OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Amerikako britainiar kolonizazioa

Amerikako britainiar kolonizazioa Britainiar Inperioak mendebaldeko hemisferioan izandako esplorazio, konkista, okupazio eta aginte politikoa izan zen. Britainiar Inperioa XVII. mendearen hasieran hasi zen forma hartzen, 1607an Jamestown kolonia ezarri zenean. Virginiakoa hamahiru kolonien hasiera izan zen, gero Ameriketako Estatu Batuen eta Kanadako itsas probintzien jatorria izan zena. Karibe itsasoan uharte txikien kolonizazioa ere gauzatu zuen, Jamaika eta Barbados kasu.
Azukrea ekoizten zuten karibetar koloniak, non esklabotza ekonomiaren oinarri bihurtu zen, metropolirentzako kolonia garrantzitsuenak ziren, baita irabazi handienak eman zizkionak. Kolonia amerikarrek tabakoa, kotoia eta arroza ekoizten zituzten hegoaldean, eta itsas materiala eta animalien larruak iparraldean.
Erresuma Batuak Amerikan zuen inperioa gerra eta kolonien bidez pixkanaka hedatu zuen. Ingalaterrak anglo-herbeheretar gerren ondoren Amsterdam Berria (ondoren New York deitua) kontrolatzea lortu zuen. Kolonia amerikarrak nekazaritzarako lur berrien bila mendebalderantz hedatzen ziren. Zazpi Urteko Gerran, britainiarrek frantsesak garaitu zituzten eta Frantzia Berriaz jabetu ziren. Honi esker 1760an, Erresuma Batua ia Ipar Amerika osoaren jabe bihurtu zen.
Hala ere, Frantzia eta Espainiaren laguntzari esker, 1783an amaituriko Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerrari esker Ipar Amerikako kolonia askok bere independentzia lortu zuten. Harrezkero, "Bigarren Britainiar Inperio" deiturikoa hasi zen: XIX. mendean Columbia Britainiarra, Falklandak eta Britainiar Honduras hartzeaz gain, Napoleondar Gerren ondorioz, Trinidad eta Britainiar Guiana ere bereganatu zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ Richter, Daniel. (2011). Before the Revolution : America's ancient pasts. Cambridge, Mass.: Belknap Press.
* ↑ James, Lawrence. (1997). The Rise and Fall of the British Empire. St. Martin's Griffin ISBN 9780312169855..

## Ikus, gainera

* Ameriketako europar kolonizazioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q918254
# Amerikako museoa (Madril)

Amerikako Museoa Espainiako Madril hiriburuan dagoen museo bat da.

## Kokalekua

Madrilgo Unibertsitate Hirian dago, Moncloa-Aravaca barrutian, eta Errege Katolikoen etorbideko 6. zenbakian.

## Historia

1941ean Dekretu bidez sortua izan zen eta 1944ko uztailaren 13an inauguratua. Gaur egungo egoitza 1943-1954 artean Luis Moya Blanco eta Luis Martínez-Feduchi arkitektoek eraiki zuten.

## Bilduma

Bertan, Amerikako arkeologia, arte eta etnografia bilduma bat dago. Paleolitotik gaur egun arteko 25.000 pieza inguru ditu, nagusiki Maia zibilizazioa, Azteka Inperioa eta Inka Inperiokoak, baina baita Amerika guztiko beste zibilizazio eta eremukoak ere.

## Iruditegia

* Nerbioz trankatutako ganga.
* Intsentsuarentzako estalkia, zeramika margotua, K.o. 400-700, Teotihuacan.
* Maien hilarria, K.o. 600-800, Palenque.
* Quinbayen altxorraren zati den urrezko irudia, bilduma guztiko pieza garrantzitsuenetakoa da
* Huirakotxa Inkaren burua.
* Nazcako zeramikazko edukiontzia, K.o. 100 - 700, Peru.
* Nuu-chah-nulth herriko balezaleen kapela, XVIII. mendea, Kolunbia Britainiarra.

## Kanpo estekak

* Amerikako museoaren webgunea (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q2568412
* Multimedia: Museo de América (Madrid) / Q2568412
# Otago penintsula

Otago penintsula Zeelanda Berriko Otago eskualdean dagoen topografia irregularreko penintsula da. Jatorri bolkanikoa du, eta kolapsatutako krater baten hesietako bat da. Penintsula ekialderantz hedatzen da Otagoko porturaino, eta kostalde kontinentalarekiko paralelo 30 km-tan. Gehienez ere 12 km zabal da, eta Dunedin hiriko mugan, istmo batek lotzen du eremu kontinentalarekin, hego-mendebaldeko muturrean.
Penintsulako zati handiena habitat naturala da, eta Otago Peninsula Trust-ek zaintzen du. Penintsulan hainbat hondartza daude, eta espezie berezi ugari bizi dira bertan: pinguino txikiak, itsas txakurrak eta ubarroiak besteak beste. Taiaroa Head, penintsulako ipar-ekialdean, garrantzi ekologiko globaleko lekua da, albatros erreal edo Diomedea epomophora espeziaren kolonia bakarreko bizilekua baita.
# Otakar II.a Bohemiakoa

Otakar II.a Bohemiakoa edo Přemyslgoa (txekieraz: Přemysl Otakar II.; Městec Králové, 1233 inguruan - Dürnkrut, Austria, 1278ko abuztuaren 26a) 1253-1278 bitartean Bohemiako erregea izan zen.

## Bizitza

Otakar I.aren iloba eta Wentzeslao I.aren semea zen. 1249an Moravia eskuratu zuen. 1251n Austriako duke hautatu zuten, eta 1253an Bohemiako errege. 1261n Estiria kendu zien hungariarrei eta 1269an Karintia, Karniola eta Istria erantsi zizkien bere lurraldeei.
Hiriak sortu zituen eta Prusiako paganoen aurka borrokatu zen. Germaniako Erromatar Inperio Santuko printze ahaltsuena izan zen. Otakar II.ak zuen indarraz beldurturik, gainerako printzeek Inperiotik baztertu zuten 1275ean. 1276an Rodolfo I.a Habsburgokoa enperadoreari men egin behar izan zion, baina berehala ekin zion berriro borrokari, eta bi urte geroago garaitu eta hil zuten Dürnkruten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q150320
* Multimedia: Ottokar II Premysl / Q150320
# Otacílio Costa

Otacílio Costa Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. 17.312 biztanle ditu 845,009 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Santa Catarina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q956998
* Multimedia: Otacílio Costa / Q956998
# Otadui etxea

Otadui etxea edo Arrosario Santuko ospitalea Eskoriatzako monumentu barroko-klasizista da, XVII. mende hasierakoa, erlijio- eta zerbitzu- arkitektura zibilaren tipologia duena. 20. mendetik Mondragon Unibertsitateko Huhezi fakultatearen egoitzetako bat da, bere zerbitzu zentralen etxea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65735689
* Multimedia: Hospital del Santísimo Rosario (HUHEZI, Mondragon Unibertsitatea) / Q65735689
# Otago eskualdea

Otago eskualdea entzun (ofizialki Otago Regional Council) Zeelanda Berriko eskualde bat da. Hego Uhartean dago, hego ekialdeko kostaldean. Dunedin da eskualdeko hiri nagusia.
"Otago" izena "Ōtākou" maorierazko hitzaren hegoaldeko ebakera lokala da eta portuko sarreran zegoen maori herria izendatzen zuen. Terminoaren esanahi zehatza eztabaigarria da, "herri isolatua" eta "lurralde gorriaren lekua" bezalako itzulpenak proposatu dira. "Otago" da, halaber, Europako kokalekuaren izen zaharra, Weller anaiek 1831n ezarria.
Dunedin hiri nagusiaz gain, aipagarriak dira Queenstown eta Wānaka turismo zentro nagusiak, hegoaldean dagoen Kaitangata ikatz-iturri garrantzitsua, eta erdialdean garatu den ardogintza. Waitaki eta Clutha ibaiak dira herrialdeko energia hidroelektrikoaren iturriak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q692912
* Multimedia: Otago Region / Q692912
# Otadui Jausoro etxea

    Artikulu hau Oñatiko etxeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jausoro (argipena)».
Otadui Jausoro etxea Gipuzkoako Oñati udalerrian dagoen jauregi bat da. Oñatiko Alde Zaharrean dago, Kale Barriko 30. zenbakian. Eraikinaren iparraldeko fatxada Kale Barrian dago, hegoaldekoa Atzeko kalean.
Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago.

## Historia

XVI. mendeko bigarren erdialdean eta XVII. mendearen hasiera aldera eraiki zen. Avilako Deanaren etxea izan zen, Otadui Gotzainaren iloba zena.

## Eraikina

Etxe-izkinako balkoidun jauretxea da. Fatxada nagusiko beheko solairua harlanduz egina dago eta beste bi solairuetan adreiluz ageri da.
Beheko solairua besteengandik bozelezko inposta baten bidez bereizten da. Lehen solairuan behekoarekin ardatzak osatzen dituzten beste bi bao daude, eta izkinean balkoi ederra. Honela etxadian nagusitzen den fatxadaren angelua indartzen da. Balkoiko firmea eta balkoiko burdinezko baranda hondatuta daude. Bertan azulejozko ezkutua dago; bertan, zuhaitza, izar polarra, oreinari eraso egiten dion arranoa eta Alcantarako gurutzea irudikatzen dira, eta baita idazkina eta elizaren kapelo tinbrea ere (kanpoko apaindura):
| « | "de Abila/ otaduy Jaunsoro/dean de Abila" | » |

## Ikus gainera

* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Gipuzkoako jauregi eta dorretxeen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25474273
* Multimedia: Otadui-Jausoro Etxea / Q25474273
# Otaerre

Otaerre, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Tontorreko antena mordo itsusi hori alde batera utziz gero, nahiko ingurune polita da Otaerrerena. Kilimon eta Lasturko bailara luzeen artean zutitzen den karaitzezko mendikateko gain nagusiena da berea, baina besteak ez bezala, ez du karaitzik ageri tontorrean: larre berde eta aldapa leunez inguratuta ageri da. Baina hantxe ditu, gurutzea, erpin geodesikoa, buzoiak eta tontorraren erdia jan duen antena instalazio zatarra. Ean, Larraskanda aldean, baserri eremu txukuna zabaltzen da bizkar aldean. Gainontzeko isurialdeak bakartiagoak dira, eta badira, tartean, kaletik urrutiegi gelditutako hainbat baserri eta bordaren hondakinak.

## Kanpo estekak

Otaerre, http://www.euskal-herria.org/.
# Otakar I.a Bohemiakoa

Otakar I.a Bohemiakoa edo Přemyslgoa (txekieraz: Přemysl Otakar I.; c. 1155 - Praga, 1230eko abenduaren 15a) 1192–1193 eta 1197–1198 bitartean Bohemiako dukea eta 1198-1230 bitartean Bohemiako erregea izan zen.
Ladislao II.aren semea zen. Bohemiako dukea zela, dukerria erresuma izendatzea lortu zuen Suabiako Filipe enperadorearengandik, eta ordutik hil arte bertako erregea izan zen. Alemaniarren kolonizazioa bultzatu zuen bere lurraldean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/09/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q312938
* Multimedia: Ottokar I Premysl / Q312938
# Oinatz Bengoetxea

Oinatz Bengoetxea Berasategi, pilota arloan Bengoetxea VI.a deituraz ezaguna, (Leitza, Nafarroa Garaia, 1984ko abuztuaren 28a) esku huskako pilotari profesionala da. Aurrelari aritzen da, Baiko Pilota enpresarekin. Enpresak emandako datuen arabera, 1,77 metro luze da, eta 75 kilo pisatzen du. Profesionaletako estreinako partida 2002ko urriaren 5ean jokatu zuen, 18 urte besterik ez zuela, Iruñeko Labrit pilotalekuan. Hiru txapelketa nagusiak irabaziak ditu: bi aldiz buruz burukoa, 2008an (Abel Barriolari 22-11 irabazita) eta 2017an (Iker Irribarriari 22-18 irabazita); eta aldi banatan binakakoa, 2015ean (Untoria atzelaria lagun); eta lau eta erdikoa, 2016an (Jokin Altuna 22-21 mendean hartuta).
Bengoetxearen jokoak abiadura du ezaugarri nagusi: guztiz pilotari bizia da, bere zango lasterrei esker ezinezkoak diruditen pilotetara iristen da. Joko molde alaia du, jokaldi ikusgarriak egiten ditu, pilotari abiadura handia ematen dio eta errematearen bila joan ohi da. Defentsan ere ikusgarria da oso, bizi-bizia, ez du pilotarik galdutzat ematen. Eskuina du esku onena, baina ederki darabil ezkerra ere.

## Kirol lorpenak

* Buruz buruko txapelduna (2):
** 2008an.
** 2017an.
* Binakako txapelduna (1): 2015
** Txapeldunordea: 2005 eta 2017an.
* Lau eta erdiko txapelduna (1): 2016an.
** Txapeldunordea: 2012
* Gabonetako torneoko txapelduna: 2005
* Nafarroako lau eta erdiko txapelduna: 2011, 2012

### Txapelketa nagusietako finalak
#### Buruz buru

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Puntuazioa | Pilotalekua |
| 2008 | Bengoetxea VI.a | Barriola | 22-17 | Atano III.a |
| 2017 | Bengoetxea VI.a | Irribarria | 22-18 | Bizkaia |

#### Binaka

| Urtea | Txapeldunak | Txapeldunordeak | Puntuazioa | Pilotalekua |
| 2005 | Martinez de Irujo – Goñi III.a | Bengoetxea VI.a - Beloki | 22-12 | Atano III.a |
| 2015 | Bengoetxea VI.a - Untoria | Berasaluze VIII.a – Zubieta | 22-7 | Bizkaia |
| 2017 | Irribarria – Rezusta | Bengoetxea VI.a - Larunbe | 22-14 | Bizkaia |

#### Lau eta erdikoa

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Puntuazioa | Pilotalekua |
| 2012 | Olaizola II.a | Bengoetxea VI.a | 22-09 | Ogeta |
| 2016 | Bengoetxea VI.a | Altuna III.a | 22-21 | Ogeta |

## Erreferentziak

* ↑ «Bengoetxea VI.arentzat eta Untoriarentzat, binakako txapela», Berria, 2015-04-26.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Bengoetxea VI, la velocidad», 21iguales.com, 2014-11-20.

## Kanpo estekak

* Sustrai Colina: «Oinatz Bengoetxea: “Aurtengoa niretzat ere sorpresa izan da”», Argia, 2008-09-21.
* Datuak: Q3565685
# Oinazpiko

Oinazpikoa, oin-aulkia edo kaxeta oinak jasotzeko erabiltzen den aulki-moduko altzaria edo euskarria da. Bere helburua aulki edo sofa batean eserita dagoen pertsonari erosotasuna eskaintzea da. Normalki aulki baten itxura du, baina txikia eta zabala, lau hankarekin eta babestua egoten da oihal, larru edo artilez, askotan biguna den beste elementuren batekin azpian. Eserita dagoen pertsonak oinak bertan jartzen ditu, eta horrela hankak horizontalki mantendu.
Kuxinekin guztiz estalia denean, otoman esaten zaio.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14973416
* Multimedia: Footstools / Q14973416
# Oinatz Bilbao

Oinatz Bilbao Garai (Bilbo, Bizkaia, 1985eko abuztuaren 25a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Erdilari edo atzelari lanetan aritzen zen.

## Ibilbidea

2023ko maiatzaren 18an eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Sondika | DH | 2004/05 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Sondika | DH | 2005/06 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Sondika | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Lemoa | 2.B | 2006/07 | 29 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 29 | 0 |
| Lemoa | Denera | Denera | 29 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 29 | 0 |
| Bilbao Athletic | 2.B | 2007/08 | 30 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 2 |
| Bilbao Athletic | 2.B | 2008/09 | 35 | 3 | - | - | - | - | - | - | - | - | 35 | 3 |
| Bilbao Athletic | Denera | Denera | 65 | 5 | - | - | - | - | - | - | - | - | 65 | 5 |
| Alicante | 2.B | 2009/10 | 34 | 2 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | 37 | 2 |
| Alicante | Denera | Denera | 34 | 2 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | 37 | 2 |
| Guadalajara | 2.B | 2010/11 | 25 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | 27 | 0 |
| Guadalajara | Denera | Denera | 25 | 0 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | 27 | 0 |
| Lemoa | 2.B | 2011/12 | 29 | 1 | 8 | 0 | - | - | - | - | - | - | 37 | 1 |
| Lemoa | Denera | Denera | 29 | 1 | 8 | 0 | - | - | - | - | - | - | 37 | 1 |
| Portugalete | 3. | 2012/13 | 20 | 3 | - | - | - | - | - | - | - | - | 20 | 3 |
| Portugalete | Denera | Denera | 20 | 3 | - | - | - | - | - | - | - | - | 20 | 3 |
| Zamudio | 3. | 2013/14 | 24 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | 24 | 2 |
| Zamudio | 3. | 2014/15 | 6 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 6 | 0 |
| Zamudio | Denera | Denera | 30 | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | 30 | 2 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 232 | 13 | 13 | 0 | - | - | - | - | - | - | 245 | 13 |

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q125659749
# Oinaze (argipena)

Oinaze hitzak adiera zebait ditu:
* oinazea edo min fisikoa;
* oinazea edo atsekabea.
# Oinas

Oinas Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Tapionniemi eta Ylikylä herrixken artean dago, Kemijoki ibaiaren ekialdeko ertzean.

## Ikus, gainera

| Kemijärvi | Kemijärviko herrixkak | Kemijoki ibaia | Ylikylä herrixkak |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12265036
# Oinaze atalase

Oinaze atalase min eragiten duen estimulu baten oinarrizko intentsitatea da. Edo, psikofisikan, estimuluaren %50 zein mailatan den mingarria. Horrelako neurketak egiteko estimulu mingarri gisa elementu desberdinak erabil daitezke: presio mekanikoa, beroa edo estimulazio termikoa, elektrizitatea, laserra.
Oinaze atalase kontzeptuarekin minaren aurrean sortzen den sentsibilitatea deskribatu nahi da orokorrean: «pertsona horrek oinaze atalasa oso altua du» esaten da adibidez. Kontzeptuaren esanahi zehatzak pertsonak sentipen mingarriak sentitzen dituen unetik markatu nahi du, estimulu baten handitzerakoan pertsonak mingarria ez dena eta mingarria dena zein unetan bereizi egiten duen. Hau neurtzeko estimulua poliki-poliki handitzen doa, era mailaktuaz edo era jarraian. Emaitza pertsona bakoitzaren arabera oso desberdina izan daiteke: gizabanako batzuek ondo daramate beste batzuek jasan ezin duten mina.

## Erreferentziak

* ↑ http://bcn.iums.ac.ir/article-1-52-en.pdf
* ↑ https://books.google.cl/books?id=6M3NSNm6MlkC&printsec=frontcover&dq=bibliogroup:"Encyclopedia+of+Perception"&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwj52I_a6bHSAhWChpAKHTbUDT0Q6AEIGjAA#v=onepage&q&f=false

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1098125
# Alderdi Sozialista (Portugal)

Portugalgo alderdi sozialista (portugesez: Partido Socialista, pɐɾ'tiðu susiɐ'liʃtɐ ahoskatua) Portugalgo alderdi ezkertiar nagusia da. 1973ko apirilaren 19an sortu zuten Portugaleko Ekintza Sozialistaren kide batzuk Bad Münstereifelen (Alemania). Internazional Sozialista eta Europako Sozialisten Alderdiaren kidea da.
Egungo gobernu buru portugaldarra, José Sócrates, alderdi sozialistaren kidea da.

## Idazkari nagusiak

* Mário Soares: 1973 - 1986
* Almeida Santos (interim): 1986
* Vitor Constâncio: 1986 - 1989
* Jorge Sampaio: 1989 - 1992
* António Guterres: 1992 - 2002
* Ferro Rodrigues: 2002 - 2004
* José Sócrates: 2004 - 2011
* António José Seguro: 2011 - 2014
* António Costa: 2014 -

## Gobernu buruak

* Mário Soares : 1976 - 1978, 1983 - 1985
* António Guterres : 1995 - 2002
* José Sócrates : 2005 - 2011
* António Costa: 2015 -

## Errepublikaren buruak

* Mário Soares : 1986 - 1996
* Jorge Sampaio: 1996 - 2006

## Kanpo estekak

* (Portugesez)(Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q847263
* Multimedia: Partido Socialista (Portugal) / Q847263
# Alderdi giltzarri

Politikan, alderdi giltzarria erakunde politikoetan ordezkaritza txikia izan arren, gehiengoa osatzeko erabakiorra den eta, beraz, bere irizpideak kontuan hartuak izan daitezen ahalmena duen alderdi politikoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253131
# Alderdi Sozial Liberala (Brasil)

Alderdi Sozial Liberala (portugesez: Partido Social Liberal edo PSL), Brasilgo alderdi kontserbadorea da. 1994an sortua, hasieran ez zuen babes handirik baina 2018an Jair Bolsonaro bere hautagaiak herrialdeko presidentetza lortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Berria. [#8140 Estilo Liburua. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2366265
* Multimedia: Partido Social Liberal / Q2366265
# Alderdi bereko su

Su adiskidetsua edo alderdi bereko sua guda batean alderdi bateko erasoak alderdi bereko kideen aurka suertatzen denean esaten da, gehienetan errore batengatik. Ohikoa izan da bonbaketa-ekintzetan, jomuga aurrez gaizki zehaztu zein jaurtigailuak desbideratu direnean.

## Arrazoiak

Oro har, alderdi bereko suaren ondoriozko bajak aire-lur edo lur-aire ekintzetan gertatzen dira maiz, aireko espazioaren koordinazioa baita gerra ekintza baten arazo zailenetako bat. Horrela, bando bereko indarren aurkako erasoen kasu ohikoenetako batek aireko defentsa-unitateak eta aliatuen edo lagunen hegazkinak inplikatzen ditu. Altitudeak, eguzki-argiaren islek, airearen aurkako baterien zerbitzarien esperientziarik edo entrenamendurik ezak eta beste faktore askok su lagunaren gorabeherak eragiten dituzte.
Su lagunaren beste arrazoietako bat da "laguntza-suak" egiten direnean abangoardiako tropei laguntza emateko, haien aurrean su-hesi bat eratuz etsaiarengandik babesteko. Zenbat eta soldadu propioengandik hurbilago egon, orduan eta eraginkorragoa da, baina, ordainetan, bando barruan baja gehiago eragin ditzake, koordinazio falta txiki bat dagoenean eta abangoardiak estaldura-suak baino azkarrago egiten duenean aurrera.

## Historia

Lehen Mundu Gerra izan zen lehenengo gatazka non lagun sua arazo kezkagarria bihurtu zen. Horrelako gertaeren probabilitatea murrizteko, nazio parte-hartzaileen armadek hegazkin aliatuak eta etsaiak identifikatzeko txartelak eta diagramak banatu zituzten beren siluetaren arabera, eta nola lurreko tropek hautemango zuten.
Bigarren Mundu Gerran, txartelak, identifikazio-diagramak eta hegazkinak identifikatzeko erretxina-modeloak erabiltzen jarraitu zen, eta hegazkinei IFF (Identification Friend or Foe) edo "adiskidearen edo etsaiaren identifikazioa" izeneko gailu elektronikoak ematen hasi ziren. Horiek hegazkinetan instalatutako transmisore bat ziren, eta kodifikatutako seinale bat bidaltzen zuten, eta, teorian, gailu horiek hartzaile batek onartzen zituen. Gailu hori hobetu egin da urteetan zehar, baina ezin izan ditu % 100ean saihestu lurreko lagun batek alde bereko aireontzien aurka izandako suteak.

## Erreferentziak

* ↑ «Amicicide: the problem of friendly fire in modern war» web.archive.org 2009-03-30 (Noiz kontsultatua: 2022-02-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1303061
* Multimedia: Friendly fire / Q1303061
# Alderdi komunista

Alderdi komunistak komunismoa aldezten duten alderdi politikoak dira. Beraien ideologia eta praktika politikoak teoria marxistan oinarritzen da (bere edozein modalitate eta eskolatan) eta gizarte komunista ezartzean. Alderdi sozialista, sozialdemokrata eta laboristak XIX. mendearen bigarren erdian sortu ziren eta alderdi komunista aldiz, XX. mendearen lehen erdialdean, Lehen Mundu Gerraren (1914-1918), Iraultza Boltxebikea (1917) eta Internazional Komunistaren sorreraren ondorio bezala.
Izen hau hartu zuen lehen alderdia Errusiako Langile Alderdi Sozialdemokrata boltxebikea izan zen; 1918ko martxoan Errusiako Alderdi Komunista izena izatera igaro zen, mentxebikeengandik desberdintzeko gehienbat.
Internazional Komunistaren parte ziren alderdiek izen hau izatea derrigorrezkoa bihurtu zen 1920an.
Munduko hainbat herrialdeetan daude zabaldurik eta askotan herrialde batean alderdi komunista bat baino gehiago dago, horien artean dauden desberdintasunak direla eta. Munduko alderdi komunista handiena Txinako Alderdi Komunista da, 2010 urtean 78 milioi kide izatera helzu zena. Beste herrialde batzuetan, alderdi komunistak debekaturik daude, hala nola Letonian, Lituanian, Estonian, Errumanian, Turkian eta Hego Korean.
Leninek, bere liburu "Zer egin?" eta "Pauso bat aurrera, bi pauso atzera"-n alderdi komunistaren eredua deskribatu zuen. Liburuen arabera, langile alderdia, jakintza marxistak eta borroka antikapitalista bultzatu behar ditu zentzu guztietan.

## Euskal Herriko alderdi komunistak

* Euskadiko Partidu Komunista (EPK-PCE)
* Frantziar Alderdi Komunista (PCF)
* Ligue Communiste Révolutionnaire (LCR)
* Kimetz
* Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista (EHAK)
* Euskal Herriko Komunistak (EHK)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q233591
* Multimedia: Communist parties / Q233591
# Alderdi Sozialista (Irlanda)

Alderdi Sozialista (The Socialist Party ingelesez edo Páirtí Sóisialach gaeleraz) Irlandako alderdi marxista bat da.
Militant Labour izenarekin jaio zen, geroago Militant tendency izendatuz eta, azkenik, 1996an, Alderdi Sozialista bilakatuz. Ipar Irlandan eta Errepublikan alderdi bakarra bezala antotaluta dago.
Joe Higgins Dailean aldedi sozialistaren kide bakarra izan da. 2007ko hauteskundetan Higginsek bere eserlekua galdu zuen. The Socialist izeneko aldizkaria hilabetero eta Socialist View noiz behinka kaleratzen du.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Webgune ofiziala
* (Ingelesez) Gaztedi sozialista
* (Ingelesez) The Socialist, alderdiaren aldizkaria
* Datuak: Q1549074
* Multimedia: Socialist Party (Ireland) / Q1549074
# Old Luce

Old Luce, Eskoziako parrokia zibil bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7084395
* Multimedia: Old Luce / Q7084395
# Old Moat

Old Moat, Ingalaterrako Manchester hirian dagoen auzo bat da, Manchester Handian.
2011n 14.490 biztanle zituen.
# Old Monroe (Missouri)

Old Monroe Missourieko hiri bat da. Lincoln konderrian kokatua dago. 2010ean 265 biztanle zituen, 0,64 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Lincoln konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q954167