# Zohota

Zohota Arboti-Zohota udalerriko herriska bat da, Nafarroa Behereko Amikuze eskualdean. Herri honek 1842 arte aparteko udalerria osatu zuen.
Herritarrei "zohotar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 36 km daude.

## Izenaz

Aldaera okzitaniarrean oinarri izanda frantsesez Sussaute bihurtu zenak jasotako izen historiko goiztiar batzuk: Sansctus Martinus de Sosaute (1160), [Sosaute (1384an) Sossaute (Bearnoko Nabarrengosen 1405ean bildua) eta Susauta (1513ko Iruñeko idazki batean); euskaraz "Zozueta" aldaera ere erabili izan da. Beraz (gogoan izan "Susaeta" bezalako euskal abizenak) egun baliatzen dugun lekuizena jatorrikotik urrunduz joan izan da.

## Geografia
### Kokapena

Amiküze eskualdea historikoki zatituta zegoen hiru eremuetatik Biduze-haraindi izenekoan kokatuta dago; izenak adierazten duen gisan Biduze ibaiaren ekialdean dagoen zonaldeari deitzen zitzaion horrela. Herriaren mugak hauexek dira: hegoaldean Zilhekoa eta Arberatze, mendebaldean Zohazti, ipar eta ipar-mendebaldean Arboti udalburua, denak Amikuzen; ekialde osoan, ordea, Zuberoako herriak ditu mugakide: Ozaraine iparralderago eta Domintxaineri dagozkion lurrak hegoalderantz joz.

### Orografia

Altuera apaleko lurrak dia baina etengabeko gorabeherak daude. Paussasaceko mugarrirako bidean, herritik ipar-ekialera, 192 mko muino bat dago. Hala ere izenez ezagunena Zuberoako muga zati zabal batean markatzen duen Burgaintzi muino-katea da (altuena 161 m); eskualdeko (ikus Arboti) folklore-talde ospetsu bati izena ematen dio. Herria bera 100en bueltan dago.
Mendixken artean Biduzeren ibaiadarrak diren erreka batzuk pasatzen dira, aipagarriena herri honetan jaio den Xuhukoa (okzitanieraz Lauhirassa).

## Demografia

1350ean 11 etxe zeuden; 1695eko erroldak, ordea, 50 etxe zituela adierazten du.

## Errepideak

D 134 departamendu mailako errepidea Lauhiran abiatu, Arbotitik pasa, gero herritik eta segituz gero Donapaleutik Salbaterrara doan D 933rekin lotura egiten da, oraindik Zohotaren lurretan baina ia Zilhekoakoekin mugan.

## Historia
### Udalerri-aldaketak

1842 arte herri honek udalerri propioa izan zuen. Urte horretan Arbotirekin fusionatu zen; harrezkero Arboti-Zohotaren barruan dago.

## Eraikin historikoak

* Donejakueko elizak XVIII. mendeko erretaula dauka. Kondaira batek dio lamiek, beste leku batzuetan jaso bezala, langileek egunean zehar eraikitakoa gauean eraisten zutela.
* "Jauregia" izeneko etxe aipagarria dago, izenak adierazten duen gisan.

## Kultura

* Herri txikia izanik ere, 1833ko inkesta batean eskola zuela jasotzen da.
* Donejakue Bidearen adar batek herriaren lurrak zeharkatzen ditu; Ozarainetik Paussasaceko mugarrira abiatzen da, hor garai bateko Nafarroako erresuma (Arboti eta Zohota), Zuberoa (Ozaraine) eta Bearno (Autile, okzitanieraz Autivièla) biltzen ziren.

## Ekonomia

Nekazaritza eta abeltzaintza izan dira herritar gehienen lanbideak.

## Ikus, gainera

* Arboti
* Arboti-Zohota
* Xuhukoa

## Erreferentziak

* ↑ Zohota Patxi Salaberriren "Nafarroa Behereko herrien izenak" lanean: 311/312. or.

## Kanpo estekak

* Zohotan abiapuntua duen ibilbidea Argian.
* Burgaintzi dantza taldearen webgunearen euskarazko bertsioa.
* Datuak: Q3505739