OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Orchesia undulata

Colotes maculatus Melyridae familiako kakalardoa da. Europa hegoaldean eta erdialdean zabaldurik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena

Kakalardo hau oso txikia da, 4-5,3 mm neurtzen ditu soilik. Itxura obalatua du eta nekez bereizten dira burua, pronotoa eta elitroak. Kolore marroia eta beltza tartekatzen ditu, aletik alera patroia aldatzen dela. Elitroen atzealdean bi banda beltz izaten ditu. Buruan antena laburrak ditu, muturretara zabaltzen doazenak.
Hanka fin luzeak ditu, tibia nahiko laburra bada ere. Atzeko parean estoloi luzeak agertzen ditu.

## Habitata

Baso hostoerorkorretan aurkitzen da, normalean hariztietan. Erori eta usteltzen ari diren zuhaitz enborretan egoten da. Gautarrak dira eta multzo txikitan ibiltzen dira.

## Bizi zikloa

Emeak arrautzak jartzen ditu eroritako zuhaitz hiletan. Handik beldarrak ateratzen dira eta udaberrian eta udan zehar garatzen joaten dira. Mukiziza beltza (Exidia glandulosa) onddoaz elikatzen dira. Udazkenean ateratzen dira kakalardo helduak eta negua enborraren pitzaduretan hibernatuz pasatzen dute. Udaberrian aktibatzen dira eta udazkenera arte bizi dira. Kopuru handienak udan ikusten dira.

## Erreferentziak

* ↑ «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» www.heteropterus.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
* 1 2 3 (Ingelesez) «Orchesia undulata» uk beetles (Noiz kontsultatua: 2024-09-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2301517
* Multimedia: Orchesia undulata / Q2301517
* Espezieak: Orchesia undulata
# Orchidlands Estates (Hawaii)

Orchidlands Estates Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hawaii konderrian dago, Hawaii estatuan. 3.165 biztanle ditu, 25,11084 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Hawaii konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2660915
# Orchies kantonamendua

Orchies kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Nord departamenduan dago, Frantzia Garaia eskualdean. Guztira 16 udalerri ditu eta Orchies da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1726582
# Orchards (Washington)

Orchards Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Clark konderrian dago, Washington estatuan. 27.729 biztanle ditu, 13,99951 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Clark konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q949185
# Orta di Atella

Orta di Atella Italiako udalerri bat da. Casertako probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. 27.203 biztanle ditu, 10,83 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Orta di Atellak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Marcianise Succivo Gricignano di Aversa Sant'Arpino Frattaminore Caivano Crispano

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58722
* Multimedia: Orta di Atella / Q58722
# Ortacesus

Ortacesus Cagliariko (Sardinia, Italia) udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q284466
* Multimedia: Ortacesus / Q284466
# Ortale

Ortale, (korsikeraz: L'Ortale) Korsikako iparraldeko udalerria da, Korsika Garaia departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 27 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Populations légales 2013 | Insee» www.insee.fr (Noiz kontsultatua: 2016-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q579925
* Multimedia: Ortale / Q579925
# Amadou Gon Coulibaly

Amadou Gon Coulibaly (Abidjan, 1959ko otsailaren 10 – ib., 2020ko uztailaren 8a) Boli Kostako lehen ministroa izan zen. Senufo etniaren kidea eta senufoen buruzagi goren baten ondorengoa izan zen. Ingeniaritzan lizentziatu zen Parisen. Alassane Ouattararen aliatu leiala, diputatu, ministro eta Korhogoko alkatea izan zen. Ouattarak lehen ministro izendatu zuen 2017ko urtarrilaren 10ean. 2020ko azaroko hauteskudeetarako hautagaia izango zen baina ministroen kontseilu baten buru zela hil zen 2020ko uztailean.
* Datuak: Q2840866
* Multimedia: Amadou Gon Coulibaly / Q2840866
# Amadou Hampâté Bâ

Amadou Hampâté Bâ (Bandiagara, Mali, 1901eko otsaila - Abidjan, 1991ko maiatzaren 15a), Maliko idazle eta etnologoa izan zen.

## Bizitza eta lanak

Bâ klaneko fulania zen. Koloniaren garaian funtzionario izan zen, eta independentziaren ondoren (1960), Giza Zientzien Institutua sortu zuen Bamakon, eta Maliren Unescoko ordezkari izendatu zuten. 1966an, Unescoko Batzorde Eragileko kide izendatua izan zen, eta 1966an Afrikako hizkuntzak transkribatzeko sistema bateratu bat ezartzen lagundu zuen.
1960an, Unescon zegoela, honela esan zuen:
| « | En Afrique, chaque fois qu'un vieillard meurt, c'est une bibliothèque qui brûle (Afrikan, gizon zahar bat hiltzen den aldi oro, liburutegi bat erretzen da). | » |
Bere herriaren tradizioak oso ondo gogoratzen zituen, eta historialari eta etnologo egin zen. Jacques Dagetekin batera 1955ean idatzi zuen L'Empire peul du Macina («Macinako fulanien inperioa») lanean, ahozko tradizioaren araberako inperioaren historia osatu zuen; inperioa 1818an sortu zen Niger ibaiaren barrualdeko deltan, eta 1893an frantsesek konkistatu zuten.
Bestalde, fulanien ahozko hainbat kontakizun papereratu zituen: Koumen, texte initiatique des pasteurs peuls (1961, «Koumen, artzain fulanien iniziazioko idatzia»), Kaïdara, récit initiatique peul (1969, «Kaidara, fulanien iniziazioko kontakizuna»), L'Éclat de la grande étoile (1974, «Izar handiaren distira»), Njeddo Dewal, mère de la calamité (1985, «Njeddo Dewal, zorigaitzaren ama»), La Poignée de poussière, contes et récits du Mali (1987, «Hauts-eskukada, Maliko ipuinak eta kontakizunak»).
Hala ere, ospe gehien eman zion lana bere eleberri bakarra da, L'étrange destin de Wangrin (1973, «Wangrinen patu bitxia»), afrikar interprete baten abenturak kontatzen dituena. Bestalde, bi memoria-liburu idatzi zituen: Amkoullel l'enfant peul (1991, «Amkoullel haur fulania») eta Oui mon commandant! (1994, «Bai, nire komandantea!»).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2012/10/04 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Lacroix, Emmanuel. Zoom sur..... Hamadou Ampâté Bâ. in: Litterature africaine. bobodioulasso.net (Noiz kontsultatua: 2015-07-12).
* Datuak: Q452299
* Multimedia: Amadou Hampâté Bâ / Q452299
# Amagansett (New York)

Amagansett Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Suffolk konderrian dago, New York estatuan. 1.824 biztanle ditu, 16,96864 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Suffolk konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2411458
* Multimedia: Amagansett, New York / Q2411458
# Amagasaki

Amagasaki (japonieraz: 尼崎市, Amagasaki-shi) Japoniako Honshu uhartearen mendebaldean dagoen hiria da, Hyōgo prefeturako laugarren handiena. 2012ko erroldaren arabera 450.244 biztanle ditu.

## Geografia

Prefeturaren hego-ekialdeko muturrean dago, Osaka prefeturarekin mugan eta Osaka hiritik oso gertu beraz. Osakako Badiari begira dagoen hiria da.

## Historia

Edo Aroan Amagasaki gazteluak kontrolatzen zuen bere probintzia. Gaur egun gaztelu hau ez da existitzen. Hiria bera 1916ko apirilaren 1ean eratu zen eta populazio altuena 1971an izan zuen, 554.000 biztanle.

## Ondasun nabarmenak

* Isagu santutegia
* Honkoji tenplua

## Iruditegia

* Isagu santutegia.
* Ebisu santutegia.
* Honkoji tenplua.

## Hiritar ezagunak

* Kamui Kobayashi (1986- ), Formula 1 gidaria.

## Hiri senidetuak

* Augsburg (Alemania) (1959)
* Anshan (Txina) (1983)

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Amagasakiko webgune ofiziala
* Datuak: Q213318
* Multimedia: Amagasaki, Hyogo / Q213318
# Amager

Amager Danimarkako uharte garrantzitsueneako bat da. Azaleraz txikia den arren (95 km² baino ez) herrialdeko laugarren populatuena da (171.210 biztanle), izan ere bertan baitaude Kopenhageko metropoli eremuko barruti batzuk. Danimarkako Hiriburu Eskualdearen barnean dago eta hiru udalerri ditu; Kopenhage bera, Tårnby eta Dragør.

## Historia

Amager aspaldidanik populatua izan da. 1521 urtean Kristian II.a Danimarkakoak Herbehereetako nekazariak ekarri zituen, lurra landu eta Danimarkako Gortea eta Kopenhage bera hornitzeko.
XIX mendean Kopenhage uhartean zabaltzen hasi zen eta 1902an okupaturiko lurrak Kopenhage beraren menpe gelditu ziren. Gaur egun Islands Brygge, Kastrup, Amagerbro, Sundby eta Ørestad barrutiak metropoli eremuari dagozkio. Kopenhageko nazioarteko aireportua Kastrupen dago. Honetaz gain Tårnby eta Dragør herriak ere badaude Amagerren.
70. hamarkadan Amager zabortegi gisa erabili zen eta Lorteøen (Zaborraren uhartea) ezizena hartu zuen.

## Ondasun nabarmenak

* Kalvebod Fælled: Garai batean eremu militarra zen baina orain Natur Erreserba bihurtua dago.
* Amagerstrand: Uhartearen ekialdean dagoen hondartza artifiziala da, kirol kaia eta itsasaldeko paseo eta guzti egina.
* Amager Bio: Zinema, kontzertu eta kultur ekitaldietarako eraikina.

## Garraioa

Kopenhageko Nazioarteko Aireportua (NAGE: CPH - NAZE: EKCH) bertan dago. Suedia eta Danimarka elkartzen dituen Øresund zubia ere bertatik hasten da. Kopenhage hiriburuareki elkartzen dituen beste zubi batzuk ere badaude, eta Kopenhageko metroa ere iristen da Amagerrera.

## Ikus gainera

* Danimarkako uharte nagusiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210396
* Multimedia: Amager / Q210396
# Amadou-Mahtar M'Bow

Amadou-Mahtar M'Bow (Dakar, 1921eko martxoaren 20a – ibidem, 2024ko irailaren 24a) senegaldar irakasle, politikari eta funtzionarioa izan zen. UNESCOren zuzendari nagusia izan zen 1974tik 1987ra.
Soldadu boluntarioa izan zen Frantziako armadan Bigarren Mundu Gerran. Afrika Iparraldean eta Frantzian borrokatu zuen, eta Frantzia Askeko eta Frantziako Aireko Armadako kide ere izan zen. Gerra ostean geografia ikasi zuen Sorbona Unibertsitatean. Mauritaniako ikastetxe batean irakasle izan zen Senegalera itzuli aurretik. Han, herrialdearen independentziaren alde borrokatu zuen, eta, ondoren, diputatu, Hezkuntza Nazionaleko ministro eta Kultura eta Gazteria ministro izan zen.
UNESCOren zuzendari nagusia izan zen 1974tik 1987ra. Ezagutza eta informazioa sortzeko esparru alternatiboak sustatu zituen. Esperientzia eta kultura aniztasuna ere sustatu zuen eta eurozentrismotik urrundu zen. Gainera, herentzia kulturala ipar hemisferiotik hego hemisferiora itzultzea eskatu zuen. Estatu Batuek eta Erresuma Batuak bere kudeaketa kritikatu zuten eta UNESCOtik erretiratu ziren bere agintaldian.

## Lan hautatuak

* Enquête préliminaire sur le village de Gaya, et les villages de Sénoudébou et Dembakané, 1955-1956
* Le temps des peuples, 1982
* De la concertation au consensus : l'UNESCO et la solidarité des nations, 1979
* Quel avenir pour l'Afrique ?, 1990
* Collectif, La science et la technologie dans les pays en développement : pour une renaissance scientifique de l'Afrique, 1992
* Assises nationales. Sénégal, An 50. Bilan et perspectives de refondation, L'Harmattan, Paris, 2012, 298 o.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q740168
* Multimedia: Amadou-Mahtar M'Bow / Q740168
# Amadou Cheiffou

Amadou Cheiffou (1942) nigertar politikaria da. 1991ko urriaren 27tik 1993ko apirilaren 17ra bitartean Estatuko gobernuburu izan zen. Cheiffou RSD-Gaskiya alderdiko hautagai gisa aurkeztu zen 2004ko azaroaren 16an deitutako presidentetzarako hauteskundeetan, eta laugarren izan zen. sei hautagai botoen %6,35 lortuta.
Cheiffou École nationale de l'aviation civilen lizentziatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Le premier ministre dans les mutations politiques des Etats d'Afrique francophone Retour sur des expériences de formalisation d'un rôle et d'un ordre politiques
* ↑ Cheiffou Amadou, candidat du RSD
* ↑ Amadou Cheiffou

## Kanpo estekak

* Datuak: Q356237
# Pablo Villamar

Pablo Villamar Díaz (Narón, 1961eko abenduaren 20a) politikari galiziarra da, Bloque Nacionalista Galego taldekoa eta A Coruñako Aldundiko bize-presidente.
# Pablo Yanguas

Pablo Yanguas Bermejo (Cintruénigo, 1886ko urtarrilaren 21a - Alfaro, 1936ko abuztuaren 13a) nafar politikaria izan zen.
Lanbidez laboraria, Nafarroan Partido Republicano Democrático Federal alderdia sortu zuen. 1936ko hauteskundeetan jaioterriko alkate izateko aurkeztu zen. Francisca Chivite ezkondu eta lau seme-alaba izan zituzten: Lucio, Julia, Natividad eta María Paz.
Gerra Zibila piztean, Izquierda Republicanako kidea izan zen eta 1936ko abuztuaren 13an Alfaron erail zuten beste 12 lagunekin batera.

## Ikus, gainera

* Erriberar ezagunak

## Erreferentziak

* ↑ Serrano Izko, Bixente. (2006). Navarra. Las tramas de la história. Iruñea: Euskara Kultur Elkargoa ISBN 84-932845-9-9..
* ↑ Egile asko. (2004). Navarra 1936. De la esperanza al terror. Tafalla: Altaffaylla ISBN 84-930957-9-6..
* Datuak: Q9054043
# Pablo Uranga

Pablo Uranga Diaz de Arkaia (Gasteiz, Araba, 1861ko ekainaren 26a - Donostia, Gipuzkoa, 1934ko azaroaren 7a) margolaria izan zen.

## Bizitza

Jaioterrian, Jerez de la Fronteran eta Madrilen egin zituen pintura-ikasketak. Maiz joaten zen Pradoko Museora, eta han eginiko kopiak saltzen zituen. Ignacio Zuloaga eta Rusiñol pintoreekin Parisen bizi ondoren, Elgetan hartu zuen bizilekua, eta paisaia eta gai historikoak jorratu zituen. Izan ere, herrian bere hainbat margolan gorde ziren. Bertako parrokiarako bi margolan egin zituen, batean, Joanes Bataiatzailea irudikatzen da eta bestean Roke Montpellierkoa bere zakurrarekin; Iturbeko nesken eskolan, olion Domingo Iturberen erretratua. Ongile beraren beste erretratu bat egin zuela dokumentatu da baina egun desagertua dago, Salbatzailearen izandako baselizan zegoen beste margolan bat bezala, Kristoren Antzaldatzea irudikatzen zuena.. 1894. urtean, Bermeoko Kasinoko muralak egin zituen, Ignacio Zuloagarekin batera. Estatu Batuetan eta Kuban izan zen 1924-1925 urteetan, eta han jarri zituen ikusgai bere pinturak, Zuloagaren lanekin batera. 1897. urtean, arrakasta handia izan zuen erakusketa egin zuen Parisen. Erretratuak ere egin zituen 1930-1933 urteetan, Karl Marxi eginikoa, besteak beste.

## Lan nagusiak

* Posada de la Animas-Logroño,
* Elgeta en 1920,
* Prueba de bueyes,
* Uranga y Zuloaga pintando en Segovia,
* A los toros,
* El garrochista,
* La catedral vieja,
* Paisaje de Martutene,
* Romería, Retrato de hombre,
* La despedida del buñolero,
* En el campanario de Elgeta,
* La vuelta de Iparragirre,
* El Cristo de Bergara,
* La catedral vieja,
* Zuloaga leyendo,
* El guardia civil,
* Aizkolaris,
* La vendimia,
* Bodegón,
* Ergobia,
* Tipos segovianos,
* Banderillas del Ostion,
* Sokamuturra,
* La procesión de Elgeta,
* El anticuario,
* La comida eta
* El cañonero.

## Galeria

* Hondarribiako frontoia
* Gizon biboteduna
* Zuloaga irakurtzen (1893)
* Bartolomé Murilloren heriotzaren kondaira
* Toledoko ikuspegia

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Celaya, Pedro.- Elgueta, Anguiozar y Ubera, Donostia: CAM, 1976. 40 orr. eta 74 orr. ISBN 84-500-7520-3.

## Kanpo estekak

* Pablo Uranga Auñamendi Entziklopedian.
* (Gaztelaniaz):Iñaki Miguel Camioren artikulua Diario Vasco egunkarian.
* Datuak: Q7121778
* Multimedia: Pablo Uranga / Q7121778
# Pablo Vicente Sola

Pablo Vicente Sola Arrizabalaga (Arrasate, 1761-?, 1826) euskal herritar politikari eta militarra izan zen. Armadan teniente-koronel bilakatu ondoren, 1815 eta 1822 artean Goi Kaliforniako azken gobernadore koloniala izan zena.

## Erreferentziak

* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. Estados Unidos de América. California. .
* ↑ Bass, Steve. Basques in the Americas 1792-1893. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3756280
# Pablo Zabaleta

Pablo Javier Zabaleta Girod (Buenos Aires, 1985eko urtarrilaren 16a) euskal jatorriko argentinar futbol jokalari ohia da. Eskuin hegalean, atzean zein erdian, joka dezake. 2002–2005 bitartean San Lorenzo de Almagron aritu zen, 2005–2008 bitartean Espanyolen, 2008–2017 bitartean Manchester Cityn eta 2017–2020 bitartean West Hamen. Argentinako futbol selekzio nazionalean ere jokatzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Un «vasquito» es el guardián de la montaña mágica del txingurri Gara.naiz.eus
* Datuak: Q244790
* Multimedia: Pablo Zabaleta / Q244790
# André Martinet

André Martinet (Saint-Alban-des-Villards, Savoia, Frantzia, 1908ko apirilaren 12a - Châtenay-Malabry, Frantzia, 1999ko uztailaren 16a) hizkuntzalaria eta euskalaria izan zen.
Columbiako eta Sorbonako irakasle izana. Estrukturalisten eskolaren jarraitzailea da. Jakobsonen ildoari atxikirik, fonologia historikoari buruzko teoria orokor bat antolatu zuen. 1955ean, Economie des changements phonétiques. Traité de phonologie diachronique argitaratu zuen Bernan. Liburu horretan bada atal bat euskal leherkariei buruz idatzia: La reconstruction structurale. Les occlusives du basque. Martinetenak dira, halaber, De la sonorisation des occlusives initiales en basque artikulua, eta La phonologie synchronique et diachronique du basque, 1980an, Euskal Herrian egin ziren Nazioarteko Euskalarien Biltzarrean aurkeztu zuen txostena.

## Sariak eta errekonozimenduak

* Honoris Causa doktorea Euskal Herriko Unibertsitatean (1992)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q55972
# André Marie

André Marie (Honfleur, 1897ko abenduaren 3a - Rouen, 1974ko ekainaren 12a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1947an.
Lehen Mundu Gerran artilleriako komandante gisa parte hartu zuen, eta Gerrako Gurutzea eman zioten. 1922tik abokatu lanetan aritu zen eta Alderdi Erradikaleko diputatua izan zen Asanblea Nazionalean 1928tik 1962ra arte. Bigarren Mundu Gerran ere borrokatu zuen eta alemaniarren preso izan zen. 1941ean Frantziako Erresistentzian parte hartu zuen eta 1943an atxilotu eta Buchenwaldera bidali zuten.
1947an Justizia ministro izendatu zuten Paul Ramadierren gobernuan. Lehen ministro izan zen 1948ko uztailetik irailera arte. Gobernu-aldi labur horren ondoren, Justizia eta Hezkuntza ministro izan zen.
* Datuak: Q440565
* Multimedia: André Marie / Q440565
# André Maurois

André Maurois, benetako izenez Émile Herzog, izen osoa Émile Salomon Wilhelm Herzog, (Elbeuf, Frantzia, 1885eko uztailaren 26a - Paris, Frantzia, 1967ko urriaren 9a), idazle frantziarra izan zen.

## Bizitza eta obra

Normandian babeslekua aurkitu zuen familia judu batean jaio zen. Filosofia-ikasketak amaitu ondoren, Alain filosofoaren ikasle izan zen. Ingelesa ongi menderatzen baitzuen, interpretazio-lanak egin zituen Lehen Mundu Gerran.
Bizikizun haietatik sortu zuen lehen eleberria: Les silences du colonnel Bramble (1918, Bramble koronelaren isilaldiak), eta haren jarraipena: Les discours du docteur O´Grady (O´Grady doktorearen hitzaldiak). Ondoren, azterketa psikologikoan oinarrituta, Bernard Quesnay (1926) izeneko eleberria argitaratu zuen. Horren jarraian agertu ziren Climats (1928), Le cercle de famille (1932), eta L´instinct du bonheur (1934).
Zenbait herrialderen historiari buruz sail bat osatu zuen, gero: Histoire de l´Angleterre (1937). Gauza bera egin zuen Frantziarekin (1947) eta Estatu Batuekin (1943).
Bestalde, XIX. mendeko zenbait idazleri buruzko saiakera-lanak idatzi zituen: Ariel ou la vie de Shelley (1923), Essai sur Dickens (1930), Essai sur Byron (1930), A la recherche de Marcel Proust (1949).

## Kanpo-loturak

* (Ingelesez) Biografia eta lanak jiffynotes.com webgunean

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q224029
* Multimedia: André Maurois / Q224029
# André Morellet

André Morellet (Lyon, 1727ko martxoaren 7a - Paris, 1819ko urtarrilaren 12a) frantziar ekonomialaria, idazlea eta entziklopedista izan zen. Ilustrazioaren filosofoetako bat izan zen eta eginkizun horretan oroitzapen askotan agertzen da, hala nola, Madame de Rémusatarenean.

## Biografia

Lyonen jaioa eta hasieran hiriko jesuiten unibertsitate batean ikasia, geroago Sorbonan ikasi zuen. Apaiz bihurtu zen baina uste osokoa izan gabe. Voltairek "L'Abbé Mords-les" deitu zion, buru-argitasun bizia zuela eta. Bere lanik garrantzitsuenak Charles Palissoten obrari erantzunez egindako panfleto bat, Les Philosophes eta Ferdinando Galianiren Commerce des bledsi (1770) emandako erantzun bat izan ziren.
Geroago estatu gizon ingelesekin komunikazio ia diplomatikoetan lan egin zuen eta pentsioa lortu zuen, eta 1785ean Frantses Akademiako kide bihurtu zen. Parisen hil baino urtebete lehenago, Mélanges de littérature et de philosophie du XVIII $^e$ siècle liburuko lau liburuki editatu zituen, batez ere lehenagoko bere argitalpenen aukeraketa batez osatuta. Hil ondoren, bere Mémoires sur le XVIII $^e$ siècle et la Révolution (2 liburuki, 1821) agertu zen.
Nicolau Aymerich-en Directorium Inquisitorum-en itzulpen satirikoak Eliza Katolikoak bere inkisizio praktika batzuk uzteko erabakian eragin zuen.
Denis Diderot-en eta Jean le Rond d'Alembert-en Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers-en kolaboratu zuen, eta horretarako literatura kritika, teologia eta filosofiari buruzko sei artikulu idatzi zituen (Fatalité, Injure, Fils de Dieu, Foi, Fondamentaux (artikuluak), Gomaristes).
Bere lan ugariren bibliografia La France littéraire liburuan argitaratu zen, IV. liburukian. Joseph Marie Quérard- ek egina. Ikus Charles Augustin Sainte-Beuve ere, Causeries du lundi, I. liburukia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q178653
* Multimedia: André Morellet / Q178653
# André Mollet

Andre Mollet (Isbergues, 1949ko uztailaren 13a), Frantziako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa

1968
* Lillers Sari Nagusia
1969
* Paris-Dreux
* Paris-Gachy
1970
* Combrailler Tourra
1972
* Tour de l'Oiseko etapa bat
* 2. Étoile des Espoirsen eta etapa bat
1973
* 3. Isberguesko Sari Nagusian
1976
* Dunkerqueko Lau Egunetako etapa bat
* 3. Isberguesko Sari Nagusian
1978
* 9. Paris-Nizan eta etapa bat
1979
* Aix-en-Provenceko Sari Nagusia
1980
* Dunkerqueko Lau Egunetako etapa bat
1982
* Pas de Calaisko Tourra

## Kanpo estekak

André Mollet - ProCyclingStats
* Datuak: Q2848315
# André Masson

André Masson (Balagny-sur-Thérain, 1896ko urtarrilaren 4a - Paris, 1987ko urriaren 28a) frantziar margolaria izan zen. Bruselako Académie Royale des Beaux-Arts eta Parisen ikasi zuen. Lehen Mundu Gerran borrokatu zuen eta larri zauritu zuten. Surrealismoaren kideetako izan zen eta marrazketa automatikoaren zale sutsua izan zen. 1920ko hamarkadaren amaieran surrealismoa utzi eta estilo egituratuago batera aldatu zen. Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuetara ihes egin zuen eta espresionista abstraktuengan eragin zuen, Jackson Pollock kasu. Frantziar itzultzean Aix-en-Provencen kokatu zen eta paisaiak margotu zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q312529
* Multimedia: André Masson / Q312529
# André Masséna

André Masséna, Rovigoko lehen dukea, Esslingeko lehen printzea (Andrés Masséna jaioa; Niza, Sardiniako Erresuma, 1758ko maiatzaren 16a - Paris, 1817ko apirilaren 4a) frantziar militar bat izan zen Frantziako Iraultzako Gerretan eta Napoleondar Gerretan. Napoleonek sortutako lehen 18 Inperioko mariskaletako bat izan zen. "Garaipenaren haur maitia" ("L'Enfant chéri de la Victoire") ezizenarekin jaso zuen.
Hamahiru urterekin, merkataritza-ontzi batean ontziratu zen. Lau urtez nabigatzen egon ondoren, 1775ean Frantziako armadan sartu zen. 1793an jeneral bihurtu zen eta Italiako kanpainan parte hartu zuen. 1799an errusiarren eta austriarren aurka borrokatu zen Suitzan. 1804an mariskal izendatu zuten eta 1808an Rovigoko dukea.
1809an Bostgarren Koalizioko Gerran parte hartu zuen. Eckmühl, Essling eta Wagramgo guduetan parte hartu zuen. Iberiar Penintsulako Gerran Portugalgo Armadaren buru izan zen. Wellingtonek hainbat aldiz garaitu zuen eta Auguste de Marmontek ordezkatu zuen.
* Datuak: Q242609
* Multimedia: André Masséna / Q242609