OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Agintaldi erdiko hauteskundeak

Agintaldi erdiko hauteskundeak edo Midterm direlakoak Ameriketako Estatu Batuetan egiten diren hauteskunde orokorrak dira, presidente baten lau urteko agintaldiaren erdian gertatu ohi direnak, eta horregatik berezitasun eta irismen politiko partikularra dutenak.
Lau urtean behin izaten dira, azaroko lehen astelehenaren ondorengo asteartean.

## Irismena

Hauteskunde hauetan 435 eserleku berirtzen dira Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberan (kargu guztiak), eta 100 eserlekutik 33 edo 34 Estatu Batuetako Senatuan.
Era berean, AEBetako 50 estatuetatik 34. agintariak lau urterako aukeratzen dituzte, aldi erdiko hauteskundeetan; Vermontek eta New Hampshirek, berriz, bi urterako gobernadoreak aukeratzen dituzte, eta hortaz tarte honetan ere egin ohi dituzte hauteskundeak, guztira 36 gobernadore hautatzen direlarik. Era berean, estatu askok hauteskunde haietan aukeratzen dituzte hainbat kargu beren estatuko legegintzaldietarako, udal-hauteskundeak ere edo tokiko beste kargu publiko batzuk ere berritzen ahal dira, eta erreferendumen bidez herritarren ekimen ugari jar daitezke bozketara.

## Historia

Historikoki, agintaldi erdiko hauteskundeek lehendakaritzarako hauteskundeek baino boto-emaile gutxiago erakartzen dituzte. Presidentzialek %50 eta %60 bitarteko parte-hartzea izan dute 1960. urtetik aurrera, baina agintaldi erdikoetara %40 inguru bakarrik joan ohi da hautestontzietara. Historikoki, hauteskunde hauetan presidentearen alderdiak eserlekuak galdu ohi ditu Kongresuan, eta sarritan ikusi izan da oposizioko alderdiak Kongresuko ganbara baten edo bien kontrola irabazi duela.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «United States midterm election» artikulutik itzulia izan da, 2022-11-09 data duen 1120836703 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-11-09 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ Demand for Democracy. The Pew Center on the States.
* ↑ Desilver, D. (2014) Voter turnout always drops off for midterm elections, but why? Pew Research Center, July 24, 2014.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1570656
# Agintariena

Agintariena (edo Ikurrin dantza) Durangaldeko dantza da, txistu eta danbolinaren doinuak jarraituz egiten da. Herriko eta auzo edo kofradietako jaietan zortzi lagunek egiten dituzte dantzok, txistulariak lagunduta.
Dantzari-dantza dantza sortako hasierako sarrera da. Hasierako Agintarienaz gain hauek dira beste zortzi atalak:
* Txelu Etxebarria: dantzari, txistulari eta idazle.Zortzinangoa
* Ezpata joko txikia
* Banangoa
* Binangoa
* Ezpata joko handia
* Launangoa
* Makil jokoa (edo Makil dantza)
* Txotxongiloa (edo Txakarrenkoa).

## Jatorria

Dantza honen sorrerari ezin zaio data zehatz bat ezarri. Durangaldeko tradizioan sortutako dantza-sorta da. Humdboldt alemaniarrak 1881ean deskribatu zuen. Txelu Etxebarria begoñatarrak, 28 urtez dantzari aritu ondoren, liburuak argitaratu zituen 1969an eta 1990an.
Gaur egun, Dantzari Dantzako gainerako dantzak bezala, Abadiño, Berriz, Garai, Iurreta, Izurtza eta Mañarian ikus dezakegu, baina iraganean merindade osoan zabaldu zela uste da.

## Erreferentziak

* ↑ DANTZARI-DANTZA - Urte sasoiak. Labayru eta Ikastolen elkartea (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
* ↑ Larrinaga, Josu. «Dantzari-dantza - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
* ↑ «Mutilen dantzak» garaltxu 2010-12-18 (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
* ↑ Etxebarria Goiri, Txelu. «Bizkaiko Dantzak = Danzas de Bizkaia» www.katalogoak.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
* ↑ «j.l. de etxebarria y goiri -bizkai'ko dantzak / - Comprar Libros de Biografías en todocoleccion - 16391570» www.todocoleccion.net (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
* ↑ Etxebarria y Goiri, J. L. de. (1984). Bizkai'ko dantzak danzas de Vizcaya. Caja de Ahorros Vizcai��na PMC 434432027. (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
* ↑ «Zuzendari ohiak» Coro Garaizarko Matsorriak (Noiz kontsultatua: 2022-01-29).
* ↑ «Euskal Herriko Dantzak | Banango» www.dantzak.eus (Noiz kontsultatua: 2024-10-06).

## Kanpo estekak

* Larrinaga, Josu. «Dantzari-dantza - Auñamendi Eusko Entziklopedia» Aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus
* Datuak: Q130469719
# Aginte-modulu

Aginte-modulua edo komando-modulua (ingelesez: Command Module) Apollo ontziaren kontrolgunea eta tripulazioaren ostatua zen. Modulu honek presurizatutako kabina nagusia, astronauten eserlekua, ekipamendu instrumentala eta kontrolekoa, sistema optikoak eta norabidekoak, komunikazio sistemak, ingurumenaren kontrol sistema, bateriak, beroa jasaten zuen ezkutu termikoa, eskuin aldeko eskotila, ilargiratze-moduluarekin komunikatzeko gaineko esotila, bost leihatila eta jausgailu sistema.

## Apollo misioen aginte moduluak

* Apollo 9 Gumdrop CSM-104
* Apollo 10 Charlie Brown CSM-106
* Apollo 11 Columbia CSM-107
* Apollo 12 Yankee Clipper CM-108
* Apollo 13 Odyssey CM-109
* Apollo 14 Kitty Hawk CM-110
* Apollo 15 Endeavour CM-112
* Apollo 16 Casper CM-113
* Apollo 17 America CM-114

## Kanpo estekak

* Datuak: Q680027
* Multimedia: Apollo Command and Service Modules / Q680027
# Agingain

Agingain Gipuzkoako mendia da, 415 metro ditu eta Murugaingo mendilerroan kokatuta dagoena

## Erreferentziak

* ↑ Gailurraren izena: Agingain (Mendikat webgunean)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Agingain (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q56677139
# Albania (argipena)

Albania izenak hainbat adiera du:
Herrialde izen gisa:
* Kaukasiar Albania, Kaukasoko antzinako erresuma,
* Albania, Europako herrialdea eta honekin lotutako kontzeptuak:
** Albania Handia.
** Albaniaren konkista, euskal filma (1983).
Toponimia txikia:
* Albania (Caquetá), Kolonbiako Caquetá departamenduko udalerria
* Albania (La Guajira), Kolonbiako La Guajira departamenduko udalerria
* Albania (Santander), Kolonbiako Santander departamenduko udalerria.
Ikus, halaber:
# Albaniako Erresuma

Albaniako Erresuma (albanieraz: Mbretëria e Arbërisë, latinez: Regnum Albaniae) izan daiteke:
* Albaniako printzerria (1190–1255)
* Albaniako Erresuma (Erdi Aroa)
* Albaniako printzerria (1368–1392)
* Albaniako Erresuma (1928–1939)
* Albaniako Erresuma (1939–1943)
* Albaniako Erresuma (1943–1944)
* Kaukasoko Albaniako Erresuma
# Albania Handia

Albania Handia nazionalitate albaniarra duten banakoek defendatutako kontzeptu irredentista eta nazionalista da, albaniarren "sorterri nazionala" sortzeko helburua duena, populazio albaniarrak dituzten eskualdeak bateratuz sorturikoa. Albaniaz gain, Albania Handia terminoak aldameneko herrialdeetako eskualdeak barneratzen ditu ere; hala nola, Kosovo, Serbiako Preševo Bailara, Montenegroko hegoaldeko eskualdeak, Chameria (de iure, Greziako Thesprotia eta Preveza eskualdeak), Otomandarren Inperio garaiko Yaninako Valierria osatzen zuten eskualde ezberdinak eta Ipar Mazedoniako mendebaldeko eskualdea.

## Erreferentziak

* ↑ Rusinow, Dennison I.. (1977). The Yugoslav experiment 1948-1974. Published for the Royal Institute of International Affairs, London, by the University of California Press ISBN 0-520-03304-3. PMC 3008311. (Noiz kontsultatua: 2021-03-07).
* ↑ (Ingelesez) «Poll Reveals Support for ‘Greater Albania’» Balkan Insight 2010-11-17 (Noiz kontsultatua: 2021-03-07).
* ↑ Merdjanova, Ina. (2013). Rediscovering the Umma : Muslims in the Balkans between nationalism and transnationalism. Oxford University Press ISBN 978-0-19-996403-1. PMC 801355424. (Noiz kontsultatua: 2021-03-07).
* ↑ Kola, Paulin. (2003). The search for Greater Albania. Hurst & Co ISBN 1-85065-664-9. PMC 52978026. (Noiz kontsultatua: 2021-03-07).
* ↑ Sloane, William M.; Seton-Watson, R. W.. (1919-09). «The Rise of Nationality in the Balkans.» Political Science Quarterly 34 (3): 518. doi:10.2307/2141698. ISSN 0032-3195. (Noiz kontsultatua: 2021-03-07).
* ↑ Ideologies and national identities : the case of twentieth-century Southeastern Europe. Central European University Press 2004 ISBN 0-585-49961-6. PMC 54698018. (Noiz kontsultatua: 2021-03-07).
* ↑ Vaknin, Samuel. (2000). After the rain : how the West lost the East. Narcissus Publications in association with Central Europe Review and Central and East European New Media Initiative ISBN 80-238-5173-X. PMC 519781441. (Noiz kontsultatua: 2021-03-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q331022
* Multimedia: Greater Albania / Q331022
# Albaniako Alderdi Sozialdemokrata

Albaniako Alderdi Sozialdemokrata (albanieraz: Partia Socialdemokrate e Shqipërisë) Albaniako alderdi politikoa da, sozialdemokrata motakoa. Internazional Sozialistaren kidea da. 2001ko hauteskundeetan botuen %3,6 eta 140 zizeiluen gainetik 4 diputatu lortu zituen; baina, Fatos Nanoren gobernuan Albaniako Alderdi Sozialistarekin aliatuta dago.
Alderdi politiko honen burua Skënder Gjinushi da, Parlamentuaren bozeramailea.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20130121155648/http://www.parties-and-elections.eu/albania2.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1533055
# Albaniako Erresuma (Erdi Aroa)

    Artikulu hau XVI. mendeko estatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Albaniako Erresuma».
Albaniako Erresuma (albanieraz: Mbretëria e Arbërisë, latinez: Regnum Albaniae) Karlos Anjoukoak 1271n ezarritako monarkia izan zen, bizantziarrei Epiroko Despoterria kendu zienean.

## Historia

Karlos Anjoukoak 1271n Epiroko Despoterriaren albaniar lurraldeak konkistatu zituenean, Albaniako Erresuma edo Regnum Albaniae ezarri zuen. Ofizialki, Siziliako Erresumaren protektoratua besterik ez zen eta Karlos Anjoukoak hurrengo urteko otsailean bere burua «Albaniako errege» izendatu zuen. Erresuma Durrës inguruko eskualdetik Ohrid-eko aintziraraino zabaldu zen eta kostaldetik hegoaldean zegoen Butrinteraino. Eremua egungo Albaniaren parekoa zen.
Napoliko erregeak Konstantinoplarantz jo baina ez zuen Berat hartu. Laster, bizantziar kontraerasoa agertu eta angevindarrek 1281ean atzera egin zuten.
1283an Karlos Anjoukoak Gilen II.a Villehardouingoa Albaniako erregeorde izendatu eta hau Durrësen kokatu zen.
Siziliar bezperek Karlos gehiago ahuldu zuten eta epiroarrek ia erresuma osoa bereganatu zuten, Durrës inguruko eskualdea izan ezik. Angevindarrek bertan eutsi eta 1368raino mantendu ziren, Karl Thopiak eskualde bereganatu arte hain zuzen ere. 1376an Nafarroako konpainiak Durrës hartu zuen baina hurrengo urtean Luis Nafarroakoa hil eta konpainia Petri IV.a Aragoikoaren esanetara bukatu zen. 1392an Karlen semea zen Gjergj Thopiak hiria Veneziako Errepublikari eman zion.

## Agintariak
### Albaniako erregeak

* Karlos I.a 1272–1285
* Karlos II.a 1285–1294

### Albaniako Erresumako jaunak

* Filipe 1294–1332
* Roberto 1332

### Durazzoko dukeak

* Joan 1332–1336
* Karlos 1336–1348
* Joana 1348–1368
** Luis 1366–1368 eta 1376, duke ezkontidea

## Erreferentziak

* ↑ (Albanieraz) Anamali, Skënder; Prifti, Kristaq. (2002). Historia e popullit shqiptar në katër vëllime. Botimet Toena ISBN 978-99927-1-622-9..
* ↑ (Ingelesez) Setton, Kenneth M.. (1975). Hazard, Harry W. ed. A History of the Crusades, Volume III: The fourteenth and fifteenth centuries. Madison, Wisconsin: University of Wisconsin Press, 167–224 or. ISBN 0-299-06670-3..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2657134
* Multimedia: Kingdom of Albania (medieval) / Q2657134
# Albanella

Albanella Italiako udalerri bat da. Salernoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. 6.227 biztanle ditu, 40,23 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Albanellak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Capaccio Paestum Castelcivita Eboli Serre Altavilla Silentina Roccadaspide

## Kanpo estekak

* Datuak: Q80547
* Multimedia: Albanella / Q80547
# Albaniako Alderdi Sozialista

Albaniako Alderdi Sozialista (albanieraz: Partia Socialiste e Shqipërisë) Albaniako alderdi politiko garrantzitsuenetariko bat da. Herrialdea 1997tik 2005era arte gobernatu zuen.
Albania gobernatu zuen alderdi komunistaren ondorengoa da: Albaniako Lanaren Alderdia. Fatsos Nanoren buruzagitzapean 1997ko ekainaren 29ko hauteskundeak irabazi zituen eta 2001eko hauteskundeak ere irabazi zituen. 2005eko uztailaren 3ko hauteskundeak galdu zituen. 2005eko urriaren 9an Edi Rama alderdiaren buruzagi hautatu zuten. Edi Rama 2000. urtetik Tiranako alkatea izan zen, 2004an eta 2007an berrautatua izan zen.

## Kanpo estekak

* Albaniako Alderdi Sozialistaren web gunea
* Datuak: Q642882
* Multimedia: Socialist Party of Albania / Q642882
# Almassorako geltokia

Almassora Valentziar Herrialdeko Plana Alta eskualdeko tren geltoki bat da, Almassora udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Tarragona — Valentzia

## Zerbitzuak

Valentziako Renfe Aldiriak :
| Hasiera | Aurrekoa | Linea | Hurrengoa | Amaiera ⁠ |
| Valentzia–Iparraldea ← | Vila-real | ◄   ► | Castelló | → Castelló de la Plana |

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8779256
* Multimedia: Train station of Almassora (Castellón) / Q8779256
# Almatyko metroa

Almatyko metroa (errusieraz: Алматинский метрополитен), Kazakhstanko Almaty hiriko garraiobide publikoa da. 2011ko abenduaren 1ean zabaldu zen. Lehen linearen lehen tarteak 11,3 kilometro ditu.

## Egitasmoa

Hiriko arduradunek pentsatutako metro-sareak 45 kilometro izango ditu. Hasieran hogei tren ibiliko dira lehen lineako lehen tartean. Gerora, linea guztiz amaitzean 52 tren erabiliko dira, batez beste 40 kilometro orduko abiaduran ibiliko direnak.
Lehen linea amaitzean, bigarren eta hirugarren bat eraikitzen hastea espero da.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Almatako metroari buruzko informazioa Urbanrail.net webgunean.
* Datuak: Q484433
* Multimedia: Almaty Metro / Q484433
# Almazul

Almazul Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 43 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 112 biztanle zituen 67,86 km²-ko azaleran.

## Ikus, gainera

* Soriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q829951
* Multimedia: Almazul / Q829951
# Almatyko probintzia

Almatyko Probintzia Almaty hiriaren inguruan dagoen probintzia da, Kazakhstango 14 probintzietako bat, baina hiria bera barne bildu gabe, honek Qala ezberdin bat hartzen baitu. Hiriburua Taldykorgan da, 98.000 biztanlerekin.

## Historia

Gaur egungo Almatyko Probintziaren aurrekaria Alma-Ata Oblasta izan zen. Semirechye izeneko eskualde historikotik sortua 1932ko martxoaren 10ean. Hiriburua Alma-Ata zen, gaur egungo Almaty. Sobietar garaian oblastaren iparekialdea, Taldykorganen inguruan zegoena banatuta egon zen, Taldy-Kurgan oblasta izenarekin. Gaur egun baturik daude baina hiriburua jada ez da Almaty, 2001ean hartutako erabakiaren ondorioz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186466
* Multimedia: Almaty Region / Q186466
# Almaz-Antey

JSC Konzern VKO "Almaz-Antey" (errusieraz: ОАО "Концерн ВКО "Алмаз-Антей") errusiar defentsa-kontratista publikoa da. 2002an Antey Corporationek eta NPO Almazek bat egin zuten, enpresa militar nazional batzuk bateratuz, bereziki, aire-defentsaren aurkako sistemen garatzaileak. Erakundeak Moskun du egoitza, eta 2017an defentsa arloko munduko 8. kontratistarik handiena izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Defense News

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1331507
* Multimedia: Almaz-Antey / Q1331507
# Almazbek Atambaiev

Almazbek Xarxenovitx Atambaiev (kirgizeraz: Алмазбек Шаршенович Атамбаев; Araxan, Sobiet Batasuna, gaur egun Kirgizistan, 1956ko irailaren 17a) kirgizistandar politikaria da. 2011-2017 bitartean, Kirgizistango presidentea izan zen.

## Ibilbide politikoa

1999ko uztailetik 2011ko irailera, Kirgizistango Alderdi Sozialdemokratako presidentea izan zen. Herrialdeko lehen ministroa izan zen Kurmanbek Bakiev eta Roza Otunbaieva presidenteekin. 2011ko urriaren 30eko presidentetzarako bozak irabazi zituen. 2017ko azarora arte egon zen karguan.
2019ko abuztuan atxilotua izan zen, eta 11 urteko espetxe zigorra ezarri zitzaion, ustelkeriagatik eta "talde kriminal bateko burua" aske uzteagatik. 2020ko urriaren 5ean, parlamenturako hauteskundeen ostean izandako protestetan, manifestariek askatu bazuten ere, bost egun geroago berriz expetxeratua izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Atambayevek irabazi ditu Kirgizistango hauteskundeak. Eitb, 2011ko azaroak 1, eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-1).
* ↑ Kirgizistango presidente ohia atxilotu dute. Berria, 2019ko abuztuak 9, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-1).
* ↑ Elizegi Egilegor, Arantxa, Bastida Alzuru, Jone. Kirgizistango hauteskundeetako emaitzak baliorik gabe utzi dituzte. Berria, 2020ko urriak 7, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-1).
* ↑ Kirghizistan: arrestato l'ex presidente Atambayev. Ansa, 2019ko urriak 10, ansa.it (Noiz kontsultatua: 2022-2-1).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24692
* Multimedia: Almazbek Atambayev / Q24692
# Almatret

Almatret Kataluniako udalerria da, Segrià eskualdean eta Lleidako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 397 biztanle zituen. 56,84 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 1.441 | 1.481 | 1.532 | 1.326 | 1.154 | 1.104 | 1.034 | 854 | 619 | 553 | 463 | 397 |

## Ikus, gainera

* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Almatreteko udalaren webgunea.
* Datuak: Q927856
* Multimedia: Almatret / Q927856
# Almazango gorringoak

Almazango Gorringoak postre goxo tipikoa da, Almazángo herrian egiten dena, Soriako probintzian. Arrautz gorringoa eta azukrea dira osagai nagusiak.
Espainia osoan zehar dira ezagunak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9096980
# Neotropikoa

Neotropikoa Lurrazaleko zortzi ekozona edo erreinu biogeografikoetatik bat da. Hitz hau ekologia, botanika, zoologia eta biogeografian asko erabiltzen da.
Neotropikoak Ertamerika, Hegoamerika, Mexikoko lur beheak, Karibeko uharteak eta hegoaldeko Florida hartzen ditu. Beste ekozonek baino oihan tropikal gehiago du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q217151
* Multimedia: Neotropic / Q217151
# Neotozita

Neotozita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Neotozita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: . Saren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Neotocit: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3874703
* Multimedia: Neotocite / Q3874703
# Neotragus

Neotragus antilope nanoen generoa da, Afrikako jatorria. Antilopinae subfamiliaren barnean dago eta espezie bakarra du (Neotragus pygmaeus) Lehen Neotragus batesi eta Neotragus moschatus ere barnean zituen baina adituen ustez Nesotragus generoan sailkatu behar dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Bärmann, Eva V. & Schikora Tim. (2014). «The polyphyly of Neotragus – Results from genetic and morphometric analyses» MammalianBiology (79): 283–286..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2365071
* Multimedia: Neotragus / Q2365071
* Espezieak: Neotragus
# Napoliko lau egunak

Napoliko Lau Egunak (italieraz: Le Quattro Giornate di Napoli) 1943ko irailaren 27tik 30era arte Bigarren Mundu Gerran izan zen matxinada bat izan zen, Napoli hirian, Italiako Erresuman, nazi-faxisten okupaziotik askatzea lortu zuena. Napoli izan zen, Europako hiri handien artean, nazien okupazioaren aurka arrakastaz matxinatu zen lehena. Matxinadak eragotzi zien alemanei Hitlerrrek agindutako erretiratzea baino lehen Schöll koronelak antolatutako deportazio masiborako plana eta hiria suntsitzea.

## Gertakizunak

Irailaren 28an italiar marinel batzuk fusilatu ondoren Napolin, herria matxinatu zen. Lau egunetan okupatzaileak garaitu zituzten eta aliatuak iritsi aurretik alemaniar tropak hiritik ihes egitea eragin zuen. Gatazka bereziki gogorra Vomero auzoan izan ziren. Matxinadak sorpresaz harrapatu zituen alemaniarrak, eta aliatuei bidea ireki zien frontean. Gainera, Italiako erresistentzia partisanoaren oinarriak ezarri zituen.

## Aliatuen helduera

1943ko urriaren 1an, Aliatuak Napoles hirian sartu ziren, Italian. Ez zuten tiro bakar bat ere bota behar izan, paseo militar bat izan zen. Hiriak bere burua askatua zuen. Okupatzaile alemaniarren gehiegikerien aurrean, lau egun lehenago, nazi eta faxisten aurkako herri altxamendua hasi zen, lehenengoa Europako hiri handi batean.
Gertaera horiengatik, herritarren sakrifizioengatik eta Erresistentzia antifaxistako jarduerengatik, hiriari balio militarraren urrezko domina eman zioten.

## Gertakizunak zineman

Hiru filmetan jaso egin dira Le Quattro Giornate di Napolietan gertatutakoa:
* 'O sole mio, Giacomo Genilomo zuzendaria, 1945ean egina.
* Le quattro giornate di Napoli,, Nanni Loy zuzendaria, 1962an.
* Bruciate Napoli,, Arnaldo Delehaye zuzendaria, 2016an.

## Bibliografía

* Aragno, Giuseppe, Le Quattro Giornate di Napoli - Storie di Antifascisti. Nápoles: Edizioni Intra Moenia, 2017, ISBN 9788874212033

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/aliatuak-napoles-hirian-sartu-ziren-italian
* ↑ Le quattro giornate di Napoli IMDbn
* ↑ Bruciate Napoli filmaren inguruko berriak.
* ↑ Filmaren webgune ofiziala Youtuben.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1635328
* Multimedia: Four Days of Naples / Q1635328
# Napoliko probintzia

Napoliko probintzia Italiako hirugarren populatuena da, herrialdeko hego-mendebaldean eta Campaniako eskualdean kokatutatakoa.
Napoli hiri nagusia eta hiriburua da.

## Herriak

Acerra Afragola Agerola Anacapri Arzano Bacoli Barano d'Ischia Boscoreale Boscotrecase Brusciano Caivano Calvizzano Camposano Capri Carbonara di Nola Cardito Casalnuovo di Napoli Casamarciano Casamicciola Terme Casandrino Casavatore Casola di Napoli Casoria Castellammare di Stabia Castello di Cisterna Cercola Cicciano Cimitile Comiziano Crispano Ercolano Forio Frattamaggiore Frattaminore Giugliano in Campania Gragnano Grumo Nevano Ischia Lacco Ameno Lettere Liveri Marano di Napoli Mariglianella Marigliano Massa Lubrense Massa di Somma Melito di Napoli Meta Monte di Procida Mugnano di Napoli Napoli Nola Ottaviano Palma Campania Piano di Sorrento Pimonte Poggiomarino Pollena Trocchia Pomigliano d'Arco Pompei Portici Pozzuoli Procida Qualiano Quarto Roccarainola San Gennaro Vesuviano San Giorgio a Cremano San Giuseppe Vesuviano San Paolo Bel Sito San Sebastiano al Vesuvio San Vitaliano Sant'Agnello Sant'Anastasia Sant'Antimo Sant'Antonio Abate Santa Maria la Carità Saviano Scisciano Serrara Fontana Somma Vesuviana Sorrento Striano Terzigno Torre Annunziata Torre del Greco Trecase Tufino Vico Equense Villaricca Visciano Volla
Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:

## Ikus, gainera

* Italiaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Italieraz) Probintziako gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q15123
* Multimedia: Metropolitan city of Naples / Q15123
# Napoliko golkoa

Napolesko edo Napoliko golkoa (italieraz: Golfo di Napoli) Italiako hego-mendebaldeko kostaldean dagoen golkoa da, Tirreno itsasoan. Golkoaren iparraldean Napoli, Campania probintziako hiriburua, eta Pozzuoli daude. Aipatzekoak dira Ponpeia antzinako herri erromatarra eta Vesuvio sumendia, golkoaren ekialdean. Hegoaldean, golkoa, Sorrentoko penintsulak ixten du, bertako hiri nagusia Sorrento bera delarik. Penintsula honek, Napoliko golkoa Salernoko golkotik banatzen du.
Capri, Ischia eta Procida uharteak, Napoliko golkoan daude. Ingurua, Italiako turismo-gune garrantzitsu bat da, gertu aurkitzen diren Ponpeia eta Herkulanoko hondakin erromatarrengatik, 79an, Tito erromatar enperadorearen agintaldian suntsituak izan zirenak, Vesuvioren erupzio piroklastiko batean.
Lau dira golkora iristeko itsasbideak:
* Canale di Procida (Procidako kanala) Procida uhartea eta Procida mendiaren artean
* Canale d'Ischia (Ischiako kanala), Ischia uhartea eta Vivara artean
* Bocca Grande (Aho Handia), sarrera nagusia, Ischia eta Capri artean
* Bocca Piccola (Aho Txikia), Capri eta Sorrentoko penintsularen artean

## Erreferentziak

* ↑ 159. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-6).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201385
* Multimedia: Gulf of Naples / Q201385