OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Eskilino

Eskilino (latinez: Esquiliae edo Mons Esquilinus; italieraz: Esquilino) Erromako zazpi muinoetako bat da. Bere izena eman zion, hiria, errepublikako garaian banatu zen lau eskualdeetako bati, Suburana, Collina eta Palatina eskuldeekin batera. Hemen zeuden Trajanoren Termak eta Neron enperadorearen Domus Aurea ospetsua, eta, ondorioz, baita Erromako Koliseoa ere. Iparraldean, Santa Maria Nagusia basilika dago.

## Erreferentziak

* ↑ Antzinaroko eta Goiz Erdi Aroko kanpoko leku- eta pertsona-izenak "Onomastika" lanean (Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailaren Ikasmaterialen Aholku Batzordea estilo-liburua)
* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q211233
* Multimedia: Rione XV - Esquilino / Q211233
# Eskilstuna udalerria

Eskilstuna Suediako udalerria da. Södermanlandeko konderrian kokatua dago. 1250,49 km² ditu eta 102.447 biztanle ditu, hauetatik 64.679 Eskilstuna herriburuan.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Strängnäs udalerria Flen udalerria Katrineholm udalerria Arboga udalerria Kungsör udalerria Hallstahammar udalerria Västerås udalerria

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) Statistiska centralbyrån, Kommunarealer den 1 januari 2014. Statistics Sweden.
* ↑ (Suedieraz) Folkmängd i riket, län och kommuner 31 mars 2016. Statistics Sweden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q503144
* Multimedia: Eskilstuna Municipality / Q503144
# Phoenicolacerta

Phoenicolacerta Lacertidae barruan sailkatutako narrasti genero bat da. Ekialde Hurbilean bizi dira.

## Espezieak

* Phoenicolacerta cyanisparsa (Schmidtler & Bischoff, 1999)
* Phoenicolacerta kulzeri (Müller & Wettstein, 1932)
* Phoenicolacerta laevis (Gray, 1838)
* Phoenicolacerta troodica (Werner, 1936)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3381358
* Multimedia: Phoenicolacerta / Q3381358
* Espezieak: Phoenicolacerta
# Phoenicoperus

Phoenicoperus Ken Zazpi taldearen zortzigarren diskoa da, 2015ean Elkarlanean|Argiak diskak diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Higain estudioetan grabatutako diskoa da. Kanta guztiak berriak dira. Letrak egile desberdinenak dira: Harkaitz Cano, Jon Maia, Unai Iturriaga, Uxue Alberdi, Amets Arzallus, Jon Mikel Arronategi, Lander Garro, Joseba Sarrionandia eta Eñaut Elorrieta berarena. Musika, Eñaut Elorrieta eta Beñat Sernarenak dira; "Esadazu" kantan ere Ruben Caballerok hartu du parte.

## Kantuen zerrenda

* Phoenicoperus
* Zuhaitz adarlotuak
* Big Bang
* Libre
* Heriotza (instrumentala)
* Oihu
* Loreak
* Esadazu
* Gerra
* Debeku berrien zerrenda
* Bizitza (instrumentala)

## Kanpo estekak

* Diskoaren bideo-aurkezpena.
* Diskoari buruzko elkarrizketa Youtuben.
* Datuak: Q55955474
# Gandhinagar barrutia

Gandhinagar barrutia Indiako barruti bat da, Gujarat estatuan. 1.391.753 biztanle ditu 2.163 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Ahmedabad barrutia Mehsana barrutia Sabarkantha district $^{(en)}$ Aravalli district $^{(en)}$ Kheda barrutia

## Ikus, gainera

* Gujarat

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1772860
* Multimedia: Gandhinagar district / Q1772860
# Gandiriain

Gandiriain Orbaibarrako Garinoain udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
Bertako biztanleak gandiriaindarrak ziren.

## Izena

Gandiriain beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
* gaztelaniaz: Gandíriain ("gandíriain" ahoskatua)
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Gandiriayn (1564)
* Gandiriain (1592)
* Gandiriain (1718)
* Garindain (1945)
* Gandiriain (1997)

## Historia

1268ko Rediezmoaren Liburuan Orreagako Santa Mariarekiko dependentzia gisa agertzen da. 1300 baino lehen despopulatu bide zen, eta bere hamarrenak eta primiziak Garinoaindarrekin zenbatzen dira.

## Oharrak

* ↑ /ganð̞íɾiain/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren silaban

## Erreferentziak

* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.
* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ «Gandiriain - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

## Ikus, gainera

* Garinoain
* Orbaibar
* Erdialdea
* Erriberriko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112618736
# Gandor knemial

Gandor knemiala gandorraren antzeko irtengunea da, tibiotarso edo tibiaren buruaren aurrealdean kokatua, ugaztun eta narrasti askoren hanketan (hegaztiak eta beste dinosauro batzuk barne). Izterraren muskulu hedatzaile nagusia gandor horri lotuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ Chatterjee, Sankar. (2015). The rise of birds : 225 million years of evolution.. (Second edition. argitaraldia) Johns Hopkins University Press ISBN 978-1-4214-1614-4. PMC 904801685. (Noiz kontsultatua: 2022-09-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5137337
# Gando

Gando Kanaria Handia uhartearen ekialdeko penintsula txikia da. Bertan dago Kanaria Handiko aireportua, alde militar bat eta alde zibil bat dituena. Garai bateko Aire Base Militarraren esparrua antzinako lazareto baten mugekin bat zetorren, XIX. mendearen erdialdean garai hartan uhartea suntsitu zuen tuberkulosi-izurritea izan zutenak hartzeko eraiki zutena, eta, aldi berean, 1937ko otsailetik 1940ko urrira bitartean errepublikar presoentzat kontzentrazio-esparru frankista gisa erabili zutena.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «El curioso caso del lazareto de Gando» Revista Binter 2017/04/26.
* ↑ Hernández de Miguel, Carlos. (2019). Los campos de concentración de Franco. Penguin Random House, 18 or. ISBN 978-84-666-6478-3..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2464792
* Multimedia: Península de Gando / Q2464792
# Gandor (argipena)

Gandor hitzak adiera zenbait ditu:
* gandorra, hegazkien buruko atal haragitsua;
* gandorra, hegaztien buruko luma multzoa;
* gailurreria edo gandorra, erliebe menditsu bateko tontorren edo puntu garaien lerroa.
# Gandor sagital

Gandor sagitala garezurraren goiko aldean zehar doan hezur-protuberantzia bat da, garezurreko erditik igarotzen dena (jostura sagitalean). Protuberantzia honen presentziak masailezur-muskuluen indar paregabea adierazten du, gandor sagitalak batez ere loki giharra atxikitzeko balio baitu, hau da, mastekatzeko muskulu nagusietako bat. Gandor honen garapena gihar beraren garapenarekin lotu behar omen da. Gandor hauek haginkada indartsua duten animalien burezurretan aurkitzen dira, hala nola, gorila, lehoia edo txakurra. Desagertutako animalia batzuen artean dinosauroak daude, hala nola tyrannosauroa eta hominidoak, hala nola Paranthropus.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2232942
# Gandhismoaren Aurkako Liga

Gandhismoaren Aurkako Liga, hasiera batean Gandhi Boikoteatzeko Komitea Kalkutako erakunde politiko bat zen, Indian, ilegala zen Indiako Alderdi Komunistak sortua jarduera militante anti-inperialistak egiteko. Taldearen izenak Mohandas Karamchand Gandhiren politika kritikatzen zuen. 1934an Gandhismoaren Aurkako Liga izena hartu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6508918
# Gandia

Gandia Valentziako Erkidegoko udalerria da, Safor eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua. Eskualdeko hiriburu eta udalerririk populatuena da.
74.827 biztanle zituen 2006an.

## Auzoak

* Beniopa
* Benipeixcar
* Playa de Gandía
* Corea/Jardinet
* Santa Ana
* El Raval
* El Grao de Gandía
* Plaza Elíptica
* Roís de Corella
* Joaquín Ballester
* Parque del Norte
* Sancho Llop
* Avda. de la Mar/Las Estrellas
* Marchuquera
* La Ermita

## Pertsonaia ezagunak

* Ausiàs March (1397?-1459), poeta.
* Joanot Martorell (1413?-1468), idazlea.
* Joan Roís de Corella (XV. mendea), idazlea.
* Josep Piera (1947-), idazle eta poeta.

## Ikus, gainera

* Sant Jeroni de Cotalba monasterioa
* Valentziako udalerrien zerrenda
* Valentziako portua

## Kanpo estekak

* Gandiako Udal webgune ofiziala
* Datuak: Q33532
* Multimedia: Gandia / Q33532
# Gandiaga Topagunea

Gandiaga Topagunea 2005ean erikitako eraikin abangoardista da, Arantzazu auzoan (Oñati) kokatutakoa. Miguel Angel Alonso del Val arkitektoak egin zuen, eta hori dela-eta 2007an COAVN-en saria lortu zuen.
1960ko hamarkadan eraikitako seminarioaren ondarren gainean dago eginda, Arantzazuko santutegiaren ondoan, Duru auzunearen azpian eta Gomiztegiko gaztandegia eta artzain-eskolaren bidean.

## Erabilpenak

Gandiagan hainbat biltzar eta topaketa antolatu dute sortu zutenetik. Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak adibidez birritan burutu du haren urteroko biltzarra bertan, 2010 eta 2018an.
2017an, aterpetxe bat egokitu zen eraikinean, batez ere taldeak hartzeko prestatua.
Baketik elkartearen egoitza izan zen 2006tik 2013 arte, Tolosara aldatu zutenean. Azken urte hartan ere Jonan Fernandezek laga zuen elkartearen lehendakaritza.
2021ean Arantzazulab izeneko zentroak hartu zuen egoitza bertan, Naiara Goia Imazen zuzendaritzapean.

### Parketxea

Aizkorri-Aratz parketxea 2011an sortu zuten bertan. 640 m2-ko azalera dauka eta 3 solairutan dago banatuta. Aizkorri-Arazko natura parkearen inguruko informazioa ematen dute, izan ere Arantzazu ohiko abiapuntua da Aizkorri mendira igotzeko. Natura parkeari lotutako beste parketxe bat ere badago Araian (Asparrena), Aratz mendiaren magalean.

## Erreferentziak

* ↑ «Cultura y encuentro» www.arantzazu.org (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).
* ↑ «Batez ere taldeei zuzendutako aterpetxea egingo dute Arantzazun - Oñati» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).
* ↑ «Naiara Goia Imaz será la directora del Laboratorio de Innovación Social de Arantzazu» www.arantzazu.org (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).
* ↑ Guri buruz - Arantzazulab. (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).

## Ikus, gainera

* Bitoriano Gandiaga

## Kanpo estekak

* Aizkorri-Aratz parketxea.
* Arantzazulab.
* Datuak: Q61070507
# Gandino

Gandino Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 5.121 biztanle ditu, 29,03 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Gandinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cazzano Sant'Andrea Leffe Sovere Endine Gaiano Ranzanico Casnigo Cerete Clusone Peia Rovetta Ponte Nossa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q101112
* Multimedia: Gandino / Q101112
# Europa (argipena)

Europa hainbat gauza izan daitezke:
* Europa: Lurreko kontinentea
* Europa: Jupiterren satelitea
* Europa: Greziar mitologiako izakia
# Europa (biltzar-jauregia)

Europa Gasteizko biltzar-jauregia da, 5.700 pertsonentzako lekua daukana. Gasteiz etorbidearen erdialdean kokatuta dago, Txagorritxu eta Koroatzea auzoen artean. 1989an zabaldu zen, 2011-2016 bitartean eraberritua izan dela.

## Solairuak
### Behekoa

René Cassin, Jose Miguel de Barandiaran eta Angulema aretoak daude, stand-en galeriekin batera.

### Lehenengoa

Francisco de Vitoria eta Ayala aretoak ditugu, stand-etarako beste galeria batekin.

### Bigarrena

Nafarroa, Bizkaia eta Gipuzkoa aretoak daude.

## Garraioa

Eraikinaren alboan Euskotren Tranbiaren Europa geltokia dago.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Europa jauregia Udalaren webgunean
* Datuak: Q12257426
* Multimedia: Palacio de Congresos y Exposiciones Europa, Vitoria-Gasteiz / Q12257426
# Europa (Sevillako metroa)

Europa Sevillako metroaren geltokia da, Dos Hermanas udalerrian dagoena, Montequinto hiribidea eta Europa hiribidea aurrean dago.
Geltokia 2009ko apirilaren 2an ireki zen.

## Sarbideak

* Avenida Montequinto

## Erreferentziak

* ↑ «1. linea | Sevillako metroa» www.metro-sevilla.es (Noiz kontsultatua: 2020-07-27).

## Ikus, gainera

* Sevillako metroa
* 1. linea (Sevillako metroa)
* Sevillako Renfe Aldiriak
* Sevillako tranbia

## Kanpo estekak

* Sevillako Metroaren web gunea
* Consorcio de Transportes de Sevillako web gunea
* Datuak: Q2072521
* Multimedia: Europa (Metro Sevilla) / Q2072521
# Europa (jatetxea)

Europa jatetxeaNafarroako hiriburuaren erdigunean dagoen jatetxea da, 1995etik, beraz hogei urte, Michelin izar bat duena. Bertoko sukaldariburua gaur egun Pilar Idoate da. Jatetxearekin batera, hotela dute. Pilar Idoate 1970ean hasi zen lanean hostaleko jatetxean. Gestio hiru anai-arreben artean daramate: Pilar, Juan Mari eta Mari Karmen. 1985ean beste jatetxea erosi zuten, Alhambra jatetxea, eta, geroago, El Merca´o jatetxea.

## Erreferentziak

* ↑ MICHELIN guide Spain & Portugal 2011

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Webgune ofiziala
* Datuak: Q21572112
# Europa (mitologia)

Greziar mitologian, Europa (antzinako grekoa: Εὐρώπη, Eúrṓpē), Tiroko emakume feniziar bat zen, Europa kontinenteari bere izena emango ziona.
Europari buruzko bi mito daude greziar mitologian. Baten arabera, Zeus jainkoak, zezen bihurturik, Europa limurtu zuen, eta Kretara eraman; orduan, Zeusek bere jainkotasuna azaldu zion, eta Europa Kretako lehenengo erregina bilakatu zen. Beste mito baten arabera (Herodoto Halikarnasokoaren arabera), berriz, minostarrek bahitu eta Kretara eraman zuten.
Iturrien arabera, datuak ez dira beti berdinak, baina puntu batzuetan bat datoz: Europa feniziarra zen, eta haren leinuaren jatorrian Io printzesa mitikoa zegoena. Bestela, Agenor feniziar erregearen eta Tiro hiriko Telefasa erreginaren alaba zela ageri da iturrietan. Iliadan, berriz, Agenorren semearen alaba zela ageri da. Bi anaia zituen: Kadmo (berarekin eraman zuen alfabeto grekoa Greziara) eta Zilix, Zilizia eskualdeari izena eman ziona.
Kretara iritsitakoan, Zeusengandik hiru seme izan zituen: Minos, Radamantis eta Sarpedon.

## Erreferentziak

* Datuak: Q165170
* Multimedia: Europa (mythology) / Q165170
# Europa Erdialdeko ordua

Europa Erdialdeko ordua —ezagunagoa Central European Time (CET) izenez— Europar Batasuneko herrialde gehienek erabiltzen duten ordu-eremua da; UTC estandarra baino ordubete gehiago da. Era estandarrean adierazteko, UTC+01:00 ikurra erabiltzen da.

## Ikus, gainera

* UTC
* Europa Erdialdeko udako ordua

## Kanpo estekak

* CET erabiltzen dute herrialdeen zerrenda (Ingelesez)
* Datuak: Q25989
* Multimedia: Central European Time / Q25989
# Europa Ekologia-Berdeak

Europa Ekologia-Berdeak (frantsesez: Europe Écologie Les Verts, øʁɔp‿ekɔlɔʒi levɛʁ ahoskatua, EELV) Frantziako alderdi politiko ekologista da. 2010ean sortu zuten Berdeak eta Europa Ekologia bilduz.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. [#7236 Estilo Liburua. .
* ↑ (Ingelesez) Lansford, Tom. (2014-3-20). Political Handbook of the World 2014. SAGE Publications, 488 or. ISBN 978-1-4833-8626-3..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q613786
* Multimedia: Europe Écologie Les Verts / Q613786
# Garrard konderria (Kentucky)

Garrard konderria (ingelesez: Garrard County) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lancaster da. 2010eko zentsuaren arabera 16.912 biztanle zituen, Garrard kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Garrard konderriak 605,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,02 ura dira. Beste 595,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,91 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 16.912 pertsonetatik 16.368 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 403 dira. 339 beltzak edo afroamerikarrak. 22 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 132 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q491988
* Multimedia: Garrard County, Kentucky / Q491988
# Garrapatea

Garrapatea musikan biribil baten ehun eta hogeitazortzirena irauten duen musika irudi bat da. Fusaerdi baten erdia da.
Plikatik bost kortxete edo neuma irteten zaizkio, eta neuma horiek dituzten gainontzeko musika irudiak bezala, zenbait garrapatea bata bestetik gertu eta konpas berean daudenean, neumak bost lerro paraleloren bidez elkartzen dira.
Barrokoko musikan erabili zen, baina interpretatzeko zaila zenez, musika idaztean erabiltzeari utzi zitzaion. Horren ordez, konposatzaileek euren lanen tempoak bikoiztu eta, garrapateen ordez, erdikortxea irakurterrazagoak erabili zituzten. Garrapateaerdi izeneko musika irudia ere badago, garrapatearen erdia dirauena, biribil baten berrehun eta berrogeitamaseirena, beraz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2339972
* Multimedia: Semihemidemisemiquaver / Q2339972
# Garrastatxuko baseliza

Garrastatxuko Andra Mari Errukizkoaren baseliza Amurrioko ermita da, Baranbiotik gertu kokatuta.
1626. urtean eraikia, barruan XVII. mendeko Andra Maria Errukizkoaren tailu dago, churriguerescoa, eta kanpoan aterpe bat du.
Baselizari erantsita, sarreren aurreko aldean, harrizko hesi bat dago. Bere garaian zezen plaza zahar bat zela esaten da. Karratua da, lurrean belarra du, eta Euskal Herriko zezen-plazarik zaharrena omen da.

## Irudiak

* Garrastatxuko baselizako aurreko aldea. Harrizko hesia zezen-plaza bat zela esaten da.
* Garrastatxuko baselizako aurreko aldea. Harrizko hesia zezen-plaza bat zela esaten da.

## Erreferentziak

* ↑ Muñoyerro, I.. (2014-08-28). «El mirador de la ermita de Garrastatxu» Diario Vasco.
* ↑ Elorza, Aiala. (2009-1-18). «Gizakien aztarnak Gorbeiaren atarian» Argia.
* ↑ «Garrastatxu, Amurrio | Ibilbideak Euskaditik zehar» amurrioturismo (Noiz kontsultatua: 2021-06-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25476686
* Multimedia: Garrastatxu (mountain) / Q25476686
# Garranlahan

Garranlahan Irlandako udalerri bat da, Roscommon konderrian dagoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31188034
# Garrano zaldi

Garrano zaldia, (portugesez: Garrano), (galizieraz: Garrano), Galizia eta Portugal arteko mugako mendietako bertako aspaldiko zaldi arraza bat da. Tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik garrano zaldia ponien sailkapen taldean kokatzen da.
Garranoak Piriniar eta kanbariar poni izeneko zaldi taldean sartzen dira. Bertan euskal pottoka eta nafar behoka, asturkoia, zaldi montxinoa, Ordunteko behorra, Landetako ponia, Merensgo zaldia eta Galiziar ponia kokatzen dira, egun desagertutako beste hainbat poni arrazekin batera.
Zaldi txiki hauek baserriko lan ezberdinetarako erabiltzen omen ziren.

## Arrazaren historia

Antza garai batean zaldi mota honen banaketa eremuak Portugaleko iparralde ososa zein Galiziako hegoaldea hartzen zuen.

## Ezaugarriak

* Kolore gaztain iluna dauka.
* Zurda luze eta naroak.
* Belarri txiki eta mugikorrak
* Hanka txiki baina indartsuak.
* Altuera soin gurutzera 145 eta 150 zentimetro artean eta pisua 190 Kg.

## Banaketa

Arraza bereziki Galiziako Minho eta Portugaleko Trás-os-Montes Garaia eskualdetan hedatzen da. Esate baterako Baixa Limia-Serra do Xuresko Parke Naturalean, egoera erdi basatian. Baita Serra de Arga eta Serra da Cabreira aldean.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Arrazari buruzko artikulua "The equinest" entziklopedian.

## Kanpoko loturak

* (Portugesez) Garrano do Gerês
* (Portugesez) Padrão da Raça Garrana

## Kanpo estekak

* Datuak: Q257478
* Multimedia: Garranos / Q257478
# Garrapateaerdi

Garrapateaerdi musikan biribil baten berrehun eta berrogeitamaseirena eta beltz baten hirurogeitalaurena irauten duen musika irudi bat da. Garrapatea baten erdia da.
6 kortxete edo neuma irtetzen zaizkio plikatik, bata bestearen gainean, eta halakoak dituzten gainontzeko musika irudiak bezala, zenbait gertu eta konpas berean daudenean, neuma hauek elkartu egiten dira euren artean sei lerro paraleloren bidez.
Interpretatzeko zaila denez, egungo musika lanetan ia ez da erabiltzen, egungo opera barne.
Barrokoko musikan erabili zen, egungo konposatzaileek ia erabat baztertu dutelarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6748779
* Multimedia: Demisemihemidemisemiquaver / Q6748779
# Garras

Garras, kornubieraz: Garros, Ingalaterrako Kornualles konderriko herri bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5523803
* Multimedia: Garras / Q5523803
# Garratz

Garratz zaporea mingainaren atzealdeko zatiko bi alboetan dauden dastamen-papilek nabaritzen dituzten bost oinarrizko zaporeetako bat da. Dastamen-papiletako sentsoreek, ioi-kanalen bidez, uraren dagoenean, azidoak egotean eratzen diren hidronio ioiak (H$_3$O$^+$) hautematen dituzte. Mingots zaporea bezala, garratza burmuinak deiadar bezala hartzen du, substantzia pozoitsu eta kaltegarri batzuk zapore garratza baitute. Ahogozo garratza hautematen duten mingaineko sentsore bereziak TAS2R deitzen dira.

## Izena

Ahogozo garratzari gazi, mergatz (Bizkaian), karmin (Iparraldean), mingar (Zuberoan), samin eta minkor ere esaten zaio; azken hirurak mingotsari deitzeko ere erabiltzen dira.

## Garratz zaporearen kimika

Substantzia garratzek edo garratz eduki apur bat dutenek mingainean garratz sentipen hau sortuz eragiten dute. Alabaina, ahogozo garratzaren intentsitatea ezin da bere garraztasunagatik (pH) azaldu. Esate baterako, laranja, limoia eta beste zenbait fruitutan dagoen azido zitrikoak "garratz zapore" nabarmena du, eta sortzen dituen hidronio edo oxonio ioi kopuruarengatik ganoraz azal ezin daitekeena. Mota bereko beste adibide bat ozpina da, azido azetikoz osatua dagoena eta eragiten dituen hidrogeno ioien kontzentrazioagatik esperoko litzatekeena baino askoz zapore garratzagoa duena. Amiloridea bezalako konposatu batzuk garratz zaporea jaitsi dezakete.
Izan ere, azido hitza bere zaporeagatik dator.
Zapore garratz baten pertzepzioak horiengandik aldentzeko erreakzioa eragiten du, jaki arriskutsu edo jan ezin diren askok ezaugarri hauek baitituzte. Ezinikusi hori ikerlari askok halakoren baten pozoiren ba hartuz gero ere defentsa-forma naturaltzat jotzen dute. TAS2R detektatzaileen familia mingaineko dastamen-papiletan zapore garratzak hautemateaz arduratzen dira.
Dastamen-papilak, bereziki kaliziformeak, mingainean dauden handi eta garrantzitsuenak dira, eta garratz eta mingots zaporeak antzemateaz arduratzen dira.

## Jaki garratzak

Orokorrean, garrazkien familiako fruitu batzuk eta euren ekoizkinak, limoi-ura eta laranja-ura kasu, sagarrak, okaranak eta abar dira. Baina baita ere hartzitutako esneki batzuk, landare batzuk, ozpina, tamarindoa, tomate erregosia eta abar.

## Erreferentziak

* ↑ «gazi» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).
* ↑ «mergatz» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).
* ↑ «karmin» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).
* ↑ «mingar» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).
* ↑ «samin» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).
* ↑ Fundazioa, Elhuyar. «minkor» Elhuyar Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q2795949
# Pembroke (Georgia)

Pembroke Georgiako estatuko hiri bat da. Whitfield konderrian kokatua dago. 2010ean 2.196 biztanle zituen, 19,63 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Whitfield konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q958219
* Multimedia: Pembroke, Georgia / Q958219
# Pembroke (Ipar Carolina)

Pembroke Ipar Carolinako herri bat da. Robeson konderrian kokatua dago. 2010ean 2.973 biztanle zituen, 7,42 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Robeson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q930141
* Multimedia: Pembroke, North Carolina / Q930141
# Pembroke (Kentucky)

Pembroke Kentuckyko hiri bat da. Christian konderrian kokatua dago. 2010ean 869 biztanle zituen, 2,87 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Christian konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q636412
* Multimedia: Pembroke, Kentucky / Q636412