OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Julie Taymor

Julie Taymor (Newton, Massachusetts, 1952ko abenduaren 15a) antzerki, opera, musikal eta zinema zuzendari estatubatuarra da. The Lion King musikalaren zuzendaria izan zen, lan horri esker bi Tony sari irabazi zituen, jantzi-zuzendari onenaren eta ekoizpen musikal baten zuzendari onenaren saria, kategoria horretan aintzatetsitako lehen emakumea izanik.

## Biografia

Parisko Mimo Eskolan ikasi zuen Jacques Lecoq-ekin, baita mitologia eta folklorea Ohioko Oberlin College-n, eta ohore osoz graduatu zen. Bere lanak musika aberastasunagatik, originaltasunagatik eta kolore zabalagatik nabarmentzen dira.
William Shakespeareren obrak egokitu eta musikatu ditu antzerkirako eta zinemarako. Mozarten Flauta magikoa zuzendu zuen New Yorkeko Metropolitan Operan eta beste lan liriko batzuk, hala nola, Wagnerren The Flying Dutchman eta Stravinskyren Edipo errege.
Frida film luzeak (soinu banda onenaren Oscar saria jaso zuena) Frida Kahlo margolari mexikarraren bizitza kontatzen du, Chavela Vargas eta Lila Downs abeslari mexikarren parte hartzearekin. Across the Universe filmarako, Taylorrek Beatlesen 30 abestiren eskubideak lortu zituen 10 milioi dolarren truke.
Taymor New Yorken bizi eta lan egiten du Elliot Goldenthal konpositorearekin.
Lau aldiz izendatu dute bitan irabazi dituen Tony sarietarako. Oscar sarietarako ere izendatu zuten behin.

## Broadwayn egiten dut lan zuzendari gisa

* Juan Darien (1996)
* The Lion King (1997)
* The Green Bird (2000)
* M. Butterfly (2017)
* Spiderman (2011)

## Filmografia zuzendari gisa

* Fool's Fire (1992), telebista
* Oedipus Rex (Edipo errege) (1993), opera, Sofoklesen Edipo errege tragedian oinarritua
* Titus (1999), William Shakespeareren Tito Androniko draman oinarritutako filma
* Frida (2002), zinema, Frida Kahlo margolari mexikarren biografia
* Across the Universe (2007), zinema
* The Tempest ( 2010), filma
* A Midsummer Night's Dream (2014), antzerkia, William Shakespeareren Uda-gau bateko ametsa komedian oinarrituta.
* My Life on the Road (2018), zinema, Gloria Steinem Estatu Batuetako feminismoaren ikonoaren biografia

## Sariak
### Veneziako Nazioarteko Zinemaldia

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| 2002 | Mimmo Rotella Fundazioaren Saria | Frida | Irabazlea |

## Erreferentziak

* ↑ «Official Awards of the 59th Mostra» labiennale.org.

## Kanpo estekak

* PBS
* Oberlin College
* Sagecraft
* Datuak: Q240490
* Multimedia: Julie Taymor / Q240490
# Julie Leth

Julie Leth (1992ko uztailaren 13a) danimarkako txirrindulari bat da, gaur egun UCI Women's Continental Team Ceratizit–WNT Pro Cycling taldean ibiltzen dena. 2013ko UCI emakumezkoen errepideko lasterketan parte hartu zuen Florentzian. Leth Wiggle High5 taldean sartu zen 2017an. 2018ko abenduan, Bigla Pro Cycling-ek iragarri zuen Leth haiekin bat egingo zuela hurrengo denboraldirako, Wiggle High5 taldea utzi ostean.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Madison |
| Munduko Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2019 | Pruszków Polonia | 03 ! | Madison |
| Europako Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2018 | Glasgow Eskozia | 01 ! | Madison |
| 2019 | Apeldoorn Herbehereak | 01 ! | Madison |
| 2021 | Grenchen Suitza | 01 ! | Madison |

## Erreferentziak

* ↑ «Ceratizit - WNT Pro Cycling Team» UCI.org (Union Cycliste Internationale).
* ↑ «Final Results / Résultats finaux: Road Race Women Elite / Course en ligne femmes élite» Sport Result (Tissot Timing) 28 September 2013.
* ↑ Alexandersen, Anton Kjøller. (10 November 2016). Julie Leth skifter til Wiggle High5. Feltet.dk.
* ↑ «Julie Leth joins the ranks of Bigla next year» Txantiloi:Ct 21 December 2018.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1569983
* Multimedia: Julie Leth / Q1569983
# Julie Vinter Hansen

Julie Marie Vinter Hansen (Kopenhage, Danimarka,1890eko uztailaren 20a – Mürren, Suitza, 1960ko uztailaren 27a) danimarkar astronomoa izan zen. 1015ean Unibertsitateko lehen emakume konputagailu izandatu zuten.

## Bizitza
### Lehen urteak

Vinter Hansen Kopenhagen (Danimarka) jaio zen.

### Hezkuntza

Kopenhageko Unibertsitatean ikasten ari zela, konputagailu izendatu zuten unibertsitateko behatokian 1915ean. Elektronikaren aurreko aroan, konputagailuak astronomoen norabidean eskuz kalkuluak egiten zituzten gizakiak ziren. Unibertsitatean postu hori lortu zuen lehen emakumea izan zen. Geroago, behatokiko laguntzailea izan zen eta, 1922an, behatzailea.

## Karrera
### Nordic Astronomy Review-ko editorea

Oso langile indartsua izan zen, eta, behatzeko eta behaketetan murrizketa matematikoak egiteko ohiko lanarekin batera, Nordisk Astronomisk Tidsskrift (Iparraldeko astronomiaren berrikuspena) argitaratu zuen.

### Nazioarteko Astronomia Batasuna

Geroago, Nazioarteko Batasun Astronomikoaren Telegramen Bulegoko zuzendari eta bere zirkularren editore bihurtu zen.

### Astronomo lana Kopenhageko Unibertsitatean

1939. urterako, Vinter Hansen Lehen Astronomoa zen Kopenhageko Unibertsitateko Behatokian, planoideen eta kometen orbiten kalkulu zehatzagatik oso ezaguna.

### Tagea Brandt Rejselegat saria

* 1939an, Tagea Brandt Rejselegat (bidaia-saria) jaso zuen, arteetan eta zientzietan ekarpen handiak egindako emakumeei emana. Sariaren diruarekin (10.000 koroa daniar edo 140,000 euro inguru gaur egun) bira bat egin zuen Estatu Batuetan eta Japonian. 1940ko itzulera-bidaian, Bigarren Mundu Gerraren leherketak etxera itzultzeko bidaia murriztu egin zuen.

### Kaliforniako Unibertsitateko lana

Martin Kellogg beka jaso zuen Kaliforniako Unibertsitateak emana eta Estatu Batuetan aldi baterako lan egiteko aukera eman zion. 1940an, Astronomiako Annie Jump Cannon saria eman zioten.

### Danimarkara itzultzea

Vinter Hansen Dannebrog-eko Ordenako Zaldun izendatu zuten eta 1960ra arte Kopenhageko Unibertsitatean jarraitu zuen.

## Heriotza

1960an hil zen, bihotz gutxiegitasun baten ondorioz, erretiroa hartu eta egun batzuetara, opor-lekuan, Mürren mendi suediarretako herrian, hil zen. Kopenhagen lurperatu zuten. 1544 Vinterhansenia planetarioa, Liisi Oterma astronomo finlandiarrak 1940an aurkitu zuena, bere omenez izendatu zuten.

## Sariak eta aintzatespenak

* 1939an Tagea Brandt Rejselegat saria
* Martin Kellogg beka
* 1940an, Astronomiako Annie Jump Cannon saria
* Dannebrog-eko Ordenako zalduna
* 1940an 1544 Vinterhansenia planetarioa izena jarri zioten bere omenez.

## Erreferentziak

* ↑ «Hansen, Julie Marie Vinter : Photographic Archive : The University of Chicago» photoarchive.lib.uchicago.edu (Noiz kontsultatua: 2022-09-14).
* ↑ Mürren, Schweiz. Julie Vinter Hansen (1890 - 1960). Digital udgave.

## Bibliografia

* «Julie Marie Vinter Hansen (obituary)» Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society 2: 38. marzo de 1961 Bibcode: 1961QJRAS...2...38...
* Datuak: Q445414
# Julie Newmar

Julie Chalene Newmar (Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1933ko abuztuaren 16a - ) aktore, dantzari eta abeslari estatubatuarra da. Ezaguna da Batman telesailean Catwomanen papera antzezteagatik.

## Biografia
### Gaztaroa

Julie Newmar Los Angelesen (Kalifornia) jaio zen. Helen Jesmer eta Donald Newmeyerren hiru seme-alabetatik zaharrena da. John Marshall ikastetxean graduatu zen.
Izenez aldatu baino lehen, bere lehendabiziko agerraldiak Slaves of Babylon (1953) eta Serpent of the Nile (1953) filmetan izan ziren. Gainera, The Band Wagon eta Demetrius and the Gladiators filmetan dantzatzeaz gain, Los Angelesko Operarekin dantzatu zuen. Halaber, Universal Studiosen koreografoa eta dantzaria izan zen.

### Bizitza

1950eko hamarkadaren hasieran Louis L'Amour eleberrigilearekin harreman sentimentala izan ondoren, 1977ko abuztuaren 5ean J. Holt Smith abokatuarekin ezkondu zen, baina 1984an banandu ziren. Berarekin, seme bat izan zuen, John Jewl Smith.

### Pantien asmatzailea eta ondasunen inbertitzailea

1970eko eta 1980ko hamarkadetan Newmarrek bere panti marka propioa asmatu eta merkaturatu zuen, Nudemar, baita bularretakoak ere egin zituen.
1980ko hamarkadan UCLAn ikasi ondoren, Newmarrek Los Angelesko ondasunetan inbertitzen hasi zen.

## Filmografia
### Zinean

* Just for You (1952)
* Serpent of the Nile (1953)
* The Band Wagon (1953)
* Slaves of Babylon (1953)
* Demetrius and the Gladiators (1954)
* Seven Brides for Seven Brothers (1954)
* Li'l Abner (1959)
* The Rookie (1960)
* The Marriage-Go-Round (1961)
* For Love or Money (1963)
* Mackenna's Gold (1969)
* The Maltese Bippy (1969)
* Mother (1970)
* Hysterical (1983)
* Love Scenes (1984)
* Streetwalkin' (1985)
* Evils of the Night (1985)
* Deep Space (1987)
* Nudity Required (1988)
* Body Beat (1988)
* Cyber-C.H.I.C. (1989)
* Ghosts Can't Do It (1990)
* Oblivion (1994)
* To Wong Foo, Thanks for Everything! Julie Newmar (1995) (kameoa)
* Oblivion 2: Backlash (1996)
* If... Dog... Rabbit... (1999)

### Telebistan

* The Phil Silvers Show (1957) (izar gonbidatua, The Big Scandal)
* Route 66 (1962) (izar gonbidatua)
* The Twilight Zone (1963) (izar gonbidatua)
* My Living Doll (1964–1965)
* Star Trek (Friday's Child atalean)
* Batman
* The Monkees, "The Monkees Get Out More Dirt" (1967ko apirilaren 3)
* It Takes a Thief (1969)
* McCloud: Who Killed Miss U.S.A.? (1970)
* Bewitched: The Eight-Year Witch (1971)
* The Feminist and the Fuzz (1971)
* A Very Missing Person (1972)
* Columbo: Double Shock (1973)
* Sin, American Style (1974)
* Terraces (1977)
* Buck Rogers In The 25th Century (1979)
* Jason of Star Command (1979–1981)
* Return to the Batcave: The Misadventures of Adam and Burt (2003)
* According to Jim (2006)
* Datuak: Q237221
* Multimedia: Julie Newmar / Q237221
# Karakum

Karakum (turkmenieraz: Garagum; errusieraz: Каракумы; kazakheraz: Қарақұм) Erdialdeko Asia basamortua da. Bere 350.000 km² azalerak Turkmenistango %70a betetzen du. Bere izena “harea beltza” esan nahi du.
Ekialdean Kaspiar Itsasoa, iparraldean Aral itsasoa eta Amu Daria ibaia eta ipar-ekialdean Kyzyl Kum basamortua ditu. Hegoaldean Hindu Kush mendilerrotik datozen Murghab eta Tejen ibaiak ditu.
Munduko ubidearik handienak basamortua zeharkatzen du, 1.375 km luzera duen Qaraqum ubidea.
Mary eta Tejen oasietan kotoia hazten da. Petrolioa eta gas biltegiak ere baditu.

## Erreferentziak

* ↑ www.britannica.com. Karakum Desert -- Britannica Online Encyclopedia. .
* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q172702
* Multimedia: Karakum / Q172702
# Karakul (Xinjiang)

    Artikulu hau Txinako aintzirari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Karakul».
Karakul (uigurreraz: قاراكۆل‎, Qaraköl, Қаракөл, eusk. "aintzira beltza"; txinera tradizionalez: 喀拉庫勒湖; txinera sinplifikatuz: 喀拉库勒湖; pinyinez: Kālākùlēi Hú), Txinako Herri Errepublikako Xinjiang eskualde autonomoko Kizilsu Kirgizistar Prefektura autonomoan dagoen aintzira da. Aintzirak 380 kilometro koadroko azalera dauka eta gehienezko sakonera 242 metrokoa da.

## Ezaugarriak

Pamirko goi-ordokian dagoen aintzirarik altuena da, itsasoaren mailatik 3.600 metrora, Pamir mendiek Tian Shan eta Kunlun Shan mendiekin bat egiten duten tokitik gertu. Aintziraren inguruan, elurra urte osoan zehar mantentzen duten mendiak daude, Muztagh Ata (7.546 metro), Kongur Tagh (7.649m), eta Kongur Tiube (7.530 metro).

## Herrixkak

Aintziraren mendebaldean bi kirgiz herrixka daude, harriz egindako etxeekin.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Karakul Lake - Wikivoyage
* Datuak: Q1071180
* Multimedia: Karakul lake / Q1071180

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
# Karakumgo kanala

Karakumgo kanala (errusieraz: Каракумский канал, Karakumsky Kanal; turkmeneraz: Garagum kanaly) Turkmenistango ubidea da, munduko luzeenetariko bat dena. 1954an hasi zuten lanak eta 1988an bukatu. Nabigagarria da bere 1.375 kilometroko ibilbide gehienean. Urtero 13 km³ ur ekartzen du Amu Dariatik Karakum basamortuan zehar.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-05-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q224919
* Multimedia: Karakum Canal / Q224919
# Karakuri

Karakuria bere garairik oparoena XVIII. eta XIX. mendeko Japonian izan zuen automata mota bat da. Garrantzi berezia duten euren konplexutasunaren ondorioz. Karakuri deituak ziren (hau da, «pertsona bat harritzeko aparatu mekanikoak»). Hiru mota zeuden:
* Butai karakuriak: antzerkian erabiltzen zirenak
* Zashiki karakuriak: txikiagoak eta geletan jolasteko erabiltzen zirenak
* Dashi karakuriak: jai erlijiosoetan erabiltzen zirenak.
Bere eginkizun nagusia mito eta elezahar tradizionalak antzeztea zen mota orotakoak zeuden arren, tea zerbitzatzen zutenak edo arku batekin geziak jaurtitzen zituztenak, adibidez.
Ez dute inongo adimenik, zur zatiekin eginak baitaude. Soilik eraikiak izan diren mugimenduak errepikatzen dituzte.
Gaur egun, horietako askoren artean, 160 urteko antzinatasuna duen karakuri bat kontserbatzen da, Toyotaren sortzaileak egina. Karakuri hau lau karaktere ezberdin idazteko gai da.

## Ikus, gainera

* Adimen artifiziala
* Robot
* Japonia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1330080
* Multimedia: Karakuri / Q1330080
# Karamaieta

Karamaieta Bizkaiko mendia da, 1076 metro ditu eta Gorbeia-Itxinako mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak

* ↑ Gailurraren izena: Karamaieta (Mendikat webgunean)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Karamaieta (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q57085830
# Junji Yamamichi

Junji Yamamichi (japonieraz: 山道 淳司, 1994ko urtarrilaren 29a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gainare Tottori.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q24867081
# Junji Nishizawa

Junji Nishizawa (japonieraz: 西澤 淳二, 1974ko maiatzaren 10a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki, Shimizu S-Pulse, Kawasaki Frontale, Nagoya Grampus Eight, Kashima Antlers eta Consadole Sapporo.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1524509
# Junji Sato

Junji Sato (japonieraz: 佐藤 淳志, 1975eko otsailaren 4a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Montedio Yamagata.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3244778
# Junkers Ju 52

Junkers Ju 52 (Tante Ju - "izeko Ju" - eta "Burdinezko Annie" ezizenez ere ezaguna) zama-hegazkin alemaniarra izan zen, 1932 eta 1945 artean ekoiztua. 1930 eta 1940ko hamarkadetan erabilera zibila zein militarra izan zituen. Bere eginkizun zibiletan, 12 konpainiek erabili zuten tartean Swissair eta Lufthansa. Bere eginkizun militarretan, Luftwaffek erabili zuen bai gudaroste eta zama garraiatzeko bai bonbardatzeko. Ju 52 hegazkinek bere erabilera zibil eta militarrak jarraitu zituzten 1980ko hamarkadara arte.

## Ikus, gainera

* Junkers Ju 252
* Junkers Ju 352
* Douglas DC-3
* Savoia-Marchetti SM.81

## Erreferentziak

* ↑ Jane, Fred T.. «The Junkers Ju 52/3m» Jane’s Fighting Aircraft of World War II (Londres: Studio, 1946) ISBN 1-85170-493-0..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26066
* Multimedia: Junkers Ju 52 / Q26066
# Junkers Ju 87

Junkers Ju 87 edota Stuka (alemanezko Sturzkampfflugzeug izendapenaren laburdura, "beheranzko bonbaketaria") Bigarren Mundu Gerrako alemananiar lurreranzko eraso hegazkin bat izan zen. Bi lagunentzako lekua zuen, pilotua eta eta irrati operatzailea.
1935ean Hermann Pohlmann alemaniar ingeniariak diseinatu eta lehenbizikoz hegan egin zuen. Espainiako Gerra Zibilan Kondor Legioak erabilitako gerra hegazkin modeloetako bat izan zen (adibidez, Gernikako bonbardaketan). Bigarren Mundu Gerrako alemaniar gerra hegazkin erabilienetako bat izan zen eta 1945ean zerbitzutik erretiratua izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26795
* Multimedia: Junkers Ju 87 / Q26795
# Junji Koizumi

Junji Koizumi (japonieraz: 小泉 淳嗣, 1968ko urtarrilaren 11 - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama Marinos eta Yokohama Flügels.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q248126
# Junkal Guerrero

Junkal Guerrero Langara (Andoain, Gipuzkoa, 1968) konpositorea, pianista eta koru zuzendaria da. Donostiako Francisco Escudero Kontserbatorioko klaustroko kide da, eta hainbat lehiaketatako epaimahaikide izan da; besteak beste, Donostia Hiria Nazioarteko Piano Lehiaketakoa eta SGAEren Konpositore Gazteen Lehiaketakoa. 2020ko urtarriletik, Gipuzkoako Arteen eta Kulturaren Aholku Batzordeko kide da.

## Ibilbide profesionala

Bere jaioterrian hasi zituen musika-ikasketak, eta, ostean, Donostiako Goi Mailako Kontserbatorioan jarraitu zuen ikasten. Solfeoa, Pianoa, Klabezina, Musika Pedagogia eta Abesbatza Zuzendaritza espezialitateetako tituluak bereganatu zituen.
Lasarte-Oriako Udalaren Musika Eskola hamaika urtez zuzendu ostean, 1999an Donostiako Francisco Escudero Kontserbatorioko klaustro akademikoan hasi zen lanean, eta 2006an lortu zuen behin betiko plaza oposizio bidez, pianoko espezialitatean.
Hainbat koru-talderen zuzendaria izan da, besteak beste, Beasaingo (Gipuzkoa) Loinatz Abesbatza historikoarena; 2012 eta 2017 bitartean zuzendu zuen.
Hainbat lehiaketatan parte hartu du, besteak beste, Donostia Hiria Nazioarteko Piano Lehiaketan eta SGAEren Konpositore Gazteen Lehiaketan.
2020an, Gipuzkoako Foru Aldundiak Arteen eta Kulturaren Gipuzkoako Kontseilu Aholku-emaileko kide hautatu zuen.

## Lanak

* Bi bihotz (2010)
* Mutil txaleko gorri (2020)
* Arimen Besarkadan (2021)

## Erreferentziak

* ↑ «La edición 49 de Musikaste dará especial protagonismo a las compositoras vascas» El Diario Vasco 2021-10-13 (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
* ↑ «Primer concierto en la villa dirigido porJunkal Guerrero» El Diario Vasco 2012-04-01 (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
* ↑ «75 años de gran tradición coral» El Diario Vasco 2014-12-06 (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
* ↑ «Loinatz Abesbatza» www.kulturklik.euskadi.eus 2017-06-03 (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
* ↑ «Junkal Guerrero» Musikaste 2020 (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
* ↑ Mutil txaleko gorri de Junkal Guerrero. (Noiz kontsultatua: 2021-10-19).

## Kanpo estekak

* Bi bihotz. Youtube. Festival Internacional de Habaneras. Torrevieja, 2011.
* Datuak: Q108272653
# Junji Nishikawa

Junji Nishikawa (japonieraz: 西川 潤之, 1907ko ekainaren 29a - ?) Japoniako futbolaria izan zen.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1927 | 2 | 0 |
| Guztira | 2 | 0 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* Datuak: Q2314003
# Junkers Ju 88

Junkers Ju 88 Bigarren Mundu Gerrako Luftwaffeko motor-bikiko erabilera anitzeko gerra-hegazkina da. Junkers Aircraft and Motor Works (JFM) enpresak 1930eko hamarkadaren erdialdera diseinatu zuen hegazkina Schnellbomber izeneko hegazkin gisa ("bonbaketari azkarra"), garaiko beste hegazkinak baino askoz azkarragoa izango zen gailu bat sortzeko asmoarekin. Arazo teknikoak izan zituen bere garapenean eta lehen aldi operatiboetan, baina gerrako borroka-aireontzi erabilienetako bat bihurtu zen. Luftwaffeko beste bonbaketari batzuek bezala, bonbaketari, amiltze-bonbaketari, gaueko gerra-hegazkin, torpedo-bonbaketari, errekonozimendu-hegazkin, gerra-hegazkin astun eta, gerraren amaieran, bonba hegalari gisa balio izan zuen.
Garapen luzea izan arren, Luftwaffeko hegazkin garrantzitsuenetako bat bihurtu zen. Muntaketa-lerroa etengabe egon zen 1936tik 1945era, eta 15.000 Ju 88 baino gehiago egin ziren, dozenaka aldaeratan. Hori dela eta, inoiz gehien ekoitzi den bigarren bonbaketaria da, B-24 Liberator lau motor finkatuen atzetik, eta aldi horretan gehien ekoitzi den motor bikiko Alemaniako aireontzia. Produkzio osoan, aireontziaren oinarrizko egitura ez zen aldatu.

## Erreferentziak

* ↑ Taylor 1969, p. 178.
* ↑ Angelucci and Matricardi 1978

## Kanpo estekak

* Datuak: Q155661
* Multimedia: Junkers Ju 88 / Q155661
# Kaldene (satelitea)

Kaldene (grekoa: Χαλδηνή), edo Jupiter XXI, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak

Kaldene satelite txikia da (3,8 km-ko diametroa) eta erretrogradoa. Uste da 0,04ko albedoa duela, Jupiterren beste satelite batzuen antzera.
Karmeren taldeko satelitea da: 22.900.000 km eta 24.100.000 km arteko erradioarekin eta 164° eta 165,5°-ko bitarteko inklinazioarekin Jupiter orbitatzen duten satelite erretrogrado irregularrak dira talde horretako guztiak.

## Aurkikuntza

Scott Sheppard-ek gidatutako Hawaiiko Unibertsitateko astronomo-talde batek aurkitu zuen, 2000ko azaroaren 26an. Aurkikuntzaren berri 2001eko urtarrilaren 5ean eman zen, Jupiterren beste hamar sateliteren aurkikuntzaren berriarekin batera.

## Izendapena

Kaldene satelite-izena mitologia grekoko Kaldene pertsonaian du jatorria; Kaldene Zeusen maitaleetariko bat zen.
Hasieran, S/2000 J 10 izendapen sistematikoa eman zitzaion sateliteari; kode horrek adierazten du 2000an lehen aldiz ikusitako Jupiterren hamargarren satelitea zela. Kaldene behin betiko izena 2002ko urriaren 22an eman zitzaion, Jupiterren beste 10 sateliterekin batera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17035
* Multimedia: Chaldene (moon) / Q17035
# Kaldrananeshreppur

Kaldrananeshreppur Islandiako ipar-mendebaldean dagoen udalerria, Vestfirðir eskualdekoa.
2011n 105 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q1722126
* Multimedia: Drangsnes / Q1722126
# Kale-jan

Kale-jana (maiz ingelesez street food) kale-saltzaile batengandik lortu daitekeen janaria da, sarritan merkea eta saltoki eramangarri edo inprobisatu batean erosten dena. Nahiz eta janari horietako batzuk bertakoak izan daitezkeen, asko nazioartekoak dira, jatorrizko lekuetatik kanpo zabaldu baitira. Euskal Herrian ez da ohikoa, baina ogitartekoak edo gaztaina erreak kategoria honetan sar daitezke.
Ekoizleen merkatuetan saltzen den janaria ere kategoria horretan sar daiteke, nekazaritza-azoketan edo beste mota bateko azoketan saltzen dena barne. Kaleko janari gehientsuena lasterra da eta hatzekin hartzen da; ohikoa izaten da jatetxeetan eta supermerkatuetan saldutakoa baino merkeagoa izatea. Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen arabera, 2500 milioi pertsonek egunero kale-jana hartzen dute.

## Erreferentziak

* ↑ Edorta Agirre. (2012-1-28). «Etxeko jana eta kaleko jana» Berria (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).

## Ikus, gainera

* Laster-jana
* Zabor-jana

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1316209
* Multimedia: Street food / Q1316209
# Kaldereroak

Kaldereroak Euskal Herriko zenbait herrietako inauterien zikloko jaietako bateko pertsonaiak dira. Kaldereroen eguna ospatzeko, kaleetan zehar mozorroturik ibiliz, musika joz eta abestuz, konpartsa batzuek antzinako Europako ekialdeko ijito pertza-konpontzaileak (en) eta euren familiak irudikatzen dituzte. Pertzak eta zartaginak jotzen dituzte, hartzarena egiten duen pertsonaia batekin batera maiz. Zuberoako maskaradan ere kaldereroak irudikatzen dituzten pertsonaiak daude, kauterak izenekoak. Kaldereroen eguna inauterien aurrekari moduan ospatzen da, inauteri nagusien aurreko asteburuan gehienetan eta otsaileko lehen larunbatean Donostian. Hain zuzen, Donostian ospatu zen lehen aldiz jaia 1884 urtean eta bertan dago jaia ospatzeko tradizio zaharrena, non konpartsak Raimundo Sarriegi eta Adolfo Combaren konposizioen doinuak abestuz ateratzen diren.
Pablo Gorosabelen esanetan pertz konpontzaileak eta txorroskileroak euria iragartzen digu.
Herriz herri ibili zen bat Antonio Dugiols izenekoa izan zen. Juan Garmendia Larrañagak ikertu zuenez, Dugiols-tar hau Legorretan aritu zen lanean XVII. mendean.
Ricardo Martin argazkilari donostiarrak argazki sorta bat egin zuen 1925eko kaldereroen jaian Donostiako Plaza Berrian. Garai hartan ere kaldererozaleak bizi-bizirik aritzen zirela ondo frogatzen zuten argazkiok.
* Kaldereroen jaia Donostiako Plaza Berrian (1925)

## Erreferentziak

* ↑ Garmendia Larrañaga, Juan. Neguko festak. Donostia: Gipuzkoako Foru Aldundia, L.G. 1998. 33. orria. Neguko festak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261209
* Multimedia: Kaldereroak / Q12261209