OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ahmed El-Gendy

Ahmed El-Gendy (2000ko martxoaren 1a) egiptoar pentatleta modernoa da. Zilarrezko domina irabazi zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan gizonezkoetan. Gainera, 2018ko Udako Gazte Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta urrea irabazi zuen. Afrikatik pentatlono modernoaren domina lortu duen lehen atleta da.
Olinpiar Jokoetan, El-Gendy 13. postuan sailkatu zen esgrima, igeriketa eta zaldizko proben ondoren, Joe Choong liderra eta azkenean urrea irabaziko zuena 50 puntutara edukiz, hau da, azken proba Choongetik 50 segundora hasi zen. Desabantaila guztia kendu zion, eta azken 800 metroetan Choong-ekin egon zen korrika; azkenean, bigarren egin zuen, Choongengandik bost segundo eskasera.
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrea irabazi zuen.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2020 | Tokio | 02 ! | Banaka |
| 2024 | Paris | 01 ! | Banaka |
| Munduko txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2021 | Kairo | 03 ! | Banaka |
| 2021 | Kairo | 03 ! | Taldeka |
| 2023 | Bath | 01 ! | Taldeka |
| Gazteen Olinpiar Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2018 | Buenos Aires Argentina | 01 ! | Banaka |
| 2018 | Buenos Aires Argentina | 01 ! | Errelebo mistoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Olympedia – Ahmed El-Gendy» www.olympedia.org (Noiz kontsultatua: 2021-08-11).
* ↑ (Ingelesez) «Egypt win gold and silver on historic day» BBC Sport (Noiz kontsultatua: 2021-08-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q99232188
* Multimedia: Ahmed Elgendy / Q99232188
# Ahmed Hafnaoui

Ahmed Ayoub Hafnaui (arabieraz: أحمد أيوب حفناوي‎; 2002ko abenduaren 4an jaioa) igerilari tunisiar bat da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen eta urrezko domina bat irabazi zuen gizonezkoen estilo libreko 400 metroko proban. Munduko sailkapenean 16.a zen eta finalerako sailkatzeko denborarik okerrena egin zuen, baina, hala ere, urrea irabazi zuen 3.43.36 denbora eginda, bere markarik onena. Hafnaui izan zen Tokio 2020an urre olinpikoa eskuratu zuen lehen kirolari tunisiarra eta afrikarra.

## Kirol ibilbidea

2018ko Afrikako Gazteen Jokoetan Hafnauik brontzezko domina lortu zuen 400 metroko proban, estilo librean.
Urte berean, Hafnauik zilarrezko domina irabazi zuen Afrikako Txapelketan, estilo libreko 4 x 200 erreleboetako proban, eta brontzezko hiru domina, 800 m-ko estilo librean, 1500eko estilo librean eta 4 x 100 m-ko erreleboetan.
2021ean urrea irabazi zuen Tokioko Olinpiar Jokoetan 400 m-ko estilo librean.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Swimming HAFNAOUI Ahmed - Tokyo 2020 Olympics» .. (Noiz kontsultatua: 2021-08-01).
* ↑ Goikoetxea, Jakes. «IZAR BERRIAK BAZTERRETIK» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-08-01).
* ↑ (Ingelesez) «A Young Tunisian Shocks The Swimming Field To Win Olympic Gold» NPR.org (Noiz kontsultatua: 2021-08-01).
* ↑ (Ingelesez) Mirror, The African. (2021-07-25). «Tunisia wins Africa’s 1st gold Olympic medal» The African Mirror (Noiz kontsultatua: 2021-08-01).
* ↑ (Frantsesez) «JAJ-2018/ Natation/Première journée: la palme aux pays du Maghreb» Africa Top Success 2018-07-23 (Noiz kontsultatua: 2021-08-01).
* ↑ (Ingelesez) «13th CANA Swimming & Open Water Championships - Algiers (Algeria), 10 - 16 September 2018 - Full set of Results». (Noiz kontsultatua: 2021-08-01).
* ↑ (Frantsesez) MC. (2021-07-16). «Tunisie : 63 athlètes qualifiés au JO de Tokyo» Webdo (Noiz kontsultatua: 2021-08-01).
* ↑ «Result: Tokyo 2020: 18-year-old Tunisian Ahmed Hafnaoui takes shock gold - Sports Mole» amp.sportsmole.co.uk (Noiz kontsultatua: 2021-08-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q104155849
# Ahmed I.a

Ahmed I.a (1590eko apirilaren 18a - 1617ko azaroaren 22a) Otomandar Inperioko sultana izan zen 1603tik hil zen arte. Mehmed III.a aitaren (1595-1603) ondorengo izan zen tronu otomandarrean, 13 urte zituela, eta adinez nagusi izan baino lehen tronura iritsi zen lehen sultan otomandarra izan zen.
Bere aurrekoak ez bezala, sultan adeitsu eta sentibera izan zen. Bere alderik gizatiarrena erakutsi zuen anaia Mustafa hilarazteari uko egin zionean.
Eskriman eta ekitazioan iaioa zen oso, eta hizkuntza asko zekizkien.
Bi aldiz ezkondu zen, eta hainbat seme-alaba izan zituen; horien artean, Murad IV.a eta Ibrahim I.a.
Agintaldiko lehen urteetan erabakimen eta indar handia erakutsi zituen baina, aurrerago, haren jokatzeko modua ikusita, ezaugarri horiek ezbaian jarri ziren. Bai Hungarian eta bai Persian egindako gerrek Inperioarentzat alderdi kaltegarriak ekarri zituzten, eta Zsitvatorok-eko Ituna eta gero, 1606an sinatua, Austriak urtero ordaintzen zuen zerga abolitu egin zen. Georgia eta Azerbaijan Persiaren mende jarri ziren.
Ahmed jauregiko bizitzaren plazer eta luxuetan murgildu zen, eta horrela bizi izan zen agintaldia 1617an amaitu zuen arte. Desmoralizazioa eta ustelkeria ohiko bihurtu ziren, bai estamentu publikoetan, eta bai armadan bertan, eta diziplinarik eza eguneroko ezaugarri bihurtu zen.
Tabakoa Otomandar Inperioan haren garaian sartu zela esaten da.
Ahmedek tifusa harrapatu eta horren ondorioz hil zen, 1617an.
Gaur egun, Ahmed batez ere Ahmed sultanaren meskita eraikitzearen ondorioz gogoratzen da. Meskita Urdina izenaz ere oso ezaguna da, eta arkitektura islamikoaren maisulanetako bat da. Ahmed sultana meskita hartako hormen kanpoaldeko mausoleo baten hobiratua dago.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Osman II.a
Şehzade Ömer
Gevherhan Sultan
Ayşe Sultan
Şehzade Mehmed
Fatma Sultan
Hanzade Sultan
Şehzade Orhan
Şehzade Selim
Şehzade Hasan
Şehzade Bayezid
Gevherhan Sultan
Murad III.a
Murad IV.a
Ismihan Kaya Sultan
Mehmed III.a
Safiye Sultan
Ahmed I.a
Zahide Sultan
Rabia Sultan
Handan Sultan
Şehzade Hüseyin
Atike Sultan
Şehzade Kasim
Mehmed IV.a
Fatma Sultan
Ümmügülsüm Sultan
Suleiman II.a
Ibrahim I.a
Gevherhan Sultan
Şehzade Suleiman
Ayşe Sultan
Ümmügülsüm Sultan
Ahmed II.a
Abide Sultan
Atike Sultan
Übeyde Sultan
Beyhan Sultan :
* Datuak: Q114749
* Multimedia: Ahmed I / Q114749
# Accumoli

Accumoli Italiako udalerri bat da. Rietiko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. 522 biztanle ditu, 87,37 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Accumolik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Amatrice Arquata del Tronto Cittareale Norcia Valle Castellana

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223423
* Multimedia: Accumoli / Q223423
# Accursioren jauregia

Accursioren jauregia, italieraz Palazzo d'Accursio edo Comunale, Italiako Bolonia hiriaren erdigune historikoan dagoen jauregi bat da, bertako Piazza Maggioren. Gaur egun hiriko udaletxea da.
Mendeetan zehar elkartu ziren eraikin multzoa da, hasiera batez Francesco Accursioren bizilekua izana. 1336an Agureen Egoitza bilakatu zen, hiriko aginte nagusiaren kokapena.
* Datuak: Q2267154
* Multimedia: Palazzo d'Accursio (Bologna) / Q2267154
# Ace Ventura: When Nature Calls

Ace Ventura: When Nature Calls (euskaraz Ace Ventura: Naturaren Deia), 1995eko Steve Oedekerkek zuzendutako komedia film bat da. Jim Carrey, Ian McNeice, Simon Callow, Maynard Eziashi eta Bob Gunton aktoreek antzeztu zuten.
Ace Ventura: Pet Detective (1994) aurrekaria eta Ace Ventura Jr.: Pet Detective (2009) jarraipena dauzka.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bere azken misioaren porrotak utzi dion trauma gainditu asmoz, erreskatatu behar zuen mapatxea hilik suertatzea ekiditzeko gai izan ez zenez, Ace Ventura (Jim Carrey) Tibeteko monasterio budista batera erretiratu da. Baina, behin han dela eta jada krisialdi pertsonaletik osatuta, Fulton Greenwall (Ian McNeice) gizeseme xelebreak Afrikako tribu batetako animalia sakratu bat topatzeagatik dirutza bat eskeiniko dio.

## Aktoreak

* Jim Carrey: Ace Ventura
* Ian McNeice: Fulton Greenwall
* Simon Callow: Vincent Cadby
* Maynard Eziashi: Ouda
* Bob Gunton: Burton Quinn
* Damon Standifer: Wachatien buruzagia
* Sophie Okonedo: Wachatien printzesa
* Arsenio 'Sonny' Trinidad: Ashram fraidea
* Danny D. Daniels: Wachootoo txamana
* Andrew Steel: Mick Katie
* Bruce Spence: Gahjii
* Adewale Akinnuoye-Agbaje: Hitu
* Tommy Davidson: Gerlari txikia / Wachootoo printzea
* Michael Reid McKay: Senar meharra (Monopolyren tipoa)

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q340127
# Ace of Spades

Ace of Spades Motorhead heavy metal talde ingelesak 1980an izen bereko Ace of Spades diskoaren barnean kaleratutako abestia da.

## Kanpo estekak

* Motorhead taldearen Ace of Spades abestia entzungai (Ingelesez)
* Datuak: Q2526077
# Accused (2023ko telesaila)

Accused estatubatuar telesail dramatikoa da, Howard Gordonek Fox Broadcasting Companyrako sortua.
Krimen ezberdin bat da antologiazko telesail honetako atal bakoitzaren ardatza. Epaiketa areto batean abiatzen dira atal guztiak, ikusleek delituaz ezer jakin gabe, eta kontakizun bakoitza akusatuaren perspektibatik jorratu dute modu integralean.

## Erreferentziak

* ↑ «Accused» Berria 2023-03-18 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116449517
# Ace Stream

Ace Stream BitTorrent teknologiarekin sortutako P2P streaming-protokolo bat da. Pirateatutako zuzeneko emisioak transmititzeko eta ikusteko erabil daitekeen metodotzat jo da Ace Stream iturri batzuen arabera. Bezero eta zerbitzari gisa funtzionatzen du protokoloak. Erabiltzaileek bideo-iturri bat transmititzen dutenean Ace Stream erabiliz, aldi berean, parekoetatik deskargatzen dute eta bideo bera igotzen diete beste parekoei.

## Erreferentziak

* ↑ «Ace Stream» info.acestream.org.
* ↑ Kashyap, Aditya. (2019-01-12). «Acestream on MacOS - Install & Play Acestream Links on Mac (2019)» iTech Hacks.
* ↑ Cord Cutting Is Great, Except for Those Live Events. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25422542
# Accrington

Accrington, Ingalaterrako ipar-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Lancashire konderrian.
2011n 35.476 biztanle zituen.
* Datuak: Q1622949
* Multimedia: Accrington / Q1622949
# Ace Ventura: Pet Detective

Ace Ventura: Pet Detective (euskaraz Ace Ventura: Maskoten Detektibea) 1994ko Tom Shadyac estatubatuar zinema zuzendariaren umorezko filma bat da. Jim Carrey, Courteney Cox, Sean Young, Tone Lōc eta Dan Marino aktoreek antzeztu zuten.
Filma hau eta urte hartan bertan ere estreinatu zen The Mask film arrakastatsua antzeztu izanaren ondorioz Jim Carrey mundu osoan aktore eta umorista ospetsu bilakatu zen. Filma honek izandako arrakasta eta diru irabaziei esker 1995ko Ace Ventura: When Nature Calls eta 2009ko Ace Ventura Jr: Pet Detective jarraipenak izan zituen, baita izenburu berdineko marrazki bizidun telesaila ere.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Ace Ventura (Jim Carrey) bahitutako animaliak topatzen espezializatua dagoen Miamiko ikertzaile pribatu xelebre bat da. Behinola, Miami Dolphins amerikar futbol taldeko maskota den Elur Malutatxo izurdea topatzeko ardura izango du, hurrengo egunean amerikar futbol final handia jokatzen baita.

## Aktoreak

* Jim Carrey: Ace Ventura
* Courteney Cox: Melissa Robinson
* Sean Young: Lois Einhorn tenientea
* Tone Loc: Emilio
* Dan Marino: bere burua antzeztuz
* Noble Willingham: Riddle
* Troy Evans: Roger Podacter
* Raynor Scheine: Woodstock
* Udo Kier: Ronald Camp
* Frank Adonis: Vinnie
* Tiny Ron: Roc
* David Margulies: doktorea
* John Capodice: Aguado
* Judy Clayton: Martha Mertz
* Bill Zuckert: Finkle jauna
* Alice Drummond: Finkle andrea
* Rebecca Ferratti: emakume sexya
* Mark Margolis: Shickadance jauna
* Antoni Coroner: 1. erreportaria
* Randall "Tex" Cobb: gizon zakarra
* Florence Mistrot: bizilaguna
* Will Knickerbocker: managerra
* Gary Munch: zuzendaria
* Terry Miller: zuzendariaren laguntzailea
* John Archie: 3. erreportaria
* Scott Mitchell: Miami Dolphins amerikar futbol taldeko jokalaria
* Nosey (Miami Seaquarium, Florida), Elur Malutatxo izurdea

## Kanpo estekak

* Ace Ventura: Pet Detective filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Ace Ventura: Pet Detective filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q340138
# Alija del Infantado

Alija del Infantado Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. Bañezako eskualdea eskualdean dago, itsas mailatik 734 m metrora, eta km²-ko azalera hartzen du.
2023 urteko erroldaren arabera 593 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26604
* Multimedia: Alija del Infantado / Q26604
# Alikuota (argipena)

Alikuota hitzak adiera zenbait ditu:
* alikuota edo proportzionala;
* matematikan,
** zati alikuota edo zatitzaile propioa, n zenbaki natural baten zatitzaile osoetako bakoitza, n kenduta;
** segida alikuota, segida bat, non elementu bakoitza aurrekoaren zatitzaile propioen batura den;
* kimikan, alikuota, lagin batetik proba bat egiteko erabiliko den bolumen edo masa.
# Alil bromuro

Alil bromuroa edo 3-bromoprop-2-enoa haluro organikoa da sintesi organikoan konposatuetan alkilo taldeak txertatzeko baliaten dena.

## Prestakuntza

Alil bromuro laborategian zein industrian sintetizatzen da alil alkohola hidrogeno bromuroarekin erreakzionaraziz. Lehen-lehenik alkoholaren hidroxilo taldea protonatu egiten da, ura eliminatuz alilo katioia eratzen da, bromuro ioiarekin erreakzionatzen duena produktua osatzeko. Alil bromuroa erreakzio-nahastetik erauzten da eta, segidan, destilatu egiten da purutzeko.
Beste aukera da alil haluroen arteko halogeno-trukea eragitea, adibidez, alil kloruroa azido bromhidrikoarekin tratatzean kobrea katalizatzailea izanik.

## Ezaugarriak

Alil bromuroa likido kolorgea eta apur bat oliotsua da, garraztasun puntua duen usain gozoa duena. Hezetasuna dagonean hidrolizatu egiten da mantsoki hidrogeno bromuroa eta alil alkohola emanez.
Toxikotzat jotzen da eta oso sukoia.

## Erabilera

Alil bromuroa sintesi organikoan usatzen da alil taldea alkohol eta amina taldeei lotzeko babesle moduan. Halaber, hainbat botiken sintesirako aitzindarietako bat da, hala nola, sekobarbitala, sodio nedokromiloa eta tiamilala.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Yoffe, David; Frim, Ron; Ukeles, Shmuel D.; Dagani, Michael J.; Barda, Henry J.; Benya, Theodore J.; Sanders, David C.. (2013). «Bromine Compounds» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (American Cancer Society): 1–31. doi:10.1002/14356007.a04_405.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2021-04-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223062
* Multimedia: Allyl bromide / Q223062
# Alil ioduro

Alil ioduroa edo 3-iodopropenoa konposatu organikoa da haluroen familiakoa eta . CH$_2$=CH–CH$_2$–I formula duena. Likido hori argia eta egonkorra da. Sintesi kimikoan erreaktibo gisa usatzen da.

## Sintesia

Alil ioduroa Marcellin Berthelot kimikari frantsesak deskribatu zuen lehen aldiz 1855ean. Fosforo ioduroa eta glizerina erreakzionaraziz sintetizatu zuen.
Egun alil ioduroa lortzeko alil alkohola metil ioduroz tratatzen da.

## Erabilera

Alil ioduroa erreaktibo gisa baliatzen da sintesi organikoan, adibidez, N-alkil-2-pirrolidonak, azido sorbikoaren esterrak edo ordezkatutako azido barbiturikoa sintetizatzeko. Kimika organometalikoan alilo estekatzailea sartzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Allyl iodide» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2022-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Bertleff, Werner. (2000-06-15). Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA ed. «Carbonylation» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA): a05_217. doi:10.1002/14356007.a05_217. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2022-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Wollweber, Hartmund. (2000-06-15). Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA ed. «Hypnotics» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA): a13_533. doi:10.1002/14356007.a13_533. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2022-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Behr, Arno. (2000-06-15). Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA ed. «Organometallic Compounds and Homogeneous Catalysis» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA): a18_215. doi:10.1002/14356007.a18_215. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2022-12-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15311877
* Multimedia: Allyl iodide / Q15311877
# Alijó

Alijó Vila Real barrutiko Portugalgo udalerria da, Tras-os-Montes eskualdean, Iparraldean (NUTS II) eta Duero (NUTS III) udalerrien arteko komunitatean, 2.800 biztanle inguru dituena.
297,57 km² eta 10.486 biztanle dituen udalerri baten egoitza da (2021), 19 freguesietan banatuta. Udalerriak mugakideak hauek dira: iparraldean Vila Pouca de Aguiar eta Murça udalerriak ditu, ekialdean Carrazeda de Ansiães, hegoaldean São João da Pesqueira eta mendebaldean Sabrosa .

## Freguesiak

Alijóko freguesiak honako hauek dira:
* Alijó
* Amieiro
* Carlão
* Casal de Loivos
* Castedo
* Cotas
* Favaios
* Pegarinhos
* Pinhão
* Pópulo
* Ribalonga
* São Mamede de Ribatua
* Sanfins do Douro
* Santa Eugénia
* Vale de Mendiz
* Vila Chã
* Vila Verde
* Vilar de Maçada
* Vilarinho de Cotas

## Erreferentziak

* ↑ INE - Estatistika Institutu Nazionala. «Biztanleria eta Etxebizitza Errolda - 2021eko Errolda» tabulador.ine.pt (Noiz kontsultatua: 2023-01-15).

## Kanpo estekak

* (Portugesez) Alijóko udala
* Datuak: Q712064
* Multimedia: Alijó / Q712064
# Alika Milova

Alika Milova (Narva, 2002ko irailaren 5a), Alika gisa ezaguna, abeslari estoniarra da. 2023an, Estonia ordezkatzeko hautatu zuten Eurovision Abesti Lehiaketan, "Bridges" abestiarekin.

## Karrera

Milova ezaguna egin zen Estonian eta atzerrian hainbat kantu-lehiaketa eta telebista-programatan parte hartu zuenean, besteak beste, The Baltic Voice, New Wave Junior, Kaunas Talent, Bravo Song Contest eta Berlin Perle. Gero, ospetsu egin zen 2021ean, Eesti otsib superstaari talentu estoniarren lehiaketaren zortzigarren edizioan irabazi baitzuen. Kontratu diskografiko bat izan zuen Universal Music Group-ekin.
2022ko azaroaren 1ean jakinarazi zen Eesti Laul 2023an "Bridges" abestiarekin parte hartuko zuela. Bigarren finalaurrekoan agertu zen lehen aldiz, eta finalerako sailkatu zen. Geroago, 2023ko otsailaren 11n, Milovak finalean parte hartu zuen, epaimahaiaren aldeko apustua egin zuen eta, ondoren, telebotoak irabazi egin zuen 12 parte-hartzaileen artean, eta Liverpoolen egindako Eurovision 2023 Jaialdian ordezkari nazional bihurtu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Sommer-Kalda, Sirle. (12 December 2021). «Eesti uueks superstaariks sai Narva tüdruk Alika Milova!» Pohjarannik.
* ↑ Grace, Emily. (1 November 2022). «Estonia: Eesti Laul 2023 First Semi-Final Participants Revealed» Eurovoix.
* ↑ Grace, Emily. (14 January 2023). «Estonia: Eesti Laul 2023 Semi-Final Two Results» Eurovoix.
* ↑ Waarden, Francisca van. (11 February 2023). «Estonia: Alika to Eurovision 2023» Eurovoix.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116419283
* Multimedia: Alika Milova / Q116419283
# Aliketa

Aliketa edo aliketak (arabieratik: al-laqqat, "kurrika") objektuei irmo eusteko edo alanbrea bezalako material gogorrak tolesteko eta mozteko erabiltzen den esku-tresna bat da. Oro har, aliketa pibote batean lotutako bi palankaz osaturik dago. Lotunea palankak amaitzen diren puntuan egon ohi da, eta palanken aldea heldulekuen aldea baino askoz laburragoa izan ohi da. Diseinu honi esker, eskuekin heldulekuetan egiten den indarra anplifikatu egiten da eta objektura zehaztasun handiagoz zuzentzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13049940
* Multimedia: Pliers / Q13049940
# Alil alkohol

Alil alkohola edo 2-propen-1-ola CH$_2$=CHCH$_2$OH formulako konposatu organikoa da, alkohol alifatikoen familiakoa. Likido kolorgea da, mustardaren antzeko usaina duena. Uretan, alkoholetan nahiz eterretan disolbagarria da. −129 °C-an izozten da, eta 97 °C-an irakiten du. Erretxinen eta plastifikatzaileen fabrikazioan erabiltzen da, eta bitarteko gisa sintesi organikoan.

## Ekoizpena

Alil alkohola produzitzeko hamaika modu dago.
Lehen aldiz alil ioduroaren hidrolisiaz sintetizatu zuten 1856an Auguste Cahours-ek eta August Hofmann-ek.
Egun sintesibide usuena alil kloruroa hidrolizatzea da.
${\ce {CH2=CHCH2Cl + NaOH -> CH2=CHCH2OH + NaCl}}$
Alil alkohola propilen oxidoaren eraztuna irekiz alunbrea katalizatzaile gisa usatuz presta daiteke. Beste manera bat da propilenoa allil azetatora oxidatzea azido azetikoa baliatuz eta ondoren hidrolisiz alil alkohola lortuaz.
${\ce {CH2=CHCH3 + 1/2 O2 + CH3COOH -> CH2=CHCH2OCOCH3 + H2O}}$
${\ce {-> CH2=CHCH2OH}}$
Beste bide batetik, propilenoa akroleinara oxida daiteke eta gero hidrogenatu alil alkohola sintetiza daiteke.

## Erabilera

Alil alkohola glizerina eta ester polimezagarriak sintetizatzeko baliatzen da nagusiki.

## Erreferentziak

* ↑ https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/alil%20alkohol.
* 1 2 (Ingelesez) Krähling, Ludger; Krey, Jürgen; Jakobson, Gerald; Grolig, Johann; Miksche, Leopold. (2000-06-15). Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA ed. «Allyl Compounds» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA): a01_425. doi:10.1002/14356007.a01_425. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2022-12-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q414553
* Multimedia: Allyl alcohol / Q414553
# Alil azetato

Alil azetatoa konposatu organikoa da CH$_2$=CHCH$_2$OCOCH$_3$ formula duena, esterren familiakoa. Likido kolorgea, sukoia eta toxikoa da.
Alil alkohola prestatzeko usatzen da.

## Sintesia

Alil azetatoa industriaki prestatzen da propenoa azido azetikoarekin erreakzionaraziz paladioa katalizatzaile gisa baliatuz.
${\ce {CH2=CHCH3 + CH3COOH + 1/2 O2 -> CH2=CHCH2OCOCH3 + H2O}}$

## Erabilera

Alil azetatoa erraz hidrolizatzen da alil alkohola emateko zein hainbat polimero berezien aitzindaria den.
${\ce {CH2=CHCH2OCOCH3 + H2O -> CH2=CHCH2OH + CH3COOH}}$
Alil azetatoa hidrogeno peroxidoaren eraginez oxidatu egiten glizidola emanez, ondoren glizerinara oxidatzen dena.
${\ce {CH2=CHCH2OH + H2O2 -> CH2OCHCH2OH + H2O -> CH2OHCHOHCH2OH}}$
Azetato taldearen ordezkapena jasan dezake: hidrogeno kloruroarekin alil kloruroa ematen du
${\ce {CH2=CHCH2OCOCH3 + HCl -> CH2=CHCH2Cl + CH3COOH}}$
eta hidrogeno zianuroarekin alil zianuroa,
${\ce {CH2=CHCH2OCOCH3 + HCN -> CH2=CHCH2CN + CH3COOH}}$

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Allyl acetate» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2022-12-05).
* ↑ (Ingelesez) Krähling, Ludger; Krey, Jürgen; Jakobson, Gerald; Grolig, Johann; Miksche, Leopold. (2000-06-15). Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA ed. «Allyl Compounds» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA): a01_425. doi:10.1002/14356007.a01_425. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2022-12-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4488673
* Multimedia: Allyl acetate / Q4488673