OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Logibar

Logibar Larraine herriko toki baten izena da (380 m), Zuberoan. Aterpetxe bat dago bertan, GR 10-eko geraleku garrantzitsuena dena.
Mendi ibilaldi ugariren abialekua da, besteak beste Holtzarteko arroilak eta hango zubira joateko bidea bertan hasten da. Halaber, bertatik Kartxela (1.982 m), Otsogorrigaina (1.922 m) eta Sardekagaina (1.893 m) mendietara igotzeko ere abiapuntutzat hartzen du hainbatek.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12262540
# Loggia degli Osii

Loggia degli Osii (euskaraz: "Osiitarren Logia) Italiako hiririk garrantzitsuenetako bat den Milango alde zaharreko plaza txiki batean dagoen jauregi bat da, gutxi gorabehera Milango katedraletik 300 metrora. Jauregi hau Matteo Viscontik eraiki zuen XIV. mendean.

## Eraikinaren deskribapena eta antzinako erabilera

Gotiko estiloko eraikin hau kolore zuri eta beltzezko haitzurdinez egina dago. Kolore hauen erabilera ohikoa da Genovako gotiko estiloan, eta Matteo Viscontiren semea zen Stefano Viscontiren ezkontzarekin lotu daiteke, Valentina Doria genoarrarekin ezkondu zena.
Fatxadak gainjarritako bi logia arkupe ditu, eta goian Ugo de Campione eta honen seme Giovanni de Campioneren estatuak dituen trifora batzuk. Bi logien artean, Milango auzoetako eta Visconti familiaren armarriak daude.
Magistratuek herriari epaiak eta ordenantzak jauregi honetako balkoitik adierazten zizkioten, parlera izena duen balkoia (hitz egiten duena antzinako italieraz). Balkoi txiki horretan harrapakin bat herpeekin heltzen duen arrano bat agertzen da, justiziaren ikurra dena.

## Historia

Jauregi honen izena Osii familiagandik dator, jauregia eraiki zen lurren jabea zena.
Scoto da San Gimignano arkitektoak Matteo Viscontigatik proiektatu zuen jauregi hau, 1316an amaitu zena, Arrazoiaren Jauregiaren ondoan hiriko notario agiriak egingo ziren arkupezko logia edo galeria bat egiteko.
1600 eta 1700 bitartean, berreraketa batzuek eraikina pitzatu zuten, 1904an eraberritu zutena G. B. Borsani eta A. Savoldi arkitektoek.

## Nola iritsi

Loggia degli Osii Milango metroko "Duomo" eta "Cordusio" geltokien artean dago. Bertara, katedraletik minutu batzuk oinez joanda iris daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q940896
* Multimedia: Loggia degli Osii (Milan) / Q940896
# Loggia dei Lanzi

Loggia dei Lanzi (euskaraz: «Lantzarien loggia»), baita ere Loggia della Signoria gisa ezaguna, Florentzian dagoen monumentu historikoa da. Hiriko Piazza della Signoria ospetsuan dago, Palazzo Vecchioren eskuinean, Uffizi Galeriatik gertu. Bereziki ezaguna da sarreran ikus daitezkeen eskultureei esker. Pizkunde estiloko elementu ugari ditu, nahiz eta eraikin gotikoa izan.

## Loggiak

Loggia arkitekturako elementu bat da arkitektura italiarrean erabili zena. Galeria edo arkupe bezala funtzionatzen du, eta, gutxienez bere alboetako batetatik, erabat irekia dago, eta zutabe eta arkuek eutsia. Ohi, lurraren mailan dago, maila altuagoetan ere egon daitekeen arren, lurraren mailan dagoen beste baten gainean. Azken kasu honetan, logia bikoitza deitzen da. Hiriko buruak biltzeko erabiltzen zen.

## Historia

Loggia hau 1376 eta 1382 artean eraiki zen. Eraikina Florentzian egiten ziren batzar publiko askoren lekua izan zen, herritarren asanbladak, estatuko zeremoniak, e.a. Eraikina gotikoa bada ere, Pizkundeko elementu asko erakusten ditu, esaterako hiru erdi puntuko arkuak; nolabait estiko berria iragartzen zuen hirian. Fatxadan Agnolo Gaddi (1383-1386) eskultoreak diseinuen gainean egindako bertuteen alegoriak ikus daitezke.
XVI. mendetik aurrera, Toscanako Dukerri Handia sortzearekin batera, errepublikako erakundeak ezabatu ziren eta, ondorioz, espazio honek bere helburua galdu zuen. Hortik aurrera balio handiko eskulturak erakusteko erabili zen. Horrela, munduko erakustoki lehenetariko bat bihurtu zen. Eskulturak antolatzeko unean Cosimo I.a Medici duke handiak ez zuen irizpide estetikoak jarraitu, politikoak baizik. Adibidez, leku nagusian Benvenuto Celliniren Pertseo Medusaren buruarekin kokatu zen; lan horrekin, nolabait, errepublikaren amaiera sinbolizatu nahi zuen eta Medusaren burutik ateratzen diren sugeak hiritarren artean izan ziren liskarrak izango ziren.
Loggia dei Lanzi izena, bestetik, 1527an, Erromako bidean, Karlos V.aren mertzenario alemandarrek bertan babesa hartu zutelako izango litzateke.

## Iruditegia
### Eskulturak

* Celliniren Pertseo Medusaren buruarekin.
* Sabinen bahiketa.
* Herkules eta Neso zentauroa.
* Polixenaren bahiketa .
* Patroklo eta Menelao.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.viajarflorencia.com/loggia-della-signoria/
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Logia. .
* ↑ https://www.virtualuffizi.com/es/la-loggia-della-signoria%2C-o-loggia-dei-lanzi.html
* ↑ http://www.florencia.es/arquitectura-y-arte/los-monumentos/los-palacios/loggia-dei-lanzi

## Kanpo estekak

* (Italieraz):Bideoa Youtuben.
* (Italieraz):Loggia della Signoria Consiglio Nazionale di Montelibretti webgunean.
* (Italieraz):Loggia della Signoria Youtuben.
* Datuak: Q839746
* Multimedia: Loggia dei Lanzi / Q839746
# Logia (argipena)

Logia hitzak adiera zenbati ditu:
* logia, arkitekturako elementua;
* logia, masoneriaren batzarrarentzako aretoa.
# Logie (Dundee)

Logie, irlanderaz: An Lagan, Eskoziako Dundee hiriko etxegune bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15242621
# Loggerheads (Denbighshire)

Loggerheads, Galesko iparraldean dagoen udalerri bat da, Denbighshire eremuan. Alyn ibaiaren ertzean dago, Flintshire konderriaren mugan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6667361
* Multimedia: Loggerheads, Denbighshire / Q6667361
# Afrin (Siria)

Afrin (arabieraz: عفرين‎‎, ʿAfrīn edo ʿIfrīn; kurdueraz: Efrîn edo Afrîn‎; asiriera klasikoz: ܥܦܪܝܢ‎‎) Siriako iparraldeko hiri eta barruti bat da. Siriako Arabiar Errepublikaren barruti (mantiqah) gisa Alepo eskualdearen parte da. 2005ean 172.095 pertsona bizi ziren, horietatik 36.562 Afrin hirian bertan. Hiriak zein barrutiak Afrin ibaiaren izena daramate, eta hiria Alepora doan errepidearen zubi baten ondoan dago. Ibaiak hiria bi zatitan banatzen du.
Siriako gerra zibilaren baitan, Turkiak operazio militarra egin zuen. Kurduek zuzendutako YPG eta YPJ taldeek hiria utzi zuten 2018ko martxoaren 17an. Hiria Turkiak babestutako Siriako Armada Askeak inguratu zuen egun horretan eta martxoaren 18an Turkiaren esku geratu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q302268
* Multimedia: Afrin / Q302268
# Afrikaren feniziar zirkumnabigazioa

Herodoto historialariaren arabera (K. a. 484an jaioa) Afrikaren feniziar zirkumnabigazioa, Nekao II.a faraoiak bultzatu zuen (K. a. 610ean errege izendatua, eta lehen aldiz nabigatu zuen Afrika oso inguruan. Faraoiak, mendebalderanzko igarobide bat bilatu nahi zuen Itsaso Gorritik. Itsaso Gorria eta Mediterraneo itsasoa Nilo ibaiaren bidez lotuko zituen kanal bat eraikitzerako orduan huts eginez, mendebalderanzko igarobide bat bilatzen saiatu zen hegoaldetik. Herodotok, Afrika ingurunabigatu zutela dio, garai horretan Libia deitzen zena, zailtasunez beteriko espedizio batean, geldialdi luzeak egin zituena jatekoa lortzeko, eta Herkulesen Zutabeetara (Gibraltarko itsasartea) iristeko 2 urte behar izan zituena.
Balentria hau, benetakoa ote den edo ez zalantzan jarri da denbora askoz, baina, bitxia bada ere, arraroena, Lurra laua zela uste zen garai batean, azkenik, istorioari sinesgarritasuna eman diona izan da: Herodotoren lanean, marinel feniziarrek, mendebaldera biratzean, (Itxaropen Onaren Lurmuturra), eguerdiko eguzkia eskuinean ikusten zutela esan izana da, hau da, Iparraldean, eta hau, bakarrik XVI. mendeko Kopernikoren mapa planetarioaren bidez uler zitekeen.
Litekeena da espedizio honek bere ibilbidea Bojador lurmuturra baino haratago ez bete izana, euren norabidearen aurka zihoazen haize alisioen ondorioz, baina litekeena da, baita ere, espedizioa lurrez burutu izana, feniziar merkataritza ibilbideak jarraituz Afrika iparmendebaldetik, Afrika iparraldeko euren kolonietakoren batetaraino, eta, handik, berriz itsasoz Egiptorantz jarraitu.
Hala ere, badago bidaia hau zalantzan jartzen duen gertaera bat: Klaudios Ptolemaiosek egindako egiptoar mapetan, zortzi mende beranduago, ziurrenik Alexandriako Liburutegian, Afrika, hegoaldean igarobiderik gabe agertzen da, Terra Australis zeritzoneraino jarraituz. Zalantzazkoa da tamaina honetako gertaera bat ez erregistratu izana, Alexandrian, informazio garrantzitsua eman lezakeen edozein datu, testu eta mapetan bildua egongo baitzen, are gehiago faraoi batek antolaturik, eta, Ptolemaiosen maparik kontserbatu ez den arren, Pizkunde garaian, Mapa Mundiak egin ziren, Ptolemaiosek deskribatu zuen lez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3296355
# Mallaig

Mallaig, Eskoziako gaeleraz: Malaig, Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Lochaber barrutian. A830 errepidearen bitartez Fort William udalerriarekin lotua dago.
2001eko erroldaren arabera 797 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1010557
* Multimedia: Mallaig / Q1010557
# Mallard (Iowa)

Mallard Iowako hiri bat da. Palo Alto konderrian kokatua dago. 2010ean 274 biztanle zituen, 1,05 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Palo Alto konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q676439
# Malladrita

Malladrita haluro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Malladrita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na2[SiF6]}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Malladrite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Mallabiako Ahotsa

Mallabiako Ahotsa Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Mallabian sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen, Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Auzitegi Gorenak legez kanpo utzi zuen eta parte hartzea debekatu zion, ETAren tresna zela argudiatuta.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 216 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %30,64.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren arauei jarraituz gero, Mallabiko izan beharko luke izena.
* ↑ Espainiako Auzitegi Gorenaren epaia, 2003ko maiatzaren 3koa, El País egunkariaren webgunetik eskuragarri.

## Ikus, gainera

* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12262922
# Mallacán

Mallacán 1992 urtean sortutako Aragoiko rock musika taldea da, aragoieraz abestiak egiten dituena. Bere lehen grabaketa cassettean argitaratutako maketa bat izan zen, "Entalto a reboluzión!" (Gora iraultza!) 1995. urtean eta ordutik 3 diska argitaratu ditu: "Luen d'o paradiso" (Paradisutik urrun) 1999. urtean, "Chera chera!" (Sugarra sugarra!, Aragoiko piriniotan erabilitako adierazpena etxeko sua zuzpertzeko) 2002. urtean eta "País zierzo" (Ziertzo lurraldea, Aragoiri egokitua) 2005. urtean.
Mallacán taldearen musika rock, folk, ska eta reggae musiten bateraketa bat da.

## Partaideak eta instrumentuak

Nahiz eta taldearen ibilbidean zehar aldaketa asko izan duen taldeak, gaur egun, taldea zazpi partaidek osatzen dute:
* Fernando: ahots nagusia eta gitarra
* Arturo: bateria
* Sito: gitarrak
* Mario: baxua
* Eduardo: tronpeta eta perkusioak
* Alex: tronboia, perkusioa eta ahotsak
* Jandro: Aragoiko gaita (gaita de boto Aragonesa), teklatuak, akordeoia eta Aragoiko dultzaina.
Aragoiko instrumentu tipikoen erabilerarengatik desberdintzen da, gaita de boto eta dultzaina besteak beste.

## Diskografia

* Entalto a reboluzión! (1995) Bere lehen maketa. 1995 urteko urrian agertzen da eta Huesca-ko Jai-Alai aretoan zuzenean grabaturiko 9 abestik osatzen dute. Cassettea lagunduz orrialde batean abestien itzulpenak zuten gaztelerara.
* Luen d'o paradiso (1999) Lehen diska 1999 urtean agertzen da. Hamabi abesti ditu non inmigrazioa, emakumea, ekologia eta Aragoiko hizkuntzaren defentsa jorratzen diren batik bat. Diskaren azkena bestia Negu Gorriak taldearen Gora Herriak abestiaren bertsio bat da euskaraz abestua.
* Chera, chera! (2002) 2002 urteko apirilean editatuta dago. Titulua Pirinioetan erabilia da sutearen sugarrak pizteko asmoz. Hamalaua besti ditu, horietariko bat katalanez, beste bat frantsesez eta bi gazteleraz, bietako bat “Más Birras” taldearen bertsioa. Beste guztiak Aragoieraz abestuak daude.
* País Zierzo (2005) Zaragoza hiriko Gancho auzoan grabaturikoa eta Berriz herrian (Bizkaia) masterizatua, Lorentzo Records-en. Hamabia besti ditu, bata katalanez eta beste guztiak aragoieraz.

## Kanpo estekak

* (Aragoieraz)(Gaztelaniaz) Gune ofiziala
* Myspace gunea
* Datuak: Q3321417
# Mallardita

Mallardita sulfato motako minerala da eta melanterita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Mallardita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {MnSO4 * 7H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Mallardite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Mallabiko Udal Liburutegia

Mallabiko Udal Liburutegia Intxaurtin dago. 1975ean sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sareko kide da.

## Kanpo estekak

* Mallabiko Udal Liburutegia sortzeko agindua, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratua.
* Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen katalogo bateratua.
* Datuak: Q16518275
# Malladaites

Malladaites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Jurasikoan bizi ziren, Toarciar estaitik Bajociar estaira, hau da, orain dela 183 milioi urtetik 171,6 milioi urtera gutxi gorabehera.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Sepkoski, Jack. Sepkoski's Online Genus Database - Cephalopodes. (Noiz kontsultatua: 2010-02-14).
* Datuak: Q12262923
# Lynnville (Tennessee)

Lynnville Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Giles konderrian dago, Tennessee estatuan. 292 biztanle ditu, 0,845447 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Giles konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1315802
* Multimedia: Lynnville, Tennessee / Q1315802
# Lynx issiodorensis

Issoireko katamotza (Lynx issiodorensis) iraungitako Pliozeno berantiarreko Felidae familiako ugaztun karniboroa da. Ezagutzen diren katamotzaren (Lynx generoaren) lau espezieen aitzindaria dela uste da. Espezie honen arrastoak XIX. mendean aurkitu ziren Frantziako Perrier mendian.

## Erreferentziak

* ↑ Sunquist, Melvin E.. (2002). Wild cats of the world. University of Chicago Press ISBN 0-226-77999-8. PMC 48383459. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
* ↑ J.-B. Croizet & A. C. G. Jobert, « Recherches sur les ossements fossiles du département du Puy-de-Dôme », Auteurs Croizet, Jean Baptiste et Abbé Jobert, Antoine Claude Gabriel, 1828, Paris, 224 p.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q853117
* Multimedia: Lynx issiodorensis / Q853117
* Espezieak: Lynx issiodorensis
# Lynnwood (Washington)

Lynnwood Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Snohomish konderrian dago, Washington estatuan. 38.568 biztanle ditu, 20,371866 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Snohomish konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q852607
* Multimedia: Lynnwood, Washington / Q852607
# Lynstone

Lynstone, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Bude udalerritik hurbil.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6709504
* Multimedia: Lynstone / Q6709504
# Lynx (konstelazioa)

Lynx edo Katamotza —latinez: Lynx— zeruko ipar hemisferioko konstelazio bat da.
1687an Johannes Hevelius poloniar astronomoak definitu eta izendatu zuen.

## Oharrak

* ↑ Euskaltzaindiaren 173. arauak honako hau gomendatzen du: "Euskaraz, konstelazioen izenak adierazteko, komeni da nazioarteko formak —latinezko grafia— erabiltzea, hainbat komeniago testuak zenbat eta teknikoago edo jasoago izan. Nolanahi ere, latinezko izenen itzulpenak edo egokitzapenak ere —azalpen-izenak— erabil daitezke, bigarren mailan, testu didaktikoetan edo azalpen gisa".

## Erreferentziak

* ↑ «Konstelazioak (88 konstelazio ofizialak)» 173. Astroen izenak. Euskaltzaindia, 20 or..
* ↑ (Ingelesez) Thompson, Robert; Thompson, Barbara. (2007). Illustrated Guide to Astronomical Wonders: From Novice to Master Observer. O'Reilly Media, 302 or. ISBN 9780596526856..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10443
* Multimedia: Lynx (constellation) / Q10443
# Lynnville udalerria, Ogle konderria (Illinois)

Lynnville udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Ogle konderrian. Azken zentsuaren arabera 552 biztanle zituen, 34.92 milia karratu (90.4 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Lynnville udalerrian 229 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 28.184 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q987886
* Multimedia: Lynnville Township, Ogle County, Illinois / Q987886
# Lynton

Lynton, Ingalaterrako hego-mendebaldeko Devon konderrian dagoen kostaldeko udalerri bat da.
2021ean 1.153 biztanle zituen.
* Datuak: Q1234827
* Multimedia: Lynton / Q1234827
# Lynwood (Illinois)

Lynwood Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 9.007 biztanle zituen, 14,15 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Cook konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q600928
# Lynwood (Kalifornia)

Lynwood Kaliforniako hiri bat da. Los Angeles konderrian kokatua dago. 2010ean 69.772 biztanle zituen, 12,5 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Los Angeles konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q849619
* Multimedia: Lynwood, California / Q849619
# Maria Rivero

Maria Rivero Campo (Balmaseda, Bizkaia, 1979) euskal kantaria da.

## Biografia

Balmasedan jaio eta Zeberion bizi da Maria. 2004 urtean hasi zen jendaurrean abesten, Celtas Cortos taldeko hainbat kiderekin "Gota a gota" proiektua sortuz.
2006an Balmasedako hainbat lagunek Apurka taldea sortu zuten eta 2009 arteko iblbidean diska bat grabatu zuten. 2009an Sahararen aldeko elkartasun bilduma batean proiektu berri bat sortzeko ideia izan zuen hiru lagunekin batera, eta Siroka rock taldea eratu zuten. Dagoeneko bost diska plazaratu dituzte.
2010an Eriz Perezekin batera proiektu paralelo berri bat sortu du, oraingoan akustikoa, eta Hutsa izena eman dio. Proiektu honekin ere lau diska atera ditu jadanik.
2017an Kintsukoroi proiektu berria abiatu du.
2023an eMcumeak, umorea eta kritika uztartzen dituen antzezlana jarri zuen martxan Itxaso Paiarekin batera.
   Emakume sortzaileak izarrak bezain ugariak dira, baina ez dago konstelaziorik

## Discografía
### Apurka

* Apurka (2007, autoekoizpena)

### Siroka

* Haize Berriak (2009, Musikherria)
* Karosi (2011, Musikherria)
* 3.SZN (2009, Taupaka)
* Ura (2016, Taupaka)
* Buruz behera (2018, SRK Records)

### Hutsa

* Hutsa (2011, Taupaka)
* Huts unea (2012, Taupaka)
* Astuh (2014, Taupaka)
* Amnesia (2015, Taupaka)

### Bakarkako ibilbidea

* Kintsukoroi (2017, autoekoizpena)
* Parentesiak (2020, autoekoizpena)
* Lerro paraleloak (2023, autoekoizpena)

## Erreferentziak

* ↑ Ezer ez eta dena. Deia, 2017-01-16
* ↑ (Gaztelaniaz) Bio. (Noiz kontsultatua: 2017-05-19).
* ↑ Maria Rivero: 'Bakarka, erantzunkizuna neurea da, onerako zein txarrerako'. (Noiz kontsultatua: 2017-05-19).
* ↑ r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f, r01etpd158aa64558419b9ec5ed77644af02263cda. (2023-10-11). «Maria Rivero eta Itxaso Payá, 'eMcumeak' ikuskizunaren egileak: «Emakume sortzaileak izarrak bezain ugariak dira, baina ez dago konstelaziorik»» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2023-11-29).
* ↑ «Ofizioko bizipenak, umorez» Berria 2023-11-24 (Noiz kontsultatua: 2023-11-29).
* ↑ Buruz behera. (Noiz kontsultatua: 2018-03-22).
* ↑ Kintsukoroi. (Noiz kontsultatua: 2017-05-19).

## Kanpo estekak

* Maria Riveroren webgune ofiziala
* Datuak: Q29995066
# Maria Rantho

Maria Rantho (1953 – Pretoria, 2002ko uztailaren 12a) hegoafrikar politikaria eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen.

## Bizitza

Rantho erizain lanetan ari zen auto istripu batean bizkarrezurreko lesio bat izan zuenean, eta geroago gurpil-aulkia erabili zuen. Disabled People South Africa erakundea sortu eta zuzendu zuen, Emakume Desgaituen Garapenerako Programa eratzeko lan egin zuen eta eta Afrikako Kongresu Nazionaleko Emakumeen Ligako kidea izan zen. Apartheidaren ostean Hegoafrikako berregituraketan, presidenteordearen bulegoko desgaitasunaren mahaiaren arduraduna izan zen.
1994an, Rantho Hegoafrikako Biltzar Nazionalerako hautatu zuten. Hegoafrikako lehen diputatu gurpil-aulkiduna bihurtu zen. Hegoafrikako gobernuak 1997an onartutako desgaitasunaren estrategia garatu zuen taldeko kidea zen. 1998an parlamentua utzi zuen eta Funtzio Publikoko Batzordean lan egin zuen hil zen arte.
Disabled Peoples' International erakundeko presidenteordea izan zen eta 1995ean Pekinen egindako Emakumeen Munduko IV. Konferentzian aurkezpen bat egin zuen.
2002an hil zen Pretorian.

## Omenaldiak

Soshanguveko ospitale batek Maria Ranthoren izena darama.
Shelley Barry zinema zuzendariak Taxi Wars (2007) filma Ranthori eskaini zion.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Barry, Shelley. «Celebrating & mourning a pioneer in South Africa's disability rights movement: Maria Rantho» Disability World jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2002-10-17) (Noiz kontsultatua: 2024-06-27).
* ↑ (Ingelesez) Davis, Ann. (2009). «Addressing Health Inequalities: The Role of Service User and People's Health Movements» in Bywaters, Paul; MacLeod, Eileen; Napier, Lindsey Social Work and Global Health Inequalities: Practice and Policy Developments. Policy Press, 266 or. ISBN 9781847421951..
* ↑ (Ingelesez) Howell, Colleen; Chalklen, Schuaib; Alberts, Thomas. (2006). «A History of the Disability Rights Movement in South Africa» in Watermeyer, Brian Disability and Social Change: A South African Agenda. HSRC Press, 51 or. ISBN 9780796921376..
* ↑ (Ingelesez) «Integrated National Disability Strategy- White Paper» Independent Living Institute (Noiz kontsultatua: 2024-06-27).
* ↑ (Ingelesez) «Statement Presented by Maria Rantho, Deputy Chairperson, Disabled Peoples' International» Fourth United Nations World Conference on Women 1995-09-08 (Noiz kontsultatua: 2024-06-27).
* ↑ (Afrikaansez) Joubert, Jan-Jan. «Maria Rantho 1953 - 2002» Die Burger 2002-07-27 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016-03-04) (Noiz kontsultatua: 2024-06-27).
* ↑ (Ingelesez) «Gauteng to get three new clinics» IOL 2006-02-19 (Noiz kontsultatua: 2024-06-27).
* ↑ (Ingelesez) Hladki, Janice. (2008). «Social Justice, Artistic Practice and New Technologies: Gender and Disability Activisms and Identities in Film and Digital Video» Atlantis 32 (2): 47..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20981703