# Nafarroako Gobernuko lehendakari

Nafarroako Gobernuko lehendakaria edo Nafarroako Foru Komunitateko lehendakaria Nafarroa Garaiko kargu politiko eta instituzional gorena da. Haren lege-erregulazioa Nafarroako Foru Hobezkuntzari buruzko abuztuaren 10eko 13/1982 Lege Organikoan sartuta dago. Lege horrek Nafarroako Foru Komunitatearen autogobernua eguneratzen du, eta Nafarroa Garaiko ordezkaritza gorena esleitzen dio.
Kargua XIX. mendetik Nafarroako Foru Aldundiko lehendakariordeak izan zituen eskuduntzen oinordekoa da, Nafarroako gobernu eta administrazio organoa baita, eta haren funtzioetan subrogatu baitzen egungo Nafarroako Gobernua.
Nafarroako Parlamentuak hautatuko du, eta Nafarroako Gobernuaren buru izanen da; kontseilariak eta lehendakariordeak izendatu eta kargugabetu ahal izanen ditu.
Egun, Nafarroa Garaia nahiz Nafarroako Gobernuko lehendakaria Maria Chivite Navascues da.

## Hautaketa

Nafarroako Gobernuko lehendakarien hautaketa zeharkako hautua da: Nafarroa Garaiko herritarrek Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan bozkatzen dute, eta, ondoren, Nafarroako Parlamentuko kideek Nafarroako Gobernuko lehendakaria aukeratzen dute. Prozedura hori Eusko Jaurlaritzako lehendakaria hautatzeko prozeduraren antzekoa da. Hautatzeko prozedura 1982an onartutako eta 2001ean erreformatutako Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoaren hogeita bederatzigarren artikuluan dago ezarrita.
Foru hauteskunden ondoren eta gobernuko lehendakariak kargua uzten duen gainerako kasuetan, Nafarroako Parlamentuko lehendakaria Nafarroako Parlamentuan ordezkaritza duten talde politikoetako bozeramaileekin bilduko da Nafarroako Gobernuko lehendakari izateko hautagai bat proposatzeko. Hautagaiak Nafarroako Parlamentuko kidea izan behar du.
Jarraian, hautagaiak bere programa aurkeztu dio Parlamentuari, eta konfiantza eskatu dio. Hautatua izateko, hautagaiak gehiengo osoa lortu behar du lehen bozketan. Lortzen ez badu, bigarren bozketa egingo da aurrekoa baino hogeita lau ordu geroago, eta konfiantza hautagaiari eman zaiola ulertuko da gehiengo soila lortzen badu. Hautagaiak Parlamentuaren konfiantza lortzen duenean, lehendakariak bere izendapena proposatzen du.
Parlamentuaren konfiantzarik lortu ezean, hautagaia baztertu egingo da, eta hainbat hautagai-proposamen izapidetu ahal izango dira, aurrez deskribatutako moduan. Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak egin eta hiru hilabeteko epea igarota, hautagairik aukeratu ez badute, Parlamentua deseginda geratuko da eta hauteskunde berriak deituko dituzte berehala.

### Hautatzeko prozedura aldatzea

2001eko martxoan LORAFNA berritu zen eta Nafarroako Gobernuko lehendakaria hautatzeko prozedura aldatu zen. 2001eko erreformaren aurretik, proposatutako hautagaietako batek ere ez bazuen gehiengo soila lortzen hurrengo bozketetan, lehen bozketatik bi hilabete igaro ondoren, eserleku gehien zituen alderdi politikoaren hautagaia Nafarroako Gobernuko lehendakari izendatzen zuten. Gainera, hautagaiek ez zuten ezinbesteko baldintza foru parlamentariak izatea.

## Eskuduntzak eta eginkizunak

Nafarroako Gobernuko lehendakarien eskuduntzak zehazturik daude apirilaren 11ko 23/1983 Foru Legean, testu horrek arautzen baititu Nafarroako Foru Komunitateko Gobernua eta Administrazioa.
II. titulua Gobernuko lehendakariari buruzkoa da oso-osorik, eta adierazten du lehendakariak kontseilariak izendatu eta banatzen dituela. Kontseilukideen kopurua 7 eta 11 artekoa izan behar da, eta haien artean bi lehendakariorde ere izenda ditzake. Guztiek osatzen dute Nafarroako Gobernua.
Lehendakariari dagokio Gobernuaren jarduna zuzentzea, jarraibide orokorrak ezartzea eta kontseilarien arteko koordinazioa bermatzea, bai eta Gobernua ordezkatzea, gobernu-bilkurak deitzea, zuzentzea, etetea eta amaitzea, eta gai-zerrenda finkatzea ere. Lehendakariaren eskumena da, halaber, Gobernuak erabakitako foru-dekretuak aldarrikatzea eta Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitara daitezela agintzea, eta Foru Administrazioko departamentuen arteko eskudantzia-gatazkak ebaztea.
Halaber, lehendakariari dagokio Parlamentuaren aurrean bere jarduera-programari buruzko konfiantza-arazoa planteatzea, foru-legeak aldarrikatzea eta Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzeko agintzea.
Nafarroako Gobernuko lehendakariak Foru Komunitatearen ordezkaria da Euskal Herriko beste erakunde batzuekin dituen harremanetan, hala nola Eusko Jaurlaritzarekin eta Euskal Hirigune Elkargoarekin, bai eta beste edozein erakunde publiko edo pribaturekin dituen harremanetan ere, eta legeek esleitzen dizkioten beste ahalmen eta eskumen guztiak baliatzen ditu. Nazioarteko homologoekin ere gauza bera egin behar du. Bere estatutu pertsonalari dagokionez, Lehendakaria da Foru Komunitateko ordezkaririk gorena, eta jaun edo andrearen tratamendua jasotzen du.
LORAFNA erreformatu zuen 1/2001 Lege Organikoan jasotako aldaketa garrantzitsu batek Nafarroako Gobernuko lehendakariak Nafarroako Parlamentua desegiteko duen gaitasunari egiten dio erreferentzia. Horrela, lehendakariak, bere erantzukizunpean eta Nafarroako Gobernuak eztabaidatu ondoren, Parlamentua desegitea eta hauteskunde berriak deitzea erabaki ahal izanen du, legealdia berez amaitu baino lehen. Hala ere, lehendakariak ezin izango du Parlamentua desegitea erabaki lehenengo bilkura-aldian, ezta legegintzaldia amaitzeko urtebete baino gutxiago geratzen denean edo zentsura-mozioa izapidetzen ari denean ere. Era berean, ezin izango du ahalmen hori erabili prozedura honen bidez azkenekoz desegin zenetik urtebete igaro baino lehen. Parlamentua desegiten bada, hauteskunde-deialdiaren ondoriozko ganbera berriak agintaldi mugatua izango du, jatorrizko legegintzaldiaren berezko mugaren arabera.

## Kargu-uztea

Kasu hauetakoren baten ondorioz utziko du kargua Nafarroako Gobernuko lehendakariak:
* Nafarroako Parlamentu berritzeko hauteskundeak egitea. Kasu horretan, kargua uzten duen lehendakariak bere eginkizunak betetzen jarraituko du lehendakari berria karguaz jabetu arte
* Konfiantza-galdera bat ukatzea
* Zentsura-mozio bat onartzea
* Dimisioa
* Kargurako gaitasungabetzea dakarren epai irmoa
* Heriotza
Nolanahi ere, jarduneko lehendakariak ezin izango du inoiz zentsura-moziorik jaso, eta ezin izango du konfiantza-galderarik planteatu.

## Lehendakarien zerrenda
### Nafarroako Foru Aldundia

| Ordena | Titularra | Titularra | Legegintzaldia | Legegintzaldia | Alderdia | Gobernua | Gobernua | Htsk. |
| Ordena | Titularra | Titularra | Hasiera | Amaiera | Alderdia | Gabinetea | Osaketa | Htsk. |
| 1 | | Jaime Ignacio del Burgo Tajadura | 1979ko apirilaren 19a | 1980ko apirilaren 28a | UCD | Burgo | Zentro Demokratikoa Alderdi Sozialista Herri Batasuna Orhi Mendi | 1979 |
| 2 | | Juan Manuel Arza Muñuzuri | 1980ko irailaren 29a | 1984ko urtarrilaren 14a | UCD | Arza | Zentro Demokratikoa Alderdi Sozialista Herri Batasuna Orhi Mendi | 1979 |
| (1) | | Jaime Ignacio del Burgo Tajadura | 1984ko urtarrilaren 14a | 1984ko maiatzaren 15a | UCD | Burgo | Zentro Demokratikoa Alderdi Sozialista Herri Batasuna Orhi Mendi | 1979 |

### Nafarroako Gobernua

| Ordena | Titularra | Titularra | Legegintzaldia | Legegintzaldia | Alderdia | Gobernua | Gobernua | Htsk. |
| Ordena | Titularra | Titularra | Hasiera | Amaiera | Alderdia | Gabinetea | Osaketa | Htsk. |
| 3 | | Gabriel Urralburu Tainta | 1984ko maiatzaren 15a | 1987ko irailaren 30a | PSN-PSOE | Urralburu I | Alderdi Sozialista | 1983 |
| 3 | | Gabriel Urralburu Tainta | 1987ko irailaren 30a | 1991ko urriaren 19a | PSN-PSOE | Urralburu II | Alderdi Sozialista | 1987 |
| 4 | | Juan Cruz Alli Aranguren | 1991ko urriaren 19a | 1995eko uztailaren 3a | UPN | Alli | Nafar Herriaren Batasuna | 1991 |
| 5 | | Javier Otano Cid | 1995eko uztailaren 3a | 1996ko ekainaren 19a | PSN-PSOE | Otano | Alderdi Sozialista Demokraten Elkargunea Eusko Alkartasuna | 1995 |
| 6 | | Miguel Sanz Sesma | 1996ko ekainaren 19a | 1999ko uztailaren 28a | UPN | Sanz I | Nafar Herriaren Batasuna | 1995 |
| 6 | | Miguel Sanz Sesma | 1999ko uztailaren 28a | 2003ko ekainaren 30a | UPN | Sanz II | Nafar Herriaren Batasuna | 1999 |
| 6 | | Miguel Sanz Sesma | 2003ko ekainaren 30a | 2007ko abuztuaren 14a | UPN | Sanz III | Nafar Herriaren Batasuna Demokraten Elkargunea | 2003 |
| 6 | | Miguel Sanz Sesma | 2007ko abuztuaren 14a | 2011ko ekainaren 28a | UPN | Sanz IV | Nafar Herriaren Batasuna Demokraten Elkargunea | 2007 |
| 6 | | Miguel Sanz Sesma | 2007ko abuztuaren 14a | 2011ko ekainaren 28a | UPN | Sanz IV | Nafar Herriaren Batasuna | 2007 |
| 7 | | Yolanda Barcina Angulo | 2011ko ekainaren 28a | 2015eko uztailaren 22a | UPN | Barcina | Nafar Herriaren Batasuna Alderdi Sozialista | 2011 |
| 7 | | Yolanda Barcina Angulo | 2011ko ekainaren 28a | 2015eko uztailaren 22a | UPN | Barcina | Nafar Herriaren Batasuna | 2011 |
| 8 | | Uxue Barkos Berruezo | 2015eko uztailaren 22a | 2019ko abuztuaren 6a | Geroa Bai | Barkos | Geroa Bai Euskal Herria Bildu Ahal Dugu Izquierda-Ezkerra | 2015 |
| 9 | | Maria Chivite Navascues | 2019ko abuztuaren 6a | orain karguan | PSN-PSOE | Chivite | Alderdi Sozialista Geroa Bai Ahal Dugu | 2019 |

## Erreferentziak

* ↑ Nafarroako Gobernua. Lehendakaria. .
* ↑ «Lexnavarra» www.lexnavarra.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2020-12-29).
* ↑ Gardentasunari eta Gobernu Irekiari buruzko ekainaren 21eko 11/2012 Foru Legearen 61.2 artikulua

## Ikus gainera

* Nafarroako Gobernua
* Nafarroako Parlamentua
* Nafarroako Gobernuko lehendakariorde
* Nafarroako Gobernuko kontseilariak

## Kanpo estekak

* Nafarroako Gobernuko lehendakariaren webgunea
* Datuak: Q3753803