# Segoviako kartzela zaharra

Segoviako kartzela zaharra edo Segoviako espetxe probintzial zaharra, ofizialki Segoviako Betetze Espetxea izenez ezaguna, Espainiako Segovia hiriko presondegia izan zen, 1924 eta 2000 urteen artean martxan egon zena.
2011tik arte eta kultura zentroa da, Segovia Kartzela Sormen Zentroa izenez ezagutzen dena. Bertan erakusketak, liburuen aurkezpenak, antzerki lanak eta abar egiten dira. Erakusketen artean, aipagarria da antzinako ziegetako esku-hartze artistikoen programa, Galerías izenekoa.

## Historia

XIX. mendearen amaieran, Errege Kartzela Juan Bravo kalean zegoen, eta hantxe egon ziren presoak, besteak beste, Lope de Vega eta El Tuerto de Pirón. Itxura hondatua zuen, eta, gainera, ez zuen ihesak saihesteko segurtasun-neurri egokirik. Segoviako Udalak Joaquín de Odriozola arkitektoari agindu zion 1889an zentro berri bat eraikitzeko proiektua.
Eraikuntza-lanak 1891ko urrian hasi ziren, hogei urte baino gehiago iraun zuten, aldaketaz beteriko prozesu geldo batean. Azkenik, 1914ko ekainaren 30ean, Benito de Castro udal arkitektoak obren harrera akta sinatu zuen.
Eraikina 1924an inauguratu zen, Emakumeen Erreformatorioa izateko.
1933an Espetxe Asilo Ospitale bihurtu zen, preso zahar eta tuberkulosoentzat. Funtzio horrek Gerra Zibila amaitu arte iraun zuen, eraikina preso politikoz bete zen arte. Espetxeetako Asilo Ospitaleak 200 gaixorentzako lekua zuen, erizain bat, operazio-gela bat eta kapera bat zituen. Espetxeetako Asilo Ospitalean egon ziren presoen artean Pablo de Andrés Cobos sozialista dago, 1937tik 1939ra bitartean egon zena.
Francisco Francoren diktaduraren lehen etapan, preso politikoak kartzelaratzeko erabili zuten eraikina.

### Emakumeen kartzela (1946-1956)

1946tik 1956ra bitartean, Emakumeen Kartzela Zentral gisa baino ez zuen funtzionatu. Han, frankismoak errepresaliatutako 500 emakume errepublikano igaro zirela kalkulatzen da. Emakume horiek prestakuntza politiko eta kultural klandestinoko zentro bihurtu zuten espetxe hau, eta gose-greba deklaratu zuten 1949ko urtarrilean, beren duintasuna eta nortasuna defendatzeko. Segoviako kartzelan egon ziren preso politikoen artean, honako hauek daude: Vicenta Camacho, Tomasa Cuevas, Palmira "Amor" San Juan, Soledad Real López, Manolita del Arco, Josefina Amalia Villa, Juana Doña, Mercedes Gómez Otero eta María Salvo, besteak beste.

### Segoviako ihesa

Demokrazia itzuli arte, erakunde politiko eta sindikaletako militante antifrankistak hartu zituen. 1976ko apirilaren 5ean, Segoviako ihesa izan zen: tunel bat induskatu zen Lehen Galerian. Tunel horrek hustubideekin lotzen zuen, eta, ondoren, Clamores ibaiaren ubidetik industrialde batera irteteko. Han, kanpo-komando bat zuten zain. ETAko eta Kataluniako erakunde nazionalistetako 29 iheslarietako 24 preso atxilotu zituzten ihesaldian. Ihes egindako 29 presoetatik lau baino ez ziren iritsi Frantziara: Bittor Arana, Bixente Serrano Izko, Iñaki Peru Orbeta Berriatua eta Mikel Laskurain. Gainerakoak atxilotu egin zituzten edo agintariei entregatuak izan ziren, Oriol Solé Sugranyes izan ezik, Auritz/Burgeten (Nafarroa) Guardia Zibilarekin izandako liskarrean hil baitzen.
1978an matxinada bat izan zen kartzelan, eta hurrengo urteko maiatzean beste ihes-saiakera bat aurkitu zuten. Gobernu Zibilak eskutitz bat bidali zion Segoviako Udalari 1981eko otsailean, hiriko hirigunetik espetxetik irten zitekeela planteatuz, hiriburuaren inguruan leku egoki bat egon zedin.

### 2000n kartzela izateari utzi

2000. urtetik aurrera, eraldatzen hasi zen, eta espetxe izateari utzi zion. Zenbait erreforma eta birgaitze-proiektu egin ondoren, diziplina anitzeko sortze-gune bihurtu zen 2011n.
Halaber, hainbat telesailen filmazio-platoa izan da, hala nola Cuéntame cómo pasó edo La embajada; Las 13 rosas, Torrente 4 edo El hombre de las mil caras film luzeena; eta dokumentalak, film laburrak, publizitate-iragarkiak edo bideoklipak.

## Erreferentziak

* ↑ Una placa rinde homenaje a Palmira "Amor" San Juan y a las presas políticas encarceladas en Segovia. 01/04/2019.
* ↑ Descubierto un túnel en la prisión de Segovia. 27 MAY 1979.
* ↑ De cárcel a zona residencial y centro cultural. 2009-04-10.
* ↑ Una calle con la antigua cárcel como referente cultural. 2017-11-06.
* ↑ "De Segovia al mundo: así es la antigua cárcel franquista reconvertida en un plató de TV". 2021-04-11.

## Bibliografia

* Testimonios de Mujeres en las Cárceles Franquistas. Instituto de Estudios Altoaragoneses 2004.
* Tras las rejas franquistas. Homenaje a los segovianos presos. Segovia: Foro por la Memoria de Segovia. 2008.
* Vega Sombría, S.. (2012). «Vega Sombría, S., & García Funes, J. C.: Lucha tras las rejas franquistas. La prisión central de mujeres de Segovia.» Studia historica. Historia contemporánea (Ediciones Universidad de Salamanca) (29): 281–314. ISSN 2444-7080..

## Ikus, gainera

* Durangoko Emakumeen Kartzela
* Zornotzako Emakumeen Kartzela
* Saturrarango Emakumeen Kartzela
* Orueko txaleteko Emakumeen kartzela
* Ventasko emakumeen kartzela
* Les Corts emakumeen kartzela
* Malagako emakumeen kartzela zaharra
* La Galera espetxea
* Can Salesko espetxea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111308146