OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Madrilgo gudua

Madrilgo gudua Espainiako Gerra Zibilean jazotako gudua izan zen. 1936ko uztaileko estatu-kolpearen ondorioz, Madrilen errepublikaren alde geratu eta matxinoen helburu nagusi bilakatu zen. Emilio Mola iparraldetik eta José Varela eta Juan Yagüe hego-mendebaldetik eraso zuten baina errepublikanoek Guadarraman eutsi zuten. 1937an Francisco Francok buruzagitza bereganatu eta hiria setiatu zuen. Katalunia galdu eta Casadoren estatu-kolpea eta gero, errepublikanoek amore eman eta 1939ko martxoaren 28an frankistek erresistentzia topatu barik sartu ziren Espainiako hiriburuan.

## Erreferentziak

* ↑ Thomas, Hugh. (1976). La Guerra Civil Española. Bartzelona: Grijalbo ISBN 84-253-2767-9..
* ↑ Martínez Reverte, Jorge. (2007). La batalla de Madrid. Colección Booket ISBN 978-84-8432-871-1..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q685062
* Multimedia: Battle of Madrid / Q685062
# Madrilgo metroa

Madrilgo metroa mundu osoko seigarren metrorik luzeena eta Europako handienetarikoa da, Londreskoaren eta Pariskoaren atzetik.
1919an ireki zen lehenengo linea eta, orduz geroztik, etengabe hazten joan da Madrilgo metroa. 2024. urtean 662 milioi lagun baino gehiagok erabili zuen metro hau.

## Ezaugarriak

Metro-sarea 226.729 km luze da, eta 13 lineak osatzen dute (12 linea + adar bat). Horietatik bederatzi, Madrilgo udalerrian bertan daude osorik; hiru, udalerritik kanpo ibiltzen dira zati batean; eta beste linea bat osorik dabil Madrilgo hiritik kanpo. 238 geltoki ditu metroak, eta horien artean 151 dira bakunak, 26 bikoitzak, 10 hirukoitzak, eta bat laukoitza (Avenida de América). Horrez gain, hiru tranbia linea ditu, Metro Ligero (metro arina) izenekoak, bai eta Renfe Aldirikoak zerbitzuarekin lotunea duten 19 geraleku ere.
2000ko ekainean, Metro Sur izeneko linea jarri zen abian. Linea horren helburua da Madril hiria eta erkidegoko hegoaldeko hiriak lotzea. Ibilbide zirkularra du, Móstoles, Leganés, Fuenlabrada edota Getafe udalerriak haien artean eta hiriburuarekin batera lotzeko. Milioi bat biztanleri eskaintzen die zerbitzu eraginkor, arin eta ekologikoa Metro Surrek.
Datozen urteotan, Madrilgo metroa izugarri handitzeko asmoa dago, hiriburuko biztanle guztiek etxetik hurbil metro-geltokia izan dezaten.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Madrilgo metroaren webgunea
* (Gaztelaniaz) Metros Ligeros de Madrid
* (Gaztelaniaz) Metro Ligero Oeste
* (Gaztelaniaz) Madrilgo metroaren planoak
* Datuak: Q191987
* Multimedia: Madrid Metro / Q191987
# Madrilgo parke zoologikoa

Madrilgo parke zoologikoa (gaztelaniaz: Parque zoológico de Madrid) Espainiako hiriburuan dagoen parke zoologikoa da, Casa de Campo auzoan dagoena. 1972an sortua, parkeak 20 hektarea ditu eta bertan 500 espezie inguru daude, besteak beste, panda handiak, itsas txakur grisak, orangutanak eta abar.
* Errinozero zuriak.
* Kaliforniako itsas lehoiak.
* Izurde handiak.
* Gameluak
* Ugandako jirafa.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q1994806
* Multimedia: Zoo de Madrid / Q1994806
# Madrilgo Unibertsitatea

Madrilgo Unibertsitatea edo Unibertsitate Zentrala, Alcalá de Henaresko Unibertsitateak hartu zituen izenak izan ziren, XIX. mendearen erdialdean Madrilera eramana izan zenean. Maria Kristina Borboikoa Erregina Erregeordeak, 1836ko urriaren 29an emandako Errege Aginduaren bidez, unibertsitatea Alcalá de Henaresetik kendu eta Madrilera eramatea agindu zuen. Hiriburuan, Unibertsitatea Literarioa, lehenik, eta 1851n, Unibertsitate Zentral deitua izan zen.
Unibertsitate Zentralak, bere jatorria, Antzinako Erregimeneko unibertsitateetan, irakaskuntza tradizionalei amaiera eman nahi zien mentalitate berritzaile liberalean du. Lehen une batean, Nobleen Seminarioko eraikinean ezartzen da, Princesa Kalean, ondoren, San Bernardo kaleko Salestar berrien Komentura pasa zelarik. 1842an, Jesuiten Antzinako Nobiziatua berresten da Madrilgo Unibertsitate Zentralaren behin betiko finkapen bezala. Eraikin honetan, gaur egun, Espainiako Institutua dago, Errege Akademiak biltzen dituen organismoa. Nobiziatua, Unibertsitate Zentral bezala egokitzeko lehen proiektua, Frantzisko Xabier Marietegirena da. Hau hil ondoren, Narciso Pascual Colomerrengatik ordezkatu zen, Paraninfoa eraiki zuena, 1852an eraikia jesuiten antzinako elizaren harresiak probestuz.
Moyano Legea onartu zenetik, 1857an, unibertsitate hau izan zen doktore titulua emateko baimena zuen bakarra Espainian, 1954an, ahalmen hau, Salamancako Unibertsitateari eman zitzaion arte, bere zazpigarren mendeurrena ospatu ondoren, eta, hortik aurrera, garaiko gainontzeko espainiar unibertsitateei. 1973an, unibertsitate honetako Erdi Mailako eta Goi Mailako Arkitektura eta Ingeniaritza Eskola Teknikoak, Defentsa, Industria eta Lan Publikoen ministerioen mende zeuden beste goi zentro batzuekin batera, Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa sortzeko elkartu ziren.
Alcalá de Henaresko Unibertsitatearen ondorengo bezala, modu ofiziotsuan, Madrilgo Complutense Unibertsitatea izena eman zitzaion, eta, legez beranduago, 1968an Madrilgo Unibertsitate Autonomoa sortu zenean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q584919
* Multimedia: Universidad de Madrid / Q584919
# Maracon

Maracon Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, Lavaux-Oron barrutia barrutian. 2014an 491 biztanle zituen 4,39 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68640
* Multimedia: Maracon / Q68640
# Marad

Marad Kazallutik iparmendebaldera zegoen Mesopotamiako hiri-estatu bat izan zen.
Sargon Akadekoak konkistatu zuen K.a. 2330 baino lehenago. Naram-Simen aurka matxinatu zen K.a. 2260an, baina arrakastarik gabe. K.a. 2224an, Lipitili zuen erregetzat, Akadek Naram-Simen seme bat. Ondoren, hiri sumeriarren historia orokorra jarraitu zuen.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Sumerreko hiri-estatuak.
* Datuak: Q1183843
* Multimedia: Marad / Q1183843
# Maragogipe

Maragogipe Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 35.859 biztanle ditu 440,161 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1761467
* Multimedia: Maragogipe / Q1761467
# Maracena

Maracena Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 19.659 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Maracenako Udala
* Datuak: Q583032
* Multimedia: Maracena / Q583032
# Maracás

Maracás Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 27.620 biztanle ditu 2.413,264 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1795100
* Multimedia: Maracás / Q1795100
# Maragallgo geltokia

Maragall Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Nou Barris barrutian dago.
Geltokia 1959n inauguratu zen.
* Datuak: Q2720055
* Multimedia: Maragall metrostation / Q2720055
# Maracaí

Maracaí Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 13.913 biztanle ditu 533,498 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1760928
* Multimedia: Maracaí / Q1760928
# Maradi

Maradi Nigerko hiria da. herrialdeko hirugarren handiena dena. Izen bereko eskualdeko hiriburua, hasieran Katsina hausa-estuaren barnean zegoen, XIX. mendean independente bilakatu arte.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. Estilo Liburua. .
* ↑ Fuglestad, Finn. (1983). A History of Niger: 1850-1960. Cambridge University Press ISBN 0-521-25268-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q664550
* Multimedia: Maradi / Q664550
# Maragatería

Maragatería Leongo probintzian (Espainia) dagoen eskualdea da, probintziaren hego-mendebaldean kokatuta zehazki. "País de los Maragatos" izena ere hartzen du, eta antzinean "La Somoza". 710,41 km²-ko azalera dauka eta 2011an 14.876 biztanle zituen (20.94 bz/km²), "maragato/-a" deituak.
Iparraldean La Cepeda, hegoaldean La Valduerna, mendebaldean El Bierzo eta La Cabrera eta ekialdean La Vega del Tuerto eta berriro La Valduerna eskualde mugakideak ditu.
Bestela, zortzi udalerrik osatzen dute, Astorga (populatuena), Brazuelo, Lucillo, Luyego, Santa Colomba de Somoza, Val de San Lorenzo eta Santiago Millas-ek hain zuzen ere.

## Kultura

Gaztelania hizkuntza nagusia den arren, leonesa ere hitz egin dute bertakoek historian zehar, gaur egun galbidean dagoen arren.
Kultura agerpenei dagokienez, ezkontza burutzeko modu tradizionala ("Boda Maragata") aipatzekoa da. Gastronomia arloan, "Cocido maragato" delakoa ezaguna da, baita zerbitzatzeko modua ere: okelarekin hasi, barazkiekin segi eta zoparekin amaitu.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Eskualdeari buruzkoa webgunea
* (Gaztelaniaz)Leku hauei buruzko bloga
* Datuak: Q1892261
* Multimedia: Maragatería / Q1892261
# Maragogi

Maragogi Brasilgo udalerri bat da, Alagoas estatuan kokatua. 32.174 biztanle ditu 334,047 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Alagoas

## Kanpo estekak

* Datuak: Q971736
* Multimedia: Maragogi / Q971736
# María Sorolla

María Clotilde Sorolla García (Valentzia, 1889ko apirilaren 13a – Madril, 1956ko ekainaren 19a), margolaria izan zen.

## Biografia

Joaquín Sorolla margolariaren eta Clotilde García del Castilloren alaba nagusia izan zen.
Ikasleen kreatibotasuna bultzatzen zuen Institución Libre de Enseñanza izeneko erakundean ikasi zuen. Bertan, garai hartako neskatilek eskola erlijiosoetan jaso ohi zutenaren desberdina zen hezkuntza jaso zuen, beraz.
1916an Francisco Pons Arnau margolariarekin ezkondu zen, Joaquín Sorollaren ikasle izandakoarekin. Seme bat izan zuten Francisco Pons Sorolla, arkitektua, urbanista eta Arkitekturako Zuzendari Nagusia izan zena.
Bere sendiaren zati handi bat bezala, Valentziako hilerrian dago hilobiraturik.

## Lana

Oso gaztetatik bere aita margolariaren eta, era berean, pintatzen zuten neba Joaquínen eta Elena ahizparen eragina izan zuen. Elena eskultore garrantzitsua izan zen bere garaian eta neba Sorolla Museoaren lehen zuzendaria izan zen (1932tik 1948ra).
Seguru asko aitak bultzatuta, 1916an Valentziako Gazteen Erakusketan parte hartu zuen (bere ahizpa Elenak hurrengo urtean hartu zuen parte).
1926an bere ahizparekin erakusketa egin zuen Madrilgo Lyceum Klub Femeninoan eta kritika oso onak jasotzeaz gain, lan batzuk saldu zituzten.
Bere lana ez da oso ugaria, ez baitzen pintore profesional bihurtu.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Varona, Mery. (2019-12-23). María Sorolla. (Noiz kontsultatua: 2021-08-13).
* 1 2 3 4 5 Almarza, Fabiola. (2013ko ekaina). Helena Sorolla García. Museo Sorolla.
* 1 2 Rius Vernet, Núria. (2010-10-08). Elena Sorolla García. In Diccionari biogràfic de dones. Xarxa Vives d'Universitats, Generalitat de Catalunya i Consell de Mallorca, (Noiz kontsultatua: 2021-08-13).

## Kanpo estekak

* Sorolla sendiko beste artistak
* Datuak: Q88790194
* Multimedia: María Sorolla García / Q88790194
# María Teresa Costantini

María Teresa Costantini, jaiotzaz María Teresa Correa Lòpez (Buenos Aires, Argentina, 1949ko urriaren 9a) argentinar aktorea, film-zuzendaria eta gidoilaria da.

## Biografia

Gurasoak Lía Susana López Naguil eta Carlos Correa Ávila, Juan Domingo Peronen lehen gobernuko funtzionario eta enbaxadorea, izan ziren. Aitaren lanaren ondorioz, Teresa Argentinatik kanpo bizi izan zen haurtzaro eta gaztaro gehiena.

## Filmografia

Hauexek dira bere lan batzuk:

### Aktorea

* Mujeres (1989) zuzendaria Rosario Zubeldía.
* Nunca estuve en Viena (1989)zuzendaria Antonio Larreta.
* Rompecorazones (1992) zuzendaria Jorge Stamadianos, Viviana rola.
* Cuatro caras para Victoria (1992) zuzendaria Oscar Barney Finn, Emily Bronte rola.
* De amor y de sombra (1994) zuzendaria Betty Kaplan, telebistako kazetari rola.
* Mar de amores (1997) zuzendaria Víctor Dinenzon, Daniela rola.
* Acrobacias del corazón (2000) zuzendaria Teresa Costantini, Marisa rola.
* Dirigido por... (2005) zuzendaria Rodolfo Durán, bere burua elkarrizketan.
* El amor y la ciudad (2006) zuzendaria Teresa Costantini

### Zuzendaria

* Acrobacias del corazón (2000)
* Sin intervalo (2002)
* El amor y la ciudad (2006)
* Felicitas (2009)
* Yo soy así, Tita de Buenos Aires (2017) Tita Merueloren omenez

### Gidoilaria

* Acrobacias del corazón (2000)
* Sin intervalo (2002)
* El amor y la ciudad (2006)
* Felicitas (2009) Felicitas Guerreroren bizitza eta tragedian oinarritua
* Yo soy así, Tita de Buenos Aires (2017)

## Telebista

* Carta de amor en cassette (seriea, 1993) Laura rola, 19 atal
* Bajamar, la costa del silencio (seriea, 1998) Anaté rola, atal 1

## Sariak eta aintzatespenak
### Shanghai International Film Festival:

| 2006 | Izendatua Golden Goblet saria | Film onena El amor y la ciudad (2006) |

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «María Teresa Costantini» IMDb (Noiz kontsultatua: 2022-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) «María Teresa Costantini - Biografía, mejores películas, series, imágenes y noticias» La Vanguardia 2022-05-10 (Noiz kontsultatua: 2022-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) María Teresa Costantini - Biografía, Patrimonio, Edad, Peso, Altura, Relaciones. 2022-04-26 (Noiz kontsultatua: 2022-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Teresa Costantini – cinenacional.com. (Noiz kontsultatua: 2022-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) «María Teresa Costantini (cine.com)» cine.com (Noiz kontsultatua: 2022-11-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) María Teresa Costantini: “Era una película necesaria”. (Noiz kontsultatua: 2022-11-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6782123
# Madurodam

Madurodam (maːdyroːdɑm ahoskatua) Herbehereetako gobernuaren egoitza den Hagako Scheveningen auzoan dagoen miniaturazko parke bat da. 1:25 eskalan eginiko herbeheretar herri baten eredua da, herrialdean zehar dauden zenbait herbeheretar eraikin eta monumentuz osatua. Erakargarritasun turistiko garrantzitsu hau 1952an eraiki zen, eta ordutik 10 milioi pertsonak bisitatu dute. Miniaturazko parkea George Maduroren omenez izendatu zen, herbeheretar erresistentziaren kide bezala nazien okupazio indarren aurka borrokatu zen eta 1945ean Dachaugo kontzentrazio-esparruan hil zen Curaçaotar zuzenbide ikasle bat.
1952ko uztailaren 2an garai hartan nerabea zen Beatriz printzesa Madurodamgo alkate izendatua izan zen, honen ondoren, bere herritik ibilaldi bat egin zuelarik. Beatriz Herbehereetako erregina bihurtu zenean, Madurodamgo alkate funtzioari uko egin zion. Gaur egun, Madurodamgo alkatea eskualdeko eskoletako 25 ikaslek osatutako udal gazteri kontseilu batek aukeratzen du.
Atrakzio hau izan zen Storybook Land eta munduko miniaturazko parkerik handiena den Catalunya en Miniatura eraikitzeko inspirazio iturri izan zen.

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz)Madurodamen webgune ofiziala
* Datuak: Q747322
* Multimedia: Madurodam / Q747322
# Mae Jemison

Mae Jemison (Decatur, Alabama, 1956ko urriaren 17a) estatubatuar ingeniari, mediku eta NASA-ko astronauta da. Espaziora bidaiatu zuen lehenengo emakume afro-amerikarra da.

## Ibilbidea
### Lehen urratsak

Charles eta Dorothyren hirugarren alaba da. Gurasoek, arotza eta irakaslea hurrenez hurren oso serio hartu zuten alabaren heziketa.Oso gaztetatik argi zuen zientzilaria izan nahi zuela eta Bigarren Hezkuntzan sartu orduko bazegoen espazioaren gaiaz interesatuta. 16 urterekin graduatu zen Bigarren Hezkuntzan eta Stanfordeko Unibertsitatean beka batekin ikasi zuen, ingenieritza kimikoko graduatua lortuz. Ostean, 1981. urtean medikuntzan doktoratu zen Cornell Unibertsitateaneta 1983-85 bitartean Cuerpo de Paz taldearekin bat egin zuen, eskualdeko mediku militar gisa arituz Mendebaldeko Afrikan, bereziki Sierra Leonan eta Liberian.

### Astronauta lana

1987ko ekainaren 4an NASAko astronauten formakuntza programan onartu zuten lehen emakume afroamerikarra izan zen Mae Jemison eta 1992an, berriz, espazioara bidaiatu zuen lehen emakume afroamerikarrean bihurtu zen.Endeavour ontzian bidaiatu zuen STS47 misioan eta espazioan eman zituen 8 egunetan. Mae Jemisonek esperimentuak egin zituen grabitate ezaren eta zinetosiaren inguruan bai tripulazioarekin bai bere buruarekin.Guztira, 190 orduz egon zen espazioan. 1987tik 1993ra NASAn zerbitzatu ondoren, Jemisonek Jemison Group, Inc., sortu zuen, sateliteetan oinarritutako ALAFIYA telekomunikazio sistema garatu zuena. Sistema honen asmoa garapen bidean dauden herrialdeetako mediku zaintza hobetzea zen.

### Irakasle lana

Ingurumen ikasketen programan irakasle izan zen Dartmoutheko Unibertsitatean, garapen bidean dauden herrialdeetako aurrerapen teknologikorako Jemison Institutua zuzendu zuelarik bertan. Bere egungo proiektuen artean, Afrikan osasuna hobetzea eta garapen bidean dauden herrialdeen aurrerapen teknologikoan daude enfokatuta.
Mae Jemison Cornell Universityn eta Dartmouth Collegen irakasle izan da 1995tik 2002ra. American Chemical Society, Association for Space Explorers eta American Association for the Advancemente of Science bezalako erakunde zientifikoetan parte hartzen du.

## Erreferentziak

* ↑ https://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild_Spanish/docs/StarChild/whos_who_level2/jemison.html
* ↑ https://www.mujeresnotables.com/2018/05/01/biografia-de-mae-jemison/
* ↑ https://naukas.com/2018/07/18/mae-jemison-la-astronauta-que-quiso-ampliar-la-vision-que-los-extraterrestres-tienen-del-mundo/
* ↑ https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/mae-jemison

## Kanpo estekak

https://mujeresconciencia.com/2019/05/31/mae-jemison-la-nina-que-sonaba-con-ir-al-espacio-y-se-convirtio-en-la-primera-mujer-afroamericana-que-lo-consiguio/
* Datuak: Q34091
* Multimedia: Mae Jemison / Q34091
# Mae West

Mae West, izen osoa Mary Jane West, (Brooklyn, New York, Estatu Batuak, 1893ko abuztuaren 17a - Hollywood, Kalifornia, Estatu Batuak, 1980ko azaroaren 22a), Estatu Batuetako aktorea, gidoilaria, zuzendari eta enpresaria izan zen.

## Biografia

Ama kortse-modeloa zen eta aita boxeadorea. Gaztetan hasi zen antzokietan, Bert Savoy eta Julian Eltinge bezalako trabesti ezagunekin. New York Times-eko kritiko baten hitzen ondorioz egin zen famatu. Femme fatale irudia sustatu zuen, Sex bezalako obran adibidez, zeinak 10 eguneko atxiloketa balio izan zion "gazteen morala apurtzeagatik", espetxetik atera eta zer nolako kuleroak erabili izan zituen azaldu zen egunkarietan.
Depresio Handiaren testuinguruan, Cary Grant akotearen karrera sustatu zuen eta Salvador Daliren hainbat obra inspiratu zituen. Baina, 1934az geroztik, Will Hays errepublikarraren Kodearen zentsura zela eta bere gidoiek jada ez zuten arrakasta berdina izan.
1955ean, Paul Novak-ekin ezkondu zen, bera baino hogeita hamar urte gazteagoa zena.

## Filmografia

| Urtea | Filma | Pertsonaia |
| 1932 | Night After Night | Maudie Triplett |
| 1933 | She Done Him Wrong | Lady Lou |
| 1933 | I'm No Angel | Tira |
| 1934 | Belle Of The Nineties | Ruby Carter |
| 1935 | Goin' To Town | Cleo Bordon |
| 1936 | Klondike Annie | Rose Carlton |
| 1936 | Go West, Young Man | Mavis Arden |
| 1938 | Every Day's A Holiday | Peaches O'Day |
| 1940 | My Little Chickadee | Flower Belle Lee |
| 1943 | The Heat's On | Fay Lawrence |
| 1970 | Myra Breckinridge | Leticia Van Allen |
| 1978 | Sextette | Marlo Manners |

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Las frases más descaradas de Mae West, una provocadora profesional» La Vanguardia 2022-06-27 (Noiz kontsultatua: 2022-07-29).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Madrid, Jose. (2020-11-22). «Mae West, la diosa del sexo y bestia negra de la censura que escandalizó a América» vanitatis.elconfidencial.com (Noiz kontsultatua: 2022-07-29).
* ↑ (Gaztelaniaz) MILLET, EVA. (2020-08-17). «10 curiosidades que tal vez no sabías de la polémica Mae West» Historia Hoy (Noiz kontsultatua: 2022-07-29).

## Ikus, gainera

* Salvador Dalí
* Cary Grant

## Kanpo estekak

* Datuak: Q202878
* Multimedia: Mae West / Q202878
* Aipu famatuak: Mae West
# Maeda Toshiie

Maeda Toshiie (japonieraz: 前田 利家, 1539ko urtarrilaren 15a – 1599ko apirilaren 27a) Oda Nobunagaren jeneralik garrantzitsuenetako izan zen XVI. mendeko Sengoku arotik Azuchi-Momoyama aroraino. Gortean izan zuen kargurik altuena Dainagon edo Aholkulari Handia izan zen.

## Biografia

Owari probintzian jaio zen, Maeda Toshimasa samuraiaren laugarren semea zelarik. Toshiiek Oda klana zerbitzatu zuen txikitatik, eta bere leialtasuna Maeda klanaren lider izatea baimentzearekin saritua izan zen, oso ez ohiko saria familia bateko laugarren semearentzat, bereziki bere anaia nagusiek akats nabarmengarririk ez zutenean. Uste denez, Kinoshita Tokichiroren lagun egin zen (ondoren Toyotomi Hideyoshi bezala ezagun egingo zena) gaztea zenean. Oda Nobunagaren partetik Hideyoshi Saru, 猴 edo "tximua" ezaguna zen bezala, Toshiie Inu, 犬 edo "txakurra" bezala ezagutua zela esaten zen. Txakurrak eta tximuak elkarren lagun ezin daitezkeela izan dioen sinesmenaren ondorioz, Toshiie sarri zintzo eta xume bezala irudikatua da, Hideyoshi arduragabe bezala irudikatzen zen bitartean.
Toshiiek bere karrera militarra akahoro-shuko (赤母衣衆) kide bezala hasi zen, Nobunagaren aginte pertsonalpean zegoen unitatean. Ondoren infanteriako kapitaina (ashigaru taishō 足軽大将) bihurtu zen Oda klanaren armadan. Bere karreran zehar Toshiiek pertsona garrantzitsu ugari ezagutu zituen, Sassa Narimasa, Akechi Mitsuhide eta Takayama Ukon beste batzuen artean. Tokugawa Ieyasuren arerio ere bazen. Asakura klana garaitu ondoren, Maedak Shibata Katsuieren ondoan borrokatu zuen Hokuriku eskualdean. Halako batean feudo edo han bat eman zitzaion, honek Noto probintzia eta Kaga probintzia hartzen zituelarik. Azken probintzia hau, oso txikia bazen ere, oso emankorra zen.
Oda Nobunaga Honno tenpluan Akechi Mitsuhideren esku hil ondoren, eta honen ondoren Mitsuhide Hideyoshiren esku garaitua izan ondoren, azken honen aurka borrokatu zuen Shibata Katsuieren agintepean Shizugatakeko guduan. Shibata garaitua izan zenean, Toshiie Hideyoshiren zerbitzura pasa zen, eta honen jeneralik garrantzitsuenetako bat bihurtu zen. Hideyoshik, 1598an hil aurretik, Toshiie Bost Erregeordeen Kontseiluko kideetako bat bezala izendatu zuen, bere seme Toyotomi Hideyori zain zezan, hau klanaz bere kabuz arduratzeko bezain nagusia izan arte. Baina Toshiie izendatua izan eta urte betera hil zen, eta bere seme Toshinagagatik ordezkatua izan zen.
* Datuak: Q1196817
* Multimedia: Maeda Toshiie / Q1196817
# Madéfalva

Madéfalva (errumanieraz: Siculeni) Errumaniako udalerri bat da, Hargita konderrian. 2.511 biztanle ditu, 39,39 kilometro koadroko luze-zabalean banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Madéfalva

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q5063726
* Multimedia: Siculeni, Harghita / Q5063726
# Maebashi

Maebashi (japonieraz: 前橋市, Maebashi-shi) Japoniako erdialdean dagoen hiria da, Honshuko uhartean dagoena eta Gunma prefeturako hiriburua. 2010eko erroldaren arabera 344.871 biztanle ditu.

## Geografia

Akagi mendiaren oinean kokaturik dago, Kantō lautadaren iper-ekialdeko izkinan. Japoniako prefekturetako hibiruruen artean kostaldetik urrunen dagoena da, 120 km-tara hain zuzen ere. Tone ibaiak zeharkatzen du hiria.

## Historia

Maebashi 1892an fundatu zen. 1945ean hiriaren erdigunearen %64a suntsitu zuten B-29 hegazkinen bonbaketek. Ordutik hona hainbat inguruko herriak eskuratu eta handitu egin da, azkena 2009an Fujimi herria.

## Jaialdiak

Ogo Gion Matsuri jaialdia ospatzen da.

## Ondasun nabarmenak

* Akagi santutegia (Fujimi)
* Souja santutegia
* Akagi mendia
* Omura parkea

## Hiri senidetuak

* Birmingham (Alabama) (AEB)
* Menasha (Wisconsin) (AEB)
* Milwaukee (AEB)
* Orvieto (Italia)

## Iruditegia

* Maebashi, atzean Akagi mendia.
* Fujimiko Akagi santutegia.
* Souja santutegia.
* Omura parkea.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Maebashiko webgune ofiziala.
* Datuak: Q201613
* Multimedia: Maebashi, Gunma / Q201613
# Marijampolė

Marijampolė (polonieraz: Mariampol, errusieraz: Мария́мполе; 1955 eta 1989 artean, Kapsukas) Lituaniako hegoaldeko hiri bat da, Marijanpolė probintziako hiriburua. Azken zentsuaren arabera 36.807 biztanle zituen. Sudovia izeneko eskualde historiko eta kulturaleko hiri nagusia da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1351046
* Multimedia: Marijampolė / Q1351046
# Marijan Pušnik

Marijan Pušnik (1960ko azaroaren 1a - ) Esloveniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Entrenatzaile gisa NK Celje, NK Maribor, Avispa Fukuoka eta HNK Hajduk Split taldeak zuzendu zituen.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1587562