# Jausgailu

Jausgailua, bere izenak dioen bezala, erorketak geldiarazteko tresna bat da, airea zeharkatzean hark sortutako erresistentziaren bidez, erorketa-abiadura segurua eta ia konstantea lortzeko.
Beste jausgailu-mota bat existitzen da, balaztatze-jausgailua izenekoa, eta hari lotutako gorputzean dezelerazio bat sortzeko erabiltzen da. Lurreratze-abiadura oso handia duten aireontzietan erabiltzen da gehienbat, non pistak ez baitu ibilgailua ohiko moduan gelditzeko azalera nahikorik. Zenbait tresna esperimentaletan edo dragster lasterketa-autoetan ere erabiltzen da.

## Sarrera

«Jausgailu» terminoa segurtasun aeronautikoari lotuta dago ia beti, beraz, gaur egun ia bakarrik erabiltzen da, pertsonak eta objektuak hegazkinetatik, globo aerostatikoetatik edo lurretik altuera arriskutsura dauden beste objektu batzuetatik erortzeko arriskua arintzen duten biziraupen-elementuetarako.
Jausgailu biribila da ezagunena (XX. mendean gehien erabili zena), eta XIX. mendean asmatu zuten salbamendu-metodo gisa, airez berotutako aerostatoetan igotzen zirenentzat; belamen handia da, aterki formakoa, airetik erortzen den pertsona edo objektu baten abiadura murrizteko erabiltzen dena, eta hegazkinetan larrialdietarako gailu gisa eramaten dena eta zetarekin egiten dena. Paraxutaren asmakuntza antzinako txinatarrei egozten zaie, pisu handiak eusteko gai den haize parpaila bezala. Bigarren Mundu Gerrako aliatuek nylonezko jausgailuak asmatu zituzten Bigarren Mundu Gerraren erdialdean, zetazko gune ekoizle nagusiak Japoniaren esku zeudenean. Paraxuta triangeluarrak edo delta formakoak 1950. urtean paraxut direkzionagarri gisa asmatu ziren (haien eboluzioak aladeltismoa ekarri zuen). Hain zuzen ere, paraxut triangeluarrak edo deltak, 1960ko hamarkadan Estatu Batuetako Gemini programaren kapsula espazialen pistaren gainean erortzen saiatzeko planteatu ziren. Gaur egun ezagunak diren jausgailu angeluzuzenak, helbideragarri eta planeatzeko gaitasuna dutenak, Gerra Hotzaren testuinguruan asmatu ziren, indar komandoen operazio sorpresiboak ahalbidetzeko.
Jausgailu batzuek oihal-zati txiki bat dute erdian, itxita egoten dena baina zabaldu egiten da jausgailua irekitzen denean. Modu honetan, desazelerazioaren hasierako tirada minimizatzen da.
Paraxutaren sokak panelen josturetan josita daude, gainaldetik pasatuta. Paraxutistak egitura gogorra duen arnesa eramaten du, sorbalden gainean, gorputzaren inguruan eta hanken artean pasatzen dena; era berean, arnesa paraxutari lotuta dago. Jausgailua trinko tolesten da oihalezko poltsa batean, era berean, edukiontziaren barruan sartzen da. Paketea modu azkar eta ordenatu batean irekitzeko diseinatuta dago. Sokak banda elastikoekin ordenatzen eta lotzen dira. Irekitzeko sistemak irekitzeko kordoia izeneko ixteko soka baten bidez egin daitezke. Jausgailuak tamaina txikiagoko beste batekin lotuta dago. Hau irekiera-lokarritik tiratzean irekitzen da, eta jausgailu nagusia aldi berean irekitzen du; kirol-sistemetan, edukiontziaren azpian dago, eta zuzenean botatzen da, irekiera eragiteko.

## Elementuaren historia

Paraxutean jaurtitzeko lehen saiakera ezaguna Espainian izan zen, 852. urtean, eta arrakasta partziala izan zuen. Abbás Ibn Firnnás, salto egin zuen gizona, zauri batzuk jasan zituen jaisterakoan. Paraxutaren erabilera Leonardo da Vincik ere iradoki zuen, eta, handik gutxira, Fausto Verancio humanista eta ingeniariak, paraxutaren aurrekari ezagun zaharrenaren autoreak, «homo volans» izenarekin adierazia, «Machinae Novae» asmamen-lanaren 38. estanpan, 1616 inguruan argitaratua. Historian zehar, huts egindako beste saiakera asko izan dira. Lehenengo jausgailu praktikoa 1783an asmatu zuen – Sébastien Lenormandek. Jean Pierre Blanchard frantziar aeronautak 1785ean globo batetik jausgailuz hornitutako txakurra erortzen utzi zuen, eta 1793an gizakien lehen jaitsiera arrakastaz egin zuela esan zuen, jausgailu bat erabiliz. 1797ko urriaren 22an, André Jacques Garnerin frantsesak ere lortu zuen, ezbairik gabe, Parisen 350 metroko altueran hidrogeno-globotik jausgailuetan jauziak egin zituen lehen gizakia izatea. Aurrerantzean, globo aerostatikoetako bidaiarien ekipamendurako ohiko elementu bihurtu ziren jausgailuak. I. Mundu Gerraren hasieran arrakasta pixka batekin erabili ziren, baina lehen lerrotik atera ziren, goi-agintari militarren arabera, gizon gutxi baitzeuden, eta salbatzeko aukera azkarra, aparatua bera salbatzen saiatu aurretik. Νtefan Banicom-ek bere patentea eman zion Amerikako Estatu Batuetako armadari, paraxutistaren gorputzak ardatz nagusi zuen aterki baten antzeko jausgailua baitzen.
II. Mundu Gerran, armadek paraxutak gorputz berezien bidez erabiltzea orokortu zuten. Gorputz horiek etsaiaren lerroen atzean zeuden eremuetan jaurtitzen ziren, garraio-hegazkinetatik. Askotan, hegaldiaren altuera txikia izaten zen, eta jausgailuak automatikoki irekitzeko moduan diseinatuta zeuden, zinta handien bidez, garraio-hegazkinari lotuta. Atzeko gerretan, jausgailuak ekipamendu astuna (tankeak, kamioiak eta kanoiak) erortzen uzteko erabili dira. Ekipamendu astuneko jausgailu baten ehunak 30 m-ko diametroa izan dezake. 1970eko hamarkadan, kirol-parakaidismoa oso ezaguna egin zen, jausgailu nagusia azkar askatzeko eta Bill Booth ingeniariak diseinatutako "3 rings (eraztun hirukoitzeko sistema)"-n oinarritutako erreserba irekitzeari esker. Sistema horrek kirola erraz egiteko aukera ematen zion edonori.

## Jausgailu pertsonal baten osagaiak

* Edukiontzia: jausgailua edo jausgailuak dauden tokia da.
* Arnesa: pilotuari eusten dion multzoa da, eta bertatik sortzen dira edukiontziei eusten dieten zerrendak.
* Kanpai nagusia: piggy-bag sistemetan, jausgailu nagusia edukiontziaren behealdean egoten da, eta hiru eraztun askatzeko sistemaren bidez lotzen zaio arnesari, sorbalda gainean.
* Erreserbako kanpaia: piggy-bag sistemetan erreserbako jausgailua edukiontziaren goiko aldean dago eta arnesarekin lotuta dago.
* Irekitzeko gailua:
** Irekiera-eraztuna: zilindriko plastiko bat edo bola bat da, normalean erauzketa-pilotuaren goialdean kokatua. Eraztun hori edukiontziaren amaieran dago, poltsikoan, eskuinean. Bola ateratzean, paraxut txikiagoa den erauzgailua paraxutatik ateratzen da.
** Pilotu-erauzgailua: poltsikoan dago, edukiontziaren behealdean. Eraztuna botatzean, atera pilotu hori, airearekin jausgailu nagusiaren edukiontzia irekitzen baitu.
* Askatzeko gailua: paraxutista bere kanpai nagusitik bereizteko aukera ematen du, larrialdietan, eta arnesaren eskuineko aurrealdean dago.
* Erreserba irekitzeko gailua: normalean arnesaren ezkerraldean dago. Erreserbako jausgailutik ateratzeko aukera ematen du, jausgailutik salto egiten denean.
* Irekitzeko sistema automatikoa: aukerako sistema hori aurrez konfiguratutako altuerarekiko abiadura jakin batean aktibatzen da, eta erreserbako jausgailua automatikoki irekitzeko aukera ematen du.
* RSL: kanpai nagusia erreserbako edukiontziaren irekiera-kablearekin lotzen duen zinta da; beraz, jausgailu nagusia askatzean, automatikoki atera daiteke erreserba-kanpaia.
* Aginteak: behin irekita jausgailua erabiltzeko aukera ematen dute.

## Erreferentziak

* ↑ «Jausgailu». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-05-20.)
* ↑ Condon, John A.; Hollis, Michael S.. (1998-04-01). Dynamic Analyses of the Mortar Dragster Tab Mechanism. (Noiz kontsultatua: 2023-05-11).
* ↑ Smithsonian Institution. Manned Flight. Pamphlet 1990.
* ↑ Tschanz, David W.. Flights of Fancy on Manmade Wings. .
* ↑ Parachutes. .
* ↑ Lienhard, John H.. (2004). «'Abbas Ibn Firnas» The Engines of Our Ingenuity (The Engines of Our Ingenuity).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q482816
* Multimedia: Parachutes / Q482816