OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Luxoi

Luxoi izena beti argiaren abiaduran mugitzen diren masarik gabeko partikulak izendatzeko erabiltzen den izen informal bat da. Izena takioi deritzen argiaren abiadura baino azkarrago mugi daitezkeen partikulekin alderaketa bezala sortu zen. Alderaketaz, argiarena baino abiadura txikiagoan mugitzen diren masadun partikulei informalki tardioi deritze.

## Luxoiak

Fisikoki luxoiak funtsezko elkarreragin ezberdinen partikula bitartekariak dira eta orohar gauge bosoi bezala ezagutzen dira. Fotoiak (elektromagnetismoaren eramaleak) eta gluoiak (elkarreragin nuklear indartsuaren eramaleak) egundaino ezagutzen diren bi luxoi motak dira. Gluoiak ez dira sekula eurak bakarrik ikusi ahal izan hadroi bezala ezagutzen diren partikula masiboen barnean konfinatuta baitaude. Grabitatearen teoria kuantikoetan grabitoia ere luxoi bat izango litzateke. Neutrinoak denbora askoan beste luxoi mota bat bezala hartuak izan ziren, baina neutrinoen zapore aldaketaren ondoren hauek masa zutela ebatzi zen eta ondorioz argiaren abiaduratik gertuko abiaduretan mugitzen diren arren, ezin dira luxoitzat hartu.
Luxoiak T. S. Natarajan zientzialari indiarrak proposatutako funtsezko partikulen izaerari buruzko teoria alternatibo baten oinarria izango lirateke, non partikula guztiak funtsean kanpo mugimendu eta barne mugimendu bat duten luxoiak izango liratekeen.

## Tardioiak

Bestetik, materia masikoa, oinarrian, ezinbestean argiaren abiadura baino motelago mugitzen diren fermioiz osatua dago. Hala ere, badaude bosoi masiko ez egonkor batzuk ere, hauen masa unibertsoko materia masiko guztiaren zati oso ñimiño bat izango litzatekeelarik. Tardioi bat mugitzen den abiadura geldian duen masarekin eta energiarekin lotuta dago honako ekuazio honen bidez:
$v=c{\sqrt {1-{\frac {m_{0}^{2}c^{4}}{E^{2}}}}}$
non
    $m_{0}\,$ tardioiak geldian duen masa den
    $E\,$ tardioiaren energia totala den eta
    $c\,$ argiaren abiadura den.
(1) erlaziotik hutsa ez den masa erreala duen partikula bat argiaren abiaduran mugitzera iristen ez bada, hori lortzeak energia kopuru infinitoa beharko lukeelako dela ebazten da. Era berean, erlazio berak masa hutsa duen partikula bat argiaren abiaduran mugitu behar dela iragartzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2024141
# Marialita

Marialita silikato motako minerala da eta scapolita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Marialita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na4Al3Si9O24Cl}}$. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Marialite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Marialva (Paraná)

Marialva Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 41.851 biztanle ditu 475,564 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1003473
* Multimedia: Marialva (Paraná) / Q1003473
# Mariam Eniola Bolaji

Mariam Eniola Bolaji (Ibadan, 2005eko irailaren 21a -) nigeriar para-badmintonlaria da, SL3 mailan aritzen dena. Badminton eta para-badminton modalitateetan domina bat irabazi duen lehen afrikarra da, emakumezkoen SL3 banakako kategorian brontzea irabazi baitu Parisko Paralinpiar Jokoetan.

## Biografia

Ibadanen jaio eta Kwara Estatuan hazi zen. Urtebete bat besterik ez zuenean, hanka erre zitzaion eta 6 urterekin istripu bat izan zuen, ez zuten behar bezala sendatu, femurra laburtu zioten eta, ordutik, ezin du hanka ondo bermatu.
Mahai-tenisean hasi zen arren, entrenatzaileak badmintonaren alde egiteko aholkatu zion. 13 urterekin hasi zen parabadminton jokatzen. Dina Abouzeid hispano-jordaniar entrenatzaileak Egiptoko clinic batean ezagutu eta, harrezkero, Gasteizen bizi da.
2024ko Udako Paralinpiar Txapelketan lehiatu zen, non brontzezko domina irabazi zuen emakumezkoen SL3 modalitatean.
Badmintonen domina olinpikoa edo paralinpikoa lortzen duen lehen afrikarra da. Bere garaipenak lehen domina eman zion Nigeriari Parisko Paralinpiar Txapelketan.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Badminton Confederation of Africa. (2024-08-22). BOLAJI MARIAM ENIOLA ROAD TO PARA BADMINTON GLORY. .
* ↑ (Gaztelaniaz) Marín, Kike. (2024-08-28). «Dina decidió ayudar a Mariam y ahora buscan juntas una medalla "que le cambiaría la vida"» El Confidencial.
* ↑ (Gaztelaniaz) Jiménez, Olga. (2023-12-21). «Mariam Eniola: «Lo que viví me ha hecho fuerte»» El Correo.
* ↑ «Inoizko euskaldun gehien Paralinpiar Jokoetan, eta dominak irabazteko gosez» Naiz 20240828.
* ↑ (Ingelesez) Popoola, Oluwadare. (2024-09-02). «Bolaji makes history with Bronze medal win for Nigeria at the Paralympic Games» MAKING OF CHAMPIONS.
* ↑ (Gaztelaniaz) «París 2024: Nigeriana Mariam Eniola Bolaji deja su huella» International Paralympic Committee (Noiz kontsultatua: 2024-09-04).
* ↑ (Ingelesez) Leaks, The Daily. (2024-09-02). «Mariam Bolaji becomes first African to win badminton medal» The Daily Leaks.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q128694488
* Multimedia: Mariam Eniola Bolaji / Q128694488
# Mariaka

Mariaka gaur egun Arabako Amurrio udalean, Amurrio kontzejuan dagoen herri hustua da. ​Marieka izenarekin ere ezagutu da.

## Historia

1095ean dokumentuta, noiz hustu zen ez dakigu. Tokian Mariaka leinuaren dorrea gelditzen da, Mariaka dorretxea alegia. Mariaka leinua Aialako leinutik zetorren.

## Erreferentziak

* ↑ http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/mariaca/ar-143788//
* ↑ «Mortuorios o despoblados». Toponimia alavesa seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses. Onomasticon Vasconiae 5. Bartzelona-Bilbo: ALSOGRAF, Euskaltzaindia, 561 or. ISBN 8485479483.

## Ikus, gainera

* Mariaka dorretxea
* Datuak: Q57839365
# Mariaka dorretxea

Mariaka dorrea Amurrion (Araba) dagoen dorretxea da. 2018ko otsailaren 13an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, Arabako eskualde kantabriarreko dorreak monumentu-multzo sailkapenaren barnean.
Leku garai batean dagoenez, Mariaka izenekoan, Nerbioi ibaiko igarobideak zaintzeko erabiltzen zen. Egun baserria da, baina XIII. mendean Aiaratarren senide Pedro Ospina de Mariakak eraikitako dorrea izan zen.

## Ezaugarriak

Eraikin exentua da, hego-ekialdeko muturretik salbu; bertan, eraikin erantsi txikia du. Lau angeluko oinplanoa du (13 x 13 m-koa gutxi gorabehera), ipar-ekialde eta hego-mendebaldeko ardatzaren arabera orientaturik; dorrearen sarbide nagusia hego-mendebaldera begira dago. Bolumen eraikiak hiru isurkiko estalkia, hiru solairu eta hiru hormarte ditu.
Fatxadak tamaina txiki zein ertaineko hareharrizko harlangaitzez eginda daude batik bat, gorantz piezen neurria txikituz doazen arren. Eskantzuek fabrika landuagoa dute, tamaina irregularreko harlangaitz eskuairatuzko pezez egina, hareharrizkoak hauek ere. Zokalo bat antzeman daiteke beheko ilaretan. Baoen adreilu-zoladura askoz landuagoa da, hareharri-harlanduzko piezekin egina. Fatxada nagusiaren (hegoaldean) ate altua balkoi bilakatu da geroago, eta arku nahasian errematatzen da. Arku horrek kiribil itxurako irudiak ditu landuta baoaren inguruan, gurutze batek koroatuta. Eskuinaldean, beheko solairuan, bederatzi dobeladun sarbide zorrotza dago, XV. mendekoa izan litekeen armarria duena giltzarrian. Armarriak bost panel eta San Andresen gurutzea ditu, dorrearen jaunen blasoia, lurraldeko ahaide nagusiak. Mendebaldeko fatxadan, arku konopiala duen bao bat dago. Ekialdeko fatxadan, arku konopiala duen leihate bat dago; kordoi makur batek dekoratzen du, arkuaren harlanduan landutakoa eta Mariakako bost panelek dekoratuta. Horren eskuinetara, arku konopial soilagoa dago. Beso-abiaburu moztuak nabarmentzen dira alboko hormen kanpoaldean, dorrearen goialdeko zurezko egitura zahar batenak, egun desagertutakoa.
Barruan jatorrizko egituraren zurezko elementuak gordetzen dira, horman sarturikoak, egungoarekin bat ez datorren egitura-antolamendu batena, lau zutikotan oinarritutakoa (bi eta bi), egitura originalaren hiru hormartetako banaketarekin lerrokatzen direnak. Aurreko eta atzeko hormen jatorrizko egituraren hondakinei esker, suposatu liteke Mariaka dorreak solairu gehiago izango zituela goialdean, zurezkoak ziurrenik, eta bere egitura bi zutikotan oinarrituko zela solairu bakoitzean.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat monumentu hau sailkatutako kultura-ondasun izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).
* ↑ Mariaka (toponimoa) sarrera Auñamendi entziklopedian.
* ↑ Amurrio turismo webgunean.

## Ikus, gainera

* Artomaña dorretxea

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q65929457
* Multimedia: Mariaka Dorretxea / Q65929457
# Troy Grove (Illinois)

Troy Grove Illinoiseko herri bat da. LaSalle konderrian kokatua dago. 2010ean 250 biztanle zituen, 1,78 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* LaSalle konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q644023
* Multimedia: Troy Grove, Illinois / Q644023
# Troy (Wisconsin)

Troy Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. St. Croix konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. 5.518 biztanle ditu, 39,8 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* St. Croix konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7846726
* Multimedia: Troy, St. Croix County, Wisconsin / Q7846726
# Troy Grove udalerria, LaSalle konderria (Illinois)

Troy Grove udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, LaSalle konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.259 biztanle zituen, 35.71 milia karratu (92.5 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Troy Grove udalerrian 495 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 42.449 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7846840
# Troy (Ohio)

Troy Ohioko hiri bat da. Miami konderrian kokatua dago. 2010ean 25.058 biztanle zituen, 30,36 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Miami konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q473463
* Multimedia: Troy, Ohio / Q473463
# Troy (New York)

Troy New York estatuko hiri bat da. Rensselaer konderrian kokatua dago. 2010ean 50.129 biztanle zituen, 26,82 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Rensselaer konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q600301
* Multimedia: Troy, New York / Q600301
# Troy (Pennsylvania)

Troy Pennsylvaniako borough bat da. Bradford konderrian kokatua dago. 2010ean 1.354 biztanle zituen, 1,98 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Bradford konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1180908
* Multimedia: Troy, Pennsylvania / Q1180908
# Troy (Texas)

Troy Texasko hiri bat da. Bell konderrian kokatua dago. 2010ean 1.645 biztanle zituen, 10,42 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Bell konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q975226
* Multimedia: Troy, Texas / Q975226
# Troy Kotsur

Troy Michael Kotsur (Mesa, Arizona, 1968ko uztailaren 24a) estatubatuar antzezle eta zinema zuzendari gorra. 2022an, taldeko gizonezko aktore onenaren Oskar saria jaso zuen CODA filmean egindako lanagatik.

## Filmografia
### Zinema

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| 2007 | The Number 23 | Barnaby | |
| 2008 | Universal Signs | Chris | |
| 2009 | See What I'm Saying: The Deaf Entertainers Documentary | | Dokumentala |
| 2013 | No Ordinary Hero: The SuperDeafy Movie | Matt | Zuzendaria ere |
| 2016 | Wild Prairie Rose | James Hansen | |
| 2021 | CODA | Frank Rossi | |

### Telebista

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| 2001 | Strong Medicine | Lars | "Fix" atala |
| 2002–2005 | Sue Thomas: F.B.Eye | Troy Myers | 5 atal |
| 2003 | Doc | Troy | "Rules of Engagement" atala |
| 2006 | CSI: NY | Dennis Mitchum | "Silent Night" atala |
| 2007 | Scrubs | Mr. Frances | "My Words of Wisdom" atala |
| 2012 | Criminal Minds | John Myers | "The Silencer" atala |
| 2019 | The Mandalorian | Tusken Raider Scout #1 | "Chapter 5: The Gunslinger" atala |

## Erreferentziak

* ↑ Sarasola, Ainhoa. Ezustean, 'CODA' gailendu da Oscar sarietan. Berria, 2022ko martxoak 29, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-03-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3508016
* Multimedia: Troy Kotsur / Q3508016
# Troy (New Hampshire)

Troy Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Cheshire konderrian dago, New Hampshire estatuan. 2.130 biztanle ditu, 45,5 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Cheshire konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2418254
* Multimedia: Troy, New Hampshire / Q2418254
# Vsevolod Meyerhold

Vsevolod Emilievitx Meyerhold, Karl Kasimir Theodor Meierhold jaioa (errusieraz: Всеволод Эмильевич Мейерхольд; Penza oblasta, Errusiar Inperioa, 1874ko otsailaren 9a/urtarrilaren 28a - Mosku, 1940ko otsailaren 2a) errusiar eta sobietar antzerkiko zuzendari, aktore eta ekoizlea izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Moskuko Unibertsitatean, ikasketak amaitu ez zituen arren. Biolinista izan edo antzerkia ikasi zalantzan egon ondoren, Moskuko Antzerki Eskola Filarmonikoan izena eman zuen. 21 urterekin luteranismotik kristautasun ortodoxora bihurtu zen Vsevolod izenarekin. 1902ra arte, Moskuko Arte Antzokiko antzezlea izan zen, eta ordutik aurrera antzerki esperimentalean eta sinbolismoan aritu zen antzerkian. 1907-1917 hamarkadan antzerki esperimentalarekin jarraitu zuen San Petersburgoko antzoki inperialetan. 1917an Urriko iraultza babestu zuen lehen artistetako bat izan zen eta 1918an boltxebikeen alderdiarekin bat egin zuen. Olga Kamenevaren laguntzarekin, antzokiak nazionalizatu eta boltxebikeen kontrolpean jarri zituen. 1920tik 1938ra bere antzokia zuzendu zuen, Meyerhold Antzokia. Purga Handian atxilotu eta torturatu zuten eta 1940ko otsailean exekutatu zuten.

## Iruditegia

* Vsevolod Meyerholden erretratua, Boris Grigoriev eskutik, 1916
* Meyerholden erretratua, Aleksandr Golovin eskutik
* Vsevolod Meyerhold eta Zinaida Meyerhold-Reich Leningrad (St Petersburg) 1925
* Meyerhold atxilotuta

## Kanpo estekak

* Datuak: Q165721
* Multimedia: Vsevolod Meyerhold / Q165721
# Vera T. Sós

Vera T. Sós (Budapest, 1930eko irailaren 11 – 2023ko martxoaren 22a) hungariar emakume matematikaria izan zen, zenbakien teorian eta konbinatorian espezializatua. Paul Erdősen eta Alfred Rényiren Ikaslea eta kolaboratzailea izan zen, eta Pál Turánen emaztea zen.
* Datuak: Q460044
* Multimedia: Vera T. Sós / Q460044
# Vera Mukhina

Vera Ignatievna Mukhina (errusieraz: Вéра Игнáтьевна Му́хина; Riga, 1889ko uztailaren 1a/ekainaren 19a - Mosku, 1953ko urriaren 6a) sobietar eskultorea izan zen.
Rigan jaio zen, merkatari aberatsen familia batean. Beranduago Moskura joan zen bizitzera, eta bertan arte eskolatan hasi zen ikasten, tartean Konstantin Yuonen eta Ilya Maxkoven eskoletan. 1912an Parisera joan zen Académie de la Grande Chaumièreren ikastera, Antoine Bourdelle irakaslearekin. Italian Pizkundeko eskultura ikasi zuen. Bere obrarik ezagunena Langilea eta kolkhoztarra izan zen, 1937ko Parisko Erakusketa Unibertsalan Sobietar Batasunaren pabiloian jarri zena.
1918an Aleksei Zamkovekin ezkondu zen. 1953an hil zen, bularreko anginaren ondorioz.

## Erreferentziak

* ↑ Clements, Barbara Evans, ed. (1991). Russia's women: accommodation, resistance, transformation. Univ. of California Press ISBN 978-0-520-07024-0. (Noiz kontsultatua: 2024-06-23).
* ↑ «Worker and Kolkhoz Woman to Come Back :: Russia-InfoCentre» www.russia-ic.com (Noiz kontsultatua: 2024-06-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q234601
* Multimedia: Vera Mukhina / Q234601
# Vera Rozsa

Vera Rodzsa edo Vera Rozsa-Nordell (Budapest, Hungaria, 1917ko maiatzaren 16a – Londres, 2010eko urriaren 15a) kantu-maistra eta abeslari ospetsua izan zen. Bigarren Mundu Gerran jasandako gabezien ondorioz arnasketa-teknika berezia garatzea lortu zuen. 1954az geroztik Ingalaterran bizi izan zen kantu-maistra hungariar ospetsua izan zen.

## Biografia
### Gerra eta ondorioak

Zoltán Kodály konpositorearen ikaslea izan zen, eta naziek Hungarian juduak jazartzen lagundu zion. Lehen senarra Holokaustoan hil zen.
Bakarlaria izan zen Budapesteko Hungariako Opera Nazionalean eta, ondoren, Vienako Estatuko Operan, eta birika bat galdu zuen Bigarren Mundu Gerran pasatutako gabeziengatik. Horri esker, oso ospetsu egin zuen arnasketa-teknika bat garatu zuen.
Alarguna zela, Ralph Nordell ingelesarekin ezkondu zen, eta 1954az geroztik Londresen bizi izan zen.

### Kantu-irakasle

Musika-akademia handietan eskola magistralak eta konposizioak ematera gonbidatu zuten; besteak beste, Londresko Royal Manchester College of Music eta Guildhall School of Music and Drama.
Ikasle famatuenen artean Sarah Walker, Kiri Te Kanawa, Ileana Cotrubacoa, Karita Mattila, Jyrki Niskanen, Teresa Stratas, Dorothea Röschmann, Tom Krause, Anne Sofie von Otter, Anne Howells, Anthony Rolfe-Johnson, Ildikó Komlósi, François Le Roux eta abar. Maria Callasek harekin lan egin nahi izan zuen hil baino lehentxeago.

## Sariak eta aintzatespenak

* 1991n Britainiar Inperioaren Ordenako ofizial izendatu zuten.
* 1997an, Tiina Maija Lehtonen zinemagile finlandiarrak bere bizitzari buruzko dokumentala egin zuen: Vera Rozsa, izarren ama.

## Erreferentziak

* ↑ Vera Rózsa, quien murió a los 93 años, fue una inspiración para muchos de los cantantes de ópera del mundo (en inglés)

## Kanpo estekak

* Vera Rodza kantatzen hainbat bideotan
* Dokumentala
* Datuak: Q668978
# Vera Slutskaia

Vera Klimentsieuna Slutskaia edo Vera Klimentievna Slutskaia (bielorrusieraz: Вера Кліменцьеўна Слуцкая; errusieraz: Ве́ра Климе́нтьевна Слу́цкая; 1874eko irailaren 17a - 1917ko azaroaren 12a) bielorrusiar boltxebikea izan zen.

## Biografia

Ogibidez haginlaria zen, eta 1898an jada protesta iraultzaileetan parte hartzen zuen, urte horretan lehen aldiz atxilotua izan zelarik. 1901an, Bund juduaren kide egin zen, eta 1902an, Errusiako Langileen Alderdi Sozialdemokratako (marxista) kide egin zen. 1903an, alderdi hau bitan zatitu zenean, boltxebikeen alde egin zuen. 1905ko iraultzan parte hartze garrantzitsua izan zuen, alderdiaren adar militarraren kide izan zelarik. 1909an erbestera egin zuen, Alemanian eta Suitzan bizi zen eta 1912an, berriz itzuli zen.
Errusian zela, hainbat aldiz atxilotu zuten. Otsaileko Iraultzaren ostean, Petrogradeko Udal-Dumako kide aukeratu zuten boltxebikeen aldetik. Petrogradeko “Vasilevski Uhartea” auzoko komite boltxebikearen burua izan zen. Uztaileko Egunetan, alderdiak manifestazioak zuzentzearen aldeko boltxebike apurrenetakoa izan zen. 1917ko uztail bukaeran Alderdi Boltxebikeak egin zuen VI. Biltzar Nagusian, alderdiaren ezker muturrean kokatu zen, altxamendu armatuaren alde eginez.
John Reedek honela deskribatu zuen: "emakume txiki eta betea, grisez jantzia", "ahots metaliko latza", Vera Slútskaya Urriko Iraultzaren protagonista eta Petrogradoko Udal Dumako kidea izan zen. Petrogradoren Sobietak boterea hartu ondoren, Kerenski-Krasnov matxinada erreprimitu zuen. Misio horretan, kosakoen tropek hil zuten, urriaren 30ean su-eten batean, Petrogradeko fronteko guardia gorriei osasun-hornigaiak garraiatzen ari zela. Haren gorpuzkiak San Petersburgoko Preobrazhenskoe hilerri juduan daude.

### Aitortzak

1918 eta 1944 artean, Leningradetik gertu dagoen Pavlovsk hiria “Slutsk (Pavlovsk)” deitu zen bere omenez, errusiar iraultzaile baten omenez izena aldatu zuen lehen hiria izan zen Pavlovsk. Bi kalek eta lorategi batek San Petersburgon eta kale batek Minsk jaioterrian haren izena daramate.

## Erreferentziak

* ↑ 156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema. Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).
* 1 2 3 Slutskaia, Vera, K17, 2017-07-31. CC0 Domeinu Publikoa
* ↑ «Women Fighters in the Days of the Great October Revolution November 1927» www.marxists.org (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1969808
* Multimedia: Vera Slutskaya / Q1969808
# Tripano urdin

Tripano urdina konposatu organikoa da, C$_{34}$H$_{28}$N$_6$O$_{14}$S$_4$ formula duena koloratzaile azoikoen familiakoa, diazoikoen azpitaldekoa.

## Erabilera

Histologian ehunak tindatzeko usatzen da. Izan ere, mikroskopioz begiratuta, zelula biziak hildakoetatik bereizteko manera ematen du. Zelula biziak edo zelula-mintza osorik dauzkaten ehunak ez dira tindatzen, tripano urdinak ezin duelako mintza zeharkatu. Hildako zeluletan, aldiz, mintza zeharkatzeko gaitasuna du.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Hunger, Klaus; Mischke, Peter; Rieper, Wolfgang; Raue, Roderich; Kunde, Klaus; Engel, Aloys. (2000-09-15). Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA ed. «Azo Dyes» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA) doi:10.1002/14356007.a03_245. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2024-06-20).
* ↑ (Ingelesez) Strober, Warren. (1997-03). «Trypan Blue Exclusion Test of Cell Viability» Current Protocols in Immunology 21 (1) doi:10.1002/0471142735.ima03bs21. ISSN 1934-3671. (Noiz kontsultatua: 2024-06-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61482373
* Multimedia: Trypan blue / Q61482373
# Tripalmitina

Tripalmitina hiru azido palmitiko (16:0) eta glizerina batek osatzen duten triglizerido bat da. ${\ce {C45H86O6}}$ formula du.
Xaboiak ekoizteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7843226
* Multimedia: Tripalmitin / Q7843226
Lipidoak :
OsagaiakGantz azidoakAseak: butirikoa (4:0) • kaprikoa (10:0) • laurikoa (12:0) • miristikoa (14:0) • palmitikoa (16:0) • estearikoa (18:0) • arakidikoa (20:0) Asegabeak: miristoleikoa (14:1) • palmitoleikoa (16:1) • oleikoa (18:1) • linoleikoa (18:2) • linolenikoa (18:3), (α eta γ) • punizikoa (18:3) • arakidonikoa (20:4)Beste batzukaminoalkohola • azido fosfatidikoa • esfingosina • esteranoa • glizerina • isoprenoa • zeramidaLipido saponifikagarriakGlizeridoakMonoglizeridoak: Glizeril hidroxiestearatoa • Glizerol monoestearatoa • Monolaurina Diglizeridoak: - Triglizeridoak: Triheptanoina • Trimiristina • Tripalmitina • Triestearina • Trilinoleina • TrioleinaArgizariakLanolinaFosfolipidoakFosfoglizeridoak: Fosfatidiletanolamina • Fosfatidilkolina • Fosfatidilserina Esfingolipidoak: EsfingomielinaGlukolipidoakGangliosidoak • Globosidoak • Lipopolisakaridoak • ZerebrosidoakLipido saponifikaezinakEsteroideakEsterolak: Ergosterola • Estigmasterola • Kolesterola • Lanosterola Kortikosteroideak: Budesonida • Flutikasona • Kortisola • Kortisona • Prednisona Estrogenoak: Aldosterona • Androsterona • Estradiola • Progesterona • Testosterona Bitaminak: D bitaminaTerpenoak (+ terpenoideak)Monoterpenoak: Eukaliptola • Geraniola • Kanforra • Limonenoa • Linaloola • Mirzenoa • Pinenoa Seskiterpenoak: Azido abszisikoa • Farnesola • Humulenoa • Ionona • Zingiberenoa Diterpenoak: Azido abietikoa • Erretinola (A bitamina) • Fitola • Giberelina • Labdanoa • Kafestola Triterpenoak: Eskualenoa Tetraterpenoak: Karotenoideak (Karotenoak • Xantofilak) Politerpenoak: Plastokinona • UbikinonaEikosanoideakLeukotrienoak • Prostaglandinak • Prostaziklinak • Tronboxanoak :
# Tripanosomiasi

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Tripanosomiasia tripanasomidoen familiako protozoo bizkarroiek eraginiko eritasunen izen orokorra da. Tripanosomiasi afrikarrak dira ezagunenak (Trypanosoma gambiense eta T. rhodesiense bizkarroiek eragindakoak): tsetse izeneko Glossina generoko euliaren ziztadak kutsatzen ditu bizkarroiak, eta honek loeria edo Kongoko tripanosomiasia izeneko eritasuna eragiten du.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018-4-8 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2443552
* Multimedia: Trypanosomiasis / Q2443552
# Tripi

    Artikulu hau Italiako udalerriari buruzkoa da; drogari gaitzat duena beste hau da: «LSD»
Tripi Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. 750 biztanle ditu, 54,67 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Tripik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Basicò Falcone Francavilla di Sicilia Furnari Mazzarrà Sant'Andrea Montalbano Elicona Novara di Sicilia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q490889
* Multimedia: Tripi / Q490889