OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# English River udalerria, Keokuk konderria (Iowa)

English River udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Keokuk konderrian. Azken zentsuaren arabera 535 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, English River udalerriak 260 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 21.782 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9038807
# English udalerria, Lucas konderria (Iowa)

English udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Lucas konderrian. Azken zentsuaren arabera 481 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, English udalerriak 252 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 27.205 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9038804
# English Market

English Market, irlanderaz: An Margadh Sasanach, euskaraz: «Ingeles Merkatua», Irlandako hego-mendebaldeko Cork hirian dagoen udal merkatu bat da. Princes Street eta Grand Parade kaleen artean hedatzen da eta eraikina XIX. mendearen erdialdeko estiloan eraikia dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3054294
* Multimedia: English Market / Q3054294
# Enguera

Enguera (valentzieraz Énguera) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Canal de Navarrés eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua. Eskualdeko hiriburua da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 5.902 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Valentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1769929
* Multimedia: Enguera / Q1769929
# Engrazio Arantzadi

Engrazio Arantzadi Etxeberria, ezizenez Kizkitza (Donostia, Gipuzkoa, 1873ko apirilaren 16a - Bilbo, Bizkaia, 1937ko otsailaren 12a) euskal herritar politikari jeltzalea eta idazlea izan zen.

## Biografia

Lehen eta bigarren mailako ikasketak Tolosako eskolapioetan egin ondoren, Zuzenbidea eta Filosofia eta Letrak burutu zituen, Salamancan eta Deustun hurrenez hurren. Donostiako Diputazioan lan egin zuen. Politikan integrista zen, baina Sabin Arana ezagutu ondoren nazionalismoaren bultzatzaile sutsuenetako bat izan zen Gipuzkoan.
Bizkaitarra aldizkarian argitaratu zuen artikulu batengatik Hendaiara alde egin behar izan zuen, bere ideia abertzaleak zirela eta, lehen errefuxiatu bihurturik. Sabino hil ondoren alderdiaren eta eliz agintarien arteko tirabirak izan ziren eta Arantzadi —fraide beneditarra— eskumikatu egin zuten denbora labur batez.
1921 urtean EAJren zatiketaz bi alderdi sortu ziren: EAJ-Aberri eta Euzko JEL-Batza (EJB). Engrazio Arantzadi Kizkitza EJBn buruzagi ibili zen. Miguel Primo de Riveraren diktadurak EAJ-Aberri legez kanpo utzi zuen, baina EJB ez, EJBkoek beren eguneroko jardunarekin jarraitu ahal izan zuten Diktaduraren legearen baitan. Bi alderdiak 1930an, berriz ere, EAJ alderdian berrelkartuko ziren.
1927ra arte Bilboko Euzkadi egunkari abertzalearen zuzendaria izan zen, «Kizkitza» izengoitiz sinatuz. Mugimendu abertzalea Europako joera politikoetara irekitzen saiatu zen (irlandar, txekiar, kroaziar eta abarrekin harremanetan jarririk).
Bere libururik ezagunenak erdaraz idatzi zituen: Nación Vasca 1931n; La Casa Solar Vasca 1932an eta Ereintza 1935ean.
Bilbon hil zen, gerra zibila piztu eta hilabete batzuetara, 1937ko otsailaren 12an, hirurogeita hiru urte zituela.

## Lanak

* La casa solar vasca o casa y tierras del apellido (1931).
* La nación vasca (1932).
* Ereintza: siembra del nacionalismo vasco. 1894-1912 (1935).

## Kanpo estekak

* Engrazio Arantzadi, Literaturaren Zubitegian.
* Datuak: Q12256854
# Engstingen

Engstingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Reutlingen (barrutia)|Reutlingen]] barrutian. 2014an 5.165 biztanle zituen 31,51 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q83068
* Multimedia: Engstingen / Q83068
# Enguerrand Quarton

Enguerrand Quarton edo Charonton (Laongo elizbarrutia, 1410 aldean - Avignon, 1466) Erdi Aro amaierako frantziar margolari eta miniaturagilea izan zen, Avignongo bigarren eskolako garrantzitsuenetakoa. Haren eragina erabakigarria izan zen XV. mendeko hirugarren laurdeneko proventzar margolaritzan.

## Bizitza

Enguerrand Quarton 1410 inguruan jaio zen Laongo elizbarrutian, eta Aix-en-Provence, Arles eta Avignonen lan egin zuen. Oso gutxi dira, batere zalantzarik gabe, hari egotzi zaizkion obrak:
* Requin Erretaula, 1450-1455 aldean, Petit Palais museoa, Avignon.
* Errukiaren Ama Birjina, 1452, Condé museoa, Chantilly.
* Ama Birjinaren koroatzea, 1453 aldean, Musée Pierre-de-Luxembourg, Villeneuve-lès-Avignon.
* Villeneuve-lès-Avignongo Pietà, 1455, Louvre, Paris.
Lau koadro horietatik, Ama Birjinaren koroatzea da nagusia. Ikonografia Frantziako iparraldeko tinpano gotikoetan oinarritzen bada ere, ikusmolde plastikoari dagokionez askoz hurbilago dago Jan van Eyck eta Robert Campinen deskribapen xehe flandriarretik estilo frantsesetik baino. Oro har, konposizioak badu oreka bat formen harmoniak eta dotoretasunak areagotua, eta nazioarteko gotikoaren emaitza bete-betea dena.
Duela gutxi erantsi zaizkio Quartonen obrari zenbait liburu miniaturez apainduak, horien artean, Jean des Martinsen meza liburua eta Livre d'Heures à l'usage de Rome.

## Quartonen estiloa

Quartonen margolaritzak forma argiak zituen, aurpegi adierazkorrak eta gorputz oinazetuak; paisaiak zabalak dira eta argi gogorrekoak, eta horrek guztiak oihartzun handia izan zuen XV. mendeko azken laurdenean, ez bakarrik Proventzan, baita Frantziako artearen gune nagusietan ere. Hala, piskana-piskana, flandriar estiloak bere berrizaletasuna galdu zuen eta nolabaiteko formula bihurtu zen, lekuan lekuko tradizioak eta, zenbaitetan, baita italiar tradizioa eta flandriar artea nahasten zituena. Haren jarraitzaileen artean aipagarriena, dudarik gabe, Nicolas Froment izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/03/03 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q966851
* Multimedia: Enguerrand Quarton / Q966851
# Engraulis japonicus

Engraulis japonicus Engraulis generoko animalia da. Arrainen barruko Engraulidae familian sailkatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Froese, Rainer & Pauly, Daniel ed. (2006), «Engraulis japonicus», FishBase webgunean. Bertsioaren data: 2006(e)ko apirila.

## Ikus, gainera

* Engraulis
* Engraulidae

## Kanpo estekak

* FishBase.org
* Datuak: Q516676
* Multimedia: Engraulis japonicus / Q516676
* Espezieak: Engraulis japonicus
# Ernst Witt

Ernst Witt (Als, 1911ko ekainaren 26a - Hamburgo, 1991ko uztailaren 3an) matematikari alemaniarra izan zen.
Bere aita misiolaria izanik, Txinara joan zen eta Europara itzuli zen 1920an. Friburgoko Unibertsitatean ikasi zuen. 1933an SA-n sartu zen. 1936an, Göttingengo Unibertsitateko Emmy Noether-en zuzendaritzapean, Riemann-Roch-en teorema daukan doktoretza lortu zuen. 1937ra arte irakatsi zuen Hamburgoko Unibertsitatean.
* Datuak: Q68559
* Multimedia: Ernst Witt (mathematician) / Q68559
# Ernst Wilhelm Leberecht Tempel

Ernst Wilhelm Leberecht Tempel (Niedercunnersdorf, Alemania, 1821eko abenduak 4 – Arcetri, Italia, 1889ko martxoak 16) astronomoa izan zen. 1870ean Frantzia-Prusia Gerra piztu zen arte, Marsellan lan egin zuen; orduz geroztik, Italian bizi izan zen.
Aurkitutako asteroideak: 5 :
| 64 Angelina | 1861eko martxoak 4 |
| 65 Zibeles | 1861eko martxoak 8 |
| 74 Galatea | 1862ko abuztuak 29 |
| 81 Terpsikore | 1864ko irailak 30 |
| 97 Kloto | 1868ko otsailak 17 |
Kometa ugariren aurkitzaile edo berraurkitzailea izan zen, orotara, 21 aurkitu edo berraurkitu zituelarik, horien artean, 55P/Tempel-Tuttle, gaur egun, Leonidak deituriko ozar-izarra sortzen duen kometa izateagatik ezaguna, eta 9P/Tempel 1, NASAren Deep impact espazio zundaren xedea izan zena 2005ean. Bere izena daramaten beste aldizkako kometa batzuk 10P/Tempel eta 11P/Tempel-Swift-LINEAR dira.
3808 Tempel asteroideak, bere izena, astronomo honen omenez darama.
# Ernst von Mansfeld

Peter Ernst II. von Mansfeld kondea, Ernst von Mansfeld izenaz ezagunagoa (Luxenburgo, 1580 - Rakovitza, Bosnia, 1626ko azaroaren 29a) alemaniar militarra izan zen, Peter Ernst von Mansfeld kondearen ezkontzaz kanpoko semea.

## Biografia

Sasikoa zela eta, ezin izan zuen aitaren oinordeko izan. Protestante egin eta, condottieri gisa, alemaniar printzeen alde borrokatu zen Hogeita Hamar Urteko Gerran (1618-1648). Frederiko V.a Palatinatuko hauteslearen alde borroka egin zuen Bohemian, baina galtzaile atera zen Mendi Zuriko guduan (1620). Hurrengo bi urteetan baina, Palatinatu Garaiaren eta Beherearen zerbitzura, garaile izan zen, eta Tilly buruzagi katolikoa menderatu zuen Wiesloch-en, 1622an. Ondoren, Mansfeld, bere aliatuekin batera, Herbehereen zerbitzura jarri zen; Espainiako gudarosteak menderatu zituen Fleuresen (1622) eta Frisiako ekialdea bereganatu zuen (1624). Gero, Danimarkako Kristian IV.aren alde egin zuen, baina Wallensteine austriarrak menderatu zuen Dessaun (1626). Handik gutxira hil zen, Veneziarako bidean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Walter Krüssmann: Ernst von Mansfeld (1580-1626); Grafensohn, Söldnerführer, Kriegsunternehmer gegen Habsburg im Dreißigjährigen Krieg. Berlin 2010 (Duncker & Humblot, Historische Forschungen, 94; Diss. Köln 2007); ISBN 978-3-428-13321-5.
* Datuak: Q441405
* Multimedia: Ernst von Mansfeld / Q441405
# Ernst Öpik

Ernst Öpik (Kunda, Estonia, 1893ko urriaren 22a - Bangor, Ipar Irlanda, 1985eko irailaren 10a) estoniar astronomoa izan zen.

## Biografia

Moskuko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta han bertan egin zituen bere lehenengo ikerketak. Lehen Mundu Gerran Turkestango Unibertsitatea sortzen lagundu zuen Tashkenten. Gero, Estoniara itzuli zen doktore-ikasketak egitera, eta astronomiako sailaren ardura izan zuen Tartuko Unibertsitatean, Bigarren Mundu Gerrara arte. Gerraz geroztik, Armagh Behatokian aritu zen lanean, Ipar Irlandan.
Meteoroak, kometak eta asteroideak aztertu zituen, eta Marteko kraterrak iragarri zituen. Halaber, garrantzi handiko ekarpenak egin zituen izarren egituraren eta bilakaeraren teorian.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q318126
* Multimedia: Ernst Öpik / Q318126
# Ernstburkeita

Ernstburkeita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Ernstburkeita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mg(CH3SO3)2 * 12H2O}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Ernstburkeite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16873566
# Ernst Werner von Siemens

Ernst Werner von Siemens (Lenthe, 1816ko abenduaren 13a – Berlin, 1892ko abenduaren 6a) asmatzaile eta enpresaburu alemaniarra zen. Siemens izena konduktantzia elektrikoaren unitatetzat hartu da Nazioarteko Unitate Sisteman: siemensa.

## Biografia

Lenthe-n jaio zen, Hannover-etik hurbil, 1816ko abenduaren 13an. Lau anaiatik zaharrena izan zen, guztiok ingeniariak eta industria-gizonak. Bere familiak ez zuen aukerarik ikasketa on batzuk ordaintzeko eta artilleria-akademian sartu zen. 1847an telegrafo mota berri bat eraiki zuen, Siemens AG enpresaren sorkuntzan lehen urratsak emanez, Johann Georg Halske-rekin batera. Garai horietan Telegraphen-Bauanstalt von Siemens & Halske deitzen zen enpresa.
1888an noblezian sartu zen, eta "Siemens" abizena "von Siemens" izatera pasatu zen. 1892ko abenduaren 6an hil zen Berlinen.

## Asmakizunak

1841an galbanizazio prozesu bat garatu zuen, 1846an orratz eta presiozko telegrafoa eta kable elektrikoak isolatzeko sistema bat gutapertxa erabiliz, itsas-azpiko kableen eraikuntza baimendu zuena.
Dinamoaren egilea da eta linea telegrafikoen aitzindaria ere izan zen. Irlanda-AEB linearen arduradun bezala aritu zen Faraday itsasontzitik, 1874an lanak hasi zirenetik, eta ondoren, Britainia Handia-India lineaz ere arduratu zen (1870).
Lehen lokomotorra elektrikoa aurkeztu zuen bere enpresak 1879, besteak-beste Londresko metroa lur azpian eraikitzea bideragarri egin zuena.

### Garrantzia elektrizitatearen historia

Bere asmakuntza elektrikoen barnean dinamoa eta gutapertxaren erabilera (latexetik ateratako substantzia plastikoa) nabarmen genezake. 1887an Fisika eta Teknikako Institutu Inperialaren sorkuntzan parte hartu zuen, Karl-Heinrich Schellbach eta Hermann von Helmholtz-ekin batera Berlin-Charlottenburg auzoan. Urte bat geroago noblezia titulua jaso zuen.

## Ikus gainera

* Siemens AG
* Datuak: Q58577
* Multimedia: Werner von Siemens / Q58577
# Ernst von Salomon

Ernst von Salomon (Kiel, 1902ko irailaren 25a - Winsen-an-der-Luhe, Saxonia Beherea, 1972ko abuztuaren 9a) alemaniar idazlea izan zen. Potsdamgo eskola militarrean egin zituen ikasketak (1912-1918). 1922. urtean 6 urteko espetxe zigorra ezarri zioten Kanpo Arazoetarako ministroa zen Rathenauren hilketan parte izan zuelako salaketapean. Die Geächteten (1930, Erbesteratuak), Die Stadt (1932, Hiria) eta Die Kadetten (1933, Kadeteak) izan ziren idazlearen lehen literatura lanak. 1951n Der Frabegoben (Galdetegia) eleberria argitaratu zuen, Estatu Batuek Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren alemaniarrei helarazi zieten galdetegiaren erantzun gisako lana. Historiari buruzko obrak ere argitaratu zituen, Die schöne Wilhelmine (1965, Gilermina ederra) horien artean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/10/05 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q65099
# Entzia-Iturrietako Partzuergoa

Entzia-Iturrietako Partzuergoa Arabako ekialdeko lur komunala da, azalerari dagokionez lurralde historikoko handiena. Bere administrazioa ez dagokio inongo udalerriri, eta haren ustiatzea inguruko 4 udalerriren esku dago (Agurain, Asparrena, Donemiliaga eta Harana). Gasteiztik 30 bat kilometro ekialdera dago, ekialdean Nafarroa Garaia mugakide duela. 5.100 hektareako azalera du. Partzuergoan Entziako mendilerroa dago, Urbasarekin bat egiten duen mendilerro arabarra. Lurralde Antolamendurako Artezpideetan hirigintza-intereseko area gisa izendatua dago Entzia, ibaien eta erreken ertzak antolatzeko Lurraldearen Arloko Planan, hain zuzen.

## Geografia
### Udalerri mugakideak

* Iparraldean: Donemiliaga eta Asparrena.
* Ekialdean: Larragoa (Nafarroa Garaia).
* Hegoaldean: Harana.
* Mendebaldean: Arraia-Maeztu
* Ipar-mendebaldean: Agurain eta Donemiliaga.

## Historia

Partzuergoari buruz aurkitu den agiri idatzirik zaharrena 1458. urtekoa da. Beraz, partzuergoa Erdi Aroan sortu zen, Arabako beste lur komunalen antzera.
Historiako zenbait gertakari direla kausa, eta biztanle kopuruaren murrizketa handiagatik, Iturrieta herria partzuergoaren parte izatera ailegatu zen, administratiboki Agurainen zati bada ere.

## Ondasun nabarmenak

* Mendiluzeko harrespila: lau zutarri ditu, gurutze moduan ezarriak.

## Erreferentziak

* ↑ Entzia-Iturrietako Partzuergoa cuadrilladeanana.org webgunean
* ↑ LAAen ibaien eta erreken ertzak antolatzeko Lurraldearen Arloko Planaren memoria orokorra
* ↑ Entzia-Iturrietako Partzuergoari buruzko aztarna idatziak, Eusko Ikaskuntzaren webgunean.
* ↑ Mendiluzeko harrespilari buruzko artikulua, Euskonews.com webgunean.

## Ikus, gainera

* Agurain
* Araba
* Arabako Lautadako kuadrilla
* Arabako Mendialdeko kuadrilla
* Asparrena
* Badaiako Mendilerroko Erkidegoa
* Donemiliaga
* Entzia mendilerroa
* Harana
* Iturrieta
* Urizaharra, Lagran eta Lañuko Komunitatea

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Entzia-Iturrietako Partzuergoa cuadrilladeanana.org webgunean
* (Gaztelaniaz) LA DISTRIBUCION DE LOS TERRENOS COMUNALES EN ALAVA delako artikulua lurr@lde aldizkari digitalean
* Entziako mendilerroa euskadi.net web gunean
* Datuak: Q12256890
# Entziklopedismo

Entziklopedismoa Entziklopedia frantsesaren egileen eta jarraitzaileen ideologia da.

## Deskribapena

Arrazoia da entziklopedismoaren oinarria eta funtsa, ideologia horrek arrazoia hartzen baitzuen, esperientzia enpirikoarekin batera, jakintza iturri bakartzat. Arrazionalismoa eta enpirismoa, hala ere, entziklopedismoaren aurrekoak dira berez, eta Descartes eta Locke dira filosofia joera horien bultzatzailerik ezagunenak. Entziklopedistek, ordea, jaso zuten bi filosofo handi haien ondarea, eta beren filosofiaren muin eta gune bilakatu zuten. Erlijioari dagokionez, deismora jo zuen entziklopedismoak; filosofo gehienek aitortzen zuten Jainko goren guztiahalduntzat, arrazoiak hartara eramaten baitzituen, baina horretara mugatzen ziren eta Jainkoari ez zioten eginkizun jakinik ematen mundu honetan. Hala ere, ez ziren entziklopedista guztiak bat etorri gai horretan, entziklopedismoaren barnean izan baitziren filosofo materialistak ere; Maupertuis, La Mettrie eta Helvétius, besteak beste.

## Historia

Entziklopedismoak berebiziko garrantzia aitortu zien zientziei, izadiaren azterketari, batez ere. Politikan ideologia burgesaren eragile eta suspertzaile izan zen entziklopedismoa; hala, indibidualismoa, gizatasuna, gizonaren askatasuna, anaitasuna eta berdintasuna aldarrikatzen zituen. Maila horretan, Rousseau izan zen pentsalari adierazgarriena, eta entzute handiko liburu bat idatzi zuen. Le Contrat social (1762); izenburuak berak dioen bezala, “gizarte ituna” proposatzen du bertan. Hala ere, entziklopedista gehienak Rousseauren utopiak baztertu eta gobernu zorrotz baten aldekoak izan ziren; haien ustez, gobernuburuak herriaren alde egin behar zuen gogor filosofoen kontseiluez eta laguntzaz. Frantziako iraultzak entziklopedismoaren ideologia bere egin zuen, eta haren egitasmo nagusiak gauzatu zituen: Frantziako iraultzaren xedea labur biltzen duten hiru esapide ospetsuak, liberté, egalité, fraternité, indibidualismoaren adierazpide baitira, eta indibidualismoa ideologia burgesaren eta entziklopedismoaren muina da, orobat.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-12-12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8273419
# Entzierro

Entzierroa jai askotan eta bereziki San Fermin jaietan goizero ospatzen den ekitaldia da. Bertan arratsaldean zezenketan parte hartuko duten zezenak euren lo-lekutik zezen plazara eramaten dira. Entzierroen funtsa, orokorrean, zezenen aurrean korrika egitean datza. Jarduera honen arriskua handia da eta soilik Iruñean, 15 pertsona hil dira 1924tik.

## Iruñeko entzierroa

Iruñeko entzierroa goizero 8:00etan hasten da zuziri batekin. Santo Domingo aldapa igo ondoren udaletxeko plazatik pasa eta Mercaderes kalea zeharkatzen dute. Honen bukaerara heldu aurretik Estafeta kalea hartzen dute bihurgune bat egiten. Kale hau bukatuta Telefonicako zatia egiten dute ahalik eta zezen plazara sartu arte. Guztira 825 metroko ibilbidea da.
Sanferminetako gertaerarik sonatuena da dudarik gabe. Harexek eman dio fama Iruñeari eta harexegatik urtean aste batez munduko albistegi guztietan azaltzen da. Goizeko zortzietan izaten da, uztailaren 7tik 14era arte (6an ez dago entzierrorik). Uztailaren hamabostean azken gau txoriek entzierroaren parodia txiki bat egiten dute: billabesaren entzierroa (Iruñeko hiribusarekin egiten dena).
Entzierroa lasterraldi bat da: bizpahiru minutuz Iruñeko hainbat gaztek (eta ez hain gaztek) zezenen aurrean laster egiten dute. Batzuetan askoz gehiago iraun dezake ustekaberik izaten bada). Lasterrak 800 bat metroko bidea egiten du eta parte-hartzeko ez da inon izenik eman behar: korrika egiteko gogorik izanez gero, ibilbideko tarteren batean sartu eta ahalik eta hobekien egitea da garrantzitsuena.
Garai batean entzierroaren lasterrak arrazoi bakarra zuen: egunero kanpotik plazaraino zezenak ekarri beharra. Kamioirik ez izan orduan eta bistan dena, kalean barrena ekarri behar. Pixkanaka jendea zezenen aurrean laster egiten zaletu zen, emozioa eta arriskua probatzeagatik. Urteak joan urteak etorri, gero eta lasterkari gehiago biltzen dira eta gaur ikuskizun izugarri jendetsua da.
Orain ez dizugu emanen entzierro bidearen xehetasunik, lasterraren ikuspen orokor bat baizik:
Gauaren bukaera aldean, oholezko hesi doblea jartzen da entzierro bidearen alboetako kaleak ixteko. Kaleak hustu eta garbitu egiten dira, gaueko kondarrez zikinduta egoten baitira, eta polizia jendea kanporatzen hasten da.
Erran bezala bi hesi daude; haien artean debeku da ikuslerik egotea. Mediku jendea baizik ez. Barrenaldeko hesiak, gainera, erabat libre behar du inor behartzen baldin bada hartara salto egin ahal izateko. Azken langa bere tokian delarik, kale osoa pasabide bakarra bihurtu da, batere aterabiderik gabekoa. Parte hartu nahi dutenek bi ate dituzte entzierro bidean sartzeko: bat merkatuan eta bat Udal plazan.

## Ikus, gainera

* 2006ko Sanfermin jaietako entzierroak

## Kanpo estekak

* Sanferminetako argazkiak www.sanfermin.com gunean
* Datuak: Q1160214
* Multimedia: Running of the bulls / Q1160214
# Entzierroaren monumentua

Entzierroaren monumentua Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen estatua bat da.

## Kokalekua

Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, Orreaga etorbidea eta Karlos III.a etorbidearen arteko bidegurutzean dago, German Rodriguezen oroitarriaren alboan. Iruñeko entzierroaren omenezko monumentua da.

## Monumentua

1994ean Rafael Huerta bilbotar eskulturgileak egindako eskulturaren handiagotze bat da. Egungo eskultura hamaika luze eta lau zabal dituen lan harmoniatsu bat da, egileak berak berebiziko kalitateaz zizelatua.
Iruñeko entzierroa goresteko monumentu ikusgarria da. Lasterkarien asaldura gehieneko unea, errealismo zirraragarriz irudikatzen du, zezenen hatsa kolkoan sumatzen duteneko huraxe. 11 lasterkari, laster bizian, 6 zezenez eta 3 joaldunez osatutako saldoa zuzentzen ahalegintzen dira.
Bitxikeria gisa, lurrean eroria dagoen lasterkaria Rafael Huerta beraren autoerretratua da.
* Rafael Huerta bilbotar eskulturgilearen autoerretratua.

## Kanpo estekak

* Entzierroaren monumentuari buruzko informazioa. Iruñeko Udala
* Datuak: Q19698433
* Multimedia: Monumento al Encierro / Q19698433
# Eskuleku (argipena)

Eskuleku hitzak adiera zenbait ditu:
* eskuleku edo kirtena, objektuak heltzeko pieza;
* eskuleku, bizikleta, ziklo eta motorrek norabide jakin batean mugitzeko dutena.
# Eskularru

Eskularrua eskua, eta batzuetan besaurrearen zati bat estaltzen duen jantzia da, jatorriz larruzkoa, eskuaren eta, gehienetan, hatzen formara egokitzen dena.
Erabilera:
* Babesteko. Zirujauek, suhiltzaileek edo soldatzaileek eskularruak erabiltzen dituzte bere lanbidea egiteko.
* Zenbait kiroletan (futboleko atezainak, beisbolariak, txirrindulariak, boxeolariak...)
* Hotzetik babesteko. Hainbat materialez eginak dira: artile, larru, belus, parpaila, zeta, eta abar.
* Etxean latexezko eskularruak erabiltzen dira garbitzeko.
* Apezpikuek pontifize-eskularruak erabiltzen zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Eskularru. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q169031
* Multimedia: Gloves / Q169031
# Eskuleku (ibilgailuen osagaia)

Eskulekua edo gidoina bizikleta, motozikleta eta beste ibilgailu batzuetako norabide-mekanismoa da. Beste ibilgailu batzuetako bolantearen parekoa lizateke. Norabidea kontrolatzeaz gainera, txirrindulariaren edo gidariaren pisua hartzen du. Eskuleku altuek gidaritza erosoa izaten laguntzen dute; eskuleku baxuek, berriz, aerodinamika hobetzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1148375
* Multimedia: Bicycle handlebars / Q1148375