OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Tartean teatroa

Tartean teatroa antzerki-Konpainia bilbotarra da, 2001an sortua. Jokin Oregi, Patxo Telleria eta Mikel Martinez dira taldearen sortzaileak eta arduradunak.
Tartean teatroaren barruan bi lerro desberdin jorratzen dira: batetik Tartean zigiluarekin doazen antzezlanak (Pankreas, Ghero, Simplicissimus...); bestea, Ez dok hiru sailekoak (Euskera sencilloaren manifiestoa, Lingua Nabajorum, Ez dok hiru-euskal musikaren benetako istorioa...).

## Antzezlanak
### Ez dok hiru

Mikel Martinez eta Patxo Telleriak hartzen dute parte. Urteak daramatzate "bikote artistiko" bezala lanean. Aktore-pertsonaia biren elkarrizketetan oinarritutako hitzezko umorea lantzen dute. Obra guztiak euskaraz sortu eta eskaintzen dituzte, formato txiki-arinean edozein txokotara heldu ahal izateko modua., Gertuko gizajendea da beti mintzagaia (euskara, euskal gizartea, kultura...).
* "Marxkarada"
* "Monstruo Sakratuak"
* "Kaio Luma Zikina"
* "Kontenedore baten Istorioak"
* "Lezio Berri Bat Ostrukari Buruz"
* "Desentxufatuak"
* Euskara Sencilloaren Manifestua
* Larru Haizetara
* Euskarazetamol
* Lingua Nabajorum, Euskararen historia txoroa (2014)
* Ez dok hiru. Euskal musikaren benetako istorioa. (2017)
* Ez dok eroEz dok ero (2020)

### Tartean

Zigilu edo izen honekin Tartean teatroak estilo askotako lanak ekoiztu eta banatu ditu:
* Alderray (2022)
* Simplicissimus. (2019) Werner Finck alemaniar aktore, kabareteko artista, eta idazleaz.
* Ghero. Azken euskalduna (2018)
* Zergatik, Jamil? (2015)
* Pankreas (2014)
* Sonata bat segundu batean eta piku...
* Ezin egia esan
* Larria, Kutsakorra, Mendebaldekoa (LKM)
* Ana Meaberen "Ipuin Kontaketak"
* Denboraren Korapiloak (Mikel Martinez)
* Karin Karan (Jokin Oregi-ren testuen irakurketa dramatizatua)

## Sariak

Azken urteotan, sari ugari jaso ditu, hala nola:
* 2012an Patxo Telleriak Max Saria euskarazko testu onenari “Larria, Kutsakorra eta mendebaldekoa” antzezlanagatik
* 2013an Patxo Telleriak Max Saria jaso zuen euskarazko testu onenari “Lingua Nabajorum” antzezlanagatik
* 2014an "Lingua Navajorum" antzezlanak Donostia Antzerki Saria ere jaso zuen
* 2015ean “Pankreas” antzezlanak Ercilla Saria jaso zuen Sorkuntza Dramatiko Onenagatik, bertsio bietan (euskaraz eta gazteleraz).
* 2019an Patxo Telleriak Teatro Rojas de Toledok banatzen dituen sari ezagunetan Gaztelaniazko Autore Onenaren saria jaso zuen Último Tren a Treblinka lanagatik (Vaiven Produkzioak-en ikuskizuna)

## Erreferentziak

* ↑ Antzokia, Teatro Arriaga. «Simplicissimus Kabaret» Teatro Arriaga (Noiz kontsultatua: 2020-02-16).
* ↑ «Susa literatura - Simplicissimus» susa-literatura.eus (Noiz kontsultatua: 2020-02-16).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

## Kanpo estekak

* TARTEAN Teatroa-ren webgunea
* Patxo Telleriaren web orrialdea
* CAFE BAR BILBAO Teatro Sariak
* Mikel Martinez web orrialdea Teatro testuak
* TARTEAN VIMEOn
* TARTEAN YOUTUBEn
* Marie de Jongh Konpainia
* Datuak: Q16519002
# Tartaro (herria)

Tartaroak (tatareraz: tatarlar/татарлар) Asiako turkiar etnia bat dira. XX. mendearen amaieran 10 milioi kide inguru zituen. Gehienak Errusian bizi dira (5.500.000 inguru dira). Hala ere, badaude 30.000 tartaro baino gehiagoz osatutako komunitateak Turkian, Uzbekistanen, Kazakhstanen, Ukrainan, Tajikistanen, Kirgizistanen, Turkmenistanek eta Azerbaijanen.
Jatorrizko tartaroak ipar-ekialdeko Gobin bizi ziren, V. mendean, baina IX. mendeko kitaien konkistaren ondorioz, hegoalderantz migratu zuten. XIII. mendean, Genghis Khanen Mongolen Inperioak menderatu zituen. Batu Khan bere ilobak bultzatuta, mendebalderantz jo zuten, Errusiako esteparantz. Bertan bere hizkuntza garatzeaz gain, islamera aldatu ziren.
Egun hiru taldetan banatuta daude: Volgako tatariarrak, Lipkako tatariarrak eta Krimeako tatariarrak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .
* ↑ encyclopedia2.thefreedictionary.com
* ↑ www.joshuaproject.net

## Kanpo estekak

* Datuak: Q35565
* Multimedia: Tatar people / Q35565
# Tartarugalzinho

Tartarugalzinho Brasilgo udalerri bat da, Amapá estatuan kokatua. 12.945 biztanle ditu 6.684,705 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Amapá

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1800762
* Multimedia: Tartarugalzinho / Q1800762
# Tartas

    Artikulu hau herriari buruzkoa da; idazlea gaitzat duena beste hau da: «Joan Tartas»
Tartas (gaskoieraz Tartàs) Landetan dagoen komuna da, Akitania Berria eskualdean.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 2 950 | 2 952 | 3 078 | 2 958 | 2 769 | 2 844 | - | - | - |

## Herritar ospetsuak

* Augustin Darricau (1773-1818), jenerala
* François Dupeyron (1950-2016), zinema zuzendaria

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Herri elkargoaren webgune ofiziala
* Datuak: Q1427129
* Multimedia: Tartas / Q1427129
# Tarte (matematika)

Matematikan, tartea (erreala) zenbaki errealen multzo bat da, propietate hau betetzen duena: tarteko edozein bi zenbakiren artean dagoen zenbakia ere tartearen barnean dago.
Adibidez, $0\leq x\leq 1$ betetzen duten zenbaki guztien multzoa $0$ eta $1$, eta bitarteko zenbaki guztiak barnean hartzen dituen tartea da. Beste tarte bat $\mathbb {R}$ da, zenbaki erreal guztien multzoa alegia eta baita multzo hutsa.

## Notazioa

$a$ eta $b$ arteko zenbakien tartea, $a$ eta $b$ barnean hartuz, $[a,b]$ eran adierazten ohi da. $a$ eta $b$ tartearen muturrak dira.

### Muturrak kanpoan uzten

Muturren bat multzotik kanpo dagoela adierazteko, idazle batzuek kako zuzenaren ordez parentesia erabiltzen dute. Orduan, honela adierazten dugu:
    ${\begin{aligned}(a,b)&=\{x\in \mathbb {R} \,|\,a<x<b\},\\[a,b)&=\{x\in \mathbb {R} \,|\,a\leq x<b\},\\(a,b]&=\{x\in \mathbb {R} \,|\,a<x\leq b\},\\[a,b]&=\{x\in \mathbb {R} \,|\,a\leq x\leq b\}.\end{aligned}}$
Oharra: $(a,a)$, $[a,a)$, eta $(a,a]$ multzo hutsa adierazten dute, $[a,a]$ , berriz, $\{a\}$ ale bakarreko multzoa da.

### ISO notazioa

Nazioarteko estandarrak ISO 31-11 tarteetarako beste notazio bat ere definitzen du. Notazio horrek kako zuzenak baino ez ditu erabiltzen muturrak barruan ala kanpoan dauden adierazteko, honela:
    ${\begin{aligned}\left]a,b\right[&=\{x\,|\,a<x<b\},\\\left[a,b\right[&=\{x\,|\,a\leq x<b\},\\\left]a,b\right]&=\{x\,|\,a<x\leq b\},\\[a,b]&=\{x\,|\,a\leq x\leq b\}\end{aligned}}$

## Sailkapena

Tarteak sailkatzeko bi irispide jarrai ditzakegu: ezaugarri topologikoen arabera (tarte irekiak, itxiak eta erdiirekiak edo erdiitxiak) edo ezaugarri metrikoen arabera (luzera: nulua, finitua ez nulua, edo infinitua).
Hona hemen kasu guztiak, non a ≤ b, x tarteko puntu bat, eta l tartearen luzera diren:
| Notazioa | Tartea | Luzera (l) | Deskripzioa |
| $[a,b]\,$ | $a\leq x\leq b$ | $b-a\,$ | Luzera finituko tarte itxia. |
| $[a,b[\ \ \mathrm {\ edo} \ \ [a,b)\!$ | $a\leq x<b\!$ | $b-a\,$ | Tarte itxia a puntuan, irekia b puntuan (erdiitxia, erdiirekia). |
| $]a,b]\ \ \mathrm {\ edo} \ \ (a,b]\!$ | $a<x\leq b$ | $b-a\,$ | Tarte irekia a puntuan, itxia b puntuan. |
| $]a,b[\ \ \mathrm {\ edo} \ \ (a,b)\!$ | $a<x<b\!$ | $b-a\,$ | Tarte irekia. |
| $]-\infty ,b[\ \ \mathrm {\ edo} \ \ (-\infty ,b)\!$ | $x<b\!$ | $\infty$ | Tarte (erdi) irekia. |
| $]-\infty ,b]\ \ \mathrm {\ edo} \ \ (-\infty ,b]\!$ | $x\leq b\!$ | $\infty$ | Tarte (erdi) itxia. |
| $[a,\infty [\ \ \mathrm {\ edo} \ \ [a,\infty )\!$ | $x\geq a\!$ | $\infty$ | Tarte (erdi) itxia. |
| $]a,\infty [\ \ \mathrm {\ edo} \ \ (a,\infty )\!$ | $x>a\!$ | $\infty$ | Tarte (erdi) irekia. |
| $]\infty ,+\infty [\ \ \mathrm {\ edo} \ \ (\infty ,+\infty )\!$ | $x\in \mathbb {R} \!$ | $\infty$ | Aldi berean tarte irekia eta itxia. |
| $\{a\}\!$ | $x=a\!$ | $0\!$ | luzera nuluko tarte itxia. Ale bakarreko multzoa da. |
| $\{\}=\emptyset \!$ | x ez da existitzen | Luzerarik gabe | Multzo hutsa. |

## Kanpo estekak

* Tarteen oinarrizko notazioa
* Tarteen notazioa
* Tartea
* Datuak: Q185148
# Tartazu

Tartazu Nafarroako Goizueta udalerriko auzo bat da. 2010. urteko erroldaren arabera 12 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12267843
# Tarazona

Tarazona Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 11.095 biztanle zituen 244 kilometro koadroko azaleran. Tarazona eta Moncayo eskualdean dago, eta herririk handiena da.
Zaragozatik 85 kilometrotara dago. Moncayo mendiaren iparraldean kokatzen da. San Adilano hiriko patroia da.

## Demografia

Bilakaera demografikoa :
| 1981 | 1991 | 1996 | 2001 | 2004 | 2006 | 2008 | 2010 |
| 11.195 | 10.638 | 10.365 | 10.564 | 10.774 | 11.027 | 11.095 | 11.131 |

## Jaiak eta ospakizunak

Abuztuaren 27an San Atilano festa ospatzen da. Eguerdiko hamabietan udaletxetik ateratzen da pertsonaia mitiko bat, Cipotegado izenekoa. Urtero, biztanleek jazarri egiten diote, tomateak botatzeko.

## Monumentuak

Baratzeko Ama Birjinaren katedrala hiriko eraikin enblematikoena da. XII.mendekoa da.

## Herritar ezagunak

* Paco Martínez Soria, (1902-1982), aktorea.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak. .

## Ikus, gainera

* Zaragozako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q639412
* Multimedia: Tarazona / Q639412
# Tarazonako elizbarrutia

Tarazonako elizbarrutia (latinez: Diœcesis Turiasonensis) Erromatar Eliza Katolikoaren espainiar elizbarrutietako bat da, Zaragozako probintziako mendebaldea barne hartzen duena. Apezpikuaren egoitza Tarazonan dago. Egun apezpikua Eusebio Hernández Sola da. Tarazonako elizbarrutia Zaragozako eliz probintziaren parte da.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Elizbarrutiaren webgunea
* (Ingelesez) Catholic Hierarchy
* Datuak: Q877146
* Multimedia: Roman Catholic Diocese of Tarazona / Q877146
# Taraz

Taraz (kazakheraz: Тараз), Kazakhstango Zhambyl probintziako hiriburua da eta Talas ibaiaren ondoan dago, herrialdearen hegoaldean, Kirgizistango mugatik gertu. 2009an 406.262 biztanle zituen eta, Astana eta Turkestanekin batera, hazkunde handia izan du azken urteetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q486545
* Multimedia: Taraz / Q486545
# Tarawera ur-jauzia

Tarawera ur-jauzia (ingelesez: Tarawera Falls) Zeelanda Berrian dagoen ur-jauzi bat da. Ipar uhartean aurkitzen da. Maorientzako toki sakratua da.
Kawerau hiritik joaten da Tarawera ur-jauzira. Baimen berezia behar da, leinu maorien eremua delako, eta ibilbidea ez da erraza, 45 minutu autoz egin behar da asfaltatu gabeko bideetan eta ondoren oinez 20 minutuko bidea dago.

## Historia eta deskribapena

Duela 14.000 urte Tarawera sumendiak eztanda egin zuen eta Tarawera aintzira sortzeaz gain laba erriolitiko isuriak galeriak ireki zituen haitzean eta bertatik igarotzen da aintziratik datorren Tarawera ibaia.
Haitzetik 30 metrotako altueran dagoen irekiduratik ateratzen da ura ur-jauzia sortuz. Euri sasoian ibaiaren emaria handitu egiten da eta bigarren ur-jauzi bat sortzen da 65 metrotako garaiera duena.
Ibaia Plenty badian itsasoratzen da, uhartearen iparraldean.

## Maoriak

Te Arawa leinuko Ngāti Rangitihi taldea bizi da eskualdean eta ur-jauzia toki sakratutzat du.

## Iruditegia

* Emaria txikia denean 30 metrotako ur-jauzia soilik dago.
* Euri sasoian ur-jauzi biak ikusten dira.
* Tarawera mendia eta aintzira, Edward Payton (1924).

## Erreferentziak

* ↑ Txantiloi:En-nz «Walking and tramping» www.doc.govt.nz (Noiz kontsultatua: 2024-07-24).
* ↑ (Ingelesez) «Tarawera Falls - Emerging from Tall Cliffs by Lake Tarawera» World of Waterfalls (Noiz kontsultatua: 2024-07-24).
* ↑ Txantiloi:En-nz «Tarawera Falls Track» www.doc.govt.nz (Noiz kontsultatua: 2024-07-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q37274
* Multimedia: Tarawera Falls / Q37274
# Tarazonako katedrala

Tarazonako Baratzeko Ama Birjinaren katedrala (aragoieraz: Seu de Nuestra Sinyora d'a Huerta de Tarazona; gaztelaniaz: catedral de Nuestra Señora de la Huerta de Tarazona) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Tarazona hirian kokatzen den katedrala da, Tarazonako elizbarrutiaren egoitza dena.
Aragoiko arkitektura mudejarra estilokoa, ez zuten Gizateriaren Ondare sailkatu baina 1931n Espainiako Gobernuak kultura ondasun izendatu zuen.
XII. eta XIII. mendeetan eraikia, Bi Petrien Gerran kalte handiak izan zituen eta hasierako eraikin gotikoa zaharberritu behar izan zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2942832
* Multimedia: Tarazona Cathedral / Q2942832
# Tarbe

Tarbe —edo, izen historiko gisa, Aturbe— (frantsesez eta ofizialki Tarbes, okzitanieraz Tarba) Erdialdeko Pirinioak frantziar eskualdeko hiribildua da. Bigorreko eskualde historikoaren hiriburua denez, Okzitanian dago. Pirinio Garaiak departamenduko hiriburua ere bada.

## Alkateak

Alkateen zerrenda :
| Legealdia | Izena | Alderdi politikoa |
| 2001–2014 | Gérard Trémège | UMP |
| 1983–2001 | Raymond Erraçarret | PCF |
| 1977–1983 | Paul Chastellain | PCF |
| 1959–1977 | Paul Boyrie | RI |
| 1953–1959 | Marcel Billières | SCFIO |
| 1953–1953 | Raymond Peyrès | PCF |
| 1790 | Pierre Clair de Fondeville | Lehena |

## Herritar ezagunak

* Ferdinand Foch (1851-1929), Frantziako mariskala eta Lehen Mundu Gerran Aliatuen goi agintaria.

## Hiri eta herri senidetuak

* Huesca (Espainia)
* Altenkirchen (Alemania)

## Erreferentziak

* ↑ 36. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-8-2).
* ↑ Euskaltzaindiaren 36. araua (Frantziako errepublikako eskualde, departamentu eta hiriburu izenak).

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Gida
* (Frantsesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q184023
* Multimedia: Tarbes / Q184023
# Taraxacum

Taraxacum familiako Asteraceae familiako landare loredunen genero nagusia da, txikoria gisa ezaguna den espeziea da. Eurasia eta Ipar Amerikako jatorrizkoak dira, baina T. tribunale eta T. erythrospermum mundu osoan bi espezie arruntek Europaren inportazioak dira orain, basatiak bezala.

## Hautatutako espezieak

* Taraxacum albidum
* Taraxacum aphrogenes
* Taraxacum brevicorniculatum
* Taraxacum californicum
* Taraxacum centrasiaticum
* Taraxacum ceratophorum
* Taraxacum erythrospermum
* Taraxacum farinosum
* Taraxacum holmboei
* Taraxacum japonicum
* Taraxacum kok-saghyz
* Taraxacum laevigatum
* Taraxacum mirabile
* Taraxacum officinale
* Taraxacum pankhurstianum
* Taraxacum platycarpum
# Tarazona de Guareña

Tarazona de Guareña Salamancako udalerria da, Peñaranda de Bracamonte eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 369 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
* Datuak: Q1648232
* Multimedia: Tarazona de Guareña / Q1648232
# Tarazona de la Mancha

Tarazona de la Mancha Albaceteko udalerria da, La Roda eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 6.755 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Albaceteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalari buruzko webgunea.
* Datuak: Q611263
* Multimedia: Tarazona de la Mancha / Q611263
# Tarbagataita

Tarbagataita mineral bat da eta astrophyllita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Tarbagataita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(K\square )Ca(Fe^{2+},Mn)7Ti2(Si4O12)2O2(OH)5}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tarbagataite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Teseoren paradoxa

Teseoren paradoxa, Teseoren itsasontzia bezala ere ezaguna, galdera edo problema filosofikoa da, objektu bati bere osagai guztiak aldatuz gero, objektu bera izaten jarraitzen duen ala ez planteatzen duena. Plutarkok jasotako elezahar greko baten arabera:
| « | Kretatik itzuli ziren Teseok eta Atenasko gazteek hogeita hamar arrauneko itsasontzia zuten, eta atenastarrek Demetrio Falerokoaren garaitik mantentzen zuten, hondatutako taulak erretiratzen zituztelako eta, hauen ordez, berriak eta erresistenteagoak jartzen zituztelako; beraz, ontzi hau, filosofoen artean, hazten ari ziren gauzen nortasunari buruzko eredu bihurtu zen. Talde batek ontziak berbera izaten jarraitzen zuela defendatzen zuen. Besteak ezetz esaten zuen bitartean " | » |
Horrek honako galdera hau ekar dezake: ontzi beraren aurrean egongo ginateke ontziaren zati bakoitza banan-banan ordezkatu izan balitz?
Beste galdera bat ere badago: ordeztutako zatiak biltegiratuko balira, eta gero ontzia berreraikitzeko erabiliko balira, horietako zein izango litzateke Teseoren jatorrizko ontzia?
Paradoxa, antzinaroko filosofo gehiagok izan zuten eztabaidagai, hala nola Heraklitok, Sokratesek eta Platonek, Plutarkok bere lana idatzi aurretik; oraintsuago, Thomas Hobbesek eta John Lockek ere eztabaidatu zuten. Paradoxak objektuen identitateari buruzko hausnarketa pizten du filosofian. Paradoxaren beste aldaera batzuk ere eman dira: adibidez, XX. mendeko haur literaturako Paddington hartza harrituta geratzen da bankura bere dirua berreskuratzera doanean, berak han gorde zituenen bestelako billeteak ematen dizkietelako; eta zientzian ere badu islada: gure gorputzeko zelulak berrizten doazenez, gu betiko berdinak gara ala berritzen goaz?

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Chisholm, Roderick M.. (2004-06-30). Person and Object: A Metaphysical Study. Psychology Press ISBN 978-0-415-29593-2. (Noiz kontsultatua: 2020-02-09).
* ↑ (Ingelesez) Law, Stephen; Baggini, Julian. (2010-08-05). 30-Second Philosophies: The 50 Most Thought-provoking Philosophies, Each Explained in Half a Minute. Icon Books Ltd ISBN 978-1-84831-450-4. (Noiz kontsultatua: 2020-02-09).
* ↑ Rea, Michael C.. (1995). «The Problem of Material Constitution» The Philosophical Review 104 (4): 525–552. doi:10.2307/2185816. ISSN 0031-8108. (Noiz kontsultatua: 2020-02-09).
* Datuak: Q1050837
# Tesera

Tesera edo tessera (latinez: tessera eta hizkuntza gehienetan bi ss-z idatzita eta pluralez tesserae), antzinate erromatarrean, pieza txiki eta laua zen. Token moduko bat izan zitekeen, besteak beste, ikuskizunetarako erabiltzen zena.
Identifikatzaile moduan erabiltzen ziren piezatxoak zurez, hezurrez, edo boliz, baina, gaur egun arte iritsi direnak, orokorrean metalez (burdinez edo brontzez) egindako piezak izan ziren. Askotariko itxura eta erabilerak izaten zituzten: sarrera-txartela, egungo ticket moduko zerbait, markatzailea, kupoia, identifikatzailea, etab.
Dadoak izendatzeko ere erabili zen hitz hau, eta hortik, dadoekin jokatzen zen jokoa, Tesserae esaten zitzaion.
Mosaikoetan erabiltzen zen pieza txiki bakoitza ere tessera bat zen, eta hainbat hizkuntzatan izen hori gorde da antzeko formarekin. Euskaraz, tesela erabiltzen da, frantsesez tesselle edo abecule, gaztelaniaz tesela eta ingelesez tessera.

## Eraikin publikoetan

Ikuskizun publikoak ematen ziren eraikinetan, buztinezko puska batean, sarrera-zenbaki bat eta errenkada bat zeuden estanpatua. Horrelakoak anfiteatro edo bestelako eraikin publiko batean egon zitezkeen, ekitaldira joaten ziren ikusleentzat. Adibidez, Erromako Koliseoko ateen gainean eskegita zeuden.

## Tesserae frumentariae edota nummariae

Magistratu erromatarrek Tesserae frumentariae eta nummariae fitxak ematen zizkieten batzuetan herritarrei, gari edo kopuru finko baten truke alda zezaketenak. Tessera mota hauek, askotan, joko publikoetan banatzen ziren, eta propaganda politikoaren parte zirela esaten da.

## Abegi oneko teserak

Abegi oneko teserak Hispanian erabiltzen ziren, Erromatarren garaian. Pasahitza, ohorezko bereizgarri, abegi onaren seinale, itun baten froga edo zirkulazio libreko baimen izateko eginak zeuden.

## Ikus, gainera

* Tesserae (jokoa)

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) Martínez Chico, David. (2019). «Tesserae frumentariae, nummariae et ‘Spintriae’ Hispaniae. Hallazgos y nuevas perspectivas» Revue numismatique 6 (176): 107–138. doi:10.3406/numi.2019.3450. ISSN 0484-8942. (Noiz kontsultatua: 2022-11-15).
* ↑ (Gaztelaniaz) «tésera» Glosario ilustrado de arte arquitectónico 2017-12-09 (Noiz kontsultatua: 2022-11-15).

## Kanpo estekak

* Teseras. Museo Arqueológico nacional (MAN) (Bilaketan, tesera hitza sartuta)
* Ref. 857 - Tésera de Hospitalidad de Monte Cildá (Palencia). Bronces romanos en España
* Beltran Lloris, Francisco ; Diaz Ariño, Borja; Jordan Colera, Carlos ; Simon Cornago, Ignacio (2020) "Tesseram conferre. Etruscan, Greek, Latin, and Celtiberian tesserae hospitales" In: Zaguan. Universidad de Zaragoza Repository. DOI: 10.25162/HISTORIA-2020-0021
* Rojo Rincón, Ángel (1997) «Las Tesserae hospitales latinas de Hispania. Tipología, distribución y patronazgo». Annals de l’Institut d’Estudis Gironins, 36. lib., 519-535 or.
* Mattingly, Harold eta Rathbone, Dominic W. (2016ko martxoak 7) "tessera" Oxford Classical Dictionary.
* Datuak: Q9137136
* Multimedia: Tessera (coin) / Q9137136
# Tesero

Tesero Italiako udalerri bat da. Trentoko probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. 2.961 biztanle ditu, 50,55 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Teserok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cavalese Deutschnofen Panchià Pieve Tesino Predazzo Ville di Fiemme $^{(en)}$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q327161
* Multimedia: Tesero / Q327161
# Teshio ibaia

Teshio ibaia (japonieraz: 天塩川, Teshio-gawa) Hokkaido uharteko bigarren ibai luzeena eta Japonia guztiko lauugarrena da. 256 kilometrotako luzera du eta bere arroak 5.590 km² hartzen ditu, Japoniako bigarrena azaleran.

## Etimologia

Ainuerazko Tesh-o-pet izenetik dator, honek "arrantzarako presa" esan nahi du.

## Ibilbidea

1.158 metrotako altueran du jatorria, Teshio mendian, Hokkaidoren erdialdean. Ipar-mendebalderantz jotzen du Nayoro ibaiarekin bat egin eta Teshio lautadan ibilbide bihurgunetsua hartzen du. Japoniako itsasoan amaitu baino 10 kilometro lehenago hareazko dunek hegoalderantz desbideratzen dute eta azkenik Teshio herrian itsasoratzen da.
Ibaiaren hegoaldeko ertza da Japoniako arroz landaketaren iparraldeko muga.

## Historia

XX mendearen hasieran itsasontziek nabigatzen zuten ibaian zehar apiriletik azarora, izozturik ez zen garaian noski. 1901ean Shibetsu arte sartzen ziren eta 1904an Nayoro arte. 1909an lurrun makina zuen itsasuntzia estreinatu zuten. Gaur egun ordea ez dauka nabigaziorik.
Gur egun abenturazko kirolak egiten dira bertan eta 160 kilometrotako kayak ibilbideak egin daitezke Teshio ibaian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1184865
* Multimedia: Teshio River / Q1184865
# Teshub

Teshub (Teshup, Teššup edo Tešup) panteoi hurritaren, jainkoen erregea da, jainko nagusia da.

## Eginbeharrak, atributuak, pareko jainkoak

Bera da Ekaitzaren jainkoa, hau da, euria, haizea, tximista, trumoia bezalako fenomeno klimatikoena, bere armak direnak hain zuzen. Teshub-ek, beraz, bere panteoian leku garrantzitsua betetzen duten antzeko jainkoekin antzekotasun handiak ditu, hala nola Adad (Mesopotamia), Addu (Amorritena), Hadad/Baal (Canaan), Tarhun (Hititak) edo Teisheba (Urartu). horiek bezala, askotan zezen batek irudikatzen du, emankortasunaren sinboloa baita.
Hebat du Teshubek bikotekide, eta elkarrekin seme bat dute, Sharruma, mendiaren jainkoa.
Teshub Tesheba bezala agertu zen Urartu erresuman (hurriten ondorengoen erreinua), euren jainko nagusietako gisa; Urartiar artean, zutik, zezen baten gainean irudikatzen dute.

## Gurtza lekuak

Teshuben gurtza-leku nagusia Kummen zegoen, egungo Kurdistanen. Baina, oro har, ekaitzaren jainkoari emandako tenpluetan ere gurtzen zen, hala nola Alepon, Arraphan, Kummanin (Kizzuwadnan) eta Yazilikayako labar-santutegian.

## Lotutako mitoak

Teshub Kumarbiren zikloaren parte den hurriten mitoen aktore nagusia da: Zeruko erregetzaren abestia (batzuetan Hurriten teogonia ere esaten zaio). Aita duen Kumarbi jainkoaren aurka borrokatzen da, eta ehizatzera iristen da beste jainkoei boterea hartzeko. Beste bi mitok, Hedammuko mitoak eta Ullikummiko kantuak, Kumarbi semeaz mendeku hartu nahian dabilela, baina ez du lortzen. Bigarren mitoan, Teshubek Ullikummi garaitu behar du, beste jainkoak garaitzeko aitak sortutako erraldoia. Lehen aldiz garaitu ondoren, Ea jainkoaren laguntzarekin irabaztea lortzen du.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Teshub | Hurrian deity | Britannica» www.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2023-01-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q248242
* Multimedia: Teshub / Q248242