# Iryna Farion

Iryna Dmytrivna Farion (ukraineraz: Ірина Дмитрівна Фаріон; Lviv, 1964ko apirilaren 29a – ibidem, 2024ko uztailaren 19a) ukrainar hizkuntzalaria eta eskuin muturreko politikari nazionalista izan zen. 2012tik 2014ra Verkhovna Radako diputatua izan zen.

## Bizitza
### Ikasketak eta ibilbide zientifikoa

Iryna Farion Lviven jaio zen 1964ko apirilaren 29an. 1971tik 1981era Lviveko 75. eskolan ikasi zuen. 1987an filologian lizentziatu zen Lviveko Unibertsitatean. 1996an hautagai-tesia defendatu zuen eta 2015eko irailaren 15ean doktoretza lortu zuen. 1991tik 2023ra ukrainera irakatsi zuen Lviveko Unibertsitate Politeknikoan.

### Politikari ibilbidea

1978ko irailean Komsomolen sartu zen. 1987ko apirilean, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistarako hautagai bihurtu zen eta urtebete geroago, 1988ko apirilaren 15ean, alderdikide gisa onartu zuten. Geroago esan zuen «alderdia barrutik suntsitzeko» sartu zela bertan.
2005az geroztik, Svoboda alderdiko kidea izan zen. 2006 eta 2007ko hauteskundeetan, Ukrainako Verkhovna Radako diputatu izateko hautagaia izan zen. 2012tik 2014ra diputatua izan zen eta Zientzia eta Hezkuntza Batzordeko Goi Mailako Irakaskuntzarako Azpibatzordeko burua. 2014ko hauteskundeetan hirugarren postua lortu zuen eta ez zen parlamentuan sartu.
2023ko azaroaren 15ean, Ukrainako Segurtasun Zerbitzuak auzi penal bat ireki zuen Farionen aurka.

### Ikuspegiak

Farionek publikoki defendatu zuen Stepan Banderaren memoria.
2010eko otsailean haurtzaindegi bat bisitatu zuen, haurrei errusierazko izen hipokoristikoak ez erabiltzeko eskatuz. Farionen ekintzek haserrea eragin zuten Ukrainako guraso, psikologo, hedabide eta politikarien artean. Euren seme-alabak irainak izan zirela sentitu zuten gurasoek auzia jarri zuten Farionen aurka.
2010eko ekainaren 3an, errusiera ama-hizkuntza duten ukrainarrak auzipetu beharreko «ukrainiar degeneratuak» zirela esan zuen. 2023an iragarri zuen ez zituela errusieraz hitz egiten zuten ukrainar militar ukrainartzat hartzen.
2012ko ekainean, Farionen ekimenez, Lviveko taxi gidari bat lanetik kanporatu zuten errusierazko musika irratia itzaltzeari uko egiteagatik.
2019ko martxoaren 3an, Facebookeko argitalpen batean, Dmytro Gordon kazetariari «agonia izugarrian» hiltzeko opa egin zion publikoki.

### Hilketa

2024ko uztailaren 19an eraso egin zioten Lviven. Buruan tiro egin zioten eta berehala ospitalean ingresatu zuten egoera larrian. Farion ospitalean hil zen egun berean, 60 urte zituela.

## Sariak

* 2001: Mykhailo Hruxevsky ohorezko ziurtagiria
* 2004: Ukrainako Mesenasen Ligaren Oleksa Hirnyk nazioarteko saria
* 2008: Borys Hrintxenko saria
* 2013: Ukrainako Mesenasen Ligaren Dmytro Nyttxenko saria
* 2014: Ukrainako Verkhovna Radaren ohorezko ziurtagiria
* 2016: Ivan Ohienko saria
* 2021: Erakunde Zientifikoetako Langileentzako Eskualdeko Saria
* 2022: Lviveko Unibertsitate Politeknikoaren ohorezko ziurtagiria
* 2023: Borys Hrintxenko saria

## Erreferentziak

* ↑ 156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema. Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «Фаріон Ірина Дмитрівна» Національний університет «Львівська політехніка» jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2021-02-27) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* 1 2 (Ukraineraz) Чупак, Мар'ян-Сергій. «Ірина Фаріон померла в лікарні після замаху» 24 канал 2024-07-19 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* 1 2 (Ingelesez) Fornusek, Martin. «Controversial ex-MP fired from her university post» The Kyiv Independent 2023-11-15 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ingelesez) Tarasiuk, Taras; Umland, Andreas. «Unexpected Friendships: Cooperation of Ukrainian Ultra-Nationalists with Russian and Pro-Kremlin Actors» Illiberalism 2021-09-29 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* 1 2 (Ukraineraz) «Одномандатний виборчий округ №116 (Львівська область)» Вибори 2012 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-09-29) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) Ярема, Галина. «Ярослава Фарiон: «Коли казала доньці, щоб не йшла у політику, вона мені відповіла: «А хто буде боротися?»» Високий замок 2013-11-12 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015-01-23) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «Ірина Фаріон» Свобода jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2009-04-02) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) Тузяк, Назарій. «Ірина Фаріон захистила докторську дисертацію» Zaxid.net 2015-09-15 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «Ірина Фаріон захистила докторську дисертацію» Вголос 2015-09-15 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) Нога, Христина. «Членство Ірини Фаріон в КПРС підтверджено офіційно» Zaxid.net 2013-11-19 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) Марушкіна, Iрина. «Ірину Фаріон в члени КПРС приймав найближчий соратник Ющенка» Варiанти 2013-10-30 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-11-02) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «Фаріон також з комуністичним квитком у кишені!» Украинский диссидент 2013-11-14 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-11-17) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Errusieraz) «Украинскую националистку уличили в симпатии к русскому языку» Lenta.ru 2013-11-20 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Errusieraz) «Украинская националистка Фарион отчиталась за советский партбилет» ИноTV 2017-06-05 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* 1 2 (Ukraineraz) «Фаріон Ірина Дмитрівна» Верховна Рада України jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-09-29) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Errusieraz) «Фарион назвала избирателей «рабами»» РИА Новости Украина 2014-10-28 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* 1 2 (Errusieraz) «СБУ завела дело против Ирины Фарион из-за слов о русскоязычных в ВСУ» РБК 2023-11-15 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Errusieraz) «В Украине возбудили уголовное дело против экс-депутата Фарион» Радио Свобода 2023-11-15 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «Ірина Фаріон про Бандеру - ч.1» svobodaorgua 2009-10-08 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Errusieraz) «Во Львове Алёнам посоветовали „выезжать в Московию“» Корреспондент 2010-02-22 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Errusieraz) «Во Львове Машам посоветовали „ехать туда, где Маши живут“» Корреспондент 2010-02-22 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Errusieraz) «Ирина Фарион» Обозреватель jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012-06-23) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Errusieraz) «Фарион предлагает посадить в тюрьму 5 млн "дегенератов, которые не говорят на украинском языке"» Корреспондент 2010-06-05 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Errusieraz) «Во Львове уволили водителя маршрутки, который отказался выключить русскую музыку по требованию Фарион» Корреспондент 2012-06-27 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «Гордон заявив, що його смерті хоче Фаріон: "свободівка" обматюкала журналіста» 24 канал 2019-03-05 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ingelesez) Denisova, Kateryna. «Former Ukrainian MP Iryna Farion dies in Lviv after assassination attempt» The Kyiv Independent 2024-07-19 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «У Львові стріляли в Ірину Фаріон» Varta 1 2024-07-19 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) Бодняк, Олександра. «У Львові вчинили замах на Ірину Фаріон» Zaxid.net 2024-07-19 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Errusieraz) «Украинский политик Ирина Фарион умерла в больнице после покушения» Meduza 2024-07-19 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «Мово, будь! Мово, живи і живи!» Слово Просвіти 2009-03-12 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-06-18) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «Фаріон дали премію «за бійцівські якості»» ТСН 2013-06-11 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-12-03) (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «Професор катедри української мови Ірина Фаріон стала лавреатом Обласної премії» Університет «Львівська політехніка».
* ↑ (Ukraineraz) Савенко, Марк. «Незавдовго до звільнення Фаріон нагородили найвищою нагородою Львівської політехніки» Українські Новини 2024-04-19 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).
* ↑ (Ukraineraz) «Стали відомі лауреати Всеукраїнської просвітянської премії імені Бориса Грінченка» Українська літературна газета 2023-12-13 (Noiz kontsultatua: 2024-07-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2034898
* Multimedia: Iryna Farion / Q2034898