# Mary Winearls Porter

Mary "Polly" Winearls Porter (1886ko uztailaren 26a – 1980ko azaroaren 25a) kristalografo eta geologo ingelesa izan zen, kristalografia ingelesari egindako ekarpenengatik eta antzinako arkitektura erromatarrari buruzko argitalpenengatik ezaguna. Bera izan zen lehen pertsonetako bat harriak kultur ondarean nola aplikatzen ziren aztertu zuena, artefaktu fisikoen ondare gisa, eta aurreko belaunaldietatik jasotako ezaugarri ukiezinak. Esan daiteke Porter-ek bere ikerketari egindako ekarpenak eta ezagutza zabalak jakintza-alor hori diziplina arteko ikerketa-eremu ezarri bihurtu dutela.

## Bizitza pertsonala

Mary "Polly" Winearls Porter King's Lynn hirian jaio zen, Norfolken, 1886an. Robert Percival Porter The Times egunkariko nazioarteko kazetariarengandik eta Alice Hobbins Porter kazetariarengandik jaioa. Une hartan neskato baten haurtzaro tipikoaz gozatu zuen Mary-k. Aitak ez zuen emakumeen hezkuntza formalean sinesten, baina irakurtzen eta idazten irakatsi zioten.
Nerabezaroan, familia Erromara joan zen bizitzera aitaren lanagatik, eta egonaldi luzea egin behar izan zuen hirian, ama gaixotu egin baitzen eta. Erroman, berriz, Porter artefaktu erromatarrak jasotzen hasi zen, eta antzinako arkitektura eta gizarte erromatarretan garatu zuen bere interesa. Porter gero eta gehiago interesatu zen Giacomo Boni arkitekto erromatarraren eta Erromako arkeologoen lanetan. Hala ere, arkeologo gutxi batzuek bakarrik eman ziezaioketela kanika mota ezberdinak identifikatzen laguntzeko informazio zehatza, arazo horri bere kabuz aurre egitea erabaki zuen. Une horretan arkeologoek erabilitako gidek ezagutzan zuten aldea, eta Porterrek liburu bat sortzeko beharra ikusi zuen, Erromako harrien behin betiko gida bilakatuko zena. Bere gaztetako anbizio eta grinak elikatuta, Porter marmola serio aztertzen hasi zen. Bere burua erakutsiz, Porterrek, geologiaren fundamentuenaren oinarrizko ulermena garatu zuen eta erromatar arkitektura eta harri ezberdinak ikertzen jarraitu zuen, bere familia berriro Ingalaterrara joan zen arte. Anai-arrebak txundituta geratu ziren haren ahalmenarekin, eta heziketa formala ematea iradoki zieten gurasoei; uko egin zioten.
Ingalaterrara itzuli ondoren, Porter txundituta geratu zen Oxfordeko Museoan marmol zaharren Corsi bildumarekin. Han ezagutu zuen Henry Miers, Oxfordeko Unibertsitateko kristalografia irakaslea, eta txundituta geratu zen maiz bisitatzen zuelako eta kristalografiarako grina zuelako. Corsi bilduma italieratik ingelesera itzultzeko agindu zion. Berak Porter aurkeztu zion Alfred Tuttoni, eta honek lan bat eman zion bere laborategian.
Gero, Porter bere familiarekin joan zen bizitzeraA.E.B.etara eta gero Alemaniara bere aitaren lanaren jarraituz. Museoetan lan egin zuen urte hauetan. Britania Handian amaitu zuen, eta han geratu zen, Oxfordeko Somerville Collegen lanean.
Erretiroa hartu ondoren, Porterrek aktibo jarraitu zuen Somerville-n, eta askotan parte hartu zuen unibertsitateko ekitaldietan eta finantzatzaileetan. 1980an hil zen Porter, 94 urte zituela.

## Hezkuntza

Mary-ren aita, Robert Porter, uste zuen heziketa ez zela beharrezkoa emakumearentzat. Beraz, oinarrizko hezkuntza jaso zuen, baina ez zuen inoiz heziketa formalik lortu haurtzaroan. Eskolara joan ez zen arren, Mary Porter gazte batek bere kabuz ikasi zuen geologiaren arloan, behinola harritu zuten dekorazio-harriak hobeto ulertzeko. Porter-ek, orain, bazuen ezagutza geologiko bat, harri apaingarrien klaseak antolatzen zituena, zeinek, une batean, beren izenak bezala, haiei egotzitako kolore edo ehundura hutsa baitzuten. Geologo autodidaktak dekorazio-harriak eta erromatarren arkitekturan zuten garrantzia eta funtzioa aztertzen jarraitu zuen, eta gaiari buruzko argitalpen ugari eraman zituen, Henry Miersen zuzendaritzapean. Arrakasta bere aholkulariak, Henry Miersek, pertsonalki hezi zuenean eta Porter unibertsitatera joateko eskatu zuenean lortu zuen. Ez zen 1918ra arte izan, Porter-ek bere lehen liburua argitaratu eta hamaika urtera, ikastarorik hartu gabe, Oxfordeko Zientzietako Lizentziatura irabazi zuen arte. Thomas Barker zientzia irakaslearen gidaritzapean bi urteko ikerketa akademikoa osatu izana izan zen haren ziurtagiriaren oinarria. Porterrek, halaber, denboraldi laburrak eman zituen Municheko Unibertsitatean eta Heilbergeko Unibertsitatean ikertzen, bi urtez, bera ere Oxfordeko Zientzian doktoretza batez saritua izan zedin, kristalografiari egindako ekarpenengatik.
1918an, Porter-ek bere lehen liburua argitaratu eta hamaika urtera, Oxfordeko Unibersitatean Zientzietako Lizentziatura lortu zuen.

## Ibilbide goiztiarra

Porter-en ibilbidea Oxfordeko Unibertsitateko Historia Naturaleko Museoan hasi zen, eta Corsi bildumako hainbat pieza itzuli zituen. Itzuli, bilduma osoa birsailkatu, eta katalogo oso bat prestatu zuen. Oxfordeko Unibertsitatean Corsi Collection ikasten hasi zen heinean, bere liburu propioa lantzen hasi zen, Europa osoko bisitetan bildumak aztertzen zituen bitartean lehen eskuko materiala lortuz. William Brindley, Farmer & Brindley-ko zuzendarikidea, harrizko bildumagile eta kontratista izandakoa, eta museoko harrizko katalogo zaharrera sartzeko aukerarekin, Porter gai izan zen bere lehen liburua argitaratzeko, 1907an What Rome was Built With: A Description of the Stones Employed in Ancient Times for its Building and Decoration . (Erroma eraiki zenekin: Aintzinako denboran eraikuntzan eta dekorazioan erabilitako harrien deskribapena ) 21 urte zituen liburua argitaratu zuenean, eta ez zuen kalifikazio akademikorik une horretan. Porter-en liburuak 115 sarrera baino gehiago dituzten bi aurkibiderekin eta erreferentziazko lanen zerrenda batekin amaitzen da. Bere What Rome was Build With: A Description of the Stones Used in Old Times for its Building and Decoration and labor at Oxford University Porter liburuaren arrakastaren ondorioz, atzerrian zeuden beste museo batzuen eskaintzak jasotzen hasi zuen bere mineral eta marmol bildumak sailkatu eta katalogatzeko.
Ondoren, Porter Washington-era D.C joan zen, familiarekin. A.E.B.etan zegoen bitartean, Porter-ek Washington-go Museo Nazionalean lan egin zuen orain Smithsoniano izenez ezagutzen den bilduma minerala katalogatzen. Ondoren, Europara itzuli zen Municheko Estatuko Bilduma Mineralogikoan lan egiteko, orain hogeiko hamarkadaren erdialdean. 1913ko udan, Porter A.E.B.tara itzuli zen. Florence Bascom geologo aitzindariarekin lan egiteko Bryn Mawr College-n. Florence Bascom garai hartako geologo estatubatuar nagusietako bat izan zen, eta Porter-en gertuko lagun ere bilakatu zen bere bizitzan.

## Geroagoko ibilbidea

Porter-en ondorengo lana Barker-en Kristalografikoaren amaieraren ingurukoa izan zen. Indize horren helburua analisi kristalokimikorako datu-base sakon bat biltzea izan zen. Porter-ekin hasi zen, Oxfordeko Unibertsitateko kristalografia irakasle Thomas Barker-i laguntzen, eta Reginald Spiller-en laguntzarekin amaitu zuen indizea. Barker 1931n hil zenean, Porterrek eta Spillerrek lanarekin jarraitu zuten, eta 1951n argitaratu zuten lehenengo liburukia. Bigarren alea 1956an argitaratu zen, eta 1954an Spiller hil ondoren, Porterrek hirugarren alea argitaratu zuen L W Codd egilekide berriarekin. Guztira, 7300 substantzia kristalinori buruzko datuak zituzten hiru liburukiek. Hala ere, Porter-ek ez zuen inoiz Codd-ekin egindako lanagatik aintzatespenik jaso.
Porter eragin handiko kristalografoa izatera pasatu zen. Dorothy Hodgkin, X izpien kristografo aitzindaria eta 1964an kimikako Nobel sariduna, izan zenekin ahapetu eta lan ere egin zuen eta beste emakume ikertzaile batzuk animatu zituen. Porterrek kristalografia ikertzen jarraitu zuen bere bizitza osoan, 1959. urtera arte. Urte horietan, Somerville-ko Unibertsitate Kontseiluko kide izan zen Porter 1937tik 1947ra. 1948an, Porter-ek Corsi Bildumarako ekarpenak egiten jarraitu zuen Oxford-en, Somerville-ko kide bihurtu zenean. Han egin zuen ikerketa, 1980an hil zen arte. Britania Handiko Sozietate Mineralogikoko kontseiluko kide ere izan zen 1918tik 1921era, 1929tik 1932ra, eta Amerikako Sozietate Mineralogikoko1921etik 1927ra.
Porter kristalografia teknologia berrien abangoardian egon zen, X izpien kristalografiaren aro berria besarkatuz eta azkar lagunduz. Besteak beste,Mineralogical Magazine, American Mineralogist, Proceedings of the Royal Society, Nature and Acta Cristallographica aldizkarietan X izpien kristalografiari buruzko ikerketa-artikulu batzuen argitalpenean parte hartu zuen, eta Oxfordeko Corsi Bildumari ekarpenak egiten jarraitu zuen.

## Argitalpen nagusiak

Berak berehala erreparatu zion digituek harriei buruz zuten ezagutza faltari, eta 15 urte zituenean hasi zen harriak erregistratzen eta ikertzen. Corsi Collection Porter-ek bere arloan izandako esperientzia itzultzeaz arduratu ondoren, hazi egin zen, eta bera gai izan zen bere liburua argitaratzeko, What Rome was Build With: A Description of the Stones Used in Old Times for its Building and Decor (1907), gaur egungo azterketa geologikoetan oraindik ere garrantzitsua dena.
Hala ere, Porter-en lanaren benetakotasuna zalantzan jarri zuten maiz bere liburuak argitaratzeko unean, hainbat adierazpen eta berrikuspenetarako oinarri faltari dagokionez. Liburuaren berrikuspen kritikoenak agerian uzten du Porterrek landa-eremuan irudikatutako gertaerak egiaztatu behar direla. Zehazki, kritikoek nabarmentzen dute ez dagoela autoritaterik Bruzza-ren baieztapenerako, non Porter-ek bere deklarazioa oinarritzen duen, jatorrizko basilikako zutabeak marmolezkoak zirela inondik ere.
Aldi berean, Porter-en liburuak Henry Frowd bezalako jarraitzaileak aurkitu zituen, Porter goraipatu zutenak harrien eta haien historiaren deskribapen zehatzak emateagatik, baita haien jatorrizko lekuen arrastoa jarraitzeagatik ere. Henry Frowd-ek ikusten du Carrarako marmolaren industria Porterrek idatzitako atalik interesgarrienetako bat dela, eta liburuak berak Erromako harriak deskribatzeaz gain, garai bateko harrobiak ere deskribatzen dituela. Oro har, Erroma honela eraiki zen: Antzinako garaietan eraikuntzarako eta dekoraziorako erabilitako harrien deskribapen bat, berrikuspenak behar dituen material ona dela uste da.
Bere beste argitalpen nabarmenetako batzuk “Ancient Marbles used in Modern Times”.(Aintzineko marmolak denbora modernoetan erabiliak) izan ziren. Beste argitalpen askoren artean, Barker Index of Crystals (Barkerren Kristalen Indizearen) koeditore gisa ere ezaguna da.

## Legatua

The Barker Index bezalako argitalpenetan egindako lana oso baliagarria izan ez bazen ere, kristalak analizatzeko metodo hobeak sortu baitziren handik gutxira, Porter-ek zientziari eta geologiari egindako ekarpenek, gizonezkoak nagusi ziren eremu batean, bidea errazten lagundu zieten etorkizuneko x izpien kristografo femeninoei.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Sep 19; Archaeology, 2017 |; Articles; Geology. (2017-09-19). Mary “Polly” Winearls Porter - Trowelblazers. (Noiz kontsultatua: 2024-09-22).
* ↑ «Robert Percival Porter» Grace's Guide to British Industrial History.
* ↑ «Corsi Collection of Decorative Stones - About» www.oum.ox.ac.uk.
* ↑ «Mary "Polly" Winearls Porter - TrowelBlazers» trowelblazers.com.
* ↑ «Corsi Collection of Decorative Stones - About» www.oum.ox.ac.uk (Noiz kontsultatua: 2024-09-22).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (Ingelesez) Rayner-Canham, Marelene; Rayner-Canham2021-04-19T08:40:00+01:00, Geoff. «Polly Porter, crystallography pioneer» Chemistry World (Noiz kontsultatua: 2024-09-22).
* ↑ «Mary "Polly" Winearls Porter | TrowelBlazers» trowelblazers.com.
* 1 2 3 4 Polly Porter, crystallography pioneer. .
* ↑ P., S. B.. (May 8, 1909). «Book Review» The Classical Weekly 2: 205..
* ↑ Frowd, Henry. (April 1908). «What Rome Was Built With. A Description of the Stones Employed in Ancient Times for Its Building and Decoration by Mary Winearls Porter» Bulletin of the American Geographical Society 40: 373. doi:10.2307/198044..

## Kanpo estekak

* Works by or about Mary Winearls Porter at the Internet Archive (bere lanak edota berari buruzkoak interneteko artxiboan)
* Datuak: Q28771405