OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Parakou

Parakou Beningo hiria da, Borgou departamenduan dagoena. Ekialdeko hiri nagusia eta burdinbide batek lotzen ditu Parakou eta Cotonou hiriak.

## Klima

Datu klimatikoak (Parakou) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 32 | 35 | 35 | 34 | 31 | 30 | 28 | 27 | 28 | 30 | 32 | 32 | 31 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 20 | 22 | 23 | 23 | 23 | 22 | 21 | 21 | 21 | 21 | 21 | 19 | 22 |
| Euri egunak (≥ ) | 1 | 1 | 4 | 6 | 9 | 10 | 14 | 15 | 13 | 6 | 1 | 1 | 81 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Parakoutar ospetsuak

* Hubert Maga (1916-2000) Dahomeyko Errepublikako lehenengo presidentea.

## Herri eta hiri senidetuak

* Orléans (Frantzia)

## Erreferentziak

* ↑ Weatherbase. Parakou-Borgou-Benin. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q688324
* Multimedia: Parakou / Q688324
# Parakuzmenkoite-Fe

Parakuzmenkoite-Fe mineral bat da eta organovaita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Parakuzmenkoite-Fe elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(K,Ba)4Fe(Ti,Nb)8(Si4O12)4(O,OH)8 * 14H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Parakuzmenkoite-Fe: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Parisko Biltzarra (Dubufe)

Parisko Biltzarra (frantsesez: Le Congrès de Paris) Édouard Dubufe frantziar margolariak 1856an egindako olio-pintura da. Versaillesko jauregian dago erakusgai. Margolanean, 1856ko otsailaren 25etik martxoaren 30era izandako topaketa bat agertzen da. Krimeako Gerrari buruzko bakea sinatzea zuten helburu.

## Historia

1853ko urritik 1856ko otsailaren 1era, Krimeako Gerra gertatu zen, eta bertan uztartu ziren Britainiar Inperioa, Frantziako Bigarren Inperioa, Otomandar Inperioa eta Sardiniako Erresuma Errusiar Inperioaren kontra, errusiarren hedakuntza eta Balkanen gaineko eragina geldiarazteko.

## Erreferentziak

* ↑ Joconde - Portail des collections des musées de France. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17492872
# Parisko Burtsa

Parisko Burtsa (frantsesez: Bourse de Paris) Frantziako Paris hiriburuko balore-burtsa da. Bere egoitza Brongniart jauregian dago, Parisko 2. barrutian kokaturik dagoena.

## Historia

Aurrez hainbat egoitza izan zituen Burtsak baina XIX. mendea hastearekin batera egoitza egonkor bat edukitzea erabaki eta Brongniart jauregia (frantsesez: Palais Brongniart) eraiki zuten. Alexandre-Théodore Brongniart arkitektoak diseinatu zuen eta Éloi Labarrek osatu. 1826an amaitu ziren lanak.
XIX. mendearen erdialdetik aurrera Compagnie des agents de change erakundeak kudeatu izan du Burtsa.

## Indizeak

* CAC 40
* CAC Next 20
* CAC Mid 60
* CAC Small
* CAC Mid&Small
* Euronext 100
* IT.CAC
* IT.CAC20
* SBF 80
* SBF 120
* SBF 250

## Informazio praktikoa

* Helbidea: 28 Place de la Bourse, 75002
* Geltokia: Bourse

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2385849
* Multimedia: Euronext Paris / Q2385849
# Parisko Erotismoaren Museoa

Parisko Erotismoaren Museoa (frantsesez: Musée de l'érotisme) Parisko Pigalle auzoan, XVIII. barrutian (Clichy boulevard 72) zegoen museoa zen. 1997an ireki eta 2016ko azaroan itxi zen. Bilduma enkantean saldu zen.

## Erakusketak

Zazpi solairuetan hauek ziren erakusketa nagusiak:
* arte herrikoia, sexualitatea era sortzaileaz agerzen zen.
* Historiaurrearen arte sakratua
* Arte garaikide (argazkiak, marrazkiak, margolanak...)
* Putetxeak, XIX. mende amaieratik 1946 arte (urte horretan itxi ziren Frantzian).
Erakusketa mundu osoko benetako elementuak erakusten zituen: Afrika, Asia, Amerika, Ozeania eta Europa.
Halaber, artista garaikideen erakusketak egiten ziren. Erakusketa hauek urte erdikoak izaten ziren. Hona hemen haien lanak erakutsi zituzten artista batzuk: Alexandre Dupouy, Christian Peter, Peter Van Straaten, Barbe, Christophe Bier, Stéphane Blanquet, Jacques Brissot, Jean-Pierre Ceytaire, Jacques Charrier, Nicole Claveloux, Jean Demélier, Freak Wave, Charlie Hebdo, Placid et Muzo, Alex Varenne…

## Erreferentziak

* ↑ musee-erotisme: Dossiers de Presse – artistes

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2915307
* Multimedia: Musée de l'érotisme / Q2915307
# Parisko Garaipen Arkua

Garaipen Arkua (frantsesez: Arc de Triomphe) Parisko 8., 16. eta 17. barrutien elkargunean dagoen monumentua da. Eliseo Zelaien hiribidearen amaieran dago, Concorde plazatik 2,2 kilometrora, Charles de Gaulle plazan, antzinako place de l'Etoile delakoan ("Izarraren plaza").
Ziur aski, munduko garaipen arku ezagunena da.
50 metro garai eta 45 metro zabal da.

## Ezaugarriak

Bere lau zutabeetako bakoitzean estatua bana du:
* Garaipena (Le Triomphe) 1810ekoa
* Erresistentzia (La Résistance)
* Bakea (La Paix)
* Marseillesa (La Marseillaise)
Atearen kanpoaldeko aurpegietan, iraultzaile handien izenak eta Napoleonen garaipen militarrak zizelkatuak daude, horien artean Baztan haraneko gudua eta Tuterako gudua, Le Bastan eta Tudela izenez adieraziak, Euskal Herrian gertatu zirenak.
Monumentuaren barne hormetan, Frantziar Inperioko 558 jeneralen izenak izkiribatuak daude. Borrokan hil zirenenak azpimarratuak daude.
Atearen barnean, bere historia eta eraikuntza azaltzen duen museo bat dago. Posible da estalkira igotzea, nondik Parisko toki turistiko eta ospetsuenetako batzuen ikuspegiaz goza daitekeen.
Garaipenaren atea, karga historiko handia duten monumentu nazionalen zati da. Bere oinean, Soldadu Ezezagunaren Hilobia dago, Lehen Mundu Gerrakoa, bertan, inskripzio bat dagoelarik: ICI REPOSE UN SOLDAT FRANÇAIS MORT POUR LA PATRIE 1914-1918 ("Hemen datza aberriaren alde hildako frantziar soldadu bat 1914-1918"), eta uneoro piztuta dagoen garra, antzinako gudarien edo gerren biktimen elkarteek egunero bizitzen dutena arratsaldeko sei eta erdietan, euren oroitzapena gogoratuz, urtero azaroak 11n bizitzen dena, Lehen Mundu Gerrari amaiera eman zion 1918an Frantzia eta Alemaniaren arteko armistizioaren urteurrena dena.

## Historia

Napoleon Bonapartek garaipen arku hau eraikitzea erabaki zuen 1805eko Austerlitzeko guduan garaipena lortu eta bere soldaduei honako hau promes eginez: "Etxera, garaipen arkupean itzuliko zarete". Chalgrinek diseinatu zuen, erromatar arkitekturan oinarrituta.
Napoleonek iritziz aldatu zuen azken unean, izarraren plazan monumentu bat eraikitzerako garaian, hasiera batean, eraiki behar zen monumentua, 50 metro baino gehiagoko elefante bat baitzen, tronpatik ura botatzen zuena. Eraikin hau, gaur egungo Austerlitzeko guduko frantziar garaipena ospatzen duen garaipen arkua baino askoz txundigarriagoa izango zen.

## Iruditegia

* Garaipenaren atearen barnealdea.
* Ikuspegi orokorra.
* 1792ko hastapena La Marsellesa
* 1810eko garaipena
* 1814ko erresistentzia
* 1815eko bakea
* Hegazkin batetik lorturiko irudi honetan, argi bereizten da Charles de Gaulle plaza, hiribide ugariren elkargunea. Plaza horren erdian dago Garaipen Arkua.

## Informazio praktikoa

* Helbidea: Charles de Gaulle plaza, 75008
* Ordutegia:
** 10:00 - 23:00 apirilaren 1-etik irailaren 30-era
** 10:00 - 22:30 urriaren 1-etik martxoaren 31-ra
* Geltokiak:
** Charles de Gaulle – Étoile
** Charles de Gaulle – Étoile

## Ikus gainera

* La Défense Arkua

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Arc de Triomphe
* Datuak: Q64436
* Multimedia: Arc de Triomphe de l'Étoile / Q64436
# Parisko Euskal Etxea

Parisko Euskal Etxea, ofizialki Pariseko Eskual Etxea, Frantziako Île-de-France departamenduko Saint-Ouen udalerrian dagoen euskal etxe bat da, Paris hiriburuko iparraldeko mugatik kilometro batera.

## Historia

Gaur egun Parisko eskualdean 30.000 euskaldun edo euskaldunen ondorengoak bizi dira. 1920ko hamarkadatik aurrera Ipar Euskal Herritik -multzo handitan- lehen euskaldunak Parisera abiatu ziren. 1928. urte aldean Eskualduna elkartea izan zen bertan eraturiko lehen giza-multzoa. Haren arioan hasi zen eratzen Eskual Etxea 1953. urtean.
Anartean, Hego Euskal Herriko euskal erbesteratuak eta lan bila joandakoak Euskal Diaspora osatzera pasa ziren. 1980az geroztik Paris aldatzen hasi zen, baita euskaldunen bizimodua ere.
47 urtez egoitza Parisko Passy (14) barrutian egon ondoren, 2003an gaur egungo Saint-Ouen udalerriko egoitzan ezarri zen.
Hiru euskal belaunaldi ezagutzen dira Parisen. Bigarren belaunaldiaren seme-alabek beste gisa batez begiratzen diote geroari. Eskual Etxea izan da historikoki euskaldunen bilgune eta erreferente nagusia. Oraindik ere 3.000 lagun mugitzen dira bere inguruan.

## Kanpo estekak

* Parisko Euskal Etxea (Frantsesez) (Gaztelaniaz) (Ingelesez)
* Parisko Euskal Etxea eta Parisko Euskal Diasporari buruzko artikulua. Argia.eus
* Datuak: Q43371245
# Parisko Automobil Erakusketa

Parisko Automobil Erakusketa (frantsesez: Mondial de l'Automobile) Parisen (Frantzia) bi urtean behin egiten den automobil erakusketa da. Iraila eta urria bitartean ospatzen da eta Europako erakustaldi garrantzitsuenetako bat da, Frankfurteko Automobila Erakusketarekin eta Genevako Automobila Erakusketarekin batera. Aldian behin auto, prototipo eta ekoizpen auto berri askoren estreinako gunea da. Gaur egun, Parisko expo Porte de Versailles erakustazokan egiten da ikusketa urte bikoitietan bakarrik, urte bakoitietan ospatzen den Frankfurteko erakusketarekin txandakatuz.
Mondial Automobil Fabrikatzaileen Nazioarteko Erakundeak antolatu du, eta nazioarteko automobilgintzaren erakustaldi garrantzitsutzat jotzen du. 2016an, 1.253.513 bisitari jaso zituen Parisko Automobil Erakusketak, eta munduan gehien bisitatuena den automobil erakusketa da, Tokio eta Frankfurten aurretik.
Erakusketaren gako batzuk hauek dira: 125.000 m² erakusketa, 8 pabilioi, 18 herrialdetako 260 marka, 65 munduko estreinaldi, auto elektriko eta hibridoen 10.000 gidatze proba baino gehiago, 103 herrialdetako 10.000 kazetari baino gehiago. 1986ra arte, Salon de l'Automobile deitzen zen; Mondial de l'Automobile izena hartu zuen 1988an eta Mondial Paris Motor Show 2018an.
Erakusketa urtero egin zen 1976ra arte, ordutik bi urtean behin izan da.
Citroën, Peugeot eta Renault marka frantziarrek sarritan estreinatu ohi dituzte modelo eta prototipo berriak erakustoki honetan.

## Erreferentziak

* ↑ Paris Motor Show. 20 de noviembre de 2012.
* ↑ Paris motor show. Paris Digest.

## Kanpo estekak

* Parisko Automobil Erakusketa
* Datuak: Q1048801
* Multimedia: Mondial de l’Automobile de Paris / Q1048801
# Parisko Bake Biltzarra (1919)

Parisko Bake Biltzarra Lehen Mundu Gerrako herrialde garaileek eratutako biltzarra izan zen, garaitutakoekin bake-hitzarmenak ados zitzaten. Bilerak 1919ko urtarrilaren 18an hasi ziren, eta, geldiuneak geldiune, 1920ko urtarrilaren 21 arte iraun zuten. Hogeita bederatzi herrialdetako diplomatikoak bildu ziren, bakoitzak bere eskaerak zituela, baina erabaki nagusiak "Lau Handiek" hartu zituzten: AEBetako Woodrow Wilson, Erresuma Batuko David Lloyd George, Frantziako Georges Clemenceau eta Italiako Vittorio Orlando. Alemaniako eta Errusiako ordezkaririk ez zen gonbidatu parte hartzera.
Negoziazioek Europako hiru inperioen amaiera ekarri zuten: Alemaniarrarena, Austria-Hungariarrarena eta Otomandarrarena. Alemania, gainera, gerraren erruduntzat hartu zen, eta, horren ondorioz, kostu guztiak ordaintzera kondenatu zuten. Halaber, Europan estatu berriak agertzea ahalbidetu zen: Txekoslovakia eta Jugoslavia sortu ziren, eta Polonia birsortu. Woodrow Wilsonen ekimenez, Nazioen Liga eratu zen, munduko nazioen arteko gatazkak modu baketsuan konpon zitezen.
Bake-hitzarmenak herrialdez herrialde sinatu ziren:
* Versaillesko Ituna Alemaniarekin (1919ko ekainaren 28a)
* Saint-Germain-en-Layeko Ituna Austriarekin (1919ko irailaren 19a)
* Neuillyko Ituna Bulgariarekin (1919ko azaroaren 27a)
* Trianongo Ituna Hungariarekin (1920ko ekainaren 2a)
* Sèvresko Ituna Turkiarekin (1920ko abuztuaren 10a)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q199820
* Multimedia: Paris Peace Conference (1919–1920) / Q199820
# Parisko 9. barrutia

Parisko 9. barrutia (frantsesez 9$^e$ arrondissement de Paris) Paris banatuta dagoen hogei barrutietako bat da. Sena ibaiaren eskuinaldean dago. Arrondissement de l'Opéra izena ere badu, izen hau askorik erabiltzen ez den arren.

## Mugakideak

Iparraldean 18. barrutia du, mendebaldean 8.a, hegoaldean 2. eta 1.a eta ekialdean 10.a.

## Auzoak

Barrutia honako lau auzoetan banatua dago:
* Saint-Georges
* Chaussée-d'Antin
* Faubourg-Montmartre
* Rochechouart

## Historia

Egungo mugak 1860koak dira, Paris 20 barrutitan banatu zuen 1859ko ekainaren 16ko legeari jarraikiz ezarriak.

## Demografia

| Urtea (errolda nazionala) | Biztanleria | Dentsitatea (bizt/km²) |
| 1872 | 103.767 | 47.600 |
| 1901 | 124.011 | 56.912 |
| 1954 | 102.287 | 46.921 |
| 1962 | 94.094 | 43.182 |
| 1968 | 84.969 | 38.994 |
| 1975 | 70.270 | 32.249 |
| 1982 | 64.134 | 29.433 |
| 1990 | 58.019 | 26.626 |
| 1999 | 55.838 | 25.626 |
| 2006 | 58.497 | 26.833 |

## Ondasun nabarmenak

* Opéra Garnier.
* 9. barrutiko udaletxea.
* Folies Bergère.
* Haussmann bulebarra.
* Olympia aretoa.
* Fondation Dosne-Thiers liburutegia.
* Grevin argizari museoa.
* Lafayette galeriak.
* Pigalle auzoa.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgune ofiziala
* Datuak: Q275118
* Multimedia: Paris 9e arrondissement / Q275118
# Osto eta Ale

Osto eta Ale euskal trikitilari bikotea da.

## Diskografia

* Osto eta Ale (2009, Gaztelupeko Hotsak)

## Erreferentziak

* ↑ «Osto eta Ale» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q85966646
# Pedro Morales Moya

Pedro Morales Moya (Espejo, 1922ko abenduaren 22a – Gasteiz, 2023ko maiatzaren 30a) arabar kazetari eta politikaria izan zen.
Kazetaria lanbidez, EVAGRAF kooperatiba sortu zuen. Eusko Kontseilu Nagusiaren kidea, Zentro Demokratikoaren Batasunaren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen legealdi konstituziogilean. 1984ko hauteskundeetan legebiltzarkide hautatu zuten.

## Lanak
### Saiakerak

* Ese camino de sangre (1998) ISBN 8460572579
* Crítica y réplica a la propuesta de Ibarretxe (2003) ISBN 9788485631940
* El pan de cada día. Apuntes para una historia del pan en Álava (2006) ISBN 9788489213029

### Eleberria

* Vitoria si mal no recuerdo (1998) ISBN 8460576728
* La oprobiosa muerte del licenciado Ruiz de Luzuriaga (1999) ISBN 9788493058906
* Como sombras que pasan
* Ojo de Peregrino
* El Círculo en Vitoria
* La Cuadrilla (2007) ISBN 9788461190096
* Adiós, Vitoria (2010)
* Datuak: Q20006188
# Pedro Muñoz

Pedro Muñoz Espainiako udalerri bat da, Gaztela Mantxako erkidegoan, Ciudad Realeko probintzian eta Mantxa eskualdean eta Mantxa Garaia azpieskualdean dagoena. Promantxako mankomunitatean dago.

## Ikus, gainera

* Ciudad Realgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q910402
* Multimedia: Pedro Muñoz / Q910402
# Pedro Morenés

Pedro Morenés Eulate (Areeta, Getxo, 1948ko irailaren 17a) Alderdi Popularreko politikari eta enpresari bizkaitarra da. 2011tik 2016ra Espainiako Defentsa ministroa izan zen.

## Izandako karguak

* Defentsako Estatu Idazkaria (1996-2000)
* Segurtasuneko Estatu Idazkaria (2000-2002)
* Politika Zientifiko eta Teknologikoko Estatu Idazkaria (2002-2004)
* Defensa Ministroa (2011-2016)

## Erreferentziak

* ↑ Pedro Morenes bizkaitarra, Defentsa ministro berria. eitb (Noiz kontsultatua: 2011-12-22).
* Datuak: Q2066688
* Multimedia: Pedro Morenés / Q2066688
# Pedro Muguruza

Pedro Muguruza Otaño (Madril, 1893ko martxoaren 25a - Madril, 1952ko otsailaren 3a) jatorri gipuzkoarreko arkitektoa izan zen, batez ere Francoren diktadura hasieran egindako lanengatik ezaguna. Besteak beste, Valle de los Caídos Francoren proiektua aurrera eraman zuen arkitekto gehiagorekin batera.

## Datu biografikoak

Domingo Muguruza Ibarguren ingeniari elgoibartarraren semea, Euskal Herriarekin harreman handia mantendu zuen. Athletic Futbol Klubaren jarraitzaile sutsua, Madrilen arkitektura ikasle zela, Domingo anaiarekin eta beste euskaldunekin batera, Atlético de Madrid taldea sortu zuen eta bost denboraldi eman zituen bertan jokatzen. 1916an bilakatu zen arkitekto.
1931n Muguruzak Antzuolako Etxeandi dorretxeko sarrerako arkua ekarri zuen, haren arbasoekin lotura zuelakoan; Muguruzatarren etxearen sarreran instalatu zuen. 1969an etxea bota zenean, senideek arku hau herriari oparitu zioten eta gordeta egon zen, harik eta 1997an parke batean instalatu zen arte.
Gerra ostean, frankisten aldekoa zenez, hainbat lan eman zizkioten. Espainiako arkitektura-zuzendari orokor izan zen 1939 eta 1946 artean. Gorteetan prokuradorea izan zen. 1946ean Elgoibarko seme kutun izendapena jaso zuen, eta herrian ikastetxe bati eta kale bati bere izena eman zitzaion.

## Lanak

* Francisco Navarro Villosladaren monumentua (1918), Iruñea
* Arrantzaleen etxeak (1939-1946), Hondarribia
* Karlos V.aren eraikuntza (1940-1942), Hondarribia
* Bilboko Jesusen Bihotza (1921-1925), Bilbo
* Donostiako Jesusen Bihotza (1950), Donostia
* Valle de los Caídos (1939-1959), Madrilgo Erkidegoa

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 «PEDRO MUGURUZA OTAÑO» www.cuelgamuros.com (Noiz kontsultatua: 2019-09-26).
* ↑ Pedro Muguruza, Auñamendi entziklopedian.
* 1 2 García Algarra, Javier. (2005). Frentes Avanzados de la Historia. Arquitectura de reconstrucción en Brunete (Madrid). Madril.
* ↑ "Frankismoko arrantzale-fantasia Hondarribian" Hirigintza webgunean
* ↑ Monumento al Sagrado Corazón de Jesús en San Sebastian (Anteproyecto Premiado en concurso). Egilea: Pedro Muguruza Otaño. Revista Nacional de Arquitectura, ISSN 0211-3376, 70-71 zenbakia, 1947, 310. or.
* ↑ "Jesusen Bihotza" San Telmo museoaren webgunean
* Datuak: Q3374095
* Multimedia: Pedro Muguruza / Q3374095
# Pedro Méndez

Pedro Méndez Cuesta (Madril, 1904ko irailaren 27a - ibidem, 1999ko otsailaren 19a) gipuzkoar igerilari olinpikoa izan zen. Madrilen jaioa izan arren, Donostian egin zuen bere kirol ibilbidea.
Parisko Olinpiar Jokoetan 400, 1500 eta 4x200 metroko probetan hartu zuen parte.
Arkitektoa izan zen eta baita Real Madrideko zuzendaria ere.

## Erreferentziak

* ↑ ABC egunkaria: eskela
* ↑ www.sports-reference.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12265690
# Pedro Molina

Pedro Molina (Bartzelona, 1956ko martxoaren 15a) bikoizketa aktore kataluniarra da. Bartzelonako Poble Sec auzoan jaio zen eta 28 urterekin hasi zen ahotsa bikoizten "Voz de España" estudioetan. Bere estreinako lan garrantzitsuena Jeremy Irons bikoiztea izan zen (garai hartan aktore ezezaguna zelarik) "Lidiaren amodioak" telesailean. Bi urteko geldialdi baten ostean, bikoizketara itzuli zen batez ere Bartzelonan lan eginez eta noizean behin Madrilen eta Sevillan.

## Aktoreen ahotsa

Bere ahotsa ohikoa izaten da gazteleraz Denzel Washington, Jeremy Irons, Andy García, Jean-Claude Van Damme, John Turturro eta Gary Oldman bikoiztean, besteak beste.

## Erreferentziak

* ↑ doblajeenandalucia.webnode.es
* Datuak: Q30234290
# Pedro Mourlane Mitxelena

Pedro Mourlane Mitxelena (Irun, 1885eko irailaren 11 – Madril, Espainia, 1955eko azaroaren 25a) gipuzkoar idazle eta kazetaria izan zen.

## Bizitza

Literatura- eta historia-ikasketak egin zituen Valladoliden. Literatura kritika-lanak egin zituen gaztetatik eta 1915ean El discurso de las armas y las letras liburua aurkeztu zuen. 1921ean Bilboko La Semana aldizkariaren zuzendari egin zuten eta 1924an La Noche arratseko egunkari monarkikoaren zuzendaria izan zen. El Liberal egunkariko zuzendaria izan zen 1926-1931 urteetan.
Madrila jo zuen Espainiako errepublika garaian eta talde falangistekin harremanetan jarri zen. 1935ean, Cara al Sol himno falangistaren letra idatzi zuen, beste falangista batzuekin batera. Intelektual frankista handienetakotzat hartua izan da.

## Obra

* Inquietudes (Valladolid, 1906).
* El discurso de las armas y las letras (Bilbo, 1915).
* Los poetas en lengua vasca o la Poesía Vascongada en el siglo XIX (1918)
* Arte de repensar los lugares comunes. Alegre versión del tópico y el contratópico de Prensa (Madril, El Grifón de Plata, 1956).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo loturak

* Etxezarreta, Ramon, Euskal Herriko egunsentizaleak, berria.eus
* Datuak: Q9057581
# Pedro Murua

Pedro Murua Legizamon (Donostia, 1930eko abenduaren 25a - 2019ko azaroaren 3a) gipuzkoar belar hockey jokalari ohia da. Erromako Olinpiar Jokoetan izan zen, non brontzezko domina lortu zuen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) www.coe.es
* Datuak: Q7159813
* ↑ Pedro Murúa's obituary Txantiloi:In lang
# Anpulu (argipena)

Anpulu hitzak adiera zenbait ditu:
* anpulu edo malko handia;
* anpulu edo burbuila.
# Anputazio

Anputazioa edo mozketa gorputz-adar bat edo honen zati bat, gorputzetik banantzea da. Anpulazioen kirurgia konponezina izaten da eta egokitasun zehatz eta ezinbestekoetan bakarrik burutu behar da. Kirurgiaz egiten denean, gaixotasun baten hedapena kontrolatzeko egiten da gehienetan. Kasu batzuetan, horrelako arazoetarako kirurgia prebentibo gisa egiten da. Herrialde batzuetan, eskuak edo oinak moztea zigor gisa erabiltzen da kriminalentzat. Kultura edo erlijio batzuetan, anputazio txikiak edo mutilazioak egiten dira erritualetan. Gaur egun, bizitza arriskuan dagoenean bakarrik egiten da, bai eta gerra batean egindako zauriak ere, askotan anputazioa edo errepide-istripuak behar dituztenak. Maiz, gaigabezia eragiten du.

## Motak

Anputazio mota hauek ezagutzen dira:
* Hanka
** Hatzak moztea
** Oineko anputazio partziala (Chopart, Lisfranc)
** Orkatila desartikulatzea (Syme, Pyrogoff)
** Belaun azpiko anputazioa (transtibiala)
** Belauna moztea (belaunaren desartikulazioa)
** Belauna moztea (transfemorala)
** Van-ness biraketa (oinaren errotazioa eta berrezarpena, orkatilaren artikulazioa belaun gisa erabiliz)
** Aldakaren desartikulazioa
** Anputazioa pelbisean
* Besoa
** Hatzak moztea
** Metakarpiar anputazioa
** Eskumuturra desartikulatzea
** Besaurrearen anputazioa (transerradiala)
** Ukondoa desartikulatzea
** Ukondoaren gainean anputazioa (humero-aldaketa)
** Sorbaldaren desartikulazioa eta, ondoren, anputazioa
* Hortzak
** Hortzen abultsioa, dela prozesu patologiko baten bidez, dela helburu ortodontikoarekin.
* Hemikorporektomia, edo gerriko anputazioa, anputazio mota erradikalena da.
* Genitalen aldaketak eta mutilazioak ehuna moztea barne har dezake (adibidez, zirkunzisioan), baina ez zauri edo gaixotasun baten ondorioz.
Oro har, nahiago da artikulazioaren funtzioari eustea ahalbidetzen duten anputazio partzialak egitea, nahiz eta kirurgia onkologikoan nahiago den desartikulazioa.

## Kausak

* Tumore kantzerigenoak hezurretan (adibidez: osteosarkoma, osteokondroma)
* Zauri larriak gorputz-adarretan, gorputz-adarra salbatu ezin denean, edo gorputz-adarra salbatzeko saiakerek huts egin dutenean.
* Odol-zirkulazioko arazoak
* Hatzen edo gorputz-adarren deformazioak
* Minbizi aurreratua
* Gangrena
* Infekzioa hezurretan (osteomielitisa)
* Anputazio traumatikoa (Anputazioa istripuaren tokian gertatzen da, gorputz-adarra zati batean edo erabat ebakia izan zitekeen)
* Anputazioa umetokian
* Mastektomia (bularreko anputazioa) bularreko minbiziaren ondorioz

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2009]
* ↑ (Ingelesez) «Amputation Rehabilitation» Brooks Rehabilitation.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q477415
* Multimedia: Amputations / Q477415