OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ernst Lubitsch

Ernst Lubitsch (Berlin, 1892ko urtarrilaren 29a - Hollywood, Los Angeles, 1947ko azaroaren 30a) Alemanian jaiotako film zuzendari judua zen. 1922an Hollywood-era joan zen, non film gehienak egin zituen. Haren ezaugarri nagusia "Lubitsch ukitua" zen, hau da, bere umore sarkastikoan oinarritutako ikusmoldea.

## Biografia

Aitaren jostundegia utzi eta Max Reinhardt ospetsuaren konpainian sartu zen antzezle. Arrakasta handia lortu zuen, eta berak sorturiko pertsonaia judu barregarria zinemara egokitu zuen, harrera ezin hobea izan zituzten film laburretan. Txalo berberak irabazi zuten bere lehen film laburrekin: Momiaren begiak (1918, Die Augen der Mumie Ma), Carmen (1918). Pola Negri antzezlearekin aurrekontu handiko filmak egin zituen ondoren, besteak beste Madame Dubarry (1919), Ana Bolena (1920, Anna Boleyn). Hollywoodera joan zen Mary Pickford aktoreak kontrataturik, eta harekin egin zituen lehen filmetan, Rosita (1923) eta Ezkontzaren Katea (1924, The Marriage Circle), agerian du hain ospetsua egin zuen "Lubitsch ukitua": diruaren eta sexuaren grina zeharbidez eta alegiaz adierazten dituzten komedia dotoreak, baina barrearen azpian kritika mingotsa gordetzen dutenak. Ongi egokitu zituen bere dohainak zinema ahostuna, operetak eginez hasieran, eta ondoren komedia ironiko eta sentimental ahantzezinak. Haren beste zenbait lan aipagarri: Trouble in Paradise (1932), Design for Living (1933), To Be or Not to Be (1942).

## Filmografia

* Als ich tot war (1916)
* Schuhpalast Pinkus (1916)
* Der Blusenkönig (1917)
* Wenn vier Dasselbe tun (1917)
* Das fidele Gefängnis (1917)
* Ich möchte kein Mann sein (1918)
* Die Augen der Mumie Ma (1918)
* Carmen (1918)
* Rausch (1919)
* Die Puppe (1919)
* Meine Frau, die Filmschauspielerin (1919)
* Die Austernprinzessin (1919)
* Meyer aus Berlin (1919)
* Madame Dubarry (1919)
* Kohlhiesels Töchter (1920)
* Sumurun (1920)
* Romeo und Julia im Schnee (1920)
* Anna Boleyn (1920)
* Die Bergkatze (1921)
* Das Weib des Pharao (1922)
* Die Flamme (1923)
* Rosita (1923)
* The Marriage Circle (1924)
* Three Women (1924)
* Forbidden Paradise (1924)
* Kiss Me Again (1925)
* Lady Windermere's Fan (1925)
* So This Is Paris (1926)
* The Honeymoon Express (1926)
* The Student Prince in Old Heidelberg (1927)
* The Patriot (1928)
* Eternal Love (1929)
* The Love Parade (1929)
* Monte Carlo (1930)
* Paramount on Parade (1930)
* The Smiling Lieutenant (1931)
* Broken Lullaby (1932)
* If I Had a Million (1932)
* One Hour with You (1932)
* Trouble in Paradise (1932)
* Design for Living (1933)
* The Merry Widow (1934)
* Angel (1937)
* Bluebeard's Eighth Wife (1938)
* Ninotchka (1939)
* The Shop Around the Corner (1940)
* That Uncertain Feeling (1941)
* To Be or Not to Be (1942)
* Heaven Can Wait (1943)
* A Royal Scandal (1945)
* Cluny Brown (1946)
* That Lady in Ermine (1948)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015-11-8 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q51562
* Multimedia: Ernst Lubitsch / Q51562
# Ernst Mach

Ernst Mach (Turas, Austriar Inperioa, 1838ko otsailaren 18a - Haar, Alemaniar Inperioa, 1916ko otsailaren 19a) austriar fisikari eta filosofoa izan zen.

## Biografia

Filosofiaren alorrean, enpiriokritizismoaren jarraitzaile izan zen. Teoria horren arabera, sentsazioak eta sentsazioen arteko loturazko funtzioak (legeak) aztertu behar dira esperientzia, bere osotasunean, ulertu ahal izateko. Enpiriokritizismoak, beraz, azterketatik kanpo uzten ditu substantzia eta kausalitatea, eta eremu fisikoaren eta psikikoaren bikoiztasuna ukatzen.
Fisikaren alorrean, hotsaren lastertasunak aerodinamikan duen eragina aztertu zuen. Fisikari honen omenez, Mach izena eman zaio aeronautikan erabiltzen den lastertasun banakoari. Newtonek ezarritako mekanikaren oinarriak kritikatu zituen, eta Machek alor horretan ikertutakoak eragin handia izan zuen Einsteinengan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q93996
* Multimedia: Ernst Mach / Q93996
# Ernst Moritz Arndt

Ernst Moritz Arndt (Schoritz, Rügen uhartea, 1769ko abenduaren 26a - Bonn, 1860ko urtarrilaren 29a) alemaniar poeta eta idazle politikoa izan zen. Frantsesen inbasioaren aurrean (1806) ihes egin zuen, lehen Suedian eta gero Ingalaterran babestu zelarik. 1812an Prusiara itzuli zen herrialdea askatzeko gerran esku hartuz, Napoleonen aurka. Bere idazki politiko eta gerra-kantuen bidez (Lieder für Deutschen) herrikideen sentimendu abertzalea piztu zuen. Bonngo unibertsitateko historia-irakaslea izendatu zuten (1818), baina bere ideia liberalengatik erasoak jasan zituen, eta kargua utzi zuen; 1840an berreskuratu zuen, eta 1848an erretiratu zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Ernst Lossa

Ernst Lossa (Augsburg, 1929ko azaroaren 1a-Irsee, 1944ko abuztuaren 9a) 14 urte zituenean naziek erail zuten gazte yeniche izan zen. Gaztea Kaufbeurengo psikiatrikoan entzerratuta zegoen. Haren kasuaren bidez eugenesia nazi sistematikoaren praktikak ezagutzera eman ziren.

## Biografia

Ernst Lossa 1929ko azaroaren 1ean jaio zen. Bost urte zituela umezurtz geratu zen, eta bere aita — saltzaile ibiltaria zena — «antisozialtzat» jo zuten naziek eta Dachauko kontzentrazio-esparruan sartu zuten hiru urte geroago. Ernst umeentzako etxe batera eraman zuten bere bi ahizpekin batera, baina gero korrekzional batera eraman zuten, eskoletatik ihes eta beste umeei gauzak ebasten zizkielako. Azkenean, Kaufbeuren ospitalera eraman zuten, koadro psikiatrikorik ez zuen arren. Ospitaleko langile askoren begikotasuna bereganatu zuen, baina gaixoekin egiten ari zenaz jabetzen joan zen. 1944ko abuztuaren 9an hil zuten, injekzio hilgarri batekin, gauaren erdian, 14 urte zituela.

## Ernst Lossa kulturan

* 2008: Robert Domesek Nebel im August eleberria idatzi zuen.
* 2016: Nebel im August filma, Kai Wesselek zuzenduta.

## Erreferentziak

* ↑ Adrian Weale (2013). SS. Una historia nueva. Ed. Turner Noema.
* ↑ https://www.semana.com/cine/articulo/niebla-en-agosto-de-kai-wessel/62887/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122955
* Multimedia: Ernst Lossa / Q122955
# Wales (Utah)

Wales Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sanpete konderrian dago, Utah estatuan. 338 biztanle ditu, 1,028819 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Sanpete konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q482546
* Multimedia: Wales, Utah / Q482546
# Wales Millennium Centre

Wales Millennium Centre edo Canolfan Mileniwm Cymru (euskaraz Galesko Milurteko Zentroa) Galesko Cardiff hiriburuan dagoen arte gune bat da. Zehazki Cardiff badian kokatzen da. Bertan opera, ballet, dantza, komedia eta musikalen inguruko ekitaldi eta jarduerak burutu ohi dira. Eraikinaren lehenbiziko zatia 2004ko azaroaren 26 eta 28ko asteburuan zehar inauguratu zen, aldiz bigarren zatia 2009ko urtarrilaren 22an inauguratu zen.

## Kanpo estekak

* Galesko Milurteko Zentroa webgunea (Ingelesez) (Galeseraz)
* Datuak: Q2631977
* Multimedia: Wales Millennium Centre / Q2631977
# Walenstadt

Walenstadt Suitzako udalerria da. Sankt Gallen kantonamenduan dago, Sarganserland barrutia barrutian. 2014an 5,679 biztanle zituen 45,81 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64191
* Multimedia: Walenstadt / Q64191
Alt St. Johann $^{(en)}$ Flums Sevelen Wartau Grabs Quarten
# Wales (Ipar Dakota)

Wales Ipar Dakotako hiri bat da. Cavalier konderrian kokatua dago. 2010ean 31 biztanle zituen, 0,61 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Cavalier konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2316274
# Wales (Maine)

Wales Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Androscoggin konderrian dago, Maine estatuan. 1.608 biztanle ditu, 16,83 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Androscoggin konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q209352
* Multimedia: Wales, Maine / Q209352
# Wales (Massachusetts)

Wales Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Hampden konderrian dago, Massachusetts estatuan. 1.832 biztanle ditu, 16 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Hampden konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2316327
* Multimedia: Wales, Massachusetts / Q2316327
# Wales (Alaska)

Wales (iñupiaqeraz: Kiŋigin) Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Nome Census Arean kokatuta dago, Alaska estatuan. 168 biztanle ditu, 6,539062 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Alaska Native Place Names» www.uaf.edu (Noiz kontsultatua: 2023-07-06).

## Ikus, gainera

* Nome Census Area

## Kanpo estekak

* Datuak: Q80043
* Multimedia: Wales, Alaska / Q80043
# Waleed Al-Husseini

Waleed Al-Husseini (Qalqiliya, 1989ko ekainaren 25a) Palestinako idazle, saiakeragile, filosofoa da.
2010eko urrian, Palestinako Agintaritzak atxilotu zuen islamaren aurkako blasfemiak Facebooken eta blog-mezuetan argitatzearatzeagatik; Bere atxiloketak nazioarteko arreta jaso zuen. Geroago Frantziara ihes egin zuen, non asilo eskaera egin zuen. 2013an, Frantziako musulman ohien Kontseilua sortu zuen eta 2015ean bere lehen liburua idatzi zuen "Blasphémateur! : Allahren presoak bere bizipenei buruz".

## Bibliografia

* Blasphémateur ! : les prisons d'Allah, 2015, Grasset (ISBN 978-2-246-85461-6)
** English translation: ISBN 9781628726756..
* Une trahison française : Les collaborationnistes de l'islam radical devoilés ("A French Treason: The Collaborators of Radical Islam Unveiled"), 2017, Éditions Ring ISBN 979-1091447577

## Erreferentziak

* Datuak: Q5376037
* Multimedia: Waleed Al-Husseini / Q5376037
# Walentaita

Walentaita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Walentaita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Fe^{3+}3(P0.84As0.16O4)2(O,OH)6As3+2.56Ca0.42Na0.28Mn2+0.35Fe^{2+}0.30O6.1(OH)0.9(H2O)0.9}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Walentaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Waleska (Georgia)

Waleska Georgiako estatuko hiri bat da. Harris County konderrian kokatua dago. 2010ean 644 biztanle zituen, 3,77 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Harris County konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1221063
* Multimedia: Waleska, Georgia / Q1221063
# Yerma

Yerma (1934) Federico García Lorcak idatzitako antzezlan ezaguna da, eta tragedia bat garatzen du baserri giroan. Bi koadroko hiru ekitalditan banatuta dago. "Lorquian trilogia"ren parte diren hiru antzezlanetako bat da, La casa de Bernarda Alba (1936) eta Bodas de sangre (1933)rekin batera.

## Pertsonaia nagusiak

* Yerma Juanekin ezkonduta dagoen emakume gaztea da, bere aitak bere senarra izan nahi zuen gizona. Beste emakume ezkonduen antzera seme-alabak izateko gogoa zuen eta horregatik ezkondu zen berarekin, seme-alabak bilatzeko, ez maitasunerako.
* Juani, Yermaren senarrari, ez zaio axola umerik ez edukitzea; maite duen Yermari eta bere ohoreagatik kezkatzen du, baita bere lanagatik ere. Berdin zaio Yermak haurrak nahi izatea, berarentzat ez da gauza nagusia.
* Victor Yermaren txikitako laguna da. Yermak seme-alabak izan ditzakeela uste duen gizona dela adierazten da, bere inguruan ezberdina sentitzen delako, baina bere ohore irmoak bere senarra ez den beste batekin saiatzea eragozten dio.
* María Yermaren laguna da, itxaropena ematen dio eta beti saiatzen da animatzen eta pazientziaz armatzen bere burua gehiago torturatu ez dezan..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q944112
# Yerres kantonamendua

Yerres kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Essonne departamenduan dago, Île-de-France eskualdean. Guztira 2 udalerri ditu eta Yerres da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q387193
# Yersinia enterocolitica

Yersinia enterocolitica Yersinia generoko bakterioa da, Enterobacteriaceae familian sailkatzen dena. Patogenoa da, eta yersiniosi izeneko gaitza sortzen du.
1939an Schleifstein eta Coleman ikerlariek lehenbizikoz deskribatu zuten bakterio hau, eta Bacterium enterocoliticum deitu zioten.

## Ezaugarriak

Yersinia enterocolitica bazilo Gram negatiboa da. Ez da mugikorra 37º C-tan hazten denean, baina 30º C-tik behera mugikorra da (aparteko ezaugarria bakterioen artean). Espektro termiko zabal batean hazten da (3º C-tik 42º C-etaraino); psikrofilo fakultatiboa da, eta 4º C-tan hazi daiteke, hozkailuko tenperaturetan (hau ez da oso ohikoa janari-intoxikazioak sorten dituzten mikrobioen artean).
Glukosa hartzitzen du, gasik sortu gabe (edo oso gas gutxi). Laktosa, aldiz, ez du hartzitzen. Andui gehienak ureasa (+) dira.
Lurzoruan eta uretan bizi da, eta baita animalia askoren hesteetan ere. Ingurugiro naturaleko andui gehienak ez dira patogenoak, baina ugaztunen (eta batez ere, txerrien) heste-traktuan bizi diren askok yersiniosia eragiten dute.

## Patogenia

Yersiniosia gaixotasun gastrointestinala da, umeak batik bat -baina ez soilik- jotzen dituena. Infekzioak enterokolitisa sortzen du, eta ur edo janari kutsatuen bidez (pasteurizatu gabeko esnea, ostrak, eta -batez ere- txerri haragia edo txerrikien bidez) harrapatzen da. Yersiniosia zoonosi bat da.
Bakterio eragilea tenperatura hotzetan bizi daitekeenez, yersiniosiaren kasuak ugariagoak dira lurralde hotzetan beroetan baino (Europako iparraldean, esaterako).
Yersinia enterocoliticak enterotoxina bat ekoizten du, termoegonkorra, sindrome diarreikoa eragiten duena. Antza, bakterioak plasmido bati zor dio bere birulentzia (plasmidodunak ez diren anduiak ez baitira patogenoak).
Beherakoak, sukarra eta -batzuetan- apendizitisaren antzeko sabelmina dira gaitzaren sintomak. Kasu gutxitan bakterio patogenoak septizemia eragin dezake. Gaitza ez da larria, eta -septizemia edo adenitis mesenterikoa agertzen ez bada- antibiotikorik gabe berez sendatzen da.
Ez da arraroa infekzioak ondorio iraunkorragoak eragitea, poliartritis erreaktibo edo beste hanturazko gaitzak, esaterako.
Gizabanako eramaileak (bakterio patogenoa haien heste lodian dutenak gaitzaren sintomak eduki gabe) oso arriskutsuak dira janariak manipulatzen dituztenean, eta yersiniosi kasu batzuen jatorrian daude (beste hainbeste gertatzen da Salmonella bakterioaren eramaileekin ere)

## Erreferentziak

* ↑ Ingraham, J. eta Ingraham, C. Introducción a la Microbiología vol. 1, Ed. Reverté, 565 orr.
* ↑ Bourgeois, CM; Mescle, JF; Zucca, J: Microbiologia alimentaria", vol. 1, 122-127 orr, ed. Acribia
* ↑ Hill Gaston JS, Lillicrap MS (2003) Arthritis associated with enteric infection Best Pract Res Clin Rheumatol 17 (2): 219–39

## Kanpo estekak

* Datuak: Q135177
* Multimedia: Yersinia enterocolitica / Q135177
* Espezieak: Yersinia enterocolitica
# Yersiniosi

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Yersiniosia Yersinia enterocolitica bakterioak eragindako hesteetako patologia da (enterokolitisa), zoonosi bat dena (animaliengandik gizakiengana transmititzen den gaitza). Ur edo janari kutsatuen bidez (pasteurizatu gabeko esnea, ostrak eta -batez ere- txerri haragia edo txerrikien bidez) harrapatzen da.
Europan yersiniosi kasuak areagotzen ari dira azken urteotan. Belgikan eta Alemanian, esaterako, Yersinia enterocoliticak Shigellak baino gastroenteritis gehiago sortzen ditu. Yersiniosiaren kasuak ugariagoak dira lurralde hotzetan beroetan baino (Europako iparraldean, adibidez), bakterio eragilea hobeto hazten baita tenperatura bajuetan.
Yersiniosiak ume txikiak -batik bat- jotzen ditu.

## Infekzioa

Yersinia enterocolitica animalien digestio-aparatuan bizi ohi da. Gizakia kutsatzen da animalien okela edo esnea hartzerakoan (pasteurizatu gabeko esnea edo sukaldean oso gutxi kozinaturiko haragia jaterakoan). Txerrien okela, batez ere, arriskutsua da oso gordin jaten denean.
Infektatzen duenean, Yersinia enterocolitica erraz atxikitzen da heste-epiteliora, eta enterotoxina bat ekoizten du, termoegonkorra, sindrome diarreikoa eragiten duena. Antza, bakterioak plasmido bati zor dio bere birulentzia (plasmidodunak ez diren anduiak ez baitira patogenoak).

## Sintoma klinikoak eta tratamendua

Umeengan bakterio patogenoak beherakoak, sukarra eta sabeleko mina eragiten ditu (gorozkiak odoltsuak izan daitezke). Mina oso bortitza da batzuetan, eta apendizitis batekin nahas daiteke. Hainbat kasutan bakteriemia, adenitis mesenterikoa eta poliartritis erreaktiboa agertzen dira.
Gaitza berez sendatu ohi da eta gehienetan ez du antibiotikorik behar. Bakteriemia, adenitis mesenterikoa edo beste konplikazioren bat agertuz gero tratamendu antibiotikoa, aldiz, ezinbestekoa da (doxiziklina).
Gizabanako eramaileak (bakterio patogenoa haien heste lodian dutenak gaitzaren sintomak eduki gabe) oso arriskutsuak dira janariak manipulatzen dituztenean, eta yersiniosi kasu batzuen jatorrian daude (beste hainbeste gertatzen da Salmonella bakterioaren eramaileekin ere)

## Erreferentziak

* ↑ Ingraham, J. eta Ingraham, C. Introducción a la Microbiología vol. 1, Ed. Reverté, 565 orr.
* ↑ Bourgeois, CM; Mescle, JF; Zucca, J: Microbiologia alimentaria", vol. 1, 122-127 orr, ed. Acribia
* ↑ Basaras, Miren; Umaran, Adelaida. Mikrobiologia medikoa. EHU, 198 or. ISBN 84-8373-658-6..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2600216
# Yernes y Tameza

Yernes y Tameza Asturiasko erdialdean dagoen udalerria da, Oviedoko eskualdean kokatutakoa.

## Ikus, gainera

* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q911112
* Multimedia: Yernes y Tameza / Q911112
# Yersinia

Yersinia generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo txikiak direnak (kokobaziloak). Enterobacteriaceae familia barnean sailkatuta daude. Anaerobio fakultatiboak dira eta mugikorrak 22 °C-tan, baina ez 37 °C-tan. Ez dute esporarik sortzen.
Genero honetan 8 espezie daude. Klinika mailan Yersinia pestis, Yersinia enterocolitica eta Yersinia pseudotuberculosis dira garrantzitsuenak.
Yersiniaren ezaugarri biokimiko nagusiak hauek dira:
* anaerobio fakultatiboak.
* oxidasa (-)
* katalasa (+)
* glukosa hartzitzen dute gasik sortu gabe
* ez dute laktosa hartzitzen
* H$_2$S (-)
* ureasa (+)
* gelatinaren hidrolisia: aldakorra, tenperaturaren arabera
Yersiniaren ezaugarri metaboliko batzuk oso lotuta daude tenperaturarekin: aintzat hartu behar da hori bakterio honekin laborategiko ikerketak burutzerakoan.

## Patogenia

Aipatu den moduan, genero honetako giza-patogenoak hiru dira:
* Yersinia pestis, izurri bubonikoaren eragilea. Bakterio honek karraskariak infektatzen ditu, eta karraskari horiek Yersiniaren bektoreak dira; arkakusoek karraskarien odola zurrupatzerakoan mikrobio pila harrapatzen dituzte. Gizakiari ziztatu ondoren arkakusoek gaitza transmititzen dute, zikloa itxiz.
Gizateriaren zigor latza Erdi Aroan eta hurrengo mendeetan, izurri bubonikoa Europatik desagertu da egun, Asian eta Afrikan irauten badu ere.
* Yersinia enterocolitica, yersiniosi gaitzaren eragilea. Yersiniosi hesteetako infekzioa da, beherakoak eta sabeleko mina eragiten dituena. Bakterioak txerriak infektatzen ditu, eta gizakiak txerri haragia kontsumitzerakoan harrapatzen du gaitza.
* Yersinia pseudotuberculosis karraskarietan bizi da, eta gutxitan infektatzen du gizakia. Egiten duenean, hesteetako patologiak sortzen ditu.
* Datuak: Q132231
* Multimedia: Yersinia / Q132231
* Espezieak: Yersinia (Enterobacteriaceae)
# Yerington (Nevada)

Yerington Nevadaeko hiri bat da. Lyon konderrian kokatua dago. 2010ean 3.048 biztanle zituen, 22,27 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Lyon konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q985297
* Multimedia: Yerington, Nevada / Q985297
# Zdemyslice

Zdemyslice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 602 biztanle ditu eta 4,75 kilometro koadroko azalera. Plzeň-South barrutian dago.

## Historia

Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1655 urtean egin zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2572042
* Multimedia: Zdemyslice / Q2572042
# Zdenci

Zdenci Kroaziako udalerri bat da, Virovitica-Podravina eskualdean. Azken zentsuaren arabera 1.453 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1270346
* Multimedia: Zdenci, Croatia / Q1270346
# Zdenĕkita

Zdenĕkita fosfato motako minerala da eta lavendulan taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Zdenĕkita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaPbCu5(AsO4)4Cl * 5H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 - 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Zdenĕkite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Zdenko Verdenik

Zdenko Verdenik (1949ko maiatzaren 2a - ) Esloveniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Entrenatzaile gisa FK Austria Wien, JEF United Ichihara, Nagoya Grampus Eight, Vegalta Sendai eta Omiya Ardija taldeak zuzendu zituen.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q168948
# Zdenka Braunerová

Zdislava Rosalina Augusta Braerreová, Zdenka Braunerová izenez ezaguna (Praga, 1858ko apirilaren 9a - Ibidem, 1934ko maiatzaren 23a) pintore txekiarra izan zen.

## Biografia

Zdislava Braerreová familia aberats batean jaio zen, eta Austria-Hungariako Inperioko kontseilu inperialeko kide den František August Brauneren alaba zen. Oso gastetarik erakutsi zuen arte plastikoetarako interesa, eta arte-ikastaroak egin zituen. Hortik abiatuta, artista-karrera egitea erabaki zuen. Erregularki joaten zen Parisera, 1881etik 1893ra, non Barbizongo eskolako artistak miresten baitzituen. Paris eta Praga erakusketak egiten zituen erregularki.

## Iruditegia

* Una curva en el Moldava
* Plaza del mercado de la ciudad con figuras
* Paisaje con arroyo

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Zdenka Braunerová» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* ↑ brève biographie de Zdenka Braunerova
* 1 2 Chronologie de sa vie
* 1 2 brève biographie de Zdenka Braunerova

## Bibliografia

* (Txekieraz) Miloslav Vlk, Zdenka Braunerová (1858 – 1934), Středočeské muzeum, 2004 ISBN 80-239-2818-X
* (Ingelesez) František Kožík, The Life Story of Painter Zdenka Braunerová and the People Around Her, a two-part biographical novel:
** (Txekieraz)Na křídle větrného mlýna (On the Wing of the Windmill), Edice Klíč, 1989 ISBN 80-202-0057-6
** (Txekieraz) Neklidné babí léto (Restless Gossamer), Edice Klíč, 1990 ISBN 80-202-0063-0
* (Txekieraz) Milena Lenderová, Zdenka Braunerová, Mladá fronta, Praga 2000 ISBN 80-204-0868-1
* (Txekieraz) Prokop H. Toman, Zdenka Braunerová - Popisný seznam grafického díla (A descriptive list of graphic works), Státní nakladatelství krásné literatury an umění, Praga, 196

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) More paintings and drawings by Braunerová et Photographies
* Les traces de Zdenka Braunerova, artiste Tchèque, dans la culture Française par Brigitte Brauner
* Zdenka Braunerova, la plus "française" des femmes peintres tchèques sur Radio.cz
* (Txekieraz) Zdence Braunerové ke 150. výročí narození (150e anniversaire de sa naissance) par Marcela Šášinková
* (Txekieraz) texte en italiqueGalerie ženských osobností - Zdenka Braunerová
* Datuak: Q7940542
* Multimedia: Zdenka Braunerová / Q7940542
# Eskuineko atrioa

Eskuineko atrioa animalia ugaztunen (gizakiak barne) bihotzen lau ganberetako bat da. Izan ere, bihotzak bi bentrikulu eta bi aurikula ditu, marrazkian agertzen den moduan. Eskumako aurikulak oxigenorik gabeko odola jasotzen du goialdetik goiko kabaren bidez eta behealdetik beheko kabaren bidez. Ondoren odol hori eskuineko bentrikulura ponpatzen du diastolean, balbula trikuspidean zehar.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1652353