# Sant'Ippolito (aztarnategi arkeologikoa)

Sant'Ippolito historiaurreko aztarnategi arkeologiko bat da, Caltagirone udalerrian dagoena. Gaur egungo hiritik 4 kilometro ipar-ekialdera dago, igeltsuzko goragune txiki baten gainean (400 m. itsas mailaren gainean dagoen Sant'Ippolito muinoan edo Colle del Bersaglio izenekoan), Caltagirone errekaren haranean. XIX. mendean, aztarna arkeologikoen presentzia eta indusketak ezagutu ziren, Paolo Orsik 1928an eginak, Neolito eta Kalkolitoko garaietako bi herrixka agertu ziren, K.a. VII. mendera arte askotan erabili zirenaren aztarnak erakutsi zituztenak. Mende horretan, greziar kolonizazioa hasi zen.
Neolitoko herrixka, ekialdeko isurialdearen ordoki batean aurkitu zuten, erreka txiki baten ondoan. Hor etxolen oinarriak, etxe hondarrak, harrizko aizkora, gezi puntak eta "Stentinello" motako zeramika zatiak eriden zituzten. Zeramika, motibo geometriko sinple grabatuekin edo erliebean apaindurik zegoen. Herriko nekropoliak, haitzulo-hilobi batzuk zituen, errekaren beste aldeko hegalean zulatuak.
Muinoaren tontorrean, Neolitotik bizi dena, Stentinelloko zeramika aurkikuntzek erakusten dute bigarren herrixka bat ezarri zela Kobre Aroan, aurrekoa baino handiagoa, dirudienez, Burdin Arora arte aktibo mantendu zena. Luigi Bernabó Brea arkeologoak 2000 eta 1800 AC artean datatutako kultur faziesa identifikatu zuen, Castelluccioren aurretik zegoena eta Egeoko eta Anatoliako kulturekin harremanak zituena. Zeramikazko ekoizpen tipikoa (Sant'Ippolitoko zeramika) agertu zen, lerro eta triangelu ilunez margotua, hondo hori gorrixka baten gainean. Ekialdeko ereduak gogorarazten dituzten forma tipikoak ziren: gorputz oboideko flasko bat, helduleku bakar batekin; tontor zilindrikoko esferaerdiko lorontzi bat, eta oin koniko baxuko fruta-ontzi bat. Erabilera ezezaguneko zatitutako anitz ontzi ere badaude. Hauek Sant'Ippolitoko buztingintza ondorengo Castellucciokoarekin lotuta egongo litzateke.
Bertan induskatutako materialak Paolo Orsi Sirakusako Eskualdeko Arkeologia Museoan gordetzen dira, eta Caltagironen bertan Zeramika-Museoan eta Museo Zibikoetako arkeologia sailean. Iparralderago, Montagna barrutian, Poggio Roccako 77 metroetatik hasi eta Valfà eta Mantina muinoetako 600 metroetaraino, sikulo-greziar garaiko nekropoli handi bat dago. Orain arte esploratutako hilobiak, K.a. VII. mendetik K.a. VII. mendera bitartekoak dira. Tholos hilobiak, harkaitzean zulatuak daude.

## Arkeologia
### Antzinako herria eta nekropolia

Antzinako herrixka bat aurkitu zen maldaren behealdean, muinoaren ekialdean. Nekropoli bat ere aurkitu zen, 20 hilobi inguru zituena, a forno deitua, herriaren aurreko magalean zulatua. K.a. XIII. mendeko nekropolia eraiki zen terrazatik igarotzen zen errekastoaren parean.

### Herria Kobre Aroan

Muinoaren tontorrean herrixka aurkitu zen, Kalkolitokoa dena, baina atal batzuk Stentinelloren kulturakoak izatean, frogtuta dago gune hau aurreko garaian ere populatua egon zela. S. Ippolito izeneko faziesak (K.a. 2000-1800) adierazten du zibilizazio Egeo-Anatolikoekiko harreman sakonak zituela.

### Monte San Mauro
#### 1. eta 2. muinoak

Monte S. Mauro toki arkeologikoa hiru nekropoliz osatuta dago, eremu urbanizatu batez, eta gaur egun desagertu diren zenbait putzu sakratuz. Aurkikuntza arkeologikorik esanguratsuena da ondo margotutako lurrontzi multzoa. Zati hauek aldera daitezke Gela, Sirakusa, Selinunte eta Greziako Olinpia hirietan aurkitutako beste batzuekin. Aurkikuntza hauek guztiak K.a. XVI. mendearen amaierakoak dira. Duela gutxi, palmette eta kalypter egemoien beste zati batzuk aurkitu dira. Gainera, garrantzitsua da aipatzea Paolo Orsik emakumezko estatua botiboz osatutako toki botibo bat aurkitu zuela.

#### 3. muinoa

Lehen esplorazioetan, Paolo Orsik, muinoaren ipar-mendebaldeko ertzearen luzeran, arroka proiekzioez tartekaturik, defentsa-hormen sistema bat identifikatu ahal izan zuen. Aurkitutako etxeen oinplano lauangeluarrak, espazio angeluzuzen handi batean banatuta zeuden, kanpora irekitzen ziren, eta, oro har, hegoalderantz biratuz. Gune honetan, beste bi gela karratu zeuden, angeluzuzena baino txikiagoak, sarritan, solairu gehigarri batekin. Hau guztia arkeologoek egindako behaketa eta ikerketei esker aurkitu da.
Oso interesgarria da pithoi handiak egotea janari kopuru handiak gordetzeko.
1994an, Paolo Orsik eraikin bat aurkitu zuen, oinplano angeluzuzenekoa, harrizko blokezko horma batek bi zatitan banatzen zuena. Indusketa horiek U. Spigo indusketa horiek jarritzean 1983an, konturatu zen eraikinaren mendebaldean beste espazio bat zegoela, eta horretatik gertu, bide luze bateko solairu gehigarri bat ere. Gela horren ezaugarria, pitxer zeramikazko zati ugari eta elikadurarako erabiltako platerak, fusarolak eta eskuzko ehungailuak izan ziren.

### Nekropolia

Hirugarren muinoaren oinean, 1903-1904an, K.a. VII.-VI. mendeko nekropoli bat induskatzean, 58 hilobi inguru aurkitu ziren. Horietako gehienak tokiko nekazariek arpilatu zituzten. Hileta mota kaputxina izan zen, hilkutxa harlauzaz estalia zuena. Hilobi sinplea deitu zitzaion.

### Kaputxina

Kaputxina, kremaziorik gabeko edo kremazio partzial batekin lurperatzeko modu sinple bat zen, Antzin -Arotik Erdi Aroa arte erabili zena. Hildakoa, kareharrian zulatutako hilobi batean jarri eta, ondoren, teilekin estaltzen zen. Batzuetan, teila kurbatuak alboetan jartzen ziren, hilobia lurraren mailan ixteko, teila eta lurraren artean. Beste batzuetan, teilak, forma inklinatuan jartzen ziren hilobian (denda bat bezala); alderik motzenean jarri ziren, alboetako ertzak gorantz, hurbilago; ertzetan, gorputzak jarri ziren eta beste teila batzuk erabili ziren teilen goiko izkina estaltzeko; azkenik, dena, hilobia lurrarekin estali zen.

### Pithoi

Pithoiak buztinezko ontzi oso handiak ziren, antzinatean gordetzeko erabiltzen zirenak. Ardoa eta olioa bezalako likidoak zituzten, baita forma granularreko solidoak ere, esaterako, gatza.

## Oharrak

* ↑ Palentologian, terrakotazko objektua, bakanago harriz, brontzez edo berunez egina, forma esferikoa, disko-formakoa, konikoa edo bikonikoa duena, erdian zulo batekin. Bere funtzioa izaten da ehungailu pisu bat edo erdian zulo bat duen erroskila, eskuz biratzean ardatzaren beheko kulatinean irristatzen dena zuzen mantentzeko eta erregulartasun handiagoz birarazteko.

## Kanpo estekak

* Holy well
* Comune di Caltagirone