OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Rigako baltsamo beltz

Rigako baltsamo beltza (letonieraz: Rīgas Melnais balzams) Letonian ekoizten den belar likore tradizionala da. Vodkatan belar ugari nahasten dira eta %45-eko alkohol bolumena izaten du.
Edariak kolore beltza du eta mingotsa bada ere gozotasun bitxi bat du. Bera soilik edan daiteke edo kafe, te edo txokolatetan nahastuta. Koktelak ere egiten dira baltsamoarekin eta batzuetan izozkien gainean isurtzen da.

## Historia

Abraham Kunze botikariak sortu zuen baltsamo beltzaren errezeta 1752an. Hotzeriaren aurka eta digestio arazoak tratatzeko erabili izan da Rigan XVIII. mendetik aurrera. Kondairak dioenez Katalina II.a Errusiakoa Letonian zela gaixotu egin zen eta baltsamo beltza edan ondoren sendatu egin zen.
XIX. mendean Letoniako edari nazionala bihurtu zen eta Rigan ekoizteaz gain Letoiako beste hiri batzuetan ere egiten zen. 1939an jatorrizko errezeta galdu egin zen baina 1950an berresuratzea lortu zuen Maiga Podračniece teknologoak, eta Lanaren Bandera Gorriaren Ordenaren saria jaso zuen.
Gaur egun JSC Latvijas Balzams konpainiak ekoizten du. 24 osagai nahasten dira, loreak, kimuak, zukuak, sustraiak, olioak, baiak... eta haritz egurrezko upeletan ontzen da. Tradizionalki eskuz egindako keramikazko flaskoetan komertzializatzen da.
Nazioarte mailan 30 lehiaketatik gora irabazi ditu.

## Iruditegia

* Rigako baltsamo beltzaren botila.
* Rigako baltsamo betzez beteriko edalontzia.
* Rigako Black Magic Bar taberna.
* Izozkia baltsamo beltzarekin.

## Erreferentziak

* ↑ (Arabieraz) Bitterman, Mark. (2015-10-27). Bitterman's Field Guide to Bitters & Amari: 500 Bitters; 50 Amari; 123 Recipes for Cocktails, Food & Homemade Bitters. Andrews McMeel Publishing ISBN 978-1-4494-7460-7. (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).
* ↑ (Ingelesez) McLagan, Jennifer. (2014-09-16). Bitter: A Taste of the World's Most Dangerous Flavor, with Recipes [A Cookbook. ] Clarkson Potter/Ten Speed ISBN 978-1-60774-517-4. (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).
* ↑ (Ingelesez) Golikova, Tetiana; Bogueva, Diana; Shamtsyan, Mark; Jakobsone, Ida; Jakobsons, Maris. (2021-09-19). Nutritional and Health Aspects of Food in Eastern Europe. Academic Press ISBN 978-0-12-811735-4. (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).
* 1 2 Txantiloi:En-NZ «Travel: Eternal life for Empress' elixir» NZ Herald 2024-03-27 (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).
* ↑ (Ingelesez) Joyce, Katy Spratte. (2020-05-13). «The Global Sip: Riga Black Balsam: Latvia's Funky, Herby Liqueur» Chilled Magazine (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1539410
* Multimedia: Rīgas Melnais balzams / Q1539410
# Rigada

Rigada Muskizko auzoa da. Baserri-auzo hau herriko mendebaldean dago, El Hayatik gertu.
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 337 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Rigadako biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 52 | 60 | 61 | 215 | 126 | 216 | 219 | 337 |

## Jaiak eta ospakizunak

Auzoko jaiak Ama Birjina eta San Rokekoak dira, abuztuaren 15 eta 17 artean ospatuak.

## Erreferentziak

* ↑ Carlos Glariaren ikerketa
* ↑ Euskaltzaindiaren onomastika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12266588
# Rigako gaztelua

Rigako gaztelua, letonieraz Rīgas pils, Letoniako Riga hiriburuan dagoen gaztelu bat da.
1330an eraiki zen eta 1497-1515 artean gotorleku gisa berraikia. 1930eko hamarkadan Eižens Laube arkitektoak zaharberrizte lanak egin zizkion eta 1938an Letoniako Gobernuaren egoitza bilakatu zen. Gaur egun Letoniako presidentearen bizileku ofiziala da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q322183
* Multimedia: Riga Castle / Q322183
# Rigako golkoa

Rigako golkoa (letonieraz: Rīgas jūras līcis, estonieraz: Liivi laht, errusieraz: Рижский залив) Itsaso Baltikoaren ekialdeko badia da, Letoniako iparraldeko kostaldearen eta Estoniako mendebaldeko itsasertzaren artean dagoena. 18.000 kilometro koadroko eremua hartzen du. Estoniako Muhu, Saaremaa eta Hiiumaa uharteak daude golkoaren sarreran, Itsaso Baltikoaren eta Rigako golkoaren artean. Uraren gehieneko sakontasuna 54 metrokoa da, eta abendutik apirilera izotza da nagusi. Itsasertza laua eta hondartsua da; Daugava, Lielupe eta Gauja dira ibai nagusiak. Portu garrantzitsuenak Riga eta Pärnu dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2017/9/6 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q174731
* Multimedia: Gulf of Riga / Q174731
# Sabine Busch

Sabine Busch (Erfurt, Ekialdeko Alemania, 1962ko azaroaren 21a) alemaniar atleta da, 4x400 metroko errelebo-proban espezializatua, eta 1983an munduko txapelduna izan zen.

## Kirol ibilbidea

1983ko Helsinkiko (Finlandia) Munduko Txapelketan, urrezko domina irabazi zuen 4x400 metroko erreleboetan, 3:19,73 segundoz, Txekoslovakiaren (zilarra) eta Sobietar Batasunaren (brontzea) aurretik, eta taldekideak Gesine Walther, Marita Koch eta Dagmar Rübsam izan ziren.

## Palmaresa
### Olinpiar Jokoak

* 1988ko Olinpiar Jokoak, Seul:
** Brontzezko domina 4X400 metro erreleboetan
** 4.a 400 metroan

### Munduko Txapelketa

* 1983ko Munduko Atletismo Txapelketa, Helsinki:
** Urrezko domina 4X400 metro erreleboetan
* 1987ko Munduko Atletismo Txapelketa, Erroma:
** Urrezko domina 400 metro
** Urrezko domina 4X400 metro erreleboetan

### Munduko Txapelketa, Salle

* 1987ko Munduko Txapelketa, Salle:
** Urrezko domina 400 metro

### Europako Txapelketa

* 1982ko Europako Atletismo Txapelketa, Atenas:
** Urrezko domina 4X400 metro erreleboetan
* Championnats d'Europe d'athlétisme 1986 à Stuttgart :
** Urrezko domina 400 metro
** Urrezko domina 4X400 metro erreleboetan

### Championnats d'Europe en salle[modifier | modifier le code]

* 1985eko Europako Txapelketa, Salle:
** Urrezko domina 400 metro
* 1986ko Europako Txapelketa, Salle:
** Urrezko domina 400 metro

## Erreferentziak

* ↑ Sabine Busch. .
* ↑ (Gaztelaniaz) «Atletismo en Alemania» deutschland.de 2013-04-23 (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).
* ↑ «Sabine BUSCH | Profile | World Athletics» worldathletics.org (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61916
* Multimedia: Sabine Busch / Q61916
# Sabine Bischoff

Sabine Bischoff (Koblentza, Baden-Württemberg, 1958ko maiatzaren 21a - Weikersheim, Baden-Württemberg, 2013ko martxoaren 6a) florete modalitateko alemaniar eskrimalaria izan zen.

## Kirol karrera

Sabine Bischoffek Los Angelesko 1984ko Udako Olinpiar Jokoetako banakako eta taldekako florete probetan parte hartu zuen. Olinpiar txapeldun bihurtu zen taldekako proban bere taldekide izan ziren Zita Funkenhauser, Christiane Weber, Cornelia Hanisch eta Ute Kircheis-Wesselekin, eta zazpigarren sailkatu zen banakako proban. 1985eko Munduko Eskrima Txapelketan zilarra lortu zuen banakako florete proban.
* Datuak: Q77719
# Sabine Lisicki

Sabine Katharina Lisicki (Troisdolf, Alemania, 1989ko irailaren 22a) Alemaniako tenis jokalari profesionala da. Bere ibilibide profesionalean WTA-ko bakarkako lau titulu eta binakako beste lau eskuratu dituena.

## Ibilbide Profesionala

Bere aitak sartu zuen tenis munduan zazpi urte zituela eta bere entrenatzailea izan da ordutik.
2006an egin zuen debuta profesionaletan. 2009an Wimbledonen final laurdenetara sailkatzeaz gain Charlestonen lortu zuen WTA-ko bere lehen titulua. 2011an bere bigarren titulua irabazi zuen Birminghamen eta final erdietara sailkatu zen Wimbledoneko grand slamean. 2013an Wimbledoneko finalera sailkatu zen, Agnieszka Radwańskari irabaziz eta finala, Marion Bartoliren aurka galdu zuen. Urte berean ace gehien erdietsi zituen bigarren jokalaria izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Wayback Machine» web.archive.org 2013-09-08 (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76338
* Multimedia: Sabine Lisicki / Q76338
# Sabine konderria (Texas)

Sabine konderria (ingelesez: Sabine County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hemphill da. 2010eko zentsuaren arabera 10.834 biztanle zituen, Sabine kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Sabine konderriak 1.493,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 220,82 ura dira. Beste 1.272,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,25 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 10.834 pertsonetatik 9.828 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 344 dira. 778 beltzak edo afroamerikarrak. 54 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 135 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q26889
* Multimedia: Sabine County, Texas / Q26889
# Sabine Monauni

Sabine Monauni (Feldkirch, 1974ko apirilaren 10a) liechtensteindar politikari eta diplomazialaria da, Herritar Progresiboen Alderdiko kidea. Liechtensteineko lehen ministroordea da 2021az geroztik.

## Ikasketak

* 1986-1994: batxilergoa (Vaduz, Liechtenstein)
* 1994-1999: zuzenbide ikasketak San Gallen Unibertsitatean (Suitza)
* 2000-2001: Europako Zuzenbideko Graduondoko ikasketak, Europako Unibertsitatea (Brujas, Belgika)

## Ibilbidea

2016ko uztailetik 2021era arte Liechtensteingo enbaxadorea izan zen Belgikan eta Europar Batasunean.
2020ko abuztuan Herritar Progresiboen Alderdiko buru izendatu zuten. Alderdi honek hamar eserleku lortu zituen 2021eko hauteskunde orokorretan. 2021eko martxoaren 25etik aurrera, Monauni Liechtensteingo lehen ministroordea da. Politikaria izateaz gain, klima-ekintzailea da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Alemanez) «CV» Diplomatic mission in Brussels (Noiz kontsultatua: 2020-11-04).
* ↑ (Ingelesez) «New Ambassadors to the Benelux countries» Diplomat Magazine 2016-09-21 (Noiz kontsultatua: 2024-04-10).
* ↑ (Alemanez) «Sabine Monauni als FBP-Spitzenkandidatin nominiert» Volksblatt 2020-08-18 (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).
* ↑ (Ingelesez) Daragahi, Borzou. «Liechtenstein’s women only got the vote in 1984. Now the country could get its first female prime minister» Independent 2021-02-09 (Noiz kontsultatua: 2024-04-10).
* ↑ (Ingelesez) «New Government Sworn In» Embassy of the Principality of Liechtenstein in Washington, D.C. 2021-03-26 (Noiz kontsultatua: 2024-04-10).
* ↑ (Ingelesez) «„All of Liechtenstein's government action is geared toward sustainability“» Liechtenstein Business 2022-01-13 (Noiz kontsultatua: 2024-04-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65934265
* Multimedia: Sabine Monauni / Q65934265
# Sabine Schut-Kery

Sabine Schut-Kery (Krefeld (Alemania), 1968eko irailaren 10a) hipikan aritzen den Alemania jaiotako kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Zaldi-heziera taldeka proban, AEBko taldea osatzen zuten Adrienne Lyle (Salvinoren gainean), Steffen Peters (Suppenkasperren gainean) eta Sabine Schut-Kery-k (Sanceoren gainean) zilarrezko domina lortu zuten Alemaniako taldearen atzetik eta Erresuma Batukoaren aurretik.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Zaldi-heziera taldeka. Sanceoren gainean. |

## Erreferentziak

* ↑ «Sabine Schut-Kery» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Sabine Schut-Kery» olympics.com (Gaztelaniaz)
* ↑ Zaldi-heziera taldeka. Emaitzak 2020 olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107278143
# Sabine parrokia (Louisiana)

Sabine parrokia (ingelesez: Sabine Parish) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Many da. 2010eko zentsuaren arabera 24.233 biztanle zituen, Sabine Parish kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Sabine parrokiak 2.620,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 375,45 ura dira. Beste 2.244,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,25 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 24.233 pertsonetatik 17.596 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 820 dira. 4.009 beltzak edo afroamerikarrak. 1.877 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 53 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 698 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q507000
* Multimedia: Sabine Parish, Louisiana / Q507000
# Saint-Guen

Saint-Guen (bretainieraz Sant-Wenn) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1013973
* Multimedia: Saint-Guen / Q1013973
# Saint-Guillaume (Quebec)

Saint-Guillaume Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Centre-du-Québec eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Drummond konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 1,547 biztanle zituen 87.96 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3462360
* Multimedia: Saint-Guillaume, Quebec / Q3462360
# Saarijärvi aintzira (argipena)

Kemijärvi hauetako bat izan daiteke:
* Saarijärvi aintzira, Finlandiako Kemijärvi udalerri ekialdean dagoen aintzira.
* Saarijärvi aintzira, Finlandiako Kemijärvi udalerri mendebaldean dagoen aintzira, Päiväjoki ibaiaren ondoan.
# Saarwellingen

Saarwellingen Alemaniako udalerria da. Sarre estatuan kokatuta dago, [[Saarlouis (barrutia)|Saarlouis]] barrutian. 2014an 13.256 biztanle zituen 41,65 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q555648
* Multimedia: Saarwellingen / Q555648
# Saas-Fee

Saas-Fee Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, Visp Barrutia barrutian. 2014an 1,563 biztanle zituen 40,6 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q69693
* Multimedia: Saas-Fee / Q69693
# Saarlouis

Saarlouis Alemaniako udalerria da. Sarre estatuan kokatuta dago, [[Saarlouis (barrutia)|Saarlouis]] barrutian. 2014an 34.354 biztanle zituen 43,27 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q14912
* Multimedia: Saarlouis / Q14912
# Saas-Almagell

Saas-Almagell Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, Visp Barrutia barrutian. 2014an 370 biztanle zituen 110,28 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68037
* Multimedia: Saas-Almagell / Q68037
Antrona Schieranco Ceppo Morelli Macugnaga
# Saas-Grund

Saas-Grund Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, Visp Barrutia barrutian. 2014an 1,000 biztanle zituen 40,57 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q70032
* Multimedia: Saas-Grund / Q70032
# Saats Karasatorre

Saats Karasatorre Martínez (Etxarri Aranatz, Nafarroa Garaia, 1992) bertsolaria da.

## Bizitza

Joxema Leitzaren eskutik hasi zen bertsogitzan, Etxarriko ikastolan.
Haur Hezkuntzako Gradua ikasi zuen EHUren Gasteizko campusean. Gradu amaierako lanean, bertsoak ahozkotasuna lantzeko baliabidetzat izan ditzakeen aukerei buruz jardun zuen.
Altsasuko bertso-eskolan irakasle lanetan dihardu.

## Txapelketak

* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Finalista (1): 2023
** Finalaurrekoak (1): 2019
** Final-laurdenak (1): 2017

## Sariak

* Mariano Izeta sariketa: 2018

## Erreferentziak

* ↑ Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Saats Karasatore - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» bdb.bertsozale.eus.
* ↑ «Saats Karasatorre Izeta Sariketaren txapelduna» guaixe.eus (Noiz kontsultatua: 2018-11-26).

## Kanpo estekak

* Saats Karasatorre: "Zentzu bat ikusten diot proiektuari berari eta horrek motibatzen nau"
* Datuak: Q123563136
# Saariselkä

Saariselkä (iparraldeko samieraz Suoločielgi) Finlandiako herrixka eta mendi bat dira, Inari udalerrian kokatua, Laponia finlandiarrean. Turismoagatik da ezaguna, hala nola spa eta eskiatzeko Finlandiako azpiegitura onenak eta garrantzitsuenak aurkitzen direlako. Sápmiko inguru turistiko garrantzitsuena da eta nahiz eta 300 bat biztanle dauzkan, urte osoan zehar, eta batez ere neguan, bertakoen kopurua irrigarri gelditzen da turisten kopuruarekin alderatua. Ivalo herrixka nagusitik 30 km-tara dago eta Urho Kekkonen Parke Nazionalaren barnean dago, Errusiar mugatik gertu. Beraz, udan ere ez da herrixka husten parke nazionalean ibilaldiak antolatzen baitira kanpotarrentzat.
Antzinean, Saariselkä, Sápmiko samitar-herrixka arrunta baino ez zen, Petsamo-Rovaniemi ibilbidea ireki zenean hazten hasi zena. Alabaina, bere egoera bereziagatik eta gaur egun eski-pistak aurkitzen diren mendixka esanguratsuaren ondorioz, laster bihurtu zen ezaguna nazioartean; batez ere Laponiako Gerra amaitu eta azpiegiturak egin ostean.
Izan ere, ibilaldiaren erdian zegoenez, Inariko turismoaren erdigune bilakatu zen.

## Ikus, gainera

* Inari
* Urho Kekkonen PN

## Kanpo estekak

* Saariselkäko webgunea (Alemanez) (Ingelesez) (Frantsesez)
* Saariselka.com
* Datuak: Q1815690
* Multimedia: Saariselkä / Q1815690
# Saas-Balen

Saas-Balen Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, Visp Barrutia barrutian. 2014an 347 biztanle zituen 30,22 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q70304
* Multimedia: Saas-Balen / Q70304
# Saian

Saian (errusieraz: Саяны) Siberiako hegoaldean dagoen mendikatea da, Errusian.
Mendiek bitan zatituta daude:
* Ekialdeko Saian mendiek 1000 km luzera dute Jenisei ibaitik hego mendebaldeko Baikal lakura, eta
* Mendebaldeko Saian mendiek Altai mendien jarraipena ekialderantz sortzen dute, 500 km ibilbidean Ekialdeko Saian mendien erdiko aldera arte.
Batez besteko altuera 2.000 metrotik 2.700 metrora doa, baina badaude mendi batzuk 3.000 metrotara ere iristen direnak, altuena 3492 metroko Munku-Sardik izanik.

## Ikus, gainera

* Asiako geografia

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q203239
* Multimedia: Sayan Mountains / Q203239
# Saiar (Caldas de Reis)

Santo Estevo de Saiar, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Caldas de Reis udalerrian dagoen parrokia bat da, Pontevedrako probintzian. 2013an 872 biztanle zituen.
* Datuak: Q12955192
* Multimedia: Saiar, Caldas de Reis / Q12955192
# Saiakuntza nuklear

Saiakuntza nuklearra arma nuklear baten detonazioa da. Hori helburu esperimentalekin egiten da, hala nola arma baten errendimendua neurtzeko, haren efektu suntsitzaileak aztertzeko eta abar; halaber, etorkizunean arma nuklearren garapena definitzea bilatzen du. Dena dela, beste helburuekin detonatu egin omen dira baita ere: propaganda egiteko, helburu zibilekin, esaterako kanal bat irekitzeko, eta abar.

## Saiakuntza motak

Saiakuntza nuklearrak honela sailkatzen dira:
* atmosferikoak (leherketa atmosferan gertatzen denean),
* estratosferikoak (arma nuklearra kohete batean atmosferatik kanpo garraiatzen denean),
* lurpekoak eta
* urpekoak.
Atmosferikoek kutsadura handiagoa sortzen dute, eta beste mota batzuetan euri erradiaktiboa mugatuagoa da. Saiakuntza nuklear exoatmosferikoek pultsu elektromagnetiko bat sor dezakete. Halaber, saiakuntza nuklearrak aireontzietatik (airdrop) jaurtita egin daitezke, edo bestela, arma nuklearra dorre baten tontorrean, ur azpiko edukiontzi iragazgaitz batean, ontzi baten gainean, lurpean, edo kanpoko espazioan kokatuz, kohete bat erabiliz (altitude handiko saiakuntza nuklearra).

## Historia

Lehen bonba atomikoa 1945eko uztailaren 16an leherrarazi zuten Estatu Batuek, 20 kilotoiko errendimenduarekin. Manhattan proiektuaren pean egindako saiakuntza haren helburua geroago Japoniaren aurka erabilitako fisio-bonba nuklearraren bideragarritasuna frogatzea zen. Lehenengo hidrogeno-bonba, Mike kodea, Marshall Uharteetako Enewetak atoloian probatu zuten, 1952ko azaroaren 1ean, baita Estatu Batuek ere. Historiako detonazio nuklearrik indartsuena Sobietar Batasunak egin zuen: "Tsarraren bonba" edo "Tsar bonba", 50 Mt inguruko errendimenduarekin.

## Ikus, gainera

* Energia nuklear
* Arma nuklear
* Saiakuntza Nuklearrak Partzialki Debekatzeko Ituna

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210112
* Multimedia: Nuclear weapon tests / Q210112
# Saiarri

Saiarri, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Organbide lepotik hego-ekialderantz luzatzen den bizkar luze belartsua da Saiarri. GR 11ko markek gidaturik, mendizale gehienek behetik igaroko dute gorabeherarik gabeko muino hau, Mendizar edo Errozate bidean. Merezi du ordea bidetik apur bat saihestea eta gailur xume honetara igotzea, bertatik gozatuko dugun ikusmira ederragatik.

## Kanpo estekak

Saiarri, http://www.euskal-herria.org/.
# Saiakuntza ez-suntsitzaile

Saiakuntza ez-suntsitzaileak zientzian eta industrian erabiltzen diren saiakuntza teknika multzo bat da; teknika hauen bidez material, pieza edo sistema baten egoera aztertu eta ebaluatu daiteke kalterik eragin gabe, hau da, aztertu nahi den materialaren ezaugarri kimiko, fisiko, mekaniko eta dimentsionalak aldatu gabe. Saiakuntza ez-suntsitzaile metodo erabilienak ultrasoinuak, partikula magnetikoak, likido sarkorrak, erradiazioak (elektromagnetikoa nahiz partikula azpiatomikoak) eta inspekzio bisuala dira. Saiakuntza ez-suntsitzaileak oso erabiliak dira ingeniaritza mekanikoan (batez ere autogintza industrian eta industria aeronautikoan), ingeniaritza elektrikoan, eraikuntzan, herri-lan ingeniaritzan, ingeniaritza nuklearrean, industria petrokimikoan, medikuntzan eta artelanen kontserbazio eta zaharberritzean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q626700
* Multimedia: Nondestructive testing / Q626700
# Saianogorsk

Saianogorsk (errusieraz: Саяного́рск; khakaseraz: Саяногорск) Errusiako hego-erdialdean dagoen Khakasiako hiria da. Saian mendien ipar-mendebaldeko isurialdean dago, Jenisei ibaiaren ezkerreko ertzean, Abakan hiritik 97 km hegoaldera. 2010ean 49.887 biztanle zituen.
Hirian garrantzi handiko bi aluminio-galdategi daude. Behar duten argindarra, Jeniseiren ura erabiltzen duen Saiano-Xuxenskaia zentral hidroelektrikoak ekoizten du. 2009an Errusiako handiena den indarretxe honek oso istripu larria izan zuen: 2. turbina lehertu zen. Turbina aretoa eta makina aretoa urez bete ziren, turbina aretoko sabaia behera etorri zen eta, ondorioz, 75 pertsona hil ziren.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 4 600 | 13 700 | 21 880 | 50 188 | 50 255 | 49 887 |

## Erreferentziak

* ↑ Саяногорск Mojgorod.ru
* ↑ «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru
* ↑ Sayano-Shushenskaya Hydroelectric Power Station Accident Engineeringfailures.org

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193580
* Multimedia: Sayanogorsk / Q193580
# Saiberri

Saiberri, Lapurdin topa dezakegun mendia da.
Ibanteli-Labeaga eta Arxuria mendi ospetsuen artean, mugako lerroari jarraiki, mendikate interesgarri bat zabaltzen da.
Soka honetako gainak ez dira oso nabarmenak, baina inguru ezin ederrago batean egonik, txango atsegin baterako aukera emanen digute, gainez gain ibiliz eta ikuspegi zabalez gozatuz. Bereziki aipatzekoak dira Arxuria eta Larrun mendien profilak eta Lapurdiko kostaldearen ikuspegia. Hurbil izanen ditugu Sarako harpeak, Etxalarko usategi sona handikoak eta hainbat monumentu megalitiko.
Idoieta, Lakain, Nabarlatsa, Eguzkieta eta Saiberri dira, hurrenez hurren, Lizarietako lepotik abiatuta bidean aurkituko ditugun gainak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Saiberri (Mendikat)

## Kanpo estekak

* Saiberri, http://www.euskal-herria.org/.
# Rheden

Rheden (entzun) Herbehereetako Gelderland probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 43.718 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Gelderland

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q843899
* Multimedia: Rheden, Netherlands / Q843899