OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Santi Belar

Santi Belar Zubizarreta, (Iurreta, 1965- ib., 1991) bizkaitar bertsolaria izan zen.
Durangoko bertsolari eskolan ikasi zuen Lopategiren eskutik. Bertsolaria, gai jartzailea eta bertso-eskolako irakaslea izan zen. 1990 inguruan Durangoko bertsolari eskolako irakasle eta arduraduna izan zen, Durangaldeko bertsolari gazteekin lan handia egin zuen.
1992ko martxoaren 6an, arratsaldeko 17:30etan, bertso saio bat egin zen Iurretan bere oroimenez.

## Erreferentziak

* ↑ bdb.bertsozale.eus
* Datuak: Q22696624
# Santi Brouard pilotalekua

Santi Brouard pilotalekua Lekeitioko pilotalekua da. 1902ko irailaren 2an inauguratu zutenetik hainbat pilota-partidu nagusi jokatu dituzte bertan, final asko tartean.
Eraikin honetan kontzertuak eta beste ekitaldiak ere ospatu dituzte. Santi Brouard medikuaren izena darama.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12267016
# Santhià

Santhià Italiako udalerri bat da. Vercelliko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 8.106 biztanle ditu, 53,13 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Santhiàk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Carisio Cavaglià Crova Formigliana San Germano Vercellese Tronzano Vercellese Alice Castello Casanova Elvo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25206
* Multimedia: Santhià / Q25206
# Santervás de la Vega

Santervás de la Vega Palentziako udalerria da, Páramos - Valles eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 526 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Palentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q977008
* Multimedia: Santervás de la Vega / Q977008
# Santi Balderas

Santiago Balderas Blanco (Getxo, Bizkaia, 1992) bizkaitar abokatu, legelari eta unibertsitate-irakaslea da.
Entretenimendu zuzenbidean eta hedabide eremuan aditua da.

## Bizitza

Azkorri Ikastetxean ikasi zuen. Deustuko Unibertsitatean Zuzenbide Gradua ikasi zuen. Ondoren masterra egin zuen Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatean. Entretenimendu zuzenbidean eta hedabide eremuan aditua da.
Discovery telebista konpainian lan egin zuen. Ondoren WarnerMedia kopainian lan egin zuen hiru urtez. Gaur egun, Warner Bros. Discovery kopainian lan egiten du, 2021. urtetik. Horrez gain, Deustuko Unibertsitateko unibertsitate irakaslea da.
Entretenimendu Zuzenbidearen Espainiako Elkartearen (DENAE) kide da.

## Argitalpenak

* Balderas Blanco, Santi (2015). Internet: un espacio de difícil control sobre los menores de edad. ElDerecho Lefebvre.
* Balderas Blanco, Santi (2014). La eficiencia en la información precontractual sobre el derecho de desistimiento en contratos a distancia. La Ley. Woters Kluwer.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Internet: un espacio de difícil control sobre los menores de edad» El Derecho 2015-06-05 (Noiz kontsultatua: 2024-04-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q125622331
# Santi Barranco

Santiago "Santi" Barranco Medina (Amurrio, 1979ko uztailaren 25a edo 1979ko abuztuaren 12a) errepide eta mendi bizikletako txirrindulari ohia da. Bere ibilbidea mendiko bizikletan hasi zen. Jubeniletako bigarren urtean, errepidera pasatu zen Ruta de Europa taldearekin. 23 urte azpiko kategorian berriz Olarra-Ercoreca taldean ibili zen eta azkenik, Eliteko lehen urtean (2002an) Saunier Duvalekin amaitu zituen errepideko bere urteak.
Errepidea utzi eta berriro mendiko bizikletara pasatu zen 2003. urtean. Lehendabizi sortu berria zen Bikezona taldean eta 2005ean berriz, Seguros Bilbao taldearen sorrerarekin, berak hartu zuen bertako BTT modalitateko ardura. Hasiera batean txirrindulari gisa hasi zen beste hainbat kiderekin batera, eta pixkanaka taldean beste ardura batzuk hartzen hasi zen, 2011. urtean taldeko zuzendari bihurtu zen arte.
Seguros Bilbao taldeak 2016an egin zuen bere azken denboraldia baina bertatik, UCIko probetan pelotoian ikusi izan ditugun txirrindulari ugari atera dira. Izagirre anaiak, Omar Fraile, Jonathan Castroviejo eta Beñat Intxausti, besteak beste.
Urte gutxi batzuk egon zen txirrindularitza mundutik kanpo, BURGOS BH taldeak deitu zion arte. Haiekin mekanikari eta zuzendari lanak egin zituen, Espainiako Itzulian eta beste hainbat lasterketetan 2017tik 2023 arte. Urte hauetan, GELA PEDAGOGIKOan ere egon zen bertako neska taldean laguntzen eta ARABAY talde mallorkarrarekin ere hainbat karrera egin zituen zuzendari gisa.
2024. urtean, EUSKALTEL EUSKADIko kirol zuzendari lanetan hasi da.

## Palmaresa

1998
* 8. Espainiako Txapelketan (Candanchu).
* 1. Open La Rioja
* 1. Open Euskadi Sub23 (Amurrio)
* 1. Open Cantabria (Castro Urdiales)
1999
* 1. Euskadiko Txapelketa (Sub23)
2000
* 2. Antzuola Sarian
2001
* 1. Cos (Cantabria)
* 5. Gorla (Bergara)
2003
* 1. Euskadiko Open-a.
* 1. Orkoien
* 3. Bovedan.
2004
* 2. Espainiako txapelketan - Team Relay proban (Euskadiko selekzioarekin)
* 2. Open Euskadi (Labastida)
2005
* 2. Izkue.
* 1. Euskadiko Txapelketa (Funes)

## Erreferentziak

* ↑ «Cycling Museum - Santiago BARRANCO MEDINA» www.museociclismo.it (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
* ↑ (Ingelesez) Archives, Cycling. «Santi Barranco Medina» www.sitiodeciclismo.net (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Santi Barranco nuevo director del Seguros Bilbao sub23» Bikezona.com (Noiz kontsultatua: 2022-01-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Santi Barranco: “Queremos inculcar valores a las corredoras”» Mundo Deportivo 2020-02-05 (Noiz kontsultatua: 2024-02-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) Arbona, T.. (2021-09-11). «Santi Barranco, nuevo director deportivo del Arabay Team de ciclismo» Diario de Mallorca (Noiz kontsultatua: 2024-02-01).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ortuzar, César. (2024-01-18). «El Euskaltel-Euskadi renueva el horizonte» Noticias de Gipuzkoa (Noiz kontsultatua: 2024-02-01).
* ↑ «www.cyclingnews.com - the world centre of cycling» autobus.cyclingnews.com (Noiz kontsultatua: 2022-01-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Ya hay campeones de Euskadi y de Navarra de MTB XC» Bikezona.com 2005-05-31 (Noiz kontsultatua: 2024-02-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20650637
# Saint-Gervais-Saint-Protais eliza

Saint-Gervais-Saint-Protais eliza, orokorrean Saint-Gervais eliza bezala ezaguna, Parisko Le Marais auzoan dagoen eliza bat da, Hôtel de Ville eta Rue des Barres izeneko kaleak elkargurutzatzen diren tokian, Parisko 4. barrutian, Parisko udaletxearen atzean.
Parisko eskumako ertzean eraiki zen lehen eraikina izan zen IV. mende amaierako basilika baten zimentuen gainean eraikia, honela, Sena ibaiaren eskumaldeko ertzeko elizbarrutirik antzinakoena da.
Elizak, bi mende baino gehiagoz, 1653tik, musikari frantziar leinu handi bat hartu zuen: Couperindarrak. Louis eta François Couperinen organoa, oraindik eliza barruan dago.

## Informazio praktikoa

* Helbidea: 13 Rue des Barres, 75004
* Geltokiak:
** Hôtel de Ville
** Pont Marie

## Kanpo estekak

* Datuak: Q427340
* Multimedia: Église Saint-Gervais-Saint-Protais de Paris / Q427340
# Santo Estêvão (Bahia)

Santo Estêvão Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 52.274 biztanle ditu 362,961 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1794190
* Multimedia: Santo Estêvão (Bahia) / Q1794190
# Santo Expedito (São Paulo)

Santo Expedito Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 3.000 biztanle ditu 94,465 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1798847
* Multimedia: Santo Expedito (São Paulo) / Q1798847
# Santo Hipólito

Santo Hipólito Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 2.717 biztanle ditu 430,656 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1754904
* Multimedia: Santo Hipólito / Q1754904
# Santo Domingo komentua (Lizarra)

Santo Domingo komentua Lizarrako (Nafarroa) komentu zaharra da. Domingotarrek, Tibalt II.a Nafarroakoa (1253-1270) erregearen agindua jarraituz, 1259an sortu zuten. Karlos III.a Nafarroakoa lan handiak egin zituen komentuan bertan errege-errezidentzia lekuratzeko; lan horiek 1422an bukatu ziren. Nafarroako komentu aberatsenetariko bat izan eta bertan Nafarroako Gorteak sarritan bildu ziren.
1809an, Napoleonen inbasioa zela eta, komunitateak komentua utzi behar izan zuten. 1814an itzuli ziren baina ondoren beste behin alde egin behar izan zuten, 1821-1823 urteetan. 1839an, Espainiako desamortizazioarekin, estatuaren eskuetara pasa zen eta hutsik gelditu zen. XX. mendearen hasieran erorkinak bakarrik gelditzen ziren. 1962an berreraiki zuten eraikuntza eta bolada batean, 1965tik 1970era domingotarrak itzuli ziren. Gaur egun, berrikuntza sakon baten ondoren, zaharrentzako egoitza da.
Eliza eta monasterioaren gorputz bat gordetzen da egun, biak gotiko estilokoak.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20151208150010/http://www.monestirs.cat/monst/annex/espa/navar/cdomes00.html

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): José Goñi Gaztanbide: Historia del convento de Santo Domingo de Estella. Iruñea: Bianako Printzea, 1961.
* (Gaztelaniaz): Estella.com.es
* Datuak: Q18811442
* Multimedia: Convent of Santo Domingo, Estella / Q18811442
# Santo Domingoko aldapa

Santo Domingoko aldapa Iruñeko Alde Zaharreko kale aski ezagun bat da.

## Kokapena

Santo Domingoko aldapa berez Arrotxapea zubian hasten da, handik Arga ibaia eta Iruñeko harresiak albo banata dituen malda zuzen batean goruntz doa, eskuinera bihurgune bat egin (Zezendegiak, Nafarroako Museoa eta Nafarroako errege-erreginen jauregiaren artean) eta jada zuzenean Iruñeko Alde Zaharrean barneratzen delarik, Iruñeko udaletxearen plazan amaituz. Santo Domingoko aldapak denera 270 metroko luzera du.
Aldapa honen hasiera Iruñeko harresietako igogailua dago, bere bidez Arrotxapea auzoa eta Iruñeko Alde Zaharraren arteko malda nahiz Santo Domingoko aldapa saiesten delarik.

## San Ferminak

Mundu guztian Iruñeko entzierroaren abiapuntua izateagatik ospetsu bilakatu da, San Fermin jaietan bertako zezendegitik goizaldeko 8:00ak puntu-puntuan zezenak nahiz lasterkariak abiatzen direlarik.
Egunero-egunero uztailaren 7tik 14ra arte Iruñeko entzierroak hasi aurretik lasterkariek Santo Domingoko aldapako San Fermin santuaren irudi aurrean honako usadiozko gaztelaniazko abesti hau hiru aldiz abestu ohi dute:
| « | A San Fermin pedimos por ser nuestro patrón, nos guie en el encierro dándonos su bendición ¡Viva San Fermín! Gora San Fermin! | » |
2009. urtetik aurrera bertan urtero-urtero ohikoak diren lasterketari talde baten ekimenez eta San Fermin jaietako une garrantzitsuenetako bat den honetan euskarak ere bere tokia izan dezan, abestia bi hizkuntzetan abesten da. Euskarazko bertsioa honako hau da, akatsak eta guzti:
| « | Entzun arren San Fermin zu zaitugu patroi, zuzendu gure oinak entzierro hontan otoi. ¡Viva San Fermín! Gora San Fermin! | » |

## Ondarea

Honako eraikin hauek Santo Domingoko aldapan daude:
* Nafarroako museoa
* Nafarroako errege-erreginen jauregia eta aparkalekua
* Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren eraikina
* Santo Domingoko eliza
* Santo Domingoko merkatua
* Iruñeko udaletxea
* Iruñeko harresietako igogailua

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20090709083137/http://www.sanfermin.com/index.php/es/sf09/noticias/el-cantico-del-encierro-en-euskara-y-castellano el-cantico-del-encierro-en-euskara-y-castellano. 2009. Sanfermin.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16518880
# Santo Expedito do Sul

Santo Expedito do Sul Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 2.349 biztanle ditu 125,586 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1784442
* Multimedia: Santo Expedito do Sul / Q1784442
# Santo Domingoko kapitaintza nagusia

Santo Domingoko kapitaintza nagusia (gazteleraz Capitanía General de Santo Domingo) 1496an Espainiak bere Amerikako zenbait kolonia kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen. Barnean Hispaniola uhartea zuen
1535ean sortu zutenetik Espainia Berriko erregeordetzaren zati bat bazen ere, pixkanaka-pixkanaka autonomia gehiago lortu zuen. 1795ean Basileako itunaren bitartez Espainiak Frantziari uharteko mendebaldeko zatia eman zion. Espainiak uhartea bitan galdu arren, 1867ra arte ez zuen behin betiko bere independentzia aldarrikatu.

## Erreferentziak

* ↑ Hartlyn, Jonathan (1998). The Struggle for Democratic Politics in the Dominican Republic. Chapel Hill: University of North Carolina Press. 24. orr. ISBN 0-8078-4707-0.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2919465
* Multimedia: Captaincy General of Santo Domingo / Q2919465
# Santo Domingo probintzia

Santo Domingo probintzia (gaztelaniaz: Provincia de Santo Domingo) Dominikar Errepublikako probintzia bat da. 1.296,35 km²ko azalera du eta 2014ko estimazioen arabera 3.263.053 biztanle zituen. Hiriburua Santo Domingo Este da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1352536
* Multimedia: Santo Domingo Province / Q1352536
# Sarezzano

Sarezzano Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 1.108 biztanle ditu, 13,85 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Sarezzanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Berzano di Tortona Cerreto Grue Monleale Tortona Viguzzolo Montegioco Villaromagnano

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17667
* Multimedia: Sarezzano / Q17667
# Sargans

Sargans Suitzako udalerria da. Sankt Gallen kantonamenduan dago, Sankt Gallen kantonamendua barrutian. 2014an 6,134 biztanle zituen 9,48 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q64571
* Multimedia: Sargans / Q64571
Balzers Fläsch Vilters-Wangs Wartau Mels
# Sargazo

Sargazo (Sargassum) Fucales ordenako alga arreen genero bat da. Itsaso beroetan igeri egiten dute eta Ozeano Atlantikoan eremu handi bat estaltzen dute, hori zela eta Sargazoen itsasoa izenekoa. Itsasoan flotatzen dute, libre, eta hedadura handiko multzoak osatzen dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Hogan, C. Michael. (2011). Brown algae. in: Encyclopedia of Earth. Washington Hiria: National Council for Science and the Environment.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q865061
* Multimedia: Sargassum / Q865061
* Espezieak: Sargassum
# Sargeant (Minnesota)

Sargeant Minnesotako hiri bat da. Mower konderrian kokatua dago. 2010ean 61 biztanle zituen, 2,15 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Mower konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1004218
# Sarez aintzira

Sarez (tajikeraz: Сарез), Gorno-Badakhshango aintzira da, Tajikistanen dagoena. Aintzirak 75,8 kilometroko luzera dauka eta 1911n sortu zen, noiz lurrikara batek Bartang ibaia blokeatu zuenean. Zientzialarien ustetan, luiziak sortutako ur bildua ez da batere egonkorra eta etorkizuneko lurrikara batek eraitsiko du.

## Erreferentziak

* ↑ Bolt, B.A., W.L. Horn, G.A. Macdonald & R.F. Scott. (1975). Geological hazards: earthquakes, tsunamis, volcanoes, avalanches, landslides, floods. New York: Springer-Verlag ISBN 0-387-06948-8..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1474460
* Multimedia: Sarez Lake / Q1474460
# Sargai

Ekonomian, sargaia edo inputa beste ondasun batzuk ekoizteko erabiltzen den ondasuna da.

## Erreferentziak

* ↑ «sargai», Euskalterm terminologiako datu basea.

## Ikus, gainera

* Ekoizpen-faktorea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21088122
# Sarezzo

Sarezzo Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 13.129 biztanle ditu, 17,68 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Sarezzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Brione Gardone Val Trompia Lumezzane Polaveno Villa Carcina Marcheno

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111736
* Multimedia: Sarezzo / Q111736
# Sarganserland barrutia

Sarganserland barrutia Sankt Gallen kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Sargans da. 517,75 kilometro koadroko azalera du eta 37.775 biztanle.

## Mugakideak

Script error: The function "formatStatements" does not exist.

## Udalerriak

Bad Ragaz Flums Mels Pfäfers Quarten Sargans Vilters-Wangs Walenstadt

## Kanpo estekak

* Datuak: Q661066
* Multimedia: Sarganserland / Q661066
# Saint-Jean-de-Thurigneux

    Artikulu hau Aingo udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Saint-Jean».
Saint-Jean-de-Thurigneux Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.

## Ikus, gainera

* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q784676
* Multimedia: Saint-Jean-de-Thurigneux / Q784676
# Shigefumi Mori

Shigefumi Mori (japonieraz: 森 重文, Mori Shigefumi, Nagoya, 1951ko otsailaren 23a) japoniar matematikaria da. Kiotoko Unibertsitatean egin zituen lehenengo ikasketak, eta 1975ean jaso zuen titulua. Hantxe egin zituen doktorego-ikasketak, Masayoshi Nagataren zuzendaritzapean. 1978an aurkeztu zuen bere tesia, The endomorphism rings of some abelian varieties (Aldaera abeliano batzuen endomorfismo eraztunak). 1980an, Nagoyako Unibertsitatean, matematikako irakasle izendatu zuten, eta 1990ean katedra bat eskuratu zuen Kiotoko Unibertsitatean. 1977-1988 urteetan denboraldi luzeak egin zituen Estatu Batuetan, Harvarden, Ikerketa Aurreratuetarako Institutuan, Columbiako Unibertsitatean eta Utahko Unibertsitatean. Morik geometria aljebraikoa landu du, aldaera aljebraikoak bereziki. Honela, Castelnuovo, Enriques, Severi, Zariski, eta Kodairaren lana jarraitu du. 1990eko Nazioarteko Kiotoko Kongresuan Fields domina eman zioten, geometria aljebraikoaren esparruan egindako lanari esker. 1978an Hartshorneren aierua, lehenengo aldiz 1970an azaldu zena, frogatu zuen. Beste sari asko ere jaso ditu: Japoniako Matematikako Elkartearen Yanaga saria (1983), Chunichi Kultura saria (1984), Japoniako Matematikako Elkartearen saria (1988, Kawamatarekin batera), Inoue saria (1989), eta Aljebrako Cole saria, Ameriketako Elkarte Matematikoaren eskutik (1990).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q206215
* Multimedia: Shigefumi Mori / Q206215
# Shigeho Tanaka

Shigeho Tanaka (japonieraz: 田中茂穂, Tanaka Shigeho) (Kōchi, Japonia, 1878ko abuztuaren 16a - 1974ko abenduaren 24a) japoniar iktiologoa eta Tokioko Unibertsitate Inperialeko zoologia irakasle izan zen. Arrain eta marrazoen inguruko lan ugari argitaratu zituen eta David Starr Jordan amerikarrarekin batera Japoniako arrainen inguruko liburua argitaratu zuen.

## Argitalpenak

* 1913. A catalogue of the fishes of Japan. J. Coll. Sci. Imp. Univ. Tokyo, Vol. 33 (article 1): 1-497.
* Datuak: Q3482051
* Espezieak: Shigeho Tanaka
# Shigekazu Nakamura

Shigekazu Nakamura (japonieraz: 中村 重和, Nakamura Shigekazu, 1958ko uztailaren 30a -) Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Mazda.
Entrenatzaile gisa Avispa Fukuoka taldeak zuzendu zituen.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q4283867
# Shigella

Shigella generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo txikiak direnak. Enterobacteriaceae familia barnean sailkatuta daude. Anaerobio fakultatiboak dira eta ez dira mugikorrak, flagelorik ez baitute. Ez dute esporarik sortzen.
Enterobakterio guztien antzera glukosa hartzitzen dute, baina laktosa ez. Shigella oso lotuta dago Escherichia generoarekin, DNA-ren hibridazio azterketek frogatu dutenez.
Genero honen barruan lau espezie daude, Shigella dysenteriae eta Shigella sonnei ezagunenak izanik. Shigella guztiak patogeno hertsiak dira, hesteetako gaitzak eragiten dituztenak.
Shigella-ren ezaugarri biokimiko nagusiak hauek dira:
* anaerobio fakultatiboak: O/H (+/+)
* oxidasa (-)
* katalasa (+)
* glukosa hartzitzen dute gasik sortu gabe
* ureasa (-)
* H$_2$S (-)
* gelatinaren hidrolisia (-)

## Epidemiologia

Shigellaren infekzioak aho bidetik harrapatzen dira, kutsatutako ur ala janariak hartuz. Bakterioa giza hesteetan bizi denez, kutsadura fekalak eragiten ditu gaitzak. Shigelosiak (Shigellak sortutako infekzioak) oso ohikoak dira garapen bidean dauden lurraldeetan, bertan dauden higiene baldintzak makalak direlako (sarritan ur arazketarik ez dago). Euskal Herrian eta Europa osoan kasuistika urria da.

## Patogenia

Shigellak sortzen dituen gaixotasunak hesteetako patologiak dira, gizakien artean gorozkien bidez transmititzen direnak (Salmonellaren aldean animaliek ez dute inoiz gaitza transmititzen). Espezie eta serotipo eragilearen arabera sortutako gastroenteritisa arinago ala larriago izango da.
Bi dira patologia nagusiak:
* bakteriar disenteria, Shigella dysenteriae-k eragindakoa. Patologia larria da, garai batean izurri ikaragarriekin agertzen zena. Bakterio eragileak gizakia du gordailua.
* gastroenteritis arinak, beste espezie batzuek sortutakoak. Garrantzi handirik gabeko gaitzak dira, egun gutxitan berez desagertzen direnak.
* Datuak: Q131029
* Multimedia: Shigella / Q131029
* Espezieak: Shigella
# Shigellosi

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Shigellosia disenteria mota bat da, Shigella izeneko bakterio gram-negatibo talde batek eragindako gaixotasun infekziosoa. Shigellarekin infektatutako pertsona gehienek honako hauek dituzte: hanturazko beherakoa, sukar handia, sabeleko min akutua, gorakoak eta goragalea, infektatu ondoren, egun batean edo bitan. Beherakoa ia beti mukoodoltsua eta usaingabea da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q327298
# Shigeki Kurata

Shigeki Kurata (japonieraz: 藏田 茂樹, 1972ko ekainaren 22a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka eta Avispa Fukuoka.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1255920
# Shigella dysenteriae

Shigella dysenteriae Shigella generoko bakterio patogenoa da, disenteria bakteriarra sortzen duena. Kiyoshi Shiga japoniarrak 1896an lehenbizikoz deskribatu zuen bakterio hau, Japonia astindu zuen disenteriaren izurrite latz batean.

## Ezaugarriak

Shigella dysenteriae bakterio Gram negatiboa da, bazilo txikiaren itxura duena. Anaerobio fakultatiboa da eta ez da mugikorra. Ez du esporarik sortzen eta glukosa hartzitzen du, baina ez laktosa. Glukosa hartzitzen duenean ez du gasik sortzen.
Bakterioak gizakiaren heste-traktua besterik ez du kolonizatzen; animaliengan ez dago. Sortzen duen disenteria, beraz, giza gaitza da.
Exotoxina indartsua ekoizten du, enterotoxina eta neurotoxina dena (Shiga toxina). Toxina horrek kalte izugarriak egiten ditu hesteetako zeluletan, beherako bortitzak sortuz (odola eta mukiarekin).

## Patogenia

Shigella dysenteriaek disenteria eragiten du. Gaitza mikrobioz kutsatutako elikagai eta urak hartzean harrapatzen da (kutsadura fekala duten ur eta elikagaiak). Salmonelosiaren aldean, disenteria harrapatzeko infekzio dosia oso txikia da: Shigella gutxi batzuk (10-200 bakterio) gai dira gaixotasuna sortzeko.
Euliek bektore moduan dihardute: elikagaietan jartzerakoan gorotz-kutsadura eragiten dute, oso arriskutsua izan daitekeena gorotzetan bakterio patogenoak egonez gero.
Bakteriar disenteriaren sintoma nagusiak sabeleko mina, ondoeza, sukarra eta beherako ugariak dira, sarritan muki eta odolarekin. Gaitzak egun batzuk irauten du eta ondo tratatzen da antibiotikoekin (andui erresistenteak agertu arren). Infekzioa hesteetan kokatzen da eta ez du bakteriemia eragiten.
Gaitzaren diagnostikoa laborategian burutzen da koprokultibo baten bidez: bakterioa isolatu behar da hazkuntza-ingurune egokiak erabiliz, eta froga biokimiko eta antigenikoekin konfirmatu behar da.
Gehienetan bakteriar disenteria arazorik gabe sendatzen bada ere, haurrengan konplikazio larriak ekar ditzake.

## Erreferentziak

* ↑ Hale, Thomas L.; Keusch, Gerald T. (1996). "Shigella: Structure, Classification, and Antigenic Types". In Baron, Samuel. Medical microbiology (4 ed.). Galveston, Texas: University of Texas Medical Branch Medical Microbiology
* 1 2 Basaran Miren eta Umaran, Adelaida Mikrobiologia medikoa E.H.U.ak argitaratuta, 196-198 orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q265094
* Multimedia: Shigella dysenteriae / Q265094
* Espezieak: Shigella dysenteriae