OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Maria Ximildegi

Maria Ximildegi (1588 – ?) zugarramurdiar emakumea izan zen, herriko sorginkeria prozesua eragin zuena.
Iparraldeko gurasoen alaba zen eta Zugarramurdin hazi zen. 1604an, hamasei urte zituela, aitarekin Ziburura joan zen. Han, neskame bezala lan egiten zuen eta Kattalin izeneko beste emakume gazte bat ezagutu zuen, norekin sorginkerian hasi eta harreman estua zuena. Akelarretara joan ahal izateko, Ximildegik Jainkoa eta Ama Birjina uko egin behar izan zituen. Sorginkeriari buruzko ezagutzak urte eta erdiz garatu zituen, eta azkenean Zugarramurdira itzuli zen 1608an, hogei urte zituenean.
Ximildeguik Lapurdin igarotako denboran sorgin-maistra bihurtu zela kontatu zuen, erratzetan hegan eta deabruarentzat dantzan aritutakoa. Orduan, akelarretara joan zen, kobazuloetan edabeak eginez eta substantzia psikotropikoak hartuz. Hala ere, azkenean damutu egin zen eta beste sorgin batzuk salatu zituen Urdazubiko abadearen aurrean. Horrek Logroñoko inkisizioaren etorrera eragin zuen 1609ko abenduaren hasieran, Alonso Salazar Frías prozesuaren inkisidore nagusienetako bat izanik.
Ximildegik sorginkeriaz akusatu zituen pertsonen artean, 22 urteko Maria Jauretegia eta Estebania Nabarkorena daude, baita beste hamar lagun ere; guztira, lau emakume, sei gizon eta bi haur.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Aranzadi, Juan. (2012-3-7). Milenarismo vasco: Edad de Oro, etnia y nativismo. Penguin Random House Grupo Editorial España ISBN 9788430615810..
* ↑ (Ingelesez) McAuliffe, Mary; Tiernan, Sonja. (2009-3-26). Tribades, Tommies and Transgressives; History of Sexualities. I Cambridge Scholars Publishing ISBN 9781443807883..
* ↑ (Ingelesez) Henningsen, Gustav. (2004). The Salazar Documents: Insquisitor Alonso de Salazar Frías and Others on the Basque Witch Persecution. BRILL ISBN 9004131868..
* ↑ (Gaztelaniaz) Sanz Lallana, Pedro. El resplandor de las hogueras. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «Zugarramurdi, la última y fraudulenta matanza de brujas de la Inquisición Española» ABC 2016-11-02.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42566832
# Maria Xurotxkina

Mariya Vladimirovna Xurotxkina, errusieraz Мария Владимировна Шурочкина, (Mosku (Errusia), 1995eko ekainaren 30a) igeriketa sinkronizatuan aritzen den kirolari errusiarra da.

## Olinpiar Jokoak

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezko domina eskuratu zuen Errusiako taldearekin,Txinako taldearen (zilarrezkoa) eta Japoniakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz. Hauek osatzen zuten taldea: Natalia Istxenko, Svetlana Romaxina, Aleksandra Patskevitx, Alla Xixkina, Elena Prokofieva, Helena Topilina, Maria Xurotxkina, Svetlana Kolesnitxenko eta Vlada Txigiriova-k.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezkoa lortu zuen, oraingoan, ROCen taldea ordezkatzen, Txinako taldearen (zilarrezkoa) eta Ukrainakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz. Hauek osatzen zuten taldea: Marina Goliadkina, Svetlana Romaxina, Aleksandra Patskevitx, Alla Xixkina, Polina Komar, Mariya Xurotxkina, Svetlana Kolesnitxenko eta Vlada Txigiriova-k. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 01 ! | Igeriketa sinkronizatua, emakumeak taldeka |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | Igeriketa sinkronizatua, emakumeak taldeka |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .
* ↑ «Vlada Txigiriova» olympedia.org 2021-10-28an begiratua. (Ingelesez)
* ↑ "Maria Xurotxkina" Olympics.com 2021-10-28an begiratua
* ↑ Igeriketa sinkronizatua, emakumeak taldeka, emaitzak 2016 olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ Igeriketa sinkronizatua,emakumeak taldeka, emaitzak 2020 olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14560946
* Multimedia: Maria Shurochkina / Q14560946
# Maria da Conceição

Maria da Conceição (Säo Paulo, Brasil, 1798an exekutatua), ustezko sorgin brasildarra izan zen.

## Biografia

Maria da Conceição emagina eta sendalari ezaguna zen, sendabelarrak oso ondo ezagutzen zituelako. Apaiz batekin, Aita Luisekin, gatazkan sartu zen, klase apalen artean sendabelarren bidezko herri-medikuntza aurka baitzegoen apaiza.
Aitak Luisek heresia eta sorginkeria leporatu zizkion. Maria da Conceição sorginkeriaren aurkako Portugalgo legearen arabera epaitu zuten. San Benito komentutik gertu, Sao Paulo erdian, 1798an epaitu eta sutan erre zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Luiz Henrique Lima. ANG 553 – Mulheres bruxas, 2 de abril de 2009. Lima 1. The Witches in Brazil (en inglés)
* ↑ História do assassinato de mulheres acusadas de bruxaria. Conexão Mista. 2014. Consultado el 15 de enero de 2015.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20048212
# Marratxí

Marratxí Mallorca uharteko udalerria da, Raiguer eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 33.348 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Balear Uharteetako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q950940
* Multimedia: Marratxí / Q950940
# Marratxíko geltokia

2. linea (Palmako metroa) :
Marratxí Palmako metroaren geltokia da, Marratxí udalerrian kokatuta dagoena, carrer Marquès de Mondéjar eta carrer Comte Villardonpardo artean hain zuzen.
Geltokia 1875ko otsailaren 24an ireki zen, Serveis Ferroviaris de Mallorcako trenen geltoki berriaren inaugurazioarekin.

## Sarbideak

* Carrer Marquès de Mondéjar

## Historia

Geltokia 1875ko otsailaren 24an inauguratu zen, Serveis Ferroviaris de Mallorcako trenari.
2013ko martxoaren 13an, Palmako metroaren lineko nasak ireki zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Autobus geltoki berriak ia hamar milioi erabiltzaile hartuko ditu urtero» www.diariodemallorca.es (Noiz kontsultatua: 2020-08-27).

## Ikus, gainera

* Palmako metroa
* 2. linea (Palmako metroa)
* Serveis Ferroviaris de Mallorca
* 1. linea (Serveis Ferroviaris de Mallorca)
* 2. linea (Serveis Ferroviaris de Mallorca)
* 3. linea (Serveis Ferroviaris de Mallorca)

## Kanpo estekak

* Transports de les Illes Balears web gune ofiziala
* Datuak: Q8841029
# Marrazketa-mahai

Marrazketa-mahaia zurezko taula edo kontratxapatua (metalezkoa edo plastikozkoa ere) da, dimentsio ezberdinak izan ditzakeena, beti angeluzuzena, non marrazketa tekniko edo artistikoa egiteko paper-orri bat finkatzen den.

## Ikus, gainera

* Marrazketa-taula.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1164918
* Multimedia: Drawing boards / Q1164918
# Mike & Molly

Mike & Molly (euskaraz: «Mike eta Molly») AEBetako sitcom telesaila bat da. Mark Roberts ekoizleak sortu zuen, eta 2010eko irailaren 20tik 2016ko maiatzaren 16era arte CBS katean aireratu zen. Billy Gardell, Melissa McCarthy, Reno Wilson, Katy Mixon, Swoosie Kurtz, Nyambi Nyambi, Louis Mustillo, Rondi Reed, Cleo King eta David Anthony Higgins aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Chicago. Michael Biggs (Billy Gardell) polizia ofizial lodikote eta onbera bat da, Molly Flynn (Melissa McCarthy) ere gorpuzkera lodiko ikastetxe bateko irakaslea da, biak ere argaldu asmoz jale konpultsibo anonimoen talde batean elkar ezagutu eta bikote bitxi bat osatuko dute. Halere, beren lagun eta senideen esamesa, txantxa eta kritikei aurre egin beharko diete: tartean Miken laguna eta lankidea den Carl McMillan (Reno Wilson); Victoria (Katy Mixon), Mollyren ahizpa mehea; Joyce, Mollyren ama (Swoosie Kurtz); edota Samuel (Nyambi Nyambi) bi ofizialen senegaldar jatetxe gogokoeneko zerbitzaria.

## Aktoreak

* Billy Gardell: Michael "Mike" Biggs ofiziala
* Melissa McCarthy: Molly Flynn
* Reno Wilson: Carlton "Carl" McMillan ofiziala
* Katy Mixon: Victoria Flynn, Mollyren ahizpa
* Nyambi Nyambi: Samuel
* Swoosie Kurtz: Joyce Flynn, Mollyren ama
* Louis Mustillo: Vince, Mollyren amaren aita
* Cleo King: Rosetta "Nana" McMillan, Carlen amona

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1575230
# Mikalojus Konstantinas Čiurlionis

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (polonieraz: Mikołaj Konstanty Czurlanis; Senoji Varėna, Errusiar Inperioa, 1875eko irailaren 22a/irailaren 10a - Marki, Batzarreko Polonia, Errusiar Inperioa, 1911ko apirilaren 10a/martxoaren 28a) lituaniar margolari, musikagile eta idazlea izan zen.
Sinbolismoari eta art nouveauari lagundu zien eta fin de siècle garaiaren adierazgarri izan zen. Europako arte abstraktuaren aitzindaritzat jo izan da. Bere bizitza laburrean 400 musika lan inguru konposatu zituen, 300 margolan inguru eta literatur lan eta olerki asko egin zituen. Bere lanek eragin sakona izan dute Lituaniako kultura modernoan.
Čiurlionisen familiak polonieraz hitz egiten zuen eta Mikolajus 1907an hasi zen lituaniera ikasten. Musika ikasi zuen Polonian eta hainbat instrumentu jotzen ikasi zuen. 1894tik 1899ra piano eta konposizio ikasketak egin zituen Varsoviako kontserbatorioan eta ikasketak Leipzigeko kontserbatorioan zabaldu zituen 1911tik 1912ra.
1902an Varsoviara itzuli zen eta 1904tik 1906ra marrazketa ikasi zuen Arte Ederretako Eskolan. Kazimierz Stabrowski irakasleak sartu zuen teosofian. 1905eko Errusiako Iraultzatik, Čiurlionis lituaniar lituaniar gisa identifikatu zen.
1907an bere neskalaguna ezagutu zuenetik, Sofija Kymantaitla lituanieraz hobeto hitz egiten ikasi zuen. 1909an San Petersburgora joan eta bere margolanak erakutsi zituen. Urte horretan ospitaleratu zuten depresio baten ondorioz, eta hurrengo urtean hil zen pneumonia baten ondorioz.

## Musika-lan batzuk

* Nocturne in C-sharp minor
* Prelude in B-flat minor
* Prelude in F-sharp major
* Nocturne in F minor
* Impromptu in F-sharp minor
* String Quartet in C minor
* Prelude in A major
* Prelude in D flat major
* Fugue in B minor
* Karalaitės kelionė: Pasaka (Printzesaren bidaia: maitagarrien ipuina)
* Seven fugues for organ (Fugue in G minor)
* Folk songs for choir
* De Profundis, for choir and orchestra
* Miške (Basoan), symphonic poem for orchestra (hil ondoren)
* Jūra (Itsasoa), symphonic poem for orchestra (hil ondoren)

## Iruditegia

* Hodeia itsasontzia (1906)
* Andante - IV (1908)
* Itsasertzeko itsaslabarra (1905)
* Zubiak (1904)
* Aingerua (1908)
* Piramideak (1908)
* Munduaren sorrera - II (1905–06)
* Munduaren sorrera - III (1905–06)
* Munduaren sorrera - V (1905)
* Munduaren sorrera - VI (1905–06)
* Munduaren sorrera - VII (1905–06)
* Munduaren sorrera - XII (1906-1907
* Sonata - II (1907)
* Itsasoko sonata. Finale (1908)
* Finale - III (1908)
* Maitagarrien ipuina - I (1907)
* Maitagarrien ipuina - III (1907)
* Basoa (1907)
* Iragana (1907)
* Zodiakoaren zirkulua - Aries (1907)
* Goizeko fantasia (1904)
* Adiskidetasunaren oparia (1906)
* Paradisua (1909)
* Arratsaldea (1907)
* Landa hilerria (1909)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q297137
* Multimedia: Mikalojus Konstantinas Čiurlionis / Q297137
# Mikawa Badia

Mikawa Badia (japonieraz: 三河湾, Mikawa-wan) Japoniako Honshu uhartearen erdialdean dagoen Aichi prefeturan kokaturiko badia da.

## Geografia

Chita (ekialdean) eta Atsumi (hegoaldean) penintsulek mugatzen dute badia. 604 km²-ko azalera dauka.

### Uharteak

* Shino
* Himaka
* Saku
* Take
* Kaji
* Butsu
* Mikawa uharte handia
* Mikawa uharte txikia

### Ibaiak

* Toyogawa
* Yahagigawa
* Sakaigawa
* Sanagawa

## Hiriak

Inguruan hainbat hiri handi daude:
* Toyohashi (377.045 bizt.)
* Nishio (165.796 bizt.)
* Toyokawa (161.595 bizt.)

## Kutsadura

Urak azalekoak izanik eta badia bera ere nahiko itxia denez kutsaduraren aurkako neurriak hartzen hasi dira.

## Parke Naturala

Mikawa Badiako Parke Kuasi-Nazionalak Chita eta Atsumi penintsulen itsasertzak eta badia barneko uharteak hartzen ditu. 1958ko apirilaren 10ean eratu zen badiako naturguneak babesteko helburuarekin. 94'4 km²-ko azalera dauka.

## Iruditegia

* Badiaren ikuspegia Ōyama menditik.
* Irago lurmuturra.
* Himaka uhartea.
* Mikawa uharte handia.
* Miyaji mendia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1154346
* Multimedia: Mikawa Bay / Q1154346
# Mikaël Etcheverria

Mikaël Etcheverria (Baiona, 1982ko ekainaren 1a) lapurtar errugbilari ohia da, Aviron Bayonnais eta Biarritz Olympique taldean atzelari postuan jokatu zuena eta miarriztarrekin bi Liga irabazi zituena.

## Biografia

Baionan jaio zen eta errugbian jokatzen Kanbon hasi bazen ere Aviron Bayonnais taldeko harrobian formatu zen. 2002an Biarritz Olympique taldera pasa zen eta bi Liga irabazi zituen, 2005ean eta 2006an. Ondoren Montaubanen eta Tarbesen jokatu zuen eta azken talde honetan erretiratu ondoren entrenatzaile lanetan aritu zen.
21 urtez azpiko Frantziako selekzioarekin jokatu zuen 2003an eta 2004an.

## Taldeak

| Taldea | Urteak |
| Aviron Bayonnais (Hendaia) | 1998-2002 |
| Biarritz Olympique (Miarritze) | 2002-2006 |
| US montalbanaise (Montauban) | 2006-2008 |
| Stado Tarbes Pyrénées (Tarbes) | 2008-2013 |

## Palmaresa

* Frantziako errugbi txapelketa (2): 2005, 2006

## Erreferentziak

* ↑ «BIARRITZ OLYMPIQUE PAYS BASQUE (B.O.P.B.) - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
* ↑ Christophe Penoignon. (2016). Tarbes et « Micka » chapitre trois. La Nouvelle République des Pyrénées.

## Kanpo loturak

* Datuak: Q3311771
# Mikalako itsasartea

Mikalako itsasartea (grezieraz: Στενό της Μυκάλης; turkieraz: Dilek Geçidi) Egeo itsasoko itsasarte bat da, Samos uhartea eta Anatoliako kostaldea bereizten dituena.
Tokirik estuenean 1,6 kilometroko zabalera besterik ez duenez, Samos asiar Turkiatik gertuen dagoen Egeoko uhartea da. Kontinentean dagoen Mikala mendiaren omenez du izena.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php nasa.gov

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6946834
* Multimedia: Mycale Strait / Q6946834
# Mikasaita

Mikasaita sulfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Mikasaita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Fe2(SO4)3}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Mikasaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3857343
* Multimedia: Mikasaite / Q3857343
# Mexikoko futbol selekzio nazionala

Mexikoko futbol selekzio nazionala kirol haren arloan herrialde hartako ordezkaria da. Ipar Amerikako selekziorik indartsuena da, CONCACAF Urrezko Kopa sei aldiz irabazteaz gain FIFA Konfederazio Kopa ere behin irabazia baitu. Gonbidatu gisa Amerika Kopan ere aritu izan da eta bi aldiz finalera iristea lortu du.

## Palmaresa
### Munduko Futbol Txapelketa

* final laurdenetan 1970ean eta 1986an

### FIFA Konfederazio Kopa

* Txapeldun (1): 1999

### Joko Olinpikoetako Futbol Txapelketa

* Txapeldun (1): 2012.
* Txapeldun orde (0)

### CONCACAF Txapelketak

* CONCACAF Futbol Txapelketa (3): 1965, 1971, 1977
* Ipar Amerikako Nazioen Kopa (3): 1947, 1949, 1991
* CONCACAF Urrezko Kopa (8): 1993, 1996, 1998, 2003, 2009, 2011, 2015, 2019

### Amerika Kopa

* Txapeldun (0):
* Txapeldun orde (2): 1993, 2001

## Ibilbidea

| Urtea | Munduko Txapelketa |
| 1930 | 13.a |
| 1934- 1938 | ez zen sailkatu |
| 1950 | 12.a |
| 1954 | 13.a |
| 1958 | 16.a |
| 1962 | 11.a |
| 1966 | 12.a |
| 1970 | 6.a |
| 1974 | ez zen sailkatu |
| 1978 | 16.a |
| 1982 | ez zen sailkatu |
| 1986 | 6.a |
| 1990 | zigortua |
| 1994 | 13.a |
| 1998 | 13.a |
| 2002 | 11.a |
| 2006 | 15.a |
| 2010 | 14.a |
| 2014 | 10.a |
| 2018 | 12.a |
| 2022 | |
| Urtea | FIFA Konfederazio Kopa |
| 1992 | ez zen aritu |
| 1995 | 3.a |
| 1997 | 5.a |
| 1999 | Txapelduna |
| 2001 | 8.a |
| 2003 | ez zen sailkatu |
| 2005 | 4.a |
| 2009 | ez zen sailkatu |
| 2013 | 6.a |
| 2017 | 4.a |

## Uniformea
### Historikoa

* 1930-1954 ||
* 1958-1982 ||
* 1983-tik ||
* 2019-2021 ||

### Irabazitako Txapelketa

* Konfederazio Kopa 1999 ||

### Azken urteak

* 2002 ||
* 2006 ||
* 2010 ||
* 2012 ||
* 2014 ||
* 2016 ||
* 2018 ||
* 2020 ||
* 2022 ||

## Jokalari aipagarrienak

2022ko azaroaren 22an eguneratua.

### Parte hartzeak

| | Jokalaria | Parte hartzeak | Urteak |
| 1 | Andrés Guardado | 178 | 2005- |
| 2 | Claudio Suárez | 177 | 1992–2006 |
| 3 | Rafael Márquez | 147 | 1997-2018 |
| 4 | Pável Pardo | 146 | 1996–2009 |
| 5 | Gerardo Torrado | 144 | 1999-2013 |
| 6 | Guillermo Ochoa | 132 | 2005- |
| 7 | Héctor Moreno | 129 | 2007- |
| | Jorge Campos | 129 | 1991–2004 |
| 9 | Carlos Salcido | 123 | 2004-2014 |
| 10 | Ramon Ramirez | 120 | 1991-2000 |

### Goleatzaileak

| | Jokalaria | Golak |
| 1 | Javier Hernández | 52 |
| 2 | Jared Borgetti | 46 |
| 3 | Cuauhtémoc Blanco | 38 |
| 4 | Luis Hernández | 35 |
| 5 | Carlos Hermosillo | 34 |
| 6 | Enrique Borja | 31 |
| 7 | Luis Roberto Alves | 30 |
| 8 | Raúl Jiménez | 29 |
| | Hugo Sánchez | 29 |
| 10 | Luis García | 28 |
| | Andrés Guardado | 28 |

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Mexikoko Federazioaren webgune ofiziala
* Datuak: Q164089
* Multimedia: Mexico national association football team / Q164089
# Mexikoko goi-lautada

Mexikoko goi-lautada (gaztelaniaz: Altiplanicie mexicana edo Mesa Central) herrialde horretako iparralde eta erdialdearen gehienetik zabaltzen den goi-ordoki aridoa da.
Mexikoko lurraldea menditsua da, baina alde handiak ditu toki batetik bestera. Bi mendilerrok zeharkatzen dute herrialdea ipar-hego, Ekialdeko Sierra Madre eta Mendebaldeko Sierra Madre, Estatu Batuetako Mendi Harritsuen jarraipena. Bi mendilerro horien artean goi-ordoki zabal bat dago, Mexikoko goi-lautada, lurraldearen hiru laurden hartzen dituena. Goi-ordoki horretara iristen diren ibai batzuen ura ez da itsasora iristen, hango sakonuneetan geratzen baita. 900-1.200 metroko garaiera du iparraldean, eta 2.000-2.700 metrokoa hegoaldean.

## Erreferentziak

* ↑ Ricketts, Taylor H., Eric Dinerstein, David M. Olson, Colby J. Loucks, et al.. (1999). Terrestrial Ecoregions of North America: a Conservation Assessment. Washington Hiria: Island Press.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1753873
* Multimedia: Mexican Plateau / Q1753873
# Mexikoko golkoa

Mexikoko golkoa (gaztelaniaz: Golfo de México; ingelesez: Gulf of Mexico) Ozeano Atlantikoan dagoen itsasoa da, Mexiko, AEB eta Kubako kostaldeek mugatua. 1.550.000 km²-ko hedadura du. Antilletako itsasoarekin batera Amerikako Mediterraneoa osatzen du. Hego-mendebalak Campecheko golkoa du izena.

## Geografia

Mexikoko golkoa obalo formako itsasoa da, Ipar Amerikako hego-ekialdean kokaturik dagoena. 1.800 km luze (ekialdetik mendebaldera) eta 1.300 kilometro zabal (iparraldetik hegoaldera) da, eta 1.550.000 kilometro koadroko eremua hartzen du. Batez beste 1.615 metro sakon da, baina Sigsbee sakonunean 4.384 metrora iristen da. Ipar-ekialde, iparralde eta ipar-mendebaldean Ameriketako Estatu Batuetako itsasaldea (Florida, Alabama, Misisipi, Louisiana eta Texas estatuak) du, hego-mendebalde eta hegoaldean Mexikokoa (Tamaulipas, Veracruz, Tabasco, Campeche, Yucatán eta Quintana Roo), eta hego-ekialdean Kubakoa.
Floridako itsasarteak Ozeano Atlantikoarekin lotzen du, eta Mexiko eta Kuba artean kokatuta dagoen Yucatángo kanalak Karibe itsasoarekin. Itsaso biek Amerikako Mediterraneoa deritzon itsasoa osatzen dute.
Mexikoko golkoko ura nahiko epela da, eta inguruko klimari eragiten dio. Itsasaldiak oso txikiak dira ozeanoarekin lotura txikia duelako.

## Ekonomia

Golkoa petrolioan oso aberatsa da. Arrantzari dagokionez, mihi arrainak, berdela, atuna, belarraina eta meroak dira aipagarrienak.

## Historia

Nahiz eta Kristobal Kolonek Amerika aurkitu, inoiz ez zen Mexikoko golkoraino heldu. Bertara iritsi zen lehenengo europarra, Ameriko Vespuzio izan zen, 1497an.
Aro Garaikidean azpimarratzekoa da 2010ean eremu honek jasandako hondamendi ekologikoa, Mexikoko golkoaren marea beltza hain zuzen ere, historia osoko larriena izan dena mundu osoan, petrolioaren industriari lotuta.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .
* ↑ Mexikoko golkoa Global.britannica.com
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Golkoko itsaslasterra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12630
* Multimedia: Gulf of Mexico / Q12630
# Mexikoko golkoaren marea beltza

Mexikoko golkoaren marea beltza itsaso aldean gertatutako eta petrolioaren industriarekin lotutako hondamendi ekologikoa izan da, historia eta mundu osoko larriena dena. Louisianako kostaldetik 65 bat kilometrora kokatutako "Deepwater Horizon" izeneko plataforman, Mexikoko golkoan, jazo zen ezbeharra 2010eko apirilaren 20an gertatutako leherketaren ondorioz. 11 langile hil ziren eta beste 17 zaurituta gelditu ziren, eta esan bezala itsasoko habitatetan eragindako kalteak izugarri handiak izan dira. Zabaldutako erregaiaren bolumena guztira ia 5.000.000 kupelarena izan da, Exxon Valdez petrolio-ontziak eragindakoa baino handiagoa. Abuztuan 4.600 hildako animalia baino gehiago jaso zituzten, horietatik 4.000 inguru hegaztiak zirelarik, 525 dortoka eta 72 izurde. Arrantzan eragindako kalteak ere oso altuak izan dira.
British Petroleum (BP) konpainia britainiarra plataformaren kudeatzailea da, eta sortutako hondamenaren ondorioak leuntzeko neurriak Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak hartu behar izan zituen.

## Ikus, gainera

* Marea beltza

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)"Restore the Gulf" gobernuko webgunea
* (Ingelesez)"Gulf of Mexico response", BPren webgunean
* Datuak: Q4735638
* Multimedia: Deepwater Horizon oil spill / Q4735638
# Mexikoko harana

Mexikoko harana (gaztelaniaz: Valle de México; nahuatlez: Tepētzallāntli Mēxihco) edo Anáhuaceko harana Mexikoko hego-erdialdean dagoen eskualde geografikoa da. Jatorriz Texcoco, Xochimilco eta Chalco aintzirak barnean izaten zituen sakonune endorreiko bat zen, inguruko mendizerrek betetzen zutena.
Erregeorderriaren garaian eta XVII. mendetik aurrera eskualdea lehortu eta urak Tula ibaiaren bidez atera zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ Imaz, Mireya. (1989). «Historia natural del valle de México» Ciencias 15: 15-21..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50647
* Multimedia: Valley of Mexico / Q50647
# Mexikoko gaztelania

Mexikoko gaztelania (gaztelaniaz: español mexicano) gaztelaniaren dialektoa da, Mexikon egiten dutena. Zenbait eskualdeko aldaera ditu iparraldeko, hegoaldeko, erdialdeko, kostaldeko edo Yucatango penintsulako eskualdeetan. Ingeles eta nahuatlaren eragina nabarmena da. XVI. mendean espainiar konkistaren ondorioz sortua, egun 103 milioi hiztun inguru ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Lope Blanch, Juan M.. (2004). Cuestiones de Filología Mexicana. ISBN 978-970-32-0976-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q616620
* Multimedia: Mexican Spanish / Q616620
# Milltown (Kerry konderria)

Milltown (irlanderaz Baile an Mhuilinn, "errotaren herria" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriaren erdialdean dagoen herri txiki bat da. Tralee eta Killarney udalerriak elkarlotzen dituen N70 errepidean dago, Killorglin udalerritik lau milia eskasera.
Bertan, Bushfield etxea izeneko eraikina dago. Herriak joko gaelikoetako Milltown/Castlemaine GAA Club izeneeko taldea du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3775678
* Multimedia: Milltown, County Kerry / Q3775678
# Milltown (Kildare konderria)

Milltown (irlanderaz: Baile an Mhuilinn) Irlandako udalerri bat da, Kildare konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 365 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6860066
* Multimedia: Milltown, County Kildare / Q6860066
# Milltown (New Jersey)

Milltown New Jerseyko borough bat da. Middlesex konderrian kokatua dago. 2010ean 6.893 biztanle zituen, 4,02 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Middlesex konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1086109
* Multimedia: Milltown, New Jersey / Q1086109
# Milltown (Cavan konderria)

Milltown (irlanderaz: Baile an Mhuilinn) Irlandako udalerri bat da, Cavan konderrian dagoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6860065
* Multimedia: Milltown, County Cavan / Q6860065
# Milltown (Dublin)

Milltown, irlanderaz: Baile an Mhuilinn, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen auzune bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2566830
* Multimedia: Milltown, Dublin / Q2566830