OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hygrophorus pustulatus

Hygrophorus pustulatus Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, grisetik gris-arrexkara, erdian ilunagoa, puntutxo txiki beltzaxka-arre kolorekoekin apaindua, nabarmenagoak erdirantz, likatsu samarra, hasieran ganbila, gero laua, batzuetan titi antzekoarekin eta gainera hondoratua, ertza bihurgunetsua, mehea.
Orriak: Zuriak, edo zuri-gris kolorekoak, lodi samarrak, zabal, ondoan zainekin elkartuak, itsatsitik dekurrenteetara.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 0,8 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, okerra, zurixka, kolore distiratsukoa, gris-oliba antzeko-beltz koloreko pikorrekin.
Haragia: Zuria, zapore gozokoa, usaingabea.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko “phoréo”-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Pustulatus epitetoa berriz latinetik dator, pustulaz estalita esan nahi duen “pustulatus” hitzetik.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Kolore grisaxka duten Hygrophorus-en taldekoa da.

## Sasoia eta lekua

Irailean eta urrian. Taldeetan. Koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa (batez Alpeak ere), Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 341 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Hygrophorus pustulatus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76922
* Multimedia: Hygrophorus pustulatus / Q76922
# Hygrophorus queletii

Hygrophorus queletii Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, ganbila gero lautua, titi pixka batekin, hondoa eta ertza zurixkak, lihazkiekin eta haragi-herdoil koloreko orbanekin erdigunean nabarmenagoak eta geruza ezkatatu batekin.
Orriak: Lodiak, zabal, zuriak, hori-urdin koloreko islekin edo baita denak horixkak ere; dekurrenteak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: 4 eta 5 cm bitarteko garaierarekin eta 0,6 eta cm 1 bitarteko diametroarekin. Oinarrian mehetua, zuria, leunerako joerarekin, furfurazeoa, betea.
Haragia: Zuria, horia kapelaren ertzean, usaingabea eta zaporegabea.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko “phoréo” tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Queleti epitetoa berriz pertsona izenetik dator. Lucien Quélet mikologo frantziarraren omenez.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Hygrophorus niveus delakoaren antzekoa da, baina orban gorri bereizgarri bat du kapelaren erdian. Hygrophorus leporinus espezieak ertz argia du, eta erdigunean laranja koloreko orbana du.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean. Eremu alpinoetan, leku belartsuetan, koniferoen basoetan (alertzeak)

### Banaketa eremua

Ameriketako Estatu Batuak, Alpeak, Austria, Polonia, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 447 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Hygrophorus queletii: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10529064
* Multimedia: Hygrophorus queletii / Q10529064
# Hygrophorus streptopus

Hygrophorus streptopus Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Hygrocybe fornicata var. streptopus, Hygrophorus streptopus, Camarophyllus streptopus.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Kanpai itxurakotik zabaldura, lobatua eta erradialki hautsia; zuri-gris-arrexka kolorekoa.
Orriak: Biribildu-hurbilduak, zuriak, estu samar, zain txikiz oinaren hondoari lotuta.
Hanka: 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 0,6 cm bitarteko diametrokoa. Betetik barnehutsera, leuna, normalean bihurritua.
Haragia: Zuria hur kolorez lausotua oinaren hondo alderantz; usaingabea eta zaporegabea.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko “phoréo”-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Streptopus epitetoa ere grekotik dator, jiratua, bihurritua, esan nahi duen “streptos” hitzetik eta hanka, esan nahi fuen “ pus” hitzetik, Hanka bihurritua duelako.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Zehazten oso erraza ez den onddoa da, Hygrophorus fornicatus delakoaren antzekoa.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean. Mendiko zelaietan.

### Banaketa eremua

Frantzia.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 449 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Hygrophorus streptopus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107751453
# Jainkoaren semea

    Ez nahasi Jainko Semerekin.
Jainkoaren semea ideia teologikoa da, judaismoan eta kristautasunean norbaitek Jaungoikoarekin lotura estua duena adierazten duena.
Historian zehar, hainbat agintarik aldarrikatu dute izendapena. Edonola ere, Biblian izendapena hainbat aldiz agertzen da. Itun Zaharrean, aingeruei, gizaki jainkotiarrei eta Israelgo erregeei askotan "Jainkoaren semea" diete. Itun Berrian, berriz, Adami, eta, batez ere, Jesukristo eta bere jarraitzaileei horrela diete.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]
* ↑ Muller, Friedrich. (2004). Introduction to the Science of Religion. , 136 or. ISBN 1-4179-7401-X..
* 1 2 (Ingelesez) Catholic Encyclopedia: Son of God. .
* ↑ Lk 3:38

## Kanpo estekak

* Datuak: Q472768
# Jainkoaren Itxuraldaketaren eliza (Trapagaran)

Jaunaren Itxuraldaketaren eliza Bizkaiko Trapagaran udalerrian dagoen eliza bat da. Trapagarango udaletxearen alboan dago, eta Olaso jauregitik hurbil.

## Historia

1930ean estilo neorromanikoan eraiki zen.

## Eraikina

Harrizko eraikuntza da, bere horma asko margotuta dituenak. Fatxada nagusian irekitzen diren erdi-puntuko hiru arkuak nabarmengarriak dira. Bertikaki, eliza hiru gorputzetan dago banatuta. Albokoek bi altuera eta terraza txiki bat dute. Gorputz nagusia dorreak errematatzen du. Behealea, erdi-puntuko arku bat irekitzen da. Tinpanoan arrosa-leiho bat duen beste arku handiago batez markoztatuta dago. Jarraian, oinplano karratuko dorrea altxatzen da. Gurutze batek koroatzen duen piramide-formako teilatu batez errematatuta dago. Dorrearen hormetan, barruan kanpaiak dituzten bao zuzen batzuk irekitzen dira.
* Aurrealdea.
* Kanpandorrea.
* Alboko ikuspegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25903707
* Multimedia: Church of the Transfiguración del Señor, Trapagaran / Q25903707
# Jainkoaren erregetza

Jainkoaren erregetza (grezieraz: βασιλεία τοῦ θεοῦ, basileia tou theou) edo Jainkoaren erreinua gauza guztien gaineko Jainkoaren burujabetasuna da, lurreko agintariak aurkaratuz. Adigai hau, erregetza gisa, batez ere, Mateoren, Markoren eta Lukasen Ebanjelioetan ageri da, eta, erreinu gisa, Mateoren Ebanjelioan eta Korintoarrentzako Lehen Gutunean, batik bat.

## Erreferentziak

* ↑ George Eldon Ladd, The Presence of the Future: The Eschatology of Biblical Realism, Eerdmans (Grand Rapids: 1974), 46–47.
* ↑ ik. Mt 3:2, Mt 4:17, Mt 10:7, Mt 13:31, Mt 13:33
* ↑ ik. Mk 1:15, Mk 4:26, Mk 4:30, Mk 15:43
* ↑ ik. Lk 9:2, Lk 9:27, Lk 9:60, Lk 10:9, Lk 10:11, Lk 13:18, Lk 13:20, Lk 17:20-21, Lk 19:11, Lk 21:31, Lk 23:51
* ↑ ik. Mt 11:12, Mt 21:43
* ↑ ik. 1 Ko 4:20, 1 Ko 6:9-10

## Ikus, gainera

* Kristau eskatologia
* Milenarismo
* Parusia
* Mateo apostolua

## Kanpo loturak

* Datuak: Q126363589
* Multimedia: Kingdom of God / Q126363589
# Jainkoaren hiria

Jainkoaren hiria (latinez: De civitate Dei contra paganos) hau da Jainkoaren hiria paganoen aurka, Agustin Hiponakoak 22 liburukietan idatzitako obra da. Liburuaren idazkera hamabost urte luzatu zen: 412tik 426ra. Lana Kristautasunaren apologia da. Erdi Aroko idazlan eragingarrienetako bat da, ezin besteko erreferentzia bihurtu baitzen franko karolingiarrek zein Clunyko Ordenak eta, XI. mendetik aurrera, Egoitza Santuak haien agintaritza (zilegitasuna) eta agintearen oinarriak finkatzeko orduan.

## Testuingurua

410. urtean bisigodoek Erroma hartu zuten. Kristauen artean kezka sortu zen ea inperioa desagertzekotan berarekin batera kristautasuna desagertuko ote zen. Kezka horri erantzuna eman zion San Agustinek Jainkoaren hiria liburuan. Bertan, historiaren nondik norakoa planteatu behar izan zuen.

## Liburuaren ideiak

Agustinen ustez, historiak ziklo bat osatu beharrean, hau lineala da, eta helburu jakin bat du: gertakarien atzean - Jainkoaren probidentziari jarraituz - arrazoi bat dago ezinbestez, hau da, argumentu bat du. Historia, Jainkoak gizakiaren salbamenaren alde esku hartzearen historia da. Gaitz guztiak gizakiak sortuak izan arren, Jainkoaren obra oztopatzen duten arren, denbora guztien amaieran Jainkoaren Erresuma gauzatuko da, eta gaitza betiko desagertuko da mundutik. Erromatar inperioaren erorketa posible da, baina, Jainkoaren Hiriak, Erroma desagertuta ere, biziraungo du.
Historian zehar antzezten den benetako drama bestelakoa da: Jaungoiko (Jerusalem) eta Munduko (Babilonia) hirien arteko gatazka. Historiaren amaieran, Kristo lurrera etorriko da eta bizidunak eta hildakoak epaituko ditu. Kristau zintzoak salbatuko dira eta Jainkoaren ondoan biziko dira betirako (bertan dago zoriona). Bataiatu gabe hil direnak eta bekatuez damutu ez direnak infernura joango dira. San Agustinentzat, salbatuen eta kondenatuen sailkapena Jainkoak egingo zuen, haiek jaio eta ekintza onak edo txarrak egin aurretik. Historiaren ikuspuntu honek eragin handia izan zuen mendebaldeko pentsaera modernoan. Nietzschek arbuiatu zuen gero.

## Bibliografia

* Agirre, Javier (2008): "Erdi Aroko filosofiaren sorrera. Agustin Hiponakoa" in Agustin Arrieta (koord.): Filosofiaren historia, Donostia, Elkar. ISBN 978-84-9783-403-2
* Andonegi, Xabier (2004): "Erdi Aroko Filosofia" in Joxe Azurmendi (argk.): Filosofiako gida, Bilbo, UEU. ISBN 84-8438-048-3

## Kanpo estekak

* (Latinez): Jatorrizko testua; The Latin Library.
Itzulpenak:
* (Frantsesez): La Cité de Dieu (Frantsesez)
* (Ingelesez): The City of God, Marcus Dods itzultzailea; Christian Classics Ethereal Library.
* Datuak: Q212318
* Multimedia: De Civitate Dei / Q212318
# Jainkoa bada Ipar-Mendebaldean

Jainkoa bada Ipar-Mendebaldean (gaztelaniaz Existe Dios al Noroeste ) Jorge Oteizak 1991an gaztelaniaz idatziriko olerki liburua da. 1959an eskulturak egiteari utzi zionean bere sormena literaturara bideratu zuen. Liburu honek Oteizaren bizitzaren hainbat urtetan bildutako olerkiak ditu. Edorta Kortadi arte kritikariaren arabera, liburu horren izenburuak giza gorputzean bihotzak hartzen duen kokapena aipatzen du, horren arabera Oteizaren ustetan Jainkoa giza bihotzean dago. Olerki liburu horrek haren bizitzaren azken urteetan Oteizak izan zituen kezkak erakusten ditu:
* Porrota: euskal anima berreskuratzen saiatu zen baina, haren esanetan, Eusko Jaurlaritzaren kultura politikaren erruz ez zuen lortu. Artean fede handiegia izanaz, utopian gehiegi sinetsi izanaz damu da.
* Heriotza: emazte Itziar galdu ondoren bakarrik sentitzen zen eta bizi poz gutxi zuen, hiltzeko gogoa zuela askotan adierazten du.
* Jainkoa bilatzea: bere bizitza guztian fedeari buruzko zalantza handiak izan zituen eta bere azken egunetan luzaro bilatu zuen Jainkoa heriotzaren ostean zain izango ez zuela sentitzen zuen.
Liburuaren bukaeran, Aldaketen legea. Plagioen liburuan bezala Eduardo Chillida kritikatzeaz gain Eusko Jaurlaritzak Gernikan eginiko lanak ere kritikatzen ditu. Haren ustez, bertan estetika ikertzeko laborategia sortu behar litzateke eta Eduardo Chillidaren eta Henry Mooreren eskulturak jarri izana kultura gabezia estaltzeko makillajea iruditzen zaio.

## Ikus, gainera

* Quousque Tandem...!

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12260140
# Jainkoak gorde beza lehendakaria

Jainkoak gorde beza lehendakaria Negu Gorriak taldearen abestia da, Derribos Arias taldeak egindako Dios Salve al Lendakari originalaren bertsioa (hura Ignacio Gasca Poch-ek idatzi zuen 1982an). 1991. urtean argitaratu zen Poch-en omenezko disko bilduma kolektibo batean: El chico más pálido de la playa de Gros. IZ estudioetan grabatu zen, Kaki Arkarazok ekoitzia.
Jatorrizko gazteleratik euskarara ekarriak datoz hitzak, tartean sarrera edo lelo nagusia (Jainkoak gorde beza lehendakaria / Ez dela ez rastafaria / Txistularia besterik ez da), baina hitzek gehigarriak dituzte urte haietako gobernuburu Felipe González eta François Mitterrand aipatzen direlarik. Bertsio bat da Poch-ek idatzitako abestiaren itzulpen eta inspirazio den neurrian, baina doinua oso desberdina du kantuak; punk kanta azkarra da Negu Gorriak-ena, non eta Derribos Arias-ena gehiago zen post-punk soinu bat, Joy Division-etik gertuagokoa.

## Erreferentziak

* ↑ «::: NEGU GORRIAK ::: Otras referencias» www.negugorriak.net (Noiz kontsultatua: 2020-12-22).
* ↑ «Jainkoak gorde beza lehendakaria / letras / hitzak ::: NEGU GORRIAK :::» www.negugorriak.net (Noiz kontsultatua: 2020-12-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Rayos C en la oscuridad» rayosc.blogspot.com (Noiz kontsultatua: 2020-12-22).

## Kanpo estekak

* Abestia Youtuben.
* Datuak: Q104417507
# Jainkoak ez dit barkatzen

Jainkoak ez dit barkatzen 2018ko Josu Martinez bilbotar zinema zuzendariaren film dokumentala da, Lezo Urreiztietaren bizitzan oinarrituta. Gerra eta deserriaren historia bat da, itsasoko abenturen historia bat, gertatu zirela jakin gabe gertagaitzak direla diruditen pasartez osatutako historia.
Berezia da filma, Martin Ugalde kazetariak Lezo Urreiztietari 1975ean grabatutako 35 orduko elkarrizketa batean oinarritzen da. Horrela, Lezok berak lehen pertsonan kontatzen duen historia da Jainkoak ez dit barkatzen filma. Pelikulan hainbat elementu uztartzen dira: aspaldiko argazki eta bideo historikoak, marrazki bizidunak, Martin eta Lezoren eszena antzeztuak, korritzen ari den kasetearen planoek markatzen dituzte kapitulu-banaketak...
Filma ikusi eta komentatzeko hainbat emanaldi antolatu ziren herriz-herri, 20 gutxienez.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Lezo Urreiztieta XVI. mendeko pirata bat zen, okerrez 1907. urtean jaioa. Bere bizia arriskuan jarri, eta ehunka pertsonena salbatu zuen; Euskal Herriaren askatasuna negoziatu zuen atzerritar gobernuekin; Bilbon armaz betetako 17 itsasontzi sartu zituen Gerra Zibilean; Franco akabatzear egon zen...

## Ikus, gainera

* Dokumentalak Euskal Herrian

## Erreferentziak

* ↑ «‘Jainkoak ez dit barkatzen’: 36ko Gerraz inoiz kontatu ez dizutena | Boligrafo gorria» www.argia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-02-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) Martinez, Josu. (2022). Lezo Urreiztieta: gudari de la utopía. Entrevistas con Martín Ugalde. Navarra: Pamiela ISBN 978-84-9172-274-8..
* 1 2 «PROIEKZIOAK: 'Jainkoak ez dit barkatzen’ - Info» UPV/EHU (Noiz kontsultatua: 2020-02-03).
* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Dokumental osoa on-line.
* Kritika zine.eus atarian
* Datuak: Q56808899
# Jainkoak salba beza tsarra

Jainkoak salba beza tsarra (errusieraz Бо́же, Царя́ храни́) Errusiar Inperioaren ereserki nazionala izan zen. Lehen bertsioa 1815ean idatzi zuen Vasili Zhukovskik, God save the Queen ingeles ereserkiaren musika erabiliz.
* Боже, Царя храни!
* Славному долги дни
* Дай на земли!
* Гордых смирителю,
* Слабых хранителю,
* Всех утешителю —
* Все ниспошли!
1833an, Aleksei Lvov kniaza Nikolas I.a Errusiakoarekin joan zen honek Austria eta Prusiara egin zuen bisitan, non enperadorea ingelesen ereserkiarekin agurtzen zuten. Tsarrak solidaritate monarkikoaren melodia grinik gabe entzuten zuen, eta, itzultzean, Lvovi, bere hurbileneko musikari bezala, ereserki berri bat idaztea enkargatu zion. Hau, Lvoven musikarekin eta Zhukovskiren letrarekin (aurreko bertsioan bezala), 1833ko abenduak 18an (edo 25ean beste iturri batzuen arabera) aurkeztu zen, eta 1917ko otsaileko iraultza arte iraun zuen.
| Errusieraz | Transliteratua | Euskarara itzulpena |
| Боже, Царя храни! Сильный, Державный, Царствуй на славу, на славу нам! Царствуй на страх врагам, Царь православный! Бо-о-оже, Царя храни! | Bózhe, Tsariá jraní! Sílni, Derzhávni, Tsárstvui na slávu, na slávu nam! Tsárstvui na straj vragám, Tsar pravoslávni! Bo-o-zhe, Tsariá jraní! | ¡Jainkoak salba beza tsarra! Indartsua Subiraua, Gure loriarako gobernatzen du! Etsaiak beldurtzeko gobernatzen du, ¡Tsar Ortodoxoa! ¡Jainkoak salba beza tsarra! |
Errusiar ereserkia munduko laburrenetako bat izan zen, oso erraz gogoratzekoa zen eta hiru aldiz errepikatzen ohi zen.
Ez da errusiar ereserki bezala Zhukovskiren "Errusiarren otoitza" izeneko olerki osoa hartu behar, ereserkiaren bi bertsioak dituena, baita beste ahapaldi batzuk ere.
* Боже, Царя храни!
* Сильный, державный,
* Царствуй на славу, на славу нам!
* Царствуй на страх врагам,
* Царь православный!
* Боже, Царя, Царя храни!
* Боже, Царя храни!
* Славному долги дни
* Дай на земли! Дай на земли!
* Гордых смирителю,
* Славных хранителю,
* Всех утешителю — все ниспошли!
* Перводержавную
* Русь православную,
* Боже, храни! Боже, храни!
* Царство ей стройное,
* В силе спокойное!
* Все ж недостойное прочь отжени!
* Воинство бранное,
* Славой избранное,
* Боже, храни! Боже, храни!
* Воинам-мстителям,
* Чести спасителям,
* Миротворителям долгие дни!
* Мирных воителей,
* Правды блюстителей
* Боже, храни! Боже, храни!
* Жизнь их примерную
* Нелицемерную,
* Доблестям верную воспомяни!
* О, Провидение!
* Благословение
* Нам ниспошли! Нам ниспошли!
* К благу стремление,
* В счастье смирение,
* В скорби терпение дай на земли!
* Будь нам заступником,
* Верным сопутником
* Нас провожай! Нас провожай!
* Светло-прелестная,
* Жизнь поднебесная,
* Сердцу известная, сердцу сияй!

## Kanpo estekak

* Datuak: Q478470
* Multimedia: God Save the Tsar! / Q478470
# Jainko sortzaile

Jainko sortzailea erlijioaren mitologian mundua edo unibertsoa sortu duen jainkoa da. Erlijio monoteistetan, Jainkoa, batzuetan Jaungoikoa ere deitua, naturaz gaindiko izaki gorena eta unibertsoaren sortzaile bakarra da, besteak beste judaismoan, kristautasunean eta islamean. Politeismoaren tradizioan, bestetik, jainko sortzaile izan daiteke ala ez. Erlijio henoteista batzuetan, azkenik, Jaungoiko nagusi bat egon daiteke, sortzaile nagusia, eta bigarren mailako beste sortzailea; lehenengoari bakarrik egiten zaio otoitz.

## Monoteismo

Historikoki erlijio desberdinek horrelako jainko sortu eta harengan sinistu dute.
* Antzinako Egipto
Haien historia oso luzea izan zen eta, ondorioz, haien erlijioak fase desberdinak izan zituen. Akhenaton faraoiak eta Nefertiti erreginak K.a. 1330 urtearen inguruan, Akhetaton jainko bakarraren aginduz hiriburu berri bat sortzea agindu zuten. Horrela, politeismotik monoteismora pasa zen, muga bat gaindituz. Atonismoa faraoia hil ondoren desagertu zen baina hasiera bat izan zen.
* Vedismo
Indian Rig-veda liburuan monismoaren zantzuak ikusten dira, bai Brahman (aldaketaren lehen kausa) deskribatzerakoan, Dhātar goi-jainkoa, sortzaile handia, aipatu arte. Rig-vedan agertzen diren pasaia geografiko eta etnologiko batzuk testua K. a. 1400 eta K. a. 1100 bitartean idatzia izan zen.
* Zoroastrismo
K.a VI. mendean Zaratustraren jarraitzaileek jainko nagusi batengan sinetsi zuten, Ahura Mazda, "Guztiaren egilea" eta lehenengo beste guztien aurretik. Kontzeptua Zoroastrok sartu zuen, bere aurreko erlijioa, mazdeismo, erreformatzeko momentuan.
* Judaismo
Biblian nola Jahvehk mundua zazpi egunetan sortu zuen, tartean lehen gizakiak.
* Kristautasuna
Judaismoaren ildoa jarraituz, monoteista zen. Tomas Akinokoak Aristotelesen filosofia eta kristau fedea lotu zituen, Jainkoa lehen izaki izan zela baieztatuz eta bera dela lehen motorra.
* Islam
Islamaren arabera Ala da sortzailea eta ahalguztidun epailea da. Sorrera berak erabakitako ekintza da, libre erabakita; horren bitartez helburu handi batez bere errukitasuna erakusten du.
* Sikhismo
Indiako erlijio nagusietako bat, XIV. m.an Punjab-en sortua. Hasieran, hinduismo barruko erlijio-erreforma modernoa izan zen, hinduismoaren eta islamaren elementuz osatua, aparteko erlijio gisa eratu zen arte. Jainko sortzaile bakarra aitortzen du eta hinduismoaren kasta-sistema baztertu egiten du.

## Erreferentziak

* ↑ (2004) Sacred Books of the Hindus 22. liburuki, 2.atala: Pt.2, 67 or., R.B. Vidyarnava, Rai Bahadur Srisa Chandra Vidyarnava
* ↑ http://www1.euskadi.net/harluxet/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q635155
# Idoia López Riaño

Idoia López Riaño (Donostia, 1964ko martxoaren 18a) gipuzkoar aktibista da. Errenteriakoa, 1984an ETAn sartu eta hamar urte geroago atxilotu zuten. Langraiz bidea deitutakoari heldu zion eta 2010ean utzi zion ETAko kide izateari.

## Erreferentziak

* ↑ «La policía francesa detiene a la etarra Idoia López Riaño, acusada de 23 asesinatos» El País 1994/08/26.
* ↑ «Aske geratu da Idoia Lopez Riaño presoa» Berria 2017-06-13.
* Datuak: Q4503825
# Idoia Mendia

Idoia Mendia Cueva (Bilbo, 1965) Euskadiko Alderdi Sozialistako idazkari nagusia izan zen 2014tik 2021era eta Euskal Autonomia Erkidegoko lehendakariordea Iñigo Urkulluren gobernuan 2020ko irailaren 8tik. Aurretik VII., VIII. eta IX. legegintzaldietako PSE-EEko eusko legebiltzarkidea izan zen. 2000 eta 2002 bitartean PSE-EEko Euskadiko Batzorde Exekutiboan aritu zen. Barrika udaleko zinegotzia ere izan bada.
Zuzenbidean lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean. Amaitu eta gero Amsterdamgo Unibertsitatean International and European Relations masterra egin zuen (1991-1992). Geroago, Bizkaiko PSE-EE ko Batzorde Exekutiboan sartu zen, Enplegu eta Formazioko Idazkaritza eramaten.
2009ko maiatzaren 9an Herri Administrazio eta Justizia sailburu eta Eusko Jaurlaritzako bozeramaile izendatu zuen Patxi Lopez EAEko lehendakariak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5479644
* Multimedia: Idoia Mendia / Q5479644
# Idoia Mariezkurrena

Maria Idoia Mariezkurrena Fernández (Donostia, Gipuzkoa, 1970eko uztailaren 11) atleta profesional ohia da. Donostian jaio zen arren, hegoaldeko nafarra da: Iruñean bizi da 16 urte zituenez geroztik, eta bere atleta ibilbide osoa egin zuen Pamplona Atlético klubarekin. Xabalina jaurtiketan nabarmendu zen, eta Espainiako txapelketetan 14 domina irabazi zituen: urrezko hiru (1995, 1996 eta 1997), zilarrezko sei eta brontzezko bost. Nafarroa Garaiko txapeldunaren 18 titulu ditu, pisu jaurtiketan, disko jaurtiketan eta xabalina jaurtiketan. Nafarroa Garaiko errekorrak 40 aldiz hautsi zituen pisu jaurtiketan (9 aldiz) eta xabalina jaurtiketan (31 aldiz). Nafarroa Garaiko xabalina jaurtiketako errekor absolutua du, 57,50 metrorekin. 1995ean, Nafarroa Garaiko urteko kirolari hoberena izendatu zuten.
Gaur egun atletismoko entrenatzailea da, eta jaurtiketa proben arduraduna Espainiako Atletismo Federazioan.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) García Larumbe, Andrea. (2016-01-18). «Idoia Mariezkurrena: “La política me aterra, pero me gusta la revolución que hay”. Noticias de Navarra» Noticias de Navarra (Noiz kontsultatua: 2018-08-09).
* ↑ Landa Ballaz, Luis. «Mariezkurrena Fernández, Idoia» Auñamendi Eusko Entziklopedia. (Noiz kontsultatua: 2018-08-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Idoia Mariezkurrena: “Los entrenadores no hacemos magia. Si no, en vez de dos Quijera, tendría diez”» Diario de Navarra 2017-02-19 (Noiz kontsultatua: 2018-08-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Fleitas, Begoña. (2018-04-19). «La jabalina española se 'lanza' hasta límites históricos» Marca (Noiz kontsultatua: 2018-08-09).

## Kanpo estekak

* Atletaren fitxa, Espainiako Atletismo Federazioaren webgunean.
* Datuak: Q56033732