OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Joseph Bell

Joseph Bell House (Edinburgh, 1837ko abenduaren 2a - ib., 1911ko urriaren 4a) eskoziar doktore eta unibertsitate irakasle bat izan zen. Edinburgh hiriko Edinburgheko Unibertsitateko eritetxean lan egiten zuen, bere lanak 1877. urtean ezagutu zuen Arthur Conan Doyle idazlearengan eragin handia izan zuen, idazle honek bere Sherlock Holmes. pertsonaia ospetsua sortu eta garatzean Bell doktorean asko oinarritu baitzen. Bell gizon bizia zen, olerkien zalea, kirolzalea eta hegaztien zalea ere bazen. Conan Doyle gaztea bere ikasgelara iritsi zen unean Joseph Bellek 39 urte zituen.
1837an Edinburgh hirian jaio zen, medikuntzan sustrai sakonak zituen familia batean, bere arbaso nabarmenetako bat Sir Charles Bell doktorea izan zelarik, azken hau medikuntza arloan Bellen paralisia deskribatzeagatik ezaguna da.
Joseph Bellek pertsonen oinez ibiltzeko modua, ahoskera, eskuak eta janzkera zehaztasun handiz eta arretaz ikertu zituen, eta informazio hau zuela pertsonei buruzko jatorria, ezaugarriak edota bizitza pertsonalaren xehetasunak asmatzeko edo zehazteko gai ere izan zen. Honela bada, bere ikasleek pertsonen ikuspen zehatz eta logika dedukzioaren bidez gaixoak ikertu zitzaten bultzarazten zituen. Sarritan, gaixoak aurretik ezer esan gabe ere, ikertu ondorengo baieztapenen bidez bere ikasleak zur eta lur utzi ohi zituen. Jack Tripa-ateratzailearen ikerketan lanetan ere parte hartu zuen.
Bell doktorea bere ikasle ohia zen Conan Doylek Sherlock Holmes pertsonaia sortzeko oinarritzat hartu zuela erabat jabe zen, gai hau harrotasunez zeraman. Bere alter egoa zenaz interesa erakutsi zuen, Sherlock Holmesen liburu baten hitzaurrea ere idatzi zuelarik.

## Kanpo estekak

* sherlock-holmes.es - Joseph Bellen biografia eta Conan Doyle idazlearekin izan zuen harremana (Gaztelaniaz)
* The Chronicles of Sir Arthur Conan Doyle - Sherlock Holmes eta Joseph Bell doktorea (Ingelesez)
* Datuak: Q648680
* Multimedia: Joseph Bell / Q648680
# Juglandaceae

Juglandazeo Juglandaceae familiako kotiledoi biko landareez esaten da. Zazpi generoko zuhaitzak biltzen ditu bere baitan. Garrantzirik handienekoak Juglans generokoak dira. Enbor sendo luzea izaten dute, 25-30 m luze dira. Hosto elkartuak eta sexu banako loreak dituzte. Intxaurrondoa da familia honetako zuhaitzik ezagunena.

## Taxonomia

* Alfaroa Standl.
* Engelhardia Lesch. ex Blume
* Oreomunnea Oerst.
* Platycarya Siebold & Zucc.
* Carya Nutt.
* Annamocarya A.Chev.
* Cyclocarya Iljinsk
* Juglans L.
* Pterocarya Kunth

## Erreferentziak

* ↑ Angiosperm Phylogeny Group. (2009). «An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III» (PDF) Botanical Journal of the Linnean Society 161 (2): 105–121. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216944
* Multimedia: Juglandaceae / Q216944
* Espezieak: Juglandaceae
# Jugatxiko baseliza

Jugatxiko baseliza Jugatxi mendiaren gailurrean (774 m; koord.: 42.94941, -2.79973) dagoen baseliza da, Jugoko herrian (Zuia, Araba), haritz eta pago mardulez inguratua. Landa giroko eraikuntzen usadiozko egikera du. Aro barrokoko erretaulan, Jugatxiko Andre Mariaren irudia dago, XIII. mendeko tailu erromanikoa.
Hara iristeko, Jugoko auzotik abiatzea da ohikoena. Gaur egun, tenpluaren inguruan aisialdi gunea dago.

## Erreferentziak

* ↑ «Ermita de Jugatxi», Zuiako Udalaren webgunea.

## Kanpo estekak

* «Ruta Jugatxi», Zuiako Udalaren webgunea.
* Datuak: Q12261101
* Multimedia: Ermita de Nuestra Señora de Jugachi / Q12261101
# Jugenheim in Rheinhessen

Jugenheim in Rheinhessen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Mainz-Bingen (barrutia)|Mainz-Bingen]] barrutian. 2014an 1.564 biztanle zituen 6,17 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q656255
* Multimedia: Jugenheim in Rheinhessen / Q656255
# Juggernaut (1974ko filma)

Juggernaut, 1974ko Richard Lester estatubatuarrak zuzendutako suspensezko film bat da. Richard Harris, Omar Sharif, Freddie Jones, David Hemmings, Anthony Hopkins, Shirley Knight eta Ian Holm aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Britannic luxuzko trasatlantikoa 1.200 bidaiari dituela itsas bidaia bat egiten ari da, Juggernaut deritzon norbaiten telefono dei jaso eta ontziko kapitainari bertan hainbat lehergailu ezkutuan ipini dituela aipatzen dionean. Mehatxuaren berri poliziak jakinik, Anthony Fallon (Richard Harris) tenientea buru duen lehergailu aditu talde bat paratxutean ontzira jauzi egin eta berandu izan baina lehen lehergailuak topatu eta desaktibatzen saiatuko da.

## Aktoreak

* Richard Harris: Anthony Fallon teniente komandantea
* Omar Sharif: Alex Brunel kapitaina
* David Hemmings: Charlie Braddock
* Anthony Hopkins: John McLeod superintentendea
* Shirley Knight: Barbara Bannister
* Ian Holm: Nicholas Porter
* Clifton James: Corrigan
* Roy Kinnear: Curtain
* Caroline Mortimer: Susan McLeod
* Mark Burns: Hollingsworth
* John Stride: Hughes
* Freddie Jones: Sidney Buckland/Juggernaut
* Julian Glover: Marder komandantea
* Cyril Cusack: O'Neil (krediturik gabe)
* Michael Hordern: Baker (krediturik gabe)
* Jack Watson: Mallicent ingeniari burua
* Roshan Seth: Azad
* Kenneth Colley: Brown detektibea
* Kenneth Cope: Bridgeman
* John Bindon: Driscoll
* Ben Aris: Ibiltaria
* Tom Chadbon: Juggernauten kontaktua
* Gareth Thomas: Liverpoolgo arotza
* Simon MacCorkindale: 1. morroia
* Andrew Bradford: Jim Hardy, 3. ofiziala
* Paul Antrim: Digby
* Adam Bridges: David McCleod
* Rebecca Bridge: Nancy McCleod
* Michael Egan: Fowlers jauna
* Freddie Fletcher: 2. irrati ofiziala
* Terence Hillyer: Menzies
* Barnaby Holme: Christopher Porter
* Kristine Howarth: Buckland andrea
* Victor Lucas: Detektibea
* Paul Luty: Harreragilea
* David Purcell: 1. detektibea
* Eric Mason: 2. detektibea
* Michael Melia: Nabigatzailea
* Doris Nolan: Corrigan andrea
* Colin Thatcher: Henning

## Kanpo loturak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
# Juggernaut (Marvel Comics)

Juggernaut, jaiotze izenez Cain Marko, DC Comics argitaletxearen komikietako superbilau bat da. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz X-men komiki liburuaren 12. zenbakian agertu zen (1965eko uztaila). X Irakaslaren anaiordea da.
Bere ahalmenak honakoak dira: gizakizgaindiko indarra eta erresistentzia; osatze azkarraren faktorea; behin mugimenduan dela geldiezina izateko gaitasuna; bere inguruan indar eremua sor dezake; funtzionalki hilezkorra da.

## Zinema

Zineman Vinnie Jones eta Ryan Reynolds (mugimenduak eta ahota) aktoreek antzeztu dute.
* X-Men: The Last Stand (2006)
* Deadpool 2 (2018)
* Datuak: Q841372
# Juez y parte

"Juez y parte" Joaquin Sabina abeslari espainiarrak bakarka grabatutako laugarren diskoa da, 1985ean argitaratua.

## Abestiak

* "Whisky sin soda"
* "Cuando era joven"
* "Ciudadano cero"
* "El joven aprendiz de pintor"
* "Rebajas de enero"
* "Kung-Fu"
* "Balada de Tolito"
* "Incompatibilidad de caracteres"
* "Princesa"
* "Quédate a dormir"

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4887853
# Jugalez

Jugalez Arabako hego-mendebaldean dagoen ibaia da, San Leon (Toloño) mendiaren inguruan sortutakoa eta mendebalderantz abiatzen dena, Santa Cruz del Fierro (Berantevilla) herrian Ebron isuriz.
Ibilbidean Lagran, Urizaharra eta Zanbrana udalerriak zeharkatzen ditu.

## Izena

Gaur egungo kartografietan nahiz argitalpen geografikoetan, ohikoa da Inglares ibai izena aurkitzea. Dokumentazioa arakatuz gero, ordea, Yuglares, Yugalez eta antzeko aldaerak aurkitzen dira ibai hori izendatzeko. Itxura guztien arabera, bigarren letra u > n aldatzea, akats tipografiko baten ondorioz helduko zen gugana, betiere XX. mendean. Aldaketa hori saihestuta, Zanbranan bizirik dirau oraindik Jubalez izenak, aipatu lekukotza horren oinordeko. Euskaltzaindiak ontzat hartu du izen jatorra berreskuratzen saiatzea, g > b aldaketan atzera eginez bada ere, eta Jugalez era arautu du ibai horren euskara batuko izentzat.

## Ibaiadarrak

San Baules, Aranbaltza, Niguaran, Santiama, San Vicente, Los Loros, Artikuatxa, Salsipuedes, Molina eta Mina.

## Erreferentziak

* 1 2 Euskaltzaindia: 166. araua: Euskal Herriko ibaiak.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Informazio zehatza
* Datuak: Q12261102
* Multimedia: Jugalez River / Q12261102
# Jorge de Montemayor

Jorge de Montemor (Montemor-o-Velho, 1520 aldean - Piemonte, 1561eko otsailaren 26), gaztelaniaz Jorge de Montemayor, portugaldar idazlea izan zen, artzain eleberriaren sortzailea. Gaztelaniaz idatzi zuen beti.
Espainiako zenbait hiritan bizi izan zen, Filipe II.aren soldadu baitzen. Flandrian eta Ingalaterran egon zen, eta Piemonten hil zuten, emakume baten amodioarengatik borrokan. Los siete libros de la Diana (1558) da Montemayorren eleberri nagusia. Olerkiak, 1554an bildu zituen Cancionero liburuan. Eragin handia izan zuen geroko espainiar idazle batzuengan, Cervantesengan, esaterako.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q317200
* Multimedia: Jorge de Montemayor / Q317200
# Jorgjia Filçe-Truja

Jorgjia Filçe-Truja (Korce, 1907ko urtarrilaren 20a, Tirana, 1994ko ekainaren 22a) Albaniako sopranoa izan zen. Albaniako musika lirikoaren ikonoetako bat izan zen. Albaniar Arteen Unibertsitatearen sorreraren bultzatzaile nagusietako bat, eta 1946tik aurrerako Albania komunista, lehen mailako eragile kulturala.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Koço, Eno. (2004). Albanian Urban Lyric Song in the 1930s. Scarecrow Press ISBN 978-0-8108-4890-0. (Noiz kontsultatua: 2021-07-22).
* Datuak: Q11728281
* Multimedia: Jorgjia Filçe-Truja / Q11728281
# Joris-Karl Huysmans

Charles-Marie-Georges Huysmans, ezagunagoa Joris-Karl Huysmans izengoitiaz (Paris, 1848ko otsailaren 5a - ibidem, 1907ko maiatzaren 12a) frantziar eleberrigile eta arte kritikaria izan zen. Aita holandarra zen eta ama frantsesa. Funtzionario izan zen 32 urtez, literaturatik bizi ahal izan zen arte. Frantsesaren erabilera idiosinkrasikoa, hiztegi zabala, deskribapenak, satira eta erudizioa ditu ezaugarri. 1884ko À rebours eleberriak dekadentismoarekin lotu zuen eta 1898ko La cathédrale eleberriak ospea eman zion. Hasierako ezkortasunetik katolizismora bihurtu zen.

## Lanak

* Le drageoir aux épices (1874)
* Marthe (1876)
* Les Soeurs Vatard (1879)
* Sac au dos (1880)
* Croquis Parisiens (1880)
* En ménage (1881)
* Pierrot sceptique (Léon Henniquerekin)
* À vau-l'eau (1882)
* L'art moderne (1883)
* À rebours (1884)
* En rade (1887)
* Un Dilemme (1887)
* Certains (1889)
* La bièvre (1890)
* Là-bas (1891)
* En route (1895)
* La cathédrale (eleberria) (1898)
* La Bièvre et Saint-Séverin (1898)
* La magie en Poitou. Gilles de Rais. (1899)
* La Bièvre; Les Gobelins; Saint-Séverin (1901)
* Sainte Lydwine de Schiedam (1901)
* De Tout (1902)
* Esquisse biographique sur Don Bosco (1902)
* L'Oblat (1903)
* Trois Primitifs (1905)
* Le Quartier Notre-Dame (1905)
* Les foules de Lourdes (1906)
* Trois Églises et trois Primitifs (1908)
Egungo argitaraldiak :
* Écrits sur l’art (1867-1905), Patrice Locmant-en edizioa, Paris, Éditions Bartillat, 2006.
* À Paris, Patrice Locmant-en edizioa, Paris, Éditions Bartillat, 2005.
* Les Églises de Paris, Patrice Locmant-en edizioa, Paris, Éditions de Paris, 2005.
* Le Drageoir aux épices, Patrice Locmant-en edizioa, Paris, Honoré Champion, 2003.
* Datuak: Q210798
* Multimedia: Joris-Karl Huysmans / Q210798
# Joris Daudet

Joris Daudet (Saintes, 1991ko otsailaren 12a) frantziar txirrindularia da BMX modalitatean aritzen dena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen.

## Ibilbidea

2011n lortu zuen aurreneko aldiz Munduko txapelduna izatea, Kopenhagen hain zuzen ere. Ordutik ia ekitaldi guztietan izan da podiumean.
2012, 2016 eta 2020ko Olinpiar Jokoetan parte hartu ondoren 2024ko Parisko Jokoetan lortu zuen podiumera iristea, BMX lasterketa kategorian, eta txapeldun olinpikoa izan zen.

## Nazioarteko domina taula

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2024 | Paris ( Frantzia | 01 ! | BMX lasterketa |
| Munduko Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2010 | Pietermaritzburg ( Hegoafrika) | 03 ! | BMX lasterketa |
| 2011 | Kopenhage ( Danimarka) | 01 ! | BMX lasterketa |
| 2012 | Birmingham ( Erresuma Batua) | 02 ! | BMX lasterketa |
| 2013 | Auckland ( Zeelanda Berria) | 02 ! | BMX erlojupekoa |
| 2014 | Rotterdam ( Herbehereak) | 03 ! | BMX erlojupekoa |
| 2015 | Heusden-Zolder ( Belgika) | 01 ! | BMX erlojupekoa |
| 2016 | Medellín ( Kolonbia) | 01 ! | BMX erlojupekoa |
| 2017 | Rock Hill (Hego Carolina) ( AEB) | 03 ! | BMX erlojupekoa |
| 2018 | Baku ( Azerbaijan) | 02 ! | BMX lasterketa |
| 2022 | Nantes ( Frantzia) | 03 ! | BMX lasterketa |
| 2023 | Glasgow ( Eskozia) | 03 ! | BMX lasterketa |
| 2024 | Rock Hill (Hego Carolina) ( AEB) | 01 ! | BMX lasterketa |

## Erreferentziak

* 1 2 (Frantsesez) «Joris Daudet : "Ça m'a tout de suite plu", le médaillé d'or aux JO de Paris 2024 raconte ses débuts en BMX - France Bleu» ici par France Bleu et France 3 2024-08-06 (Noiz kontsultatua: 2024-08-24).

## Kanpo estekak

* UCI BMX Erakundeko fitxa
* Datuak: Q3183914
* Multimedia: Joris Daudet / Q3183914
# Joris Ivens

Joris Ivens (Nimega, 1898ko azaroaren 18a - Paris, 1989ko ekainaren 28a) Herbehereetako film-zuzendaria izan zen. Dokumentalak egin zituen batez ere. Langileak lanean erakusten zituen bere filmetan. Izadiaren kontrako haien borroka iraunkorra eta gizartearen zapalkuntza ziren Ivensen lanen gai nagusiak. Film aipagarrienak: Zuiderzee (Herbehereak, 1930-1934); Komsomol (SESB, 1932); The Four Hundred Million (Txina, 1939); Our Russian Front (Estatu Batuak, 1941); The First Years (Indonesia, 1948); Carnet de viaje-Pueblo en armas (Kuba, 1960).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q238616
* Multimedia: Joris Ivens / Q238616
# Jorhat barrutia

Jorhat barrutia Indiako barruti bat da, Upper Assamn, Assam estatuan. 1.092.256 biztanle ditu 2.852 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Lakhimpur barrutia

## Ikus, gainera

* Assam

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42611
* Multimedia: Jorhat district / Q42611
# Jeronimo Pragakoa

Jeronimo Pragakoa (txekieraz: Jeroným Pražský; Praga, 1379 – Konstantza, 1416ko maiatzaren 30a) txekiar filosofo, teologo eta erreformaren lehen aitzindarietako bat izan zen Erdialdeko Europan izan zen. Jan Husen laguna izan zen eta John Wyclifen dotrina defenditu zuen. Konstantzako kontzilioak hiltzera kondenatu eta erre zuten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/09/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q434550
* Multimedia: Jeroným Pražský / Q434550
# Jerpoint abadia

Jerpoint abadia, Kilkennyko konderrian, Thomastown herritik 2'5 kilometrotara dagoen monasterioa da. Irlandako monumentu nazionala da.

## Historia

Ossoryko Erresumako Donogh O'Donoghoe Mac Gilla Patraic erregeak eraiki zuen 1180 urtean Zistertar Ordenako apaizak bertara ekarri zituelarik. Monasterioak garapen handia izan zuen Henrike VIII.a Ingalaterrakoak monasterio guztien disoluzioa agindu zuen arte. 1541ean Ormondeko 9. kondea zen James Butlerrek eskuratu zuen. Monasterioaren inguruan Newtown Jerpoint herrixka sortu zen.
1880an Irlandako monumentu nazional izendatu zuten. Gaur egun monasterioaren aztarnak baino ez dira gelditzen, hala ere inguruko familia handien hilobi ugari daude. Bertakoek diote San Nikolas Barikoaren hilobia ere badagoela bertan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1687774
* Multimedia: Jerpoint Abbey / Q1687774
# Jeronimo Mendieta

Jeronimo Mendieta (Gasteiz, 1525 – Mexiko Hiria, 1604ko maiatzaren 9a), elizgizon eta historialari arabarra izan zen.

## Biografia

Hogei urte zituela, 1545an, frantziskotar bihurtu zen. 1554an Mexikora, orduko Espainia Berrira, bidali zuten ebanjelizatzeko zereginarekin. 1570ean etxera itzuli zen eta hiru urte geroago berriro joan zen Mexikorantz.

## Bibliografia

Liburu bakarra idatzi zuen Historia eclesiástica indiana izenekoa, Mexikon 1570 eta 1597 artean egina. Liburu honetan, Mendietak Karibe eta Mexikoren lehendabiziko ebanjelizazioa azaltzen du ikuspuntu idiliko eta etnozentriko batetik eta, baita, bertoko hirien egoera kulturala ere.
Liburua argitaratu zenerako hiru mende pasa ziren, baina edukia ezaguna zen, batez ere frai Joan de Torquemadak zenbait kapitulu editatu zituelako.
Mendieta bere liburuan oso kritikoa da konkistaren ibilbidea ikusita, berarentzat ebanjelizazioa aberastasuna baino askoz ere inportanteagoa zelako. Horrela Frantzisko Asiskoaren ikasgaiak jarraitu zituen. Kritika hauek erregearen gustukoak ez zirenez, liburua gordetzea eragin zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) González, Luis González y. (1996). Jerónimo de Mendieta: vida, pasión y mensaje de un indigenista apocalíptico. El Colegio de Michoacán A.C. ISBN 978-968-6959-40-6. (Noiz kontsultatua: 2022-01-04).
* ↑ «Jerónimo de Mendieta | Real Academia de la Historia» dbe.rah.es (Noiz kontsultatua: 2022-01-04).

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) Historia eclesiástica indiana liburuaren testu osoa
* (Ingelesez) Jeronimo Mendietaren biografia newadvent.org web guneko entziklopedia katolikoan
* Datuak: Q1381268
# Jeronimo Xabierkoa

Jeronimo Xabierkoa, bataioko izen-deiturez Jeronimo Ezpeleta Goñi (Beire, 1549 – Goa, 1617ko ekainaren 27a) nafar apaiz jesuita izan zen. Alcaláko Unibertsitatean ikasi ondoren, 1575ean apaiz bilakatu zen. 1581ean Goara bidali zuten misiolari eta Akbar eta Jahangir gorte mogolean izan zen.
* Datuak: Q3191088
* Multimedia: Jerome Xavier / Q3191088
# Jerrald Goldsmith

Jerrald Goldsmith (izengoitia: Jerry Goldsmith ; Los Angeles, Kalifornia, 1929ko otsailaren 10a - Beverly Hills, Kalifornia, 2004ko uztailaren 21a) estatubatuar musikagilea izan zen.
Musikarako zaletasun handiko familia batean sortu zen, eta zaletasun horrek bultzaturik, beren semeari musikako eskolak emateko maisurik onenak bilatu zituzten gurasoek. Jakob Gimpel maisuarekin ikasi zuen pianoa, eta konposizioa Mario Castelnuovo Tedescorekin, Goldsmithen belaunaldiko John Williams soinu-banden egilearen maisu izan zenarekin. Goldsmith gaztetatik izan zen zinemazalea, eta zinemarako musika idaztea zen bere helburu nagusietakoa. Horretan ere laguntza handia eman zion familiak, eta hari esker matrikulatu ahal izan zen Kalifornia Hegoaldeko Unibertsitatean. Miklos Rozsaren eskolak hartu zituen, eta harekin ikasi zituen soinu-banden konposizioaren oinarriak. 1955. urtean CBS etxearentzat hasi zen lanean, eta Climax eta Gunsmoke telebistako sailetako musika idatzi zuen. Harrezkero, etengabe jardun zuen lanean, telebistarako, batez ere, eta Perry Mason (1957), Errealitatearen mugetan (1960), Kildare doktorea (1961) eta Zigorra (1961) sailekin lorturiko ospeari esker hasi zen Hollywooden lanean. Ezin konta ahala lan egin zituen, baina Tximinoen planeta zientzia-fikzioko filmak eman zion lehenengoz ospea; oso musika originala da, perkusio eta haize harrigarriekikoa. 1974. urtean azaldu zen bere lan nagusietako bat, Chinatown, eta Oscar saria lortu zuen handik bi urtera Iragarpena filmeko partitura beldurgarriarekin. Goldsmithek era guztietako joera eta argumentuei egokituriko musika idazteko dohain aparta erakutsi zuen bere karreran zehar. Horrela, 1978an, esaterako, elkarren oso bestelako bi maisulan idatzi zituen, Brasilgo haurrak (1978), musika dotore eta erakargarria, eta Alien, zortzigarren bidaria (1978) filmeko musika misteriotsu beldurgarria, eta berdin-berdin idatzi zitzakeen musika liluragarriak (Legend, 1985) nola indar biziko martxak (Rambo: First Blood Part II, 1984). 1990eko hamarkadan egindako lanen artean, Oinarrizko sena (1992) da ezagunenetakoa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q235077
* Multimedia: Jerry Goldsmith / Q235077
# Jeronimo Uztaritz

Jeronimo Uztaritz Hermiaga (Doneztebe, 1670 – Madril, 1732) nafar militar, ekonomista eta politikaria izan zen. Theórica y práctica de Comercio y de Marina (1724) idatzi zuen, XVIII. mendeko ekonomia liburu garrantzitsuenetako bat.

## Biografia

Jeronimo Uztaritz Donezteben jaio zen, 1670ean. 15 urterekin Madrilera joan zen karrera militarra egitera. Ondoko urtean Bruselako Errege Akademian sartu zen. Flandrian Bederatzi Urteko Gerran borrokatu zen, infanteria kapitaina izatera iritsiz. 1698tik aurrera Flandriako espainiar armadaren idazkaria izan zen, Bedmargo markesaren agindupean. Markesak, Siziliako erregeorde bilakatu zenean (1705), Estatu eta Gerra Idazkari izendatu zuen. 1706an Filipe V.ak Santiago Ordeneko zaldun izendatu zuen.
1707an Madrilera itzuli eta hainbat kargu izan zituen Filipe V.aren administrazioan. Gerra eta Itsas-armada bulegoan aritu zen lehenik. Ondoren, besteak beste, Indietako kontseiluko Merkataritza eta Moneta Errege Juntako, Milioien Aretoko eta Tabakoaren Errege Juntako idazkaria izan zen. Merkataritza Juntako idazkaria (1727) eta Merkataritza eta Moneta Juntako ministroa (1730) ere izan zen. Eragin handia izan zuen Filipe V.a erregearen agintaldiko politika ekonomikoan.

## Pentsaera

Uztaritz bat zetorren Frantziako Finantza ministro Colberten doktrina ekonomikoekin. Espainiako kanpo merkataritzaren monopolioa, abantaila handiak zituzten konpainia pribatuen esku utzi izana ez zitzaion egokia iruditzen. Aitzitik, manufaktura industria sustatzea proposatu zuen, bai barne merkatua hornitzeko, bai kanpo merkatuan lehiatzeko. Horrekin batera zerga sistema aldatu beharko zen, espainiar produktuen zergak arinduz eta inportazioko salgaiei muga-zerga handiak ezarriz. Itsas armada eta merkataritza ontzidia indartsuak izatea beharrezko jotzen zuen.

## Lanak

Bere idazlan nagusia Theórica y práctica de Comercio y de Marina (1724) da. Lehenbiziko argitalpenak oso zabalkunde txikia izan zuen, baina, 1742an, bigarren aldiz argitaratu zenetik prestigio handia lortuz joan zen. Esate baterako Feijoo eta Voltaireren mirespena izan zuen. Adam Smithek jaso zuen bere lanaren berri. Luze gabe itzulpenak argitaratzen hasi ziren: ingelesezkoa (Londres, 1751), frantsesezkoak (Paris eta Hanburgo, 1753) eta italierazkoa zenbait urte geroago.

## Erreferentziak

* 1 2 Biografias y vidas: Jerónimo de Uztáriz
* 1 2 Auñamendi: Gerónimo de Uztariz Hermiaga
* ↑ Gran Enciclopedia Navarra: Uztáriz Hermiaga, Gerónimo
* ↑ Arantzabal, Oskar. (D.L. 2014). Azpilkueta, ekonomiaren aitzindari. Pamiela ISBN 978-84-7681-821-3. PMC 890273646. (Noiz kontsultatua: 2022-12-25).

## Kanpo estekak

* Harluxet: Uztariz, Jeronimo
* Datuak: Q4639752
* Multimedia: Geronymo de Ustariz / Q4639752
# John Hoppner

John Hoppner (Londres, 1758ko apirilaren 4a - ibidem, 1810eko urtarrilaren 23a) ingeles margolaria izan zen.
Londresen jaio zen, alemaniar gurasoen eskutik, eta txikitatik jaso zuen Jurgi III.a Erresuma Batukoa erregearen zaindaritza. Errege kaperako koruan hasi zen kantari, baina 1785ean Royal Academyn sartu zen artea ikastera.
Paisaiak margotzen hasi zen, baina laster aldatu zen etekin handieneko erretratu-margolaritzara. Thomas Lawrenceren lehiakide nagusia izan zen. Bere margolanek Joshua Reynoldsen eragin handia erakusten dute.

## Iruditegia

* Dr. Matthias Hoffman, Province House (Nova Scotia)
* Lord Nelson
* Neska untxiarekin, 1800, Städelsches Kunstinstitut
* Georgiana St Leger eta semea (Pascoe St Leger Grenfell) c. 1800
* Frankland ahizpak, 1795
* Miss Mary Linwood, c. 1800, John Hoppner V&A Museum no. 1439-1874

## Kanpo estekak

* Datuak: Q326066
* Multimedia: John Hoppner / Q326066