OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tipulamima

Tipulamima Sesiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Tipulamima flavifrons da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Camaegeria aristura | daturik gabe |
| Tipulamima auronitens | daturik gabe |
| Tipulamima festiva | daturik gabe |
| Tipulamima flammipes | daturik gabe |
| Tipulamima flavifrons | daturik gabe |
| Tipulamima grandidieri | daturik gabe |
| Tipulamima haugi | daturik gabe |
| Tipulamima hesperia | daturik gabe |
| Tipulamima hypocalla | daturik gabe |
| Tipulamima ivondro | daturik gabe |
| Tipulamima malimba | daturik gabe |
| Tipulamima nigriceps | daturik gabe |
| Tipulamima opalimargo | daturik gabe |
| Tipulamima pedunculata | daturik gabe |
| Tipulamima pterotarsa | daturik gabe |
| Tipulamima pyrosoma | daturik gabe |
| Tipulamima pyrostoma | daturik gabe |
| Tipulamima sexualis | daturik gabe |
| Tipulamima seyrigi | daturik gabe |
| Tipulamima tricincta | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2254831
* Espezieak: Tipulamima
# Tipton udalerria, Cass konderria (Indiana)

Tipton udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Cass konderrian. Azken zentsuaren arabera 2.304 biztanle zituen, 40.77 milia karratu (105.6 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Tipton udalerriak 826 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 28.593 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7809018
* Multimedia: Tipton Township, Cass County, Indiana / Q7809018
# Tipula-ganibet

Tipula-ganibeta janariak prestatzeko sukaldaritzan oso erabilia den tresna da. Erabilera asko dituen ganibeta da, sukaldaritzako teknika askotarako balio duelako.
Eskuarki 20 cm-ko xafla du, itxura biribilduko "sabela" osatzen duena. Erabilera zehatz bat eman beharrean, tipula-ganibeta haragi mota guztiak, barazkiak, hegaztiak eta arrainak mozteko, xehatzeko eta xerratzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23752
* Multimedia: Chef's knives / Q23752
# Tipton konderria (Tennessee)

Tipton konderria (ingelesez: Tipton County) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Covington da. 2010eko zentsuaren arabera 61.081 biztanle zituen, Tipton kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Tipton konderriak 1.225,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,71 ura dira. Beste 1.187,16 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 49,83 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 61.081 pertsonetatik 48.100 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1.269 dira. 11.393 beltzak edo afroamerikarrak. 217 amerikar natiboak ziren eta 48 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 356 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 59 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 908 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q474999
* Multimedia: Tipton County, Tennessee / Q474999
# Tiptree

Tiptree, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Essex konderrian.
2011n 9.182 biztanle zituen.
* Datuak: Q2342731
* Multimedia: Tiptree / Q2342731
# Thomas Cavendish

Thomas Cavendish (Trimley Saint Martin, Suffolk, Ingalaterra, 1560ko irailaren 19a - Brasilgo itsasertzean, 1592ko maiatza) ingeles itsasgizona izan zen.

## Biografia

1586an, Ingalaterratik irten, Magallanes itsasartea igaro eta Hego Amerikaren mendebaleko kostaldeko espainiarren koloniak suntsitu zituen, Elisabet I.ak aginduta. Handik, Filipinetara eta Javara igaro zen, eta Esperantza Onaren lurmuturretik pasatu ondoren, Plymouthera iritsi zen 1588an. Hiru urte geroago, beste bidaldi batean galdu zuen bizia Brasilgo itsasertzean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q439123
* Multimedia: Thomas Cavendish / Q439123
# Thomas Ceccon

Thomas Ceccon (Thiene, Vicenza (Italia), 2001eko urtarrilaren 27a) igeriketan aritzen den kirolari italiarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen: 4x100 m estilo libreko erreleboan zilarrezkoa Italiako taldearekin 3.10,11ko denbora eginez, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 3.08,97koarekin) eta Australiakoaren aurretik (brontzezkoa, 3.10,22koarekin) sailkatuz. Italiako taldea igerilari hauek osatu zuten: Alessandro Miressi, Thomas Ceccon, Lorenzo Zazzeri, Manuel Frigo eta Santo Condorelli-k. 4x100 m lau-estiloko erreleboan, brontzezkoa eskuratu zuen Italiako taldearekin 3.29,17ko denborarekin, AEBko taldearen (urrezkoa, 3.26,78koarekin ME) eta Erresuma Batukoaren atzetik (zilarrezkoa, 3.27,51koarekin) sailkatuz. Hauek osatu zuten Italiako taldea: Thomas Ceccon. Nicolò Martinenghi, Federico Burdisso eta Alessandro Miressi-k.
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, 100 metro bizkarrean txapeldun olinpikoa izan zen eta 4x100 m errelebotan brontzezko domina ekuratu zuen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | 4x100 m estilo libreko erreleboaa, gizonezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | 4x100 m lau-estilo erreleboa, gizonezkoa |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 01 ! | 100 m bizkarra |
| 2024 | Paris ( Frantzia) | 03 ! | 4x100 m ereleboak |

## Erreferentziak

* ↑ «Thomas Ceccon» olympedia.org 2021-10-28an begiratua. (Ingelesez)
* ↑ "Thomas Ceccon" Olympics.com 2021-10-28an begiratua
* ↑ 4x100 m estilo libreko erreleboa, emaitzak 2020 olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ 4x100 m lau-estilo erreleboa, emaitzak 2020 olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56255577
* Multimedia: Thomas Ceccon / Q56255577
# Thomas Cech

Thomas Robert Cech (Chicago, Ameriketako Estatu Batuak, 1947ko abenduaren 8a) zientzialaria da. Kalifornian egin zituen kimikako ikasketak, Berkeleyko Unibertsitatean, eta bertan lortu zuen doktoregoa, 1975. urtean. Massachusettsko Teknologia Institutuko biologia-sailean zenbait ikerketa egin zituen, eta geroago, Coloradoko Unibertsitatean sartu zen. Cechen ikerketa nagusiak azido erribonukleikoaren ezaugarri kimikoei buruzkoak izan dira. Horrela, 1980ko hamarraldiaren hasieran RNA mota berri bat aurkitu zuen, zelularen baitan erreakzio kimikoak kataliza zitzakeena RNA bera xahutu gabe. Aurkikuntza hori oso garrantzitsua izan zen bizitza nola hasi zen asmatzeko. Hain zuzen ere, Cechek eta Zaugek elkarrekin egindako hainbat ikerketari esker erantzun ahal izan zitzaion bizitzaren sorrerari buruzko ondoko galdera honi: entzimak ala DNA eta RNA, bietatik zer sortzen da lehenik? DNA eta RNA agertuko balira lehenik, ez litzateke izango katalizatzailerik beren kontrolpean gertatzen den proteina osaeran. Aldiz, proteinak agertuko balira lehenik, zaila da ulertzea nola bihurtzen diren DNA eta RNA proteinen osaera-prozesuaren gidari. Cech eta Zaugen aurkikuntzen arabera, eta bi haiek Sidney Altmanekin egindako lanen arabera, Lurrean bizitza sortu zenean RNAz osatuak ziren molekula konplexu gehienak, eta haiek zuten beren baitan gorderik informazio genetikoa eta haiek katalizatzen zituzten erreakzio biokimikoak. 1989. urtean Kimikako Nobel Saria eskuratu zuen Cechek, Sidney Altmanekin batera, azido erribonukleikoaren ezaugarri katalitikoei buruz egindako aurkikuntzengatik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q135180
* Multimedia: Thomas Robert Cech / Q135180
# Thomas Carlyle

Thomas Carlyle (Ecclefechan, Dumfriesshire, 1795eko abenduaren 4a - Londres, 1881eko otsailaren 5a) eskoziar historialari, kritikari eta filosofoa izan zen. Alemaniar idazleek eta pentsalariek (Goethe, Schiller, Herder) eragin handia izan zuten harengan. Ospe handia eman zioten The French Revolution (1837, Frantziako Iraultza) eta On Heroes (1841, Heroiei buruz) lanek. Materialismoaren aurkakoa zen; historian zehar eliteek zuten garrantzia onartu zuen baina, era berean, gizarte-justiziaren aldezkari sutsua izan zen. The History of Friedrich II of Prussia (Frederiko II.a Prusiakoaren Historia) idatzi zuen 1855- (Goethe, Schiller, Herder) urteetan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q151403
* Multimedia: Thomas Carlyle / Q151403
# Thomas Chatterton

Thomas Chatterton (Bristol, 1752ko azaroaren 20a - Londres, 1770ko abuztuaren 24a) ingeles poeta izan zen. Haurtzaroko ametsek eta Bristolgo katedralaren xarma ezkutuak, XIV. mendeko idazle bat asmatzera, Thomas Rowley, eta, haren izenean, kutsu zaharreko poemak idaztera bultzatu zuten (Thomas Rowleyren poemak, 1777an argitara emanak). Poeta zahar asmatuaren iruzur hori ez zen 1875era arte argituko. 1770. urtean, Londresa joan zen idaztetik bizitzeko asmoz, baina inolako laguntzarik ez baitzuen jaso, bere buruaz beste egin zuen, hemezortzi urte zituela, artsenikoa hartuz. Poeta madarikatuen sinboloa izan zen erromantizismoaren garaian (Vigny, Chatterton). Poema batzuk oso ospetsu bihurtu ziren (Karitatearen Balada, Samariar Onaren parabolaren moldapena).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q380509
* Multimedia: Thomas Chatterton / Q380509
# Thomas Chippendale

Thomas Chippendale (Otley, Yorkshire, Ingalaterra, 1718ko ekainaren 16an bataiatua - Londres, Ingalaterra, 1779ko azaroa) zurgin ingelesa izan zen.

## Biografia

Grabatuei buruz idatzi zuen liburua Ingalaterran inoiz argitaraturiko altzari marrazkien bilduma nagusia da (The Gentleman´s and Cabinet Maker´s Director, 1759-1762). Thomas Chippendalek sorturiko altzari estiloen multzoari Chippendale estiloa deritzo, XVIII. mendearen bukaeran modan egon zena. Hiru iturburu nagusi ditu estilo honek: gotikoa, rococoa eta Txinakoa. Chippendalek trebezia aparta erakutsi zuen hiru estilo horiek harmoniaz elkartzean. Oraindik ere, haren altzariak biziak eta dotoreak dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q314278
* Multimedia: Thomas Chippendale / Q314278
# Thomas Chirault

Thomas Chirault (Moreuil, 1997ko irailaren 15a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, bere herrialdean, Frantzian, egin zirenetan, zilarrezko domina lortu zuen gizonezkoen taldekako proban.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2024 | Paris | 02 ! | Taldeka |
| Munduko Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2017 | Mexiko Hiria | 02 ! | Taldeka |

## Erreferentziak

* ↑ Thomas Chirault
* ↑ Thomas CHIRAULT

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42361291
# Toru Iwasawa

Toru Iwasawa (japonieraz: 岩澤 徹, 1985eko ekainaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako YSCC Yokohama.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11475383
# Toru Morikawa

Toru Morikawa (japonieraz: 森川 徹, 1966ko ekainaren 29a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1825408
# Toru Kawashima

Toru Kawashima (japonieraz: 川島 透, 1970eko ekainaren 4a – 2024ko urtarrilaren 19a) Japoniako futbolaria izan zen.
Hainbat futbol taldetan jokatu zuen, esaterako Gamba Osaka.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1825388
# Toru Kishimoto

Toru Kishimoto (japonieraz: 岸本 徹, 1972ko urtarrilaren 14a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q23835481
# Toru Chishima

Toru Chishima (japonieraz: 千島 徹, 1981eko maiatzaren 11 - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Urawa Reds eta Ehime FC.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q4284235
# Toru Hasegawa

Toru Hasegawa (japonieraz: 長谷川 徹, 1988ko abenduaren 11 - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus eta Tokushima Vortis.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3244978
# Toru Kaburagi

Toru Kaburagi (japonieraz: 鏑木 享, 1976ko apirilaren 18a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo eta Albirex Niigata.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q4531112
# Toru Irie

Toru Irie (japonieraz: 入江 徹, 1977ko uztailaren 8a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol, Vissel Kobe eta Gamba Osaka.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1440154
# Toru Miyamoto

Toru Miyamoto (japonieraz: 宮本 亨, 1982ko abenduaren 3a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Avispa Fukuoka eta Giravanz Kitakyushu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3300548
# Tigray

Tigray eskualdea (tigrinyeraz: ክልል ትግራይ, kilil Tigrāy) Etiopiako kililoch bat da (eskualde etnikoa). Hiriburua Mek'ele da, 50.286 km²ko hedadura du eta bertan 3.593.000 biztanle bizi dira. Tigrinyera hitz egiten da.
Hiririk garrantzitsuenak Abiy Adi, Adwa, Aksum, Himora, Inda Selase, Korem, May'chew, Wik'ro eta Zalambessa dira.
Bertako lehenengo alderdia Tigrayren Askapenerako Herri Frontea da, boterea hartu zuena Menguistu Haile Mariamen heriotzaren ondoren. Alderdi honek Eritreako independentistek sortu zuten beste hainbat eskualdeetan bezala eta boterea lortzerakoan Eritrearen independentzia aldarrikatu zuten.

## Biztanleria

Biztanleriaren %94,98a tigrinya da. Gutxiengoak amharak (%2,6), kunamak (%0,05) eta erobak / sahoak (%0,5) dira. %95,5 kristau ortodoxoak dira (Etiopiako Eliza Ortodoxoa) eta %4,1 musulman sunitak.

## Aldeak

* Mirabawi (Mendebaldekoa)
* Misraqawi (Ekialdekoa)
* Mehakelegnaw (Erdialdekoa)
* Debubawi (Hegoaldekoa)

### Hiri nagusiak

Tigrayko hiri nagusiak hauek dira:
* Mekele
* Adigrat
* Axum
* Alamata
* Inda Selassie
* Adua
* Maychew
* Korem
* Wukro
* Humera
* Abi Adi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q200127
* Multimedia: Tigray Region / Q200127
# Tigrayren Askapenerako Herri Frontea

Tigrayren Askapenerako Herri Frontea (tigrinyeraz: ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ, ḥəzbawi wäyanä ḥarənnät təgray; ingelerazko siglak: TPLF) batzuetan modu iraingarrian Etiopian Woyane edo Weyane deitua, Etiopiako alderdi politiko bat da. Azken hauteskunde legegileetan alderdia Etiopiako Herriaren Fronte Demokratiko Iraultzailearen parte izan zen.
2005ko abuztuan Tigray eskualdean eginiko hauteskundeetan jokoan zeuden 152 eserlekuak lortu zituztela aldarrikatu zuten.
TAHFk politburo edo Komite Zentral bat du. Etiopiako Gerra Zibilean irabazi ondoren lau antolakunde erregionaletan zegoen banatua, horietako 3 Tigrayn bertan eta laugarrena Tigraytik kanpo. Kanpo komite honek Sudan, Ekialde Hurbila, Europa eta Ipar Amerikako militatne tigrinyak koordinatzen ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1699287
* Multimedia: Tigray People's Liberation Front / Q1699287
# Tigranes II.a Handia

Tigranes IIa Handia (armenieraz: Տիգրան Մեծ Tigran Mets; antzinako grezieraz: Τιγράνης ὁ Μέγας Tigránes o Mégas; latinez: Tigranes Magnus); K.a. 140 – K.a. 55) Armeniako erregea izan zen, K.a. 95-55 urteetan.

## Bizitza

Lehen Gerra Mitridatikoan Mitridates VI.a Eupator Pontoko erregearekin elkartu zen eta Kapadozia, Zilizia, Siria eta Mesopotamiako iparraldea beretu zituen. K.a. 78an, Tigranozerta izeneko hiriburu berri bat sortu zuen Tigris ibaiaren goi arroan. Luzio Lizinio Lukulo erromatarrak eraso zion eta Tigranozerta beretu zuen, Tigranes II.ak Mitridates VI.aren gortean gerizatu behar izan zuen. Pompeio erromatar buruzagiak Armeniara jo zuenean, Tigranes makurtu zitzaion eta Siria, Kapadozia eta Armenia txikia eskaini zizkion; harrezkero Erromaren mendeko izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/12/29 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Emmius, Ubbo. (1620). Appendix Genealogica: illustrando pperi chronologico adjecta. Groningen: Excudebat Ioannes Sassivs, D5 or..
# Tigranes I.a Armeniakoa

Tigranes I.a Armeniakoa (armenieraz: Տիգրան Առաջին), Armeniako errege izan zen K.a. 115 eta K.a. 95 bitartean. Artavasdes I.ak ez zuen oinordekorik utzi eta bere anaia Tigranes igo zen Artaxidar dinastiaren tronura. Historialariren batzuk, Tigranes II.a Handia Tigranes I.aren semea zela uste dute, eta ez Artavasdes I.arena.
* Datuak: Q598373
* Multimedia: Tigranes I of Armenia / Q598373
# Tigran Petrosian

Tigran Vartanovitx Petrosian (armenieraz: Տիգրան Վարդանի Պետրոսյան; errusieraz: Тигран Вартанович Петросян; Tbilisi, 1929ko ekainaren 17a – Mosku, 1984eko abuztuaren 13a) sobietar armeniar xake jokalaria izan zen, munduko xake txapelduna 1963tik 1969ra. Defentsako joko estilo sendoa zuen. Bere jokoa estilo kontserbakor horretan oinarritzen zuenez, ez zen oso ikusgarria, baina aurkariei izugarri zaila egiten zitzaien bere defentsa haustea.
Sobietar xake txapelketa lau aldiz irabazi zuen: 1959ean, 1961ean, 1969an eta 1975ean.
1963an Munduko Xake Txapelketa irabazi zuen Mikhail Botvinniken aurka (9½ - 12½). Titulua arrakastaz defendatu zuen 1966ko Munduko Xake Txapelketan Boris Spaskiren aurka (12½ - 11½). 1966ko Munduko Xake Txapelketan Spaski beraren aurka galdu zuen titulua (12½ – 10½).
Petrosianen lorpenek xakearekiko zaletasuna bultzatu zuten Armenian.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Chessgames
* Datuak: Q180636
* Multimedia: Tigran Petrosian / Q180636
# Tokio Tatsumi Nazioarteko Igeriketa Zentroa

Tokio Tatsumi Nazioarteko Igeriketa Zentroa, japonieraz 東京辰巳国際水泳場, Kōtō-n, Japonia, eraikitako igeri zentroa da, non Tokioko (Japonia) 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan igeriketa eta waterpolo probak ospatu ziren. Igeriketa zentroak Japoniako hainbat igeriketa txapelketa antolatu ditu.

## Historia

Igeriketa zentroa, Ingurumen Diseinu Institutuak, Tokioko arkitektura enpresak, diseinatu zuen Tokioko Gobernu Metropolitarreko unitateak, Portu eta Portuaren Bulegoak, aginduta. Eraikina, neurri handi batean, altzairu-hormigoiz eraikita dago, teilatu-zurajea izan ezik, hau altzairuzko hodi-espaziala baita. Egituraren diseinua, Kozo Keikaku Engineering-ek egin zuen. Gunea 1993ko martxoan amaitu zen.
Igeriketa zentroa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan waterpoloko ekitaldietarako erabili zen Tatsumi Water Polo Center izenarekin.

## TTISCn hautsitako Munduko errekorrak
### Proba luzeak

* 200 m bular 2:07,51 Kosuke Kitajima ; 2008ko ekainaren 8a
* 200 m bular 2:06,67 Ippei Watanabe ; 2017ko urtarrilaren 29a

### Proba laburrak

* 200 m tximeleta 2:03.12 Yūko Nakanishi ; 2008ko otsailaren 23a

## Erreferentziak

* 1 2 «Sports Facilities» ms-edi.co.jp (Mitsuru Man Senda and Environment Design Institute).
* ↑ «Structural Design for Space Structure» www4.kke.co.jp (Kozo Keikaku Engineering Inc.).
* ↑ «北島康介、ＬＲで驚異的な世界新樹立／水泳» Sanspo.com June 8, 2008.
* ↑ Race, Loretta. (January 28, 2017). «Japan's Ippei Watanabe Rocks New 200 Breast World Record In Sub-2:07» SwimSwam.
* ↑ «中村、中西が短水路世界新／競泳» Nikkan Sports February 23, 2008.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6148001
* Multimedia: Tokyo Tatsumi International Swimming Center / Q6148001
# Tokioko Jauregi Inperiala

Kōkyo (japonieraz: 皇居) Japoniako Jauregi Inperiala eta Japoniako Enperadorearen egoitza da. Chiyodan dago, Tokioko 23. barruti berezian. Meiji berrezarkuntzaren eta Shogun arauen baliogabetzearen ondoren, gorte inperiala Kiototik Tokiora pasa zen, eta Edo gazteluaren antzinako gotorlekua, enperadorearen egoitza bihurtu zen. Jatorrian, 1888tik 1948 arte, kyūjō (gaztelu jauregia) deitzen zen. Bere hedadura osoa, lorategiak barne, 3,41 kilometro karratutakoa da.
Bigarren Mundu Gerran, bonbaketen ondorioz suntsitua izan zen, baina estilo berean berreraiki zen 1968an.
Jauregiko gela gehienak, jendeak ezin ditu bisitatu, baina ekialdeko zatiko lorategiak, ohi, turistek bisita ditzakete. Jauregiaren barnealdea, publikoarentzako, urtean bi egunetan baino ez da irekitzen: enperadorearen urtebetetze egunean eta urte berri egunean (urtarrilak 2)
Kōkyoa, Tokio geltokitik gertu dago.

## Jauregi Inperial historikoak

* Heijo Jauregia, Naran, Jauregi inperiala izan zena Nara Garaian (710-784)
* Kioto Gosho, Kioton dagoen Jauregi inperial bat, Enperadorearen egoitza izan zena, egoitza hau, behin betiko, 1868an Tokiora pasa zen arte.

## Iruditegia

* Jauregi Inperialdeko Nijubashi zubia
* Akihito enperadorea, biztanleria agurtzeko prestatzen da, bere banderak Jauregi Inperialean astintzen dituena, enperadorearen urtebetetzean. 2017ko argazkia.
* Jauregi Inperialeko Lorategia
* Kōkyo inguruko harresi defentsiboa eta eraikinak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q500681
* Multimedia: Tokyo Imperial Palace / Q500681
# Tokio dorrea

Tokio dorrea (japonieraz: 東京タワー, Tōkyō tawā) Tokioko Minato auzoan dagoen dorre bat da, Japonian: Tokyo Tower izenez ezagutzen dute. Parisko Eiffel dorrearen tankerako diseinua dauka. Abiazioko arauen arabera zuri-gorriz pintatuta dago.
332,6 metroko altuera zeukanez (Eiffel Dorrea baino 8,6 metro altuagoa), munduko metalezko dorrerik altuena zen; altzairuzkoa da, baina Pariskoa baino askoz ere arinagoa da pisuz: 4.000 tona (Eiffelek baino 3.300 tona gutxiago ditu). Tachū Naitō izan zen dorrearen diseinatzailea. 1958ko urrian amaitu zuten eraikuntza, eta publikoarentzat abenduan ireki zuten.
Tokioko Dorrearen funtzio nagusia seinale analogikoen transmisio-antena da, telebistarako eta irratirako; baina 2003. urteaz geroztik seinale digitalak ere transmititzen ditu. Bestalde, Tokioko erakargarri turistiko garrantzitsua da.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q183536
* Multimedia: Tokyo Tower / Q183536
# Tokioko Arteen Unibertsitatea

Tokioko Arteen Unibertsitatea (japonieraz: 東京藝術大学, Tōkyō Geijutsu Daigaku) edo Tokiogeidai (japonieraz: 東京芸大) herrialde osoko arte-eskolarik nagusiena da. Ueno parkean bere egoitza nagusia duen arren, Toriden, Yokohaman, Kitasenjun eta Adachin ere campusak ditu. 1949an aurreko bi eskolak batuz sortua, nazioarteko beste eskolekin harremanak ditu.

## Ikasle ezagunak

* Yoshitoshi Abe
* Eri Kawai
* Yasushi Akutagawa
* Tsuguharu Foujita
* Taro Hakase
* Ryūsuke Hamaguchi
* Kaii Higashiyama
* Ikuo Hirayama
* Oki Kano
* Toshiro Mayuzumi
* Takashi Murakami
* Norio Ohga
* Tarō Okamoto
* Ryuichi Sakamoto
* Masaaki Suzuki
* Rentaro Taki
* Yoshi Takahashi
* Hiroshi Teshigahara
* Yoshihiko Wada
* Taikan Yokoyama
* Toshihiko Sahashi
* Hajime Mizoguchi
* Shigeo Fukuda
* Eiji Aonuma
* Kumiko Inui

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1153515
* Multimedia: Tokyo University of the Arts / Q1153515
# Tokioko Automobil Erakusketa

Tokioko Automobil Erakusketa urte bakoitietan ospatzen den automobil erakusketa da, Makuhari Messe-n, Chiba-n, Japonian. Japoniako markek sarritan aurkezten dituzte ekoizpen-eredu eta prototipo berriak hemen. Hala ere, Asiako erakusketarik garrantzitsuena izanik, Europako eta Estatu Batuetako markek ere berritasunak aurkezten dituzte. Azken urteotan, Tokioko Automobil Erakusketa pertsona ospetsuek erabili ohi dituzten autoz bete da, hala nola moloa eta propultsio alternatiboa erabiltzen duten beste hainbat ibilgailu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1064864
* Multimedia: Tokyo Motor Show / Q1064864