# Banako

Banakoa, beraz, pertsona, espezie bateko organismo bakoitza edo objektu jakin bat da. Pertsonei buruz, gizabanako hitza erabiltzen da. Terminoa, maiz, filosofian, biologian eta zuzenbidean, hainbat adiera bereiziekin erabiltzen da. Filosofian, gizabanakoa subjektibitotasun, erabakimen aske eta indibidualismo gaietarako oinarriko kontzeptua da, eta ontologiarekin ere loturik dago, banakoak bat bereizi baten existentzia dakarrelako. Biologian eta estatistikan, ikertzen diren espeziearen aleetako bakoitza da banakoa.

## Batasuna eta aniztasuna arlo indibidualean

Hizkuntzarekiko hurbilketa ondo datorkigu ἄτομος kontzeptu grekotik hartuz gero.
Mario Bunge-ren aburuz, funtsezko banakoa, jabetzarena (logika) bezala, definiziorik onartzen ez duen kontzeptu primitiboa da, eta edozein gauza zehazteko oinarria da; Beraz, sistema elemental baten baliokidea da. Sistema kontzeptuala baldin bada, orduan, oinarrizkoa ez da banakoa, konstruktua baizik.
Filosofian, teoria batzuetan behintzat, gizabanakoa izango da edozein motatako gizaki arrazionala, hau da, arrazionaltasun-gaitasuna duena, pentsamendu-teoriak eta metafisika eratzeko oinarri gisa.

### Indibidualtasuna eta indibidualizazio-printzipioa filosofia klasikoan eta Erdi Aroan

Platonek 'Gizon' gizabanakoari deitzen dio. Platonen gizakia metafisikoa da, eta gorputz eta arima batetik abiatuta osatzen da, gorputza arimaren kartzela dela ulertuz; hobeto azalduta dago orga hegodunaren alegoriarekin. Harentzat, gizabanakoa dualtasuna da, eta bizi den denbora arima gorputzean dagoen denbora da, eta arima gisa bizitzen jarraitzeko askatzen duena. Platonen aburuz, gorputza, atomoz osatutako materiala denez, mundu fenomenikoari dagokio, eta, beraz, atomismo kaotikoa; gizakiaren banakotasuna, unitate gisa, arimatik dator funtsezko forma gisa.
Aristotelesek gizabanakoa eta gizakia materia eta formaren arteko nahasketa bat bezala ulertzen du, hori Aristotelesen hilemorfismoaren teoriaren arabera, gizabanakoa izatea da, eta ousia prote (lehen gaia) gisa izendatzen du. Aristotelesen arabera, mundua substantziaz osatuta dago, eta metafisiko guztia substantziatik abiatuta egiten da. Substantzia hori munduaren funtsa da. Izakia esentzia eta forma horretatik abiatuta zegoen osatuta; horregatik da gizabanakoa lehen materia dela.
Zizeronek individuus eta dividuus terminoak erabiltzen zituen.
Seneka: qaedam separari a quibusdam non possunt, coharent, individuae sunt (Elkarri lotuta dauden (koherentea) eta elkarrekin banandu ezin diren gauza batzuk banakakoak dira).​ Banakoa, beraz, edozein entitate da zatiezina izateagatik, nahiz eta zatiz osatuta egon. Zuhaitz bat edo gizon bat bezain harria da gizabanakoa.
Porfirio: τὰ ἄτομα = τὰ καθ’ ἕκαστα. Atomikoa dena zerarekin identifikatzen du, eta hori da, berez, 'errepikaezina' dena, 'bakarra' izatearen zentzuan, identitate bati komeni zaiona, Sokrates moduan.​ Hala, harri batek zuhaitz bat edo gizon bat bezain banakoa izaten jarraitzen du? Harria zatitzen badugu, berez 'harria' izateari uzten dio? ; Orain, 'berez', bi gizabanako dira? Zer gertatzen da zuhaitzari adar batzuk mozten badizkiogu? Harriarekin bezala da? Ez dezagun ezer esan gizon batengana jotzen badugu! Baina noiz uzten dio bere burua izateari?
Boeziok hiru adiera bereizten ditu:
* Unitatea izateagatik zatitu ezin denagatik esaten da.
* Esaten da ezin dela zatitu sendotasun fisikoarengatik, nahiz eta zati espazialak behintzat badituela egiaztatu. Diamantea jartzen du adibide gisa.
* Beste gauza batzuez predikatu ezin daitekeenaz esaten da: Sokrates.
Boezioren lehen zentzuak gizabanakoa zentzu orokorrean tratatzen du unitate material zein erreal bati dagokionez. Hala ere, azaldu gabe gelditzen da nola 'banakako unitateen' konposatua 'gizabanakoa' izan daitekeen eta ez asko. Noiz da harea-ale bat pila bat? eta noiz uzten dio pila batek piloa izateari 'hondar-ale' izateko? Noiz osatzen dute zelula-talde batek ehun bat, organo bat, izaki bizi bat?
Bigarren zentzua errealitate fisikoko zentzu materialean soilik aplikatzen da, baina errealitate fisikoa zatitzen bada, gizabanakoa izateari uzten dio berehala edo bakarrik egoera jakin batzuetan? Zein dira egoera horiek? zatitzen den harri bat bi harri dira orain; baina adar bat mozten zaion zuhaitz bat ez dira bi zuhaitz. Zatitzeko zailtasunaren araberakoa da soilik?
Eta hirugarrena zentzu logikoan aplikatzen da, Aristotelesek lehen azaldutako substantzia gisa definitzen zuen horretan.
Azken batean, Boeziok, azken erromatarrak, Erdi Aroko kristauen greziar idazkien iruzkingile nagusia izatera pasatu zenak, gizabanakoaren kontzeptu argia baino arazo gehiago planteatzen dituen gizabanakoaren kontzeptua transmititzen du.
Erdi Aroko eskolastikoek sakon aztertu zuten kontzeptu hori, indibiduazio printzipioaren ikuspuntutik.
Indibiduum vagum delakoa bereizi zuten, hau da, edozein gizon, edozein mahai, edozein gauza espezie beraren barruan halakotzat jotzen ez den unitate gisa;​ hala erabiltzen du Tomas Akinokoak (S. Theol. I, q.XXX-4), eta unitate kontzeptual logiko baten erreferentzia da.
Errealari dagokionez, indibiduazioa materiaren bidez egiten dela pentsatu zuten, materia signata quantitate, eta horrek arazo metafisiko larriak sortzen ditu. Indibiduum vaguma espezie bereko gainerakoetatik bereizten da eskolastikoek aintzat hartu zituzten banakako zazpi nota indibiduanteengatik: forma, irudia, locus, tempus, stirps (estirpe, herentzia edo enbor familiar gisa), aberria, nomen, forma edo propietate espazial eta enpirikoei, eta horregatik materialak, erreferentzia egiten diena.
Baina, bestalde, metafisikoki, gizabanakoa, berez, esentzia baten arabera eratzen da, funtsezko printzipio gisa; beraz, forma unibertsalak osatzen du gizabanakoa, espezie baten banakoa den aldetik. Horrek garrantzi berezia du gizakiaren arima espiritualaren kasuan, banakakoa izan behar baitu eta ez materiala (gizabanako bakoitzak bere arima du, Jainkoak sortua); baina, aldi berean, arima horrek unibertsala izan behar du, gizakiak, espezie gisa, duen printzipio formala baita. Nola liteke indibiduazioa, zeinak gizakia funtsezko eran eratzen duen, gauza ororen materia komunak sortzea?
Duns Eskotoren aburuz, gizabanakoaren nozioak bi printzipio desberdin behar ditu: espezie gisa duten izaera komuna, eta beren izaki indibiduatzailea, zeinen artean ez dagoen bereizketa errealik formala baizik. Indibiduazioa funtsezkoa da, eta eduki material edo enpirikoetatik independentea.

### Banakotasuna Aro Modernoan

Aro Modernoan, Porfirioren zentzua onartzen da, eta 'berdin-berdina', 'hau', 'gauza hau', 'izate zehatz hau' gisa hartzen da.
'Indibidualtasuna' eta 'indibiduala' norberaren predikatuen subjektu gisa ezagutzen den identitatearen nozio abstraktua da:
* funtsezko ezaugarri gisa
* edo substantzia baten moduak.
Hori da Port-Royalen logikaren interpretazioa.
Kontzeptu hori arrazionalistek eta enpiristek onartu zuten alde handiak izan arren.

#### Arrazionalistak

Descartesek, banakoen elementuetatik erabat bereiziak ziren bi ordena ulertu zituen: Hedapenaren ordena osatzen duten elementu materialak (res extensa) eta pentsamenduaren ordena osatzen duten elementu edo unitate espiritualak (res cogitans). Horren osagarri, Descartesek eta beste filosofo batzuek gizakia ('erreala' eta 'egiazkoa') gorputzaren eta arimaren arteko dualtasun gisa sumatzen dute.
Spinozak banakotasuna disolbatzen du osotasunarekiko erlazioan, substantzia bakar baten modu gisa, Jainkoa: sive Deus sive Natura; pluraltasuna itxurazkoa da, baina ez erreala; beraz, indibidualtasun edo gizabanako bakarra dago, substantzia bakarra, hau da, monismo panteista.
Nozio hori Leibniz-ek erabili zuen, baina errealaren azken unitateari aplikatuta; monada ordena bakar gisa erabili zuen mundua eratzeko monaden elkarren segidako koordinazioetan eta mendekotasunetan (Jainkoak aurrez ezarritako harmonia), eta filosofia modernorako urratsa adierazten du.​
Leibnizek norbanakoaren berezitasuna adierazten du, monada, eta, besteekiko, kanpo-harremanak baino ez; Jainkoak harmonikoki ezarritako harremanak.​ Horregatik, Jainkoan, nozioa osoa duenarentzat, ez dira izatezko egiak existitzen, baizik eta dena behar bezala gertatzen da arrazoizko egia gisa.
Wolff-en ustez, indibiduala espeziearen nozioak eta zenbakizko diferentziak erabat zehaztutako izaki bat da.​ Horrek gogora ekartzen digu zer alde dagoen Aristotelesen 'formetan parte hartzea' logika klasikoaren eta Port-Royalen logikaren 'nozio eta atributuen' artean.

#### Enpiristak

Enpiristek, berriz, banakoa emandakoa bezala adierazi zuten, eta, beraz, oinarrizko pertzepzioa izan zen ideia sinple edo datu murriztezin gisa norberaren kontzientziaren esperientzian.

#### Kritizismoa

Kant-en aburuz, indibidualtasuna kategoria desberdinak aplikatzearen eta horiek agertzearen emaitza da, nahitaez, esperientzia fenomenikoaren intuizio hautemangarriari lotutako irizpenetan, eta, beraz, espazio/denbora tarteari lotuta:
| EPAIA | MAILA |
| Errealitatea |
| Singularra | Totala |
| Kategorikoa | Inherentzia eta biziraupena |
Indibiduala, azkenean, 'fenomeno-unitate' bat da, errealitatearekin duen erlazioa airean uzten duena, bada, 'pertzepzio transzendental' gisa niaren jardueraren emaitza baita.

### Arazoak

* Alderdi ontologikoan: indibiduazioaren printzipioa eta identitatearen arazoa, eta oinarrizkoaren zehaztapena.
* Alderdi logikoan: 'norbanakoaren kontzeptuaren' arazoa, ezinezkoa dena.
* Ezagutzari dagokionez: Indibiduala dena kontzeptualki ezagutu ezin denez, ezagutza intuitibo eta ulergarria izateko aukera baino ez du eskaintzen, predikatu gisa agertzen diren propietateak zerrendatuz. Unitate gisa, izen berezi batez 'erakutsi' edo 'adierazi' baino ezin daiteke egin.

## Gizonarekiko erreferentzia

Indibiduoa, gizakiari aplikatutako banaezin unitatea den aldetik, elkartutzat hartzen da:
* Arima baten araberako unitate berezi baten ideiari; espiritu hori, arrazionala izateagatik, pertsona da.
* Gogamen jakin baten bizi-funtzio gisa definitutako adimena duen izakia izatea.
Gogoeta horietatik abiatuta, gizabanakoaren kontzeptuak, hala nola 'Ni', 'Ego', 'pertsona', teoria eta gogoeta ugari sortu ditu, eta garrantzi berezia du indibidualismoak.

## Filosofia garaikidea

Indibidualaren arazoak arazo larriak ditu. Pentsalari batzuek indibidual, singular eta partikularrari buruz egiten dituzten planteamendu zehatzenetako batzuk besterik ez ditugu azpimarratuko:
* Izen berezien arazoa:
** Zer esan nahi du horrek? Ba al dute esanahirik?
** Esanahirik ez badute, propietateen disjuntzio inklusiboaren bidez deskriba daitezke?
Filosofiako Oxford Entziklopediaren arabera, indibiduazioa hau dela uste du:
* Zerbaitetako bat osatzen duena
* eta ezarritako irizpide baten arabera zerrendatu daitekeena.
Norberak (indibiduoa) harreman estua du genero edo espezie batek, klase natural edo klase logiko gisa, bere ezaguerarako duen aniztasunarekin, kontrukto gisa zein gauza gisa, hau da, gizabanako erreala.
Batak, gizabanako gisa nabarmentzeko, elementu bereizgarria izan behar du multzo batean, elementu nulutik desberdinduz.​ Baina multzoaren definizioak propietate (logika) bat eskatzen du, klase gisa, esperientzia-eduki gisa edo aurretiazko teoria baten axioma kontzeptual gisa.
Esperientzia arruntean, intuitiboki, indibidual nabaritzat ageri dena 'hau' gisa baino ezin da adierazi, eta, hizkuntzaren erabilera arruntean, hitz batez, izen propioz edo eduki unibertsaleko kontzeptu logiko batez izendatzen da:
Jasotako unitateak zenbaki gisa zenbatu ahal izateak, nahiz eta gizabanako gisa 'seinalatzeko' aukera ematen digun, ez digu beti indibidualtasunaren kontzeptu logikoa lantzea ahalbidetzen aldez aurretik unitate-irizpide gisa ezarrita dugun ordenaren arabera.
* Indibiduoa 'elementu sinple' bat bada, ezingo dugu elementu hori 'zer den' adierazi, ezin baitugu predikatu gisa bere identitatea adierazten duen kontzeptu orokorrik eduki.
Beraz, Filosofiako Oxford Entziklopedia gehitzen du: Denbora jakin batean zenbat X dauden zehazteko printzipio berezirik ez dagoenean, esan daiteke X-ak ezin direla indibiduatu.
Horrek behartzen gaitu konta daitekeen erreferentzia-sistema bat ezartzera, hau da, zenbakitzera X kontsideratzen duguna eta X-ak X ez direnetatik bereiztera.
Egoera zail horretan aurkitu ziren fisikari eta matematikari neopositibistak, Russell, Whitehead eta Vienako Zirkulua, oinarrizko atomoak unitate zatiezin gisa desagertzen joan zirenean eta oinarrizko uhin-partikulak gero eta gehiago sortzen ziren zatiezinenak eta banakakoak fisikan sortzen ziren fisika batean, non oinarrizko indibidualtasuna desagertu egiten den aldez aurreko kontzeptu-logiko batzuei erantzuten dieten esperimentazioen atzean, zeinak aldez aurreko kontzeptu-logiko batzuei dagozkien errealitate unitario zenbatezin batzuei baino gehiago.
Aldez aurreko kontzeptu logiko horiek teoria batzuen produktuak dira, errealitatea teknika eta metodologia egokien arabera moldatzen saiatzen direnak, eta ez diote beti, inola ere, men egiten indibiduala izan daitekeen kontabilitate-unitate bati.
Bestalde, Gödelen teoremaren ondoren, Multzoen Teoriaren ustezko perfekzio matematikoa galtzeak amaiera eman zion Hilberten formalizazio matematikoko programa formalistari, bai eta Brouwerren intuizioari ere. Fisika kuantikoan, jada ez da beharrezkoa indibidualitateak kontatzea.
Aritmetika eta matematika, azken batean, arrazoimenaren dinamikak jakintza bilatzeko duen gaitasun zabaltzailearen mende daude, ezagutza jakin bat gainditzen denean edo hala izan denean. Zientziak, (Popper), ez du egiak ezartzen, baizik eta egiazkoari buruz izan daitezkeen ezagutzak zabaltzea. Arrazoimenaren logika zabalagoa eta sortzaileagoa da edozein sistema logiko-matematiko baino; betiere, etorkizunean handitzeko bidean. Askoz lehenago Bachelard-ek idatzi moduan:
| « | Aritmetika ez da, ezta geometria ere, arrazoi aldaezin baten promozio naturala. Aritmetika ez dago arrazoian oinarritua. Arrazoiaren doktrina da oinarrizko aritmetikan oinarritua dagoena. Kontatzen jakin aurretik ia ez genekien arrazoia zer zen. Oro har, izpiritua jakintzaren baldintzetara makurtu behar da. | » |
| Bachelard. ||
Autoreetan, nominalismoaren zentzu berri bat mantentzen da, hala nola Nelson Goodman edo Quineengan, ontologikoki entitate zehatzak bakarrik onartzen dituztenentzat, hau da, gizabanakoak; errealitate zehatzak baino ez daude. Entitate abstraktuak, klase logikoak edo kontzeptuak, izan ere, horiekin jarduteko baliabide logikoak baino ez dira.
Godelek ez du hala pentsatzen:
| « | «Egia da matematikaren oinarriekiko interesa Vienako Zirkuluarekin izandako harremanen bidez sortu zela, baina nire emaitzen ondorio filosofikoak haiek eragiten dituzten printzipio heuristikoak bezain positibistak edo enpiristak ez diren guztiak dira... Errealista kontzeptuala eta matematikoa izan naiz 1925etik, gutxi gorabehera. Inoiz ez dut tesirik mantendu matematika hizkuntzaren sintaxia denik; aitzitik, tesi hori, edozein zentzumen arrazoizkoetan, nire emaitzekin ezeztatzen ahal da». | » |
| Gödelek Grandjean jaunari zuzendutako gutuna, 1975ean. ||
Peter Frederick Strawson-ek idatzia da gizabanakoei eta haien indibidualizazioari buruzko lan ezagun bat. Hizkuntzari dagokionez, edo norbanakotasun partikular bati buruz ari gara izen propio baten bidez edo propietateak barneratzeko disjuntzio baten bidez, zeinen erreferentea problematikoa izan baitaiteke; izan ere, klaseek, propietate horietako gizabanako posibleen eta mundu ezberdin posibleen deskripzio gisa, nekez saihesten dituzte erreferentziako anbiguotasun guztiak.
Hala, bada, arazoa da nola identifika daitezkeen norbanako partikularrak, baldin eta ez bada:
* Adierazpenagatik: zuzenean esperientzian, «hatzarekin 'hau' adieraziz», edo izendapenagatik, indibiduazio hori ezaguna den esperientziari izen propioa emanez.
* Erreferentziengatik: bai emandako izen propioaren transmisioaren bidez, bai haren deskribapenaren bidez, propietateak barneratzeko disjuntzioz (funtsezkoak edo ez-funtsezkoak), erreferentzian anbiguotasun oro saihestuz.
Beraz, gizabanakoei buruz hitz egiteko moduak ikertu behar dira.
Problematika horrek gogamenaren jarduera kognitibora eta unitate esanguratsuak eta horien semiosiak hautematera garamatza. Horien bidez, hizkuntzaren erreferentziari eta erabilerei dagozkien ebidentziak ezartzen ditugu, bai hizkuntzaren erabileran eta definizio arruntean, bai zientziaren ezagutza sakonenean.

#### Objektibismoa

Objektibismoak gizaki oro entitate independente eta subiranotzat hartzen du, bere bizitzarako eskubide besterenezina duena, bere izaera arrazionaletik datorren eskubidea. Beraz, gizarte zibil bat, gizakien arteko elkarte-, lankidetza- edo bizikidetza baketsu forma, norbanakoen eskubideak onartuz soilik lor daiteke, eta talde batek, berez, bere kideek duten eskubide indibidualak baino ez ditu. Banakako eskubideen printzipioa da talde edo elkarte guztien oinarri moral bakarra. Eskubideak emakume batek edo gizon batek bakarrik izan ditzakeenez, 'eskubide indibidual' esamoldea erredundantzia bat da (gaur egungo kaos intelektualean argitasun handiagoa izateko erabili behar dena), baina 'eskubide kolektibo' esamoldea kontraesana da. Banakako eskubideak ez daude bozketa publikora lotuta, gehiengo batek ez du gutxiengo baten eskubideen aurka bozkatzeko eskubiderik, eskubideen funtzio politikoa gutxiengoak gehiengoen abusutik babestea baita: Ayn Rand-en arabera, «Munduko gutxiengorik txikiena gizabanakoa da. Gizabanakoaren eskubideak ukatzen dituen edonork ezin du gutxiengoen defendatzailea denik alegatu».

## Indibidualtasuna eta indibiduoa

Bestalde, Zubirik, filosofiaren eremutik, singulum eta indibiduo, stricto sensu, bereizten ditu.
Lehena izaki berezia da, baina gizakia, nahitaez, indibiduo stricto sensu da.
Ferrater Morak indibidualtasun mailak ezartzen ditu, hein handi batean gradu hautemangarriak direnak. Beraz, zenbait modutan esan daiteke zerbait 'gizabanako edo indibiduoa' dela.
Paul Ricoeur-ek, berriz, idem identitatea (bera) eta ipse identitatea (bere burua) bereizten ditu. Lehenengoak zenbaki-identitatearekin du zerikusia (iraupenean, denboran etenik gabe irautearekin). Bigarrena nortasun narratiboa da, nortasun-aldaketak onartzen dituena alteritatearen beharrean oinarritzen delako, bestearen beharrean.
Biologiak norbanakoaren eta espeziearen arteko harremanean jartzen duen 'banakotasuna' ulertzeko modu hori babesten du, alde batetik eboluzioaren subjektua espezie biologikoa baita. Baina, era berean, bizitzaren erreinuan, materiaren antolamendu konplexu gisa, norbanakoa funtzio batez definitzen da: gene, ehun, organo eta abarretatik.
Era berean, antropologiak, soziologiak bezalaxe, 'gizabanakoa' harreman-sistema baten barruan kokatzen du.
Gizabanakoa, logika silogistikoan gertatzen zen moduan, subjektu logiko izateari uzten dio erlazio baten elementu isolagarri gisa. Sistema materialaren, organikoaren, gizarte-kulturaren barruan gertatzen da 'indibidualizazioa', non sistema edo nortasun bakarraren barruan unitate bat garatzen baita indibiduo stricto sensu eta pertsona gisa.

## Ikus, gainera

* Pertsona
* Existentzia
* Ebidentzia
* Lehen mailako logika
* Sistema
* Metahizkuntza
* Zientzia

## Erreferentziak

* ↑ átomo = zatiezina
* ↑ Mario Bunge, Diccionario de filosofía, México, Siglo XXI, 1999, p. 40.; Mario Bunge, Treatise on basic philosophy. Volume 3. Ontology I: The furniture of the world, Dordrecht, D. Reidel Publishing Company, 1977, 158. or.
* ↑ Mario Bunge, Treatise on basic philosophy. Volume 1. Semantics I: Sense and Reference, Dordrecht, D. Reidel Publishing Company, 1974
* ↑ Timeo
* ↑ R. Eucken-en arabera, Ferrater Mora, J.-k aipatua. op. cit.
* ↑ Séneca. De providentia, 5
* ↑ Ferrater Mora-k aipatua. op. cit.
* ↑ Anicci Manlii Severini Boethi in Isagogen porphyrii commenta. op. cit. Lib. II, 195. or.
* ↑ Cf. erref. 2. Aristotelesen logikak klase logiko unibertsal banatu gisa hartzen du gizabanakoa. Logika hori funtsezko errealitatea osatzen duen lehen substantziaren kontzeptuan oinarritzen da, eta, horregatik, oinarrizkoa eta banakakoa da, ezin baitu bere predikatuetako subjektuarena baino funtzio gehiago bete.
* ↑ Gizabanakoa (existitzen den errealitatea) eta individuum vagum bereizten dira, 'kasu berezi gisa', klase logiko batetik
* ↑ Existentzia bera ere zerizanaren predikatutzat hartzen da. Nozioa, aldi berean, bere predikatu guztien esentzia eta subjektua da identitate substantibo gisa; Jainkoaren existentzia frogatzeko argumentu ontologikoa justifikatzen duena, doktrina kartesiarrari jarraituz.
* ↑ Monadak, ekintza-batasun gisa, inkomunikazio osoan biltzen du bere jarduera; bere izatea bere predikatuetan manaiatzen den ekintza da; bere predikatuen analisiak bere izatea adierazten du. Substantzia indibidual bakoitzaren nozioa, hain zuzen ere, bere predikatuen batura da. Nahiz eta Leibnizek horietan barne hartzen dituen bai unibertsoko gainerako monadekin dituen harremanak errepresentatzen dituen monadaren barne egoera den pertzepzioa, eta bai barne egoera horren kontzientzia edo ezagutza erreflexiboa den apertzepzioa (Monadologia & 23 eta 30), non bere nortasun indibiduala eta, hala badagokio, kontzientzia gisa duen berezkotasuna ezagutzen dituen. Horrek egiten du Leibniz Descartes baino modernoago eta Ilustraziotik eta filosofia garaikidetik hurbilago, bere aniztasun panpsikistak subjektuaren filosofiarako bidea hasten baitu, idealismoetan amaitzen dena: transzendentala, Kant; subjektiboa, Fichte; objektiboa, Schelling; absolutua, Hegel
* ↑ Indibiduoen identitate eta aniztasunaren arazoaren deskribapen interesgarria, Aristotelesek, Lockek eta Leibnizen pentsamenduak aintzat hartzen dituzten desberdintasunetatik abiatuta. (Gómez Pin, V. Leibniz, desberdintasun materiala, Filosofoak eta haien filosofiak, II. liburukia. 1983. Bartzelona, Vicens-Vives. ISBN 84-316-2139-7
* ↑ « «Oso egia da subjektu berari predikatu asko egozten zaizkionean, eta subjektu hori beste inori egozten ez zaionean substantzia indibiduala deitzen zaiola.../... Gauzak horrela, esan dezakegu substantzia indibidual edo izaki oso baten izaera nozioa hain perfektua dela, ezen nahikoa baita nozio hori egozten zaion subjektuaren predikatu guztiak ulertarazteko eta ondorioztatzeko»  » [Leibniz]. Métafisika diskurtsuak,& 8,9
* ↑ Ontología § 227 y 240
* ↑ "NI", pertzepzioen batuketa gisa pentsatua, Humek zioen bezala.
* 1 2 3 Erreferentzia artikuluak, Filosofiako Oxford Entziklopedian. op. cit.
* ↑ Ikus deskribapena eta geroko beharrezko egiaren posibilitatea. Kripke, op. cit
* ↑ Kripke, op. cit.
* ↑ Rationalis natura, substantia (Substantzia indibidual arrazionala). Horixe da pertsonaren definizio eskolastikoa
* ↑ Kasu honetan, nerbio-sistema berezi baten agerpen berezi bat izatearen ondorioa da, adimendun kontsideratzen ditugun eta naturako gainerako banakoengandik bereizten duten funtzio horiek betetzeko bezain konplexua. Desberdintasun horren balorazioak unibertsoko gainerako izakien ordena desberdina markatu dezake edo ez
* ↑ Cf. Indibiduazio-printzipioa. Ikusmoldea Schopenhauer-en
* ↑ Honela proposatu zuten Russell eta neopositibistek
* ↑ « Egituraren analisia, oro har, etapaka egiten da... Etapa batean aztertu gabeko unitatetzat hartzen dena berehalako etapako egitura konplexu gisa aurkezten da.... /... Hezurrak, molekulak, atomoak eta elektroiak, bakoitza bere aldetik, helburu jakin batzuetarako trata daitezke, egiturarik gabeko unitate ez-analizagarriak balira bezala, baina ezein etapatan ez dago arrazoi positiborik kasu hori benetan dela suposatzeko. Orain arte lortutako unitaterik sinpleenak noiznahi azter daitezke. Zatirik ez dutelako aztertzeko modukoak ez diren unitateak egon behar badira, badirudi ez dagoela erabakitzeko modurik. Ez da garrantzitsua, ez baitago ezer okerrik ondoren konplexuak diren unitateetatik abiatzen den egituraren deskribapenean. Adibidez, puntuak gertakari-mota gisa defini daitezke, baina horrek ez du geometria tradizionalaren ezer faltsutzen, puntuak sinpletzat hartzen baitzituen. Egituraren deskribapen oro egiturarik gabekotzat jotzen diren zenbait unitateri buruzkoa da, baina inoiz ez da pentsatu behar unitate horiek, beste testuinguru batean, ezagutzea garrantzitsua den egitura bat izan behar dutenik.  » B.Russell. op. cit. 234. or
* ↑ Materiarekin duen harremana, gaur egun, ez da fisikoki garrantzitsua. Signata quantitate materia indibiduazioaren printzipio klasikoaren aurrean, eskolastikoen arabera, materiaren kontzeptu fisikoak gaur egun ez du zerikusirik esperientziaren zentzuarekin, gorputza-hedatua-denbora-energia ideiak erlatibitatearen teoriatik eta fisika kuantikotik oso bestelako erlazioa baitu. Zubirik, horregatik, substantziaren eta substantibotasunaren arteko bereizketa proposatzen du. Zubiri. Esentziari buruz. III. zatiko 8. kapitulua
* ↑ Haur txikiak hatz erakusleaz nahi duena seinalatzean egiten duen moduan, baina ez du nahi duen hori izendatzeko hitzik.
* ↑ Haurrak, hatz erakusleaz, 'seinalatu" egiten du nahi duena, 'nahi duen hori' zer den adierazteko modurik ez duenean. Hori horrela da objektu baten zuzeneko esperientziara garamatzan funtsezko pertzepzio gisa, Russellek eta Platonek jada Teeteton adierazi moduan: « Entzun, bada, amets bat beste amets horren ordez. Uste dut zenbaiti ere entzuna diodala gizakia eta unibertsoa osatzen duten lehen osagaiak, horrela esan badezaket, azalezinak direla; bakoitzak, bere baitan hartuta, izena eman besterik ezin duela egin, eta ezinezkoa dela beste ezer esatea, ez alde ez kontra, izatea edo ez izatea berari ematea litzatekeelako; osagaiari ez zaiola ezer gehitu behar, adierazi bakarrik nahi bada, ez dutela berak, honek, bakoitzak, honek bakarrik, honek, eta antzeko beste hitz askok ere berarekin bat egin behar, ezer finkorik ez izanik gauza guztiei aplikatzen baitzaizkie eta aplikatzen diren gauzetatik nolabait ezberdinak baitira; osagaia bere baitan adierazi beharko litzatekeela, hori posible balitz, eta berezkoa duen azalpenik balu, horren bidez beste ezeren laguntzarik gabe adieraz lekiokeelarik; baina ezinezkoa dela lehenengo osagaietako bat bera ere azaltzea, eta izena besterik ez dutelako bakarrik izenda daitezkeela. Aitzitik, osagai horien izaki konposatuei dagokienez, printzipioen konbinazio bat dagoenez, hori ere badago frogapena ahalgarri egiten duten izenei dagokienez, hau funtsean izenen elkartzetik sortzen baita; beraz, osagaiak ez dira ez esplikagarriak, ez ezagutzagarriak, sentimenezkoak baizik; konposatuak, berriz, egiazko judizio baten bidez ezagutu, adierazi eta baiets daitezke; beraz, objektu baten gainean egiazko judizio bat eratzen denean, baina azalpenetik kenduta, Izpirituak objektu horri buruz pentsatzen zuen zehazki, baina ez zuen ezagutzen, gauza baten zientziarik ez dagoelako, azalpena eman eta ulertu ezin den bitartean; baina, egiazko judizioari azalpena gehitzen zitzaionean, ezagutzeko egoeran zegoen orduan, eta zientziarako behar zen guztia zegoen. Horrela ulertu duzu amets hori ala beste modu batera?  » Platón, Lan osoak, Patricio de Azcárate-ren edizioa, 3. liburukia, Madrid 1871, 273. or.
* ↑ Indibidualtasuna bakarra kontzeptualizatu ezin denez, ulertezina da. Platonek esan zuen jada Teeteton. Horretarako, interesgarria da inkei Bartolomé de las Casas aitak kontatzen duen esperientzia Moctezumari oso izaki arraroak 'erdi gizaki mital animalia' deskribatu behar izan zionean, espainiarrak zaldi gainean, inoiz ikusi ez zutena. Edo biologoek ornitorrinkoa, ordura arte ezagututako eskema guztiak hausten zituen animalia, sailkatu nahi izan zutenean izandako zailtasunak. Umberto Eco. Kant eta ornitorrinkoa.(1999), Barcelona. Lumen. ISBN 84-376-0466-4
* ↑ EL ÍNDICE EN LA FILOSOFÍA DE PEIRCE.Armando Fumagalli. http://www.unav.es/gep/AF/Fumagalli.html
* ↑ Schrödinger, « Lehen, fisikari bati galdetzen bazitzaion zein materialez osatuta zeuden atomoak, irribarre egin, eta ihes eginez erantzungo zuen. Behin eta berriz galdetzen jarraituz gero, ea gai arrunten zati txiki aldaezin gisa, hala nola pentsamendu aurrezientifikoak irudikatzen zituenak, fisikariak erantzun zezakeen horrek ez zuela zentzu handirik, baina horrek ez zuela minik ematen. Lehen galdera 'zentzugabeak' gaur egun esanahia hartu du. Erantzuna 'Ez' kategorikoa da. Atomoak ez du bizitza arruntean materi pieza batekin lotzen dugun propietaterik primitiboena. Antzinako filosofo batzuek, kasua planteatu ahal balitzaie, esango lukete: zuen atomo modernoek ez dute substantziarik, eta forma besterik ez dira.  » op. cit. Zer da oinarrizko partikula bat? 180. or.
* ↑ "Behagarritasun" zientifikoak, esperimentu gisa, fenomenoa unitate indibidual edo sistematiko gisa objektibazioDesam baten beharra dakar inplizituki, eta horrek onartzen du lengoaia matematikoaren formalizazio baten interpretazioa izatea eta/edo interpretazio teoriko horren arabera diseinatutako aparatu teknikoen bidez ikus daitezkeen neurrien bidez, gutxienez zientifikoki eta, beraz, behin-behinean, errealitaterako egokitzat onartua izan dadin. Cf. Zientzia
* ↑ Strawson, op. cit. Kripke. op. cit
* ↑ Nola ezarri erreferentzia-irizpideak gizabanako jakin bati dagokionez? Kripkek dioen bezala, bere propietate batzuengatik 'Aristotelesen' erreferentzia ez anbiguoa aurkitzen badugu, a posteriori beharrezkoa den egia bat izango genuke, eta horrek egiari buruzko arazo zabalagoetara zabaltzen du gaia.
* ↑ Zubiri, op. cit. 164. eta hurr. or.
* ↑ Ferrater Mora. 1983. op. cit
* ↑ Paul Ricoeur. Sí mismo como otro. 1996. ISBN 84-323-0923-0. Madrid Siglo XXI
* ↑ cf. silogismo
* ↑ Último capítulo de Frank, M. op. cit. "persona y mónada"

## Bibliografia

* Aristóteles. (1994). Metafísica. Madrid. Gredos. ISBN 84-249-1666-2.
* Zubiri, X.. (1962). Sobre la esencia. Madrid. Sociedad de Estudios y Publicaciones..
* Strawson, P.F.. (1987). An essays in descriptive metaphysics. London.Methuen..
* Kripke, S.. (2005). El nombrar y la necesidad. México. UNAM. ISBN 970-32-2512-8.
* Ferrater Mora, J.. (1988). El ser y la muerte: bosquejo de filosofía integracionista. Madrid. Alianza.
* Ferrater Mora, J.. (1984). Diccionario de Filosofía (4 tomos). Barcelona. Alianza Diccionarios. ISBN 84-206-5299-7.
* Ferrater Mora, J.. (1983). De la materia a la razón. Madrid. Alianza Editorial. ISBN 84-206-5299-7.
* Congreso Español de Estudios Clásicos. Unidad y pluralidad en el mundo antiguo. Actas del VI Congreso Español de Estudios Clásicos: (Sevilla, 6-11 de abril de 1981) / Sociedad Española de Estudios Clásicos. 1983. Madrid. Gredos.
* Díaz Muñoz, G. Zubiri, Lakatos y la crisis gödeliana del fundamento matemático. The Xavier Zubiri Review, Volume 2, 1999, pp. 5-26.
* Honderich, T. (editor).. (2001). Enciclopedia Oxford de Filosofía. Madrid. Anaya. Tecnos ISBN 84-309-3699-8.
* Stein Murray.. (2007). El principio de individuación: hacia el desarrollo de la conciencia humana. Barcelona. Luciérnaga.
* Nicol, E. El principio de individuación. Dianoia: anuario de Filosofía, ISSN 0185-2450, N.º. 15, 1969, págs. 115-140
* Frank, M.. (1995). La piedra de toque de la individualidad. Barcelona.Herder. ISBN 84-254-1884-4.
* Anicius Manlius Severinus Boëthius. (1906). In Isagogen Porphyrii commenta. Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum. MDCCCCVI. Editum consilio et impensis Academiae Litterarum Cesareae Vindobonensis, vol. XXXXVIII. Vindobonae F. Tempsky – Lipsiae G. Freytag..
* Russell, B.. (1982). La Evolución de mi pensamiento filosófico. Madrid. Alianza Editorial. ISBN 84-206-1605-2.
* Schrödinger, E.. (1975). ¿Qué es una ley de la naturaleza?. México. Fonde de Cultura Económica..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q795052
* Multimedia: 1 person / Q795052