OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tō-ji

Tō-ji (japonieraz: 東寺, euskaraz: «ekialdeko tenplua») , Kyoton dagoen tenplu budista bat da, 1994ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuena.

## Historia

Ofizialki Kyō-ō-gokoku-ji (japonieraz: 教王護国寺) izena du, "Nazioaren defentsaren tenplua", honek erakusten du Nazioa babestea zuela helburu tenpluak. Kioto hiriburu bihurtu eta bi urtetara eraiki zuten. Hasiera batean Sai-ji tenplua (mendebaldeko tenplua) lagun izan zuen eta Shingon-in tenpluarekin batera urte luzetan Kioton egon ziren hiru tenplu budistak izan ziren. Gaur egun Tō-ji baino ez da iritsi.

## Tenplua

Tō-ji tenpluaren pagodak 54'8m-tako altuera dauka eta Japoniako egurrezko egitura garaiena da. Gaur egungo pagoda Edo Aroan berreraikitakoa da. Eraikinen artean hainbat eskultura budista ikus daitezke.

## Merkatuak

Hilero 21ean eta 25ean merkatu txikiak egiten dira eta lehenengo igandeetan antigoaleko merkatua egiten da.

## Iruditegia

* Bost solairutako pagoda.
* Yakushi Nyorai-ren irudia.
* Aintzinako eraikina.

## Ikus, gainera

* Aintzinako Kyotoko monumentu historikoak

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1046403
* Multimedia: Toji / Q1046403
# Tōdai-ji

Tōdai-ji (japonieraz: 東大寺, euskaraz: «Ekialdeko Tenplu Handia») , Naran dagoen tenplu budista nagusia da. Daibutsuden eraikinaren barnean munduko brontzeko Buda handienetako bat dago. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Aintzinako Narako monumentu historikoak izeneko multzoan.

## Historia

Shōmu enperadoreak Kinshōsen-ji (japonieraz: 金鐘山寺) tenplua eraiki zuen 728. urtean Motoi printzearen jaiotza ospatzeko baina urtebeteko adinarekin hil zen printzea. Garai hartan Japonian desastre eta izurrite ugari izan ziren eta Shōmu enperadoreak nazio guztian tenpluak eraikitzeko dekretua atera zuen 741ean. Kinshōsen-ji moldatu eta Yamato probintziako tenplu handiena bihurtu zuen izen berriarekin, Tōdai-ji.
15 metrotako garaiera duen Buda Handia egiteko 2.600.000 pertsonek egin zuten lan 745 urtean hasi eta 751ean bukatu zuten arte. Oduko tenpluak 100 metrotako garaiera zuten bi pagoda zituen, garai hartan Egiptoko piramideak baino ez ziren eraikuntza garaiagoak. Lurrikara batek bota zituen behera.
710 eta 784 urteen artean Nara Japoniako hiriburu izanik Tōdai-jik gainontzeko tenpluak kontrolatu zituen. Japoniako boterearen erdigunea ekialdera mugitzerakoan (Kamakura eta Edo) Tōdai-jiren gainbehera etorri zen.
Budaren eraikinak hainbat desastre natural jasan ditu eta sarritan berreraiki behar izan da. Gaur egun dakusaguna 1709koa da eta orijinalak zuen tamainaren 2/3-ekoa da gutxi gorabehera. Budak ere kalteak izan ditu lurrikaren erruz eta gaur egungo eskuak Momoyama Arokoak dira eta burua Edo Arokoa.

## Egitura

Daibutsuden eraikina da denetan ezagunena baina baditu denboran zehar gehitu zaizkion beste pabilioi batzuk ere, hala nola tenpluaren ateak, Hokke-dō eta Nigatsu-dō eraikinak eta hauetaz gain japoniar estiloko Isui-en lorategiak eta hainbat aintzira.
Buda Handiaren neurriak honako hauek dira:
* Altuera: 14'98 m
* Aurpegia: 5'33 m
* Begien luzera: 1'02 m
* Sudirra: 0'5 m
* Belarriak: 2'54 m
* Pisua: 500 tona.
Budaren inguruan beste irudi erraldoi batzuk ere badaude, Kokuzo eta Niyorin Kannon bosatsuak (izaki argiztatuak) eta Koumokuten eta Tamonten zeruko zaindariak. 1709an egindakoak dira. Aretoko zutabe batek oinarrian zuloa dauka eta japoniarrak bertatik pasatzen dira zorte ona izateko.

## Iruditegia

* Nandaimon atea (hegoaldean) XIII mendekoa.
* Tegaimon atea (VIII mendekoa).
* Hokke-dō (VIII mendekoa).
* Nigatsu-dō (XVII mendekoa).
* Daibutsu, Buda Handia.
* Brontzezko kanpaia.

## Ikus, gainera

* Aintzinako Narako monumentu historikoak

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q460367
* Multimedia: Tōdai-ji / Q460367
# Trasteleku

Trastelekua erabiltzen ez diten objektuak gordetzeko etxeetako espazioa da. Ganbara kontzeptuarekin gertutasun handia du baina trastegia ez dago ganbara bezala teilatu azpian, etxearen goialdean. Trastegia etxe barruko gela bat izan daiteke edo, baita ere, beste solairuan dagoen gela bat. Batzuetan, etxebizitza baten trasteleku guztiak elkarrekin egoten dira. Baita garajean ere egon daiteke. Gelak direnean oso txikiak izaten dira, leihorik gabekoak, ez-egokiak beste erabileretarakoak.
Gaur egun trastelekuak alokatzen dituzten enpresak sortu dira. Lantegi horiek erabiltzen ez diren objektuak gordetzeko tamaina desberdinetako espazioak eskaintzen dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0147637.xml

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13134146
# Trastevere

Trastevere Erroma hiriko alde historikoa (I municipioa) osatzen duten hogeita bi rionietan hamahirugarrena da.

## Izena eta armarria

Bere izena latinetik dator trans Tiberis, "Tiberren atzean". Bertako armarriak, atzealde gorri batean, urrezko lehoi buru bat darama, honen esanahia ezagutzen ez delarik. Trasteverek, iparraldean, XIV. rionearekin edo Borgorekin muga egiten du.

## Geografia

Tiber ibaiaren mendebaldeko ibarrean kokatua dago, Vatikano Hiriaren hegoaldera. Janikulo muinoaren azpian zabaltzen da auzoa.

## Historia

Erromatar Monarkiaren garaian (k.a. 753-509) etruriarrak bizi ziren ibaiaren ezkerraldean eta eskumaldeko erromatarrek Ripa Etrusca izena ("Etruriarren ibaiertza") deitu zioten eremuari. Erromatarrek ibaiaren beste aldea konkistatu zutenean ez zuten bertan bizitzeko interesik izan, helburua ibaiaren alde biak kontrolatzea zen soilik. Ibaia zeharkatzen zuten marinelek eta ekialdetik etorritako judu eta siriarrek populatu zuten eremua. K.a. I mendean Zesar Augusto enperadoreak hiria 14 rionetan banatu zuen eta ibaiaren ezkerraldeari Trans Tiberim izena eman zion.
Erdi Aroan kale estu eta bihurriek osatzen zuten Trastevere eta XV. mendean Sixto IV.ak kaleak adokinatu zituen. Honi esker gurdiak kaleetan pasa zitezkeen. Hala ere auzoak hiritik nahiko isolaturik egoten jarraitu zuen eta auzo kultur anitza izan arren identitate berezia garatu zuen. Auzotarrek Trasteverini ezizena hartu zuten.

## Gaur egun

Trasteverek bere izaera berezia mantentzen du sampietrini galtzadarriekin lauzatua, Erdi Aroko etxe herrikoiak nagusi direlarik. Bigarren Mundu Gerraren amaieran gune turistiko bihurtua, gauez, kaleak, italiarrez zein atzerritarrez beteak daude, dauden pub eta jatetxe ugariengatik. Ingeles hiztunen artean, John Cabot University bezala ere ezagutzen da, AEBetako unibertsitate pribatu bat, Ameriacan Academy en Roma bezala. Trasteveren, gainera, Espainiako Akademia ere dago, eta, beraz, zenbait naziotako bere bekadunen bizileku bezala ere balio du.

## Ondasun nabarmenak

* Santa Maria in Trastevere basilika
* Santa Cecilia in Trastevere basilika
* Villa Farnesina
* Palazzo Salviati
* Corsini jauregia (Erromako Lorategi Botanikoa bertan dago)
* Aurelianoren Harresian Porta San Pancrazio eta Porta Settimiana
* Propaganda Fide ikastetxea
* Regina Coeliko Gartzelak
* San Pietro in Montorio eliza (tradizioaren arabera, San Petri apostolua gurutziltzatua izan zen tokian).

## Iruditegia

* Santa Maria in Trastevere basilika.
* Santa Cecilia in Trastevere basilika.
* Villa Farnesina.
* Corsini jauregia.
* Fontana dell'Acqua Paola.
* San Pancrazio atea.
* Settimiana atea.
* Giuseppe Mazzini zubia.
* Erromako Lorategi Botanikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q914255
* Multimedia: Rione XIII - Trastevere / Q914255
# Trastuzumab

Trastuzumab minbizi mota batzuk tratatzeko erabiltzen den antigorputz monoklonala da. Zelula minbizidunetan dagoen HER2 antigenoari lotzen zaio, zelula gaizto horien ugalketa inhibituz (HER2 antigenoak zeregin garrantzitsua betetzen du zelulen ugalketa prozesuan). Herceptin izenarekin merkaturatzen da Euskal Herrian.
Trastuzumab eraginkorra da soilik HER2 antigenoa kopuru handietan duten zelula minbizidunen aurka. Zelula minbizidun horiei HER2 (+) deitzen zaie. Esaterako, hainbat bularreko minbizi HER2 (+) dira. Esan behar da HER2 genea dela HER2 antigenoa kodetzen duena (17. kromosoman dago gene hori), eta zelula minbizidunetan HER2 genearen adierazpena areagotuta dagoela (ondorioz, zelula horiek HER2 antigeno kopuru handiegia dute).
Trastuzumab erabili aurretik, beraz, ezinbestekoa da aztertzea HER2 geneak gehiegizko adierazpena duen ala ez tratatu beharrreko pazientearengan.
Bularreko minbizi batzuetarako (baita bularreko minbizi metastasikoetarako ere) eta hainbat urdaileko zein hestegorriko minbiziak tratazeko erabiltzen da, zain barneko bidetik, trastuzumab.
Paziente batzuengan eragin ditzakeen albo-ondorio larriak izan daitezke. Horrenbestez, kontrol mediko zorrotz baten pean hartu behar da beti.

## Erreferentziak

* ↑ Trastuzumab Oncohealth Institute

## Kanpo estekak

* Datuak: Q412616
* Multimedia: Trastuzumab / Q412616
# Tratu txar

Tratu txarra konfiantza eta zilegitasuna espero den egoera batean, pertsona bati kalte fisiko edo psikologiko eragin edo espero den zaintza eta laguntza ematen ez diren jokabidea da. Bi motako tratu txarrak bereizten dira; alde batetik, zerbait kaltegarria nahita eginez eragiten den tratu txarra, abusu eta batzuetan gehiegikeria deitzen dena eta espero den laguntza edo tratu ona ez emateagatik eragiten dena, zabarkeria deitzen dena. Tratu txarrek denboran zehar jarraipen luzea badute, jazarpena gertatzen dela esaten da. Tratu txarrak gizarteko eremu askotan gertatzen dira: familian (etxeko indarkeria, indarkeria matxista), eskolan (eskola jazarpena), lantokian (lan-jazarpena) nahiz poliziaren aldetik (poliziaren gehiegikeria eta tortura).
| « | Haur jolasak PARKEAN neska talde bat eseri da nire alboan. Hamabost edo hamasei urte izango dituzte gutxi gorabehera. Oso altu hitz egiten dute eta behin eta berriro ari dira barre algaraka. Normala, adin horretan. Baina hain normala iruditu ez zaidana eta atentzioa eman didana euren keinu eta hitzetan antzematen den agresibitatea da. Bata bestea irainduz komunikatzen dira. Hala iruditzen zait niri behintzat, baina, ikusten ari naizenez, haiei normala iruditzen zaie. Elkarri horrela hitz egiten ohituak daude, antza. Euren artean erlazionatzeko beste modurik ezagutzen ez dutela ematen du. Mutil talde bat agertu da eta neskak agurtu dituzte modu lotsagabe eta iraintzaile batean. Baina neskak ez dira irainduta sentitu, hala ematen du, mutilek esandakoari barrezka erantzun baitiote. Neska batek, mutilen jokoa jarraituz, irain gogor bat bota dio mutil bati, eta orduan, mutila neskaren gainera abiatu da eta bi eskuekin haren lepoa estutzen hasi da, brometan, talde guztiak barre egiten duen bitartean. Askatu denean, neskak, pasa duen estutasuna disimulatu nahian, berriz iraindu du mutila hitz gogorrekin, eta poliki-poliki, isilduz joan dira denak. Litxarreria jateko ordua heldu da: barbakoa zaporeko gusanitoak, urdaiazpiko zaporeko artaleak, txokolatezko palmerak, erregalizak, Coca Cola latak, gominolak… Antsietatez jaten dute. Elkarri hitz egiten dioten bezala. Euren gurasoak imajinatu ditut une batean. Euren aita-amekin horrelako jarrera izango ote duten pentsatu dut, harropuzkeria horrekin erantzungo ote dioten haiek esaten duten guztiari. Eta eguneroko albisteak irakurriko ez banitu, agian gehiegizkoa irudituko zitzaidan pentsatzea gure artean euren amei tratu txarrak ematen dizkieten gero eta seme gehiago daudela. Seme harroputz eta bortitzak, neska baten lepoa estutzea jolas dibertigarritzat dutenak. | » |
| —Karmele Jaio, “Haur jolasak”, Deia. (Moldatua). |||

## Erreferentziak

* ↑ Jaio, Karmele. (2014). Unibertsitatera sarbide-proba. .

## Ikus, gainera

* Haurren tratu txarrak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q600571
* Multimedia: Abuse / Q600571
# Traste

Trastea edo koska, harizko instrumentu askoetako masten diapasoietan dagoen tartea da. Gaur egungo musika-tresna gehienetako trasteak metalezko zerrenda finak dira, Europakoak ez diren antzinako zenbait musika-tresnetan traste gisa mastari lokarriak lotzen zitzaizkien.
Traste bateko soka bat zapaltzean, musika nota bat sortzen da. Trasteen arteko distantzia tonu erdi bat da. Ohikoena trasteek masta tonu erditan banatzea da, gitarran bezala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q636309
* Multimedia: Frets / Q636309
# Tratamendu (argipena)

Tratamendu hitzek adiera zenbait dituzte:
* medikuntzan, sendabide edo tratamendua;
* zerbait eraldatu edo maneiatzeko modua,
** hondakinen kudeaketa edo tratamendua,
** hondakin-uren tratamendua,
** testu-lanketa edo tratamendu programa,
** datuen prozesamendua edo tratamendua, datuetatik baliozko informazioa erauzteko metodo eta tekniken multzoa, bereziki sinpleak, errepikakorrak eta era elektronikoan maneiatzen badira (ikus, gainera, datuen azterketa, datuetatik informazioa erauzteko teknika matematiko eta estatistikoen multzoa);
* hizkuntzalaritzan, tratamendua edo trataera, pertsona batengana hitzez zuzentzeko modua, bereziki berari buruz erabiltzen den adizlagunari buruz;
* saiakuntzetan, tratamendua, aldagai independente baterako ezartzen den balioa, mendeko aldagai batean duen eragina aztertzeko.
# Tratalias

Tratalias Carbonia-Iglesiasko (Sardinia, Italia) udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q286747
* Multimedia: Tratalias / Q286747
# Trattnerita

Trattnerita silikato motako minerala da eta osumilita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Trattnerita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {\square (Fe^{3+},Mg,Fe^{2+})2(Mg,Fe^{2+},Fe^{3+})3(Si12O30)}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Trattnerite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Uhin berri

Uhin berri Juan San Martin idazleak 1969an argitaratu zuen euskal poesiaren antologia da. Helburua plazaratzen ari ziren idazle berriak aurkeztea zen. Guztira Euskal Herri osoko 25 idazleen lanak bildu zituen. Joera aldetik, mota guztietako poemak jaso zituen San Martinek. Kronologia aldetik, poemak 1964tik 1969 zihoazten. Idazleen antologia aurretik laburpen bibliografikoa jaso zuen.

## Antologiaren garrantzia

Hirurogeigarren hamarkadaren amaieran poeta gazteek haien lanak plazaratzeko aukera gutxi izaten zituzten. Juan San Martin, bestetik, sarritan, gazteei bideak irekitzeko lanak egin zituen eta testuinguru horretan ullertu behar dugu liburu hau. Bertan agertu ziren gehienak zer esan handia eman zuten hurrengo urteetan. Liburu honi esker, bestetik, idazteko modu berriak ere ezagutarazi egin ziren. Hitzaurrean San Martinek zera azpimarratu zuen: "Inoiz izan baditu euskerak gizaldi berean poeta ugari eta onak, gaur ditu. Giro honen emaitzatik etorriko zaigu gure egungo poesiaren nagusitasuna".
Martin Ugaldek datu hauek azpimarratu zituen: "2 emakumeak dirala: Amaya Lasa ta Patxika Emarruzpe; 6 olerkari Bidasoz aruntzakoak dirala; ta 7 apaiz-prailleak eta 2 izatez utzi berriak (25-etik 9 Seminariotik pasiak, beraz)".

## Jasotako poetak

* Jose Mari Alfaro
* Gexan Alfaro
* Gabriel Aresti
* Joxe Antonio Artze
* Joxe Azurmendi
* Antonio Bilbao
* Manex Erdozaintzi-Etxart
* Patxika Erramuzpe
* Eñaut Etxamendi
* Martin Garin
* Joseba Intxausti
* Mikel Intxausti
* Jose Angel Irigarai
* Paulo Iztueta
* Xabier Kintana
* Daniel Landart
* Amaia Lasa
* Mikel Lasa
* Julen Lekuona
* Xabier Lete
* Luis Mari Muxika
* Manex Pagola
* Ramon Saizarbitoria
* Beñat Sarasola
* Ibon Sarasola

## Kanpo loturak

* Martin Ugalderen komentarioa Zeruko Argian, 1970/01/25.
* Datuak: Q61356938
# Uhin sismiko

Uhin sismikoak sismo edo leherketa baten ondoren Lurraren materialen arteko mugimenduak sortzen dituen uhinak dira. Materialen dardarak uhin modura mugitzen dira Lurra alde batetik bestera zeharkatuz.
Lurrikarak bi motatako uhinak igortzen ditu: P uhinak (uhin primarioak), barreiatze-norabidearekiko paralelo hedatzen direnak, eta S uhinak, hedapenaren norabidearekiko zeharka hedatzen direnak eta likidoetan zehar barreiatzen ez direnak. P uhinak S uhinak baino azkarrago iristen dira sismografoetara, eta helmugako denbora-desberdintasuna eta beraien abiadura jakinik, sismoarekiko distantzia jakin daiteke.

## Motak

Uhin sismikoek bi motako dardara higidurak eragiten dituzte Lurraren barruan higitzen diren bitartean. Eta horren ondorioz bi motako uhinak bereizten dira:
* P uhinak, lehen mailakoak edo luzetarakoak, luzetarako konpresio-distentsio dardaren bidez igortzen dira; hau da, P uhinak bidean aurkitzen dituen haitzak konprimituz eta atzean utzitakoak dilatatuz hedatzen dira, uhinaren hedatzearen noranzko berean. Beren hedatze lastertasuna material igorlearen araberakoa da, baina oro har, dentsitatea handitu ahala handitzen da lastertasuna ere. Lastertasun hori segundoko 6-13,5 kilometro (km/s) artekoa izaten da. Uhin bizkorrenak direnez, hauexek iristen dira lehenak sismografoetara. Hortik datorkie lehen mailako uhin izena. Uhin horiek ingurune gotorretan zein isurkarietan zehar hedatzen dira.
* S uhinak, bigarren mailakoak edo zeharkakoak, materialen zeharkako dardaren bidez hedatzen dira, eta horren ondorioz forma aldaketak eragiten dituzte material horietan, hedatze horren noranzkoaren perpendikularrean. Hala ere, bolumena ez da aldatzen. Uhin horiei zizaila uhin izena ere esaten zaie. Uhin hauetan energia gehiago eralgitzen da igorpenean. Horrenbestez, uhinak geldiagoak dira, segundoko 3,7-7,2 kilometro (km/s) lastertasunekoak, eta sismografoetara beranduago heltzen dira. Uhin horien jokabidea ingurunearen malgutasunaren araberakoa da; eta beraz, gorputz gotorrek baizik ezin dutenez malgutasunez aritu, S uhinak ez dira jariakarietan zehar hedatzen.
P eta S uhinak azaleraino iristen direnean, horietako batzuk azaleko uhin bihurtzen dira. Azaleko uhinak hedadura handikoak izaten dira, aurrekoak baino geldiagoak dira, eta haiek izaten dira intentsitate handiko lurrikarek sortzen dituzten hondamendien eragile nagusiak. Bi mota bereizten dira azaleko uhinen artean:
* Rayleigh uhinetan, eragina izandako zatikiak orbita eliptiko bertikal batean higitzen dira, uhinaren hedatzearen noranzko berean. Rayleigh uhinen lastertasuna 2,7 kilometrokoa da segundoko (km/s)
* Love uhinetan aldiz, zatikien higidura horizontala da erabat, eta perpendikularra da uhina igorri den norabideari buruz. Love uhinen lastertasuna 3 kilometrokoa da segundoko (km/s).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik hartu da. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186167
* Multimedia: Seismic waves / Q186167
# Uhin fronte

Uhin frontea, uhin zehatz batek une jakin batean inguruko puntuak jotzen dituen toki geometrikoari deritzo. Espazioan edo azalera batean hedatzen den uhin bat kontutan hartua, uhin fronteak, denboran zehar, iturritik aldentzen ukitu gabe mugitzen diren azalera edo lerro bezala ikus daitezke.

## Uhin frontearen forma

Hiru dimentsiotako uhinentzako, uhin frontea laua edo esferikoa izaten ohi da (soilik anisotropia edo heterogeneotasunik badago ikus daitezke azalera konplexuagoak). Bi dimentsiotako uhinentzako, urrazalekoak bezala, frontea, laua edo zirkularra izaten ohi da (anisotropia edo heterogeneotasun kasuan, beste forma batzuk ere ager daitezke).
Uhin frontea, fase bera duten puntuen bidez eratua dago, eta, beraz, t une batean, uhin fronte bat, euren koordenatuek honako erlazio hau betetzen duten puntu guztien toki geometrikoagatik (azalera edo lerroa) eratua dago:
${\frac {\mathbf {n} \cdot \mathbf {r} }{\lambda }}-\nu t=C_{0}$
non
* $\lambda \;$ uhin luzera den
* $\mathbf {n}$, bektore unitario deitua, espazioaren puntu bakoitzean, uhinaren hedapen norantzarekin bat egiten duena.
* $\nu \;$ uhinaren maiztasuna den
* $C_{0}\;$ benetako balio bat den, parametru honen balio ezberdinak hartuz, uhin fronte ezberdinak lortzen dire une jakin berean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q461533
* Multimedia: Wavefront / Q461533
# Uhin mekaniko

Uhin mekanikoak (edo materialak): ingurune fisiko bat behar dute, horien hedapena molekulen arteko energia trukean oinarritzen baita. Puntu zehatz batean sortu den perturbazio edo bibrazioak energia kantitate bat askatzen du (puntu horretako partikulek energia kantitate zehatz bat jasotzen dute, alegia) Newton-etan [N] neurtzen dena, eta honen ostean, energia hau, molekulek kontaktua egiten dutenean batetik bestera pasatzen da. Igortze hau norabide guztietan gertatzen da, eta puntu guztietan konstantea da. Horrek esan nahi du, molekula batek jasotzen duen energiaren parte bat ere atzera bueltan bidaltzen duela. Arrazoi honengatik izan ohi dute uhinek (edo hobeto esanda, uhinen hedapenek) itxura esferikoa (edo zirkularra bi dimentsiotan hedatzen bada, uretan bezala), norabide guztietan era konstantean igortzen baita bibrazioa. Energia esfera formako uhin fronteetan hedatzen da. Uhin fronte hauetako bakoitzaren energia konstantea da, beraz handitzen den heinean azalera unitate bakoitzak duen energia txikiagoa izango da. Horrek azaltzen du zergatik uhina zenbat eta hedatuago egon orduan eta ahulagoa den, energia kantitate bera gero eta molekula gehiagoren artean banatzen doalako era konstantean. Hedapen hori kontaktuaren bidez gertatzen denez, edozein materialen bidez heda daiteke: gasa, likidoa edo solidoa. Uhin mekanikoak soinu, olatu, bibrazio eta abarren itxurakoak dira gehienbat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1132631
# Uhin sismikoen abiadura txikiko eremu handiak

Uhin sismikoen abiadura txikiko eremu handiak (ingelesez: LLSVP, large low-shear-velocity provinces) Afrikako hegoaldearen eta Ozeano Barearen azpitik mantuan kokatutako norma baino uhin abiadura sismiko txikiagoko eremuak dira. Tomografia sismikoaren (Lurraren barneko egituren 3D irudiak lortzeko erabiltzen den teknika) bitartez definitu dira eta gaur egun mantuko konbekzio-korronte gorakorren eremutzat jotzen dira. Luma gorako gehienak eremu hauetatik abiatzen dira.
Datu honetatik hasita, dentsitate eta tenperatura arteko erlazio zuzen bat atera zuten eta honekin, abiadura txikiko eremuak konbekzio korronte gorakorrekin lotu zituzten eta abiadura baxuko konbekzio-korronte beherakorrekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17146465
# Uhin Ultramoreak (podcasta)

Uhin Ultramoreak 2022ko azarotik aurrera, hamabost egunero Elhuyar Fundazioak ekoizten duen podcasta da. Zientziaren dibulgazioa du helburu, emakumezkoaren prismatik. Alaitz Ochoa de Eribe eta Ana Galarraga dira podcastaren gidariak.

## Landutako gaiak

Gaurkotasun zientifiko-teknologikoari errepasoa egiten diote, mito batzuk argituz. Bestetik historian ezkutuan geratu diren emakume zientzialarien ekarpenak azaleratzen dituzte. Honako gai hauek landu dituzte besteak beste:
* Adimen artifiziala
* Sexua zientziaren ikuspegitik
* Mitoak zientziaren ikuspegitik
* Emakumezko zientzialariak
* Genetika
* Plazeboak eta nozeboak
* Plastikozenoa

## Erreferentziak

* ↑ «"Uhin Ultramoreak" zientzia eta teknologia podcast berria EITBPodkast plataforman» EITB 2022-11-09 (Noiz kontsultatua: 2024-07-13).
* ↑ Zientzia, Elhuyar. (2022-11-17). «Uhin ultramoreak eta Sustrai, Elhuyarren podcast berriak» Elhuyar aldizkaria (Noiz kontsultatua: 2024-07-13).
* ↑ «EITB.eus» www.eitb.eus 2024-07-13 (Noiz kontsultatua: 2024-07-13).

## Kanpo estekak

* webgunean Uhin Ultramoreak podcastaren atal guztiak
* Datuak: Q127417125
# Tzipi Livni

Tziporah Malka "Tzipi" Livni (hebreeraz: ציפורה מלכה "ציפי" לבני‎; tsipoˈʁa malˈka ˈtsipi ˈlivni ahoskatua; Tel Aviv, Israel, 1958ko uztailaren 8) Israelgo politikaria da, Kanpo Harremanetarako ministroa izandakoa.
* Datuak: Q151796
* Multimedia: Tzipi Livni / Q151796
# Tzicatlacoyan (udalerria)

Tzicatlacoyan Mexikoko udalerri bat da. Puebla estatuan kokatua dago. 2010ean 6.242 biztanle zituen 279,11 km²ko azaleran. Herriburua [[Tzicatlacoyan (Tzicatlacoyan)|Tzicatlacoyan]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7861963
* Multimedia: Tzicatlacoyan Municipality / Q7861963
# Tzimol (udalerria)

Tzimol Mexikoko udalerri bat da. Chiapas estatuan kokatua dago. 2010ean 14.009 biztanle zituen 360,71 km²ko azaleran. Herriburua [[Tzimol (Tzimol)|Tzimol]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1769090
* Multimedia: Tzimol Municipality / Q1769090