OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Bizente Ferrer (santua)

    Artikulu hau domingotar santuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Vicente Ferrer (argipena)».
Bizente Ferrer (valentzieraz: Vicent Ferrer; Valentzia, 1350eko urtarrilaren 23a – Vannes, 1419ko apirilaren 5a) domingotar fraidea izan zen. 1455 urtean, Eliza Katolikoak santu izendatu zuen. Valentziako Erkidegoko eta Ekonomia eta Enpresaritza Fakultateetako patroia da.

## Bizitza

Valentzian irakasle zela, Klemente VII.a aita santuaren alde jarri zen Mendebaldeko Zismaren garaian (1378-1417). Benedikto XIII.a antipapak Avignona deitu zion eta bere aitor entzulea izan zen, baina harengandik bereizita, 1416an Gaztela, Aragoi eta Nafarroako erregeek antipapa horren obedientzia ukatuz sinaturiko agiri bat egin zuen. Bere bizitzaren azken urteetan Mediterraneoaren mendebaldeko herrietan ibili zen predikari.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/4/3 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q317131
* Multimedia: Saint Vincent Ferrer / Q317131
# Bizente Paul

Bizente Paul (Pouy, Akizetik gertu, Gaskoinia, 1581eko apirilaren 24a - Paris, 1660ko irailaren 27a) frantziar apaiz katolikoa izan zen. Umezurtz, preso eta eri zeudenei laguntzen eman zuen bizitza. Bi erakunde katoliko sortu zituen: Misioaren Kongregazioa eta Karitatearen Alabak. 1737an, Klemente XII.ak santu izendatu zuen. Jaieguna irailaren 27an ospatzen da.

## Bizitza

1600. urtean apaiz egin zen. 1605ean, itsas bidaia batean berberiarrek preso hartu eta Tunisian saldu zuten esklabo; halaxe egon zen bi urtez. Frantziara itzulita, Misioaren Kongregazioa sortu zuen 1625ean, eta Karitatearen Alabak 1633an. XVII. mendeko errenazimentu katolikoaren ordezkari ospetsuenetakoa da. Haren sorterriak egun Saint-Vincent-de-Paul izena du.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/9/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q244413
* Multimedia: Saint Vincent de Paul / Q244413
# Bize (Haute-Marne)

Bize Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 79 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Bize udalerrian erroldatutako biztanleak 79 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 36 etxebizitza zeuden, 20 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 35 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 20 etxebizitza nagusietatik 18 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 7 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Bize udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 0 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 8 | 55-59 | 4 |
| 8 | 50-54 | 4 |
| 4 | 45-49 | 4 |
| 4 | 40-44 | 4 |
| 4 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 4 | 25-29 | 4 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 59 ziren, horien artean 16 aktiboak ziren eta 43 inaktiboak ziren. 16 pertsona aktiboetatik 15 lanean zeuden (8 gizon eta 7 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 43 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1102930
* Multimedia: Bize (Haute-Marne) / Q1102930
# Besozzo

Besozzo Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 8.711 biztanle ditu, 13,95 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Besozzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bardello con Malgesso e Bregano $^{(en)}$ Belgirate Brebbia Cocquio-Trevisago Gavirate Gemonio Leggiuno Monvalle Sangiano Caravate

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39922
* Multimedia: Besozzo / Q39922
# Besoko bizeps

    Artikulu hau besokoaren muskuluari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «bizeps».
Giza anatomian, besoko bizepsa —hizkera arruntean bizepsa izendatua— besoaren aurrealde eta goialdeko muskulu luze bat da, sorbaldaren eta ukondoaren artean dagoena. Muskulu honen bi aldeak erabil daitezke botila bat kortxo-kentzeko batekin irekitzen denean.

## Anatomia

Bi alde ditu:
* Alde motza, apofisi korakoidean tendoi batek sortua.
* Alde luzea, omoplatoan sortua.
Bi gorputz muskularrak elkartu egiten dira, eta, azpitik, tendoi komun baten bidez, erradioko tuberositate bizipitalean sartzen dira.
Besoko bizepsa besoko arteriaren adar batek edo bik baskularizatzen dute, arteria bizipitalek.
Muskulukutaneo nerbioaren berezko adar batek inerbatzen du: bizepsaren nerbioak.

## Mugimendua

Alde bakoitzak eginkizun ezberdinak ditu. Motza koaptatzailea, flexotzailea eta biratzailea da; luzea, berriz, luxatzaile edo koaptatzailea izan daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Lippert, Lynn S.. (2006). Clinical kinesiology and anatomy. (4. argitaraldia) Philadelphia: F. A. Davis Company, 126–7 or. ISBN 978-0-8036-1243-3..
* ↑ Lippert, Lynn. (2006). Clinical kinesiology and anatomy. (4th ed. argitaraldia) F.A. Davis ISBN 978-1-4294-2678-7. PMC 80029454. (Noiz kontsultatua: 2022-03-06).

## Ikus, gainera

* Besoko trizeps

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201363
* Multimedia: Biceps brachii / Q201363
# Besondo

Besondoa giza anatomian, goiko gorputz-adarraren zatia da, besaburuaren eta ukondoaren artekoa. Askotan besoa ere diogu, baina besoa gorputz-adar osoa da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q379859
# Besor

Besor (hebreeraz: נחל הבשור‎, Nahal HaBesor) edo Gaza (arabieraz: وادي غزة‎, Wadi Ghazza) hegoaldeko Israel eta Palestinako uadi edo erreka da. Bere ibilbidea Boker mendian (Sde Bokerretik gertu) hasi eta Mediterraneo itsasoan (Gazako zerrendan dagoen Deir al-Balah hiritik gertu) amaitzen da. Negeveko iparraldeko uadirik nagusiena da, eta bere ibaiadar handiekin batera, Nahal Gerar eta Beerxeba errekak, Sde Boker, Yeruham, Dimona eta Arad/Tel Arad hiriak zeharkatzen ditu.
Itun Zaharrean Besor izeneko ibarra edo erreka bat zegoen Judeako hego-mendebaldean. Daviden 200 gizon atzean geratu ziren, nekearen nekez ezin baitzuten Besor ibarra igaro. Beste 400ak, berriz, amalektarren atzetik zebiltzan. (1 Sm 30:9-10, 1 Sm 30:21).

## Erreferentziak

* 1 2 (Hebreeraz) Vilnai, Ze'ev. (1976). Besor (Stream). in: Ariel Encyclopedia. 1 Tel Aviv: Am Oved, 1065–1066 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2668577
* Multimedia: Besor Stream / Q2668577
# Besozko altxaldi

Besozko altxaldiak nagusiki besoak eta bizkarreko giharrak lantzeko ariketa bat da. Ariketa honen bitartez, bereziki, bizkarraldeko gihar zabala (musculus latissimus dorsi) eta bizepsak trebatzen dira. Nork bere gorputza erresistentziatzat erabiltzen du; zenbat eta astunagoa izan banakoa orduan eta gaitzagoa izaten da ariketa.

## Erreferentziak

* ↑ «traction | dictionnaire électronique français-basque | Nola Erran» nolaerran.org (Noiz kontsultatua: 2022-03-17).

## Ikus, gainera

* Aulki-sakakada
* Lurretiko jasoaldi
* Kokorikatze
* Petik gorakoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1048487
* Multimedia: Pull-ups / Q1048487
# Besos y abrazos

Besos y abrazos 1997. urtean Antonio Garatek zuzendutako euskal filma da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Toño, Madrilen bizi den iruindar marrazkilaria, egoera ilunean hilko da. Maritxu bere arreba, hogei urteko ile-apaintzailea, egiaren bila irtengo da.

## Pertsonaiak

* Maria Bornaetxea: Maritxu
* Rafael Santamaria: Juan
* Ángel Ruiz: Uve
* Antonio Garate: Ricardo
* Concha Grau: González inspektorea
* José Sánchez-Sanz: Toño
* Teresa del Olmo: Maritxuren ama
* Antonio Pardo: Cebo-Skin
* Apolinar Menor: medikua
* Juan Carlos Díaz: inspektorea
* Luis Miguel Seguí: Francisco
* Angeles Pérez: Juanen ama
* Arrate Ereña: erizaina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21854070
# Besoko

Besokoa osagai apaingarri bat da, pertsonek besoan, eskumuturrean, edo orkatiletan jartzen dutena. Arruntki, urre, zilar, brontze edo burniz egina egoten da, garrantzi gutxiagoko metaletan eginiko besokoak ere falta ez diren arren. Beste alde batetik, ohikoa da harribitxiekin, filigrana edo esmalteekin eta beste gauza batzuekin apaintzea. Besokoaren uztaia (eraztun forma duenean), osoa edo ez osoa izan daiteke eta pieza bakarrekoa, edo baita bi piezas osatutakoa ere, gontz baten bidez ireki eta ixten direnak.

## Historia

Besokoaren antzinakotasuna, eraztunarenaren oso antzekoa da, antzinagokoa ez bada, Antzinako Egiptoko momiatan eta Brontze Aroko historiaurreko hilobi europarretan ale batzuk aurkitu baitira, eta sarri ikusten da Asiriar Inperioko pertsonaien erliebetan irudikatua. Antzinakoenak, Neolitokoak dira, eta zulatutako oskolen forma dute.
Gaurko egunetara, antzinako zibilizazio guztietako besokoak heldu dira, Brontze Arokotik hasita, eta hauek forma espiral edo biribil sinple bat dute. Hauen ondoren, egipziarrak daude, zilindrikoak eta bi ataletakoak, estiloaren ezaugarritsuak diren ikur eta harribitxi inkrustazioekin apainduak. Feniziarrak, eraztun ireki gisa egiten dira, eta animalia buruetan amaituak. Greziar eta erromatarrek, forma biribil edo espiralak dituzte, sugea imitatuz, eta sarri, harri eta dominekin apaintzen dira. Bizantziar Inperiotik, bere mosaiko eta miniaturak diotenez, besokoa klase altuko jendeak erabiltzen zuela garbi geratzen da. Dena dela, ez zuen oso ohikoa izan behar, gutxiago oraindik Mendebaldean (Europa iparraldeko lurraldeetan salbu), Erdi Aroak utzi dituen osagai hauen arrasto urriei erreparatuz gero. XV. mendean, zaldunek bere erabilera berrezarri zuten arma jokoetan intsignia bezala, eta, Aro Modernoan, andreek, luxuzko erosgai bezala. Gaur egun, berriz ere emakumeek zein gizonek erabiltzen dute.

## Ikus, gainera

Eskumuturreko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201664
* Multimedia: Bracelets / Q201664
# Portscatho

Portscatho, kornubieraz: Porthskathow, Ingalaterrako Kornualles konderriko kostaldeko herri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7232404
* Multimedia: Portscatho / Q7232404
# Portree

Portree (Eskoziako gaeleraz: Port Rìgh) Eskoziako ipar-mendebaldean dagoen Skye uharteko udalerri bat da, Highland eskualdean beraz. Skye uharteko udalerririk populatuena da, 2011ko erroldaren arabera 2.318 biztanle ditu.

## Etimologia

Gaelerazko Port Rìgh izenak "Erregearen portua" esan nahi du. Jakue V.a Eskoziakoa bertan izan zen 1540an. Dena dela, erregea ez zen borrokara etorri zen bertara eta aditu batzuek zalantzan ipini dute jatorri hori. Hauen ustetan Port Ruighe(adh) izenaren aldaera da, "aldapako portua", izan ere Portreek itsaslabarrek babesturiko portua baitu.

## Gaelera

Udalerri honetako 939 biztanle (%37,72a) gaelera hiztuna da.

## Iruditegia

* Portua.
* Herriko enparantza.
* Herrigunea.
* Loch Portree.

## Ikus, gainera

* Skye uhartea

## Kanpo estekak

* Portree udalerria Undiscoveredscotland.co.uk webgunean (Ingelesez)
* Portree udalerria Visitscotland.com webgunean (Ingelesez)
* Datuak: Q1010998
* Multimedia: Portree / Q1010998
# Portrun

Portrun (irlanderaz Port Reanna) Irlandako udalerri bat da, Roscommon konderrian dagoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7232385
# Ports

Els Ports Valentziar Herrialdeko eskualdea da, hiriburutzat Morella duena. Iparraldean Matarranya du, ekialdean Baix Maestrat, hegoaldean Alt Maestrat eta mendebaldean Aragoiko Maestrazgo.
Eskualdeak 13 udalerri ditu, 903,90 km²ko azalera du eta 2008an 5.266 biztanle zituen.

## Udalerriak

| Udalerria | Biztanleria | Azalera | Dentsitatea |
| Castellfort | 235 | 66,7 | 3,52 |
| Cinctorres | 504 | 34,9 | 14,44 |
| Forcall | 540 | 39,3 | 13,74 |
| Herbers | 65 | 27,1 | 2,39 |
| la Mata | 195 | 15,2 | 12,82 |
| Morella | 2.854 | 413,5 | 6,90 |
| Olocau del Rey | 135 | 44,0 | 3,06 |
| Palanques | 34 | 14,3 | 2,37 |
| Portell de Morella | 258 | 49,40 | 5,22 |
| Sorita | 152 | 68,8 | 2,20 |
| la Todolella | 143 | 34,0 | 4,20 |
| Vallibona | 98 | 91,4 | 1,07 |
| Villores | 53 | 5,3 | 10,00 |

## Eskualde historiko-naturalak

Gaur egungo eskualdea Ports de Morella eskualde natural-historikoarekin bat egiten du hein handi batean. Desberdintasun bakarra Catí eta Vilafranca egungoan ez egotean datza, Alt Maestraten sartu baitzituzten.
Beste aldetik, Tinença de Benifassà azpieskualdeak (Castell de Cabres, la Pobla de Benifassà eta Rossell udalerriko Bel herria) harreman estua izan du eta du Morella eta bere eskualdearekin baina ofizialki Baix Maestraten dago gaur egun.

## Hizkuntza

Eskualde osoan katalana da tokiko hizkuntza, Olocau del Reyn izan ezik; herri honetan aragoieraren eraginpeko espainiera da. Ports Valentziar Herrialdean katalan hiztun portzentajerik handiena duen eskualdea da (%90etik gora).

## Ikus, gainera

* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Morella
* Maestrazgo

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Alto Palancia País Valencià, poble a poble, comarca a comarca webgunean.
* Datuak: Q2248089
* Multimedia: Els Ports / Q2248089
# Portrush

Portrush (irlanderaz Port Rois eta Ulsterko eskozieraz Tha Port) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian. 2001ean 6.454 biztanle zituen.
Hondartza zabalez osatutako eremuan dago eta kostaldeko turismogune garrantzitsua da.

## Iruditegia

* Udaletxea.
* Trinitate Santuaren eliza katolikoa.
* Presbiteriar eliza.
* Kalea.

## Kanpo estekak

* Visit Portrush, Turismo Gida (Ingelesez)
* Datuak: Q1027679
* Multimedia: Portrush / Q1027679
# Portskerra

Portskerra, Eskoziako gaeleraz: Port Sgeire, Eskoziako etxalde bat da, Highland eskualdeko Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7232417
# Portslade

Portslade edo Portslade-by-Sea, Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Ekialdeko Sussex konderrian.
* Datuak: Q2277250
* Multimedia: Portslade / Q2277250
# Portroe

Portroe (irlanderaz An Port Rua) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren ipar-mendebaldean dagoen udalerri bat da. R494 errepidean dago, Derg aintziraren ekialdeko ertzetik 3 kilometrora.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4373371
* Multimedia: Portroe / Q4373371
# Portskewett

Portskewett, galesez: Porth Sgiwed, Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7232419
* Multimedia: Portskewett / Q7232419
# Botuporã

Botuporã Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 11.024 biztanle ditu 627,611 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1762094
* Multimedia: Botuporã / Q1762094
# Botzaris (Parisko metroa)

Botzaris Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 19. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera

* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 7bis linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) RATPko web gunea
* (Frantsesez) Île-de-France Mobilitésko web gunea
* Datuak: Q894930
* Multimedia: Botzaris (Paris Metro) / Q894930
# Botusfleming

Botusfleming edo Botus Fleming, kornubieraz: Bosflumyes, Ingalaterrako Kornualles konderriko herri eta parrokia zibil bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2782612
* Multimedia: Botusfleming / Q2782612
# Botyodes

Botyodes Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Botyodes asialis da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Botyodes andrinalis | daturik gabe |
| Botyodes asialis | daturik gabe |
| Botyodes borneensis | daturik gabe |
| Botyodes brachytorna | daturik gabe |
| Botyodes caldusalis | daturik gabe |
| Botyodes crocopteralis | daturik gabe |
| Botyodes diniasalis | daturik gabe |
| Botyodes flavibasalis | daturik gabe |
| Botyodes fraterna | daturik gabe |
| Botyodes fulviterminalis | daturik gabe |
| Botyodes kenricki | daturik gabe |
| Botyodes patulalis | daturik gabe |
| Botyodes principalis | daturik gabe |
| Botyodes quinquemaculalis | daturik gabe |
| Botyodes rufalis | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4949200
* Multimedia: Botyodes / Q4949200
* Espezieak: Botyodes
# Botulismo

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du aholku medikorik ematen
Botulismoa Clostridium botulinum bakterioak eragindako patologia larria da, janari-intoxikaziotzat jotzen dena. Gaitzaren eragilea bakterio horrek ekoizten duen neurotoxina da, nerbio eta gihar sistemari eraso egiten diona.
Urria bada ere (kasu bakar bat besterik ez zen agertu 2001. urtean Euskal Autonomi Erkidegoan) gaixotasuna hilkorra da maiz. Honen arrazoia toxinaren indarra da: toxina botulinikoa naturan dagoen pozoirik ahaltsuena eta hilkorrena da, mikrogramo batek gizaki bat hiltzen baitu. Botulismoa aitortu beharreko gaitza da Hego Euskal Herrian.
Azken urteotan toxina botulinikoa arrakasta handiz erabili izan da -oso dosi txikitan- estetika munduan, botox izeneko produktuan. Zimurrak leuntzeko aplikatzen da botoxa.

## Infekzioa

Botulismoaren kasu gehienak janari intoxikazioak dira, Clostridium botulinum bakterioaz kutsatutako janariak kontsumitzarakoan gertatzen direnak. Beste botulismo mota bat, askoz urriago, tetanosen antzera harrapatzen da, zauriak bakterioaren esporekin kutsatzen direnean.
Botulismo kasuekin lotuen dauden janariak barazkiak dira. Bakterio eragilea lurzoruan bizi denez, barazkiak errazago kutsatzen dira esporekin beste janariak baino. Oso arriskutsuak dira latetan gordetzen diren barazkiak, lata barnean oxigenorik gabeko atmosfera baitago, Clostridium botulinum bezalako anaerobio batek hazteko behar duen atmosfera, alegia. Janari-industrian lata guztiak esterilizatzen dira, baina etxean edo baserrian ontziratzen diren barazkiak ez dira esterilak, eta botulismoaren bakterioa hazi daiteke bertan.

## Erasobidea

Janari bat kutsatzen duenean Clostridium botulinum-ek bere toxina hilgarria ekoizten du. Toxina hori neurotoxina da, tetanosaren antzekoa, nerbio sistemari eraso egiten diona. Toxinak sinapsi neuromuskularretan azetilkolina askapena galerazten du, paralisi muskularra eraginez.

## Sintoma klinikoak

Gaitz honen inkubazio epea 12 eta 36 orduen artekoa da. Lehenengo sintomak goragaleak, okadak eta beherakoak dira; gero, ikusmen bikoitza (nerbio sistema erasotuta izaten hasten denean), mintzatzeko zailtasuna (ahoaren giharren paralisia dela eta) eta paralisiaren sintoma orokorrak, gorputz osora zabaltzen direnak.
Heriotza arnas aparatuaren edo bihotzaren giharren paralisiak eragiten du.

## Tratamendua

Gaitzaren eragilea toxina bat denez, antzua da tratamendu antibiotikoa. Anti-toxina baten ezartzea da tratamendurik eraginkorrena, horrek odolean dagoen toxina indargabetzen baitu. Tratamendua goiz hasten bada heriotza arriskua murrizten da oso.
Horretaz gain, sarritan tratamendu sintomatikoa ere ematen da, zainketa bereziko unitatetan. Itomena eta bihotz-akatsak ekiditea da tratamendu horren funtsa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154865
* Multimedia: Botulism / Q154865
# Botumirim

Botumirim Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 5.790 biztanle ditu 1.568,884 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1749817
* Multimedia: Botumirim / Q1749817
# Botuverá

Botuverá Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. 5.363 biztanle ditu 296,188 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Santa Catarina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q894929
* Multimedia: Botuverá / Q894929
# Botwnnog

Botwnnog Galesko Gwynedd eskualdeko udalerria da. Llŷn penintsulan kokatzen da, Pwllheli udalerritik hurbil.

## Kanpo estekak

* www.geograph.co.uk : Botwnnog eta inguruetako argazkiak
* Datuak: Q3398878
* Multimedia: Botwnnog / Q3398878
# Botucatu

Botucatu Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 139.483 biztanle ditu 1.482,642 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1625598
* Multimedia: Botucatu / Q1625598
# Bihotz-biriketako geldialdi

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Bihotz-biriketako geldialdia edo geldialdi kardiorrespiratorioa bihotzaren jarduera bertan behera geratzea da. Hainbat arrazoirengatik gerta daiteke, ohikoenetako batzuk urperaketa edo talka elektriko bidezko itomena, anestesia eta beste farmako batzuen efektuak, oso muturreko esfortzu fisikoa, eta abar dira.
Odolaren zirkulazioa gelditzea dakar, eta, beraz, burmuinei oxigeno-hornidura etetea. Paziente bat egoera horretan sartzen bada, heriotza berehalakoa da, eta, horretarako, berehala esku hartu behar da, erreanimazioa eginez, hau da, konpresio torazikoak eta arnasketa artifiziala eginez. Erreanimazioa hasi baino lehen, gertuen dauden larrialdi-zerbitzuei abisatu behar zaie berehala, biktimaren egoera eta tokiaren helbide zehatza jakinarazteko, eta ez da inoiz ere suspertzea utzi behar, osasun-profesional tituludun baten agindurik gabe.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunen Hiztegia] [2015]

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q202837
* Multimedia: Cardiac arrest / Q202837
# Bihotz-erauzle

Bihotz erauslea sagarrari bihotza erraz kentzeko tresna da. Sagarraren alde batetik bestera zeharkatzen da gailuarekin eta modu honetara bihotza bailuaran barruan geratuko da.
# Bihotz-gastu

Bihotz-gastua edo gastu kardiakoa eskuineko nahiz ezkerreko bentrikuluak minutu batean kanpora jaurtitako odol-bolumena da. D = BS x BM (izanik D 'debitua' edo bihotz-gastua, BS eiekzioko bolumen sistolikoa eta BM bihotz-maiztasuna). Gizonezko gazte osasuntsuetan, baldintza normaletan, D = 70 ml/taupada x 75 taupada/min = 5 l/min, batez beste. Emakumeetan, gastuaren balioa % 10-20 txikiagoa izan ohi da.
Bihotz-ponparen ohiko permisio-maila zain-itzulera baino handiagoa izan ohi den arren, ez da beti horrela gertatzen bihotza gaixorik dagoenean. Badira zenbait gaixotasun, hala nola miokardioaren infartua, kardiopatia bulbotarrak eta miokarditisa, bihotzaren bulkadaren eraginkortasuna gutxitu dezaketenak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kardiologia Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q596579
* Multimedia: Cardiac Output / Q596579
# Bihotz-muskulu

Bihotz-muskulua edo muskulu kardiakoa ornodunen hiru muskulu motetako bat da (besteak eskeletikoa eta lisoa izanda). Muskulu ildaskatu honek bihotzaren ehun gehiena osatzen du. Muskulu eskeletikoaren antzeko uzkurdura egiten du.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kardiologia Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10334846
* Multimedia: Cardiac muscle / Q10334846