eta metonimiaz Hollywood deitua (Los Angeleseko barrutia dela eta), XX. mendearen hasieratik eragin sakona izan du industria zinematografikoan. 1917 eta 1960 artean sortutako Hollywoodeko zinema klasikoak egungo filmen ezaugarriak finkatu zituen. Lumière anai frantziarrak zinema modernoaren sortzaileak baziren ere, estatubatuar zinemak industria nagusia sortu zuen eta urtero 800 film baino gehiago ekoizten ditu.
Hollywoodeko ekoiztetxe nagusiek munduko film arrakastatsuenak egin dituzte: The Birth of a Nation (1915), Gone with the Wind (1939), The Ten Commandments (1956), The Sound of Music (1965), Jaws (1975), Star Wars (1977), E.T. the Extra-Terrestrial (1982), Jurassic Park (1993), Titanic (1997), The Dark Knight (2008), Avatar (2009), The Avengers (2012) edota Star Wars: The Force Awakens (2015).

## Erreferentziak

* ↑ Bordwell, David; Staiger, Janet; Thompson, Kristin. (1985). The Classical Hollywood Cinema. New York: Columbia University Press,.
* ↑ History Channel. The Lumière Brothers, Pioneers of Cinema. .
* ↑ unesco.org

## Kanpo estekak

* Datuak: Q380675
* Multimedia: Cinema of the United States / Q380675
# Ameriketako Estatu Konfederatuak

Ameriketako Estatu Konfederatuak, CSA, Konfederazioa edo Estatu Konfederatuak izenez ere ezaguna (ingelesez, Confederate States of America), Gerra Zibilean borrokatutako herrialdeetako bat zen. AEBetatik independentzia aldarrikatu zuten 1861ean, eta lau urteko gerraren ondoren, 1865ean batasunera itzuli. Herrialde hartako hegoaldeko 13 estatuk —Hego Carolina, Mississippi, Florida, Alabama, Georgia, Louisiana, Texas, Virginia, Arkansas, Tennessee eta Ipar Carolina:Kentucky eta Missouri ere sartu ziren, baina AEBek beren lurraldeentako gehiena kontrolpean eduki zuten— osatu zuten herrialde berria, iparraldekoen aurkako gerran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q81931
* Multimedia: Confederate States / Q81931
# Amagoia Mujika Telleria

Amagoia Mujika Telleria (Usurbil, 1979), kazetaria, editorea eta iritzi zutabegilea da. Bereziki lan egin du Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoen inguruan antolatutako Bizipoza elkartearekin, lan didaktiko pedagokikoak argitaratzen.

## Erreferentziak

* ↑ Jardunaldiak | bizipoza. (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
* ↑ EIMA. «Egile-bilaketaren emaitzak: Mujika Telleria, Amagoia» eimakatalogoa.eus (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118455484
* Multimedia: Amagoia Mujika Telleria / Q118455484
# Amagoia Mujika Tolaretxipi

Amagoia Mujika Tolaretxipi (Andoain, Gipuzkoa, 1971) Euskal Herriko kazetari euskalduna da. BERRIA egunkariko zuzendariordea da 2019. urteaz geroztik, eta zuzendaria 2023ko uztailaren 1etik aurrera, Martxelo Otamendiren ordez.
Kazetaritza lizentziaduna da Mujika, eta eskarmentu handia du. Praktikak Euskadi Irratian egin zituen, eta gero Aiurri aldizkarian aritu zen. 1995ean hasi zen Euskaldunon Egunkaria-n lanean, eta hura itxi arte aritu zen bertan, Agenda, Gizartea, Politika eta Kultura sailetan. Egunkaria-ren itxieraren ondoren, Egunero-n aritu zen lanean, 2003ko ekainaren 21ean BERRIA argitaratzen hasi zen arte. Hogei urte hauetan BERRIAko erredakzioan aritu da, Mundua eta Webgunea sailetan eta lurraldeetako Hitzetako arduradun. Donostiako Musika Hamabostaldian ere aritu zen lanean denbora batez, komunikazioan.
Erredakzioko zuzendaritza taldean sartu ondoren, 2019. urtetik BERRIAko zuzendariordea izan da Mujika. Iaz, Ukrainako gerra hasi berritan, herrialde horren eta Poloniaren arteko mugara joan zen berriemaile. Aurretik nazioarteko beste gertaera garrantzitsu batzuetan ere izan da berriemaile berezia; besteak beste, Kataluniako erreferendumean eta Hugo Chavez hil osteko Venezuelako lehen hauteskundeetan, 2013an.

## Erreferentziak

* ↑ «Amagoia Mujika izango da BERRIAko zuzendaria, Martxelo Otamendiren ordez» Berria (Andoain: BERRIA egunkaria) 6.195 2023-06-03 ISBN SS-0662/03. (Noiz kontsultatua: 2023-06-03).
* ↑ «Amagoia Mujika: "Erronka handia da Berriako zuzendaritza hartzea, baina ilusioarekin helduko diot"» EITB 2023-06-03 (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
* ↑ Mujika Tolaretxipi, Amagoia. (2023-06-04). «Amagoia Mujika Tolaretxipi-k berrian idatzitako artikuluak» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
* ↑ Ordoñez, Jon; Iraola, Arantxa. (2023-06-04). «Amagoia Mujika Tolaretxipik hartuko du Martxelo Otamendiren tokia» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
* ↑ Berria. (2023-06-04). «BERRIA, Ukraina eta Polonia arteko mugan» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
* ↑ Mujika, Amagoia. (2023-06-04). «"Inbasioa" leporatu dio Ukrainak Errusiari, eta bilera bat eskatu dio NBEren Kontseiluari» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
* ↑ Mujika, Amagoia. (2023-06-04). «Jendeak abiatu du prozesua» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
* ↑ Mujika, Amagoia. (2023-06-04). «Chavezen itzalpean, kanpainaurre gogorra hasi dute Venezuelan» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).

## Ikus, gainera

* Berria
* Euskaldunon egunkaria

## Kanpo estekak

* Amagoia Mujikak berrian idatzitako artikuluak (800 baino gehiago). Berria.eus
* Amagoia Mujikak Euskaldunon Egunkarian idatzitako artikuluak (700 artikulu). Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka. Berria.eus
* Datuak: Q118455539
* Multimedia: Amagoia Mujika Tolaretxipi / Q118455539