OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Exa

Exa- (ikurra E) Nazioarteko Unitate Sisteman 10$^{18}$ faktore bat adierazten duen aurrizki bat da. 1975ean onartua izan zena. 10$^{18}$ = 1.000.000.000.000.000.000 = trilioi bat.
Grezierazko ἕξ hitzetik dator, "sei" esan nahi duena, hexa aurrizkia bezalakoa da, 1000$^6$ zenbakiaren berdina delako.
Informatikan, komunikazioetan aritzen garenean trilioi bat adierazteko erabiltzen da, bitaren aurrizki moduan erabiltzen denean eskuarki, (Exabit edo Eb). Hala ere, zuzen hitz eginda, RAM memoriako biltegiratze-sistemekin, exa batek 1024$^6$ = 2$^{60}$ esan nahi du.
Adibideak:
* Google Mail-ek 2012ko apirilean mezu guztiak biltegiratzeko behar izan zuen memoria. Backupak eta trinkotzeak kontuan hartu gabe. (10,240 megabyte erabiltzaile bakoitzeko eta 260 milioi erabiltzaile).
* 1 EeV = 10$^{18}$ electronvolt = 0.1602 joule
* Eseg bat = 32.000 urte (ggb)
* 0.43 Eseg ≈ Unibertsoaren adina (ggb)
* exametro bat = 110 argi urte (ggb)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q152411
SI aurrizkiak :
| 10$^n$ | Aurrizkia | Sinboloa | Eskala laburra | Eskala luzea | Baliokide hamartarra |
| 10$^{24}$ | yotta | Y | Septilioi | Kuadrilioi | 1 000 000 000 000 000 000 000 000 |
| 10$^{21}$ | zetta | Z | Sextilioi | Triliar (mila trilioi) | 1 000 000 000 000 000 000 000 |
| 10$^{18}$ | exa | E | Kintilioi | Trilioi | 1 000 000 000 000 000 000 |
| 10$^{15}$ | peta | P | Kuadrilioi | Biliar (mila bilioi) | 1 000 000 000 000 000 |
| 10$^{12}$ | tera | T | Trilioi | Bilioi | 1 000 000 000 000 |
| 10$^9$ | giga | G | Bilioi | Miliar (mila milioi) | 1 000 000 000 |
| 10$^6$ | mega | M | Milioi | Milioi | 1 000 000 |
| 10$^3$ | kilo | k | Mila | Mila | 1 000 |
| 10$^2$ | hekto | h | Ehun | Ehun | 100 |
| 10$^1$ | deka | da | Hamar | Hamar | 10 |
| 10$^0$ | ezer ez | ezer ez | Bat | Bat | 1 |
| 10$^{−1}$ | dezi | d | Hamarren | Hamarren | 0,1 |
| 10$^{−2}$ | zenti | c | Ehunen | Ehunen | 0,01 |
| 10$^{−3}$ | mili | m | Milaren | Milaren | 0,001 |
| 10$^{−6}$ | mikro | µ | Milioiren | Milioiren | 0,000 001 |
| 10$^{−9}$ | nano | n | Bilioiren | Miliarren | 0,000 000 001 |
| 10$^{−12}$ | piko | p | Trilioiren | Bilioiren | 0,000 000 000 001 |
| 10$^{−15}$ | femto | f | Kadrilioiren | Biliarren | 0,000 000 000 000 001 |
| 10$^{−18}$ | atto | a | Kintilioiren | Trilioiren | 0,000 000 000 000 000 001 |
| 10$^{−21}$ | zepto | z | Sextilioiren | Triliarren | 0,000 000 000 000 000 000 001 |
| 10$^{−24}$ | jokto | y | Septilioiren | Kadrilioiren | 0,000 000 000 000 000 000 000 001 |
# Ex libris

Ex libris, edo askotan, lexikalizatuta, exlibris, (latinezko esapidetik, "Liburuen artetik") liburu baten jabegoa adierazteko lehenengo orri zurian, baita azalaren barrualdean ere, kokatzen den marka da. Marka hori mota askotakoa izan daiteke: itsatsitako papera, etiketa, zigilua... Bertan, jabearen edo liburutegiaren izena jasotzen da. Jabearen izenaren aurretik ex libris jartzen du, baita ere, batzuetan, ex bibliotheca edo e-libris); badira beste aukera batzuk ere, esaterako, "ni Urliarena naiz". Ex libris asko oso artistikoak ziren, oso landuak. Gaur egun gero eta gutxiago erabiltzen dira.

## Ezaugarriak

Normalean, jabearen izenarekin batera, ex librisak irudi bat erakusten du, askotan jabearekin identifikatzen den zerbait. Adibide zaharrenetan armarri heraldikoak agertzen ziren. Denborarekin ohikoagoak egin ziren marrazki sinboliko edo alegorikoak, sarritan lema batekin.
Denbora aurrera joan ahala, irudien tipologiak ugaritu dira: jabearen lanbidearekin lotuta, haren zaletasunak, erotikoak, makabroak. Ohikoak era badira dira liburuen munduarekin lotuta daudenak.

## Historia

Ex librisen aurrekari bezala Antzinako Egiptoko K.a. XV. mendeko Amenofis III.aren buztinezko plaka urdin bat aipatzen da; hori erabiliz eta hieroglifikoen bidez, haren liburutegiko papiro bilkarien jabetza azaltzen zen. Plaka hau, Londresko British Museumen dago ikusgai. Erdi Aroan, bestetik, kodizeetan jabegoa adierazteko markak agertu ziren. Baina inprenta sortu arte ezin da gaurko zentzuan ex librisez hitz egin. Horretan, grabazio-teknikek asko lagundu zuten. XV. mendetik XVIII. mendera irudi heraldikoak izango ziren ohikoenak. XVIII. mendetik aurrera, haatik, alegoriak, sinboloak eta ikurrak ugariagoak bihurtu ziren.
XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran benetako arrakasta izan zuten ex librisek. Horretan Art Nouveauren eragina nabaria izan zen. Halaber, liburuek aurretik ezagutu ez zen zabalkunde izan zuten eta horrek marka hauen erabilera ere zabaldu zuen. Urte horietan ex librisen bildumagileak agertu ziren eta lehenengo batzarrak eta lehiaketak egin ziren. Ex librisa, bestetik, prestigio marka bat bezala ikusten zen.

## Galeria

* XV. mendeko Ex libiris.
* Georg Busse-Palmaren Ex libris.
* Ornitologo baten Ex libris.
* Ex libris azala barrualdean.
* Mende honen Ex libris.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):American Society of Bookplate.
* (Gaztelaniaz):Espainiako Ondare Nazionalaren ex libris katalogoa.
* Datuak: Q188456
* Multimedia: Ex libris / Q188456
# Exabyte segundoko

Byten multiploak :
| SI | SI | SI | IEC 60027-2 | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SI Estandarra | Erabilpena informatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobyte (KB) | 10$^3$ | 2$^{10}$ | kibibyte (KiB) | 2$^{10}$ |
| megabyte (MB) | 10$^6$ | 2$^{20}$ | mebibyte (MiB) | 2$^{20}$ |
| gigabyte (GB) | 10$^9$ | 2$^{30}$ | gibibyte (GiB) | 2$^{30}$ |
| terabyte (TB) | 10$^{12}$ | 2$^{40}$ | tebibyte (TiB) | 2$^{40}$ |
| petabyte (PB) | 10$^{15}$ | 2$^{50}$ | pebibyte (PiB) | 2$^{50}$ |
| exabyte (EB) | 10$^{18}$ | 2$^{60}$ | exbibyte (EiB) | 2$^{60}$ |
| zettabyte (ZB) | 10$^{21}$ | 2$^{70}$ | zebibyte (ZiB) | 2$^{70}$ |
| yottabyte (YB) | 10$^{24}$ | 2$^{80}$ | yobibyte (YiB) | 2$^{80}$ |
EB edo Exabyte segundoko segundo batean 1.000 petabyte edo 10$^{18}$ byte adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Informatikan erabiltzen da gehien bat.

## Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera

Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 $^{10}$ balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.
Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz Kibibyte ( 1 KiB=1024 byte ). Egun (2007) unitate honen erabilera ez da zabaldu.
Multzo berdineko unitateak:
   * Mebibyte (1 MiB = 2$^{20}$, megabyte-ren parekoa: 10$^6$ edo milioi)
   * Gibibyte (1 GiB = 2$^{30}$, gigabyte-ren parekoa: 10$^9$)
   * Eta ondorengoak: Tebibyte, pebibyte, exbibyte, zebibyte, yobibyte.

## EB eta Eb ez dira berdinak

Eb-k petabit (10 $^{18}$ bit) adierazten du aldiz EB-k terabyte (10 $^{18}$ byte). Halaber, ez da nahastu behar Eb/s edo Exabit segundoko, EB/s edo Exabyte segundokorekin.
Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.

## Ikus, gainera

* Megabyte segundoko
* Megabit segundoko
* Kilobit segundoko
* Kilobyte segundoko
* MB
* Mb
* byte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257696
# Exaerete frontalis

Exaerete frontalis erle espezie bat da, Exaerete generoan eta Apidae familian.

## Erreferentziak

* ↑ «Exaerete frontalis» Encylopedia of Life.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2516754
* Multimedia: Exaerete frontalis / Q2516754
# Exaerete smaragdina

Exaerete smaragdina erle espezie bat da, Exaerete generoan eta Apidae familian.

## Erreferentziak

* ↑ «Exaerete smaragdina» Encylopedia of Life.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2747771
* Multimedia: Exaerete smaragdina / Q2747771
# Exabit segundoko

Biten multiploak :
| SI aurrizkia | SI aurrizkia | SI aurrizkia | IEC 60027-2 | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SI Estandarra | Erabilpena informatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobit (Kb) | 10$^3$ | 2$^{10}$ | kibibit (Kib) | 2$^{10}$ |
| megabit (Mb) | 10$^6$ | 2$^{20}$ | mebibit (Mib) | 2$^{20}$ |
| gigabit (Gb) | 10$^9$ | 2$^{30}$ | gibibit (Gib) | 2$^{30}$ |
| terabit (Tb) | 10$^{12}$ | 2$^{40}$ | tebibit (Tib) | 2$^{40}$ |
| petabit (Pb) | 10$^{15}$ | 2$^{50}$ | pebibit (Pib) | 2$^{50}$ |
| exabit (Eb) | 10$^{18}$ | 2$^{60}$ | exbibit (Eib) | 2$^{60}$ |
| zettabit (Zb) | 10$^{21}$ | 2$^{70}$ | zebibit (Zib) | 2$^{70}$ |
| yottabit (Yb) | 10$^{24}$ | 2$^{80}$ | yobibit (Yib) | 2$^{80}$ |
Eb/s edo Exabit segundoko segundo batean 10 $^{18}$ bit adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Telekomunikazioetan, elektronikan eta informatikan erabiltzen da.

## EB eta Eb ez dira berdinak

Eb-k exabit (10 $^{18}$ bit) adierazten du aldiz EB-k exabyte (10 $^{18}$ byte). Halaber, ez da nahastu behar Eb/s edo Exabit segundoko, EB/s edo Exabyte segundokorekin.
Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.
Azalpena: 1024 byte adierazteko informazio unitatea Kibibyte da, bestela irakurri argipena.

## Ikus, gainera

* Megabyte segundoko
* Kilobit segundoko
* Kilobyte segundoko
* MB
* Mb
* byte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257695
# Ex professo

Ex professo, latinezko esamolde bat da. Euskaraz apropos, nahita, bereziki litzateke. Literatura idazlanetan, polizia txostenetan, eta zuzenbide testuetan agertzea ohikoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3735873
# Exabit

Biten multiploak :
| SI aurrizkia | SI aurrizkia | SI aurrizkia | IEC 60027-2 | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SI Estandarra | Erabilpena informatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobit (Kb) | 10$^3$ | 2$^{10}$ | kibibit (Kib) | 2$^{10}$ |
| megabit (Mb) | 10$^6$ | 2$^{20}$ | mebibit (Mib) | 2$^{20}$ |
| gigabit (Gb) | 10$^9$ | 2$^{30}$ | gibibit (Gib) | 2$^{30}$ |
| terabit (Tb) | 10$^{12}$ | 2$^{40}$ | tebibit (Tib) | 2$^{40}$ |
| petabit (Pb) | 10$^{15}$ | 2$^{50}$ | pebibit (Pib) | 2$^{50}$ |
| exabit (Eb) | 10$^{18}$ | 2$^{60}$ | exbibit (Eib) | 2$^{60}$ |
| zettabit (Zb) | 10$^{21}$ | 2$^{70}$ | zebibit (Zib) | 2$^{70}$ |
| yottabit (Yb) | 10$^{24}$ | 2$^{80}$ | yobibit (Yib) | 2$^{80}$ |
Exabit bat 10$^{18}$ biteko balioa duen informazio unitatea da. Kasu gehienetan, ordea, Exabyte-rekin (EB), hau da 2$^{60}$ bit-ekin nahasten da. Eb laburtzen da.

## Ikus, gainera

* Exbibit
* Exayte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1195111
# Ex ungue leonem

Ex ungue leonem latinezko esaldia, hitzez hitz itzulia, atzaparraretatik [ezagutzen da] lehoia, erabil daiteke adierazteko egintza edo lan baten autoretza igartzen dela laneko seinaleengatik soilik. Bereziki, oniritzizko zentzuan, maisulanaren seinaleak maisu ezkutua (lehoia) igartzen uzten dutelakoan. Lerro gutxi batzuetatik antzeman daiteke artista handi baten eskua.
Esaldia egozten zaio Johann Bernoulli matemarikariari, zeinak Isaac Newtonen idazki sinatu gabeko bat irakurri zuenean, hala esan omen zuen, egilearen handitasuna agerikoa zela esateko.
20. mendean, John von Neumannek 19 urte zituelarik bere tesiaren lehen zirriborroa idatzi zuenean, hura irakurri zuen Abraham Fraenkel matematikariak, eta halaxe esan omen zuen: "Ez dakit guztia ulertu dudan, baina lan hau bikaina da gero, eta ex ungue leonem". Von Neumannen lanak izenburua zuen “Die Axiomatisierung der Mengenlehre” (Multzo-teoriaren axiomatizazioa) eta Fraenkelek artikulua aldatzeko esan zion: “Eine Axiomatisierung der Mengenlehre” (Multzo-teoriaren axiomatizazio bat) bilakaturik argitaratu zen 1925ean. Hiru urteren buruan, bertsio luzeagoa egin zuen Von Neumannek, eta Die artikulua itzuli zion testuari: Multzo-teoriaren axiomatizazioa.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Bhattacharya, Ananyo. (2021). «2. To Infinity and Beyond.» The Man from the Future : the Visionary Life of John von Neumann. Allen Lane ISBN 0-241-39885-1. PMC 1225975881. (Noiz kontsultatua: 2022-06-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3735879
# Filiazio (argipena)

Filiazio eta seme-alabatasun hitzek guraso baten seme-alabek duten senidetasunezko eta zuzenbidez araututako harremana da. Ikuspuntu zenbaitetik azter daiteke:
* seme-alabak gizon edo emakume diren, semeak eta alabak dira;
* zuzenbide zibilean, filiazioa, seme-alabek gurasoei buruz dituzten eskubide, betebehar eta beste harremanen juridikoen multzoa;
* ikuspuntu antropologiko batetik, seme-alabatasuna.

## Ikus, gainera

* Guraso
# Filiberto Díaz

Filiberto Abelardo Díaz Donderis (Valentzia, 1838 - Madril, 1923ko ekainaren 6a) espainiar abokatu, kazetari eta politikaria izan zen.

## Biografia

Jaioterrian zuzenbidea ikasi ondoren, zenbait egunkaritan lan egin zuen. Alderdi Moderatua, Unión Liberal eta Alderdi Liberal-Kontserbadorearen kidea, Burgos, Bilbo, Balearrak, Granada, Pontevedra, Coruña eta Alacanteko gobernadore zibila izan zen. 1937ko ekainaren 13an kargua utzi eta Coruñakoa izendatu zuten.

## Lanak

* Historia de la canonizacion de los mártires japoneses y del Beato Miguel de los Santos, 1862
* Guía novísima de Valencia, 1867.
* A la paz: oda, 1877

## Erreferentziak

* ↑ La Correspondencia de España, 1923-6-7, 6. orr.
* Datuak: Q20534365
# Filibustero (militarra)

Filibusteroa (gaztelaniazko filibusterotik) atzerriko herrialde edo lurralde batera baimenik gabeko espedizio militar batean parte hartzen duen pertsona da, iraultza edo sezesio politikoa sustatzeko edo laguntzeko. Terminoa Latinoamerikan zehar matxinadak bultzatu zituzten Ameriketako Estatu Batuetako hiritarrei aplikatzen zaie, batez ere XIX. mendean. Ziurrenik, adibiderik nabarmenena William Walker Nikaraguan hasitako Filibusteroen Gerra da.
Filibusteroak beren gobernuaren baimen ofizialik gabe jarduten duten militar irregularrak dira, eta, oro har, irabazi ekonomikoak, ideologia politikoak edo abenturaren zirrarak eragiten dituzte. Mertzenarioek ez bezala, filibusteroak modu independentean motibatuta daude eta beren kabuz lan egiten dute, lider mertzenario batek besteen izenean jarduten duen bitartean. 1850eko hamarkadako filibusteroen ekintza askeak Estatu Batuetako Kongresuan filibusterismo ekintza politikoari modu figuratuan aplikatzea ekarri zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Axelrod, Alan Mercenaries: A Guide to Private Armies and Private Military Companies CQ Press, 9 January 2014

## Kanpo estekak

* Texas A & M Univ. filibusterizazioari buruz
* Kubako Filibuster Mugimenduari buruzko Latinoamerikako azterlanak (1849-1856)
* Memory palace podcast-a filibuster-i buruz, William Walker.
* Datuak: Q3073738
# Fili

Fili Tolkienen legendarium ospetsuan Durin I.aren leinuko nano bat da, Disen semea, hau Thorinen arreba eta ezagutzen den emakume nano gutxietako bat. Ered Luin mendietan jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2859. urtean.
Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2941ean, Thorinek "Mendipeko Erresuma" Smaug "Urrezkoa" herensugearen eskuetatik berreskuratzeko Ereborrerako mision abiatzeko osatu zuen konpainian sartu zen. Euren gaztetasunagatik, bera eta bere anaia Kili ziren espedizioko zaluenak eta horregatik bidaltzen zituen Thorinek abangoardiara esploratzeko. Biek aurkitu zuten konpainia ondoren Mendi Lainotsuetako orkoek preso hartuko zuten tokia zen leizezuloa. Eta biek aurkituko zuten, Bilbo Zorrozabalekin batera, Ate Sekretua zegoen tokia. Fili, gainera, trebea zen sokekin, bera izan zen Sorgindutako ibaiaren kontrako ertzean utzitako txalupa kakotu zuena.
Urte horretan bertan hil zen, Kilirekin batera, Bost Armaden guduan, hil zorian zegoen bere osaba Thorin erregea defendatuz. 82 urte baino ez zituen.
# Filia

Filia, psikologiaren ikuspuntutik, gauza edo errealitate jakin batzuenganako erakarpena da. Beldurrak aipatzen dituen fobia hitzaren antonimoa da.
Filia hitza grezieratik dator: φιλία, adiskidetasuna. Euskaraz hainbat hitz sortzeko erabiltzen da, batez ere atzizki bezala. Normalean, hitz berri hauek afektibotasuna duten fenomeno psikologikoei egiten die aipu.
Fil- (Filo-) aurrizki bezala erabili daiteke antzeko hitzak sortzeko.

## Biologia

* Araknofilia: armiarmenganako erakarpena.
* Hematofilia: odolarenganako erakarpena.
* Hidrofilia: urarenganako erakarpena.
* Homofilia: sexu bereko pertsona batenganako erakarpen sexuala.
* Klaustrofilia: toki itxienganako erakarpena.
* Parafilia: sexuaz aparteko erakarpen sexuala.
* Partenofilia: birjinenganako erakarpena.
* Pediofilia: panpinenganako erakarpena.
* Pedofilia: haurrenganako erakarpena.
* Pirofilia: suarenganako erakarpena.
* Traumatofilia: lesioenganako erakarpena.
* Urofilia: gernuarenganako erakarpena.
* Xenofilia: atzerritarrenganako erakarpena.
* Zelofilia: bekaizkeriarenganako erakarpena.
* Zoofilia: animalienganako erakarpena.

## Hobbieak

* Logofilia: hitzenganako maitasuna.
* Teknofilia: teknologiarenganako maitasuna.
* Zinefilia: zinearenganako maitasuna.

## Fil- aurrizkia

* Filantropia: gizakienganako maitasuna.
* Filologia: arrazonamendu edo hizkerarenganako maitasuna.
* Filosofia: jakinduriarenganako maitasuna.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20489809
# Filiano

Filiano Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. 2.728 biztanle ditu, 71,81 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Filianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Atella Forenza San Fele Avigliano Ripacandida

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52569
* Multimedia: Filiano / Q52569
# Filiberto Agaramont

Filiberto Agaramont (1552 – La Fère, 1580), Filiberto Gixune ere deitua, nafar aitoren semea izan zen, Agaramonteko etxekoa. Biarnoko seneskala, Agaramonteko eta Gixuneko kondea eta Baionako alkatea izan zen.

## Bizitza

Antonio Agaramontekoarenen eta Helena Clermontekoaren semea zen. 1568ko azaroaren 21ean, 16 urte zituela, Diana Andoinsekin ezkondu zen Bidaxuneko gazteluan. Aita hil ondoren, Baionako alkate izendatu zuen Henrike III.a Nafarroako erregeak. Higanoten aurka borrokatu zen Frantziako Erlijio Gerretan. 1580an hil zen, La Fèreko setioan.

## Erreferentziak

* ↑ Sánchez-Marco, Carlos. Casa de Gramont. Historia medieval del Reino de Navarra, lebrelblanco.com (Noiz kontsultatua: 2020-1-18).
* ↑ Les Gramont, mille ans d'Histoire, l'apogée de la Maison Gramont. collectiongramont.fr (Noiz kontsultatua: 2020-1-19).
* Datuak: Q20000207
# Filidio

Briofito batzuen egitura laminar fotosintetikoa, hosto bat dirudiena, baina bere jatorri ebolutiboagatik, bere ontogenesiagatik (bere garapen prozesua) eta bere barne anatomiagatik ez dena. Oro har, zurtoin edo peziolo dilatatuak dira, landare batzuetan hostoei dagokien funtzio fotosintetikoa betetzen dutenak eta funtzionalki ordezten dituztenak. Landare batzuetan, filidioak lautu eta zabaldu egiten diren bitartean, hostoak erabat murriztu edo desagertu egiten dira.
Akazia generoko espezie ugarik filidioak aurkezten dituzte. Akazia gehienek hosto konposatuak dituzte, baina batzuek filidioak dituzte. Batzuetan, beriziki landare gazteagoetan, murriztutako hostoekin osatutako filidioak ikus daitezke. Espezie honetako indibiduo batzuen plantuletan forma trantsizionalak ikusten dira hosto arrunten eta filidioen artean.

## Erreferentziak

* ↑ D., R. G. C.. (1969). «Opening of the Queen's Garden and New Herbarium Wing, Royal Botanic Gardens, Kew» Quarterly Newsletter (Garden History Society) (10): 8. doi:10.2307/1586097. ISSN 0435-1185. (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).
* ↑ «Australian Systematic Botany. An Australian Journal of Scientific Research» Mycologist 3 (1): 41. 1989-01 doi:10.1016/s0269-915x(89)80022-9. ISSN 0269-915X. (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).
# Ezkutuko ekonomia

Ezkutuko ekonomia ekonomia informalaren eta legez kanpoko ekonomiaren arteko batura da. Ezkutuko ekonomiak era askotako izenak ditu, zenbait ñabardurarekin: ekonomia murgildua, irregularra, beltza, lurpekoa... Jarduera ekonomikoaren zati hori ez da ageri estatistika ofizialetan eta ez da sartzen zirkuitu fiskaletan, zeren, ez haren protagonistak (enpresaburuak, langileak), ez haren emaitzak (produkzioak, kostuak, mozkinak...), ez baitira deklaratzen.
Ezkutuko ekonomia garrantzi handikoa da edozein herrialdetan, baina egia da egoera hori, gehienbat, bolumen handiko langabezia duten herrialdeetan gertatzen dela. Kalkulatzen denez, ezkutuko ekonomia, herrialdeen arabera, barne-produktu gordinaren %10etik %30era bitartekoa izaten da. Gure inguruan, fidatzeko moduko zifra ofizialik ez badago ere, ezkutuko ekonomiaren maila oso munta handikoa da oraindik ere eta egungo eta etorkizuneko immigrazioarekin, gero eta handiagoa izango bide da.

## Ezkutuko ekonomiaren kausa

Funtsean, hiru dira: presio fiskala ekiditeko asmoa, Gizarte Segurantzari egin beharreko kotizazioak saihestea eta langileen eskubideen defentsako araudi laboralak aplikatzeari muzin egitea.

## Erreferentziak

* ↑ CC-BY-SA http://www.argia.com/argia-astekaria/2001/zer-da-ezkutuko-ekonomia Argia, 2005-07-17

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2306877
* Multimedia: Underground economy / Q2306877
# Ezkutuko igarobide

Ezkutuko igarobidea edo igarobide sekretua (iraganbide, pasagune, pasabide, pasaia, pasaleku) ezkutuan bidaiatzeko erabiltzen den ezkutuko bidea da. Pasabide horiek eraikin baten barrutik gela sekretu bateraino joan daitezke, edo ikusi gabeko lekuren batetik sartzeko edo bertatik irteteko erabil daitezke. Ohikoa da fikziozko literatura lanen bateko pertsonaiek igarobide sekretuak erabiltzea, baina historian zehar ere erabili izan dituzte. Gela eta igarobide sekretuek lagungarriak izan dira harrapatuak ez izateko edo jarduera kriminalak egiteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1187918
* Multimedia: Secret passages / Q1187918
# Ezkutuko plana

Ezkutuko plana (ingelesezko izenburu originala: Inside Man) Spike Leek zuzendutako 2006ko filma da.

## Pertsonaiak

* Denzel Washington: Keith Frazier detektibea
* Clive Owen: Dalton Russell
* Willem Dafoe: John Darius kapitaina
* Chiwetel Ejiofor: Bill Mitchell detektibea
* Jodie Foster: Madeleine White
* Christopher Plummer: Arthur Case
* Carlos Andrés Gómez: Kenneth Damerjian
* Kim Director: Stevie
* James Ransone: Steve-O
* Bernie Rachelle: Chaim
* Peter Gerety: Coughlin kapitaina
* Victor Colicchio: Collins sarjentua
* Waris Ahluwalia: Vikram Walia
* Cassandra Freeman: Sylvia Frazier
* Peter Frechette: Peter Hammond
* Florina Petcu: Ilina Miritia
* Blerim Destani: albaniar kriminala

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Webgune ofiziala
* (Ingelesez) Filmearen fitxa IMDB.com webgunean.
* Datuak: Q81224
# Ezkutu Kanadarra

    Artikulu hau eskualde geologikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ezkutu (argipena)».
Ezkutu Kanadarra (ingelesez: Canadian Shield; frantsesez: Bouclier Canadien) ipar-erdialdeko eta ipar-ekialdeko Ipar Amerikako eskualde geologikoa da, aurrekanbriar arroka igneoz osaturik. Quebeceko % 95, iparraldeko Saskatchewan, Manitoba eta Ontario, Labradorren gehiena eta Estatu Batuetako Adirondack mendiak eta Superiorreko goi-ordokia barnean hartzen ditu.
Eremuko altuerak 300 eta 600m ingurukoak dira, baina badira salbuespen batzuk. Mendikate ertainak daude 1000 metroko mendiekin. Altuenak 1600m-ra ailegatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76034
* Multimedia: Canadian Shield / Q76034