# NATOren zabalpena

Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen (NATO) zabalpena estatu kide berriak NATOn sartzeko prozesua da. NATO Europako zortzi herrialdek eta Ipar Amerikako bik osatutako aliantza militarra da, eta defentsa kolektiboko sistema bat osatzen du. Aliantzari atxikitzeko prozesua Ipar Atlantikoko Itunaren 10. artikuluak ("Europako beste estatu batzuk" gonbidatzeko aukera soilik ematen du) eta ondorengo akordioek arautzen dute. Atxiki nahi diren herrialdeek zenbait baldintza bete behar dituzte, eta hainbat etapako prozesua osatu, elkarrizketa politikoa eta integrazio militarra barne. Ipar Atlantikoko Kontseiluak, NATOren organo zuzentzaileak, gainbegiratzen du atxikitze-prozesua.
1949an hamabi kide fundatzailerekin eratu ondoren, NATOk gora egin zuen 1952an Grezia eta Turkia eta 1955ean Mendebaldeko Alemania sartu zituenean, eta, ondoren, 1982an Espainia. Gerra Hotzaren amaieraren ondoren, eta Alemania 1990ean bateratu ondoren, eztabaida izan zen NATOn ekialderako hedapenaren jarraipenari buruz. 1999an, Polonia, Hungaria eta Txekiar Errepublika NATOrekin elkartu ziren, Errusiako antolaketaren eta oposizioaren barruko eztabaida handi baten erdian. Ondoren, Erdialdeko eta Ekialdeko Europako zazpi herrialdek bat egin zuten: Bulgaria, Estonia, Letonia, Lituania, Errumania, Eslovakia eta Eslovenia. Nazio horiek lehen aldiz gonbidatu zituzten atxikitze-elkarrizketak hasteko 2002ko Pragako gailurrean, eta NATOn sartu ziren 2004ko Istanbuleko gailurra baino lehentxeago. Albania eta Kroazia 2009ko apirilaren 1ean atxiki ziren, 2009ko Estrasburgo-Kehl goi-bilera baino lehen. NATOri gehitu zaizkion Estatu kide berrienak hauek dira: Montenegro, 2017ko ekainaren 5a, eta Ipar Mazedonia, 2020ko martxoaren 27a.
2021etik aurrera, NATOk ofizialki batu nahi zuten hiru kide izendatu zituen: Bosnia eta Herzegovina, Georgia eta Ukraina. Etorkizuneko hedapena eztabaida-gai bat da gaur egun aliantzatik kanpoko zenbait herrialdetan, eta Suedia, Finlandia eta Serbia bezalako herrialdeek eztabaida politiko irekia dute atxikitzearen inguruan; Ukraina bezalako herrialdeetan, berriz, atxikitzearen aldeko eta aurkako jarrera ideologia etniko eta nazionalistei lotuta daude. Ekialdeko blokean eta Sobietar Batasunean sartzen ziren herrialdeek tentsio handiagoa eragin dute NATOko eta Errusiako herrialdeen artean.

## Aurreko zabalpenak

NATO zortzi aldiz handitu da 1949. urtean sortu zenetik, hogeita hamar kide izan arte. Hamabi herrialde izan ziren NATOren fundazioan: Belgika, Kanada, Danimarka, Frantzia, Islandia, Italia, Luxenburgo, Herbehereak, Norvegia, Portugal, Erresuma Batua eta Estatu Batuak. Gerra Hotzaren lehen urteetan zatiketa nabarmena gertatu zen Europako Estatu kapitalisten, Ameriketako Estatu Batuen eta Sobietar Batasunak babestutako Estatu komunisten artean. Eten horrek erraztu egin zuen Antonio Salazar estatuburu zuen Portugal NATOn sartzea, eta Grezia eta Turkiako gobernu antikomunistak 1952an NATOrekin bat egitera bultzatu zituen. Greziak 1974an eten egin zuen bere atxikimendua, Zipreko turkiar inbasioari erantzuteko, baina 1980an berriro elkartu zen Turkiaren lankidetzarekin.
Bonneko eta Parisko konbentzioak amaiera eman zioten Mendebaldeko Alemaniako aliatuen okupazioari, eta, neurri batean, Mendebaldeko Alemania NATOn sartzeko baldintzarekin berretsi ziren; 1955ean egin zuen hori. Hasieran isolazionista bazen ere, Espainia, Francisco Francoren pean, oso antikomunista zen, eta NATOko herrialdeekin egindako defentsa-akordio erregularren mende zegoen. Espainiako trantsizioaren ondoren, Espainia Europako harremanak normalizatzeko presionatu zen, 1982an NATOri atxiki izana barne. 1986an egindako erreferendum batek herritarren babesa berretsi zuen, nahiz eta Hego Euskal Herrian ezezko jarrera gailendu zen.

### Alemaniarren bateratzea

Gerra Hotzaren ondoren NATOren lehen zabalkuntza Alemaniak 1990eko urriaren 3an egin zuen, garai bateko Ekialdeko Alemania Alemaniako Errepublika Federalean eta aliantzan sartu zenean. Hori urte hasieran adostu zen Bi Gehi Lau Itunean. Alemania bateratua NATOn sartzeko sobietar onespena lortzeko, atzerriko tropak eta arma nuklearrak ez lirateke Ekialdeko Alemania zaharrean ezarriko. Nahiz eta gaia Itunaren negoziazioetan planteatu izan den, ez da aipatzen NATOren zabalkuntza Alemaniako bateratzeari buruzko 1990eko irailetik urrira bitarteko akordioetan. Hans Dietrich Genscher-ek eta James Baker-ek, NATOko estatu kideen ordezkari gisa, konpromiso informala hartu zuten NATOk Ekialdeko Alemaniaren ekialdera ez zabaltzeko, eta homologo sobietarrekin garaian egin ziren negoziazioak nazioarteko harremanetako historialarien eta ikerlarien arteko eztabaida-kontua dira.
Hala ere, 1990ko hamarkadan NATOk izan zezakeen hedapenerako erreakzio errusiarrak desberdinak izan ziren. 1993ko abuztuan Poloniara egindako bisita batean, Boris Jeltsin Errusiako presidenteak Poloniako Lech Wałęsa presidenteari esan zion "Errusia ez da Polonia NATOko kide izatearen aurkakoa, eta ez du ikusten NATOko kide denik Errusiarako mehatxu gisa". Errusian oposizioak egindako presiopean, adierazpen informal hori hurrengo hilabetean atzera egin zen, eta Jeltsinek idatzi zuen urrian zabalkunde horrek 1990eko akordioaren izpiritua hautsi zuela eta Errusiako eliteen artean kexa horren hasiera markatu zuela. Era berean, 1997ko maiatzean, Jeltsinek akordio bat sinatu zuen NATOrekin, handitzeko aukera ematen zuen testu bat barne, baina gero NATOren hedapena mehatxu gisa deskribatu zuen abenduko "Segurtasun Plan Nazionalean". 2007ko hitzaldi batean, Vladimir Putin Errusiako presidenteak 1990eko Manfred Wörner-en esaldi bat aipatu zuen, handitzeari buruz emandako bermeak hartzen zirela ziurtatzen saiatzeko. Gerora, Errusiak Ukrainan egindako 2014ko ekintzek eta Errusiaren eta Ukrainaren arteko 2021 eta 2022ko krisietarako justifikazio gisa erabili zuen, baita Ukrainako inbasioan ere.
George H. W. Bushen administrazioa hasi zen NATOren handitzea posible edo desiragarria zen eztabaidatzen Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuan. 1992aren erdialdean, adostasuna lortu zen administrazioaren barruan, NATOren handitzea neurri zuhur eta erreala baitzen Ipar Amerikako hegemonia indartzeko. NATOren zabalkuntzarik ezean, Bush administrazioko funtzionarioak beldur ziren Europako Batasunak Erdialdeko Europan segurtasun-hutsunea bete ote zezakeen, eta, beraz, AEBko gerraoste hotzaren eraginari aurre egin. Administrazioaren barruan, Clintonek beste eztabaida bat izan zuen: kide osoen eskaintza azkarra eman herrialde hautaturentzat, edo epe luzeagoan estatu-sorta zabal batera zabaldu. AEBetako Kongresurako hauteskundeetan, Alderdi Errepublikanoaren garaipena 1994ko Kongresurako hauteskunetan, hedapen oldarkorraren alde egin zuena, politika espantsionista azkarraren alde eztabaida eraman zuen.

### Visegrád taldea

1991ko otsailean, Poloniak, Hungariak eta Txekoslovakiak Visegrád Taldea osatu zuten Europako Batasunean eta NATOn europar integrazioa bultzatzeko eta NATOren arauekin bat datozen erreforma militarrak egiteko. NATOk Varsoviako Itunaren antzinako herrialde horiei egindako barne-erreakzioa negatiboa izan zen hasiera batean, baina 1991ko azaroko Erromako gailurrean, kideek atxikitzera eraman zitzaketen zenbait helburu adostu zituzten, hala nola merkatuaren liberalizazioa eta liberalizazio demokratikoa, eta NATOk bazkide izan beharko luke ahalegin horietan. Hurrengo urteetan, foro zabalagoak sortu ziren NATOren eta ekialdeko bizilagunen arteko eskualde-lankidetzarako, Ipar Atlantikoko Lankidetza Kontseilua (gero Elkarte Euroatlantikoaren Kontseilua) eta Bakerako Elkartea barne.
Errusiako ekintza militarrak, Txetxeniako Lehen Gerra, Transnistriako Gerra eta Abkhaziako Gerra barne, izan ziren Erdialdeko eta Ekialdeko Europako herrialdeak bultzatu zituzten faktoreetako bat, batez ere Sobietar ofentsiben oroitzapenak dituztenak, NATOn sartzeko eskatu eta epe luzeko segurtasuna bermatzeko presioa egin zutenak. NATOrekin bat egin nahi ez zuten alderdi politikoek hauteskundeak galdu zituzten; besteak beste, Bulgariako Alderdi Sozialista 1996an eta Eslovakiako HZDS 1998an. Hungariak atxikipenarekiko zuen interesa 1997ko azaroko erreferendum batek berretsi zuen, eta % 85,3k bozkatu zuen atxikipenaren alde.
Visegrádeko gainerako kideak NATOrekin batzera gonbidatu zituzten 1997ko Madrileko gailurrean; Eslovakia, berriz, baztertu egin zuten, zenbait kidek ekintza antidemokratikotzat jotzen batzituzten Vladimir Meiar lehen ministro nazionalistaren ekintzak. Errumania eta Eslovenia gonbidatu zituzten 1997an, eta bakoitzak NATOko, Frantziako eta Italiako kide ezagun baten laguntza izan zuen, hurrenez hurren, baina handitze hori ez zen aho batez onartu, bereziki Estatu Batuetako Kongresuan. Estatu Batuetako presidenteari idatzitzako gutun ireki batean, Bill Clintonek, kanpo-politikako berrogei adituk baino gehiagok (besteak beste, Bill Bradley, Sam Nunn, Gary Hart, Paul Nitze eta Robert McNamara) adierazi zuten NATOren hedapenaz zuten kezka, une horretan Errusiak kanpoko mehatxurik ez zuelako.

### Vilnius taldea

1999ko Washingtongo goi-bileran, Hungaria, Polonia eta Txekiar Errepublika ofizialki atxiki ziren, eta NATOk jarraibide berriak eman zituen Albania, Bulgaria, Estonia, Letonia, Lituania, Iparraldeko Mazedonia, Errumania, Eslovakia eta Eslovenia banan-banako Ekintza Planekin bat egiteko. 2000ko maiatzean, herrialde horiek Kroaziarekin bat egin zuten Vilnius Taldea osatzeko, NATOrekin bat egiten laguntzeko eta presio egiteko, eta 2002ko Pragako gailurrean zazpi kide gonbidatu ziren, 2004ko Istanbuleko gailurrean batu zirenak. Esloveniak aurreko urtean NATOri buruzko erreferenduma egin zuen, atxikitzearen %66arekin.
Errusia bereziki haserre azaldu zen hiru Estatu Baltikoak NATOra atxiki zirelako, lehenago Sobietar Batasunaren parte izan baitziren. Errusiako tropak Baltikoko Estatuetan aparkatuta egon ziren 1995ean, baina Europaren integrazioaren eta NATOri atxikitzearen helburua oso erakargarriak ziren Baltikoko Estatuentzat. Bere armadetan egindako inbertsio azkarrek seriotasuna erakutsi zuten kide izateko desiran, eta NATOk zuzendutako irailaren 11ko atentatuen osteko egoeran eragiketetan parte hartzeak, bereziki Estoniak Afganistanen gidatu zituenak, John McCain senatari estatubatuarraren, Jacques Chirac presidente frantsesaren eta Gerhard Schröder alemaniar kantzilerraren funtsezko laguntza lortu zuten. Security Studies aldizkariaren 2006ko azterketa baten arabera, 1999an eta 2004an NATOren handitzeek Erdialdeko eta Ekialdeko Europan demokrazia finkatzen lagundu zuten.

### Adriatikoko gutuna

Kroaziak ere 2002ko gailurrean ekin zion atxikimendurako ekintza-planari, baina ez zen 2004ko handitzean sartu. 2003ko maiatzean Albania eta Mazedoniarekin elkartu ziren Adriatikoko Gutuna osatzeko. Kroaziaren atxikitzeari buruzko eztabaida piztu zuen, erakundera atxiki aurretik NATOri atxikitzeko erreferenduma egin behar ote zen erabakitzeko. Kroaziako lehen ministroak, Ivo Sanaderrek, azkenean, 2008ko urtarrilean erabaki zuen HSS eta HSLS alderdiekin koalizioko gobernu bat osatu ahal ziateko, ez proposatzea bateratzea ofizialki. Albania eta Kroazia gonbidatu ziren NATOrekin bat egitera apirilean egin zen Bukaresteko gailurrean. Hala ere, Esloveniak Kroaziaren atxikimenduari aurka egiteko mehatxua bota zuen, Pirango Golkoan zuen mugako liskarragatik. Esloveniak berretsi egin zuen Kroaziaren atxikitze-protokoloa 2009ko otsailean, eta Kroazia eta Albania ofizialki atxiki zitzaizkion NATOri, 2009ko Estrasburgo-Kehl goi-bilera baino lehentxeago, Errusiak oposizio gutxi zuela.
Montenegrok independentzia aldarrikatu zuen 2006ko ekainaren 3an, eta, ondoren, herrialde berria Bakerako Elkartearen programari atxiki zitzaion 2006ko Rigako gailurrean, eta, ondoren, 2008ko azaroaren 5ean atxikimendua lortzeko ekintza-plana eskatu zuen, 2009ko abenduan eman zena. Montenegro NATOko izangaien Gutun Adriatikoko eskubide osoko kide izaten ere hasi zen 2009ko maiatzean. NATOk formalki gonbidatu zuen Montenegro aliantzarekin elkartzera 2015eko abenduaren 2an, 2016ko maiatzean amaitu ziren negoziazioekin, eta Montenegrok NATOrekin bat egin zuen 2017ko ekainaren 5ean.
Ipar Mazedonia 1995ean sartu zen Bakerako Elkartean, eta 1999an ekin zion Atxikitzeko Ekintza Planari, Albaniarekin batera. 2008ko Bukaresteko gailurrean, Greziak blokeatu egin zuen proposaturiko gonbidapen bat, uste baitzuen herrialdearen izen konstituzionalak Mazedonia Grekoaren bere eskualderako lurralde-asmoak eskatzen dituela. NATOko nazioek onartu zuten herrialdeak gonbita bat jasoko zuela Mazedoniaren izenari buruzko eztabaida ebazteko. Mazedoniak Grezia auzitara eraman zuen Nazioarteko Justizia Auzitegiaren aurrean, Mazedonia NATOri atxikitzeko betoa ezartzeagatik. Mazedonia Vilnius taldeko kide da, eta 2003an Adriatikoaren Gutuna osatu zuen Kroaziarekin eta Albaniarekin, NATOren atxikipena hobeto koordinatzeko.
2017. urteko ekainean, Mazedoniako lehen ministroak, Zoran Zaevek, adierazi zuen herrialdearentzat ordezko izenak izan zitezkeenak, Greziarekin konpromiso bat lortzeko, izenen arteko gatazka konpontzeko eta Mazedonia aliantzari atxikitzeko eragozpen grekoak kentzeko. Izendapen-eztabaida Prespako Akordioarekin ebatzi zen 2018ko ekainean. Akordio horren bidez, Ipar Mazedonia izena hartu zuen herrialdeak, eta 2018ko irailean erreferentzia bat egin zion. NATOk Ipar Mazedonia gonbidatu zuen 2018ko uztailaren 11n atxikitze-elkarrizketak hastera, eta atxikitze-elkarrizketa formalak 2018ko urriaren 18an hasi ziren. NATOko kideek Iparraldeko Mazedonia atxikitzeko protokoloa sinatu zuten 2019ko otsailaren 6an, eta herrialde gehienek atxikimendu-ituna berretsi zuten 2019an, eta Espainiak berretsi egin zuen 2020ko martxoan. Sobranie-ak ere aho batez berretsi zuen hitzarmena 2020ko otsailaren 11n, eta Ipar Mazedonia NATOko estatu kide bihurtu zen 2020ko martxoaren 27an.

### Zabalpenen taula

| Data | Herrialdea | Handitzea |
| 1952ko otsailaren 18a | Grezia | Lehena |
| 1952ko otsailaren 18a | Turkia | Lehena |
| 1955eko maiatzaren 9a | Alemania | Bigarrena |
| 1982ko maiatzaren 30a | Espainia | Hirugarrena |
| 1990eko urriaren 3a | Alemaniarren bateratzea | Alemaniarren bateratzea |
| 1999ko martxoaren 12a | Txekia | Laugarrena |
| 1999ko martxoaren 12a | Hungaria | Laugarrena |
| 1999ko martxoaren 12a | Polonia | Laugarrena |
| 2004ko martxoaren 29a | Bulgaria | Bosgarrena |
| 2004ko martxoaren 29a | Estonia | Bosgarrena |
| 2004ko martxoaren 29a | Lituania | Bosgarrena |
| 2004ko martxoaren 29a | Letonia | Bosgarrena |
| 2004ko martxoaren 29a | Errumania | Bosgarrena |
| 2004ko martxoaren 29a | Eslovakia | Bosgarrena |
| 2004ko martxoaren 29a | Eslovenia | Bosgarrena |
| 2009ko apirilaren 1a | Albania | Seigarrena |
| 2009ko apirilaren 1a | Kroazia | Seigarrena |
| 2017ko ekainaren 5a | Montenegro | Zazpigarrena |
| 2020ko martxoaren 27a | Ipar Mazedonia | Zortzigarrena |
| 2023ko apirilaren 4a | Finlandia | Bederatzigarrena |
| 2024ko martxoaren 7a | Suedia | Hamargarrena |

## Irizpideak eta prozesua
### 10. artikulua

Ipar Atlantikoko Ituna da erakundearen oinarria, eta, beraz, edozein aldaketa, kide berriak barne, itunaren egungo sinatzaile guztiek berrestea eskatzen du. Itunaren 10. artikuluak deskribatzen du kide ez diren estatuak NATOra atxiki daitezkeela, eta NATOren "ate irekien" politika deskribatzen du:
| « | Aldeek, aho batez, Itun honi atxikitzeko gonbita egin ahal izango diote itun honen printzipioak sustatzeko eta Ipar Atlantikoko espazioaren segurtasunean laguntzeko moduan dagoen Europako beste edozein estaturi. Horrela gonbidatutako edozein estatu Tratatuaren Alderdi bihurtu ahal izango da. Bere atxikipen-agiria Amerikako Estatu Batuetako Gobernuaren aurrean gordeko da. Amerikako Estatu Batuetako Gobernuak atxikipen-tresna horietako bakoitzaren gordailuaren berri emango die alderdi bakoitzari. | » |
Artikulu honek bi muga orokor ezartzen dizkie kide ez diren estatuei. Lehenik eta behin, Europako Estatuek bakarrik dute beste atxikipen bat egiteko aukera, eta, bigarrenik, estatu kide guztiek onartu behar izateaz gain, estatu kide bakoitzak lortu beharreko zenbait irizpide aurkez ditzake. Praktikan, NATOk irizpide-multzo komun bat formulatzen du, baina, adibidez, Greziak blokeatu egin zuen Mazedoniako Errepublika NATOri atxikitzea urte askoan, Mazedonia izenaren erabilerari buruzko desadostasunagatik. Turkia ere Zipreko Errepublikak NATOko erakundeetan parte hartzearen aurka dago, Zipreko gatazka konpontzen ez den bitartean.
1991ko Erromako gailurraz geroztik, estatu kideetako ordezkaritzek Europako estatu demokratiko berriekiko lankidetza eskaini zutenean, NATOk kide berriak gehitzeko itxaropenak eta prozedura aztertu eta definitu ditu. 1994ko Bruselako gailurrak 10. artikuluko printzipioak berretsi zituen eta "NATOren handitzeari buruzko azterketara" eraman zuen. 1995eko irailean argitaratua, Europan zabaltze posible baten "nola eta zergatik" deskribatzen du azterlanak, eta 1949ko Itunaren hiru printzipio nabarmentzen ditu, kideek "demokrazia, norbanakoaren askatasuna eta zuzenbide-estatua" izan ditzaten.
NATOko idazkari nagusiak, Willy Claesek, adierazi zuenez, 1995eko azterlanak ez zuen "nor edo noiz" zehaztu, nahiz eta eztabaidatu zuen Ipar Atlantikoko Lankidetza Kontseiluak eta Bakerako Elkarte sortu berriak nola lagun zezaketen handitze-prozesuan, eta adierazi zuen abian ziren lurralde-eztabaidak arazo izan zitezkeela herrialde batera gonbidatzeko. 1997ko Madrileko gailurrean, NATOko estatuburuek "Segurtasun eta Lankidetza Euroatlantikoari buruzko Madrilgo Adierazpena" aurkeztu zuten. Adierazpen horretan, Erdialdeko Europako hiru herrialde aliantzarekin bat egitera gonbidatu zituzten, une horretan atxikitzeko eskatu zituzten hamabi herrialdeetatik, eta beste batzuentzako bidea ezarri zuten.

### Atxikitzeko ekintza-plana

Kide berriak gonbidatzeko prozesuaren formalizazioan aurrerapauso handiena Washingtongo 1999ko gailurrean eman zen, Atxikimendurako Ekintza Planaren (MAP, ingelesez) mekanismoa onartu zenean, egungo kideek hautagaien eskaera ofizialak aldian behin azter zitzaten. Herrialde batek MAPn parte hartzen badu, haren aurrerapenari buruzko txostenak aurkeztuko dira urtero, bost neurritan:
* Nazioarteko, etniko edo lurralde-eztabaidak bitarteko baketsuen bidez ebazteko borondatea, Zuzenbide Estatuarekiko eta giza eskubideekiko konpromisoa eta indar armatuen kontrol demokratikoa.
* Erakundearen defentsan eta zereginetan laguntzeko gaitasuna
* Atxikitze-konpromisoak betetzeko behar beste baliabide erabiltzea indar armatuei
* Informazio sentikorraren segurtasuna eta babesak
* Legeria nazionalak NATOren lankidetzarekin duen bateragarritasuna
NATOk informazioa eta aholkularitza teknikoa ematen die herrialde guztiei, eta haien aurrerapenak bakarka ebaluatzen ditu. Herrialde bat baldintzak betetzen ados dagoenean, NATOk atxikitze-negoziazioak hasteko gonbita egin dezake. Gaur egun, herrialde batek Atxikitzeko Ekintza Plana du: Bosnia eta Herzegovina, baina Georgiak eta Ukrainak ere PAM bat nahi dute. PAMeko parte-hartzaile ohiak Albania eta Kroazia izan ziren 2002ko maiatzetik 2009ko apirilera bitartean, Montenegro 2009ko abendutik 2017ko ekainera bitartean eta Iparraldeko Mazedonia 1999ko apiriletik 2020ko martxora bitartean, NATOn sartu zirenean. Azken atxikitze-prozesuak, gonbidatu ondoren, bost urrats ditu, atxikitze-protokoloak sinatzera eta egungo NATOko kideen gobernuek protokolo horiek onartzera eta berrestera bideratuak.

### Elkarrizketa intentsifikatua

Elkarrizketa Intentsifikatua 2005eko apirilean sartu zen lehen aldiz, Vilnako (Lituania) Kanpo Harremanetako ministroen bilera ofizioso batean, NATOri atxikitzeko Ukrainako asmoei eta Viktor Justxenko presidentearen mendeko erreformei erantzuteko. Ondoren, Leonid Kutxmak sinatu zen 2002an. Formula horrek "NATOri atxikitzeko aukerarekin zerikusia duten politika-, milita-, finantza- eta segurtasun-arazo sorta zabal baten eztabaida barne hartzen du [...], eta 1997ko Madrileko gailurrean izan zituen sustraiak", non parte-hartzaileek erabaki baitzuten "Aliantzaren elkarrizketa intentsifikatuak jarraitzea NATOri atxiki nahi dioten nazioekin, edo, bestela, NATOn parte hartzeari buruzko galderak egiteko".
2006ko irailean, Georgia Elkarrizketa Intentsifikatuaren izaera eskaini zitzaion bigarren herrialdea izan zen, Mkheil Saakaxvili presidentearen pean kanpo-politikan aldaketa azkar bat izan ondoren, eta 2006ko Kodoriko krisian jarrera militarraren erakustaldi gisa ikusi ostean. Montenegrok, Bosnia-Herzegovinak eta Serbiak ere eskaintzak jaso zituzten 2008ko apirileko Bukaresteko gailurrean. Euren mugakideek elkarrizketa-programa eskatu eta onartu zuten arren, Serbiaren eskaintza aurkeztu zen, etorkizunean aliantzarekin loturak egiteko aukera bermatzeko.

## Egungo egoera

Bosnia-Herzegovina da Atxikitzeko Ekintza Plana duen herrialde bakarra. Georgiarekin batera, NATOren "herrialde hautagaiak" izena eman zioten Ipar Atlantikoko Kontseiluak 2011ko abenduaren 7an egindako bileran. Ukraina herrialde hautagaitzat hartu zuten 2014ko Ukrainako iraultzaren ondoren.
NATOra aurkeztu diren herrialdeak :
| Herrialdea | Bakerako Elkartea | Banakako elkartzearen ekintza-plana | Elkarrizketa intentsifikatua | Atxikitzeko ekintza-plana |
| Bosnia-Herzegovina | 2006ko abenduaren 12tik 12ra | 2008ko irailaren 1a | 2008ko apirilaren 4a | 2010-04 abendua 2018 |
| Georgia | 1994-03 martxoak 1994 | 2004ko urriaren 10etik 10era | 2006ko irailaren 9a | |
| Ukraina | 1994-02 otsaila 1994 | 2002-11 | 2005eko apirilaren 5etik 4ra | |

### Bosnia-Herzegovina

Bosnia eta Herzegovinaren aurkako NATOren 1995eko bonbardaketa Bosniako Serbiako armadari zuzendu zitzaion eta, nazioarteko presioarekin batera, Bosniako gerra konpontzera eta 1995ean Daytongo Akordioa sinatzera eraman zuen. Orduz geroztik, NATOk Aplikazio Indarra eta Egonkortze Indarra zuzendu ditu, baita herrialdeko bakea mantentzeko beste jarduera batzuk ere. Bosnia eta Herzegovina Bakerako Aliantzan sartu ziren 2006an, eta lankidetza-hitzarmen bat sinatu zuten segurtasunaren arloan 2007ko martxoan.
Bosnia eta Herzegovinak NATOrekin lankidetza areagotu zuen, 2008ko urtarrilean banakako elkartze-planaren esparruan. Ondoren, Bukaresteko 2008ko gailurrean ekin zion herrialdeak Elkarrizketa Intentsifikatuaren prozesuari. 2008ko irailean NATOko izangaien Gutun Adriatikoari atxikitzeko gonbita egin zitzaion herrialdeari.
Bosnia-Herzegovinako Federazioak NATOra atxikitzeko borondatea adierazi du, baina Srpska Errepublikaren presio politiko etengabeari aurre egin behar dio, herrialdeko beste erakunde politikoaren eta Errusiako kideen presioari. 2009ko urriaren 2an, Haris Silajdžić, lehendakaritzako kide bosniakoak, atxikimendurako ekintza-plan baten eskaera ofiziala iragarri zuen. 2010eko apirilaren 22an, NATOk Bosnia eta Herzegovina atxikitzeko Ekintza Plana abiaraztea erabaki zuen, baina baldintza batzuk bete behar zituen. Turkia Bosnia atxikitzearen aldeko aliatu handiena dela uste da, eta eragin handia izan zuen erabakian.
Hala ere, PAMaren baldintzek ezartzen zuten ezin zela Urteko Programa Nazionalik abian jarri harik eta 63 instalazio militar Bosniako dibisio politikoetatik gobernu zentralera transferitu arte, hori baita OHRa ixteko baldintzetako bat. Srpska Errepublikaren lidergoak autonomia-galera gisa ikusi du, eta transferentzia horren aurka dago. Ondasun higigarri guztiak, arma guztiak eta gainerako ekipo militarrak barne, erabat erregistratuta daude herrialdearen jabetza gisa 2006ko urtarrilaren 1etik aurrera. Bosniako eta Herzegovinako Konstituzio Auzitegiaren 2017ko abuztuaren 6ko epai batek erabaki zuen Han Pijesaken dagoen zentro militar bat Bosnia eta Herzegovinaren jabetza gisa erregistratu behar duela. Antzeko instalazio guztietan aurrekaria izatea espero da; beraz, Bosniarako PAMa aktibatzeko azken faktorea izan liteke. Ondasun higiezin guztiak ez zeuden erabat erregistratuta, NATOk Bosniarako eta Herzegovinarako Atxikitze Ekintza Plana aktibatzea onartu zuen, eta Bosniari eskatu zion 2018ko abenduaren 5ean Urteko Programa Nazionala aurkezteko.
2010eko abuztuko inkesta batek erakutsi zuen herrialdearen % 70ek NATOri atxikitzea babesten duela, baina emaitzak oso desberdinak izan ziren bi erakunde eratzaileetan. Bosnia eta Herzegovinako Federazioaren % 90ek NATOri atxikitzearen alde egin zuen bitartean, Srpska Errepublikaren % 40k bakarrik.
Bosniak NATOri atxikitzeko aukerak Serbiak aliantzarekiko duen jarreraren mende egon daitezke, Srpska Errepublikaren lidergoa interes serbiarren aurka joan baitaiteke. 2017. urteko urrian, Srpska Errepublikako Batzar Nazionalak loteslea ez den ebazpen bat onetsi zuen NATOko kide izatearen aurka Bosniarentzat eta Herzegovinarentzat.

### Georgia

Georgia berehala mugitu zen 2003an Larrosen Iraultzaren ondoren, NATOrekin lotura estuagoak bilatzeko. Georgiak muga egiten du iparraldean Errusiarekin, eta honek uko egin zien lotura estuei, 2008ko Bukaresteko gailurrean adierazitakoak barne, non NATOko kideek Georgia azkenean erakundearekin bat egingo zuela hitz eman baitzuten.
NATOren eta Georgiaren arteko harremanaren konplikazioen artean daude Errusiako indar militarrak nazioartean onartuta dauden lurralde georgiarrean, gatazka berri askoren ondorioz, hala nola 2008ko Errusia-Georgia gerra, Abkhazia eta Hego Osetiako lurraldeen estatusaren inguruan, Errusiako Federazioko herritar asko bizi baitira bertan. 2011ko azaroaren 21ean, Dmitry Medvedev Errusiako presidenteak, Vladikavkazko soldaduengana joan zenean, muga georgiarretik gertu, adierazi zuen 2008an Errusiaren inbasioak eragotzi egin zuela NATOren eremu sobietarra handitzea.
2008an, erreferendum ez-lotesle batek NATOri atxikitzearen alde egin zuen boto-emaileen % 77k. 2013ko maiatzean, Bidzina Ivanishvili lehen ministro georgiarrak adierazi zuen Atxikimendurako Ekintza Plan bat (MAP) lortzea zuela helburu NATOko herrialdearentzat, 2014. urtean. 2014ko ekainean, NATOko diplomazialariek iradoki zuten PAM bat ez zela oso probablea, baina "lankidetza indartuko" akordio-sorta bat konpromiso posible bat zela. Anders Fogh Rasmussen-ek berretsi zuenez, horrek ahalmen militarrak hobetzea eta indar armatuak gaitzeko laguntza ekar lezake.
2019ko irailean, Sergey Lavrov Errusiako kanpo-harremanetako ministroak esan zuen "gure mugetara hurbiltzen den NATOa mehatxu bat dela Errusiarentzat". Esan zen NATOk onartzen badu Georgiako kide dela Tiflis-ek administratutako lurraldea bakarrik estaltzen duen defentsa kolektiboari buruzko artikuluarekin (hau da, Abkhazia eta Hego Ostegia lurralde georgiarrak alde batera utzita, horietariko bi Errusiak babestutako errepublika ez-onartuak baitira) , "ez dugu gerrarik hasiko, baina portaera horrek gure harremanak zapuztu egingo ditu".
2020ko irailaren 29an, NATOko idazkari nagusiak, Jens Stoltenbergek, Georgiari eskatu zion aukera guztiak aprobetxatzeko Aliantzara hurbiltzeko eta atxikitzeko prestakuntzak bizkortzeko. Stoltenbergek nabarmendu zuen urte honen hasieran aliatuek NATOren eta Georgiaren arteko elkartea indartzen jarraitzea erabaki zutela. Haren arabera, NATOk pozez hartu zituen Georgiak erreformak egiteko, indar armatuak modernizatzeko eta demokrazia sendotzeko egindako aurrerapenak. Esan beharra dago orain arte Georgiak formulazio horiei atxikitzeko egindako eskaerak ez direla agertu Aliantzako idazkari nagusiaren erretorikan. Aldi berean, NATOk onartu egiten ditu Georgia Aliantzari atxikitzeko asmoak, Ukrainaren kasuan bezala.

### Ukraina

Ukrainaren eta NATOren arteko egungo eta etorkizuneko harremana eztabaida politiko bizien baitan eman da, eta Ukrainaren eta Europar Batasunaren eta Errusiaren arteko lotura politiko eta kulturalen arteko eztabaida zabalago baten parte da. 2002ko azaroaren 22an, NATOtik Ukrainara Ekintza Planarekin aliantzarekin loturak ezarri zituen, eta 2005eko otsailean NATOren ekimenarekin bat egin zuen. Gero, 2005eko apirilean, Ukraina NATOrekin Elkarrizketa Intentsifikatuaren programan sartu zen.
2008ko martxoan, Ukrainako lehendakari Viktor Justxenko eta lehen ministro Yulia Tymoxenko zirela, Ukrainak gutun ofizial bat bidali zuen NATOn sartzeko lehen urratsa den Atxikimendurako Ekintza Plana (MAP) eskatzeko. Hala ere, lider horiek bermatu zuten edozein aliantza militarrekiko atxikimendua ez zela gertatuko erreferendum batean onarpen publikoa eman ezean. Ideia horrek NATOko zenbait liderren laguntza jaso zuen, batez ere Erdialdeko eta Ekialdeko Europakoena. Errusiako liderrek, hala nola lehen ministroak eta Dmitri Medvedev presidente hautetsiak, argi utzi zuten Ukrainarekiko atxikitzearen aurka zeudela, eta, 2008ko apirileko Bukaresteko gailurra baino lehen, Ukrainako MAP baten aurka gogor presionatu zuen bere emisarioa. Goi-bilerako kideen artean eztabaidaren bat izan ondoren, NATOko idazkari nagusiak, Jaap de Hoop Schefferrek, prentsaurreko batean adierazi zuen Ukraina, Georgiarekin batera, NATOrekin elkartuko zela egunen batean, baina ez zirela hasiko atxikipenerako ekintza-planak egiten. Goi-bilera horretan, Vladimir Putin Errusiako presidenteak, Medvedevekin lan egin aurreko azken nazioarteko diskurtsoan, bere kexak NATOri zerrendatu zizkion, eta Ukrainaren kidetza bere herrialdera "mehatxu zuzena" deitu zion.
2010eko hauteskundeetan Viktor Janukovitx itzuli zen lehendakaritzara, eta Ukrainaren eta NATOren arteko harremanak aldatu egin ziren. 2010eko otsailean, adierazi zuen Ukrainaren eta NATOren arteko harremanak "ongi definituta" zeudela gaur egun, eta ez zegoela "Ukraina NATOri atxikitzerik". Esan zuen Ukraina NATOrekin bat egitearen arazoa "noizbait sortuko dela, baina ez dugu ikusiko etorkizun hurbilean". 2010eko martxoan Bruselara egindako bisitan, Ukrainaren estatusa aliantzaren egoera kide gisa ez dela aldatuko adierazi zuen. Ondoren, Moskura egindako bidaia batean, Ukraina "lerrokatu gabeko Europako estatua" izaten jarraituko zuela errepikatu zuen. Gero, 2010eko ekainaren 3an, Ukrainako parlamentuak aldeko botoa eman zuen "segurtasun euroatlantikoan integratzea eta NATOko kide izatea" helburutik kanpo uzteko, Janukovitxek berak egindako lege-proiektu batean. Lege-proiektuak debekatu egiten zuen Ukraina edozein bloke militarrera atxikitzea, baina NATOren moduko aliantzekin lankidetzan aritzea ahalbidetzen zuen.
Euromaidanen kaleko protestak hilabete batzuk igaro ondoren, Errusiarekin akordioak egitearen alde Europar Batasunarekin elkartze-akordio bat sinatzeari uko egin ziotelako, Janukovitx presidenteak Kievetik ihes egin zuen 2014ko otsailean, azken buruan Errusiara, eta parlamentuak bere postutik kentzearen aldeko botoa eman zuen. Horrek beste aldaketa bat ekarri zuen Ukrainaren eta Europaren arteko elkartean eta, hedaduraz, NATOrekin. 2014. urtean, Ukrainako eta Krimeako ekialdean istilu errusiarzaleak izan ziren, eta Errusiako Federazioak Krimea anexionatu zuen maiatzean. Interesa zuten taldeak segurtatzeko ahaleginaren zati gisa, Arseniy Jatsenyuk lehen ministro instalatu berriak gaia jorratu zuen, 2014ko martxoaren 18an emandako hitzaldi batean, eta azpimarratu zuen Ukraina ez zela NATOra atxiki nahi. Barack Obama Estatu Batuetako presidenteak hurrengo astean eman zuen horren berri, eta NATOk Erdialdeko Europan presentzia handiagoa izatea eskatu zuen.
Hala ere, Ukrainako esku-hartze militar errusiarrari erantzunez, Jatsenyukek jakinarazi zuen NATOren integraziorako lizitazioari berriro ekiteko asmoa zuela 2014ko abuztuaren 29an, eta, 2014ko abenduan, Ukrainako parlamentuak 2010ean hartu zuen ez-lerrokatuaren estatusa uztearen alde bozkatu zuen. NATOko idazkari nagusiak, Anders Fogh Rasmussen-ek, adierazi du NATOko kide izatea aukera bat dela Ukrainarentzat, eta NATOri atxikitzeko laguntza % 64ra igo da Ukrainan, gobernuak kontrolatutako lurraldeetan, 2015eko uztaileko inkesta baten arabera. Aurreko inkestek erakutsi zuten atxikipenaren aurkako oposizioa gutxitzea Errusiako egungo esku-hartzeari lotuta zegoela.
2017. urteko ekainaren 8an, Ukrainako Verkhovna Radak lege bat onartu zuen NATOrekin integratzeari dagokionez, eta Poroxenkok hurrengo hilean iragarri zuen negoziazioak ireki nahi zituela NATOrekin Atxikitzeko Ekintza Plan bati buruz, eta Ukraina 2018ko martxoan herrialde hautagai gisa onartu zuen. 2018ko irailaren 20an, Ukrainako Parlamentuak Konstituzioari egindako zuzenketak onartu zituen, herrialdea NATOri eta EBri atxikitzetik kanpo politikaren helburu nagusia eta nagusia izango zirenak.
2020ko urriaren 8an, Boris Johnson lehen ministro britainiarrarekin bilera batean, Volodymyr Zelensky presidenteak adierazi zuen Ukrainak NATOri atxikitzeko ekintza-plana behar duela (MAP), NATOko kide izateak Ukrainiaren segurtasuna eta defentsa lagunduko baitu. 2021eko apirilean, Ukrainako mugatik hurbil tropa errusiarrak pilatu ondoren, Zelenskyik eskaera hori berretsi zuen Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiarekin egindako dei batean: “NATO da Donbasseko gerra amaitzeko modu bakarra” eta MAPen sartzea “Errusiarentzat benetako seinale bat izango litzateke”.

## Atxikitzeari buruzko eztabaidak
### Finlandia

Finlandiak Bakerako Aliantzaren programaren azpieremu ia guztietan parte hartzen du, eta bakea mantentzeko indarrak eman dizkie bai Afganistango misioei bai Kosovoko misioei. Finlandia NATOra atxikitzeko aukera izan zen 2006ko Finlandiako lehendakaritza-hauteskundeei buruz eztabaidatutako gai garrantzitsuenetako bat, eta oraindik ere gai garrantzitsua da Finlandiako politikan. 2007an, Finlandiak zenbait prestatze-tekniko egin zituen NATOri atxiki nahi zion Jyri Häkämies Defentsa Ministroarekin. Hala ere, ordutik hona, interes publikoak behera egin du. 2014ko apirilean, Carl Haglund defentsa-ministroa zen bitartean, gobernuak iragarri zuen "Ulermen-memorandum" bat sinatuko zutela NATOrekin, Finlandiak laguntza militarra jasotzeko eta NATOri ekipoak mantentzen laguntzeko duen prestasunari buruz. Hala ere, Haglund-ek nabarmendu zuen memorandum hau ez zela atxikimendurako urrats bat.
Finlandiako alderdi politiko nagusietatik, Koalizio Nazionaleko Alderdiak eta Finlandiako Suediar Alderdi Popularrak bat egiten dute NATOn sartzeko ideiarekin. 2016. urtean, Koalizioaren Alderdi Nazionaleko biltzarrak erabaki zuen Finlandiak atxikipena eskatu beharko lukeela "hurrengo urteetan". Finlandiako Suediako Alderdi Popularraren ustez, Finlandia NATOko kide izango da 2025ean. Politikari askok NATOren alde ere egin dute, besteak beste, egungo Sauli Niinistö presidenteak eta Alexander Stubb lehen ministro ohiak, bai eta Martti Ahtisaari lehendakari ohiak ere. Marttik esan du Finlandiak bat egin behar duela Mendebaldeko beste demokrazia batzuek lagundutako erakunde guztiekin, "Finlandizazioaren karga behin betiko saihesteko". Alderdi Sozialdemokratako beste bi presidente ohi, Tarja Halonen eta Mauno Koivisto, jendaurrean agertu dira ideiaren aurka, NATOko kide izateak Finlandiak Errusiarekin dituen harremanak hondatuko lituzkeela argudiatuz.
Finlandiak Errusiaren iruzkin oso kritiko batzuk jaso ditu, NATOri atxikitzeko aukera ere kontuan hartzen duelako, eta 2009ko azterketa batek iradokitzen du horrek eragina izan dezakeela Errusiak EBrekin eta NATOrekin dituen harremanetan. Errusiaren eta Georgiaren arteko 2008ko gerraren ondoren, Finlandiako Matti Vanhanen lehen ministroak esan zuen Finlandiak ez zuela NATOri atxikitzeko planik, eta adierazi zuen gerraren ikasgai nagusia Errusiarekin harremanak estutzeko beharra zela. Finlandiako Hufvudstadsbladet egunkarian egindako elkarrizketa batean, Vladimir Putinen ordezkaria zen Sergei Alexandrovitx Markov Finlandiari "Errusofobia" muturrekoa leporatu zion, eta Finlandia NATOrekin bat egiteak Hirugarren Mundu Gerra has zezakeela iradoki zuen. 2016ko uztailean, Finlandiara egindako bisita batean, Finlandiako mugan Errusiak tropen kopurua handituko zuela adierazi zuen Putinek, Finlandia NATOrekin bat egingo balu. Halaber, ohartarazi zuen NATOk "azken finlandiarrarekin Errusiaren aurka borrokatuko zuela".
Finlandiako EVA iritzi-agentziak 2015eko urtarrilean egindako inkesta baten arabera, inkestatutako finlandiarren % 43 NATOko kide izatearen aurka zeuden; % 26k, berriz, babestu egiten zuten, eta % 32k ez zekiten. EVAk ikusi du emaitza hau beherantz doala 1998an hasi zen portzentajean, eta beherakada nabarmena izan du 2012ko lehendakaritzarako hauteskundeen ondoren. 2014ko martxoan, Errusiako Krimea anexionatzean, inkesta batek % 22k bakarrik eman zuen kidetzaren alde; hala ere, beste batek erakutsi zuen % 53k lagunduko zuela Finlandiako lidergoak gomendatzen badu. Suediarekin aliantza militarra egiteko laguntza ere handia izan zen (% 54), eta Finlandiak, ziur aski, NORDEFCOrentzat rol zabaldua bila lezake. Finlandiako defentsa-ministro Carl Haglund-ek iradoki zuen NATOri atxikitzeko erreferenduma egin litekeela 2015eko parlamentu-hauteskundeen ondoren uneren batean. 2019ko abenduko inkesta berrienak erakutsi zuen aldekotasuna are gehiago murriztu zela, % 20ra; % 56k ez zuen aliantzarekin bat egin nahi, eta % 24 ez zegoen ziur.
2022an, Sanna Marin lehen ministroak esan zuen Finlandia NATOn sartzeko aukera erreala dagoela.

### Irlanda

Irlanda NATOren Bakerako Elkarteko eta Elkarte Euroatlantikoko Kontseiluko (EAPC) programako kidea da 1999az geroztik, baina neutraltasun militarreko politika tradizionala du. Irlandak aliantzaren PARP planifikatzeko eta berrikusteko prozesuan parte hartzen du. Prozesu horren helburua da Irlandako armadaren, Defentsa Indarren eta NATOko beste estatu kide batzuen arteko elkarreragingarritasuna areagotzea eta nazioarteko arauei egokitzea, atzerrian bakea mantentzeko eragiketetan beste indar militar profesional batzuekin arrakastaz hedatzeko. Irlandak tropa-kopuru txiki bat eman zion NATOk Afganistanen zuzentzen duen Segurtasunerako Laguntzarako Nazioarteko Indarrari (2001-2014), eta NATOk zuzentzen duen Kosovoko Indarrari (KFOR) laguntzen dio.
Gaur egun, Irlandako alderdi politiko garrantzitsu batek ere ez du erabat babesten NATOren atxikimendua, iritzi publikoari eta herrialdeko komunikabideetan. Zenbait politikarik babesten dute Irlanda NATOra atxikitzea, batez ere Fine Gael eskuinaren partidan, baina politikari gehienek ez dute oraindik hala egiten. Sinn Féin alderdi errepublikanoak zuzenketa konstituzionala proposatu zuen, herrialdeari NATOren moduko aliantza militarrarekin bat egitea debekatzeko, baina legediak ez zen Dáil Éireannen onartu 2019ko apirilean. Argi dago erreferentzia bat egin beharko litzatekeela neutraltasunean edo NATOri atxiki ahal izateko. NATOko idazkari nagusi ohiak, Anders Fogh Rasmussen-ek, esan zuen, 2013rako bisita batean, "atea irekita" dagoela Irlanda NATOra edozein unetan atxikitzeko.

### Moldavia

Moldovako Konstituzioak aliantza militar batekin bat egitea debekatu dio herrialdeari, baina zenbait politikarik, hala nola Vitalie Marinua Defentsa ministro moldaviar ohiak, iradoki dute NATOrekin bat egitea, Europan integrazio handiagoa lortzeko. Moldaviar 1994an atxiki zitzaion NATOren Bakerako Elkarteari, eta bakarkako elkartze-plan bati ekin zion 2010ean. Errusiak 2014. urtean Krimea anexionatu ondoren, NATOko funtzionarioek ohartarazi zuten Errusia Transdnistria moldaviarra bereganatzen saia zitekeela. Arazo separatista horrek Moldavia NATOra atxikitzea eragotz lezake.

### Serbia

NATOk Bosnia-Herzegovina 1992an izandako esku-hartzeak eta NATOk Jugoslaviaren aurka 1999an egindako bonbardaketak Serbiaren eta NATOren arteko harreman tirabiratsuak eragin zituzten. Harremanak are gogorragoak izan ziren 2008an Kosovoren independentzia-adierazpenaren ondoren, NATOren babeseko Nazio Batuen protektoratu izendatu zenean. Hala ere, 2006ko Rigako gailurrean Serbia gonbidatu zen Bakerako Elkartearen programan parte hartzera, eta 2008an elkarrizketa intentsifikatuko programan parte hartzera gonbidatu zen, baldin eta herrialdea prest balego.
Serbiako Parlamentuak ebazpen bat onartu zuen 2007an, eta haren bidez adierazi zuen neutraltasun militarra zuela gaiari buruzko erreferenduma egin arte. 2008ko urriaren 1ean, NATOrekin Informazioa Trukatzeko Akordioa sinatu zuen Dragan Aztanovac defentsa-ministro serbiarrak, Bakerako Elkartearen programari erabat atxikitzeko baldintzetako bat. 2011ko apirilean, NATOk IPAP baten Serbiaren eskaera onartu zuen, eta Serbiak IPAP proiektu bat aurkeztu zuen 2013ko maiatzean. Akordioa 2015eko urtarrilaren 15ean bukatu zen.
CeSIDek 2015eko ekainean Nazioarteko Garapenerako Estatu Batuetako Agentziaren (USAID) laguntzarekin egindako inkesta baten arabera, inkestatutakoen % 12k bakarrik babesten zuten NATOra atxikitzea, % 25ek baino gutxiagok 2012an, eta % 73k aurka egin zuen. Alderdi Liberal Demokratiko txikia eta Serbiako Berritze Mugimendua dira NATOren aldeko alderdi politiko bokalenak. Serbiak Europar Batasunean sartu nahi badu ere, Serbia neutraltasun militarrari eusten saia daiteke, ez NATOrekin, ez Segurtasun Kolektiboaren Itunaren Antolakuntzarekin bat eginez.

### Suedia

1949an, Suediak NATOra ez atxikitzea erabaki zuen, eta gerran bakea eta neutraltasuna ez lerrokatzera bideratutako segurtasun-politika deklaratu zuen. Beranduago aldatutako bertsio batek bakean lerrokatu ez izana gerran neutraltasuna lortzeko modutzat sailkatzen du. Egoera horrek eztabaida handirik gabe iraun zuen Gerra Hotzean. Hala ere, 1990ko hamarkadaz geroztik eztabaida bizia izan da Suedian, Gerra Hotzaren ondorengo munduan NATOko kide izateari buruz. Banaketa ideologiko horiek 2006ko azaroan ikusi ziren, Suediak bi garraio-hegazkin berri erosi edo NATOren hegazkin-erreserbarekin bat egin zuenean, eta 2006ko abenduan, Suedia NATOren Erantzun-Indarrarekin bat egitera gonbidatu zutenean. Suediak aktiboki hartu du parte NATOk zuzentzen dituen misioetan: Bosnia (IFOR eta SFOR), Kosovo (KFOR), Afganistan (ISAF) eta Libia (Eragiketa Babesle Bateratua).
Alderdi sozialdemokrata suediarrak, boterean, neutraltasunaren eta lerrokadurarik ezaren alde egin du. Lehentasun hori bazkideek, Alderdi Berdeak eta Ezkerreko Alderdiak partekatzen dute. Eskuinaren erdialdea, Alderdi Moderatua, NATOren aldeko ordezkaritza parlamentarioaren partidarik handiena da, eta Alderdi Liberalarekin batera Gerra Hotzaren amaieratik jarrera horri eutsi dio. Zentroko Alderdia NATOri atxikitzearen aurka agertu zen 2015eko irailera arte, Annie Lööfen menpeko alderdiaren buruzagitzak iragarri zuenean alderdiaren politika aldatzen joango zirela Suedia presionatzeko, alderdiaren hurrengo konferentzian NATOn sartzearen aldeko postura babes zezan. Demograta-Kristauek ere, lehen aurka zeudenak, NATOri atxikitzearen aldeko botoa eman zuten 2015eko urriko alderdiko bileran. Suediako Demokraten alderdi nazionalistak 2020ko abenduan beren jarrera egokitu zutenean NATOri atxikitzeko, baldin eta aldameneko Finlandiarekin koordinatzen bazen eta erreferendum batean berresten bazen, Riksdageko kide gehienak lehen aldiz NATOn sartzeko prest zeuden alderdietakoak ziren, eta mozio bat onartu zuen 204 botorekin alde eta 145ekin aurka, NATOn etorkizunean sartzeko.
Ipsosek aldizkako inkestak egin ditu, eta 2015eko apirilean atxikitzearen aurkako oposizioa % 56tik 2020ko abenduan % 35era jaitsi dela dokumentatu dute, bere inkestak suediarren artean hiru bide bereizi zituela erakutsi zuenean: %33k NATOn sartzearen aldekotasuna adierazi zuen, eta % 32k ez zekien zer hautatu. Murrizketa, neurri handi batean, erabaki gabekoak handitzeari dagokio, NATOri atxikitzen dioten suediarren ehunekoak bere horretan iraun baitu 2014az geroztik. NATOri atxikitzeko laguntza handitu egin zen 2012 eta 2015 artean, SOM institutuak % 17tik % 31ra bitartean hazten zela frogatu zuenean. Krimea anexionatzea eta Errusiako itsaspeko jardueraren 2014. urteko informazioek, adibidez, eta Suediak astebete bakarrik iraun lezakeela eraso baten aurrean zioen 2013ko txosten bat, laguntza handitzeko iritzia handitu zuten. Pewen inkesta batek ere erakutsi zuen % 48k babesa ematen ziola memoriari, eta 2020ko azaroan erakutsi zuten suediarren %65ek positibotzat jotzen zutela NATOa, inkestatutako NATOko kide ez direnen ehuneko handiena.

### Beste herrialde batzuk

Austria eta Suitza Bakerako Elkarteko kideak dira, baita NATOko mugako estatu kideak ere. Malta ere Bakerako Elkarteko eta Europar Batasuneko kidea da. Hala ere, herrialde bakoitzak data luzeko neutraltasun-politika du. Zipre Europako Batasuneko kide den eta Bakerako Elkarteko kide ez den estatu bakarra da, Turkiak Zipreko gatazkaren inguruan dituen kezkek blokeatutako edozein trataturekin.
Enver Hoxhaj Kanpo Arazoetarako ministroaren arabera, NATOrekiko integrazioa lehentasun bat da Kosovorentzat, 2008an Serbiarekiko independentzia aldarrikatu baitzuen. Hoxhaj-ek 2014. urtean adierazi zuen herrialdearen helburua 2022rako NATOko kide izatea dela. Hala ere, NATOko lau estatu kidek —Greziak, Errumaniak, Espainiak eta Eslovakiak— ez dute onartzen Kosovoren independentzia. Nazio Batuetako kide izatea, Kosovok ez duena, beharrezkotzat jotzen da NATOn sartzeko. 2018ko abenduan, Kosovar Ramush Haradinaj lehen ministroak adierazi zuen Kosovok NATOri atxikitzeko eskatuko duela, Kosovoko Indar Armatuak eratu ondoren.
Errusia, Armenia, Bielorrusia eta Kazakhstan Segurtasun Kolektiboaren Itunaren Erakundeko (OCS) kide dira, aliantza militar alternatiboa. 2009an, Dmitri Rogozin errusiar bidaltzaileak ez zuen inoiz baztertu NATOri atxikitzea, baina adierazi zuen Errusiak gaur egun interes handiagoa zuela koalizio bat potentzia handi gisa zuzentzeko. Azerbaijanek neutraltasun-politika baterako konpromisoa hartu du, baina ez du baztertu NATOrekin bat egitea.
Pertsona batzuek NATOa Europatik kanpo zabaltzea proposatu dute, baina horrek Ipar Atlantikoko Itunaren 10. artikulua aldatzea eskatuko luke. Hudson Institutuko Christopher Sandsek proposatu zuen Mexiko NATOri atxikitzea, NATOk Mexikorekin duen lankidetza hobetzeko eta eskualdeko segurtasunerako "zutabe iparramerikarra" garatzeko. 2013ko ekainean, Kolonbiako presidente Juan Manuel Santosek adierazi zuen Kolonbiak NATOrekin duen lankidetza NATOrekin bat egiteko esperantza izango zuela, nahiz eta bere Kanpo Arazoetarako ministro Juan Carlos Pinzonek berehala argitu zuen Kolonbia ez dagoela NATOra atxikitzearen bila. Ivo Daalderrek eta James Goldgeierrek "NATOglobal" bat proposatu zuten, mundu osoko estatu demokratikoak barne hartuko zituena, Australia, Zeelanda Berria, Japonia, Hego Korea, Brasil, Hego Afrika eta India barne; Rudy Giuliani presidente-hautagai errepublikanoak, berriz, NATOhanditzea iradoki zuen Singapur, India, Australia eta India sartzeko.
2019ko martxoaren 20an, Donald Trump AEBetako presidenteak esan zuen Brasil NATOko kide ez den aliatu garrantzitsu bat egingo zuela Jair Bolsonaro Brasilgo presidentearekin bilera batean, Etxe Zurian. Prentsaurreko batean, Trump presidenteak Brasil NATOra batzeko aukera babestu zuen. Hala ere, Frantziak baztertu egin du Itunaren 10. artikuluak Europako herrialdeetara atxikitzeko geografia mugatzen duela, nahiz eta Guyana frantsesa, itsasoz haraindiko departamentua eta Frantziako eskualde bat ere Hego Amerikan egon. 2020ko urtarrilaren 9an, Donald Trump-ek aipatu zuen aliantzak Ekialde Ertainera hedatu behar lukeela Israel, Jordania, Egipto eta Kuwaitera, besteak beste.
Handitzea herrialde baten sezesiotik ere etor liteke, herrialde bat zatitzen bada. Estatu kideetan mugimendu separatista aktibo batzuk egon dira eta daude. Eskoziako Alderdi Nazionalak, 2012ko konferentzian, erabaki zuen Eskoziak NATOko kide izaten jarraitzea nahi zuela, Erresuma Batutik independentea izango balitz.

## Erreferentziak

* ↑ «Enlargement» The North Atlantic Treaty Organization 5 May 2020.
* ↑ Ghosh, Palash. (26 June 2012). «Why Is Turkey in NATO?» The International Business Times.
* ↑ Haftendorn, Helga. (Summer 2005). «Germany's accession to NATO: 50 years on» NATO Review.
* 1 2 Magone 2009.
* ↑ Sarotte, Mary Elise. (September–October 2014). «A Broken Promise?» Foreign Affairs.
* ↑ Itzkowitz Shifrinson, Joshua R.. (2016). «Deal or No Deal? The End of the Cold War and the U.S. Offer to Limit NATO Expansion» International Security doi:10.1162/ISEC_a_00236..
* ↑ Kramer, Mark; Shifrinson, Joshua R. Itzkowitz. (1 July 2017). «NATO Enlargement—Was There a Promise?» International Security 42 (1): 186–192. doi:10.1162/isec_c_00287. ISSN 0162-2889..
* ↑ Kramer, Mark. (1 April 2009). «The Myth of a No-NATO-Enlargement Pledge to Russia» The Washington Quarterly 32 (2): 39–61. doi:10.1080/01636600902773248. ISSN 0163-660X..
* ↑ Trachtenberg, Marc. (2021). «The United States and the NATO Non-extension Assurances of 1990: New Light on an Old Problem?» International Security 453: 162–203. doi:10.1162/isec_a_00395..
* ↑ Savranskaya, Svetlana; Blanton, Tom. (12 December 2017). «NATO Expansion: What Gorbachev Heard» National Security Archive (George Washington University) Briefing Book 613.
* ↑ «20 lat temu Polska wstąpiła do NATO» TVN24 12 March 2019.
* ↑ Wintour, Patrick. (12 January 2022). «Russia's belief in Nato 'betrayal' - and why it matters today» The Guardian.
* ↑ Mehrotra, O.N.. (1998). «NATO Eastward Expansion and Russian Security» Strategic Analysis 228.
* ↑ Clark, Christopher; Spohr, Kristina. (24 May 2015). «Moscow's account of Nato expansion is a case of false memory syndrome» The Guardian.
* 1 2 3 Shifrinson, Joshua R.. (2020). «NATO enlargement and US foreign policy: the origins, durability, and impact of an idea» International Politics 57 (3): 342–370. doi:10.1057/s41311-020-00224-w. ISSN 1740-3898..
* ↑ Shifrinson, Joshua R. Itzkowitz. (1 April 2020). «Eastbound and down:The United States, NATO enlargement, and suppressing the Soviet and Western European alternatives, 1990–1992» Journal of Strategic Studies 43 (6–7): 816–846. doi:10.1080/01402390.2020.1737931. ISSN 0140-2390..
* ↑ Sarotte, M.E.. (1 July 2019). «How to Enlarge NATO: The Debate inside the Clinton Administration, 1993–95» International Security 44 (1): 7–41. doi:10.1162/isec_a_00353. ISSN 0162-2889..
* ↑ David & Levesque 1999.
* ↑ «Irony Amid the Menace» CEPA 26 May 2020.
* ↑ Murphy, Dean E.. (14 January 1995). «Chechnya Summons Uneasy Memories in Former East Bloc» The Los Angeles Times ISSN 0458-3035..
* ↑ Barany 2003.
* ↑ Perlez, Jane. (17 November 1997). «Hungarians Approve NATO Membership» The New York Times.
* ↑ Gheciu 2005.
* ↑ Wolchik & Curry 2011.
* 1 2 Peter, Laurence. (2 September 2014). «Why Nato-Russia relations soured before Ukraine» BBC News.
* ↑ Green, Peter S.. (24 March 2003). «Slovenia Votes for Membership in European Union and NATO» The New York Times.
* ↑ Umland, Andreas. (2016). «Intermarium: The Case for Security Pact of the Countries between the Baltic and Black Seas» IndraStra Global 2 (4): 2..
* 1 2 Banka, Andris. (4 October 2019). «The Breakaways: A Retrospective on the Baltic Road to NATO» War on the Rocks (The Texas National Security Review).
* ↑ Glasser, Susan B.. (7 October 2002). «Tensions With Russia Propel Baltic States Toward NATO» The Washington Post.
* ↑ Epstein, Rachel. (2006). «Nato Enlargement and the Spread of Democracy: Evidence and Expectations» Security Studies 14: 63–105. doi:10.1080/09636410591002509..
* ↑ «No Smoking Law, Alcohol Limit-Yes, Referendum-No» Dalje 4 January 2008.
* ↑ Bilefsky, Dan. (22 March 2009). «Slovenia Border Spat Imperils Croatia's NATO Bid» The New York Times.
* ↑ «Slovenia Ratifies Croatia's Accession in NATO» Dalje 9 February 2008.
* ↑ «Albania, Croatia become NATO members» NBC News 1 April 2009.
* ↑ «Montenegro Hands over Application for NATO's MAP» Turkish Weekly 6 November 2008.
* ↑ Montenegro Joins NATO Membership Action Plan. 4 December 2009.
* ↑ «Development of relations between Montenegro and NATO – key dates» Ministry of Foreign Affairs and European Integration.
* ↑ NATO's relations with Montenegro. NATO 19 November 2014.
* ↑ Emmott, Robin; Siebold, Sabine. (2 December 2015). NATO invites Montenegro to join alliance, defying Russia. .
* ↑ Dahlburg, John-Thor; Lee, Matthew. (19 May 2016). NATO formally invites Montenegro as 29th member. .
* ↑ «Montenegro becomes NATO's 29th member amid bitter opposition from Moscow» The Japan Times 5 June 2017.
* ↑ Lungescu, Oana. (2 April 2008). «Nato Macedonia veto stokes tension» BBC News.
* ↑ Thiele 2005.
* ↑ «NATO invites Macedonia to begin membership talks, says it can join once name issue is resolved» ABC News 11 July 2019.
* ↑ «Formal Accession Talks with Skopje begin at NATO Headquarters» NATO 8 October 2018.
* ↑ «Macedonia signs Nato accession agreement» BBC 6 February 2019.
* ↑ «NATO door open to North Macedonia after Spain's approval» Daily Sabah 17 March 2020.
* ↑ «North Macedonia Parliament Backs NATO Accession» The New York Times 11 February 2020.
* ↑ «North Macedonia joins NATO as 30th Ally» NATO 27 March 2020.
* ↑ «North Macedonia Joins the NATO Alliance» U.S. Department of State 27 March 2020.
* ↑ «Fogh in the Aegean» The Economist 10 September 2009.
* ↑ Frappi & Carati 2009.
* 1 2 Trifunovska, 2010
* ↑ Trifunovska 1996.
* ↑ Marshall, Andrew. (8 February 1995). Transatlantic rift haunts Nato. .
* ↑ Pifer, Steven. (2 July 2014). «Putin's NATO Fears Are Groundless» The Moscow Times.
* 1 2 «NATO enlargement» NATO Topics 12 June 2014.
* ↑ Bigg, Claire. (2 April 2008). «NATO: What Is A Membership Action Plan?» Radio Free Europe/Radio Liberty.
* 1 2 Membership Action Plan (MAP). NATO 18 February 2019.
* ↑ «The Road to NATO membership» NATO 21 September 2007.
* ↑ «NATO Press Release M-NAC-2 (97)155» www.nato.int.
* ↑ NATO offers Intensified Dialogue to Georgia. NATO 21 September 2006.
* ↑ Giragosian, Richard. (31 July 2006). «Georgia: Kodori Operation Raises NATO Questions» Radio Free Europe/Radio Liberty.
* ↑ Vucheva, Elitsa. (4 April 2008). «France signals full return to NATO» EUobserver.
* 1 2 «NATO offers "intensified dialogue" to Serbia» B92 3 April 2008.
* ↑ «Russia says Georgia's entry to NATO could lead to war» The Atlantic Council 9 December 2011.
* 1 2 Enlargement. NATO 9 March 2018.
* ↑ Signatures of Partnership for Peace Framework Document. NATO 10 January 2012.
* ↑ Individual Partnership Action Plans. NATO.
* 1 2 «NATO's relations with Bosnia and Herzegovina» NATO 17 June 2014.
* 1 2 «Nato Macedonia veto stokes tension» BBC News 4 April 2008.
* ↑ «NATO Approves Membership Action Plan for Bosnia» balkaninsight.com 5 December 2018.
* ↑ «საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო - მნიშვნელოვანი მოვლენების ქრონოლოგია - NATO» mfa.gov.ge.
* ↑ «NATO Grants 'Intensified Dialogue' to Georgia» Civil Georgia 21 September 2006.
* ↑ «NATO launches 'Intensified Dialogue' with Ukraine» NATO Update 21 April 2005.
* ↑ «Bosnia, NATO sign security deal» B92 19 March 2007.
* ↑ «Adriatic Charter Fact Sheet» Bureau of European and Eurasian Affairs (U.S. Department of State) 25 August 2011.
* ↑ «Bosnia gets Nato membership plan» BBC News 22 April 2010.
* ↑ Sarić, Lejla. (23 April 2010). BiH dobila zeleno svjetlo za MAP. .
* ↑ Bosnia and Herzegovina and Membership Action Plan. NATO 22 April 2010.
* ↑ «NATO rules out admitting new members anytime soon» Fox News 5 July 2014.
* ↑ Pop, Valentina. (23 April 2010). «Nato grants Bosnia pre-membership status» EUobserver.
* ↑ Kovacevic, Danijel. (16 August 2017). Court Rejects Bosnian Serb Claim to Army Facilities. .
* ↑ Lakic, Mladen. (5 December 2018). «NATO Approves Membership Action Plan for Bosnia» Balkan Insight.
* ↑ «Public Opinion Poll Bosnia and Herzegovina» National Democratic Institute: 35. August 2010.
* 1 2 «Bosnia's NATO hopes 'depend on Serbia'» The Journal of Turkish Weekly 27 March 2014.
* ↑ «Bosnian Serbs pass resolution against NATO membership» The Washington Post 18 October 2017.
* 1 2 Russia says Georgia war stopped NATO expansion. 21 November 2011.
* ↑ «Is Russia eyeing up Georgia again?» The Week 8 August 2018.
* ↑ Kucera, Joshua. (2 May 2013). Ivanishvili: We Will Get NATO MAP in 2014. .
* ↑ Croft, Adrian. (20 June 2014). NATO unlikely to grant Georgia step to membership: diplomats. .
* ↑ Croft, Adrian. (25 June 2014). «NATO will not offer Georgia membership step, avoiding Russia clash» Reuters.
* ↑ «Lavrov: If Georgia Joins NATO, Relations Will Be Spoiled» Georgia Today 26 September 2019.
* ↑ Russian FM Lavrov supports resumption of flights to Georgia as Georgians 'realised consequences' of June 20. Agenda.ge 26 September 2019.
* ↑ Генсек НАТО закликав Грузію прискорити підготовку до членства в Альянсі. .
* ↑ Yekelchyk 2007.
* ↑ NATO-Ukraine Action Plan. NATO 22 November 2002.
* ↑ NATO's relations with Ukraine. NATO 16 December 2014.
* ↑ NATO launches 'Intensified Dialogue' with Ukraine. NATO 20 April 2005.
* ↑ «Ukraine will not join NATO without referendum» GlobalSecurity 5 (173) 19 January 2008.
* ↑ Ďurianová, Marta. (20 March 2006). «President Gašparovič meets Ukrainian Foreign Affairs Minister» The Slovak Spectator.
* ↑ Ambrosio 2013.
* ↑ Erlanger, Steven. (5 April 2008). «Putin, at NATO Meeting, Curbs Combative Rhetoric» The New York Times.
* ↑ Yanukovych opens door to Russian navy keeping base in Ukraine GlobalSecurity.org Retrieved on 9 March 2010
* ↑ «Ukraine's Yanukovych: EU ties a 'key priority'» Kyiv Post 1 March 2010.
* ↑ «Ukraine vows new page in ties with Russia» The News International 6 March 2010.
* ↑ «Ukraine drops Nato membership pursuit» The Daily Telegraph 28 May 2010.
* ↑ Ukraine drops NATO membership bid, EUobserver (6 June 2010)
* ↑ Ukraine's parliament votes to abandon Nato ambitions, BBC News (3 June 2010)
* ↑ Polityuk, Pavel. (18 March 2014). PM tells Ukrainians: No NATO membership, armed groups to disarm. .
* ↑ Croft, Adrian; Mason, Jeff. (26 March 2014). Obama says NATO needs to boost presence in eastern Europe. .
* ↑ Michta, Andrew. (11 June 2014). «U.S. Needs New Bases in Central Europe» The American Interest.
* ↑ Putin admits Russian forces were deployed to Crimea. 17 April 2014.
* ↑ «Ukraine to seek Nato membership, says PM Yatsenyuk» BBC News 9 August 2014.
* ↑ «Ukraine votes to drop non-aligned status» BBC News 23 December 2014.
* ↑ Door to NATO remains open for Ukraine. 26 February 2014.
* ↑ «Support for joining NATO considerably increases in Ukraine –poll» Interfax-Ukraine 3 August 2015.
* ↑ Williams, Carol J.. (14 May 2014). «Russian aggression driving Ukrainians toward EU, NATO, poll finds» The Los Angeles Times.
* ↑ «Rada restores Ukraine's course for NATO membership as foreign policy priority» Interfax-Ukraine 8 June 2017.
* ↑ Pledging reforms by 2020, Ukraine seeks route into NATO. 10 July 2017.
* ↑ «Ukraine pushes ahead with plans to secure NATO membership» Associated Press 20 September 2018.
* ↑ Zelenskyi said in Britain that Ukraine needed a MAP in NATO. .
* ↑ Ukraine calls for path into NATO after Russia masses troops. 6 April 2021.
* ↑ Grenfell & Jopling 2008.
* 1 2 Bult, Jeroen. (3 March 2006). «Finland Debates Its Ties With NATO» Worldpress.
* ↑ Rettman, Andrew. (26 April 2007). «Finland waits for new EU treaty before NATO membership review» EUobserver.
* ↑ «Finland To Sign Memorandum of Understanding With NATO» Finnbay 22 April 2014.
* ↑ Kokoomus päätti Nato-linjastaan: Puolustusliittoon lähivuosina. Verkkouutiset 12 June 2016.
* ↑ RKP on nyt virallisesti Nato-puolue. Yle 12 June 2016.
* ↑ Rosendahl, Jussi; Suoninen, Sakari. (14 June 2014). Stubb to be Finland's next PM, backs NATO membership. .
* ↑ «Ex-President Ahtisaari calls on Finland to join NATO with Sweden» Alaska Dispatch 12 April 2014.
* ↑ «Former President Ahtisaari: NATO membership would put an end to Finlandisation murmurs» Helsingin Sanomat 15 December 2003.
* ↑ Jakobson, Max. (20 January 2004). «Finland, NATO, and Russia» Helsingin Sanomat.
* ↑ «Russian Foreign Minister Lavrov: Finland Wouldn't Dare for NATO Membership» Finnbay 15 June 2014.
* ↑ Waking the Neighbour: Finland, NATO and Russia: Keir Giles and Susanna Eskola, UK Defence Academy, November 2009. .
* ↑ Deeper Russia Ties Is Georgia War Lesson, Finnish Premier Says Bloomberg Retrieved on 9 October 2009
* ↑ Nilsen, Thomas. (9 June 2014). «Putin envoy warns Finland against joining NATO» Barents Observer.
* ↑ «Putin moitti Natoa tiukasti Suomen-vierailullaan» Helsingin Sanomat 2 July 2016.
* ↑ Putin has toughened up his rhetoric, views expert. helsinkitimes.fi (5 July 2016). Retrieved on 22 July 2016.
* ↑ «MEVAn Arvo- ja asennetutkimuksen ennakkotieto: Nato-kannat muuttuneet myönteisemmiksi» Elinkeinoelämän valtuuskunta 3 February 2015.
* ↑ Schauman, Satu. (25 March 2014). «Verkkouutiset selvitti: Kansa valmis Natoon, jos valtiojohto niin haluaa» Verkkouutiset.
* ↑ O'Dwyer, Gerard. (26 March 2014). «Majority of Finns Support Swedish Military Alliance» Defense News.
* ↑ Steffen, Sarah. (26 March 2014). «NATO next for Sweden and Finland?» DeutscheWelle.
* ↑ Suoninen, Sakari; Rosendahl, Jussi. (18 June 2014). Finnish reasons for joining NATO 'stronger than ever': defense minister. .
* ↑ «Suomalaisilta yhä selvä ei Nato-jäsenyydelle» Helsingin Sanomat 15 December 2019.
* ↑ «Marin on NATO: Finland should keep options open» News 1 January 2022.
* ↑ Wade, Jennifer. (21 March 2013). «Ireland committed to Partnership for Peace but has no plans to join NATO – Shatter» The Journal.
* ↑ NATO's 'neutral' European partners: valuable contributors or free riders?. NATO Review Magazine.
* ↑ Defence Questions: Irish cooperation with NATO in Ukraine. Eoghan Murphy TD.
* ↑ Current Missions > ISAF. Defence Forces Ireland.
* ↑ Current Missions > KFOR. Defence Forces Ireland.
* ↑ O'Carroll, Sinead. (13 February 2013). Poll: Should Ireland give up its neutrality?. thejournal.ie.
* ↑ McCullagh, David. (19 May 2015). David McCullagh blogs on Ireland's defence policy. RTÉ Prime Time.
* ↑ Roche, Barry. (30 August 2014). «Ireland should change position on military neutrality, says academic» The Irish Times.
* ↑ Mullan, Kevin. (9 April 2019). «Martina Anderson calls for Irish neutrality referendum amid fears over European militarisation» Derry Journal.
* ↑ «Thirty-Eighth Amendment of the Constitution (Neutrality) Bill 2018» Houses of the Oireachtas 11 April 2019.
* ↑ Challenges and opportunities abroad: White paper on foreign policy. Department of Foreign Affairs and Trade Ireland.
* ↑ Lynch, Suzanne. (11 February 2013). «Door is open for Ireland to join Nato, says military alliance's chief» The Irish Times.
* 1 2 Sanchez, W. Alex. (9 January 2013). «Moldova and NATO: Expansion Stops at the Dniester River?» E-International Relations.
* ↑ Morello, Carol. (23 March 2014). «NATO general warns of further Russian aggression» The Washington Post.
* ↑ Serbian parliament's Kosovo resolution. B92 27 December 2007.
* ↑ «Šutanovac, NATO sign agreement» b92 1 October 2008.
* ↑ NATO's relations with Serbia. NATO 16 January 2015.
* ↑ Serbia and NATO, are we at a turning point?. Ministry of Foreign Affairs of Serbia 25 July 2013.
* ↑ «Dacic: IPAP, step forward in Serbia-NATO relations» infoBalkans 16 January 2015.
* ↑ «Serbia: Only 50 pct of citizens support EU integration, 73 pct against NATO membership» InSerbia 30 June 2015.
* ↑ Radoman, Jelena. (10 December 2010). «NATO-Serbia relations: New strategies or more of the same?» EurActiv.
* 1 2 Agius 2006.
* ↑ «Sweden 'should join NATO plane pool'» The Local 11 November 2006.
* ↑ «Sweden could join new NATO force» The Local 2 December 2006.
* ↑ Sweden: one of NATO's most active and effective partners. NATO 14 January 2013.
* ↑ «What price neutrality?» The Economist 21 June 2014.
* ↑ Simpson, Peter Vinthagen; Parafianowicz, Lydia. (13 May 2009). «Liberals: Sweden must join NATO» The Local.
* ↑ Ahlander, Johan. (9 October 2015). Swedish centre right in favour of NATO membership. .
* ↑ Majority in Swedish parliament backs 'NATO option' after Sweden Democrats shift. 9 December 2020.
* ↑ Duxbury, Charlie. (22 December 2020). «Sweden edges closer to NATO membership» Politico.
* ↑ Holmström, Mikael. (10 January 2021). «DN/Ipsos: Svenskarnas motstånd mot Nato minskar» Dagens Nyheter.
* ↑ «Nearly one-third of Swedes want to join Nato» The Local 20 May 2015.
* ↑ «More Swedes show support for Nato» The Local 9 January 2015.
* ↑ Fagan, Moira. (30 November 2020). «NATO seen in a positive light by many across 10 member states» Pew Research Center's Global Attitudes Project.
* ↑ Smith 2006.
* ↑ Fsadni, Ranier. (25 April 2013). «The meaning of neutrality» Times of Malta.
* ↑ Dempsey, Judy. (24 November 2010). «Between the European Union and NATO, Many Walls» The New York Times.
* ↑ Hoxhaj: Pas anëtarit vëzhgues në Asamblenë Parlamentare të NATO-s, Kosova edhe me ushtri. Ministry of Foreign Affairs of Kosovo 24 June 2014.
* ↑ Hoxhaj në Mitrovicë, Kosova anëtarësohet në NATO para 2022. Ministry of Foreign Affairs of Kosovo 16 May 2014.
* ↑ «Kosovo question still divides EU» Deutsche Welle 8 September 2012.
* ↑ Daily: No NATO membership for Kosovo. 5 February 2013.
* ↑ «Kosovo PM: "After approving army, Kosovo will apply for NATO"» top-channel.tv.
* ↑ Russia does not rule out future NATO membership. EUobserver.
* ↑ «Azerbaijan not to join NATO» Zee News 25 May 2013.
* 1 2 Daalder, Ivo; James Goldgeier. (October 2006). «Global NATO» Foreign Affairs.
* ↑ Sands, Christopher. (18 May 2012). «Why NATO Should Accept Mexico» HuffPost.
* ↑ «Colombia Minister Says No to NATO Membership» Fox News 4 June 2014.
* ↑ Woodroofe, Thom. (12 May 2012). «NATO: the Australian experience» ABC.
* ↑ Samuels, Brett. (19 March 2019). «Trump suggests admitting Brazil to NATO alliance» The Hill.
* ↑ McGuinness, Romina. (21 March 2019). «France rejects Trump demand to give Brazil NATO membership» Express.
* ↑ «Remarks by President Trump on Proposed National Environmental Policy Act Regulations» whitehouse.gov 9 January 2020.
* ↑ Carrell, Severin. (19 October 2012). «Alex Salmond gains slim SNP vote for joining Nato» The Guardian.

## Bibliografia

* Ambrosio, Thomas. (2013). Authoritarian Backlash: Russian Resistance to Democratization in the Former Soviet Union. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 978-1-4094-9889-6..
* Agius, Christine. (2006). The social construction of Swedish neutrality: Challenges to Swedish identity and sovereignty. Manchester University Press ISBN 978-1-84779-199-3..
* Barany, Zoltan. (2003). The Future of NATO Expansion: Four Case Studies. Cambridge University Press ISBN 978-1-139-44044-8..
* David, Charles-Philippe; Levesque, Jacques. (1999). Future of NATO: Enlargement, Russia, and European Security. McGill-Queen's Press ISBN 978-0-7735-6785-6..
* Frappi, Carlo; Carati, Andrea. (2009). NATO in the 60th anniversary of the North Atlantic Treaty. FrancoAngeli ISBN 978-88-568-1977-9..
* Gheciu, Alexandra. (2005). NATO in the New Europe: The Politics of International Socialization After the Cold War. Stanford University Press ISBN 978-0-8047-6766-8..
* Goldgeier, James. "NATO Enlargement and the Problem of Value Complexity." Journal of Cold War Studies (2020) 22#4 pp 146–174
* Gorbachev, Mikhail. (1996). Doubleday ISBN 978-0-385-40668-0..
* Grenfell, Julian; Jopling, Thomas Michael. (2008). FRONTEX: the EU external borders agency, 9th report of session 2007–08. House of Lords Stationery Office ISBN 978-0-10-401232-1..
* Itzkowitz Shifrinson, Joshua R.. Deal or No Deal? The End of the Cold War and the U.S. Offer to Limit NATO Expansion. doi:10.1162/ISEC_a_00236..
* Magone, José María. (2009). Contemporary Spanish Politics. Taylor & Francis ISBN 978-0-415-42188-1..
* Smith, Simon C.. (2006). Malta: British documents on the end of empire. University of London Institute of Commonwealth Studies ISBN 978-0-11-290590-5..
* Spohr, Kristina. "Precluded or precedent-setting? The 'NATO enlargement question' in the triangular Bonn-Washington-Moscow diplomacy of 1990–1991." Journal of Cold War Studies 14.4 (2012): 4-54. sarean
* Thiele, Ralph. (2005). Mediterranean Security After EU and NATO Enlargement. Rubbettino Editore ISBN 978-88-498-1037-0..
* Trachtenberg, Marc. "The United States and the NATO Non-extension Assurances of 1990: New Light on an Old Problem?" International Security 45:3 (2021): 162-203. https://doi.org/10.1162/isec_a_00395 and online commentary on H-DIPLO 2021
* Trifunovska, Snežana. (1996). The Transatlantic Alliance on the Eve of the New Millennium. Martinus Nijhoff argitaletxeas ISBN 978-90-411-0243-0..
* Trifunovska, Snežana. (2010). North Atlantic Treaty Organization. Kluwer Law International ISBN 978-90-411-3328-1..
* Wolchik, Sharon L.; Curry, Jane Leftwich. (2011). Central and East European Politics: From Communism to Democracy. Rowman & Littlefield ISBN 978-0-7425-6734-4..
* Yekelchyk, Serhy. (2007). Ukraine: Birth of a Modern Nation. Oxford University Press ISBN 978-0-19-530546-3..

## Ikus, gainera

* Gerra Hotza
* Inperialismo
* Europako Segurtasun eta Lankidetzako Antolakundea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1367724