OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tzitzio (udalerria)

Tzitzio Mexikoko udalerri bat da. Michoacán de Ocampo estatuan kokatua dago. 2010ean 9.166 biztanle zituen 941,21 km²ko azaleran. Herriburua [[Tzitzio (Tzitzio)|Tzitzio]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5857824
* Multimedia: Tzitzio Municipality / Q5857824
# Tzintzuntzan (udalerria)

Tzintzuntzan Mexikoko udalerri bat da. Michoacán de Ocampo estatuan kokatua dago. 2010ean 13.556 biztanle zituen 167,95 km²ko azaleran. Herriburua [[Tzintzuntzan (Tzintzuntzan)|Tzintzuntzan]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20291079
* Multimedia: Tzintzuntzan Municipality / Q20291079
# Tzitzimime

Azteka mitologian Tzitzimime deritzenak etengabe mundua suntsitzen saiatzen diren deabru zerutiarrak dira. Eguzkia irtetzea eragozten saiatzen diren izar femenino bezala ere hartzen dira, eguzkia egunsentian eta ilunabarrean erasoz, baina batez ere eklipseetan.
Eurei buruz, munduaren amaieraren ondoren bizitzera etorriko zirela uste zen, baita bidegurutzeen gainean zintzilikatzen zirela ere gizakiren baten zain.
Hauetatik garrantzitsuena Itzpapalotl da. Beste bat Mayahuelen amona izan zen, magueyaren sorreraren mitoan parte hartu zuena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q650572
# Tzatziki

Tzatziki (grezieraz: τζατζίκι, dzaˈdzici edo dʒaˈdʒici ahoskatua; turkieraz: cacık, dʒaˈdʒɯk ahoskatua; persieraz: و خیار ماست‎) Greziako eta Turkiako sukaldaritzetan erabiltzen duten saltsa da, batez ere meze edo aperitiferako.
Tzatzikiren osagarri nagusiak hauek dira: greziar jogurt, luzoker birrindua, olio, limoi-zuku, baratxuri eta, batzutan, perrexil, menta, piper edo ezamihilua. Kaiku batean hotz zerbitzatzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q836538
* Multimedia: Tzatziki / Q836538
# Tzintzuntzan

Tzintzuntzan (purepechaz Ts’intsuntsani, "Kolibrien Tokia", garai kolonialean Citzutza ere deitua izan zen) Taraska ordokia edo Purepecha ordokian dagoen gune arkeologiko bat da, Mexikoko Michoacán estatuko iparralde erdialdean. Bere izena, purepechazko tz'intzuni = kolibria hitzetik dator, eta kolibrien tokia esan nahi du, Tariacuri kazike taraskoarrak sortu zuen 1325 inguruan, Patzcuaro lakuaren inguruan. Bere garairik oparoenean, Tzintzuntzanek, 40.000 biztanle izan zituela uste da. Hiri hau, Taraskoar estatuaren hiriburua izan zen XV. mendearen erdialdetik, espainiarren aurka erori zen arte.
Gune arkeologikoak, erdian, sarbide arrapala bat duen 400 metro karratuko plataforma baten gainean eraikitako gune zeremonial bat hartzen du. Plataformaren gainean, bost yakata (laukiluze formako gorputz bat, zirkularra den beste batekin konbinatzen dituzten plataforma mailakatuak, plantak, ia T itxura hartzen duelarik) Curicaueri bezalako taraskoar jainko nagusien gurtzarako tenpluen oinarria zirena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14237615
* Multimedia: Tzintzuntzan (archaeological site) / Q14237615
# Tzompantepec (udalerria)

Tzompantepec Mexikoko udalerri bat da. Tlaxcala estatuan kokatua dago. 2010ean 14.611 biztanle zituen 38,39 km²ko azaleran. Herriburua [[Tzompantepec (Tzompantepec)|Tzompantepec]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5484819
* Multimedia: Tzompantepec Municipality / Q5484819
# Tzotzil

Tzotzilak (tzotzileraz: Sotz'leb) gaur egungo Mexikon bizi den herri amerindiar bat dira. Biztanle gehienak Chiapas estatuko erdialdean bizi dira. Gaur egun 220.000 inguru direla estimatu da, baina berez ez da talde homogeneoa izaten.
Mexikon daudenen jatorrizko hizkutzen artean 5 tokian kokatzen da Tzozila, Nahuatla, Yucatáneko maya, mixteco, eta zapotekoaren atzetik.
Tzotzila Chiapesko herri hauetan hitz egiten da: Zinacantán, Chamula, San Andrés Larráinzar, Chenalhó, Pantelhó, Huitiupán, Chalchihuitán, El Bosque, Simojovel, Ixtapa, Bochil, Soyaló, Huixtán, San Lucas, Acala, San Cristóbal de las Casas, Venustiano Carranza (San Bartolomé de los Llanos), Mitontic, Rayón eta Amatán.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «Lenguas indígenas que se hablan en Chiapas» leionoticias.com 2022-08-17 (Noiz kontsultatua: 2023-08-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q387073
# Trigonita

Trigonita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Trigonita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Pb3Mn2+(AsO3)2(HAsO3)}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Trigonite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Trigonachras

Trigonachras Sapindaceae familiaren landareen generoa dira. 12 espezie ditu. Landare hauek era naturalean Malaysiako penintsula, Sumatra, Borneo, Filipinak, Sulawesi eta Ginea Berriaren oihanetan ematen dira.

## Espezie aukeratuak

* Trigonachras acuta
* Trigonachras apoensis
* Trigonachras brachycarpa
* Trigonachras celebensis
* Trigonachras cultrata
* Trigonachras cuspidata
* Trigonachras falcatocuspidata
* Trigonachras membranacea
* Trigonachras obliqua
* Trigonachras papuensis
* Trigonachras rigida
* Trigonachras spectabilis

## Erreferentziak

* ↑ Adema, F.; Ham, R. W. J. M. van der (1993). "Cnesmocarpon (gen. nov.), Jagera, and Trigonachras (Sapindaceae-Cupanieae): Phylogeny and systematics". Blumea. 38 (1): 173–215.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10384746
* Espezieak: Trigonachras
# Trigona spinipes

Trigona spinipes erle espezie bat da, Trigona generoan eta Apidae familian.

## Erreferentziak

* ↑ «Trigona spinipes» Encylopedia of Life.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2800687
* Multimedia: Trigona spinipes / Q2800687
# Urechești (Vrancea)

Urechești Errumaniako udalerri bat da, Vrancea konderrian. 2.783 biztanle ditu, 17 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Urechești $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3915396
# Urepel (Adarra-Mandoegi)

    Artikulu hau mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Urepele».
Urepel Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia arteko mugan den mendia da, 1059 metro ditu, Adarra-mandoegiko mendilerroan kokatuta dagoen, eta tontorrik altuena dena..

## Erreferentziak

* ↑ Gailurraren izena: Urepel (Mendikat webgunean)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) (Adarra-Mandoegi) Urepel (Adarra-Mandoegi) (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Gipuzkoako mendien zerrenda
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q66384768
# Urechești (Bacău)

Urechești Errumaniako udalerri bat da, Bacău konderrian. 3.359 biztanle ditu, 61,4 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Urechești $^{(en)}$ Cornățel $^{(en)}$ Lunca Dochiei $^{(en)}$ Satu Nou $^{(en)}$ Slobozia $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2542367
# Uremia

Uremia urearen odol-maila altuak eragiten duen gaixotasun larria da, giltzurruneko gutxiegitasun baten ondorioz agertu ohi dena. Giltzurrunen jarduera okertzen denean giltzurrunek ez dute urea xurgatzen, hau ez da gernuarekin kanporatzen eta odolean pilatzen da. Pilaketa horrek heriotzaraino eraman dezake gaixoa.
Uremiaren ondorioz agertzen diren sintomen artean buruko mina, goragaleak, okadak, hipotermia eta hipotentsioa, anemia, buru-nahasketa, letargia eta koma aipa daitezke.
Giltzurruneko gutxiegitasuna uremiaren kausa nagusia izan arren, beste faktore batzuek ere uremia eragin dezakete: proteina asko duen dieta bat jarraitzea, odoljario gastrointestinalak, deshidratazioa, hainbat botika hartzea, pielonefritisa, etab.
Giltzurruneko gutxiegitasunari aurre eginez (dialisia, giltzurrun-transplantea...) tratatzen da uremia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13365776
* Multimedia: Uremia / Q13365776
# Urederraren iturburuko ur-jauzia

Urederraren iturburuko ur-jauzia Bakedao herrian dagoen ur-jauzia da, Nafarroa Garaian.

## Geografia

Ur-jauzia Urbasa-Andia natura parkean dago, Urederra ibaiaren iturburuan. Urak zirku bat sortu du, Urbasa mendiko hegoaldeko gailurraren hegoaldeko hegalean kokatua. Geomorfologia berezi-berezia da, hainbat ekosistema diferente biltzen dituena.

## Iristeko modua

Urederra ibaiaren iturburura iristeko, Bakedaoko aparkalekutik abiatzen den bidezidorretik joan behar da oinez. Iturburuak egindako zirkua ere ikusten ahal dugu, paretaren goiko aldetik joanez gero, Zurgainetik.

## Erreferentziak

* ↑ «Urederra. Deskribapena.» www.parquedeurbasa.es (Urbasa-Handia Parke Naturala) 2019-04-24 (Noiz kontsultatua: 2019-04-24).
* ↑ «Urederra. Kokagunea - Sarrera,» www.parquedeurbasa.es (Urbasa-Handia Parke Naturala) 2019-04-24 (Noiz kontsultatua: 2019-04-24).
* ↑ Furgoneteoa. (2014-05-14). Urederra: naturaren ibilbide koloretsua. (Noiz kontsultatua: 2019-04-24).

## Ikus, gainera

* Aitzondoko ur-jauzia (Irun, Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Sunbilla, Nafarroa)
* Delikako ur-jauzia (Delika, Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Goiuri-Ondona, Araba)
* Iribasko iturburua (Baraibar, Nafarroa)
* Kakuetako ur-jauzia (Santa Grazi, Zuberoa)
* Putzubeltz ur-jauzia (Arantza, Nafarroa)
* Xorroxin ur-jauzia (Erratzu, Baztan, Nafarroa)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q63301905
# Urepel (ibaia)

    Ez nahasi Nafarroa Behereko Urepeleko Errobirekin.
Urepel (Atetz ibarretik zehar) edo Gaskueralde (Odieta ibarretik zehar) Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. 10,8 kilometro luzerarekin, Atetzen Beuntza kontzejuko larretan jaiotzen da, 698 metroko altueran, eta Ultzama ibaian isurtzatzen da, Odieta udalerriko Latasa herriko inguruan, 504 metroko altueran.
Ibilbidean zehar, 34 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu. Bere ibilbidean, Atetz eta Odieta ibarrak zeharkatzen ditu.

## Izena

Urepel hidronimoa izen gardena da. Ur eta epel ("asepel") hitzeten arteko elkarketa da. Nafarroa Behereko herri baten izena ere bada, Urepele.
Bertzalde, Gaskueralde hidronimoak Gaskue du izena, zeharkatzen duen herria.

## Ibilbidea
### Ibaiadarrak

Urepel ibaia bezala:
* Urtilaga erreka (eskuinaldea)
Gaskueralde ibaia bezala:
* Santurbeko erreka (eskuinaldea)

### Zehartatutako herriak

Urepel ibaia bezala:
* Beuntza
* Beratsain
* Eritzegoiti
* Labaso
* Aroztegi
Gaskueralde ibaia bezala:
* Gaskue
* Gelbentzu
* Latasa

## Oharrak

* ↑ /uɾepél/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza hirugarren silaban
* ↑ /gáskueɾalð̞è/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza lehengo eta kamutsa azken silaban

## Erreferentziak

* «Nafarroako Datu Espazialen Azpiegitura» idena.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-10-29).
* ↑ Euskaltzaindia: 166. araua: Euskal Herriko ibaiak.

## Ikus, gainera

* Ultzama
* Nafarroa Garaiko ibaiak
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124789954
# Tuojiangosaurus

Tuojiangosaurusa dinosauroen genero bat izan zen. Bere izenak Tuo ibaiko narrastia esan nahi du. Jurasiko gorenean bizi izan zen. Zazpi metro inguruko luzera zuen, bi metroko altuera eta lau tona inguru zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q131098
* Multimedia: Tuojiangosaurus / Q131098
* Espezieak: Tuojiangosaurus
# Tuonela

Tuonela lurrazpiko mundua edo hildakoen mundua da finlandiar mitologian, greziar mitologiako Hadesaren antzekoa. Tuonela, Tuoni, Manala eta Mana, sarritan, sinonimo bezala erabiltzen dira.
Tuonela Finlandiako olerki epiko nazionala den Kalevalak bere itxurari buruz egiten duen aipamenagatik da ezaguna. Epopeia honen hamaseigarren koplan, Väinämöinenek, heroi rapsoda dena, Tuonelara bidaiatzen du heriotzari buruzko zentzuzko jakintza lortzeko. Bidaian, gidaria ezagutuko du (Hadeseko Karonteren antzekoa), baina, kasu honetan, neskatxa gazte bat da, Tuonelaren Neskatxa (Tuonen Tyttö) bezala ezaguna, nork, Tuoni ibaian zehar inframunduko bidaia honetan gidatuko duen.
Alabaina, Tuoni uhartean Väinämöinenek ez du bila zebilen sorginkeria lortzen, eta ilunpetako pertsonaia nagusiek bertan gera dadin jartzen dizkioten proba eta traba mordo baten ondoren, berak horiengandik aldentzea eta handik ihes egitea lortzen du. Bizien mundura itzultzean, bera prest dago heriotzaren munduan bizirik sartzen saiatzen den pertsona oro madarikatzeko.
Itun Zaharreko testu erlijiosoetako Aδης (Hades) greziar hitza Tuonela bezala itzuli da Bibliaren finlandiar bertsioetan. Kristautasunak, sarritan, Tuonela hildakoen atseden toki bezala interpretatu du, Azken Epaiaren aurretik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q304291
* Multimedia: Tuonela / Q304291
# Tuoni

Tuoni lurrazpiko munduko eta ilunpeetako jainkosa da finlandiar mitologian, Kalevala istorio epikoan bere lurraldea Tuonela delarik, nondik bertara joaten diren erromes gutxi itzultzen diren. Tuoni Tuonetarrekin ezkondua dago eta zenbait alaba ditu, horien artean Loviatar, gaixotasun eta izurriteen jainkosa itsu eta maltzurra, Kivutar, errogatiba eta letanien jainkosa, eta Vammatar, sufrimendu eta nahigabeen jainkosa.
Tuonik, bere senar Tuonetarrekin batera, hildakoei ongietorria egiten die bere eskuineko eskuan igel eta zizarez beteriko pitxer bat aldean daramala.
Väinämöinen da Tuonelatik ihes egitea lortzen duen heroi gutxietako bat. Kalevalaren arabera, behin heriotzaren ibaiaren beste ertzean dagoenean Tuonetarrek harrapatzen du garagardoa barra-barra ematen diona lokar dadin. Väinämöinen logaleak jota burua astintzen ari zenean, Tuoniren alabek burdinesi handi bat jartzen dute bere ihesa eragozteko, baina heroi agurea txori bihurtzen da eta heriotzaren lurraldea atzean uzten du askatasunera joateko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q764953
# Tuolpajärvi

Tuolpajärvi aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pöyrisjärvi Eremu Basatiaren mugan dago, Ounasjärvi aintziratik eta Hetta hiriburutik hurbil. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, borrokalariak, istingor arruntak, kuliska pikartak, mendebal-txori mokomeheak, laponiako berdantzak, elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak, zapelatz galtzadunak, larre-buztanikarak, mendi-txontak, negu-txirtak, papourdinak, txirritxo handiak, txoka gorriztak, urre txirri arruntak, ahate gorriztak, ahatebeltzak, beltxarga oihulariak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak.
Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira.
Tuolpajärviren aldameneko aintzira nagusia hegoaldean dagoen Vuontisjärvi da. Vaikkojoki ibaitik datorren urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, ura Vaikkojoki eta Vuontisjoki ibaien bidez, Ounasjokira isurtzen da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.
Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira eta bertako bi uharteek zuhaizti txiki bilakatzen dira lurzoru izoztuaren gainean.

## Erreferentziak

* ↑ Pöyrisjärven erämaa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268276
# Tuolumne City (Kalifornia)

Tuolumne City Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Tuolumne konderrian dago, Kalifornia estatuan. 1.798 biztanle ditu, 6,117683 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Tuolumne konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3301923
* Multimedia: Tuolumne City, California / Q3301923
# Tuolumne konderria (Kalifornia)

Tuolumne konderria (ingelesez: Tuolumne County) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sonora da. 2010eko zentsuaren arabera 55.365 biztanle zituen, Tuolumne kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Tuolumne konderriak 5.890,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 138,68 ura dira. Beste 5.752,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,11 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 55.365 pertsonetatik 51.243 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 5.918 dira. 1.114 beltzak edo afroamerikarrak. 830 amerikar natiboak ziren eta 62 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 530 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 230 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.356 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q156346
* Multimedia: Tuolumne County, California / Q156346
# Tunápolis

Tunápolis Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. 4.916 biztanle ditu 133,291 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Santa Catarina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1758036
* Multimedia: Tunápolis / Q1758036
# Tuonetar

Tuonetar finlandiar mitologian lurrazpiko munduko edo ilunpeetako eta heriotzaren erresumako erregina da. Bera, heriotzaren jauna den Tuoniren emaztea, edo alaba (edo biak) da, elkarrekin lurrazpiko mundua den Tuonela gobernatzen dutelarik.
Hildakoak euren erresumara iristen direnean, eurak dira hildakoen anfitrioi adeitsuak, eta euren maizter gogokoei, ongietorri bezala, igel eta zizarez betetako pitxer bat eskaintzen diete. Hil berrien harrera zeremonietan Tuonelako jaun-andreen seme-alaba eta senideek ere parte hartzen dute.
Tuonetar heriotzaren dontzeila eta lurrazpiko munduko jainkosa bezala ezagutzen da. Kipu-tyttö eta Louhiren ahizpatzat ere hartzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1629006
# Tuorkottajärvi

Tuorkottajärvi aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pöyrisjärvi Eremu Basatiaren ondoan dago eta Näkkälä sami herrixkatik hurbil. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, borrokalariak, istingor arruntak, kuliska pikartak, mendebal-txori mokomeheak, laponiako berdantzak, elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak, zapelatz galtzadunak, larre-buztanikarak, mendi-txontak, negu-txirtak, papourdinak, txirritxo handiak, txoka gorriztak, urre txirri arruntak, ahate gorriztak, ahatebeltzak, beltxarga oihulariak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak.
Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira.
Palojärvi mendebaldean eta Näkkäläjärvi hegoaldean Tuorkottajärvi aintziraren bizilagun nagusiak dira. Inguruko muinoen gailurretatik erortzen den urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, ura Näkkäläjoki ibairen bidez, Ounasjokira isurtzen da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira.
Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da.

## Erreferentziak

* ↑ Pöyrisjärven erämaa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268278
# Tron antzokia

Tron antzokia, Eskoziako Glasgow hirian dagoen musika areto bat da, Trongate kalean.
Berez eraikina XVI. mendean eliza bezala eraikia izan zen. 1981eko maiatzaren 10ean antzoki gisa insuguratu zen.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q7845421
* Multimedia: Tron Theatre, Glasgow / Q7845421
# Troms

Troms edo Romssa (samieraz) Norvegiako konderri bat da. 25.877 km$^2$ ditu eta 155.061 biztanle, 2008ko datuen arabera. Mendebaldean Troms konderria, hegoaldean Finlandia (Lappi) eta ekialdean Errusiarekin (Murmansk Oblast) egiten du muga. Iparmendebaldean Norvegiako itsasoa du (Ozeano Atlantikoa) eta iparraldetik iparrekialdera Barentseko itsasoa (Ozeano Artikoa). Hiriburua Tromsø da.

## Udalerriak

Tromseko udalerriak :
| Udalerria | Udalerria |
| Balsfjord Bardu Berg Bjarkøy Dyrøy Gratangen Harstad Ibestad Gáivuotna - Kåfjord Karlsøy Kvæfjord Kvænangen Lavangen | Lenvik Lyngen Målselv Nordreisa Salangen Skånland Skjervøy Sørreisa Storfjord Torsken Tranøy Tromsø |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50631
* Multimedia: Troms / Q50631
# Tromsø

Tromsø (Ipar samieraz Romsa, Kven hizkuntzaz eta finlandieraz Tromssa) Norvegiako iparraldeko Troms konderriko hiriburua da. Berez, herrialde hartako zazpigarren hiririk handiena da, bai eta Laponiako bigarren hiririk handiena ere, Errusiako Murmansk hiriaren ondoren.

## Klima

Datu klimatikoak (Tromsø) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 8.4 | 8.2 | 9.1 | 15.6 | 24.1 | 29.5 | 30.2 | 27.4 | 22.4 | 17.2 | 12.3 | 9.7 | 30.2 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -2.2 | -2.1 | -0.4 | 2.7 | 7.5 | 12.5 | 15.3 | 13.9 | 9.3 | 4.7 | 0.7 | -1.3 | 5.1 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -4.4 | -4.2 | -2.7 | 0.3 | 4.8 | 9.1 | 11.8 | 10.8 | 6.7 | 2.7 | -1.1 | -3.3 | 2.5 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -6.5 | -6.5 | -5.1 | -2.3 | 2.0 | 6.1 | 8.7 | 7.8 | 4.5 | 0.7 | -3.0 | -5.4 | 0.1 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -18.3 | -18.4 | -17.0 | -14.7 | -6.5 | -2.5 | 0.7 | 1.1 | -4.3 | -9.6 | -12.5 | -16.8 | -18.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 95 | 87 | 72 | 64 | 48 | 59 | 77 | 82 | 102 | 131 | 108 | 106 | 1031 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 13.6 | 12.8 | 11.9 | 11.2 | 9.9 | 11.4 | 13.4 | 13.1 | 15.5 | 17.1 | 14.8 | 15.1 | 159.9 |
| Eguzki orduak | 3 | 32 | 112 | 160 | 218 | 221 | 205 | 167 | 92 | 49 | 6 | 0 | 1265 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Iruditegia

* Liburutegia.
* Aurora polarra Tromsø hiritik hurbil.
* Katedrala.
* Museo polarra.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.theweathernetwork.com/statistics/c00008 The Weather Network

## Kanpo estekak

* Tromsø hiriaren udal webgunea (Norvegieraz [bokmål])
* Datuak: Q26087
* Multimedia: Tromsø / Q26087
# Trona

Trona karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Trona karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na3H(CO3)2 * 2H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Trona: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Tronbina

Tronbina odolaren gatzapen prozesuan parte hartzen duen funtsezko entzima da. Prozesu horretan fibrinogeno izeneko proteina disolbagarria fibrina izeneko proteina disolbaezina bihurtzen da, tronbina izanik bilakaera hori katalizatzen duen entzima.
    Fibrinogeno → Fibrina
Tronbina 36 eta 259 aminoazido dituzten bi kate polipeptidikoz osaturik dago. Bi kate horiek lotura disulfurikoen bidez elkarturik daude.
Tronbina protronbina izeneko molekula batetik sortzen da. Bilakaera horretan parte hartzen duen entzima tronboplastina da, odoleko plaketek askatzen dutena odol-hodi batek kalte handia jasotzen duenean. Tronbina sortzeko prozesuan K bitaminak eta kaltzio ioiek funtsezko zeregina burutzen dute.
Tronbinari esker sortzen den fibrina odol-koaguluaren sortzailea da, odoljarioak ekiditen dituena.

## Erreferentziak

* ↑ Genetikoki lotutako gaixotasunak Tronbinaikusi/editatu erreferentziak Wikidatan. .
* ↑ Fisikoki elkarreragiten duten drogak Tronbinaikusi/editatu erreferentziak Wikidatan. .
* 1 2 3 GRCh38: Ensembl release 89: ENSG00000180210 - Ensembl, May 2017
* 1 2 3 GRCm38: Ensembl release 89: ENSMUSG00000027249 – Ensembl, May 2017
* ↑ Human PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ Mouse PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q409166
* Multimedia: Thrombin / Q409166