OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kate (bizikleta)

Bizikleta-katea pedalen eta atzeko gurpilaren arteko trakzio-potentzia transmititzeko mota honetako ibilgailuetan erabiltzen den gailu mekanikoaren zati bat da. Arrabol artikulatu formako zenbait kate-mailez osatuta dago, gurpil horzdunak igarotzean engranatzeko. Bizikleta-kate gehienak aleazio-altzairuz eginda daude, baina badira nikelatutako modeloak, oxidazioa eragozteko edo arrazoi estetikoengatik egiten direnak.

## Historia

Antzinako bizikletetan erabilitako kate diseinu zaharkituen artean bloke-katea, kate gurutzatua, eta Simpson katea ageri dira. Lehen kateak diseinu bakunak ziren, pasadorerik gabekoak. Eredu primitibo horiek fidagarritasun arazoak eta marruskadura apur bat gehiago (eta eraginkortasun mekanikoaren galerak) zituzten kate modernoek baino.
Muga horiek gogoan, Diamant Alemaniako bizikleta-konpainiako Nevoigt anaiek arrabol-kate bat diseinatu zuten 1898an, larakoak erabiltzen zituena, eta denboraren poderioz gaur egun nagusi den kate-mota bihurtu dena. Abiadura-aldagailurik gabeko mekanismoetan erabiltzen direnak (pistako bizikletak eta ingelesez "fixies" izenez ezagutzen diren piñoi finkoko hiri-bizikleta modernoak), zein abiadura-aldagailu anizkoitzak dituzten eta desbideratzailea duten bizikletetan erabiltzen direnak, arrabolen eta larakoen kate modernoen motarekin bat datoz. Txinatik datozen larako ez desmuntagarriko kate merkeagoak oraindik eros daitezkeen arren, ezaugarri mekaniko txarragoak dituztenez, ez dira gomendagarriak.
Katez propultsatutako bizikleten adibide goiztiarrak dira Guilmet eta Meyer (1869), Lawson (1879), McCammon eta Starley Rover (1884) eta Diamant (1895).
Segurtasun-bizikletak agertu aurretik, bizikloek ez zuten katerik erabiltzen, eta pedalak normalean aurreko gurpilaren ardatzean finkatuta egoten ziren. Diseinu honek bizikloaren gehieneko abiadura gurpilaren diametroarekin lotzen zuen, aurrealdeko gurpilak ahal bezain handiak zituzten modeloak agertzea ahalbidetuz. Hainbat lotura-mekanismo asmatu ziren martxa-erlazio eraginkorra lortzeko, baina arrakasta mugatuarekin.
Kate bidezko trakzioaren erabilerak bizikletaren gehienezko abiadura optimizatzea ahalbidetu zuen, bi gurpil horzdunen arteko transmisio-abiadura egokitzea erraztuz: bata pedalei lotua eta bestea atzeko gurpilari. Horri esker, fabrikatzaileek trakzio-gurpilaren neurria murriztu zuten, gidatzearen segurtasuna hobetuz. Era berean, engranaje aldakorreko sistemak garatzea ahalbidetu zuen, txirrindulariek, ibilaldian, lurraren edo errepidearen maldarekiko eta indarrarekiko aldaketa erlazioa doitu ahal izateko, abiadura ezberdinetan pedalei eragiteko kadentzia eraginkorra lortuz.
* Datuak: Q189940
* Multimedia: Bicycle chains / Q189940
# Kate Capshaw

Kathleen "Kate" Capshaw Spielberg (1953ko azaroaren 3a, Fort Worth, Texas) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da.
Mundu mailan nagusiki Indiana Jones and the Temple of Doom (1984) filmean Willie Scott nightclub abeslariaren pertsonaia antzezteagatik ezaguna da. 1991tik Steven Spielberg zinema zuzendariarekin ezkondua dago.

## Filmografia hautatua

* The Edge of Night (1975-1984, telesaila)
* Best Defense (1984)
* Dreamscape (1984)
* Indiana Jones and the Temple of Doom (1984)
* SpaceCamp (1986)
* Power (1986)
* Private Affairs (1987)
* The Quick and the Dead (1987)
* Black Rain (1989)
* Love Affair (1994)
* Just Cause (1995)
* The Alarmist (1997)
* The Love Letter (1999)

## Kanpo loturak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q40162
* Multimedia: Kate Capshaw / Q40162
# Karl Dönitz

Karl Dönitz (Grünau, 1891eko irailaren 16 – Aumühle, 1980ko abenduaren 24) Alemaniako itsasarmadako burua izan zen. Bigarren Mundu Gerran, Alemaniako Kriegsmarine itsasarmada osoa bere agintean egon zen, nahiz eta NSDAPeko kidea ez izan. Adolf Hitlerren suizidioren ondoren, 23 egunez Alemaniako presidentea izan zen. Nurenbergeko epaiketetan auziperatuta, 10 urteko espetxe zigorra bete zuen.
* Datuak: Q76437
* Multimedia: Karl Dönitz / Q76437
# Karl Ernst von Baer

Karl Reinhold Ernst von Baer (Piibe, Errusiar Inperioa, gaur egun Estonia, 1792ko otsailaren 28a/otsailaren 17a - Dorpat, Errusiar Inperioa, gaur egun Tartu, Estonia, 1876ko azaroaren 28a/azaroaren 16a) sendagilea eta biologoa izan zen.

## Bizitza

Alemaniako Königsbergeko Unibertsitatean izan zen irakasle, eta han egin zituen aurkikuntzarik garrantzizkoenak. 1827an argitaratu zituen ugaztunen arrautzari buruz egindako ikerketak. Graffek mende bat lehenago zenbait folikulu aurkitu zituen ugaztunen arrautzetan. Harrezkero, folikulu horiek arrautzak zirela uste izan zen. Baerrek txakurraren folikulua ireki, eta barruan arrasto txiki bat zegoela ikusi zuen mikroskopioaren bidez, berez arrautza zena. Behaketa horri esker argitu zen ugaztunen garapena beste animalienaren antzekoa zela. Arrautza hainbat ehunez osatuta dagoela azaldu zuen bere lanetan; ehun horietan organoak eratzen dira, hau da, organo bakoitzari ehun bat dagokio. Ornodun guztien enbrioiek oso antzeko garapena dutela baieztatu zuen, nahiz eta garapenaren bukaeran desberdinak izan oso. Charles Darwin Baerren ikerketetan oinarritu zen, eboluzioaren teoria eratzeko.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57190
* Multimedia: Karl Ernst von Baer / Q57190
* Espezieak: Karl Ernst von Baer
# Karl Ditters von Dittersdorf

Karl Ditters von Dittersdorf (Viena, 1739ko azaroaren 2a - Neuhof, Bohemia, 1799ko urriaren 24a) austriar biolinista eta musikagilea izan zen.
Oso musikagile oparoa izan zen. Lau oratorio, lau meza, argitara emaniko 50 sinfonia, hainbat musika tresnatarako 22 kontzertu, pianorako 150 obra eta 50 baino opera komiko gehiago idatzi zituen. Bereak dira, halaber, argitaraturik ez dauden 85 sinfonia.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q78522
* Multimedia: Carl Ditters von Dittersdorf / Q78522
# Karl Carstens

Karl Carstens (Bremen, 1914 – Meckenheim, Bonnetik hurbil, 1992ko maiatzaren 30a) alemaniar politikaria eta abokatua izan zen. Legeak eta politika-zientziak ikasi zituen Frankfurt, Munich, Königsberg eta Hanburgeko Unibertsitateetan. 1937an alderdi nazian sartu zen, beka bat lortzearren, baina ez zen inoiz alderdikide aktiboa izan. Hegazkinen aurkako unitate batean zerbitzatu zuen Bigarren Mundu Gerran, eta hura amaitu zenean, errugabe deklaratu zuen nazien aurkako epaitegi batek. Gerraren ondoren, Carstensek ikasketei heldu zien berriz Frantziako Dijonen eta Yale Unibertsitatean, eta 1949an etxera itzuli zen, abokatu lanetan jardutera. 1954an, Europako Kontseiluan Mendebaldeko Alemaniaren ordezkari izateko hautatu zuten. Handik hiru urtera, Carstens izan zen Erromako Ituna eraiki zuten arkitektoetako bat, Europar Ekonomia Erkidegoaren sortzaileetako bat, alegia. Konrad Adenaueren Kristau Demokraten Batasuneko (CDU) kide gisa, Kanpo Arazoetako estatu-idazkari (1960-66) eta Defentsako ministroaren laguntzaile (1966-67) izan zen. 1972an, Parlamenturako (Bundestag) hautatua izan ondoren, CDUko buruzagi izan zen Parlamentuan (1973-76), lehenik, eta Parlamentuko lehendakari, gero (1976-79). Ondoren, Alemaniako Errepublika Federaleko lehendakari hautatu zuten (1979-1984), eta haren izendapena eztabaidatua izan bazen ere, estatuburu eraginkorra eta maitatua izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2569
* Multimedia: Karl Carstens / Q2569
# Karl Eichwald

Karl Eduard von Eichwald (errusieraz: Эдуард Иванович Эйхвальд, Eduard Ivanovitx Eikhval'd; Jelgava, Letonia, 1795eko uztailaren 4a - San Petersburgo, 1876ko azaroaren 10a) Errusiar Inperioko geologo, zoologo eta psikologoa izan zen.

## Bizitza

Eichwald jatorriz Baltiko aldeko germaniarra zen, Letonian sortua, Courlandeko dukerrian. Garai hartan Letonia Errusiar Inperioaren barnean zegoen 1795eko Poloniaren Hirugarren Zatitzearen ondoren.
Bere gurasoen izenak Johann Christian von Eichwald eta Charlotte Elisabeth née Louis ziren.
1814. urtean medikuntzako tituloa lortu zuen Berlingo unibertsitatean, eta 1819. urtean Vilniusen doktoradutza lortu zuen. Zoologian irakaslea egin zen Kazanen 1823.urtean. Lau urte geroago zoologian eta anatomia konparatuan irakasle bilakatu zen Vilniusen.
1825.ean Sophie von Finckerekin ezkondu zen.
1838.ean zoologian, mineralogian eta medikuntzaren irakaslea San Petersburgon, eta azkenean paleontologian irakaslea bilakatu zen azken hiri honetako meagintza institutoan.
Asko bidaiatu zuen Errusiar inperioan barrena, eskualde asko exploratu zuen, eta geologia, botanika eta zoologiaz gain, arkeologia eta etnologia kontuak ikertu zituen ere.
San Petersburgon zendu zen azkenean.

## Bere lanak

Argitaratutako bere lanen artean:
* Reise auf dem Caspischen Meere und in den Caucasus, 2 liburuki. (Stuttgart and Tübingen, 1834-1838).
* Die Urwelt Russlands (San Petersburgo, 1840-1845).
* Le Lethaea Rossica, ou Paléontologie de la Russie, 3 liburuki. (Stuttgart, 1852-1868), (Atlasekin).

## Erreferentziak

* ↑ Cite EB1911|Eichwald, Karl Eduard von Britaniar entziklopedian

## Kanpoko loturak

* (Errusieraz) Biography at rulex.ru
* Datuak: Q529126
* Multimedia: Karl Eichwald / Q529126
* Espezieak: Karl Eduard von Eichwald
# Karl Friedrich Lessing

Karl Friedrich Lessing (1808ko otsailaren 15a – 1880ko urtarrilaren 4a) alemaniar paisaia margolaria izan zen. Aitona Gotthold Ephraim Lessing. zuen.

## Bizitza

Breslautik gertu jaioa Berlin Akademian Heinrich Anton Dähling-en ikaslea izan zen. Hasieran paisaiak egiteari ekin zion eta garai hartan Caspar David Friedrich-en margoen eragina izan zuen. 1826 urtean Hilerriaren Hondakinak margoarekin sari bat jaso zuen. Friedrich Wilhelm Schadow-ekin batera Düsseldorf-era joan zen eta bertan ikasketak jarraitu zituen, pintura historikoan sakonduz. 1830 urtean , Schadow Italiara joan zenean, Lessing akademiako zuzendari izendatu zuten eta horrek eragin handia izan zuen Düsseldorf-eko pintura eskolan. Berak egindako Das trauernde Königspaar (Errege Parearen Dolua) margoak ospe itzela eman zion. 1837 urtean Parisen urrezko domina saria jaso zuen. 1858 urtean Karlsruhe galeriako zuzendari izendatu zuten eta bere heriotza arte, margolaritzari ekin zion 1880.

## Iruditegia

* Karl Friedrich Lessing-en lan batzuk
* Karl Friedrich Lessingen Monastegia elurretan. Klosterhof im Schnee
* Romantische Landschaft mit Klosteranlage
* Azken Zalduna
* Waldkapelle
* Lapurra eta semea

## Erreferentziak

* ↑ "Karl Friedrich Lessing". /encyclopedia2.thefreedictionary.com.
* ↑ "Karl Friedrich Lessing". www.oxfordreference.com.

## Oharrak

* Wilhelm Jordan, Ausstellung der Werke Karl Friedrich Lessings (Berlin, 1880)

## Ikus, halaber,

* Karl Friedrich Schinkel
* Erromantizismo
* Datuak: Q821537
* Multimedia: Carl Friedrich Lessing / Q821537
# Karl Ferdinand Braun

Karl Ferdinand Braun (Fulda, Hessengo hauteslerria, 1850eko ekainaren 6a - Brooklyn, New York, 1918ko apirilaren 20a) alemaniar fisikaria izan zen. Izpi katodikoen hodia hobetu zuen; era horretan, telebistaren lehen oinarrietako bat jarri zuen (1897). 1909. urtean Fisika Nobel saria jaso zuen Marconirekin batera, irratiaren teknologian egin zituen ekarriengandik. 1897an lehen izpi katodikozko hodi eta izpi katodikozko hodirako osziloskopio bat egin zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Braun, Ferdinand. (1897). «Ueber ein Verfahren zur Demonstration und zum Studium des zeitlichen Verlaufs variabler Ströme» Annalen der Physik und Chemie 60: 552-559..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57077
* Multimedia: Karl Ferdinand Braun / Q57077
# Karl Friedrich Louis Dobermann

Karl Friedrich Louis Dobermannen (Tobermann jaioa; 1834ko urtarrilaren 2 - 1894ko ekainaren 9) Doberman Pinscher txakur arrazaren lehen hazlea izan zen. Txakur-arraza hori Apolda hirian sortu zen, Saxe-Weimar-Eisenacheko dukerri handian, 1890 inguruan, gerra franko-prusiarraren ondoren.
Dobermannek tokiko zergen biltzaile izan zen, lan arriskutsua garai horretan, eta Apoldako txakurtegiaren arduraduna izan zen. Arraza askotako txakurrekin inguruan, arraza ezin hobea sortzea zen helburua, zerga-bilketan bera babesteko, hainbat eremu arriskutsu eta bidelapurrek eragin handia baitzuten. Txakur mota berri bat heztea proposatu zuen, bere iritziz indarra, leialtasuna, adimena eta ferozitatea ezin hobeto barnebilduko izango zena. Geroago, Otto Goeller eta Philip Grueningek arraza garatzen jarraitu zuten, gaur egun ikusten den txakurra izateko.
1894an Dobermann hil ondoren, alemanek Dobermann-pinscher arraza izendatu zuten bere ohorez, baina mende erdi geroago "pinscher"-a erori zen izenetik.

## Erreferentziak

* ↑ Janice Biniok. The Doberman Pinscher. Ed. TFH Publications Inc, 2009. ISBN 9780793842537. P. 7

## Kanpo estekak

* Datuak: Q77611
# Karotida arteria

Karotida arteria -edo karotida soilik-, buru-arteria edo buruko arteria odola burura eramaten duten bi arterietako bakoitza da. Lepoaren alde banatan daude: ezkerraldeko karotida aortan sortzen da, eta eskuinaldekoa enbor brakiozefalikoan. Laringearen inguruan bi adarretan banatzen dira karotidak: kanpoaldeko adarra (odola aurpegira, lepora, burura eta mihira eramaten duena) eta barnealdeko adarra (odola garunera, begietara, sudurrera eta abarretara eramaten duena).

## Ikus, gainera

* Karotida arteria komun

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskalterm: [Kardiologia Hiztegia] [2015]
* 1 2 «Zehazki - UPV/EHU» www.ehu.eus (Noiz kontsultatua: 2022-03-22).

## Kanpo-estekak

* (Gaztelaniaz) Arterien gaineko anatomia bideoz.
* Datuak: Q20757544
* Multimedia: Carotis arteries / Q20757544
# Karpacz

Karpacz ( (Audio·info)) Poloniako Silesia Behereko voivoderriko hiri-udalerri bat da, Jelenia Góra barrutian kokatuta. 37,99 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4770 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q606126
* Multimedia: Karpacz / Q606126
ieaSilesia Behereko voivoderriko udalerriak :
# Karoo

Karoo (khoisan hizkuntzan jatorria duen hitza) hegoaldeko Afrikako goi-ordokia da, itsasertzaren eta Lurmutur Mendebaldeko probintziako barnealdearen artean bi ordoki mailakatu eratzen dituena.

## Geografia

Lehendabiziko maila (Karoo Txikia) 300-600 metroko garaieran dago batez beste, eta Zederberg mendiek mugatzen dute iparraldetik. Bigarren mailak (Karoo Handia) 600-900 metro bitarteko garaiera du, eta aipatu mendien iparraldean dago.

## Klima

Oso leku lehorra da sasoi idorrean, eta akazia batzuk besterik ez da hazten. Euri sasoian, berriz, landarez betetzen da. Ureztaturik dauden sailak Afrikako lurralderik emankorrenetakoak dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2012-03-30). 167. araua: Saharaz hegoaldeko Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q916997
* Multimedia: Karoo / Q916997
# Karoo-Ferrar

Karoo eta Ferrar probintziak basalto probintzia nagusi bat dira. Zatirik handiena Hegoafrikan eta Antartikan dago, baina hainbat zati aurki daitezke Hego Amerika, India, Australia eta Zeelanda Berrian sakabanatuta. Gondwanaren hausturaren aurretik gertatu zen orain dela 183 milioi urte. Garai hau Toarciar iraungitzearekin batera gertatu zen hipoxiarekin bat dator. Atera zen basalto bolumen osoak 6.000 bat kilometro hartzen ditu, hau da, 2.5 x 10$^6$ km³.

## Erreferentziak

* ↑ Ikus 5. irudia, p 176: A. Segev (2002) Flood basalts and the dispersal of Gondwana: periodic migration of plumes, EGU Stephan Mueller Special Publication Series, 2, 171–191. European Geosciences Union.
* ↑ Sur l'âge des trapps basaltiques; Vincent E. Courtillota & Paul R. Renneb; Comptes Rendus Geoscience; Vol: 335 Issue: 1, January, 2003; pp: 113-140

## Ikus, gainera

* Toarciar iraungitzea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6373242
# Karoshi

Karoshi (過労死, Karōshi), "gehiegizko lanagatik heriotza" gisa itzul daitekeena, japonierazko termino bat da, lanpostuan gertatzen den bat-bateko heriotza izendatzeko. Karoshi heriotzaren arrazoi nagusia bihotzekoak jotzea edo istripu zerebrobaskularra izaten da, estresaren edo gosearen ondorioz. Estres psikologikoak ere eragin dezake karoshia, langileak duen presioaren ondorioz bere buruaz beste egiten duenean. Gehiegizko lanaren ondorioz bere buruaz beste egiten duten pertsonei karōjisatsu (過労自殺) esaten zaie. Asian zehar oso hedatuta dagoen fenomenoa da, eta ez da bereziki hedatua Japonian. MOEren arabera, 2016an 745.194 pertsona hil ziren mundu osoan gehiegizko lan-jardueren ondorioz.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Pega, Frank; Náfrádi, Bálint; Momen, Natalie C.; Ujita, Yuka; Streicher, Kai N.; Prüss-Üstün, Annette M.; Descatha, Alexis; Driscoll, Tim et al.. (2021-09-01). «Global, regional, and national burdens of ischemic heart disease and stroke attributable to exposure to long working hours for 194 countries, 2000–2016: A systematic analysis from the WHO/ILO Joint Estimates of the Work-related Burden of Disease and Injury» Environment International 154: 106595. doi:10.1016/j.envint.2021.106595. ISSN 0160-4120. PMID 34011457. PMC PMC8204267. (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1051107
* Multimedia: Karoshi / Q1051107
# Karpa

Karpa izan daiteke:

## Tresna

* Karpa, denda, tela edo larruzko etxola modukoa.

## Biologia

* Karpa, zenbait arrain ziprinidoen izen arrunta.

## Abizena

* Dave Karpa (1971-), kanadiar hockey jokalaria
* Irena Karpa (1980-), ukrainar kazetaria

## Toponimoa

* Karpa (Pisz), Poloniako herrixka
* Karpa (Bargłów Kościelny), Poloniako herrixka
# Karotida arteria komun

Karotida arteria komuna buruaren eta lepoaren goialdeko arteria da. Eskuinean enbor arterial brakiozefalikoaren adarkaduraz sortzen da; ezkerrean aortaren makotik zuzenean. Lepoaren albora kokatua, hioide hezurraren inguruan kanpoko karotida arterian eta barneko karotida arterian banatzen da. Lepoaren atzealdean dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [1996]
* ↑ Diccionario enciclopédico ilustrado de medicina Dorland 1. (27. argitaraldia) McGraw Hill Interamericana ISBN 84-7615-983-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214275
* Multimedia: Arteria carotis communis / Q214275
# Karoteno

Karoteno landareetan eta animalietan izaten den koloregai hori edo gorria da.

## Egitura kimikoa

Karotenoideen taldekoa izanik tetraterpeno bat da, hau da, 40 karbono atomo dituen hidrokarburo asegabea da (formula kimikoa: C$_{40}$H$_{56}$), eta ez du oxigenorik. Hiru isomeroren nahastura da, eta hamaika lotura etileniko eta bi eraztun hexaniko ditu.

## Garrantzi biologikoa

A bitaminaren aitzindaria da: karotenoz hornituriko landareak (azenarioa, tomatea, eta abar) jaten dituzten animaliek A bitamina eratzen dute gibelean.

## Karoteno motak

    Karotenoak α-Karotenoa β-Karotenoa γ-Karotenoa δ-Karotenoa ε-Karotenoa ζ-Karotenoa Likopenoa

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190156
* Multimedia: Carotenes / Q190156
Lipidoak :
OsagaiakGantz azidoakAseak: butirikoa (4:0) • kaprikoa (10:0) • laurikoa (12:0) • miristikoa (14:0) • palmitikoa (16:0) • estearikoa (18:0) • arakidikoa (20:0) Asegabeak: miristoleikoa (14:1) • palmitoleikoa (16:1) • oleikoa (18:1) • linoleikoa (18:2) • linolenikoa (18:3), (α eta γ) • punizikoa (18:3) • arakidonikoa (20:4)Beste batzukaminoalkohola • azido fosfatidikoa • esfingosina • esteranoa • glizerina • isoprenoa • zeramidaLipido saponifikagarriakGlizeridoakMonoglizeridoak: Glizeril hidroxiestearatoa • Glizerol monoestearatoa • Monolaurina Diglizeridoak: - Triglizeridoak: Triheptanoina • Trimiristina • Tripalmitina • Triestearina • Trilinoleina • TrioleinaArgizariakLanolinaFosfolipidoakFosfoglizeridoak: Fosfatidiletanolamina • Fosfatidilkolina • Fosfatidilserina Esfingolipidoak: EsfingomielinaGlukolipidoakGangliosidoak • Globosidoak • Lipopolisakaridoak • ZerebrosidoakLipido saponifikaezinakEsteroideakEsterolak: Ergosterola • Estigmasterola • Kolesterola • Lanosterola Kortikosteroideak: Budesonida • Flutikasona • Kortisola • Kortisona • Prednisona Estrogenoak: Aldosterona • Androsterona • Estradiola • Progesterona • Testosterona Bitaminak: D bitaminaTerpenoak (+ terpenoideak)Monoterpenoak: Eukaliptola • Geraniola • Kanforra • Limonenoa • Linaloola • Mirzenoa • Pinenoa Seskiterpenoak: Azido abszisikoa • Farnesola • Humulenoa • Ionona • Zingiberenoa Diterpenoak: Azido abietikoa • Erretinola (A bitamina) • Fitola • Giberelina • Labdanoa • Kafestola Triterpenoak: Eskualenoa Tetraterpenoak: Karotenoideak (Karotenoak • Xantofilak) Politerpenoak: Plastokinona • UbikinonaEikosanoideakLeukotrienoak • Prostaglandinak • Prostaziklinak • Tronboxanoak :
# Kawęczyn udalerria

Kawęczyn Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Turek barrutian kokatuta. 101,05 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5194 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q556597
* Multimedia: Gmina Kawęczyn / Q556597
ieaPolonia Handiko voivoderriko udalerriak :