OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lagavulin

Lagavulin, Eskoziako gaeleraz: Lag a' Mhuilinn, Eskoziako Islay uharteko udalerri txiki bat da, Barruko Hebridetan eta Argyll eta Bute eremuan. Port Ellen udalerritik 3 miliatara dago.
Bertan, whiskya ekoizten duen Lagavulin destilategia dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10981262
* Multimedia: Lagavulin / Q10981262
ieaHebridak :
ieaBarruko HebridakieaColl
Acha
Arinagour
ieaColonsay
Scalasaig
ieaEigg
Cleadale
Galmisdale
ieaIslay
Ardtalla
Ballygrant
Bowmore
Bridgend
Lagavulin
Nerabus
Port Askaig
Port Charlotte
Port Ellen
Portnahaven
ieaMull
Ardtun
Bunessan
Calgary
Craignure
Croggan
Dervaig
Fionnphort
Kintra
Knockan
Lochbuei
Pennyghael
Salen
Tiroran
Tobermory
Uisken
Ulva Ferry
ieaJura
Ardmenish
Craighouse
Feolin
ieaSeil
Balvicar
Clachan-Seil
Ellenabeich
ieaSkye
Achachork
Aird of Sleat
Ardvasar
Armadale
Ashaig
Bernisdale
Bornesketaig
Borreraig
Borrodale
Borve
Bracadale
Broadford
Brogaig
Bualintur
Camastianavaig
Camuscross
Carbost (Loch Harport)
Carbost (Portree)
Claigan
Colbost
Drumfearn
Drynoch
Dunan
Dunvegan
Duntulm
Edinbane
Elgol
Ellishadder
Eynort
Eyre
Fasach
Feorlig
Ferindonald
Fiskavaig
Flashader
Flodigarry
Galltrigill
Garafad
Geary
Gedintailor
Gillen
Glendale
Halistra
Harlosh
Heaste
Isleornsay
Kensaleyre
Kilbride
Kilmaluag
Kilmarie
Kilmore
Kilmuir
Kilvaxter
Kingsburgh
Kyleakin
Kylerhea
Lealt
Lower Breakish
Luib
Milovaig
Mugeary
Ollach
Ose
Peinachorran
Peinlich
Portnalong
Portree
Ramasaig
Roag
Sconser
Skeabost
Sligachan
Staffin
Stein
Struan
Suladale
Talisker
Tarskavaig
Teangue
Torrin
Totaig
Tote
Treaslane
Trumpan
Uig
Uigshader
Ullinish
Upper Breakish
ieaTiree
Mannal
Scarinish :
ieaKanpoko HebridakieaBarra
Allasdale
Ardmore
Ardveenish
Bogach
Borve
Brevig
Castlebay
Caolas
Northbay
ieaBenbecula
Bail' Iochdrach
Balivanich
Nunton
Uachdar
ieaHarris
Amhuinnsuidhe
Ardhasaig
Borsham
Borve
Bun Abhainn Eadarra
Hushinish
Leverburgh
Luskentyre
Rèinigeadal
Rodel
Tarbert
ieaHegoaldeko Uist
Askernish
Auratote
Balgarva
Bornish
Daliburgh
Howmore
Iochdar
Kilaulay
Lochboisdale
Stoneybridge
ieaIparraldeko Uist
Ardheisker
Baile Glas
Carinish
Lochmaddy
Newtonferry
Sollas
Tigharry
ieaLewis
Achmore
Adabroc
Aignish
Aird Uig
Aird
Airidh a' Bhruaich
Ardroil
Arnol
Back
Baile an Truiseil
Balallan
Barvas
Bayble
Borrowston
Borve
Bragar
Branahuie
Breaclete
Breivig
Brenish
Broker
Brue
Cabharstadh
Calbost
Callanish
Carloway
Cliff
Coll
Cromore
Cross
Crossbost
Eorodale
Eoropie
Fivepenny
Flesherin
Garenin
Garrabost
Garynahine
Gravir
Gress
Habost
Holm
Kneep
Knock
Knockaird
Laxdale
Leurbost
Lionel
Marybank
Mealista
Melbost
New Tolsta
Newmarket
Newvalley
North Dell
North Tolsta
Parkend
Plasterfield
Port of Ness
Portnaguran
Portvoller
Sandwick
Shawbost
Shulishader
Skigersta
South Dell
Steinish
Stornoway
Swainbost
Timsgarry
Tolsta Chaolais
Tong
Uig :
# Lagatzu

Lagatzu Zamudioko Euskara Elkarte bat da. 1998ko abenduan Bai Euskarari kanpainaren baitan antolatu ziren hainbat elkarte, alderdi eta euskaltzale. Hortik jaio zen Lagatzu. Gaur egun Zamudioko gehiengoa euskalduna da, %48a euskalduna eta beste % 15a ia-euskalduna, hala ere euskeraren erabilpena urria da kalean eta egoera honek Lagatzuren kezka sortu zuen.
Taldearen helburu nagusia Zamudion euskararen normalkuntza lortzeko eragilea izatea da eta herriko esparru guztietan euskara erabilia izan dadin lortzea, arreta berezia bertako hizkerari jarriz. Horretarako esparru hauek lantzen dituzte:
* Gune euskaldunak sortu.
* Zaharren euskeraren transmisioa.
* Bizitzako funtzioetan euskeraren erabilera berreskuratu.

## Web gunea

* http://www.lagatzu.org/

## Kanpo estekak

* Aikor, Txorierriko aldizkaria
* Topagunea Euskara Elkarteen Federazioa
* Datuak: Q12261792
# Lagena

Lagena behe mailako ornodunen entzumen aparatuko atala da; ornodun horiek hotsak entzuteko duten organo berezia.
Arrain eta urlehortarren bestibulu-aparatuan kokaturik, otolito asterisci ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Webb, Jacqueline F.; Richard R. Fay; Arthur N. Popper. (2008). Fish Bioacoustics. Springer, 23 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6471979
# Lagenina

Lagenina subordena foraminifero bentonikoen subordenetako bat da. Espezie guztiek pareta monolamelarra edo multilamelarra dute, baina lamelek ez dute guztiz estaltzen. Pareta kaltzitikoa da, zulo txikiekin. Kristalek estalki organikoa izan ohi dute. Oskolak kiribilduak edo ez-kiribilduak izan daitezke eta irekidura orokorrean bukaeran egonten da, zimurdura erradial batzuetan kokatzen delarik.

## Sistematika

1987tik aurrera 2 superfamilia, 10 familia eta 220 genero bereiztea proposatu da. Superfamiliak honakoak dira:
* Lagenina
** Robuloidoidea
** Nodosarioidea

## Eboluzioa

Helen Tappan eta Alfred Loeblichen arabaera Lageninaren eboluzioa, Involutinina eta Miliolinarena bezala, Fusulinina subordenetik egin zen. Lagenina azkar agertu zen, Siluriarrean edo Karboniferoan, baina Triasikorarte urriak izan ziren.
Jurasikoaan Nodosarioidearen barruan Nodosariidae familiak hartu zuen abantaila, Nodosaria, Pseudonodosaria, Dentalina, Laevidentalina, Pyramidulina eta Frondicularia generoekin.

## Erreferentziak

* TAPPAN, H. eta LOEBLICH, A. R. Jr. 1988. Foraminiferal evolution, diversification, and extinction. Journal of Paleontology. 62(5), 695-714,
* MICROPALEONTOLOGIA. Molina, Eustoquio - 2º ed. Zaragoza: Prensas Universitarias de Zaragoza, 2004.

## Ikus, gainera

* Foraminifero
* Datuak: Q1552021
* Multimedia: Lagenida / Q1552021
* Espezieak: Lagenida
# Lagenorhynchus

Lagenorhynchus Delphinidae familiako generoetako bat da. Sei espeziek osatzen dute:
* Lagenorhynchus albirostris
* Lagenorhynchus acutus
* Lagenorhynchus australis
* Lagenorhynchus cruciger
* Lagenorhynchus obliquidens
* Lagenorhynchus obscurus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q837606
* Multimedia: Lagenorhynchus / Q837606
* Espezieak: Lagenorhynchus
# Lagata

Lagata Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 132 biztanle zituen 23,7 kilometro koadroko azaleran. Campo de Belchite eskualdean dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1641046
* Multimedia: Lagata / Q1641046
# Lage

Lage Alemaniako udalerria da. Ipar Renania-Westfalia estatuan kokatuta dago, [[Lippe barrutia|Lippe]] barrutian. 2014an 34.671 biztanle zituen 76,04 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q14953
* Multimedia: Lage (Lippe) / Q14953
# Lalanne etxea

Lalanne etxea Nafarroako erregearen zerbitzuan jardun zuen Garaziko familia da, jatorriz Larrea deitura zuena. Izpurakoak ziren eta Donibane Garaziko gaztelua zaindu zuten luzaroan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261818
# Lalanne (Gers)

Lalanne (frantsesez eta ofizialki: Lalanne) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 137 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Lalanne udalerrian erroldatutako biztanleak 112 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 49 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 47etxeak ziren. 42 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 1ek hiru zituen, 8 etxek lau zituzten eta 31 etxek bost zituzten. 35 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lalanne udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 4 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 4 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 0 | 65-69 | 4 |
| 4 | 60-64 | 0 |
| 8 | 55-59 | 8 |
| 0 | 50-54 | 4 |
| 4 | 45-49 | 4 |
| 4 | 40-44 | 4 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 8 | 30-34 | 8 |
| 4 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 4 |
| 0 | 15-19 | 4 |
| 4 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 4 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 66 ziren, horien artean 53 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 53 pertsona aktiboetatik 46 lanean zeuden (22 gizon eta 24 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2000. urtean Lalanne udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 444 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q777353
* Multimedia: Lalanne (Gers) / Q777353
# Lalanne (Pirinio Garaiak)

Lalanne (frantsesez eta ofizialki: Lalanne) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 73 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Lalanne udalerrian erroldatutako biztanleak 73 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 46 etxebizitza zeuden, 33 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 40 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 33 etxebizitza nagusietatik 26 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 27 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lalanne udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 4 | 65-69 | 4 |
| 4 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 4 |
| 4 | 45-49 | 4 |
| 0 | 40-44 | 4 |
| 4 | 35-39 | 4 |
| 12 | 30-34 | 0 |
| 4 | 25-29 | 8 |
| 8 | 20-24 | 0 |
| 4 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 8 | 5-9 | 4 |
| 8 | 0tik 4ra | 8 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 43 ziren, horien artean 32 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 32 pertsona aktiboetatik 30 lanean zeuden (20 gizon eta 10 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Lalanne udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 234 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q938543
* Multimedia: Lalanne (Hautes-Pyrénées) / Q938543
# Laganbank

Laganbank, Ipar Irlandako Belfast hiriko hauteskunde-barruti bat da. 2014ean Botanic hauteskunde-barrutiak ordezkatu zuen.

## Eremuak

Bost eremu hauek osatzen dute:
* Ballynafeigh
* Botanic
* Rosetta
* Shaftesbury
* Stranmillis

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15241247
# Lagamar

Lagamar Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 6.631 biztanle ditu 1.474,562 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1790657
* Multimedia: Lagamar / Q1790657
# Lagalyita

Lagalyita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Lagalyita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca2xMn1-xO2*1.5-2H2O}}$ (x = 0.05–0.08). Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Lagalyite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Laga mendiak

Laga mendiak (italieraz: Monti della Laga) erdialdeko Italiako mendigune bat da, Apeninoetan kokaturik dagoena, Abruzzo, Markak eta Lazio eskualdeetan. Monte Gorzano (2.458 metro) da gailurrik gorena. Gran Sassoko eta Laga mendietako Parke Nazionalaren parte dira.

## Erreferentziak

* ↑ Lopez, Gorka. Gran Sasso eta Laga, Apeninoetako bazter galduak. Berria, 2007ko azaroak 10, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-9-5).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q838391
* Multimedia: Monti della Laga / Q838391
# Lagado

Lagado fikziozko hiri bat da, Jonathan Swiften Gulliver-en bidaiak liburuan agertzen dena. Balnibarbiko hiririk handiena da.
Hiria bere Akademiagatik da ospetsua. Akademia honek hainbat arlotako jakintsu asko biltzen ditu.
Lemuel Gulliver-ek Akademia bisitatu zuenean oso esperimentu bitxi batzuk ikusi zituen: eguzki-energia pepinoetan gordetzekoa, armiarmen zeta hauskaitza sortzekoa, hizkuntza substantibo silababakarren multzo bihurtzekoa, eta abar.
Orokorrean, Royal Societyren eta bere esperimentuen satiratzat hartu izan da Lagadoko Akademia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q259410
# Laganadi

Laganadi Italiako udalerri bat da. Reggio di Calabriako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. 342 biztanle ditu, 8,19 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Laganadik honako udalerri hauekin egiten du muga:
San Roberto Sant'Alessio in Aspromonte Calanna Santo Stefano in Aspromonte Reggio di Calabria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q54617
* Multimedia: Laganadi / Q54617
# Lagan ibaia

Lagan ibaia (gaeleraz Abhainn an Lagáin), Ipar Irlandako ibai bat da, Belfasten itsasoratzen dena.

## Ibilbidea

Slieve Croob mendilerroan sortzen da 119 metrotako altueran eta Antrim eta Down konderrien arteko lautadan egiten du aurrera, konderri bien arteko muga eginez. Horrela iristen da Belfastera eta bertan itsasoratzen da. Hainbat ibairen urak jasotzen ditu, nagusiena Ravernet da, eta beste batzuk Carryduff eta Farset dira. Farset ibaiak Laganekin bat egiten duen puntuan hasi zen sortzen Belfast.
Honako herri hauek zeharkatzen ditu:
* Dromara
* Dromore
* Magheralin
* Lisburn
* Belfast

## Nabigazioa

XIX mendean eraikitako ubideek eta desbideraturiko errekek posible egin zuten Neagh lakua eta Belfast arteko nabigazioa. XX mendean autobidea eraikitzean ibaian nabigatzeari utzi egin zitzaion. Oraintsu Lisburn eta Belfast arteko nabigazioa berrezarri da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1501247
* Multimedia: River Lagan / Q1501247
# Lantanita-(Ce)

Lantanita-(Ce) karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Lantanita-(Ce) karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Ce,La,Nd)2(CO3)3 * 8H2O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Lanthanita-(Ce): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Lantaron Kirol Elkartea

Lantaron Kirol Elkartea (gaztelaniaz: Cultural Deportiva Lantarón) Lantarongo futbol taldea da. Arabako Erregional Preferentean aritzen da.

## Historia

Talde 1976 urtean sortu zen Club Deportivo Gobeo izenarekin. Iru-Bide zelaian jokatzen zituen partidak. 1980an hartu zuen gaur egungo izena. 1984an Komunion zelaia inauguratu zen. Emaitzarik onena 2004-05 urteko hirugarren postua izan zuen eta Hirugarren mailara igotzeko play-offak jokatu zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61070565
# Lantanita-(La)

Lantanita-(La) karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Lantanita-(La) karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(La,Ce)2(CO3)3 * 8H2O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Lanthanita-(La): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Lantanita-(Nd)

Lantanita-(Nd) karbonato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Lantanita-(Nd) karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Nd,La)2(CO3)3 * 8H2O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Lanthanita-(Nd): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Lantano

Lantanoa elementu kimiko bat da, La ikurra eta 57 zenbaki atomikoa dituena.

## Ezaugarri nagusiak

Elementu metaliko zuri zilarkara da, taula periodikoko 3. taldekoa eta lantanidoen taldekoa. Zenbait mineral arrarotan ageri da, gehienetan zerioarekin eta beste elementu arraro batzuekin batera. Lantanoa xaflakorra, harikorra eta biguna da; laban batekin moztu daiteke. Metal arraroen artean erreaktiboenetakoa da. Zuzenean erreakzionatzen du karbonoarekin, nitrogenoarekin, boroarekin, selenioarekin, silizioarekin, fosforoarekin, sufrearekin eta halogenoekin. Berehala oxidatzen da airearekin kontaktuan. Ur hotzak apurka erasaten dio, eta ur beroak azkarrago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1801
* Multimedia: Lanthanum / Q1801
# Lantarongo gaztelua

Lantarongo gaztelua Arabako Los Castros izeneko haitzetan, Artzenako mendilerroan, dagoen gune arkeologikoa da, itsas mailatik 1056 metro gorago kokatuta. Bertan, Goi eta Behe Erdi Aroko Lantarongo Konderria zenaren gazteluaren aztarnak kokatzen dira.

## Kokapena

Añanako kuadrillako Gaubea udalerriari dagokio Los Castros mendiko gailurrean dago kokatua aztarnategia, tokirik garaienean. Gazteluaren aztarnak xumeak dira oso, murruen oinarriak, haitzean hainbat lanketa eta tontorra bakartzeko egindako lubaki zabala. Zeramika-zatikiak eta kobrezko xafla dekoratua, tipologiaz Goi Erdi Arokoa, gainazalean jaso zituen Antxoka Martínez Velasco arkeologo aurkitzaileak, 2019ko apirilean Arabako Aldundiari eginiko legezko jakinarazpenean aitortuta. Gazteluak Lantarongo Konderriaren lurraldea antolatze eginkizuna izango zuen, kondearen egoitza izateaz gain konderria indarrean zegoela, baina horren inguruko herrixka, bera ere Lantaron izenekoa, oraindik kokatu gabe dago.

## Historia

Gazteluaren sorrera VIII. mendetik aurrera musulmanen erasoei defentsa-erantzun estrategiko elementutzat hartzen dira konderria eta gaztelua, Asturiasko Erresuma ekialdera hedatu zenean. Konderriaren eta kondeen aipamenak 897. urtetik aurrera iturri dokumentaletan agertzen badira ere, Lantarongo gaztelua behin bakarrik jaso zuen aipu zuzena, Konderria desagertuta zegoela. 1175. urtea zen, eta orduko Gaztelako erregeak, Alfontso VIII.ak, eskualdea eskuratu berria zuen, eta erresuma osoan sakabanatuta zituen bere ondasunen errolda egitea eskatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz)Haitzen kokapena mendilerroan, Mendikat webgunean , kontsulta data 2020-06-28an
* ↑ Erreferentzia Inguma datu basean
* ↑ E. Ugarte Lz. de Arkaute.- Lantarongo gaztelu zaharra agerian. Tupustean agertu da gaztelua Alea, ISSN 2386-8961; 192 zk. 2019ko maiatzaren 11an, or. 18-19 [https://alea.eus/anana/1557401337605-lantaron-gaztelua online];
* ↑ Arrieta Valverde, Antton.-‘’Euskal Herriko gazteluak: Araba’’ ISBN 978-84-09-05418-3. orr. 149

## Ikus, gainera

* Lantaron
* Lantarongo Konderria
* Arabako konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q96679816
# Lantarongo Konderria

Lantarongo Konderri historikoa, ziurrenik Asturietako Erresumak ekialderako hedapenean sorturiko marka zen, besteen artean. Lehen aldiz 897 urtean aipatzen da idatzitako iturrietan, Gonzalo Téllez kondearen mendeko lurralde gisa..

## Kokapena

Erdi Aroko konderri horren mugak zehaztasun osoz ezagutzen ez diren arren, uste denez, orduan Gaubea osoa eta Omecillo ibaiaren arroa hartzen zituen, Ebro ibaiaren ezkerraldean, eta eskuinaldean Obarenes mendiak menperatzen zituen, egungo Burgosko lurretan. Tokia haitzetan eraikitako gazteluak antolatu eta babestuko zuen..

## Historia

Konderri honen sorrera VIII. mendetik aurrera izandako musulmanen razziak edo eraso azkarren aurkako erantzun gisa sorturiko egitura defentsiboen artean kokatzen da, Asturietako Erresumaren hedapenari lotua. Egitura horien inguruko lekukotza dokumentalak ugaritzen joaten dira ondorengo bi mendeetan. Lantarongoari dagokionez, ondoko kondeak aipatuak izan dira:
* Gonzalo Tellez, Comite Gundesalbo Telluz in Lantarone 897, 911
* Alvaro Herrameliz, 929
* Fernando Gontzalitz Gaztelakoa, 935.
XI. mendean zehar garrantzia galtzen joan zen Santa Gadearen alde (Termino gaztelua buru zuela), musulmanen arriskua urruntzearekin batera. Halere, aipamen dokumentalak ugaritzen dira, Gaztelako eta Nafarroako erresumak sortuak. Izan ere, Gartzea IV.a Remiritz Berrezarlearen erregealdian konderria berriz Nafarroako eremura itzuli zen, epe motzean izan bazen ere. Horrela, Alfontso VIII.a Gaztelakoaren esku zegoela aipatzen da, 1177. urteko Londreseko laudorako agirietan, errege nafarrak erreklamatutakoen artean baitzegoen. Lantaron tokiko aipamenak jarraituko dira agertzen XIV. mendera arte, poliki-poliki gaztelua eta hirigune nagusiaren kokapen zehatza herri memoriatik desagertu arte. Egungo Lantaron arabar udalerriak, zenbait herri biltzean sortua, izena berreskuratu zuen nahiz eta zerikusirik ez izan iraganeko konderriarekin.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz)Santos Salazar, Igor.-Lantarón en los siglos IX y X : condes y obispos en tierras de Valdegovia, ondoko liburuaren atala: Valdegovia en el inicio de su historia, Gasteiz: apalatzailea, Juan Antonio Quirós Castillo, 2020. ISBN 978-84-09-25175-9. Or.137.
* ↑ Arrieta Valverde, Antton.-‘’Euskal Herriko gazteluak: Araba’’ (2018) ISBN 978-84-09-05418-3. orr. 147-148
* ↑ E. Ugarte Lz. de Arkaute.- Lantarongo gaztelu zaharra agerian. Tupustean agertu da gaztelua Alea, ISSN 2386-8961; 192 zk. 2019ko maiatzaren 11an, 18-19 or.online;
* ↑ (Gaztelaniaz)Urzainqui Mina, Tomás.- ‘’La Navarra marítima’’. ISBN 84-7681-293-0 orr. 133

## Ikus, gainera

* Lantaron
* Lantaron gaztelua
* Arabako konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57497425