OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kumuluninbo

Kumuluninboak (latinetik: cumulus, "pila", eta nimbus, "euria") oso garapen bertikal handia duten ekaitz hodeiak dira. Oinarria 2.000 metrotik behera izaten da eta gainaldea 15 edo 20 kmko altitudean egon daiteke. Oinarri iluna daukate eta erauntsi mardulak, maiz kazkabarrarekin, eta ekaitz elektrikoak eragiten dituzte.

## Motak

Gainaldeak duen itxuraren arabera, bi kumuluninbo mota bereizten ahal dira:
* Calvus: Gainalde leun eta biribilkara.
* Capillatus: Gainaldea zirruen antzekoa, haritsua edo ildoxkatua (adats zuri nahasia bezalakoa), askotan ingude formakoa (incus).

## Sorrera

Oso azkar eratzen dira kumuluninbioak. Hiru faktore behar dituzte horretarako:
* Hezetasun handia airean.
* Aire beroko masa ezegonkorra
* Goraka azkar igoaraziko duen energia iturria.
Aire masa hotza oso dentsoa da eta ziri baten antzera aire masa beroaren azpian sartzen da erloju-orratzen norantzan. Aire masa beroa aurkako norantzan azkar hasten da igotzen eta airean zegoen hezetasun hori kondentsatu eta ingude itxurako hodei altua eratzen du. Halakoa da hodeiaren lodiera ezen eguzki izpiek ezin baitute zeharkatu eta ondorioz gainaldea zuria ikusten bada ere azpialdea beltza da. Mugimendu azkarraren ondorioz haize bortitza sortzen da eta prezipitazio handiak gertatzen dira. Konbekzioz eraturiko prezipitazioak dira. Prezipitazio hauek latitude bero eta hezeetan gertatzen dira, edo Euskal Herriaren kasuan udako egun beroetan.
Kumuloninboak itsasertzeko mendilerroen ondorioz ere sortzen dira. Prezipitazio orografikoa deritzo. Itsasotik datorren aire masa hezean mendiarekin topo egiten duenean hura salbatzeko gore egin beharrean aurkitzen da eta hodeiak sortzen ditu. Horrela mendiaren haizaldean prezipitazioak izaten dira eta haizebera (beste aldera) iristerakoan hezetasuna galdu duenez ingurune lehorragoa izaten da. Foehn efektua izena ematen zaio.

## Prezipitazioak

Denbora laburrean sorturiko hodei masa handiak direnez oso ezegonkorrak izaten dira eta ondorioz prezipitazio bortitzak eragiten dituzte. Aire hotz eta lehorarren eta kumuloniboko aire bero eta hezearen arteko haizeen artean karga elektrostatiko handia eratzen da eta tximistak eta trumoiak sortzen dira.
Bestalde altueran oso gora igotzen direnez hezetasuna kondentsatzerakoan izotz bihur daiteke eta ondorioz kazkabarra eragin.

## Iruditegia

* Kumuluninboa Milango Malpensa aireportuan.
* Kumuluninboa Itsaso Baltikoan, Suediako Öland uhartetik hurbil.
* Kumuluninbo calvus Hegoaldeko Gales Berrian (Australia).
* Kumuluninbo capillatus incus Swifts Creeken (Victoria, Australia).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) The Cloud Appreciation Society: Cumulonimbus
* Datuak: Q182311
* Multimedia: Cumulonimbus clouds / Q182311
# Kundalila ur-jauziak

Kundalila ur-jauziak (ingelesez: Kundalila Falls) Zambian dagoen ur-jauzi multzo bat da. Erdialdeko probintziako Kanona herriaren ondoan daude, Lusaka hiriburutik 400 km ipar-ekialdera. 1964. urtean Zambiako Monumentu Naturala izendatu zuten, duen garrantzia historiko eta ekologikoarengatik.

## Izena

Eskualde hartan hitzegiten den bemba hizkuntzan "uso negartiak" esan nahi du.

## Deskribapena

Mendialdean 1.477 metrotako altueran dauden ur-jauziak dira. Muchinga labarretik jaisten den Kaombe ibaiak sortzen duen ur-jauzia da. Jarraian dituen hainbat jauzik 70 metrotako erorketa osatzen dute, ur zorrotada finak agertzen dituela. Euri sasoian eta saioia bukatu berritan izaten du ur kopuru handiena eta 50 edo 60 metrotako altuera izaten duela esaten da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Tracks4Africa» Tracks4Africa (Noiz kontsultatua: 2024-08-24).
* ↑ «GeoNames.org» www.geonames.org (Noiz kontsultatua: 2024-08-24).
* ↑ «Kundalila Falls» www.zambia.travel (Noiz kontsultatua: 2024-08-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6444278
* Multimedia: Kundalila Falls / Q6444278
# Kuna (Idaho)

Kuna Idahoko hiri bat da. Ada konderrian kokatua dago. 2010ean 15.210 biztanle zituen, 468,14 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Ada konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1515177
* Multimedia: Kuna, Idaho / Q1515177
# Kunda

Kunda esaten zaio Hego Euskal Herrian eta Espainian (gaztelaniaz, presondegietako hizkeran, cunda) presoen garraio antolatuari, espetxe batetik bestera presoak eramateko prozedura multzo eta sistemari. Espainian erabiltzen den termino tekniko ofiziala conducción da (gidatzea edo gidaritza), eta espetxeko hizkerak hori cundación bihurtu zuen, cunda edo kunda bilakatu aurretik.
Espainiako espetxe sisteman, preso bat espetxe batetik bestera mugitu behar denean, ez da egiten garraio pertsonalizaturik. Aldiz, beste herrialde batzuetan bezala, berezitutako autobus batzuk erabiltzen dira, eta hauek ibilbide jakin bat jarraitzen dute, geltoki bakoitzean (espetxe bakoitzean, alegia) preso batzuk jasoz eta utziz. Autobus berezi horietan, ziega txiki eta indibidualetan gatibu doaz presoak. Espetxeetako hizkeran, kanguro esaten diete Espainian autobus hauei. Normalean Guardia Zibila enkargatzen da kundaz, eta erakunde honen irudia daramate kanguro autobusek. Presoentzat kunda prozedura neketsu, deseroso eta gogorra da besteak beste oso luzea delako.
Sistema honek azaltzen du, adibidez, 2018an preso independentista katalanak (Oriol Junqueras, Jordi Cuixart eta beste batzuk) Espainia erdialdeko kartzeletatik Kataluniara gerturatu zituztenean, ez zutela bidaia zuzena egin, baizik eta geldialdia egin behar izan zutela Zaragozako Zuera espetxean.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Argot o jerga carcelaria - LoQueSomos» LoQueSomos 2015-02-01 (Noiz kontsultatua: 2018-07-03).
* 1 2 3 4 Gorosabel, Oier. «Kundia — Eibar.ORG | Eibarko peoria» eibar.org (Noiz kontsultatua: 2018-07-03).
* ↑ «Oier Gorosabel on Twitter» Twitter (Noiz kontsultatua: 2018-07-04).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Diccionario taleguero | Infoprision» www.infoprision.com (Noiz kontsultatua: 2018-07-04).
* 1 2 «Junqueras, Romeva, Sànchez i Cuixart ja són a la presó de Zuera, a Saragossa» RAC1 (Noiz kontsultatua: 2018-07-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ereñaga, Amaia. (2023-08-11). ««Todo lo que he hecho ha sido por vivir y por ser como nací»» www.naiz.eus (Noiz kontsultatua: 2023-11-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1497870
* Multimedia: Transport of prisoners / Q1497870
# Kunai

Kunaiak (japonieraz 苦無, kunai) ninjek erabiltzen zituzten aizto moduko armak ziren. 7 eta 16 hazbete arteko luzeera zuten eta kirtenean zulo bat zuten.
Batik bat, aizto bezala erabiltzen zen. Kirteneko zuloan soga bat lotzen zen jaurti ahal izateko.
Kunaiak duen forma dela eta, jaurtitzen denean puntarekin jotzen du beti.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q860340
* Multimedia: Kunai / Q860340
# Kunatita

Kunatita fosfato motako minerala da eta arthurita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Kunatita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CuFe^{3+}2(PO4)2(OH)2 * 4H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kunatite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kunar probintzia

Kunar (Paxtueraz: کونړ ) Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-ekialdean dagoena. 4.942 km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 407.800 biztanle zituen. Hiriburua Asadabad da.

## Erreferentziak

* ↑ World Gazetteer: Afghanistan: Administrative Divisions (population and area)
* ↑ Islamic Republic of Afghanistan Central Statistics Organization (CSO)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) NPS: Kunar Province
* Datuak: Q188147
* Multimedia: Kunar Province / Q188147
# Kanpaina (argipena)

Kanpaina hitzak adiera zenbait ditu:
* kanpaina, helburu batekin publiko jakin bati begira antolatu eta burutzen den ekintzen multzoa;
** publizitate-kanpaina,
** hauteskunde-kanpaina;
* gerran, kanpaina militarra, helburu estrategiko batez eskualde eta denbora jakinetan antolatutako ekintza militarren multzoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16517947
# Kanpaitxo arrosa

Kanpaitxo arrosa (Mycena rosea) Mycenaceae familiako onddo espezie bat da. Muskarina du, eta, kontsumitzen denetik 3-4 ordura, sindrome Muskarinikoa sortzen du, afekzio gastroenterokolitiko eta neurotropiko larriak sortzen ditu. Mycena rosea, Mycena pura delakoaren oso hurbil dagoen espezie bat da, eta autore batzuentzat espezie bera da.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 5 (6) cm arteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakotik lau-ganbilera eta titi kamuts batekin. Ertza lautik kurbatura, ildaskatua eta zertxobait zurbildua eguraldi lehorrarekin. Azala higrofanoa, matea, leuna, batzuetan erradialki zimurtsua eta ildaskatua gardentasunagatik eguraldi hezearekin. Arrosakara, baina erdialdea eta ertza argiagoak ditu.
Orriak: Estu samar, zabalak, bihurgunetsuetatik itsatsietara, eta tartean orritxoekin; zurixketatik arrosa ahulera eta ertza kolore berdinekoa.
Hanka: 3 - 7 (10) x 0,2 - 0,5 (0,6) cm-koa, hauskorra, barnehutsa, leuna, luzetara fibrilosoa, zilindrikoa eta oinarri subglobosoa du; zurixka eta erreflexu arrosarekin.
Haragia: Mehea, hauskorra, zurixka; patata azalen edo errefauaren usain bereizgarriarekin, eta errefauaren zapore ahul batekin.
Etimologia:

## Toxikotasuna

Toxikoa. Arazo neurologikoak sortzen ditu.

### Nahasketa arriskua

Mycena pura delakoarekin nahas daiteke eta baita Mycena roseoviolacea espeziarekin ere, honek arrosa ilun koloreko kapela du eta oina ere kolore berekoa.

## Sasoia eta lekua

Koniferoen eta hostozabalen humusean hazten da.

### Banaketa eremua

Europa, Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Errusia, Japonia, Bolivia, Hegoafrika, Kazakhstan.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 268 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 304 or. ISBN 84-87997-86-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1757505
* Multimedia: Mycena rosea / Q1757505
# Kanpaina Miresgarria

Kanpaina Miresgarria (gaztelaniaz: Campaña Admirable) Venezuelako Independentzia Gerrako kanpaina izan zen. Simón Bolívarrek zuzendu zuen eta Venezuelako mendebala askatzea lortu zen.

## Gertakariak

1813ko maiatzaren 14an, Cúcutan (Kolonbia), Venezuelako Lehen Errepublikaren gainbeheraren ondoren, Simón Bolívarrek 'Kanpaina Miresgarria esan zitzaion martxa abiatu zuen, Venezuela Espainiako koroatik askatzea xede. Abuztuaren 6an Bolivarren armada Caracasen sartu zenean herritarrek miresmenez, txaloz eta lorez hartu zuten garailea.
Kanpaina militarra abiatu aurretik, 1813ko urtarrilean, Antonio Nicolás Briceño buruzagi venezuelarrak, aldeko beste hainbat ofizialekin batera, Venezuela askatzeko plan zuzen eta gordina diseinatu zuten: Cartagenako Hitzarmena. Hona hemen dokumentuaren pasarte batzuk:
| « | Bigarrena: gerra honen helburu nagusia Venezuelatik Europako espainiarren arraza madarikatua deuseztatzea denez, Kanarietako uhartetarrak barne, espainiar guztiek galarazita dute espedizio honetan parte hartzea, abertzale zintzoak iruditu arren, horietako bat bera ere ezin delako bizirik geratu, eta horretan ez delako inolako salbuespenik onartuko (...). Hirugarrena: askatutako lurraldeetako Europako espainiarren jabetzak lau zatitan banatuko dira: bata, espedizioan parte hartu duten ofizialen artean, graduaren araberako zatitan banatuta; bigarren zatia soldaduei dagokie; eta beste biak, Estatuari. Zalantzazko kasuetan, bertan dauden ofizialek gehiengoz erabakiko dute auzia (...). Bederatzigarrena: ordainsaria lortu edo gradua igotzeko eskubidea izateko, nahikoa da hildako espainiarren edo kanariarren buru kopuru jakin bat aurkeztea. Hogei aurkezten dituen soldadua jarduneko banderadun izendatuko da, lotinant graduak 30 buru balio du, kapitain graduak 50.... | » |
Aldarria dekretu bihurtu zuen Simón Bolívarrek 1813ko ekainaren 15ean, kanpaina hasi eta hilabetera eta berehala betearazi zuen. Kanpainaren bidean europar eta kanariar guztiak fusilatu zituzten, ia salbuespenik gabe. 1814ko otsailean, espainiarrek kapitulatu zutenetik hainbat hilabete igaro arren, Juan Bautista Arismendik Caracaseko 886 preso espainiar fusilarazi zituen, Bolivarren aginduz. Handik egun gutxira, La Guaira ospitaleko 500dik gora gaixo espainiar gora hil zituzten.
Espainiarrak garbitzeko dekretu haren gordintasunez jakitun, Bolivarrek berak espainiarren iraganeko basakeriak erabili zituen justifikaziotzat: Venezuelako lehen errepublikaren porrotean Domingo Monteverderen armadak egindako krimenak, 1810ean Quitoko independentzia ahalegina gogor zapaldu izana... Dekretua 1820ko azaroaren 26ra arte egon zen indarrean, Bolivarrek eta Pablo Morillo espainiarrak gerra arautu eta bi aldeen gehiegikeriak mugatzea negoziatu zuten arte.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Irazustabarrena, Nagore. (2015-10-18). «Bolivar eta espainiarrak garbitzeko bidea» Argia CC-BY-SA lizentzia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8940
# Kanpaina militar

    Artikulu hau helburu estrategiko batez eskualde eta denbora jakinetan antolatutako ekintza militarren multzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kanpaina (argipena)».
Kanpaina militarra eremu geografiko berean eta aldi berean gertatzen diren ekintza militarren multzoa da. Zientzia militarren testuinguruan, kanpaina militar batek egoera militar edo politiko bat lortzera bideratutako operazio militar guztiak barnean hartzen ditu, normalean defentsa- edo eraso-indar batek egiten dituenak, muga geografiko eta denborazko batzuen barruan.
Kanpaina militarrak, beraz, gudu segida bat dira (edo bi kontrario edo gehiagoren arteko gatazka armatuak), non alde bakoitza besteak garaitzen saiatzen den, eta gerra batean garaipena lortzeko indar militarrek (erregularrak edo irregularrak) egindako maniobrak.
Hitzak Italiako Campania eskualdearen izenetik dator, non erromatarrek urtero espedizioak egiten zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ Военный Энциклопедический Словарь.. Mosku: Hauptredaktion S. F. Achromejew, 313 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q831663
* Multimedia: Military campaigns / Q831663
# Kanpadenda

Kanpadenda, kanpin-denda edo oihal-etxola oihalez egindako etxe edo aterpe eramangarria da. Garraiatzen denean, kanpadenda tolestuta eramaten da eta leku gutxi hartzen du; behar denean, kanpadenda behar den moduan zabaldu eta lurrera behar bezala finkatzen da. Ohikoa da kanpina egiten denean edo landan zeharkaldi bat egiten denean. Batzuetan, larrialdi egoeretan ere erabili izan dira, etxerik gabe dauden pertsonei aterpea emateko. Historian, herri nomaden bizilekua izan da.

## Ikus, gainera

* Yurta

## Kanpo estekak

* Datuak: Q170544
* Multimedia: Tents / Q170544
# Kanpai-horma

Kanpai-horma eraikin baten hormez gain bertikalki altxatzen den arkitektura elementu bat da, pinakuluan amaitzen dena. Kanpaiak jartzeko baoak izaten ditu, eta zenbait eliza eta baselizetan kanpandorre funtzioa ere betetzen du, baina, horiek ez bezala, kanpai-hormek ez dute barnealdeko sarbiderik.
Erromanikoarekin erabiltzen hasi ziren eta estilo honetako soiltasunaren ezaugarrietako bat da.

## Euskal Herrian

Oso bereziak dira Zuberoako Hirutako zeinutegiak, hiru punta dituzten kanpai-hormak.
Arabako zenbait elizetan, elizaren nabeari itsatsitako horma beregaina dira kanpai-hormak, hala nola Jugoko elizan, edo Olanokoan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12558
* Multimedia: Bell gables / Q12558
# Kanpai-jotze

Kanpai jotze terminoarekin honakoa adieraz daiteke:
* Eliza edo tenplu bateko kanpaiak jotzeko ekintza.
* Eskuzko kanpai-jotze, Gizateriaren Ondare Immaterial izendatutako ekintza.
* Masturbazioa, bereziki gizonezkoena.
# Kanpaitxo arbiusain

Kanpaitxo arbiusaina (Mycena pura) Mycenaceae familiako onddo espezie bat da. Toxikoa edo zaporegabea eta ez du interes gastronomikorik. Bere kolore aldakorragatik erraza da beste Mycena askorekin nahastea. Horregatik aldaera ugari deskribatu izan dira, horietako asko azkenean espezie independente izatera pasatu dira.

## Deskribapena

Kapela: 2 eta 6 cm arteko diametrokoa, konikoa, gero ganbila edo laua, ondo markatu gabeko titi batekin, ertz ildaskatua. Kolore aldakorrekoa: lila edo bioleta zurbila izan ohi da normalean, baina badaude aldaera zuriak, arrosak, horixkak eta lehoi kolorekoak ere.
Orriak: Zabal, zabalak, sabeldunak, itsatsiak eta orritxoekin. Zuri-lila edo arrosa zurbil kolorekoak.
Hanka: Hauskorra, barnehutsa, zilindrikoa, kapelaren antzeko kolorekoa, eta nakar itxurakoa.
Haragia: Mehea, hauskorra, zuria, eta errefrau usain eta zaporearekin.
Etimologia: Mycena terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia Pura epitetoa ere latinetik dator, "purus" hitzetik, garbia, purua esan nahi du. Bere kolore ederragatik.

## Jangarritasuna

Bere usain eta zapore txarra direla eta, ez da jangarria, eta batzuek haluzinogenotzat jotzen dute.

### Nahasketa arriskua

Perretxiko hau oso kolore aldakorrekoa denez, askotan biltzailea engaina dezake; hala ere, erraz antzematen zaio, errefrau usain handiagatik eta kapela ildaskatuaren ertzagatik. Mycena pelianthina delakoa orrien ertzaren kolore moreak edo purpura ilunak bereizten du.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean, arrunta konifero eta hostoerorkorren basoetan, batez ere hosto hiletan, koniferen orratzetan eta adaxketan.

### Banaketa eremua

Mundu osoan Ipar Afrika eta Arabiako penintsula izan ezik.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 269 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 266 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 281 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 180 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1500783
* Multimedia: Mycena pura / Q1500783
# Koreako itsasartea

Koreako itsasartea (japonieraz: 対馬海峡; koreeraz: 대한해협) Ozeano Barearen ipar-mendebaldeko itsasartea da, Japoniako itsasoa, Ekialdeko Txinako itsasoa eta Itsaso Horia lotzen dituena, Hego Korea eta Japoniako Kyushu uhartearen artean. 200 kilometro zabal da batez beste.
Japoniarra den Tsushima uharteak bitan zatitzen du itsasartea. Kuroshio itsaslaster beroaren adarra den Tsushima itsaslasterra izen bereko uhartearen eta Hego Koreako itsasertzaren artetik igarotzen da. 1905. urtean ospe handiko garaipena lortu zuten leku horretan japoniarrek Errusiaren aurkako gerran. Koreako ertzean, portu ugari daude, hala nola Busan, Jinhae edo Masan. Zenbait itsas lineak Busan-Fukuoka eta Busan-Shimonoseki itsasbideak egiten dituzte egunero.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018/03/6 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52052
* Multimedia: Korea Strait / Q52052
# Koreako japoniar okupazioa

Koreako japoniar okupazioa Koreako penintsulan Japoniar Inperioak izan zuen hedapena izan zen, 36 urte iraun zuena. XX. mendearen lehenengo erdian izan zen, 1910eko abuztuaren 22tik 1945eko abuztuaren 15eraino hain zuzen ere. Bigarren Mundu Gerran Japoniaren errendizioarekin batera amaitu zen, Koreako Gerra hasi baina zenbait urte aurrerago.
Japoniarren esku-sartzea Koreako barne arazoetan 1876an Joseon leinuarekin sinaturiko Kanghwako itunean hasi zen. 1895ean Myeonseong enperatriza erail zutenean eta Errusia-Japonia Gerra amaitu zuen 1905eko Portsmoutheko ituna sinatu zutenean egoera okerretu zen. 1905ean Eulsako itunaren bitartez, japoniarrek penintsula okupatu eta protektoratu izendatu zuten eta 1910ean, anexio-itun baten bitartez, Japoniak Korea bereganatu zuen. Hego Koreak eta Japoniak 1965ean 1905 eta 1910eko itunak deuseztatu zituzten.
Korean, garai honi Japoniar Aro Inperiala (Hangul: 일제시대; Hanja: 日帝時代; RR: Ilje Sidae) diete. Bestetan, japoniar okupazio behartua (Hangul: 일제강점기; Hanja: 日帝强占期; RR: Ilje Gangjeomgi) eta Wa administraritza (Hangul: 왜정; Hanja: 倭政; RR: Wae jeong) diete. Japonian, berriz, Joseon japoniar agintaldian 日本統治時代の朝鮮 (japonieraz: Nippon Tōchi-jidai no Chōsen) diote.

## Erreferentziak

* ↑ Duus, Peter. (1995). The Abacus and the Sword: The Japanese Penetration of Korea, 1895–1910. Berkeley: University of California Press ISBN 0-520-0861F7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q503585
* Multimedia: Korea under Japanese rule / Q503585
# Korean Air

Korean Air (Hangul: 대한 항공; Hanja: 大韓航空; RR: Daehan Hanggong; MR: Taehan Hangkong; NAZE: KE, NAGE: KAL eta Callsign Koreanair) Hego Koreako nazioarteko airelinea da. 1962an sortua, Asiana Airlines bere arerio nagusia da.
Korean Air SkyTeam aliantzaren kidea da, Aeroflot, Aerolíneas Argentinas, Aeroméxico, Air Europa, Air France, Alitalia, CSA Czech Airlines, Delta Air Lines eta Air France-KLM bezala.

## Kanpo estekak

* (Koreeraz)(Ingelesez)Webgune ofiziala
* Datuak: Q213147
* Multimedia: Korean Air / Q213147
# Korean Air 007 Hegaldia

Korean Air 007 Hegaldia, KAL 007 edo KE007, 1983ko abuztuaren 31n AEBetako New York hiritik abiatu, Alaskako Anchoragen eskala egin eta Hego Koreako Seul hiriburua helmuga zuen Korean Air konpainiaren Boeing 747-200 hegazkinaren hegaldi bat izan zen.
Irailaren 1ean Sobietar Batasunaren aire eremu mugatuan barneratu zenean sobietar hegazkin intertzeptoreek lurrera bota zuten.
KA007 hegazkina Sakhalin uhartearen mendebaldean lurreratu zuten. Eskifaia eta bidaiarien artean, denera 239 pertsona zihoazten, tartean Larry McDonald, Georgia estatuko kongresista. Gaur egun arte gai militar eta nazioarteko inteligentzia interes elkargurutzatuen ondorioz gertaera honi buruzko datu zehatzak ezezagunak dira.
* Datuak: Q18180
* Multimedia: Korean Air Lines Flight 007 / Q18180
# Koreako badia

Koreako badia (Hangul: 서조선만 edo 서한만; Hanja: 西朝鮮灣 edo 西韓灣) Itsaso Horiaren iparraldeko badia da, Txinako Liaoning eta Ipar Koreako Ipar Piongan probintzien artean dagoena. Liaodong penintsulak bereizten du Bohai itsasotik.
Koreako badian itsasoratzen da Yalu ibaia, Txinako Dandong eta Ipar Koreako Sinuiju hirien artean; toki horretan ibai horrek egiten du bi estatuen arteko muga.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52059
* Multimedia: Korea Bay / Q52059