OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Humbauville

Humbauville Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 70 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Humbauville udalerrian erroldatutako biztanleak 70 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 34 etxebizitza zeuden, 30 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 33etxeak ziren. 30 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 2 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Humbauville udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 4 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 4 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 0 | 65-69 | 0 |
| 4 | 60-64 | 4 |
| 0 | 55-59 | 4 |
| 8 | 50-54 | 4 |
| 4 | 45-49 | 0 |
| 0 | 40-44 | 4 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 8 | 25-29 | 0 |
| 4 | 20-24 | 8 |
| 0 | 15-19 | 4 |
| 0 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 44 ziren, horien artean 35 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 35 pertsona aktiboetatik 31 lanean zeuden (16 gizon eta 15 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 9 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2000. urtean Humbauville udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1224127
* Multimedia: Humbauville / Q1224127
# Humberreko zubia

Humberreko zubia (ingelesez: Humber Bridge) munduko zazpigarren zubi esekirik handienetakoa da. 1981. urtetik Humber (Trent eta Ouse ibaiek sortzen duten bokalea) zeharkatzen du Kingston upon Hull udalerritik gertu. Bere inauguraziotik eta 17 urte beranduagora arte munduko zubi esekirik handiena izan zen.

## Galeria

* Humberreko zubiaren iparraldeko bista.
* Humberreko zubiaren hegoaldeko bista.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1141014
* Multimedia: Humber Bridge / Q1141014
# Humbertium covidum

Humbertium covidum lehorreko zizare-lau harraparia da, Frantzian eta Italian bizi dena. 2022an deskribatu zen lehenengo aldiz, eta COVID-19 pandemia oroitzen duen izena jarri zitzaion.

## Deskribapena

H. covidum tamaina txikiko mailu-burua duen zizare lau bat da, 20-30 mm-ko luzerakoa. Bizkarraldea erabat beltza da, metalikoa, marrarik eta apaingarririk gabea. Buruaren plaka giltzurrun-formakoa da. Sabelaldea gris argia – marroi grisaxka da, eta ekorketa-zola argiagoa du. H. covidum-ek begiak ditu errenkada hirukoitz batean, aurreko plakaren inguruan, bizkar-aldean, aurreko plakan, sabelaldean, infulen atzean, eta gorputzaren bi aldeetan jarraitzen du, ondoren mailakatutako errenkada batean. Guruin biszitua arren eta emeen hodi eferenteen aurreko kuxin genitalean dago. Hodi eferenteak horizonte estuko kanal genital guruindunean irekitzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Justine, Jean-Lou; Gastineau, Romain; Gros, Pierre; Gey, Delphine; Ruzzier, Enrico; Charles, Laurent; Winsor, Leigh. (2022-02-01). «Hammerhead flatworms (Platyhelminthes, Geoplanidae, Bipaliinae): mitochondrial genomes and description of two new species from France, Italy, and Mayotte» PeerJ 10: e12725. doi:10.7717/peerj.12725. ISSN 2167-8359. OCLC .8815365 PMID 35178290..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110780789
* Multimedia: Vermiviatum covidum / Q110780789
* Espezieak: Humbertium covidum
# Humber

Humber (ingelesez ˈhʌmbər ahoskatua) iparraldeko Ingalaterrako kostaldean dagoen estuarioa da, Trent eta Ouse ibaiek sortua. Iparraldean Ekialdeko Yorkshire eta hegoaldean Lincolnshire konderriak ditu.
Denera, 62 kilometro luze ditu eta Northumbria erresumari izena (Northumbria= Humberraren iparraldean) eman zion.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q550995
* Multimedia: Humber estuary / Q550995
# Humberstonita

Humberstonita]] =

## Ezaugarriak

Humberstonita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na7K3Mg2(SO4)6(NO3)2 * 6H2O}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Humberstonite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Hilgardita

Hilgardita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Hilgardita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: . Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Hilgardita: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3785626
* Multimedia: Hilgardite / Q3785626
# Hilgert

Hilgert Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Westerwald barrutia|Westerwald]] barrutian. 2014an 1.516 biztanle zituen 4,57 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q654759
* Multimedia: Hilgert / Q654759
# Hilezkorra (xake partida)

Hilezkorra, 1851ko ekainaren 21ean Londresen Adolf Anderssen eta Lionel Kieseritzky xakelariek jokatutako xake partida ezagun bat da.

## Partidaren garapena

[Event "London 'Immortal game'"] [Site "London"] [Date "1851.??.??"] [Round "?"] [White "Anderssen, Adolf"] [Black "Kieseritzky, Lionel"] [Result "1-0"] [ECO "C33"] [PlyCount "45"] [EventDate "1851.??.??"] [EventType "game"] [EventRounds "1"] [EventCountry "ENG"] [Source "ChessBase"] [SourceDate "1999.07.01"]
1. e4 e5 2. f4 exf4 3. Bc4 Qh4+ 4. Kf1 b5 5. Bxb5 Nf6 6. Nf3 Qh6 7. d3 Nh5 8. Nh4 Qg5 9. Nf5 c6 10. g4 Nf6 11. Rg1 cxb5 12. h4 Qg6 13. h5 Qg5 14. Qf3 Ng8 15. Bxf4 Qf6 16. Nc3 Bc5 17. Nd5 Qxb2 18. Bd6 Bxg1 19. e5 Qxa1+ 20. Ke2 Na6 21. Nxg7+ Kd8 22. Qf6+ Nxf6 23. Be7# 1-0

## Kanpo estekak

* Datuak: Q723704
* Multimedia: Immortal game / Q723704
# Hilezkorrak

Hilezkorrak izenekoak, Mediar Gerretan borrokatu zuten errege goardiako pertsiar errejimendu bat zen. Hilezkorrak izena, Herodotogandik dator, Hamar Milak edo Athanatoi (literalki, Hilezkorrak) deitu zituena. Persiarrek eurek, ziuraski ez zuten hitz hau erabiltzen, ziuraski, anusiya edo lagunak hitzaren eraldatze bat izan daitekeena.
"Sagarreramale" ezizena zuten, zeramatzaten lantzen oinarriak, fruita horren forma baitzuen.
Herodotok, Hilezkorrak, Hidarnes buruzagi zen beti 10.000 soldaduko kopurua zuen infanteria astuneko tropa bat zela aipatzen du: hildako, zauritutako edo larriki gaixo zegoen partaide bakoitza, berehala, beste bategatik ordezten zen, honengatik, itxura batean behintzat, sekula hiltzen ez zirelarik. Errejimenduak, persiar edo mediar partaideak bakarrik onartzen zituen.
Hilezkorren armak honako hauek ziren: larru eta zumezko ezkutu bat, lantza labur pat, burdinezko muturduna eta kontrapisu bat kontrako muturrean, arku bat eta gezitoki bat geziekin, eta, azkenik, daga edo ezpata labur bat. Errejimenduaren jantzia, feltrozko kapela edo tiara bat, brodatudun tunika luze bat, praka batzuk eta metalezko sare kota batetaz osatuta zegoen. Bere ohiko taktikak, etsaiaren aurkako aurrez-aurreko karga zen, atzegoardian zeuden hegalek, laguntza gisa, geziak jaurtitzen zituzten bitartean.
Errejimenduari, gurdi, gamelu eta mando karabana batek jarraitzen zion, euren emazte eta zerbitzariak zeramatzana eta janari berezi bat jasotzen zuena. Hilezkorrek, Maraton eta Termopiletako guduetan parte hartu zuten, eta Mardonioren agindupean, K. a. 479an Grezia okupatu zuten persiar tropen zati izan zen. Alexandro Handiak garaitu zituen Issosko guduan K. a. 333an.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q213165
* Multimedia: Immortals (Achaemenid soldiers) / Q213165
# Hilgenroth

Hilgenroth Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Altenkirchen (barrutia)|Westerwaldeko Altenkirchen]] barrutian. 2014an 295 biztanle zituen 2,96 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q561745
* Multimedia: Hilgenroth / Q561745
# Hilgermissen

Hilgermissen Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Nienburg barrutia|Nienburg (Weser)]] barrutian. 2014an 2.124 biztanle zituen 54,43 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q564562
* Multimedia: Hilgermissen / Q564562
# Hilișeu-Horia

Hilișeu-Horia Errumaniako udalerri bat da, Botoșani konderrian. 3.312 biztanle ditu, 59,69 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Hilișeu-Horia $^{(en)}$ Corjăuți $^{(en)}$ Hilișeu-Cloșca $^{(en)}$ Hilișeu-Crișan $^{(en)}$ Iezer $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16425845
* Multimedia: Hilișeu-Horia, Botoșani / Q16425845
# Hilezkortasun

Hilezkortasuna betiko existitzearen kontzeptua da edo, behintzat, zehaztu gabeko denbora tarte batez. Historian zehar, gizakiek betiko bizitzeko desira izan dute. Izaki batek nola lor dezakeen betirako bizitzea edo zehaztu gabeko denbora tarte batez, edo hau posible den, espekulazio, fantasia eta elezaharren kontua da. Hilezkortasuna, gizakiak duen beldurrik handienarentzako konponbide bezala kontsideratua dago. Hilezkor izanez gero, heriotza galarazia izango litzateke, baina badago jendea, hilezkortasuna, heriotzaren ondorengo pausua dela uste duena. Eta halaxe gertatzen da eliza katolikoan, juduen artean, islamiarren artean...
Honen adibide oso argi bat, Mesopotamiako mitologian agertzen da, Gilgameshen mito ospetsuan. Hau, erraldoi bat zen, gizaz harandiko indarra zuena. Eta, ahalegin mordoa egin arren, gizakientzat hilezkortasuna erabat ezinezkoa zela ohartu zen.

## Betiereko bizitza

Heriotzaren osteko bizitza edo beste mundua da erlijio gehienen sinesmen nagusietakoa, hala hinduismoan, budismoan, kristautasunean, Islamean nola judaismoan. Arimaren existentzia eta horrekin batera paradisuarena edo nirvanarena izango ziren sinesteko faktore oinarrizkoak. Haragitzea edo berraragiztatzea izango zen beste zutabe bat, hau da, hil ondoren beste izaki batean gorpuztea berriro bizitzeko.
Bestela, ikur ugari garatu du gizakiak historian zehar hilezkortasuna irudikatuz. Ankh esate baterako da Antzinako Egipton zegoen bizitzaren ikurra, hilezkortasunaren esanahia zeukana jainko eta faraoien eskuetan. Halaber, Moebius bandak eta Fenix hegaztiak gauza bera irudikatzen dute, eta txinatar kultura tradizionalean mertxikondo koloreak ere hauxe esan nahi du.

## Zientzian

Zelulen zahartzea eta heriotzari buruz eginiko ikerketetan, zeluletan telomeroen luzerak, kromosoma guztiek dituzten muturrak, zelulen zahartzea eta heriotzan parte hartzen duen faktoreetako bat dela ikusi ahal izan da. Zahartzean eragina duen beste faktore bat, eta, beraz, hilezkortasuna eragotziko lukeena erradikal askeak dira, naturan agertzen diren agente oxidatzaileak, zelulen hondarazpenaren jatorria izaki.
"Turritopsis nutricula", bestela, hidrozoo mota bat da, eta ikerketen arabera izaki bakarra da heriotza saihestu daitekeena bere burua etengabean errepikaraziz.

## Fikzioan

Sarritan erabilitako gaia da hilezkortasuna literaturan eta zineman. Adibide batzuk ematearren, Star Trek seriean, Silmarillion liburuan (Tolkien), Superman edo Drakularen istorioetan edo Harry Potteren liburuetan. Egia esan, ugari dira pertsonaia hilezkorrak fikziozko lanetan, bereziki komikien munduan eta XX. mendean zehar sortutakoak eta hortik aurrera.

## Ikus, gainera

* Existentzialismoa
* Filosofoen harria
* Telomeroa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193942
* Multimedia: Immortality / Q193942
# Hilgertshausen-Tandern

Hilgertshausen-Tandern Alemaniako udalerria da. Bavaria estatuan dago, [[Dachau (barrutia)|Dachau]] barrutian. 2014an 3.210 biztanle zituen 28,68 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q524247
* Multimedia: Hilgertshausen-Tandern / Q524247
# Hrym

Eskandinaviar mitologian Hrym Jotun edo erraldoi bat eta Naglfar itsasontziaren kapitaina da. Munduaren amaiera suposatuko duen gudua den Ragnarökean Jotunheimetik bidaiatuko du, Vigridera munduaren amaierako guduan jainkoen aurka borrokatzera erraldoi legioak eramanez. Snorri Sturlusonek kontatzen duenaren arabera, Lokik Heletik jendea eta Hrymek erraldoiak ekarriko zituen Vigridera, suzko erraldoien, Jörmundganderren eta Fenrir otsoaren atzetik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1545518
# Hrytsko Hryhorenko

Oleksandra Jevhenivna Sudovstxykova-Kosatx ezagunagoa Hrytsko Hryhorenko izenaz (1867 – 1924) kazetari eta idazle ukrainarra izan zen.

## Biografia

Yevhen Sudovshchykov irakasle errusiarraren eta Hanna Khoynatskaren alaba zen, Errusiako iparraldean jaioa, non gurasoak Ukrainaren aldeko jardueren ondorioz erbesteratu baitziren. 1868an aita hil ondoren, Kievera itzuli zen amarekin, eta han ikasi zuen. Han, Pleyada (Pleaides) literatura-talde batekin elkartu zen, Ukrainako literatura eta Ukrainara itzulitako atzerriko autoreak aztertzen zituena.
Ukrainar, errusiar eta frantsesez idatzi zuen poesia. Ukrainar idazleen eta idazle frantses, suediar eta ingelesen itzulpenak ere egin zituen ukrainerara. 1893an, Mykhaylo Kosachekin ezkondu zen. Senarrak Estoniara joan behar izan zuen, bere jarduera politikoengatik ikasten jarraitzeko. Hori dela eta, Oleksandra eta haren ama Tartura joan ziren laguntzera. Han prosa idazten hasi zen eta 1898an argitaratu zuen Nashi lyudy na seli (Gure nekazarien bizitzak) lehen bilduma.
1901ean, Kharkivera itzuli ziren; han, senarra irakasle izan zen Kharkiv Unibertsitatean. Bi urte geroago hiltzean Kievera itzuli zen alabarekin. Legeetan graduatu zen eta epaimahai batean lan egin zuen. Emakumeen eskubideen aldeko mugimenduan ere parte hartu zuen.
Hrytsko Hryhorenkoren lan batzuk ingelesera itzuli ziren, besteak beste, From Heart to Heart (1998) eta Warm the Children, O Sun (1998) bildumak.

## Erreferentziak

* ↑ «Hrytsko Hryhorenko (1867-1924)» Women's Voices in Ukrainian Literature (Language Lanterns Publications).
* ↑ De Corazón a Corazón
* ↑ «Warm the Children Contents» www.languagelanterns.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12097835
* Multimedia: Hrytsko Hryhorenko / Q12097835
# Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoa (Bilbo)

Bilboko Ingeniaritza Eskola, antzinako Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoa Bilbon dagoen Euskal Herriko Unibertsitateko ingeniaritzako goi-eskola da.

## Kokalekua

Basurtu auzoan dago, Urkixo zumarkalearen amaieran, eta Meatzeen eta Herri Lanen Eskola Teknikoa. Bami eraikina, Termibus eta San Mames estadioaren alboan.

## Historia

Eskola hau berez 1913an sortu zen, gaur egungo eraikina aldiz, 2013ko apirilaren 30ean inauguratu zen.
* A eraikina
* B eraikina
* C eraikina
* E eraikina
* F eraikina
* G eraikina

## Ikus gainera

* Meatzeen eta Herri Lanen Eskola Teknikoa
* Eibarko Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskola
* Gasteizko Ingeniaritzako Unibertsitate Eskola
* Donostiako Eskola Politeknikoa
* Inma Hernaez
* Iñaki Gorizelaia
* Anton Borja
* Jose Ramon Etxebarria
* José Claudio Aranzadi Martínez
* Luis Etxabarri
* Jon Cortina
* Manuel Egileor
* Enrique Antolín

## Kanpo estekak

* IGETren webgunea (Gaztelaniaz) (Ingelesez)
* Datuak: Q2880131
* Multimedia: Escuela Técnica Superior de Ingeniería de Bilbao / Q2880131
# Ingeniaritza aeroespazial

Ingeniaritza aeroespaziala hegazkinak, motorrak, sateliteak, misilak eta abar ikasten, ikertzen eta garatzen dituen ingeniaritzaren arloa da. Harremanetan dago aerodinamikarekin, fluidoen mekanikarekin eta hegazkinen egiturarekin.

## Ikus, gainera

* Aeronautika

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3798668
* Multimedia: Aerospace engineering / Q3798668
# Ingeniariaren behatz lodia

Ingeniariaren behatz lodia, The Adventure of the Engineer's Thumb ingelesez, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1892ko martxoan kontakizun labur eta solte modura The Strand Magazine aldizkarian argitaratu zen. Ondoren, 1892an urte berean, Sherlock Holmesen Abenturak liburu bilduman argitaratu zen, aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera .

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Watson doktorea ezkondu berria zen. Horrexegatik, Sherlock Holmesen etxetik alde egin zuen eta bere mediku-lanbidean aritzen zen. Kontsulta Paddington geltokitik gertu zuenez, trenbideetako langile askori ematen zien arreta. Horietako batek, udako goiz batean, paziente bitxi bat ekarri zuen kontsultara: esku batean zapi bat bilduta zeukan eta odol-orbanak ageri baitzituen nonahi. Watsonek istripu bat ez zela jakin zuenean, Holmes lagunarengana jo zuen, eta hark kontakizun osoa eskatu zion.
Victor Hatherley ingeniari hidrauliko gazte eta ekintzailea zen, eta bere aita hil zenean bere kabuz kokatu zen, arrakasta handirik gabe. Apur bat etsita eta amore emateko zorian, Lysander Stark koronela gisa aurkezten zen gizon berezi bat agertu zitzaion eta proposamen harrigarri bat egin zion. Gau horretan bertan Berkshirera joan behar zuen, prentsa hidrauliko bat ikustera, eta trukean berrogeita hamar ginea jasoko zituen. Koronelaren itxurak ematen zizkion zalantzak gorabehera, onartu egin zuen. Bere erabakiak abentura batean protagonista izatera behartu zuen, erpuru bat galdu baitzuen eta bizitza galtzeko zorian egon baitzen.
Holmesek, beste behin ere, Watson eta Scotland Yardeko Bradstreet inspektorea harrituta utzi zituen, kasua oso azkar ebatzi zuelako. Baina beranduegi, gaizkileek ihes egin baizuten.

## Ikus, gainera

* Sherlock Holmesen Abenturak (1892)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1192552
* Multimedia: The Adventure of the Engineer's Thumb / Q1192552
# Irmtraut

Irmtraut Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, [[Westerwald barrutia|Westerwald]] barrutian. 2014an 801 biztanle zituen 4,52 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q629972
* Multimedia: Irmtraut / Q629972
# Irminger itsasoa

Irminger itsasoa iparraldeko Ozeano Atlantikoan dagoen itsaso txikia da, Danimarkako itsasartea eta Labrador itsasoaren artean dagoena.
Izena Carl Ludvig Christian Irminger (1802–1888) almiranteordearen omenez jarri zioten, Irminger itsaslasterra bezala.

## Erreferentziak

* ↑ Kommandør Axel Fiedler. (2003ko martxoa). «Om Irminger Havets og Irmingerstrømmens navn» (PDF) Søværnsorientering (1).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1542675
* Multimedia: Irminger Sea / Q1542675
# Irminsul

Irminsul (antzinako saxoieraz Zutabe Handi/Ahaltsu) Germaniako mitologiaren arabera zeruak eta lurrak bat egiten duten zutabea da, hau antzinako saxoiek gurtzen zuten haritz edota egurrezko zutabe batek irudikatzen zuen.

## Irmin

Irmin germaniar jainkoak Irminsul zutabea nahiz Herminoien tribuari izen ematen die, eta dirudienez Irmin delakoa saxoien jainko nagusia izan omen zen. Irmin jainkoaren antzinako izena Jörmunr zen, eta kurioxki Yggr bezala ere irudikatu ohi da, izen hau Odin jainko ospetsuaren izendapenetako bat izan zelarik, "Yggr zaldiz". Yggdrasil delakoa Odin jainkoak bere burua sakrifikatu zuen lizarra izan zen, bertan zerua eta lurra batzen zirelarik. Hortaz, dirudienez Irminsul nahiz Yggdrasil izenak saxoek erabilitako izendapen ezberdinak dira.
XI. mendean Adan Bremengoa artzapezpiku eta kronikariak Irmin zutabearekin lotura edudiko lukeen Suediako Uppsala hiri inguruko zuhaitz sakratu bat aipatu zuen.
Halere, saxoien benetazko Irminsul zutabea bere gainaldean kultuzko irudi bat izango lukeen egurrezko haga bat litzateke. Jacob Grimm-en arabera, Ilmin izena antzinako eskandinavierazko iörmungrund ("Lurra") eta iörmungandr (anguis maximus, hots, "Midgard sugea") hitzekin lotura edukiko luke.
J.M. Wallace Hadrill-ek bere "Mendebalde Barbaroa" liburuan aipatzen duenez, Karlomagnok Germaniako iparraldeko antzinako Saxonia lurraldea nahiz saxoniarrak menderatu eta kristautu asmoz Irminsul zutabea moztuarazi omen zuen.
VIII. mendeko Annales regni Francorum kroniken arabera zutabe hau Heresburg herritik hurbil omen zegoen (gaur egungo Alemaniako Obermarsberg udalerria). Aldiz, Jacob Grimmen arabera, zutabea Teutoburg basotik 24 kilometrotara legoke, eskualde honetako "Osning" izenaren jatorrian legokelarik, "Baso Sakratua" esan nahi baitzuen.

## Ikus gainera

* Maibaum
* Palmette
* Erroldan
* Yggdrasil
* Thorren haritza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76386
* Multimedia: Irminsul / Q76386
# Irndorf

Irndorf Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Tuttlingen (barrutia)|Tuttlingen]] barrutian. 2014an 710 biztanle zituen 14,55 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q529267
* Multimedia: Irndorf / Q529267
# Irmgard Seefried

Irmgard Seefried (Köngetried, Bavaria, 1919ko urriaren 9a - Viena, 1988ko azaroaren 24a) alemaniar opera abeslaria izan zen.
Aita musikazalea zuen; pianoa eta biolina jotzen zituen, eta abesbatzetako zuzendaria zen. Aitaren laguntzaz ezagutu zituen, oso gazte zela, Humperdinck eta Mendelssohnen lanak. Idazkaritza ikasteaz gainera, Augsburgoko eta Municheko kontserbatorioetan ikasi zuen. 1938an, Herbert von Karajanek Aidako emakumezko apaiza kantatzeko hartu zuen. 1943an, Vienako Operan egin zuen debuta, Maisu kantariak laneko Eva paperean; 1944tik 1945ra bitartean, opera horretako kide izan zen. 1945ean, Vienako Volksoper berriz zabaltzeko kontzertuan, Martzelinarena jokatu zuen, Beethovenen Fidelio lanean. Hala ere, bai Vienan bai Salzburgon Mozarten errepertorioan espezializatu zen. Covent Gardenen ere izugarrizko arrakasta lortu zuen. Bruno Walterrekin Estatu Batuetara joan zen Gustav Mahlerren Lehenengo sinfoniarekin debuta egiteko, eta ondoren, New Yorkeko Metropolitan Operan aritu zen Figaroren ezteiak operan (1953). Bere karreraren unerik gorenean, Paula Novikova irakaslearekin landu zuen bere ahots-teknika, eta, hala, bere errepertorioa asko zabaldu zen: Haendel (Julio Zesar), Purcell (Dido eta Eneas), Poulenc (Karmeldarren elkarrizketak), Alban Berg (Wozzeck). Seefriedentzat eta bere senarrarentzat Hezek Ariost (1964) idatzi zuen, eta, Franck Martinek, berriz, Maria Triptychon (1968). Hala ere, 1970eko hamarraldian ahotsa galtzen joan zen, eta irakaskuntzara bideratu zuen bere indarra.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q64381
* Multimedia: Irmgard Seefried / Q64381