OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Janire Azkueta

Janire Azkueta Borlaff (Etxebarri, Bizkaia, 1989ko irailaren 7a - ) bizkaitar modelo profesionala da.

## Ibilbidea

2003 urtean hasi zuen modelo ibilbidea, eta 2007tik neurri handietako nazioarteko modeloa da.
Bere argazkiak Vogue aldizkarian argitaratu dira.
Zara, El Corte Inglés, Couchel eta Elena Miró markentzako lan egin du.

## Sariak

2017: Espainiako Miss Plus Size

## Telebista

ETB 1eko Gu ta gutarrak telebista saioko lehiakide izan zen 2014-2015ean.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Así es Janire, la modelo vasca de tallas grandes que reclama su sitio en la moda» El Correo 2019-12-07 (Noiz kontsultatua: 2020-04-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Espacio para chicas curvy donde olvidar los complejos» Janire Azkueta (Noiz kontsultatua: 2020-04-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) INSTAGRAM. (2017-10-06). «Janire Azkueta, la joven vizcaína coronada Miss Plus Size España 2017» El Correo (Noiz kontsultatua: 2020-04-22).
* ↑ «Janire Azkueta, neurri handiko modelo bilbotarra» www.eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-22).
* Datuak: Q91473123
# Janina Uhse

Janina Jana Christin Uhse (Husum, Mendebaldeko Alemania, 1989ko urriaren 2a - ) aktore alemaniarra da.

## Biografia

Uhse azoketako salerosleen familia batetik dator, eta adin goiztiarrean antzezlanetan jardun zuen. Bederatzi urte zituela ekin zion aktore ibilbideari, eta bere lehen papera Die Kinder vom Alstertal telesailean egin zuen. Handik gutxira, Die Pfefferkörner telebista-saioan agertu zen. 2002an, lehen estreinaldi zinematografikoa egin zuen Der Rattenkönig filmean. Gero, 2002tik 2008ra, Melanie Peschkeren papera egin zuen Der Landarzt filmean.
2008tik, Gute Zeiten, schlechte Zeiten soap operan aritu zen. 2012an, Los Angelesera joan zen antzezpena ikastera.

## Filmografia

* 2002–2003: Die Kinder vom Alstertal (telesaila)
* 2002: Der Rattenkönig
* 2003: Die Pfefferkörner (telesaila)
* 2003–2008: Der Landarzt (telesaila)
* 2005: Die Rettungsflieger (telesaila)
* 2008–2017: Gute Zeiten, schlechte Zeiten (telesaila)
* 2011: Küstenwache (telesaila)
* 2016: Unsere Zeit ist jetzt
* 2016: Leg dich nicht mit Klara an
* 2017: Donna Leon (telesaila)
* 2017: High Society
* 2018: Der Vorname
* 2018: Unsere Jungs (telesaila)
* 2020: Betonrausch
* 2020: Berlin, Berlin – Der Film
* 2020: Es ist zu deinem Besten
* 2022: Der Nachname
* 2024: Spieleabend

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) «Janina Uhse Bio» Prosieben.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106423
* Multimedia: Janina Uhse / Q106423
# Iryna Kindzerska

Iryna Mikolaivna Kindzerska -in Ukrainian, Ірина Миколаївна Кіндзерська - (Bakota, 1991ko ekainaren 13a) Ukrainiar judoka da, 2017 geroztik Azerbaijanen banderapen lehiatzen da.
Bi Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, brontzezko domina lortu zuen Tokio 2020an, +78 kg kategorian, eta Londresen 2012-an bosgarren postua, kategoria berean.
2017ko Munduko Judo Txapelketan brontzezko domina eta Europako Judo Txapelketan hiru domina irabazi zituen, 2013 eta 2020 artean. 2019ko Minskeko Europako Txapelketan brontzezko domina irabazi zuen +78 kg kategorian.

## Nazioarteko emaitzak

Ukraina ordezkatuz :
| Europako txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2013 | Budapest (Hungaria ) | 03 ! | +78 kg |
| Azerbaijan ordezkatuz ||||
| Olinpiar Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2020 | Tokio ( Japonia ) | 03 ! | +78 kg |
| Munduko Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2017 | Budapest (Hungaria ) | 03 ! | +78 kg |
| Europako Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2019 | Minsk (Bielorrusia ) | 03 ! | +78 kg |
| Europako txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2019 | Minsk (Bielorrusia ) | 03 ! | +78 kg |
| 2020 | Praga (Txekiar Errepublika ) | 02 ! | +78 kg |

## Erreferentziak

* ↑ «JudoInside - Iryna Kindzerska Judoka» www.judoinside.com (Noiz kontsultatua: 2021-11-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2371202
* Multimedia: Iryna Kindzerska / Q2371202
# Iryna Kondratova

Iryna Kondratova (Ukraina, XX. mendea) Ukrainako anestesiologo pediatrikoa da 2022. urtean, gerra izan arren, zauritutako pertsonak zaintzeko Ukrainan gelditzea erabaki zuen emakumea. 2022an, BBCk gehien inspiratu zituen 100 emakumeetako bat aukeratu zuen.

## Ibilbidea

2014az geroztik, Luhansk eta Donetskeko emakumeei laguntza medikoa eta psikologikoa ematen dien mediku-talde bat zuzentzen du. Talde horrek 2022an 3.000 emakume baino gehiago artatu zituen.

### Ukrainaren inbasioa

2022ko Ukrainaren Errusiako Inbasioaren ondoren, jende askok erabaki zuen herrialdetik alde egitea, aireko eraso iraunkorren ondorioz. Hala eta guztiz ere, Kondratovak eta bere taldeak, gelditzea erabaki zuten emakume haurdunei, amei eta jaioberriei kasu egiten segitzeko, batzuk zainketa intentsiboetan eta patologia kirurgikoak baitzituzten.
Eta gerraren lehen asteetatik lurpeko babeslekura joan ziren, Kharkiveko Eskualde Perinatal Zentro bihurtuta. Taldearen arduradun nagusi bezala David Beckhamen Instagrameko kontuan agertu zen, 2022ko martxoan, bere historiako bideo eta irudien bidez, zeuzkaten zailtasunak ikustarazteko eta laguntza eskatzeko.

## Sariak eta aintzatespenak

* 2022an, BBCk gehien inspiratu zituen 100 emakumeetako bat aukeratu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ The Spirit of Ukraine and TIME's 2022 Person of the Year. .
* 1 2 3 BBC 100 Women 2022: Who is on the list this year? - BBC News. .
* ↑ Ukrainian mothers and newborns find sanctuary in city hospital. .
* ↑ «Ukraine: Premature babies struggling for life in bombed cities» BBC News 2022-03-27.
* 1 2 David Beckham 'cede' su cuenta de Instagram a la doctora ucraniana Iryna Kondratova. 2022-03-21.
* ↑ Los bebés siguen naciendo en Ucrania... en medio de la guerra | UNICEF. .
* ↑ David Beckham cede su cuenta de Instagram a una doctora ucraniana para visibilizar los estragos de la guerra. 2022-03-22.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115650462
# Iryna Koliadenko

Iryna Koliadenko, (Irpin, Ukraina, 1998ko abuztuaren 28a), 62 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari ukrainiarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Taybe Yusein bulgariarrarekin partekatua) borroka librean, Ukrainaren izenean; Tokion, Yukako Kawai japoniarraren eta Aisuluu Tynybekova kirgizistandarraren atzetik sailkatu zen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Emakumezkoa, borroka librea 62 kg. |
| 2024 | Paris Frantzia | 02 ! | Emakumezkoa, borroka librea 62 kg. |

## Erreferentziak

* ↑ «Iryna Koliadenko» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "International Wrestling Database" www.iat.uni-leipzig.de Noiz kontsultatua: 2021-08-09. (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q69948742
* Multimedia: Iryna Koliadenko / Q69948742
# Irwin konderria (Georgia)

Irwin konderria (ingelesez: Irwin County) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ocilla da. 2010eko zentsuaren arabera 9.538 biztanle zituen, Irwin kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Irwin konderriak 939,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,81 ura dira. Beste 917,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,1 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 9.538 pertsonetatik 6.947 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 228 dira. 2.459 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 61 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 63 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q492057
* Multimedia: Irwin County, Georgia / Q492057
# Iryna Bilyk

Iryna Mykolaivna Bilyk (ukraineraz: Ірина Миколаївна Білик; Kiev, Ukraina, 1970eko apirilaren 6a) ukrainar abeslaria da. Ukraineraz, errusieraz eta polonieraz abesten du. Hamabi estudioko disko argitaratu ditu.

## Diskografia
### Estudioko diskoak

| Urtea | Izenburua | Hizkuntzak |
| 1990 | Kuvala zozulia (ukraineraz: Кувала зозуля) | Ukrainera |
| 1994 | Ja rozkazhu (ukraineraz: Я розкажу) | Ukrainera |
| 1995 | Nova (ukraineraz: Нова) | Ukrainera |
| 1996 | Tak prosto (ukraineraz: Так просто) | Ukrainera |
| 1997 | Farby (ukraineraz: Фарби) | Ukrainera |
| 2000 | OMA (ukraineraz: ОМА) | Ukrainera |
| 2002 | Biłyk | Poloniera |
| 2003 | Bilyk. Kraina (ukraineraz: Білик. Країна) | Ukrainera |
| 2004 | Liubov. Jad (errusieraz: Любовь. Яд) | Errusiera |
| 2008 | Na bis (errusieraz: На бис) | Errusiera |
| 2014 | Rassvet (errusieraz: Рассвет) | Errusiera eta ukrainera |
| 2017 | Bez grima (errusieraz: Без грима) | Errusiera eta ukrainera |

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). (Noiz kontsultatua: 2020-05-21).
* Datuak: Q2662849
* Multimedia: Iryna Bilyk / Q2662849
# Irwindale (Kalifornia)

Irwindale Kaliforniako hiri bat da. Los Angeles konderrian kokatua dago. 2010ean 1.422 biztanle zituen, 22,9 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Los Angeles konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q984171
* Multimedia: Irwindale, California / Q984171
# Irwinton (Georgia)

Irwinton Georgiako estatuko hiri bat da. Pike konderrian kokatua dago. 2010ean 589 biztanle zituen, 8,15 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Pike konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1027752
* Multimedia: Irwinton, Georgia / Q1027752
# Isasca

Isasca Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 69 biztanle ditu, 5,08 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Isascak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Brondello Martiniana Po Venasca Brossasco

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20108
* Multimedia: Isasca / Q20108
# Isats

Isats izan daiteke:
Biologian:
* Isats arrunt (Cytisus scoparius), zuhaixka lore-horia, abar mehe eta malgu ugari, eta hosto gutxi dituena.
* Espainiar isats (Spartium junceum), Fabaceae familiako basa landarea.
* Isats arantzadun (Calicotome spinosa), Fabaceae familiako basa landarea.
* Isats edo buztan, animalia askoren bizkarrezurra amaitzen den luzakina.
* Isats edo arrainen hegala.
Aeronautikan:
Balistikan:
Astronomian:
* Meteoro isatsa, arrasto argitsua, meteoro batek atmosferaren geruza trinkoenetatik igarotzean sortzen duena.
* Kometa isatsa, kometa baten zati bereizgarria, Eguzkira hurbildu ahala sortzen zaiona.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-5-4 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Isats arantzadun

Isats arantzaduna (Calicotome spinosa) Fabaceae familiako zuhaixka da, hiru metroko altuera ere izan dezakeena. Mendebaldeko Mediterraneoan du jatorria eta lore horiak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Oleg Polunin & B. E. Smythies. (1973). Flowers of South-West Europe:a field guide. ISBN 0-19-217625-0..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1550456
* Multimedia: Calicotome spinosa / Q1550456
* Espezieak: Calicotome spinosa
# Isar (Burgos)

Isar Burgosko udalerria da, Odra-Pisuerga eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 386 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q2001258
* Multimedia: Isar, Burgos / Q2001258
# Isatou Touray

Isatou Touray (Banjul, Gambia, 1955eko martxoaren 17a) aktibista feminista da. Hainbat hamarkadatan aritu da generoan eta garapenean eta genero-indarkeriaren aurka. 2016ko irailean, Ganbiako lehendakaritzarako hautagaitza iragarri zuen, eta herrialdeko hautagaien historiako lehen emakumea izan zen.
2016ko azaroaren 5ean bere hautagaitza erretiratu egiten zuela iragarri zuen oposizioko Adama Barrow hautagaiaren alde. Adama Barrow oposizioko zazpi alderdietako ordezkaria zen eta urriaren 31n hautagai bakar gisa izendatu zuten.
2019an, Errepublikaren lehendakariordetza hartu zuen, Adama Barrow nazioaren presidenteak proposatuta.

## Biografia

Isatou Banjulen hazi zen, eta Albion School eta Wesley Primary School eskoletan hartu zuen parte lehen hezkuntzan, eta Crab Island Secondary Technical Schoolen, berriz, lehen mailako hezkuntzan. Denbora batez irakasle aritu zen ikasten jarraitzen zuen bitartean, eta 1971n graduatu zen The Gambia Collegen (gero Yundum College), familia-ekonomiako eta ingeles irakasle gisa. Graduatu ondoren, irakasle jardun zuen lehenik, eta, ondoren, emakume eta garapeneko komunitate-hezitzaile gisa. Unibertsitateko ikasketak egin zituen Sokotoko (Nigeria) Usmanu Danfodiyo Unibertsitatean, eta generoan eta garapenean espezializatuta dagoen Garapen Ikasketetan masterra egin zuen La Hayako Institute of Social Studies institutuan eta Sussexeko unibertsitatean.
Hainbat hamarkadatan, emakumeen giza eskubideak sustatzeko, genero-indarkeriaren aurkako sareak sortzeko eta sexu- eta ugalketa-eskubideak defendatzeko kanpainak gidatu ditu Tourayk. Emakumeen Genitalen Mutilazioaren aurkako GAMCOTRAP erakundearen fundatzaile eta zuzendari exekutiboa da, eta Mendebaldeko Afrikarako One Billion Rising (Gambia, Senegal, Ginea Bissau, Mali eta Sierra Leona) emakumeen esplotazioaren aurkako kanpainaren koordinatzailea.

## Bizitza pertsonala

1978ko urriaren 5ean, 22 urte zituela, Alagie Malang Tourayrekin ezkondu zen. Harekin 4 seme-alaba ditu, 3 neska eta mutil bat. 17 urtez Nigerian bizi izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Meet a Defender: Dr. Isatou Touray. 4 de marzo de 2014. Meet a Defender: Dr. Isatou Touray. 4 de marzo de 2014. Meet a Defender: Dr. Isatou Touray. 4 de marzo de 2014.
* ↑ 'It is time to leave' - Gambia's first female candidate tells Jammeh. 3 de septiembre de 2016.
* ↑ «Gambia: Isatou Touray Endorses The Coalition’s Flag Bearer Adama Barrow – Freedom Newspaper» www.freedomnewspaper.com.
* 1 2 Who Is Dr. Isatou Touray, The Independent Presidential Candidate For 2016 Elections?. .
* ↑ Isatou Touray - The Gambia - One Billion Rising Revolution. 19 de junio de 2013.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27541581
* Multimedia: Isatou Touray / Q27541581
# Isasaga etxea

Isasaga etxea Gipuzkoako Azkoitia udalerrian dagoen dorretxe bat da. 1964ean Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua izan zen. Azkoitiko herrigunetik atera eta Zumarragara doan errepidean dago, ezkerreta Urola ibaia zeharkatzen dun zubi bat igaro eta lantegi handi baten alboan.
XVI. mendean eraiki zen.

## Ikus gainera

* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25473656
* Multimedia: Isasaga etxea / Q25473656
# Itsaso Zuria-Baltiko ubidea

Itsaso Zuria-Baltiko ubidea (errusieraz: Беломо́рско–Балти́йский кана́л, Byelomorsko–Baltiyskiy kanal, BBK), Itsaso Zuriko ubidea eta Belomorkanal ere deitua, ipar mendebaldeko Errusiako ubidea da, Itsaso Zuria eta Itsaso Baltikoa lotzen dituena. 227 kilometro luze da, eta Vygozero, Onega eta Ladoga aintzirak zeharkatzen ditu.
Gulageko gatibuek egin zuten ubidea, 1931 eta 1933 bitartean. 150.000-170.000 presok lan egin zuten eraikuntza lanetan, eta gutxienez 25.000 hil ziren. Stalinek inauguratu zuen, 1933ko abuztuaren 2an. Sobietar propagandak Lehenbiziko Bost Urteko Planaren arrakastaren ikurtzat aurkeztu zuen

## Erreferentziak

* ↑ Applebaum, Anne. Gulag: Historia de los campos de concentración soviéticos. Debate, books.google.es (Noiz kontsultatua: 2018-4-3).
* ↑ Belomorkanal. iisg.nl (Noiz kontsultatua: 2018-4-3).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q461457
* Multimedia: White Sea-Baltic Canal / Q461457
# Itsasoan urak haundi

Itsasoan urak haundi Xabier Lete euskal kantautore eta olerkariaren abesti bat da, Kantatzera noazu albumean argitaratua 1976an. Olerkia eta musika Julen Lekuonak egindakoa dira.
* Julen Lekuona
* Itsasoan urak handi dira.
* Xabier Lete

## Hitzak

Horrela hasten dira abestiaren hitzak:
    Zazpi senideko famili batean
    arotza zen gure aita,
    gure herriko alkate ez izan arren
    lana egiten zuena.
    Itsasoan urak haundi dire
    murgildu nahi dutenentzat.
    Gure herriko lanak haundi dire,
    astun dire,
    gogor dire
    zatiturik daudenentzat.

## Erreferentziak

* ↑ Lete, Xabier. (1976). «Kantatzera noazu (albuma)» www.badok.eus (Artezi) (Noiz kontsultatua: 2022-09-19).
* ↑ «Itsasoan urak haundi (hitzak)» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-19).

## Kanpo estekak

* Itsasoan urak haundi abestia entzungai
* Itsasoan urak haundi abestiaren hitzak irakurgai Badok.eus
* Itsasoan urak haundi abestiaren hitzak irakurgai
* Datuak: Q12259879
# Itsaso Zuria

Itsaso Zuria (errusieraz: Бе́лое мо́ре, translit.: Béloye móre; finlandieraz: Vienanmeri; nenetseraz: Сэрако ямʼ, Serako yam) Barentseko itsasoaren barneko itsasoa da. Ipar-mendebaldeko Errusian dago, Karelia eta Kola eta Kanin penintsulen artean. 90.000 kilometro koadroko eremua hartzen du.
Arkhangelsk da Itsaso Zuriko porturik handiena, eta historian zehar garrantzi handia izan du Errusiaren nazioarteko merkataritzan. Sobietar garaian, itsasontzi eta itsaspeko basea eraiki zuten bertan. Itsaso Zuria-Baltiko ubideak Volga eta Itsaso Baltikoarekin lotzen du, Onega aintziran barrena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .
* 1 2 White Sea. Encyclopædia Britannica on-line, britannica.com (Noiz kontsultatua: 2018-4-3).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q44133
* Multimedia: White Sea / Q44133
# Itsaso marjinal

Itsaso marjinala terminoak bi esanahi desberdin izan ohi ditu:

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Cole, George M.. (1997-3-21). Water boundaries. John Wiley and Sons, 137–139 or. ISBN 9780471179290..
* ↑ (Ingelesez) Wang, James C. F.. (1992). Handbook on ocean politics & law. Greenwood Publishing Group, 14– or. ISBN 9780313264344..
* ↑ (Ingelesez) American Congress on Surveying and Mapping. (1994). Glossary of the mapping sciences. ASCE Publications, 469 or. ISBN 9780784400500..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204894
# Itsaso sakoneko meatzaritza

Itsaso sakoneko meatzaritza ozeano hondotik mineralak erauzteko teknika berria da. Ozeanoko meatzeak nodulo polimetaliko eta itzalitako iturri hidrotermalak dauden inguruan egon ohi dira, 1.400 eta 3.700 metro arteko sakoneran. Iturriek sulfuro-metaketa handiak sortzen dituzte, zeinetan zilarra, urrea, kobrea, manganesoa, kobaltoa eta zinka bezalako metal preziatuak aurkitu daitezkeen.
Egunera arte bideraezintzat hartzen zen, baina 2014ko apirilaren 24an Kanadako Nautilus Minerals enpresak eta Papua Ginea Berriko gobernuak hitzarmen bat sinatu zuten azken honen eskumeneko uretatik, 1.600 metroko sakoneran, kobrea, urrea eta zilarra erauzteko. Proiektu aitzindari honek Solwara 1 izena du eta ozeano hondoa ustiatzeko lehen saiakera izango da.

## Ustiatutako baliagaiak

Mineralak eta sakonerak

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Nautilus Minerals. (2014ko apirilaren 24a). «Nautilus Minerals and State of PNG Resolve Issues and Sign Agreement» Toronto (Kanada) (Noiz kontsultatua: 2014-04-27).
* ↑ (Ingelesez) Shukman, David. (2014ko apirilaren 25a). «Agreement reached on deep sea mining» BBC (Noiz kontsultatua: 2014-04-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q939183
# Itsasoak ez du esperantzarik

Itsasoak ez du esperantzarik 1973an Luis Haranburu Altuna (1947) idazleak plazaratutako lehen eleberria izan zen. Nobela laburra da. Garaian gaia ez zen oso ohikoa eta, ondorioz, arrakasta handia ezagutu zuen lan honek. 1987 eta 1994an beste bi argitalpen ere egin ziren.

## Garrantzia

"Euskal literaturaren hastapenetan idatzi ziren aurreneko eleberrien artean aipagarrienetakoa, berrikuntza izan zelako euskal letretan eta garai hartan sortu zuen oihartzunagatik. Best-sellerra izan zen bere sasoian. Euskal irakurle gazteen artean asko irakurri zen (Frankismoko libururik salduenen artean dago)". "Gaurko begiekin begiratuta liburua xinpletxoa ere izan daiteke, baina oraindik ere erraz irakurtzen da eta ez du galdu bere ukitu modernoa".

## Gaiak

Ordura arteko euskal literaturan gutxi landutako gaiak azaltzen ziren eleberrian: maitasuna, bakardadea, bikote-harremanak, desamodioa eta sexu pittin bat, dena ere existentzialismo eta malenkonia ukitu batez.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Xabierren eta Inesen arteko harremana kontatzen digu liburuak, Xabierrek berak lehenengo pertsonan kontatuta. Protagonistak unibertsitateko ikasle giroko gazteak dira. Miren Millelabeitiak horrela laburtu zuen: "Protagonista bietako batek lehen pertsonan kontatua, maitale zeharo desberdin biren maitasun-nahiari eta urruntzeari, eta deselkartzeari buruzko istorioa da Altunarena, udagoieneko arratsalde alper bateko ordu geldoak jarraituz hiru ataletan antolatua: “Bostak”, “Seirak” eta “Zazpirak”. Hauetako bakoitza azpiataletan banaturik dago, sei azpiatal ditu “Bostak” atalak, beste horrenbeste “Seirak” atalak, eta bat-bateko heriotza hirugarren azpiatalean, “Zazpirak” atalak. Antolaketak eta flash-backaren erabilerak agerian uzten du kontakizunean denboraren joanak duen garrantzia, geldoegia maitasun istorioak duen arrapaladako ebazpena kontutan izanik".

## Erreferentziak

* ↑ https://eibar.org/blogak/sarasua/itsasoak-ez-du-esperantzarik-luis-haranburu-altuna-lur-1973
* ↑ http://www.ehu.eus/ehg/literatura/?p=670

## Kanpo estekak

* Eleberriaren inguruko komentario Auñamendi Entziklopedian.
* Beñat Sarasolaren komentario kritikoa.
* Datuak: Q57669999
# Itsasoaren alaba

Itsasoaren alaba Josu Martinezek 2009an zuzendutako euskal film dokumentala da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Haize Goikoetxea Ugartek hogeita sei urte dauzka. Ipar Euskal Herrian jaio zen. Errefuxiatu bikote baten bigarren alaba da, eta bi urte bete gabe zituela, GALek Mikel Goikoetxea, “Txapela” ETAko militantea hil zuen: bere aita.
Urte guzti hauetan Haizerentzat sendatu gabeko zauri sakon bat izan da bere aitaren heriotza. Gertaera horrek bere bizitza erabat baldintzatu du, eta gainera, amarekin gaiari buruz hitz egitea bientzat oso gogorra izan denez beti, gauza gutxi dakizki aitari buruz.
Memoriaren berreskurapeneko ariketa honen lekukotza da dokumentala. Bide horretan, Txapelaren irudi desberdinak ezagutu zituzten pertsonekin egiten da topo eta guztiek kontatutako istorioak josiz, Txapelaren irudi kontraesankor bezain erreala osatzen du Haizek, non nahasten diren Algeria eta Donibane Lohizune, edo Txorierriko langileria eta espainiar ministroen kontrako atentatu saiakerak.

## Trilogia

Dokumental honen egileek bigarren lan bat egin zuten "Itsasoaren alaba"ren ondotik: Sagarren denbora. Trilogia bat egiteko asmoa zutela adierazi dute dokumental hauen aurkezpenetan. Hirugarren lana euskal preso politikoen ingurukoa izango dela esan zuten. Urte batzuk beranduago, 2012an, Barrura begiratzeko leihoak euskal preso politikoei buruzko dokumentala aurkeztu zuten.

## Ekoizpena eta aurkezpenak

Filma Bilboko GITE-IPES taldearen Julio Araluze Ikerketa Beka-ren laguntzaz burutu zen.
Bilboko Capitol zineman estreinatu zen 2009ko otsailaren 6an, eta geroztik, Euskal Herriko hainbat herritan aurkeztu da.
2009ko Donostiako Zinemaldian eman zen Zinemira - Euskal zinemaren panorama sailaren barruan.

## Ikus, gainera

* Dokumentalak Euskal Herrian

## Erreferentziak

* ↑ zinez.net
* ↑ Zinemira - Euskal Zinemaren Panorama sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Itsasoaren alba Filma osoa ikusgai. argia.com
* Aitaren arrastoari segika berria.info
* Itsasoaren alaba Sipnosia, fitxa, programazioa, irudiak, trailerra. sansebastianfestival.com
* Josu Martinez: "Ezinbestekoa da hedabideetan sekula agertzen ez diren biktimen memoria aldarrikatzea" Gaztezulo
* Josu Martinez.'Itsasoaren alaba' filmaren egilea «Ikusezinak ikusgai egin nahi nituzke istorioen bidez» berria.info
* Egin gabe dagoen historia batendako harria Xabier Mendiguren Elizegiren kritika. sustatu.com
* Elkarrizketa Josu Martinezi Argia astekarian: "Zertarako balio du borrokak xamurtasunik gabe?"

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9019329