OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Irazki

    Artikulu hau ehungintzari buruzkoa da; iragazki kontzeptua gaitzat duena beste hau da: «Iragazki (argipena)»
Ehundegietan irazkia elkarren paralelo ezartzen diren harien multzoa da, haien artetik bilbea igaroaraziz ehuna egiteko.
Ehunetan, luzetarako harien multzoari esaten zaio irazki.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q738822
# Irañetako haritzak

Irañetako haritzak Nafarroa Garaiko Sakanako eskualdean Irañeta herrian dagoen zuhaitz-multzoa da. Oro har, tamaina oneko bost haritz ale dira, enborraren perimetro izugarriak eta garaiera nabarmenak dituztenak. Zuhaitz multzoa Monumentu Natural izendatu zuten 2009an, batez ere ale luzeen eta neurri nabarmenekoak direlako.

## Erreferentziak

* ↑ Haritz Monumentalak Sl-NA 136 – Sakana. (Noiz kontsultatua: 2021-03-05).

## Kanpo estekak

* Haritzak ikusteko mapa eta argazkiak.
* Datuak: Q121134748
# Irazabal

    Artikulu hau Muxikako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Irazabal (argipena)».
Irazabal (Euskaltzaindiak araututako forma) edo Izebale (forma ofiziala, eta bertako ahoskera nagusia) Muxikako auzo bat da, Muxikako hiru herriek 1966an bat egin aurretik Ibarruriko parte zena. Izebal, Izabale eta Egizabal formak ere jasoak daude Muxikako toponimoen mapa eta kale izendegian.
Auzoko baserrien artean, Eguskitze/Eguzkitza, Pozuandi, Ligorreta/Legorreta, Etxezarra/Irazabalbekoa, Etxebarri...

## Erreferentziak

* ↑ «Muxika - Bilaketa - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).
* ↑ «Muxikako Udala - Auzoak» Muxikako Udala 2009-01-06 (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).
* 1 2 Eusko Jaurlaritza, Geoeuskadi. (2016-10). MUXIKAko toponimoen mapa eta kale izendegia. GeoEuskadi / Muxikako udala / Eusko Jaurlaritza / Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48751019
# Huje

Huje Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan dago, [[Steinburg (barrutia)|Steinburg]] barrutian. 2014an 274 biztanle zituen 5,54 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q556238
* Multimedia: Huje / Q556238
# Hulan Barrutia

Hulan Barrutia (txinera sinplifikatuz: 呼兰区; pinyineraz: Hūlán Qū), Harbin osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 620.000 biztanle bizi ziren 2.185,9 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera

* Harbinen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Hulan barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q1027409
* Multimedia: Hulan District, Harbin / Q1027409
# Huizingita-(Al)

Huizingita-(Al)]] =

## Ezaugarriak

Huizingita-(Al) elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {[(NH4)9(SO4)2][(Al,Fe^{3+})3(OH)2(H2O)4(SO4)6]}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Huizingite-(Al): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Hulagu

Hulagu (c. 1217 – 1265eko otsailaren 8a), Hulagu Khan izenaz ere ezaguna, agintari mongola izan zen, Hego-mendebaldeko Asiaren parte handi bat konkistatu zuena. Haren armadak Bagdad eta Damasko suntsitu zituen, botere islamikoaren gune handienak. Hori dela eta, Kairoko mamelukoak mundu islamikoko eragin handieneko dinastia bihurtu ziren. Hulagu, Genghis Khanen biloba eta Kublai Khanen anaia, Persiako Ilkhanerriko lehen khan izan zen.
Dokuz Khatun izan zuen emazte eta, gutxienez, hiru seme-alaba izan zituzten. Ama eta emaztea kristauak zituen, antza denez, eta Hulagu bera, azken urteetan, budismora hurbildu zen, emaztearen nahiaren kontra.

## Bagdadeko gudua

Kalifak Hulaguk eskatutako tropak ez zizkiola bidali aitzakiatzat hartuta, hiriari eraso zion. 1257an joan zen bere armadarekin Bagdadera. Hiria errenditu zedin eskatu zuen, baina kalifak uko egin zion horri, eta mongolei adierazi zien Allahren haserreari aurre egin beharko ziotela erasotzen bazuten. Orduan, Hulaguk hiria setiatu zuen, eta 1258ko otsailean amore eman zuen; astebete iraun zuen triskantza eragin zuen. Islamaren historian gertaera suntsitzaileenetakoa dela kontsideratzen da.

## Heriotza

Hulagu 1265ean hil zen, eta Shahi uhartean, Urmia aintziran, hobiratu zuten. Abaqa Khan semea izan zen haren ondorengoa.

## Familia

Zuhaitz genealogikoa :
Yoshmut
Jumghur
Georgios Bahadur
Oljath
Genghis Khan
Arghun
Tolui
Börte
Gaykhatu
Hulagu Khan
Abaqa Khan
Jakha Gambhu
Sorghaghtani Beki
Toghanchuq Khatun
Tekuder
El Qutlugh Khatun
Möngke Temür
Theodora Palaiologina Arachantloun
Bulgan Aga
Malika Khatun
Jamai Khatun
Qonqurtai :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2016-09-30). (PDF) 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak. Iruñea, 16 or..

## Kanpo loturak

* Bagdadeko Guduari buruzko artikulu luzea ingelesez, Ian Frazier-ek The New Yorker aldizkarirako idatzia, eta 2005eko apirilaren 25ean argitaratua
* Datuak: Q177320
* Multimedia: Hulagu Khan / Q177320
# Huizúcar

Huizúcar El Salvadorko La Libertad departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 14465 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística y Censos. (2007). (pdf) VI Censo de Población y V de Vivienda 2007. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q591757
* Multimedia: Huizúcar / Q591757
# Hukou ur-jauzia

Hukuo ur-jauzia (txinera tradizionalez: 壶口瀑布; txinera sinplifikatuz: 壶口瀑布; pinyineraz: Hǔ Kǒu Pù Bù), Txinako Herri Errepublikako Shanxi eta Shaanxi probintzien artean dagoen ur-jauzia da.
Ibai Horiko ur-jauzirik handiena da.

## Ezaugarriak

Ur-jauzia naturlaki sortzen da, Ibai Horiaren urek Jinxiako urekin bat egitean. Ur-jauziaren tamaina aldatu egiten da urtaroaren arabera, eta normalean 30 metroko zabalera dauka. Eurien urtaroan zabalera 50 metrokoa ere izan daiteke.

## Ikus, gainera

* Txinako geografia

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Ur-jauziari buruzko informazioa Txinako gobernuaren webgunean.
* Datuak: Q602973
* Multimedia: Hukou Waterfalls / Q602973
# Hulbert (Oklahoma)

Hulbert Oklahomako herri bat da. Cherokee konderrian kokatua dago. 2010ean 590 biztanle zituen, 2,69 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Cherokee konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2550334
* Multimedia: Hulbert, Oklahoma / Q2550334
# Saskibaloiaren Ospearen Gelaren kideak

Naismithen Oroimenezko Saskibaloiaren Ospearen Gela (Naismith Memorial Basketball Hall of Fame ingeleraz), Masachusets estatuko Springfielden kokatua dagoenak, saskibaloilari trebeak, entrenatzailerik, epailerik onenak eta saskibaloiari babesa eman diotenak omentzen ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q954604
* Multimedia: Naismith Memorial Basketball Hall of Fame inductees / Q954604
# Sasoiz

Sasoiz Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Lezaman sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 230 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %16,06.

## Ikus, gainera

* Espainiako Alderdien Legea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12267114
# Sasoi fisiko

    «Fitness» orriak hona dakar. animalia batek ondorengo bideragarriak uzteko duen gaitasunari buruzko artikulua hau da: «eraginkortasun biologiko»
Sasoi fisikoa, forma fisikoa edo fitnessa pertsona edo animalia batek ariketa fisiko bat egiteko eta horren ondorioak jasateko duen ahalmen fisiko eta psikikoarekin lotura duen osasun-egoera da. Forma fisiko ona, oro har, elikadura egokiaren, ariketa fisiko jarrai baina moderatuaren eta errekuperazio fisikorako atseden egokiaren ondorioz lortzen da. Maiz, fitness esaten zaio sasoi onean jartzeko edo mantentzeko ariketa egiteari ere. Zentzu horretan, gimnastikaren oso antzeko esanahia du.
Industria-iraultzaren aurretik, "sasoi fisikoa" eguneroko jarduerak nekerik gabe egiteko gaitasun gisa definitzen zen. Hala ere, automatizazioarekin eta bizi-estiloaren aldaketekin, gaur egun uste da forma fisikoa dela lanean eta aisialdiko jardueretan modu eraginkor funtzionatzeko, egoera osasungarrian egoteko, gaixotasun hipozinetikoei aurre egiteko eta larrialdi-egoerei aurre egiteko gaitasunaren neurria.
Autore desberdinen arabera sailkapen desberdinak dauden arren, forma fisikoa hainbat osagairen artean bana daiteke (gaitasun fisikoak eta gaitasun motorrak ere esaten zaie, nahiz eta bi termino horiek hainbat elementuri egiten dieten erreferentzia), hala nola malgutasuna, mugikortasun artikularra, erresistentzia kardiobaskularra, indar muskularra, erresistentzia muskularra, gorputzaren osaera, liraintasuna, oreka, koordinazio muskularra eta abiadura.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Tremblay, Mark Stephen; Colley, Rachel Christine; Saunders, Travis John; Healy, Genevieve Nissa; Owen, Neville. (2010-12). «Physiological and health implications of a sedentary lifestyle» Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism 35 (6): 725–740. doi:10.1139/H10-079. ISSN 1715-5312. (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).
* ↑ de Groot, Gudrun Cathrine Lindgren; Fagerström, Lisbeth. (2011-06-01). «Older adults' motivating factors and barriers to exercise to prevent falls» Scandinavian Journal of Occupational Therapy 18 (2): 153–160. doi:10.3109/11038128.2010.487113. ISSN 1103-8128. PMID 20545467. (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).
* ↑ Abizena, R. «Physical activity and health of youth» www.semanticscholar.org (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).
* ↑ «The President's Council on Physical Fitness and Sports - Publications» web.archive.org 2012-07-12 (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).

## Ikus, gainera

* Cooper testa

## Kanpo estekak

* Lan ongizatearen webgunea.
* Jon Irazustaren "Ariketa fisikoak osasunean dituen onurak" artikulua.
# Sassano

Sassano Italiako udalerri bat da. Salernoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. 4.643 biztanle ditu, 47,76 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Sassanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Buonabitacolo Monte San Giacomo Padula Sanza Teggiano Sala Consilina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q81662
* Multimedia: Sassano / Q81662
# Sassari

Sassari (sassarieraz eta italieraz: Sassari; sardinieraz: Tàttari edo Thàthari) Sassariko (Sardinia, Italia) udalerria da, izen bereko probintziako hiriburua.

## Mugakideak

Sassarik honako udalerri hauekin egiten du muga:
L'Alguer Muros Olmedo Osilo Ossi Porto Torres Sorso Stintino Tissi Sennori Uri Usini

## Ekonomia

Nekazaritzako merkataritza-gunea da, eta lurpeko aberastasunen ustiapena (zink- eta berun-hobiak) eta nekazaritza-gaien inguruan sorturiko industria (janari-industria) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Petrolio-findegiak daude hiritik hurbil.

## Historia

Thatari izena zuen Erdi Aroan, eta Pisako hiriaren mende zegoen XI. mendean. XII-XIII. mendeetan hiria laster hazi zen, eta udal foruez gobernatzeko baimena jaso zuen. 1284-1323 urteetan genoarren esku egon zen, Aragoiko Jaime II.ak konkistatu zuen arte, hain zuzen. 1718. urtean Savoiako etxearen mende zen, Sardinia guztia bezala. Kalte handiak izan zituen Bigarren Mundu Gerran.

## Artea

Monumentuei dagokienez, aipagarriak dira aurrealde barrokoko katedrala, Santa Maria di Betlem eta Santa Donata eliza erromanikoak eta Sanna arkeologia-museo nazionala.

## Herritarrak

* Francesco Cossiga (1928), Italiako presidentea izandakoa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2012/1/9 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13629
* Multimedia: Sassari / Q13629
# Sauze di Cesana

Sauze di Cesana Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 243 biztanle ditu, 78,28 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Sauze di Cesanak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cesana Torinese Pragelato Prali Sestriere Abriès

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10297
* Multimedia: Sauze di Cesana / Q10297
# Sauðárkrókur

Sauðárkrókur, Norðurland vestra eskualdean dagoen Islandiako hiria da. 2011n 2.635 biztanle zituen eta Skagafjörður udalerriaren barruan dago.
Islandiako Ipar-mendebaldeko hiririk handiena da eta ipar kostako bigarren handiena. Inguruko merkataritza gune nagusia da eta Islandiako janari ekoizpenean lotura gune garrantzitsua ere bada. Sauðárkrókur-eko populazioa handituz joan da azken urteetan eta ekonomia nahiko dibertsifikatua dago.
Arlo ekonomiko nagusiak, arrantza, esnekiak, industria arina eta zerbitzu zabalak ematen dituztenak, hala nola, informatika eta ingeniaritza zerbitzuak, finantza kontsultak, diseinua eta inprimategia. Hiritik 15 kilometrora dagoen ur beroko putzua Grettis sagan aipatzen da.

## Herri eta hiri senidetuak

* Espoo (Finlandia)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q831718
* Multimedia: Sauðárkrókur / Q831718
# Sauze d'Oulx

Sauze d'Oulx Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 1.025 biztanle ditu, 17,31 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Sauze d'Oulxk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Oulx Pragelato Sestriere

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10295
* Multimedia: Sauze d'Oulx / Q10295
# Sauzin

Sauzin Alemaniako udalerri bat da, Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan. Azken zentsuaren arabera 426 biztanle zituen, 6,65 kilometro koadroko azaleran..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q636939
* Multimedia: Sauzin / Q636939
# Sauzon

Sauzon (bretainieraz Saozon) Morbihan departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da. Belle-Île uhartean kokatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q128068
* Multimedia: Sauzon / Q128068
# Irun–Bidasoa geltokia

Irun–Bidasoa Euskal Herriko Gipuzkoako tren geltoki zahar bat da, Irun udalerrian kokatuta dagoena.
Gaur egun, Bidasoako bide berdearen barruan dago.

## Historia

Hasieran burdin mea garraiatzeko sortu bazen ere (1889. urtean onartu zen jatorrizko proiektua, Endarlatsa eta Irun artean), 1916. urtean Elizondo eta Irun lotuko zituen bidaiari eta ondasunak garraiatzeko linea hasi zen martxan. Jatorrizko linea The Bidasoa Railway and mines enpresak kudeatzen zuen eta ondasunak zenbaitetan eskuz aldatu ondoren, Compañia de los Ferrocarriles del Bidasoa izan zen behin betiko proiektua kudeatuko zuena. Proiektuak Iruñera luzatzeko baimena bazuen ere, luzaketa hau ez zen inoiz eman, eta Nafarroako hiriburua Gipuzkoarekin konektatuko zuena Plazaolako trena izan zen.
1920. urtean izan zituen bidaiari gehien trenak, 171 000 guztira. Hamalau urte geroago, ordea, erdira baino gehiago jaitsi zen kopurua (78 000). Ondasunen garraioa ere gainbeheraren lekukoa izan zen: 1924. urtean 77 000 tona garraiatu ziren eta bederatzi urte geroago, 14 000 bakarrik. Erabilera gero eta gutxiagoak zekarren krisian murgilduta, 1953ko uholdeek gogor jo zioten zerbitzuari, azpiegitura kaltetuz. Hiru urte beranduago, 1956ko abenduaren 31an, behin betiko itxi zen trena.

## Egoera

Geltokia Irun — Elizondo burdinbidearen 1,0 kilometro-puntuan zegoen, 2 metroko altueran, Irun–Muga eta Artiga geralekuen artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Erreferentziak

* ↑ BERODIA R. (2007) El Ferrocarril del Bidasoa 1916-1956 Edit. Luis de Uranzu Kultur Taldea
* ↑ MARTINENA J.J. (1998) Navarra y el Tren. Colección Panorama nº25 Ed. Nafarroako Gobernua
* ↑ OLAIZOLA J., PLAZA A., PEREZ AMUCHASTEGUI P. (2004) El Ferrocarril del Bidasoa. Colecciones Rail. Ed. Trea.
* ↑ «Geltokiko fitxa Euroferroviarios webgunean» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

## Ikus, gainera

* Irun
* Irun—Elizondo burdinbidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q103811783
| | Irun–Muga | Irun–Bidasoa | Artiga | |
| Irun–Hiria | | | | Elizondo |
# Irupi

Irupi Brasilgo udalerri bat da, Espírito Santo estatuan kokatua. 11.723 biztanle ditu 184,547 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Espírito Santo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1807920
* Multimedia: Irupi / Q1807920
# Iruntxur

Iruntxur (tokiko euskaran, Intxur edota Intxurre ahoskatua) Murumendiko mendilerroan dagoen Gipuzkoako mendi bat da.

## Intxurreko herri harresitua

Iruntxurren Burdin Aroko herri harresitu baten aztarnak aurkitu dituzte. 2000ko uztailaren 18an, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Oria ibaiaren ibarrean Burdin Aroko lau herrixka topatu dira: Buruntza Andoainen, Basagain Anoetan, Intxur Tolosa-Albizturren eta Murumendi Beasainen. Lau herriak, begi kolpe batean, bata bestearekin lotuta daude. Itsasoaren mailatik 295 metrora dago Basagain, eta 2,8 hektarea ditu. Basagaindik Oriako ibar guztia kontrola zezaketen, baita Hernio azpiko ibar osoa ere. Indusketaren zuzendariaren esanetan, ordea, burdinak eraman zituen garai hartako biztanleak Basagaingo gain horretara. Indusketan ez zuten laberik topatu, baina, esate baterako, burdinaz egindako golde nabarra topatu zuten.
Gure aroaren aurreko milurteko epea da Burdin Aroa, eta bigarren zatian hasi zitzaion burdina brontzeari gaina hartzen. Karbono-14 bidezko datazioak egin dituzte Basagainen, eta herrixkan aktibitatea K.a. 300 urtean hasi eta K.o. lehenengo hamarkadetara bitartekoa izan zela frogatu dute.
Nekazaritza eta abeltzaintza izan zituzten jarduera nagusiak, eta herrixken arteko merkataritza ere bazegoela uste dute indusketako arduradunek. Gune harresitua zen, baina bazuten harremanik beste gizataldeekin. Basagain landa eremuko herria zen, eta bertakoek bazuten harremana ingurukoekin eta baita urrunagokoekin ere”. Aurkitutako materialen artean, Europa erdialdetik etor daitekeen besoko bat topatu dute, beiraz eginiko bitxi bat.

## Ibilaldiak

* Santutxotik: 1 ordu
* Aldabatik: Ordu 1 eta 15 minutu
* Santa Marinatik: Ordu 1

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat monumentu hau sailkatutako kultura-ondasun izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).
* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ Peñalver Iribarren; San José Santamarta, Sonia; Lamia. (2003). «Bertan 20 - Burdin aroko herri harresituak Gipuzkoan. Kapitulo 7: Etxebizitzak» bertan.gipuzkoakultura.net (Kultura, Gazteria eta Kirol Departamentua - Gipuzkoako Foru Aldundia.) (Noiz kontsultatua: 2020-09-07).
* ↑ Izendapena EHAAn
* 1 2 Miranda, Jon. (2021-09-17). «Burdin Aroa ikergai Anoetan» Tolosaldeko ataria (Noiz kontsultatua: 2023-12-14).

## Ikus, gainera

* Murumendiko mendilerroa
* Gipuzkoako mendiak
* Basagaingo herri harresitua
* Buruntza
* Murumendiko herri harresitua

## Kanpo estekak

* Burdin Aroko herri harresituak Gipuzkoan, Gipuzkoako Foru Aldundia. Xabier Peñalver eta Sonia San José Santamaría. Argazkiak: Lamia eta beste batzuk.
* Datuak: Q12259787
# Irun–Muga geltokia

Irun–Muga (lehen: Irun–Frontera) Euskal Herriko Gipuzkoako tren geltoki zahar bat da, Irun udalerrian kokatuta dagoena.
Gaur egun, Bidasoako bide berdearen barruan dago.

## Historia

Hasieran burdin mea garraiatzeko sortu bazen ere (1889. urtean onartu zen jatorrizko proiektua, Endarlatsa eta Irun artean), 1916. urtean Elizondo eta Irun lotuko zituen bidaiari eta ondasunak garraiatzeko linea hasi zen martxan. Jatorrizko linea The Bidasoa Railway and mines enpresak kudeatzen zuen eta ondasunak zenbaitetan eskuz aldatu ondoren, Compañia de los Ferrocarriles del Bidasoa izan zen behin betiko proiektua kudeatuko zuena. Proiektuak Iruñera luzatzeko baimena bazuen ere, luzaketa hau ez zen inoiz eman, eta Nafarroako hiriburua Gipuzkoarekin konektatuko zuena Plazaolako trena izan zen.
1920. urtean izan zituen bidaiari gehien trenak, 171 000 guztira. Hamalau urte geroago, ordea, erdira baino gehiago jaitsi zen kopurua (78 000). Ondasunen garraioa ere gainbeheraren lekukoa izan zen: 1924. urtean 77 000 tona garraiatu ziren eta bederatzi urte geroago, 14 000 bakarrik. Erabilera gero eta gutxiagoak zekarren krisian murgilduta, 1953ko uholdeek gogor jo zioten zerbitzuari, azpiegitura kaltetuz. Hiru urte beranduago, 1956ko abenduaren 31an, behin betiko itxi zen trena.

## Egoera

Geltokia Irun — Elizondo burdinbidearen 0,2 kilometro-puntuan zegoen, 14 metroko altueran, Irun–Hiria eta Irun–Bidasoa geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Erreferentziak

* ↑ BERODIA R. (2007) El Ferrocarril del Bidasoa 1916-1956 Edit. Luis de Uranzu Kultur Taldea
* ↑ MARTINENA J.J. (1998) Navarra y el Tren. Colección Panorama nº25 Ed. Nafarroako Gobernua
* ↑ OLAIZOLA J., PLAZA A., PEREZ AMUCHASTEGUI P. (2004) El Ferrocarril del Bidasoa. Colecciones Rail. Ed. Trea.
* ↑ «Geltokiko fitxa Euroferroviarios webgunean» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

## Ikus, gainera

* Irun
* Irun—Elizondo burdinbidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q103811891
| | Irun–Muga | Irun–Bidasoa | |
| Irun–Hiria | | | Elizondo |
# Irupagoeta

Irupagoeta honakoa izan daiteke:

## Geografia
### Euskal mendiak

* Irupagoeta (1066 m), Ortzanzurietako mendilerroko mendia, Nafarroan;
* Irupagoeta (777 m), Satuiko mendilerroko mendia, Gipuzkoan.

## Ikus, gainera

* Hirupagoeta (1235 m), Aralarko mendilerroko mendia, Nafarroan;
* Hirupagoeta (842 m), Gurazko mendilerroko, Nafarroan;
* Irufagoeta (534 m), Aiako harriko mendia, Gipuzkoan.
# Irungo udaletxea

Irungo udaletxea Irungo Udalaren egoitza eta udaletxea da. XVIII. mendeko barroko estiloko eraikina da.

## Kanpo estekak

* Irungo udalaren webgunea
* Datuak: Q20492832
* Multimedia: Town hall of Irun / Q20492832

## Ikus, baita ere

* San Joan Harri
# Irupagoeta (Ortzanzurieta)

Irupagoeta, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.
Garralda, Orbaizeta eta Auritz-Orreaga herrien artean, mendi-multzo nahasi bezain ezezagun bat zabaltzen da bi Nafarroen arteko muga-mugan.
Mendialde honen hegoaldean Arregia edo Erodoa bezalako haitz malkarrak gailentzen diren bitartean, erdialdean erliebea gozatu eta Latxaga inguruko goi-ordokiek menderatzen dute paisaia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) (Ortzanzurieta) Irupagoeta (Ortzanzurieta) (Mendikat)

## Kanpo estekak

* Irupagoeta, http://www.euskal-herria.org/.
# Irunberriko arroila

Irunberriko arroila Nafarroa Garaiko Zangozerria eskualdean kokatutako arroila bat da, Irati ibaiak zeharkatutakoa. Irunberri eta Ledea herrien artean dago, 1,40 kilometroko luzerarekin eta 0,36 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 403 metroko aldea dago ibaiaren mailaren eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Biezkas eta ezkerraldeko Arromastaka mendiak.
Natura 2000 sarekoa Natura Erreserba gisa.

## Deskribapena

Irati ibaiak Leireko mendilerroa eta Izkoko mendien artean zulatutako arroila da, kilometro bat baino gehixeagoko luzeran, 197 metroko desnibelekin, tonu gorrixkako kareharrizko labar mailakatuetan. Arroilaren hondoan, ibaiak putzu sakonak eratzen ditu sarreran eta irteeran, eta erdian presa artifizial batek atxikitzen du.
Irunberriko arroila, bere luzera osoan, bi muturretan tunel bana zeharkatzen duen pista batek zeharkatzen du, Iruñetik Zangozara zihoan Iratiko trenbide zaharraren aztarnak. Trenbide zaharreko zutoinak daude.

## Ezaugarriak

Arroileko labar harritsuetan hegazti harkaiztarren komunitate handi bat dago, eta haien osagaietako batzuk honako hauek dira: sai arreak, sai zuriak, belatxinga mokogorriak, beletxikiak, harkaitz-zozo urdinak eta haitz-enarak.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | IRUNBERRIKO ARROILA. (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).
* «Leireko mendilerroa eta Arbaiungo arroila - naturgune babestuak - navarra.es» espaciosnaturales.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).

## Ikus, gainera

* Irati ibaia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2936922
* Multimedia: Foz de Lumbier / Q2936922