OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Angeluko piperra

Angeluko piperra edo Angeluko biper eztia Lapurdin hazten den piper mota da. Izena Angelu udalerritik datorkio. Izen ofizial osoa honakoa da: Euskal Herriko eta Seinautzeko biper eztia.
Piper berde hau Ezpeletako piperra baino luzeagoa da. Piperrada, euskal oilasko edo axoa prestatzeko erabiltzen dituzte.

## Ikus, gainera

* Ezpeletako piperra
* Ibarrako pipermina
* Gernikako piperra
* Pikillo piperra

## Erreferentziak

* ↑ Berhouet, Patxi. (2013/08/02). «Anglet, berceau des piments verts» Sud Ouest.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3388549
# Angeluko Bandera

Angeluko Bandera 1994 urtean Angelun jokaturiko estropada da, Euskal B Ligarako puntuagarria izan zena.

## Emaitzak

| # | Taldea | Denbora |
| 1 | Hernani | 20'51"35 |
| 2 | Itxaspe (Koxtape B) | 20'54"75 |
| 3 | Yola (Donibaneko B) | 21'05"06 |
| 4 | Hondarribia B | 21'21"69 |
| 5 | Getaria | 21'24"26 |
| 6 | Fortuna | 21'40"38 |
| 7 | Santiagotarrak | 21'50"17 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5718427
# Angeluko herriko etxea

Angeluko herriko etxea Lapurdiko Angelu udalerriko Udalaren egoitza da.

## Kanpo estekak

* Angeluko herriko etxearen webgunea (Frantsesez)
* Datuak: Q25475645
# Angeluko herriko etxeko geltokia

Angeluko herriko etxea Lapurdiko autobus geltoki bat da, Angelu udalerriko hiri barnean kokatuta dagoena.
Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen.

## Sarbideak

* Baionako hiribidea, 1

## Historia

Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren T1 linearen trazatuaren zati gisa.
Lehenago "Anglet-Centre" bezala ezagutzen zen.

## Zerbitzuak
### Hiriko autobusa

iea  4. linea (Txik Txak)BidarteIzarbel • Anton Abbadia 46 BIARRITZBarbarenia (▶) • Biarritzeko geltokia 5 6 38 46 51 52 51  • Harausta bidezubia 3 6 38 46 52  • Parma • Biarritzeko aireportua 3 36 ANGELUElurtegi • Labiña • Kotonia • Angeluko herriko etxea T1  • Bernain–Montòri T1 3 30 34 36  • Lembeye T1  • Batasuna 3  • BeyrisBAIONAVilla Pia 3  • Marueta • Lachepaillet • San Leon T2 3 14 52  • Paulmy 3 32 52  • Euskaldunen plaza T1 T2 3 11 12 13 14 6 32 38 50 52 N2 N3  XL'R   7   26   • Baionako herriko etxea T1 T2 6 32 50 A1 N1 N2  • Garita–Museoak T1 T2 6 32 50 N1 N2  • Alsazia–Lorrena 32 N2  XL'R   26   • Jules Ferry 32 N2  • Burbaki • Jean Jaurès 32  • Muskarri • Labigeria • Didier Deschamps estadioa • Burrua • Lartigot • Haranbilete • Camus • Gaskoien plaza T1  • Apirilaren 14a • Done Eztebe • Hourque de Hé • Habas la Plaine • Hargous • Osteys (▶) • Codry (◀) • Sainsontan :

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Baionaldea: Tram'Busa laster jarriko da martxan» France Bleu 2019-08-05 (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).
* ↑ Chronoplus. (2019-03-18). Chronoplus sareko mapa. .

## Ikus, gainera

* Txik Txak
* 1. linea

## Kanpo estekak

* Txik Txak sareko webgune ofiziala
* Datuak: Q89915069
iea  Tram'Busa :
# Angeluko itsasargia

Angeluko itsargia edo Angelu Seinale-Dorrea Lapurdiko Angelu udalerriaren kostaldean kokatzen den itsasargi bat da. Atturriren barra eta Barrako lerratokiaren artean dago.

## Historia

1861ean eraikia, hasieran oinarri hexagonala eta zutabearen enborra besterik ez zen. Bigarren Mundu Gerran alemanek hamabi angeluko solairu bat gehitu zioten. Aturriko barrako pilotuen korporazioa Frantziako zaharrenetarikoa da. Baionako portura sartzeko eta ateratzeko maniobren ardura dute lanbide.

## Eraikina

Aturriko bokalean dago, Baionako barra ospetsuaren parean. Hondarra mugitzen denez, sarbidea ere lekualdatu ohi da. Bidea zeharkatzeko moduan badago, bi argi berde pizten dira. Sarbidea baimendua dagoen ala ez adierazteko, argia zuri edo gorri egoten da. Argia 17 m garai dago, eta 6 miliako irispidea du.

## Ikus gainera

* Euskal Herriko itsasargiak
* Atturriren barra

## Kanpo estekak

* Angeluko itsasargiari buruzko orrialdea irakurgai.
* Angeluko itsasargiari buruzko bideoa ikusgai. Youtube.com
* Datuak: Q12253561
# Angelu zentral

Geometrian, angelu zentrala zirkunferentziaren bi erradioren arteko angelua da.

## Erreferentziak eta oharrak

* ↑ Elhuyar Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. Angelu zentral. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1094399
# Angeluko basoa

Angeluko basoa, Xibertako basoa edota Lazaret pinudia Lapurdiko Angelu udalerriko Xiberta kokalekuan dagoen pinudi baso bat da.

## Historia

XIX. mendean zehar gizakiaren eskuek landatutako pinudia da, bertako jatorrizko padurak idortzeko asmoz, eta Atturri ibaiaren bestaldean dagoen Landetako basoaren zatitzat har liteke.
2020ko uztailak 30eko arratsaldean, sute bat piztu zen Xibertako basoan, Atturri ibaiaren bokaletik gertu. Suteak basoaren zati handi bat kiskali zuen: 165 hektarea. Blancpignon auzoko 24 etxebizitza ere kaltetu zituen; hamasei lagun ospitaleratu behar izan zituzten kea arnasteagatik, baina denak etxera itzuli ziren biharamunean. Pirinio Atlantikoetako Departamenduko eta inguruko departamenduetako 208 suhiltzaile eta bi sute hegazkin aritu ziren Angelun sua itzaltzen. Abuztuaren 8an, adingabe bat espetxean sartu zuten sutearekin lotura zuelakoan.

## Basoa

Gaskoniako Landen zatitzat har liteke, hura bezala gizakiaren eskuz landutako basoa da eta Atturriz bestaldera hedatzen den Landetako baso erraldoiaren hedapena litzateke, gaskoieraz baso mota honi pignade deitzen zaio, horregatik bertakoek Angeluko basoa maiz Pignade de Lazaret edo Pignade izenaz soilik deitu ohi dute.
Biarritz-Angelu-Baiona hirigunearen bihotzean dagoen eremu berde zabala da. Aldamenean, mendebalde edo itsasaldera Xibertako aintzira du.

## Erreferentziak

* ↑ «Sua piztu da Angeluko basoan» Berria 2020-07-30 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* ↑ «Xiberta oihaneztatuko dute» Berria 2020-08-07 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* ↑ «Angeluko sutearen susmagarria espetxeratu dute» Berria 2020-08-08 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492465
# Angeluko erreka

Angeluko erreka Lapurdiko ibaia da, Ardanabiako ibaiadarra dena.

## Geografia

7,1 kilometroko bere ibilbidea Kanbon jaiotzen da eta Jatsun isurtzen da Ardanabiara. Beraz Aturri arroko erreka da.

## Zeharkatutako udalerriak

* Kanbo
* Haltsu
* Hazparne
* Jatsu

## Erreferentziak

* ↑ Sandre datu-basea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253562
# Antrain

Antrain (bretainieraz Entraven) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q648164
* Multimedia: Antrain / Q648164
# Antrain kantonamendua

Antrain kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Ille eta Vilaine departamenduan dago, Bretainia (eskualdea) eskualdean. Guztira 31 udalerri ditu eta Val-Couesnon da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1724189
# Antrazeno

Antrazenoa hiru eraztun aromatiko dituen hidrokarburoa da (C$_6$H$_4$(CH)$_2$C$_6$H$_4$) formula duena, Harrikatz-mundrunetik lortzen da. Kristal-solido kolorgea da egoera puruan, eta tindagaiak egiteko erabiltzen da. Kristalek fluoreszentzia urdina dute.

## Erreakzioak

Antrazenoa metal alkalinoekin erreduzitzen denean kolore handio anioi-gatzak sortzen ditu, M$^+$[antrazeno]$^−$ non M Li, Na edo K den.
Hidrogenazioz 9,10-dihidroantrazenoa lortzen da, zeinetan alboetako bi eraztunek aromatikotasunari eusten dioten.
Hidrogeno peroxidoak eta banadil azetilazetonatoa baliatuz erraz oxidatzen da antrakinona emanez: C$_{14}$H$_8$O$_2$.

## $_{Erabilera}$

$_{Antrazenoausatzendaantrakinonasintetizatzekozeintinduaskorenaitzindariaden.}$
$_{Halaber,berefluroeszentziabaliatzendaenergiahandikoelektroiak,fotoiaketaalfapartikulakdetektagailuetan.}$

## Erreferentziak

* ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-02-20).
* ↑ Charleton, Kimberly D. M.; Prokopchuk, Ernest M.. (2011-08-01). «Coordination Complexes as Catalysts: The Oxidation of Anthracene by Hydrogen Peroxide in the Presence of VO(acac)2» Journal of Chemical Education 88 (8): 1155–1157. doi:10.1021/ed100843a. ISSN 0021-9584. (Noiz kontsultatua: 2021-02-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q422152
* Multimedia: Anthracene / Q422152
# Arizko geltokia

Arizko geltokia hurrengoei egin ahal dio erreferentzi:
* Arizko geltokia (Bilboko metroa) Bilboko metroaren geltokia.
* Ariz-Basauri geltokia Euskotrenen geltokia.
# Arizkungo harpa

Arizkungo harpa soinu tresna kordofonoa da, kantu eta dantzei laguntzeko, asotsa ateratzeko eta txantxa giroan Arizkungo inautean jotzen dena.
Makila luze bat da tresna honen ardatza; haren bi muturretan metalezko hari bat tenkatzen da, eta beheko aldean, hariaren eta makilaren artean, latontzi bat jartzen da. Latontzi honek zulo bat dauka aurreko aldean, hots kutxa gisa funtziona dezan. Makilaren goiko muturrean, berriz, latorrizko zati batzuk paratzen dira, panderoaren txinden antzera.
Jotzeko bertikalki hartzen da, esku batekin, eta lurraren kontra kolpekatzen da, erritmoa markatuz. Beste eskuarekin zurezko karraskagailu luze bat harturik, metalezko haria igurtzi eta jo egiten da.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Beltran Argiñena, Juan Mari. Jolasetik musikara: Hots tresnak eta jostailuak (erakusketa); Hots, erritmo eta musika jolasak (tailerra). euskomedia.org (Noiz kontsultatua: 2018-2-16).
* 1 2 Garmendia Larrañaga, Juan. Arizkungo harpa. aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2018-2-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61069723
# Arizkunenea jauregia

Arizkunenea jauregia Elizondo-ko eraikin aipagarrienetako bat da, estilo barroko-koa, Miguel de Arizkunek 1730-ean eraikia.

## Kokapena

Jaime Urrutia kalea, 14, 31700 Elizondo, Nafarroa

## Deskripzioa

«U» itxura du eta fatxada barrokoa, garai hartako jauregi frantsesak gogorarazten dituena.
Fatxada horrek elementu apaingarrien dinamismoagatik sortzen duen barrokismoari armarri-aren ikusgarria gehitu behar zaio, moldura misto lodi batek ongi inguratzen duen eraikinaren bigarren gorputza gordetzen baitzaio.
Armarriaren gainean, erdiko mantsarda batek koroatzen du fatxada, baketoidun markoa duen leiho bat hartuta.
Fatxadaren aurrean patio bat dago, eta bertara sartzeko erdi-puntuko portada bat dago, alboko hegalekin lerrokatua. Hesia ixten duen burdin hesian 1740an dago idatzita, eraiki zen urtean.

## Historia

Arizkunenea jauregia Arizcungo leinuarekin lotuta dago. Jatorrizko orubea Arozarena etxe hurbilari dagokio, metro gutxira, Jaime Urritia kalean bertan.
XVII. mendea-ren bigarren erdian, leinu horretako hainbat kide India-n eta Madril-en kokatu ziren, eta bertan Norberto de Arizcun nabarmendu zen, negozio-gizon aberats izatera iritsi zena. Bere babespenerako, Miguel de Arizcun iloba propioa hartu zuen Elizondon jaioa 1691-an, osabaren konpainia komertzialarekin jarraituko zuena.
Hogeita hamarreko hamarkadako azken urteetan, Arozarena berreraikitzeko eta Arizkunenea eraikitzeko agindua eman zuen, hemeretzigarren mendeko Nafarroako jaurerriko arkitekturaren adibiderik nabarmenenetako bat.
# Arizkun

Arizkun Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztan udalerrikoa. Lau auzo ditu: Aintzialde, Bozate, Ordoki eta Pertalats. Horietaz gain, Otsanaiz, San Blas eta Bergarako etxe-multzoak eta Aritzakungo baserriak ere Arizkungo egiten dira. 2022 hasieran, 568 biztanle zituen.

## Klima

Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.
Ikusi edo aldatu datu gordinak.

## Biztanleria

Arizkungo biztanleria :
| 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2000 | 2010 | 2020 |
| 1295 | 1234 | 1045 | 821 | 755 | 651 | 657 | 610 | 565 |

## Kultura
### Bestak eta ospakizunak

* Inauteak hausterre asteazkenaren aintzineko egunetan ospatzen dira:
** Ostegunean: egunttunttuna, haurren besta.
** Igande eta astelehenean gazteak etxez etxe eskean ibiltzen dira.
** Astearte goizean sagardantza dantzatzen da. Eguerdian Hartzak eta bere segizioak (Hartzazaina, damak, mozorroak, musikariak...) herria kurritzen dute.
* Arizkungo bestak ekainaren 24an ospatzen dira, San Joanetan.

### Zinema

Arizkunen filmatu zen Baztan filma (2012, Iñaki Elizalde); aktore nagusiak Unax Ugalde, Carmelo Gómez, Joseba Apaolaza, Ramon Agirre, Txema Blasco, Kandido Uranga, Mirentxu Goienetxe, Patxi Bengoetxea eta Felipe Saharrea izan ziren.

## Ondarea

* Aingeruen Andre Maria monasterioa, 1737an eraikia, Arizkungo herrigunean.
* Bergara dorrea, XIV-XV. mendeen artean eraikia.
* Erratzuriz, Errazuriz indiano familiaren baserria eta Pello Salabururen jaiotetxea.
* Gamioxarrea dolarea
* Gorrienea, Bozate; Santxotena Museoa dagoen eraikina da.
* Iturraldea, herrigunean.
* Lamiarrita, Bozate eta Arizkun arteko bidegurutzean.
* San Joan Bataiatzailea eliza, Arizkungo herrigunean.
* Santxotena Museoa, Xabier Santxotena bozatear-arizkundar eskulturgilearen museoa da, Bozate auzoan.
* Señorío de Ursua hotela, Ordoki auzoan.
* Urtsua jauregia, Erdi Aroko dorretxea. Pedro Urtsua (1520-1561) arizkundar konkistatzaile eta militarraren jaiotetxea izan zen; Lope Agirre gipuzkoar abenturazalearen El Dorado kondairazko hirirako espedizioan parte hartu eta bertan hil zuten.

## Arizkundar ospetsuak

* Pedro Urtsua (1520-1561), konkistatzaile eta militarra.
* Martin Urtsua (1653-1715), konkistatzaile eta militarra.
* Juan Goienetxe Gaston (1656-1735), argitaratzaile, kazetari eta politikaria.
* Juan Bautista Iturralde (1674-1741), negozio gizon eta politikaria.
* Frantzisko Laphitz (1832-1905), apaiz eta euskal idazlea.
* Damaso Legaz Laurenzena (1838-1902), apaiz eta euskal idazlea.
* Jesus Ioldi Bereau (1894-1936), kimikari eta politikaria.
* Pello Salaburu (1951-), idazle, irakasle eta euskaltzaina, bai eta EHUko errektore ohia ere.

## Argazki galeria

* Arizkungo herriguneko etxea.
* Arizkungo karrika.
* Arizkungo ikuspegi orokorra.
* Aingeruen Andre Maria monasterioa.
* San Joan Bataiatzailearen eliza
* Urtsua jauregia.
* Bergara dorrea

## Erreferentziak

* 1 2 Nomenclátor. Relación detallada de las entidades y núcleos de Población. nastat.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2023-12-9).

## Kanpo estekak

* Udal webgunean Arizkun
* Datuak: Q2861457
* Multimedia: Arizkun / Q2861457
# Arizmendi ikastola

Arizmendi ikastola Arrasateko San Frantzisko Xabier, San Viator eta Umezaintza, eta Eskoriatzako Almen ikastolek osatzen duten kooperatiba da. 1999 urtera arte, ikastola independenteak ziren, baina Leintz haraneko ikastolek elkartzea erabaki zuten urte horretan.
Debagoienan dagoen hezkuntza-erakundea da, bereziki Arrasate, Eskoriatza eta Aretxabalatea herrietan. Ikastola bat da, euskarazko hezkuntza, euskal hizkuntza, ematen duen eskola mota bat, eta garrantzi kultural eta linguistiko esanguratsua du eskualdean.
Arizmendi Ikastolaren historia 1960ko hamarkadaren amaieran hasi zen, Euskal Herriko testuinguru sozio-politiko eta linguistiko berezian. Garai hartan, euskarak, euskarak, erronka garrantzitsuak zituen aurrez aurre; izan ere, galtzeko arriskuan zegoen, asimilazio linguistikoko politikengatik eta espainiera hizkuntza nagusi gisa gero eta presio handiagoa zuelako. Gainera, euskarazko hezkuntza mugatua eta askotan debekatua zen.
Testuinguru horretan, euskararen zaintzarekin eta sustapenarekin konprometitutako guraso euskaldunen talde batek ekintza hartzea erabaki zuen. Ikastolen ereduan inspiratuta, Euskal Herriko beste toki batzuetan sortutako euskarazko hezkuntza ematen zuten eskolek Donostian ikastola propioa sortzea erabaki zuten. Guraso-talde honen asmoa seme-alabei beren ama-hizkuntzan eta euskal kultura baloratu eta sustatuko zuen giroan heztea zen.
Ikastola 1969an sortu zen, eta Arizmendi izena hartu zuen, Jose Maria Arizmendiarrietaren omenez. Arizmendiarrietak 1950eko hamarkadan Mondragon Korporazio Kooperatiboa (MCC) sortu zuen, mundu mailako esperientzia kooperatibo arrakastatsu eta ospetsuenetako bat. Arizmendi ikastolarako aukeratu zenean, hezkuntza Arizmendiarrietaren lanak adierazten zituen lankidetza, elkartasun eta garapen komunitarioko balioekin lotzeko nahia islatzen zen.
Hasieratik, Arizmendi Ikastolak erronka ugari izan zituen aurrez aurre, baliabide falta, agintari batzuen aurkakotasuna eta funtzionamendurako oinarri sendo bat eraikitzeko beharra barne. Hala ere, hezkuntza-komunitatearen konpromisoari eta guraso, irakasle eta boluntarioen laguntzari esker, ikastolak aurrera egin zuen eta erreferentziazko hezkuntza-erakunde bihurtu zen eskualdean.
Urteetan zehar, Arizmendi Ikastolak hazten eta garatzen jarraitu du, bere hezkuntza eskaintza zabalduz eta aldaketa sozial eta kulturaletara egokituz. Euskara eta euskal kultura sustatzeko konpromisoari eutsi dio, eta bikaintasun akademikoa eta berrikuntza pedagogikoa bilatu ditu. Gaur egun ere, ikastola funtsezko zutabea da euskal hezkuntzan, bai eta komunitateak duen garrantziaren eta etorkizun inklusiboago eta anitzago bat eraikitzeko konpromisoaren adibide ere.
Ikastolak 2005eko urriaren 2an Aretxabaletan ospatu zuen euskararen aldeko Kilometroak jaia.

## Kanpo estekak

* Arizmendi ikastolaren webgunea
* Datuak: Q12253981
# Apo

    Artikulu hau anuroen ordenako animaliari buruzkoa da; ungulatuen oinaren adarkizko azala gaitzat duena beste hau da: «Apatx»
Apoa (Bufo) anuruen ordenako genero bat da. Hainbat espezie hartzen du bere barnean(Bufo bufo, apo arrunta; Bufo calamita).
Ornodun anfibioa da, igelaren antzekoa, baina gorputz lodiagoa eta azala garatxoz betea duena. Apoak, heldua denean, ez du isatsik, txikia izaten da, eta gorputzaren atzealdea aurrealdea baino zabalagoa izaten du. Aurreko hankak lau behatz ditu, eta atzekoak bost. Atzekoak, azazkal gabeak, mintz batez baturik daude, igeri egiteko. Azalean dituen guruinek era askotako pozoiak sortzen dituzte. Emeak erruten dituen arrautzen ernalkuntza gorputzez kanpoan egiten da. Gehienetan gauez ibiltzen dira habiatik kanpora; jauzkariak dira; lehorrean bizi dira, eta animalia biziak janez elikatzen dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Apo lasterkaria
* Apo ezproiduna
* Apo pikarta
* Apo pintatu iberiarra
* Zerrenda:Animalien hotsak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q639022
* Multimedia: Bufo / Q639022
* Espezieak: Bufo
# Apo mendia

Apo mendia (cebueraz: Bukid Apo; filipineraz: Bundok Apo) Filipinetako geruza-sumendia da, Mindanao uhartean dagoena. 2.953 metroko altuera du eta herrialde osoko mendirik altuena da. Davao hiritik gertu dago.
1936ko maiatzaren 9an Manuel L. Quezon presidenteak parke nazional izendatu zuen, izan ere, bertan 270 espezie hegazti bizi dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q455963
* Multimedia: Mount Apo / Q455963
# Apo arrunt iberiarra

Apo arrunt iberiarra (Bufo spinosus) Bufonidae familiako anuro bat da. Lehenago apo arrunt europarraren (Bufo bufo) azpiespezie gisa sailkatu ohi zen.

## Banaketa

Iberiar penintsulan eta Frantziako hego-mendebaldean (Caen eta Lyon artetik pasatzen den lerrotik hegoaldera), eta Afrikako iparraldean, Maroko, Arjelia eta Tunisian bizi da. Jersey uhartean ere aurki daiteke.

## Deskribapena

Apo arrunt europarra baino handiagoa da heldua denean, bere guruin parotoideak handiagoak dira eta bizkarrean zein alboetan dituen pustulak ugariagoak, aldakorragoak eta, batzuetan, arantzatsuak dira.

## Taxonomia

1803an Daudinek Bufo spinosus jada izendatu zuen. Ez da nahastu behar Bocagek 1868an egindako Bufo spinosus deskribapenarekin, hori Amietophrynus gutturalis apoaren sinonimoa baita.

## Sinonimoak

* Bufo bufo spinosus Daudin, 1803
* Bufo vinearum Lesson, 1841
* Platosphus gervais de l'Isle, 1877
* Bufo rubeta var. robustior Lataste in Boscá, 1880
* Pelobates wilsoni Boscá, 1919
* Bufo bufo gredosicola Müller & Hellmich, 1935

## Erreferentziak

* ↑ «AmphibiaWeb - Bufo spinosus» amphibiaweb.org (Noiz kontsultatua: 2020-12-22).
* ↑ «Amphibian Species of the World» amphibiansoftheworld.amnh.org (Noiz kontsultatua: 2020-12-22).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2927674
* Multimedia: Bufo spinosus / Q2927674
* Espezieak: Bufo spinosus
# Apo arrunt

Apo arrunta honako espezieetako bat zian daiteke:
* Apo arrunt europarra, Bufo bufo
* Apo arrunt iberiarra, Bufo spinosus
# Arrazoimen hutsaren kritika

Arrazoimen hutsaren kritika (alemanez: Kritik der reinen Vernunft) Immanuel Kant filosofo prusiarraren lan nagusia da. 1781ekoa da lehen edizioa, Kant-ek berak zuzendu zuen, eta 1787an bigarren edizioa argitaratu zuen. Ibon Uribarrik 1995ean euskaratu zuen.
Ikerketa transzendentala giza ezagutzaren baldintza epistemikoei buruzko ikerketa da, eta helburu nagusia metafisika zientzia gisa har daitekeen ala ez behin betiko erantzutea da.
Besteak beste, Kant-ek David Humek kausaltasun-printzipioaren (eta, beraz, jakintza zientifikoaren) oinarri epistemologikoari egindako kritika gainditzen saiatzen da, ez baitzuen erantzun egokirik bere garairaino.
Lanean, arrazionalismoa eta enpirismoa uztartzen saiatzen da Kant, objektua ezagutza-iturri gisa hartzen zuten bi korronte filosofikoen kritika eginez. Filosofia ulertzeko moduari «biraketa kopernikarra» eman zion, subjektua objektuaren ezagutza eraikitzen duen iturri gisa aztertuz, subjektuak objektuaren irudikapenaren bidez, objektuaren izaerari dagokion sentsibilitatearen bidez.
Lanak aurkitu zituen erresistentzien artean aipa daiteke Pio VIIIk, Aita santua izatera iritsi aurretik, debekatu egin zuela Arrazoimen hutsaren kritikaren irakurketa (1827ko uztailaren 8ko dekretua), eskumiku mehatxupean.

## Erreferentziak

* ↑ «KLASIKOAK bilduma - UPV/EHU» www.ehu.eus (Noiz kontsultatua: 2022-11-02).
* ↑ Índice general de libros prohibidos. Inprenta D.José Félix Palacios, Inkisizioan debekatutako liburuak batzen ditu bildumak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q220002
* Multimedia: Kritik der reinen Vernunft / Q220002
* Jatorrizko testuak: Arrazoimen hutsaren kritika
# Arrazoibide deduktibo

Arrazoibide deduktiboa edo besterik gabe dedukzioa baieztapen baten frogapena edo horren aldeko argudioa da, premisa batzuetatik konklusio batera helduz, logikaren arauetan oinarrituta. Aristotelesek silogismoetan oinarritu zen bereziki argudio deduktiboak emateko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q484284
* Multimedia: Deductive reasoning / Q484284
# Arrazoimen praktikoaren kritika

Arrazoimen praktikoaren kritika (alemanez: Kritik der praktischen Vernunft) Immanuel Kant filosofo prusiarraren lan nagusia da. 1788koa da eta Arrazoimen hutsaren kritika lanean hasitako bidea jarraitzen du, filosofia morala aztertuz.
Kantek filosofia moralari buruzko lan esanguratsu bat argitaratu bazuen ere, 1785eko Grundlegung zur Metaphysik der Sitten, Arrazoimen praktikoaren kritikak esparru zabalago bat hartzeko eta bere ikuspegi etikoak bere filosofia kritikoaren sistemaren esparru zabalagoan kokatzeko asmoa zuen.
Bigarren kritikak eragin handia izan zuen etikaren eta filosofia moralaren ondorengo garapenean, Johann Gottlieb Fichteren "Zientziaren Doktrina"rekin hasi eta XX. mendean filosofia moral deontologikoaren erreferente nagusi bihurtuz.

## Erreferentziak

* ↑ Angelica Nuzzo, Kant and the Unity of Reason, Purdue University Press, 2005, p. xvi.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q870851
# Arrazoiaren loak munstroak sortzen ditu

Arrazoiaren loak munstroak sortzen ditu (gaztelaniaz El sueño de la razon produce monstruos) Francisco Goya espainiar margolariaren Los caprichos ("Gutiziak") bildumako grabatu bat da. 80 estanpen sailean 43 zenbakia du. 1799an argitaratu zen.
Gaur egun, Madrilgo Pradoko Museoan ikusgai dago.

## Prestaketa marrazkiak

* 1797
* 1797

## Kanpo estekak

* Datuak: Q671237
* Multimedia: Capricho № 43: El sueño de la razón produce monstruos / Q671237