OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# The Fortune Cookie

The Fortune Cookie, Erresuma Batuan Meet Whiplash Willie (euskaraz Zortearen Gaileta eta Ezagutu Whiplash Willie) 1966ko Billy Wilder austriar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu eta ekoiztutako komedia filma bat da. Gidoia I.A.L. Diamond eta Billy Wilder berak idatzi zuten. Jack Lemmon, Walter Matthau, Ron Rich eta Judy West aktoreek antzeztu zuten.
1966ko Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Walter Matthau) irabazi zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Amerikar futbol partidu baten zehar, haren berri ematen ari den kirol kazetari batek (Jack Lemmon) jokalari baten erruz erorketa bat jasango du. Nahiz eta garrantzirik gabeko lesio txikia izan, kazetariaren koinatua eta honelako istripuen bidez dirua lortzen trebea den abokatuak (Walter Matthau) kalte ordaina beregana dezan lesio larriak dituela antzeztera bultzaraziko du. Hasiera batean kazetariak halako itxurakeria egiteari uko egingo dio, baina bere emazte ohia bisitan datorkiola jakitean iritziz aldatuko du. Egoera larrian dagoela antzeztu eta emazte ohia berataz kupida dadin gura du, honela biak berrelkartzeko itxaropenez. Halere, erortarazi zuen jokalaria gertakariarekin gaizki pasatzen ari denez bre kontzientzia alhatzen hasiko zaio.

## Aktoreak

* Jack Lemmon: Harry Hinkle
* Walter Matthau: William H. "Whiplash Willie" Gingrich
* Ron Rich: Luther "Boom Boom" Jackson
* Judi West: Sandy Hinkle
* Cliff Osmond: Chester Purkey
* Lurene Tuttle: Hinkleren ama
* Harry Holcombe: O'Brien
* Les Tremayne: Thompson
* Lauren Gilbert: Kincaid
* Marge Redmond: Charlotte Hinkle-Gingrich
* Noam Pitlik: Max
* Keith Jackson: Telebistako kirol albistegiko aurkezlea
* Harry Davis: Krugman doktorea
* Ann Shoemaker: Ahizpa Veronica
* Maryesther Denver: Erizaina
* Ned Glass: Doc Schindler
* Sig Ruman: Winterhalter irakaslea
* Archie Moore: Jackson jauna
* Howard McNear: Cimoli jauna

## Kanpo estekak

* The Fortune Cookie filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1572700
* Multimedia: The Fortune Cookie / Q1572700
# The Four Feathers (2002ko filma)

The Four Feathers (euskaraz Lau Lumak) 2002ko Shekhar Kapur indiar zinema zuzendariak zuzendutako abentura eta drama film bat da. 1939ko izenburu berdineko filmaren berregokitzapena da, biak ere 1902ko A. E. W. Mason britainiar idazlearen Lau Lumak eleberrian oinarrituak. Heath Ledger, Wes Bentley, Djimon Hounsou eta Kate Hudson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1884, Sudan. Harry Faversham (Heath Ledger) bere britainiar errejimenduak matxinatuen aurkako gudu bati ekin aurretik bere postutik desertatu duen soldadua da. Bere lagunek eta neskalagunak (Kate Hudson) haren deserzioa koldarkeriatzat jotzen dutenez Lau Luma emango dizkiote, koldarkeriaren ikurra, baina ez dakite guztia itxurakeria bat dela eta soldaduak bere ohorea berreskuratzeko asmoa duela.

## Aktoreak

* Heath Ledger: Harry Faversham
* Wes Bentley: Jack Durrance
* Djimon Hounsou: Abou Fatma
* Kate Hudson: Ethne Eustace
* Rupert Penry-Jones: Tom Willoughby
* Kris Marshall: Edward Castleton
* Michael Sheen: William Trench
* Alex Jennings: Hamilton kolonela
* James Cosmo: Sutch kolonela
* Angela Douglas: Izeba Mary
* Tim Pigott-Smith: Faversham jenerala
* Lucy Gordon: Isabelle
* James Hillier: Kaporal mozkortua

## Kanpo estekak

* The Four Feathers filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q391540
# The Four Horsemen of the Apocalypse (1921eko filma)

The Four Horsemen of the Apocalypse (euskaraz Apokalipsiaren Lau Zaldizkoak) 1921eko Rex Ingram irlandar zinema zuzendariak zuzendutako gerra eta epika film mutu bat da. Vicente Blasco Ibáñez espainiar idazlearen 1916ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Josef Swickard, Bridgetta Clark, Rudolph Valentino, Wallace Beery eta Alice Terry aktoreek antzeztu zuten.
Ordurarte zinemazaleentzat ezezagun bat zen Rodolfo Valentino aktorea superizar bilakatu eta latin lover irudia hedatzen lagundu zuen filma da, honetan tangoa dantzatuz eta gautxoz jantzia agertzen da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Lehen Mundu Gerraren hastapenean (1914-1918), Argentinako bi familia dirudunen adarrak bitan banatuko dira: Desnoyers familia, frantziar jatorrikoak, eta Von Hartrott, alemaniar jatorrikoa. Julio Desnoyers (Rudolph Valentino) mutil gazte arduragabe eta bohemioak Marguerite Laurier (Alice Terry) emakume ezkonduarekin maitasun harreman bat du. Gerra hastean, Margueritte senarra den Etienne Laurier (John St. Polis) frontera joango da. Handik gutxira, hainbat gertakarik Julioren jarrera aldarazi eta Erresistentziarentzat lan egitea erabakiko du.

## Aktoreak

* Pomeroy Cannon: Madariaga
* Josef Swickard: Marcelo Desnoyers
* Bridgetta Clark: Luisa andrea
* Rudolph Valentino: Julio Desnoyers
* Virginia Warwick: Chichí
* Alan Hale: Karl von Hartrott
* Mabel Van Buren: Elena
* Stuart Holmes: Otto von Hartrott
* John St. Polis: Etienne Laurier
* Alice Terry: Marguerite Laurier
* Mark Fenton: Lacour senataria
* Derek Ghent: René Lacour
* Nigel De Brulier: Tchernoff
* Bowditch M. Turner: Argensola
* Edward Connelly: Ostalaria
* Wallace Beery: Von Richthosen teniente kolonela
* Harry Northrup: Jenerala
* Arthur Hoyt: Schnitz tenientea

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1219825
* Multimedia: The Four Horsemen of the Apocalypse (film) / Q1219825
# The Fourth Protocol (filma)

The Fourth Protocol (euskaraz Laugarren Protokoloa) 1987ko John Mackenzie eskoziar zinema zuzendariaren britainiar filma bat da. Bertan honako aktoreek antzeztu zuten: Michael Caine, Pierce Brosnan, Ned Beatty, Joanna Cassidy eta Julian Glover. Frederick Forsyth idazlearen The Fourth Protocol eleberrian oinarritua dago.

## Argumentua

Gerra Hotza, 1980ko hamarkada. KGBko buruzagia den Govorshin jeneralak (Alan North ) Aurora plana martxan jarri du, Laugarren Protokoloa erasotu eta NATO erakundea suntsitzeko helburua duen egitasmo beldurgarria.
Horretarako, KGBko espioi nabarmenena den Valeri Petrofsky komandateari (Pierce Brosnan) isilpeko misioa emango diote: Ingalaterran sartu eta bertan estatubatuar base militar bat suntsituko duen bonba atomiko bat piezaz-pieza muntatu eta lehertzea, honela Hirugarren Gerra Mundiala hasteko helburuz.
Erresuma Batuko Gobernuak sobietarren egitasmo horren berri izan eta MI5 agentziako John Preston (Michael Caine) agenteak Petrofsky espioia topatu eta sobietarren egitasmoa zapuzteko ardura jasoko du.

## Aktoreak

* Michael Caine – John Preston
* Pierce Brosnan – Valeri Petrofsky / James Ross
* Ned Beatty – Borisov
* Joanna Cassidy – Irina Vassilievna
* Julian Glover – Brian Harcourt-Smith
* Michael Gough – Sir Bernard Hemmings
* Ray McAnally – Karpov jenerala
* Ian Richardson – Sir Nigel Irvine
* Anton Rodgers – George Berenson
* Caroline Blakiston – Angela Berenson
* Joseph Brady – Carmichael
* Matt Frewer – Tom McWhirter
* Alan North – Govershin
* Ronald Pickup – Wynne-Evans
* Michael Bilton – Kim Philby

## Kanpo estekak

* The Fourth Protocol filmaren iragarkia ikusgai (Ingelesez)
* The Fourth Protocol filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1171720
# The Founder

The Founder (euskaraz Fundatzailea) 2016ko John Lee Hancock estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako biografia drama film bat da. McDonald's hanburgesa konpainia multinazional ospetsuaren sortzailea izan zen Ray Kroc negoziogizonaren bizitzan oinarritua dago. Michael Keaton, Laura Dern, Nick Offerman, John Carroll Lynch eta Patrick Wilson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1950eko hamarkada, Ray Kroc (Michael Keaton) Illinoisko saltzaileak Kaliforniako hegoaldean hanburgesa jatetxe baten jabeak diren Richard (Nick Offerman) eta Maurice McDonald (John Carroll Lynch) anaiak ezagutuko ditu. San Bernardino hiriko hanburgesa jatetxeko sukaldean darabiltzen abiadura biziak guztiz txundituta, Krocek frankiziak duen potentzialaz jabeturik, negozioan sartu eta trebezia handiz anaiei beren hasierako nagusitasun postua kendu eta bereganatuz, gaur egun aski ospetsua den McDonald’s inperio aberatsa sortuko du.

## Aktoreak

* Michael Keaton: Ray Kroc
* Nick Offerman: Richard "Dick" McDonald
* John Carroll Lynch: Maurice "Mac" McDonald
* Linda Cardellini: Joan Smith
* B. J. Novak: Harry J. Sonneborn
* Laura Dern: Ethel Kroc
* Justin Randell Brooke: Fred Turner
* Kate Kneeland: June Martino
* Patrick Wilson: Rollie Smith
* Wilbur Fitzgerald: Jerry Cullen

## Kanpo estekak

* The Founder filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q20031748
# The Fountains of Paradise

The Fountains of Paradise (euskaraz Paradisuaren Iturburuak), 1979ko Arthur C. Clarke britainiar idazlearen zientzia fikziozko eleberri bat da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
XXII. mendea. Vannevar Morgan, bere garaiko ingeniari bikainena da. Gibraltarreko itsasartea zeharkatzen duen zubi bat eraiki ondoren, denbora luzez amestu duen lorpen askoz ere handiagoa gauzatu nahi du, nolabaiteko espaziorako zubi antzekoa: igogailu espaziala: Horretarako, Lurreko ekuadorretik orbita geosinkronikoan dagoen satelite batera kable bat ezarriko du. Baina Morganen saiakerak hainbat oztiopo topatuko ditu: batetik, kablearen finkatze gune idealan dauden fraideen aurkakotasuna, Taprobanako uhartean; bestetik, finantzatketa lortu, politikoekin arazoak konpondu eta azkenik igogailuaren eraikuntza prozesuan agertuko diren ingeniaritza arazoei aurre egin beharko diete.
Morganen balentria Taprobanako antzinako historiarekin nahasten da, honetan Kalidasa kondairazko erregeak jainkotasuna lortu asmoz zeru goienetan jauregi miragarri bat eraiki omen zuen, bai eta oraintxuki eguzki sisteman agertu den estralurtar zundarekin ere, honek antzinako zalantza existentzialari erantzuna eman dio: ez gaude unibertsoan bakarrik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q786025
# The Fox and the Hound

The Fox and the Hound (euskaraz: «Azeri eta txakur») 1981eko Ted Berman, Richard Rich, eta Art Stevens zinema zuzendarik zuzendutako Walt Disney Productions ekoiztetxearen dramazko marrazki bizidun film bat da. Daniel P. Mannix estatubatuar idazleak izenburu berberarekin idatzitako liburuan oinarrituta dago, eta azeri baten eta txakur baten arteko adiskidetasunari buruzkoa da. 2006an, 25. urteurrenean, DVDan argitaratu zuten berriro filma, eta 2011an, 30. urteurrenean, Blu-rayan argitaratu zuten berriro filma.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40302
* Multimedia: The Fox and the Hound / Q40302
# Theodor Körner (olerkaria)

Carl Theodor Körner (Dresden, Saxoniako Hauteslerria, 1791ko irailaren 23a - Rosenov, Mecklenburf-Schwerin Dukerria, 1813ko abuztuaren 26a) alemaniar olerkari eta militarra izan zen. Gurasoek eta izeba Dora Stock margolaria hazi zuen. Vienan Wilhelm von Humboldt, Karl Wilhelm Friedrich von Schlegel eta beste artista eta zientzialari batzuekin adiskidetu zen. Dramak, fartsak eta olerkiak idatzi zituen eta gorteko olerkaria izendatu zuten Burgtheaterren. Garai hartan Antonie Adamberger aktorearen mutil-laguna egin zen. Seigarren Koalizioko Gerran talde paramilitar batean sartu zen eta frantsesen aurkako borrokan hil zen 1813an.

## Iruditegia

* Theodorren erretratua izeba Dora Stocken eskutik (1814)
* Körner Georg Friedrich Kerstingen eskutik (1815)
* Körnerren estatua Dresden (Ernst Julius Hähnelen eskutik)
* Datuak: Q62344
* Multimedia: Theodor Körner / Q62344
# Theodor Plievier

Theodor Otto Richard Plievier (Berlin, Alemania, 1897ko otsailaren 12a - Avegno, Suitza, 1955eko martxoaren 12a) alemaniar eleberrigilea izan zen.

## Biografia

Sozialismoaren aldekoa zen, eta Alemaniaren militarismoa kritikatu zuen lehen eleberrietan: Des Kaisers Kulis (1932, Enperadorearen esklaboak). Errusian bizi izan zen 1933-1945 bitartean, eta Alemaniara itzuli zen gero. Ospe handia izan zuen trilogia bat eman zuen argitara Alemanian: Stalingrad (1945), Mosku (1952) eta Berlin (1954).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q77328
* Multimedia: Theodor Plievier / Q77328
# Theodor Linschmann

Theodor Linschmann (Schweinbach, Leutenberg, 1850eko abenduaren 16a - Meiningen, 1940ko maiatza) apaiz protestantea eta euskal hizkuntzalaria izan zen. Berlingo Euskara aldizkariaren sortzaileetariko bat izan zen. 1900. urtean, Estrasburgon, Leizarragaren obra argitaratu zuen bigarren aldiz, Hugo Schuchardtekin batera, Leiçarragas Baskische Bücher von 1571 izenburupean. Euskaltzaindiak argitalpen horren faksimilaren berrargitalpena egin zuen 1990ean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2417960
# Theodor Reuss

Theodor Reuss (1855eko ekainaren 28a - 1923ko urriaren 28a) esoterista anglo-germaniar bat izan zen. Bereziki tantrismoaz interesaturik zegoen.

## Biografia

Bere bizitzan oso lan desberdinak egin zituen: abeslari, espia eta kazetaria. Politikoki sozialismo utopikoaren aldekoa zen eta emakumearen askapenaren alde borrokatu zuen. Carl Kellnerrekin batera O.T.O. sortzeko lanetan hartu zuen parte eta, Kellner hil zenean, berak bete zuen bere postua tenpluaren burua bezala. Reuss Aleister Crowleyrekin topatu zen eta 1910an O.T.O.ren VII. graduan izendatu zuen eta 1912an IX. gradukoa.

## Bibliografia

Reussek idatzitako testu batzuk:
* The Matrimonial Question from an Anarchistic Point of View (1887);
* Die Mysterien der Illuminaten (1894);
* Geschichte des Illuminaten-Ordens (1896);
* Was muss man von der Freimauerei wissen? (1901);
* Was ist Okkultismus und wie erlangt man occulte Kräfte? (1903);
* Was muss man von Richard Wagner und seinen Ton-dramen wissen? (1903);
* Lingam-Yoni; oder die Mysterien des Geschlechts-Kultus (1906);
* Allgemeine Satzungen des Ordens der Orientalischem Templer O.T.O. (1906);
* Parsifal und das Enthüllte Grals-Geheimnis (1914);
* Constitution of the Ancient Order of Oriental Templars (1917)
* Die Gnostische Messe' (1920);
* Das Aufbau-Programm und die Leitsätze der Gnostischen Neo-Christen (1920);
* Hauekin batera artikulu askoren egilea izan zen, bereziki Oriflamme aldizkarian (1902–1914).

## Ikus, gainera

* Aleister Crowley

## Kanpo-estekak

* (Alemanez): Reussen biografia O.T.O.ren webgunean.
* Datuak: Q213855
* Multimedia: Theodor Reuss / Q213855
# Theodor Storm

Theodor Storm (Schleswig, Ipar Frisia, Alemania, 1817ko irailaren 14a - Hademarschen, Alemania, 1888ko uztailaren 4a) frisiar-alemaniar poeta eta eleberrigilea izan zen. Alemaniaren aldeko jarrerak Danimarkako agintariekin gatazkan sartu zuen bere jaioterriko Schleswigen, eta hamar urte baino gehiago eman zituen erbestean. Poesian, alemaniar errealismoaren jarraitzaile nagusietakoa izan zen.

## Biografia

Beranduko erromantizismotik hartu zituen poesia-ereduak, eta E. Mörike, G. Keller, P. von Heyse eta I. Turgenev izan zituen adiskide. Stormen hasierako poesia lirikoak abestien antzekoak ziren, soilak. Maitasuna, izadia eta herriari zion maitasuna izan ziren gai erabilienak Gedichte (1852, "Olerkiak"). Legegizona izan zen lanbidez, eta Husumen aritu zen lanean 1853. urte arte, baina daniarrek Schleswig hartu zutenean handik joan beharra izan zuen. Aberriaren gaia askotan aipatu zuen garai horretako lanetan. Lirikaren aldirik gorena 1865ean, emaztea hil zitzaion urtean izan zuen. Urte horretan idatzi zuen Tiefe Schatten poema liburua. Harrezkero, gero eta errealismo-kutsu handiagoa zuten eleberriak idazten hasi zen, besteak beste: Immensee (1850), haurtzaroko oroitzapenak biltzen dituena, Der Schimmelreiter (1888, "Zaldi zuriko zaldikoa"), Pole Popenspäler (1864), Im Schloss (1861, "Gazteluan").

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26993
* Multimedia: Theodor Storm / Q26993
# Theodor Ludwig Wilhelm von Bischoff

Theodor Ludwig Wilhelm von Bischoff (Hannover, 1807ko urriaren 28a – Munich, 1882ko abenduaren 5a) alemaniar fisikari eta biologoa izan zen.

## Bizitza

1835 eta 1843 artean Heidelbergeko Unibertsitate ospetsuko anatomia irakaslea izan zen, hurrengo hamarkadan Giesseneko Unibertsitatean jardun zuen fisiologia eskolak ematen, eta, ondoren, Municheko Unibertsitatean eman zituen bi ikasgaiak. Ekarpen garrantzitsuenak, artean Heidelbergen zela, enbriologiaren alorrean egin zituen, ugaztunen obuluen ikerketan, hain zuzen.
Handik aurrerako ikerlanak ez ziren hain arrakastatsuak izan. Urea neurtuz animalien metabolismoa aztertzeko esperimentuek ez zioten emaitza onik eman. Eta giza burmuinaren eta burezurraren azterketak ere buruhausteak ekarri zizkion Hannoverreko zientzialariari.
Urteak eman zituen giza burmuinak biltzen, aztertzen, neurtzen... eta pisatzen. 1870eko hamarkadan ikerketa horiek nolabaiteko ospea eman zioten alor horretan ere, gizonezkoen artean bereziki. Emakumeak, ordea, ez zetozen bat Bischoffen hipotesiekin.
Burmuinen bilduma zabala pisatu eta gero, anatomistak emaitza hauek lortu zituen: gizonezkoen burmuinen batez besteko pisua 1.350 gramokoa zen, eta emakumezkoen burmuinak, aldiz, 1.250 gramo besterik ez zuen pisatzen, batez beste.
Bischoffek gizonezkoak emakumeak baino gehiago direla pentsatzen zuen burmuinen bilduma aztertu baino lehen ere, eta neurketa horiek bere ustea egiaztatzen omen zuten. Gizakien ahalmen intelektuala burmuinaren pisuaren araberakoa omen zen eta, beraz, emakumezkoak gizonak baino 100 gramo ergelagoak izan behar zuten. Mugimendu sufragistaren oldar betean, gizarteko goi-mailako emakume askok oihuka eta txistuka arbuiatzen zituzten haren hitzaldi eta agerpen publikoak.
Bischoffek lehendik erabakita utzi zuenez, hil zenean bere burmuina zientziari utzi zion, bildumako beste burmuin guztiekin batera. 1.245 gramo pisatzen zituen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 6 Nagore Irazustabarrena, «Bischoffen argudio pisutsuak», Argia, 2012-05-29, CC-BY-SA lizentzia
* Datuak: Q65283
* Multimedia: Theodor von Bischoff / Q65283
# Theodor Reik

Theodor Reik (Viena, 1888ko maiatzaren 12a - New York, 1969ko abenduaren 31) austriar jatorriko estatubatuar psikoanalista izan zen.
Freuden ikasle izan zen. 1922an, Flauberten La tentation de Saint Antoine liburuari buruzko tesia argitaratu zuen. Karl Abrahamekin analisi sakona landu ondoren, psikoanalisiaren teoria eta praktika irakatsi zituen Vienan eta Berlinen. Naziengandik ihesi, Estatu Batuetara joan zen 1938an, eta Psikoanalisi Elkartea sortu zuen han.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q78734
* Multimedia: Theodor Reik / Q78734
# Theodor Seuss Geisel

Theodor Seuss Geisel (Springfield, Massachusetts, 1904ko martxoaren 2a - San Diego, Kalifornia, 1991ko irailaren 24a) haur-literaturako idazle estatubatuarra, argitaratzailea eta irudigilea izan zen. Geiselen lanak oso ezagunak dira Estatu Batuetan, batez ere, bere bertsoetan tartekatzen duen umore apetatsu jostalariarengatik eta liburuak apaintzeko egiten dituen marrazki alai exotikoengatik.

## Bizitza

Artista gisa bere kasa ikasi zuen. Hamar bat urtez karikaturak marrazten lan egin ondoren, 1937an, haurrentzako lehenengo liburua kaleratu zuen: And to Think That I Saw It on Mulberry Street, Doctor Seuss izengoitiaren azpian. Testu haren xalotasunak eta umore biziak berehalako arrakasta eman zion. Handik gutxira, liburu gehiago argitaratu zituen, The King's Stilts (1939), adibidez; edota txori batek engainatuta arrautzaren gainean esertzen den harako elefante haren historia, Horton Hatches the Egg (1940). Bigarren Mundu Gerrako urteetan (1939-1945), haur-literatura utzita, zinemarako gidoiak (dokumentalak) idatzi zituen. Horien artean, aipagarria da Design for Death, japoniar herriari eskainia, Akademiak saritua. Gerra bukatutakoan, atzera lotu zitzaion haurrentzako liburuak idazteari, eta laster argitaratu zuen liburu bat, McElligott's Pond (1947). Hurrengo hamarraldietan berrogei bat idatzi zituen guztira: Horton Hears a Who (1954), How the Grinch Stole Christmas (1957), The Cat in the Hat (1957), Green Eggs and Ham (1970), The Lorax (1971), The Butter Battle (1984)... Bestalde, marrazki bizidunetako pertsonaia bat sortu zuen, Gerald McBoing Boing, Akademiak saritua. Halaber, Pulitzer Sariaren aipamen berezia jaso zuen, bere bizitza osoa Estatu Batuetako haurrentzako liburu didaktikoak eta jostagarriak egitera buru-belarri emateagatik. Nolanahi dela ere, haren azkeneko liburuek arrakasta handia eta oso harrera ona izan zuten helduen artean ere, eta salduenetakoak izan ziren: You're Only Old Once (1986), Oh, the Places you'll Go! (1990).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q298685
* Multimedia: Dr. Seuss / Q298685
# Tipton udalerria, Hardin konderria (Iowa)

Tipton udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Hardin konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.100 biztanle zituen.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Tipton udalerriak 477 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 31.554 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9045230
# Tiptonville (Tennessee)

Tiptonville Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Lake konderrian dago, Tennessee estatuan. 3.976 biztanle ditu, 5,321418 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Lake konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q739655
* Multimedia: Tiptonville, Tennessee / Q739655
# Tipu Sahib

Tipu Sahib —Tipu sultana, Fateh Ali Khan Shahab, Tipu Saheb, Bahadur Khan Tipu Sultan eta Fatih Ali Khan Tipu sultan adoretsua (sultan bahadur) izenez ere ezaguna— (Devanhalli, India, 1750eko azaroaren 20a - Seringpatam, India, 1799ko maiatzaren 4a) Mysoreko sultana eta Indiako hegoaldeko gudari ospetsuena izan zen XVIII. mendean.
Haydar Ali printzearen semea zen. Frantsesekin ikasi zuen arma-lanbidea; eta karnata, mahratta eta britainiarren aurka borrokatu zen 1767-1782 bitartean. 1782an aitaren lekua hartu zuen, eta 1783an britainiarrak bere lurretatik kanpora egotzi zituen, frantsesen laguntzaz. 1789an mahrattek eta britainiarrek menderatu zuten. 1792an manupeko lur gehienak utzi behar izan zituen. Eta 1798an berriro eraso zien britainiarrei, Napoleon Bonaparteren laguntza jaso ondoren.
1799an hil zuten, Seringpatam hiriaren setioan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q10088
* Multimedia: Tipu Sultan / Q10088
# Tiptopita

Tiptopita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Tiptopita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {K2(Na,Ca)2Li3Be6(PO4)6(OH)2 * H2O}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Tiptopite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).