OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aldángo itsasadarra

Aldángo itsasadarra Galiziako Rias Baixas multzoko itsasadar txiki bat da. Pontevedrako probintzian dago, Pontevedrako itsasadarra eta Vigoko itsasadarraren artean.
Hiruki itxura du eta O Morrazo penintsularen muturrean dago, bere bokalea Pontevedrako itsasadarraren amaieran duela. Itsasadar honetan Orxas ibaiak urak isurtzen ditu.
Bere kostaldean zehar Cangas udalerriko O Hío eta Aldán parrokiak, eta Bueu udalerriko Beluso parrokia daude. Itsasadarrean Aldángo arrantza portua eta O Híoko kirol portua daude.
AItsasadarrean hondartza ugari daude, batzuk bandera zuridunak. Aldángo kostaldean San Cibrán, Areacova, Francón, Menduíña eta Lagoelas uharteak daude. Beluso parrokian Area de Bon, Lagos eta Ancoradoura hondartzak daude. Aldiz, O Hío parrokian Vilariño, Castiñeiras eta Areabrava hondartzak nabarmentzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3393942
* Multimedia: Ría de Aldán / Q3393942
# Aldudeko gudua

Aldudeko gudua, Konbentzio gerran, 1794ko ekainaren 3an frantziar eta espainiar armadak egindako gudua izan zen, Lavictoire jeneralak irabazi zuena.

## Aurrekariak

Baztanera zihoazen hiru pasabideak mendean hartzeko asmotan, Jacques Léonard Muller jeneralak agindu eman zion bere ezkerraldeko dibisioari Baigorri dagoen Berdaritz lepoa eta Izpegi har zitzan, erdialdekoak Amaiur hartzen zuen bitartean. Berdaritzera ailegatzeko Aldude zeharkatu behar zuten. Bidean espainiar armadak zuen gotorleku bat zegoen, 3 kanoi zituena.

## Gudua

1794ko ekainaren 3an, 1.500 frantziar soldaduk posizioa defendatzen zuten 300 espainiar eraso zuten. Horietatik 800 haitzartetik eraso zuten eta goizeko 9tan Uriska mendian zeuden. Lavictoire jeneralak zuzendutako euskal ehiztariek Berdaritz eraso zuten eta artilleriaren sua jasan zuten. Lavictoire hil ondoren, espainiarrek jaitsi eta erasoari ekin zioten. Anabasa aprobetxatuz, Jean Isidore Harizpek zuzenduak, euskal ehiztariak gotorlekuan sartu ziren eta espainiarrak barneko gotorlekuan errefuxiatu ziren. Gotorlekua kanoikatu ondoren, 308 defendatzaileek amore egin zuten.
Tartean, erdialdeko dibisioak apenas ez zuen areriorik eta Izpegi eta Amaiur hartu zituen. Etorkinen armada Arkintzu mendian zegoen, Aldude eta Berdaritz artean. Bi suen artean kokaturik, laster atzera egin behar izan zuen, baina atzera egitean Aldude erre zuten.

## Ondorioak

Frantziar garaipenak penintsularako bidea ireki zuen, justu Bonnivet almiranteak 1531n eta Berwickeko dukeak 1719an hartu zutena. Jacques Léonard Muller buru zuen gudarostea Baztan haraneko guduan borrokatu zen uztailaren 24an .

## Erreferentziak

* ↑ AL Harmonville. Dictionnaire des dates, des faits, des lieux et des hommes historiques. I.
* ↑ Smith, Digby. (1998). The Napoleonic Wars Data Book. Londres: Greenhill, 88 or. ISBN 1853672769..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18379991
# Aldundiburu

Aldundiburua Nafarroako Aldundiaren buruzagitza zuen pertsona zen, 1841etik 1984ra arte. Berez, Aldundiko buruordea zen, 1841eko Itundutako Legeak burua Estatuko gobernuak izendatutako pertsona zela xedatzen zuelako, baina benetako aldundiburua buruordea zen. Aldundiko zazpi ahaldunen artean adinez nagusiena zena aldundiburu bihurtzen zen.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 1876an gertatu zen foruen galera dela eta, ahaldun nagusiak aldundiburu bihurtu ziren.

## Ikus, gainera

* Nafarroako aldundiburuen zerrenda
* Euskal Autonomia Erkidegoko ahaldun nagusien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253133
# Aldudeko mendigunea

Aldudeko mendigunea mendebaldeko Pirinioetako mendigune bat da, Nafarroa Garaia eta Nafarroa Beherearen artean kokaturik dagoena. Paleozoikoko eta Triasikoko materialak azaleratzen dira bertan. Ortzantzurieta (1.567 metro), Adi (1.459 metro), Iturrunburu (1.332 metro) eta Hauza (1.305 metro) dira gailurrik garaienak.

## Geologia

Aldudeko mendigunean daude Euskal Herriko arrokarik zaharrenak, Paleozoikoaren hasierakoak zehazki. Ordoviziarreko eta Siluriarreko kuartzitak eta eskistoak dira, Ortzantzurietan, Ibañetan eta Meatzeko lepoan azaleratzen direnak.
Devoniarreko materialetan bi multzo bereizten ahal dira: Behe Devoniarreko hareharriak, kuartzitak, kareharriak eta dolomiak; eta Erdi eta Goi Devoniarreko tuparriak, kareharriak, eskistoak eta hareharriak. Menditxurin, Adin, Okoron, Albako harrian eta Luzaideren iparraldean ageri dira Devoniar periodoko arrokak.
Saioan eta Erregerenan Karboniferoko materialak ikus daitezke: kareharriak, dolomiak, eta baita magnesitak ere. Horien gainean, eskistoak eta grauwakak tartekatzen dira (Kulm faziesa). Hauza mendiaren aldean Permiar garaiko bretxak, konglomeratuak, hareharriak eta limolitak daude. Azkenik, Triasikoko metakinak azaleratzen dira mendigunearen inguruan, Behe Triasikoko (Buntsandstein) konglomeratuak, hareharriak eta buztinak, batez ere. Erdi Triasikoko (Muschelkalk) kareharriak eta dolomiak, eta Goi Triasikoko (Keuper) buztin nabarrak eta igeltsuak, berriz, leku bakan batzuetan baino ez dira ageri.
Mendigune osoko arrokak erabat tolestuak eta hautsiak dira, bi orogenia handien eraginez: Hertziniarra, Karboniferoaren amaieran gertatu zena, eta Alpetarra, Oligozenoaren bukaerakoa.

## Hidrografia

Hiru arro nagusik egiten dute bat Aldudeko mendigunean. Ipar-ekialdeko isurialdeko urak Ozeano Atlantikoan itsasoratzen dira Errobi ibaiaren bitartez; hego isurialdekoak Mediterraneo aldera doaz, Arga, Erro eta Urrobi ibaien bidez; azkenik, ipar-mendebaldeko isurialdeko errekak Bidasoren adarrak dira, eta Kantauri itsasora isurtzen dira.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Quinto Real, Macizo de. Gran Enciclopedia de Navarra, enciclopedianavarra.com (Noiz kontsultatua: 2020-11-12).
* ↑ Euskal Herriko geologia. Lur Entziklopedia Tematikoa, euskara.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-12).
* ↑ Aldude Mendia. espaciosnaturales.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2020-11-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q101492329
# Aldundiaren jauregia (Tolosa)

Aldundiaren jauregia, Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikin bat da. Gaur egun Antonio Maria Labaien Kultur Etxea izena du, Antonio Maria Labaien (1898-1994) idazlea, euskaltzaina eta politikari abertzalea eta Tolosa alkatea zenaren omenez.

## Kokalekua

Tolosako Alde Zaharraren sarreran dago, Triangulo plazan, eta Gaztelako atearen alboan.
* Aurrealdea.
* Xehetasuna

## Historia

Barrenatxoenea edo Portaletxe etxearen orubean eraikia dago. 1844 eta 1854 artean Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitza izan zen, hain zuzen ere, Tolosa Gipuzkoako hiriburua izan den aldian. 1980ko hamarkadan goitik behera berritu zuten, kultur etxe balioanitza izateko. Gaur egun bertan Antonio Maria labaien Kultur Etxea dago, bai eta Tolosako Udalaren hainbat saila ere.

## Eraikina

Angeluzuzen luzatuko itxura duen planta du eraikin honek. Garai bateko harresiaren lerroari jarraituz eraikirik dago, eta, beraz, bere fatxada Tolosko Alde Zaharreko kaleekin perpeendikularra da. Estilo neoklasiko isabeldarrean eraikita dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25478500
* Multimedia: Kultur Etxea, Tolosa / Q25478500
# Albia lorategia

Albia lorategiak :
| Bilbo, Abando barrutia, Abando auzoa ||
| Emakumezko baten estatua duen urmaela ||
| Herrialdea Probintzia Udalerria | Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Bilbo erdigunea Albia lorategiak Albia lorategiak Albia lorategiak ||
| Koordenatuak: | 43°15′46.80″N 2°55′42.98″W﻿ / ﻿43.2630000°N 2.9286056°W﻿ / 43.2630000; -2.9286056 |
Albia lorategiak Bizkaiko Bilbo hiriburuko erdiguneko Abando auzoan dagoen parke edo plaza bat da. Plaza hau Ibañez de Bilbao kalea, Berastegi kalea, Done Bikendi kalea, Kolon Larreategi kalea eta Mazarredo zumarkalearen artean dago.

## Banaketa

Bi eremutan banatua dago:
* Handienak 4500 metro karratuko azalera du, Albia lorategia.
* Txikienak 1500 metro karratu ditu, San Bizente plazak osatua.
Biak Ibáñez de Bilbao kaleak banatzen ditu. Zuhaizti eder bat dute, inguruko eraikinen garaiera izatera irits daitezkeen platanondoak nagusi direlarik.

### Estatuak

Eremu handienean hiru estatua daude:
* Bilboko Justizia Jauregira begira dagoen zatian EAJren sortzailea izan zen Sabino Arana Goiri politikari abertzaleen estatua dago.
* Erdialdean, emakume baten estatua duen urmael bat du, estatua honek bere besoetan eta altxatuta ur purrusta bat darion anfora bat du.
* Mazarredo zumarkalera begira dagoen zatian Antonio Trueba idazlearen estatua dago.
* Sabino Aranaren estatua
* Antonio Truebaren monumentua
* Maria Sortzez Garbiaren estatua eta atzealdean San Bizente eliza

### Eraikinak

Bigarren zatian edo San Bizente plazan Maria Sortzez Garbiaren estatua bat dago, Agustín de la Herránek egina. lorategi hauen alboan San Bizente eliza eta Kafe Antzokia aretoa daude.
Ibáñez de Bilbao kalean Sabin Etxea dago, EAJren egoitza nagusia eta Sabin Aranaren jaiotetxea; Pedro Ibarretxe kalean Bilboko Justizia Jauregia dago, eta Colón de Larreategi eta Berastegi kaleen arteko izkinan Iruña Kafetegia ospetsua (nafar hiruburuko Iruña Kafetegiaren antzekoa), 1903ko San Fermin egun batez Severo Untzue Donamaria nafarrak irekia. 300 metro karratuko azaleraz, azulejoz eta neomudejar estiloaz osoki apaindua dago. Kafetegi honen barnealdea Bilboko udaletxeko Arabiar aretoaren egilea den Joaquín Rucoba arkitektoak apaindu zuen.
Ipar-mendebaldeko muturrean, Bizkaiko Foru Aldundiko Herrigintza Saileko eraikina (Sota-Aznar bulegoak) dago.
Hegoaldean, Iruña Kafetegia dago, hiriko gertakari eta eztabaida politiko eta kultural ugariren lekuko izan da, bai eta olerkari, idazle eta hiriko politikari ezagunen topagunea ere, tartean Pío Baroja, Miguel Unamuno eta Indalecio Prieto daudelarik.
* San Bizente eliza
* Sabin Etxea
* Bilboko Justizia Jauregia
* Bizkaiko Foru Aldundiko Herrigintza Saileko eraikina (Sota-Aznar bulegoak)
* La Equitativaren egoitza

### Kafetegia

* Iruña Kafetegia
* Mudejar estiloko apaingarrien eta sapail polikromatuen xehetasuna Kolon Larreategi kaletik ikusita.
* Kolon Larreategi kaleko sarrera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23828411
* Multimedia: Jardines de Albia / Q23828411
# Albia trikuharria

Albia trikuharria edota Albiko trikuharria Aralar mendikateko Nafarroako lurraldean dagoen trikuharri bat da. Goardetxetik Baraibar herrira doan errepidearen alboan dago, Albia edo Albi deritzon kokalekuan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25475055
* Multimedia: Albia dolmen / Q25475055
# Albiac (Lot)

Albiac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 81 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Albiac udalerrian erroldatutako biztanleak 81 ziren. Familiak 30 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 13 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 13 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 37 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 5 bigarren erresidentzia ziren. 35 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 31 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek hitu gela zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 21 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Albiac udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 4 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 4 |
| 4 | 65-69 | 4 |
| 4 | 60-64 | 4 |
| 0 | 55-59 | 4 |
| 4 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 4 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 4 | 25-29 | 0 |
| 8 | 20-24 | 4 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 49 ziren, horien artean 42 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 42 pertsona aktiboetatik 39 lanean zeuden (20 gizon eta 19 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 7 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra erauzte enpresa batena zen.
2000. urtean Albiac udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 580 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1326542
* Multimedia: Albiac (Lot) / Q1326542
# Albia (Iowa)

Albia Iowako hiri bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 3.766 biztanle zituen, 8,25 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Monroe konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q338581
* Multimedia: Albia, Iowa / Q338581
# Albia dorrea

Albia dorrea edota Albia eraikina Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen bulego eraikin multzo bat da.

## Kokalekua

Uribitarte auzoko izen berdineko kalean, eta Husa Jardines Albia hotelaren alboan.
* Albia dorrea (ezkerrean), Isozaki Atea eraikuntza multzoaren ondoan.
* Eraikina.

## Historia

1970ean eraiki zuten. Berez bi eraikinek osatzen dute, garaienak 70 metro eta 19 solairu dauzka, eta txikiagoa denak 13 solairu. Historikoki Uribitarteko portutik gertu egoteagatik, itsas nabigazioarekin zerikusia zuten enpresen hainbat egoitza egon dira eraikinean. Gaur egun Bilbao Bizkaia Ur Patzuergoaren eta Euskal Trenbide Sarearen bulegoak ere biltzen ditu.
José Sans Gironella eta Juan Carlos Smith arkitektoek diseinatu zuten.
Eraikinak bi sarrera dauzka, bata Uribitartetik eta bestea San Bizente kaletik.

## Eraikuntza

Proiektua 1964an aurkeztu zuten arkitektoek eta eraikuntza bi urte beranduago hasi zen, baina zimendatze lanak burutu eta gutxira eraikuntza bertan behera geratu zen eta egitasmoaren sustatzaileek egiturak amaitzeko enpresa berria bilatu behar izan zuten.
2012an dorre garaienaren azken bi solairuetan Euskal Trenbide Sarearen bulegoak egokitzeko hasitako lanek, fatxada zatien erorketa eragin zuen eta ordutik eraikinak berrizteko egitasmoa prestatzen ari dira.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak

* ↑ http://www.deia.com/2012/12/15/bizkaia/bilbao/la-edad-pasa-factura-al-coloso-de-los-negocios%5B%5D La edad pasa factura al coloso de los negocios Deia egunkariko albistea.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Eraikinari buruzko informazioa Emporis.com webgunean.
* Datuak: Q12253090
* Multimedia: Edificio Albia / Q12253090
# Albiano

Albiano hainbat udalerriren izena da:
* Albiano (Italia), Trentoko probintziako udalerria.
* Albiano d'Ivrea, Turingo probintziako udalerria.
# Albi (argipena)

Albi hitzak honako adierak ditu:
* Albi, Frantziako udalerria.
* Albi, Italiako Catanzaro probintziako herria.
* Albi, Errumaniako Slimnic udalerriko herria.
* Albi, Aralarko leizea.
# Albiano (Italia)

Albiano Italiako udalerri bat da. Trentoko probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. 1.503 biztanle ditu, 9,96 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Albianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cembra Lisignago $^{(en)}$ Fornace Lona-Lases Trento Civezzano Giovo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q243678
* Multimedia: Albiano / Q243678
# Almondbank

Almondbank, Eskoziako herri bat da, Perth eta Kinross eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1014075
* Multimedia: Almondbank / Q1014075
# Almora barrutia

Almora barrutia Indiako barruti bat da, Kumaon dibisioan, Uttarakhand estatuan. 622.506 biztanle ditu 3.082 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Pauri Garhwal barrutia Champawat barrutia

## Ikus, gainera

* Uttarakhand

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1805066
* Multimedia: Almora district / Q1805066
# Almoradí

Almoradí Valentziako Erkidegoko udalerria da, Baix Segura/Vega Baja eskualdean eta Alacanteko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 19.147 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Alacanteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q620600
* Multimedia: Almoradí / Q620600
# Almorox

Almorox Toledoko probintzian dagoen udalerri gaztela-mantxarra da. 533 m-ko altueran eta Toledotik 64 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 2.391 biztanle zituen 178 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q326948
* Multimedia: Almorox / Q326948
# Almoster

Almoster Kataluniako udalerria da, Baix Camp eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatua. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.339 biztanle zituen. 5,95 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2008 |
| 454 | 402 | 358 | 358 | 363 | 312 | 373 | 400 | 371 | 473 | 945 | 1.339 |

## Ikus, gainera

* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Almosterko udalaren webgunea.
* Datuak: Q542633
* Multimedia: Almoster / Q542633
# Almont (Michigan)

Almont Michigango herri bat da. Lapeer konderrian kokatua dago. 2010ean 2.674 biztanle zituen, 3,69 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Lapeer konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1842424
* Multimedia: Almont, Michigan / Q1842424
# Almonte

Almonte Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 75 m-ko altueran eta Huelvatik 55 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 20.726 biztanle zituen 861 km²-tan banaturik.

## Demografia

* Iturria:INE

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) (Ingelesez) Almonteko udalaren webgunea
* Datuak: Q736906
* Multimedia: Almonte / Q736906
# Almorabide

Almorabideak (amazigeraz: ⵉⵎⵕⴰⴱⴹⴻⵏ Imṛabḍen, arabieraz: المرابطون‎ Al-Murābiṭūn, sing. مرابط Murabit — euskaraz "marabutak") Saharan sortutako monje-soldaduak dira. Almorabideek Islamaren interpretazio fundamentalista erabili zuten XI eta XII. mendeetan Mauritania, Mendebaldeko Sahara, Maroko eta Iberiar penintsulako hegoaldea kontrolatzen zuten inperioa izateko.

## Historia

Almorabideak Ghanako Inperioaren iparraldeko mugatik at zegoen Sanhaya konfederazioan sortuak ziren. Bertako Gudala tribuko Yahia Ben Ibrahim Al Gudali buruzagiak 1040 inguruan eskatu zion Abdullah Ben Yasin Al Gazuliri tribua ortodoxiara itzultzea. Honek sunnismo eta maliki predikatu zituen berebere tribuetan, Tidran monje-soldaduez beteriko monasterioa sortuz.
Abdullahek lamtuna tribuko buruzagia zen Yahia Ben Omarren laguntzari esker mugimendu militarra sortu zuen. 1085ean Alfontso VI.a Gaztelakoak Toledo hartu eta taifetan banatutako andalustarrek almorabideen laguntza eskatu zuten.
Iberiar penintsularen egoera ikustean, almorabideek konkistari ekitea erabaki zuten. 1086an Zalacako guduan Alfontso VI.a mendean hartu bazuten ere ezin izan zuten Toledo konkistatu.
Yusuf ibn Tashfin orduan Bagdadeko kalifak "Amir al-Mu'minin" edo أمير المؤمنين (euskaraz: "Fededunen komandantea") izendatua izan zen, almorabideen inperioaren gehiengo hedapena lortuz. Yusuf hil ondoren, ez zituzten lehen izandako indarrak mantendu eta berriro 1119 eta 1121an penintsula konkistatu behar izan zuten.
1147an Marrakech bere hiriburua galdu zuten almohadeen eskuetan, almorabideen bukaera adieraziz. Hala ere, almorabideak ziren Banu Ghaniyak Balear Uharteetan eta Tunisian borrokatzen jarraitu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 182. arauaː Dinastien izenak. .
* ↑ Harluxet: Ermitau musulmana

## Bibliografia

* Jacinto Bosch eta Emilio Molina: "Los almorávides". Granadako Unibertsitatea, 1990 ISBN 84-338-1069-3
* Jacinto Bosch: "El siglo XI en Al-Andalus: Aspectos políticos y sociales. Estado de la cuestión y perspectivas", 1981, ISBN 84-7472-029-X
* Francisco Codera: "Decadencia y desaparición de los almorávides en España". Valentzia: Librerías París-Valencia, 2004. ISBN 84-8339-297-6
* Thomas F. Glick: "Islamic And Christian Spain in the Early Middle Ages". (2005) Brill Academic Publishers
* John Mercer: "Spanish Sahara", George Allen & Unwin Ltd, Londres, 1976, ISBN 0-04-966013-6
* Roger Le Tourneau: "North Africa to the Sixteenth Century", Cambridge University Press, 1970, ISBN 0-521-07601-3

## Kanpo estekak

* Datuak: Q75613
* Multimedia: Almoravid dynasty / Q75613
# Almond (New York)

Almond New York estatuko herri bat da. Allegany konderrian kokatua dago. 2010ean 466 biztanle zituen, 1,46 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Allegany konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3049942
* Multimedia: Almond, New York / Q3049942
# Almont (Ipar Dakota)

Almont Ipar Dakotako hiri bat da. Morton konderrian kokatua dago. 2010ean 122 biztanle zituen, 6,83 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Morton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28118
# Aizkora

Aizkora bat zurezko heldulekudun eta metalezko ahodun tresna bat da, egurra edo zenbait lekuetan ere harri leunak mozteko erabiltzen dena. Garai batean, ehizarako eta borrokarako ere erabili izan zen.
Ohiko lanabesa izan da euskaldunon artean, harrizkoa garai zaharretan, brontzezkoa gero eta burdinazkoa egun. Herri kiroletan ere ohikoa da aizkora proba edo apustua.

## Etimologia

Egungo teoria funtsezkoenaren arabera, aizkora hitza esanahi berbera duen latineko asciola hitzetik datorke.
XX. mendean (aitzineuskarari buruzko azterlanak hasi baino lehenago), euskalariek uste izan zuten aizkora hitza eta beste batzuk (aizto, aitzur...) haitz errotik zetozela, eta antzina tresna horiek harriaz egiten zirela erakusten zigutela hitz horiek.

## Sinesmen eta elezaharrak

* Aizkora botatzen den iskilu edo arma gisan azaltzen da elezaharretan, ireluen gustuko armatzat. Horrela da Basajaun eta San Martiniko elezahar ezagunaren aldaera guztietan.
* Beste aldetik, aizkorak nolabaiteko "tximistorratz" magikoaren lana egiten du ekaitzetan etxeak eta bordak babesten. Horretarako, ekaitzak irauten duen bitartean etxeko edo borda zein ukuiluko ateburuaren azpian jarri behar da aizkora, ahoz gora: era horretan, tximistek ez dute babestutako eraikuntza joko.
* Euskal Herriko zenbait lekutan, tximistaren izenetako bat oinaztarria da, baita harrizko tximistaren esanahiarekin. Izenak sinesmen honetatik dator: tximistak hodeietatik ekaitzaren ireluek botatako harrizko aizkorak dira. Sukarrizko harri puska zapala da inoiz, edo harrizko aizkora leundu bat (Historiaurrekoa). Beste zenbaitetan, trumoi-hodeitik botatakoa burdinazko zein brontzezko aizkora da.
Hori dela eta, artzainek eta baserritarrek uste zuten harrizko aizkora zahar horiek indar berezia zutela tximisten aurka babesteko, eta horregatik estimatuak ziren.
* Urbasako ikazkin batek Hartzaren baratza izeneko lekuan hartza engainatzeko erabiltzen duen tresna aizkora da: hatzaparrak berak aizkoraz pitzatutako enbor betean sartzeko engainatuz harrapatzen du. Ipuinaren beste aldaera batean, horrela basajaun bat harrapatzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Robert Lawrence TRASK (1997): The History of Basque, London: Routledge, 143. orrialdea.

## Bibliografia

* Jose Migel Barandiaran (1976): Jose Miguel de Barandiaran, obras completas, La Gran Enciclopedia Vasca, Bilbo.
* José Dueso (1996): La primitiva religión de los vascos, Orain. ISBN 84-89077-56-8.
* Mitos y creencias. Egilea, Jose Maria Satrustegi. Argitaletxea, Orain, 1995.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39397
* Multimedia: Axes / Q39397
# Aizkorbe (argipena)

Aizkorbe izenak hainbat adiera du:
* Aizkorbe, Arakilgo kontzejua, Nafarroa Garaiko herria.
* Aizkorbe, Araotz haraneko auzoa, Oñatin.
Euskal deitura ere bada Aizkorbe, adibidez pertsona hauena:
* Faustino Aizkorbe, artista nafarra.
* Pedro Aizcorbe Ríos (abizenaren idazkera espainiarrarekin), politikari peruarra.