OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Santa Coloma de Gramenet

    Artikulu hau Barcelonès eskualdeko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Santa Coloma».
Santa Coloma de Gramenet (zenbait urtez Gramenet de Besòs deitua) Kataluniako ekialde-erdialdeko hiria da, Bartzelonako probintziako ekialdean dagoena, Barcelonèseko eskualdean, Besós ibaiaren ertzean, Bartzelonako hiriaren ipar-ekialdean. Katalunia hiri jendetsuenetatik zortzigarrena da, 119.717 biztanle baitzituen 2009ko urtarrilaren 1eko erroldan. 6,99 km² ditu.
Inguruko beste udalerriek bezala, demografia hazkunde handia izan zuen 1970eko hamarkadan, ekonomia jarduerek erakarritako langileak zirela kausa. Izan ere, industriagune garrantzitsua da (metalurgia, ehungintza, industria kimikoa, papergintza, janari-industria, eraikuntzarako gaiak).
XVI. mendeko Pallaresa dorrea dago hiritik hurbil eta, arkeologia-indusketek azaltzen dutenez, erromatarren aurretiko bizilekua izan zen.

## Geografia

Santa Coloma de Gramenet Besòs ibaiaren ekialdean kokatuta dago, Serralada de Marina izeneko mendilerroa eta Badalonako lautadaren artean.
Iparraldean Montcada i Reixac, mendebaldean Barcelona, ekialdean Badalona eta hegoaldean Sant Adrià de Besòs udalerri mugakide ditu.

## Banaketa administratiboa
### Auzoak

| Can Franquesa Can Mariner El Cementiri Vell El Centre El Fondo La Guinardera El Llatí Les Oliveres | Can Franquesa Can Mariner El Cementiri Vell El Centre El Fondo La Guinardera El Llatí Les Oliveres | El Raval La Riera Alta El Riu Nord El Riu Sud Santa Rosa Els Safaretjos El Singuerlín | El Raval La Riera Alta El Riu Nord El Riu Sud Santa Rosa Els Safaretjos El Singuerlín |

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 1.508 | 1.836 | 2.684 | 8.777 | 17.235 | 14.638 | 32.277 | 105.880 | 140.613 | 133.138 | 112.992 | 119.717 |

## Argazkiak

* Balldovina dorrea
* Santa Colomako eliza neogotikoa barrutik.
* Parkea
* Puig Castellarren dagoen iberiar garaiko aztarnategia.
* Can Peixauet zubia.

## Herritar ospetsuak

* Raúl Tamudo (1977-), futbolaria.
* Gabriel Rufián (1982-), ERCko politikaria.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Ikus, gainera

* Bartzelonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Santa Coloma de Grameneteko Udalaren webgunea
* Datuak: Q15473
* Multimedia: Santa Coloma de Gramenet / Q15473
# Santa Coloma de Queralt

Santa Coloma de Queralt Kataluniako udalerria da, Conca de Barberà eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.167 biztanle zituen. 33,86 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 2.896 | 3.119 | 3.271 | 3.506 | 3.288 | 3.294 | 3.049 | 2.917 | 2.743 | 2.542 | 2.780 | 3.167 |

## Ikus, gainera

* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Santa Colomako udalaren webgunea.
* Datuak: Q669570
* Multimedia: Santa Coloma de Queralt / Q669570
# Santa Comba

Santa Comba Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Xallas eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak

| Alón (Santa María) Arantón (San Vicente) Bazar (San Mamede) Cícere (San Pedro) Fontecada (San Martiño) Freixeiro (San Fins) Grixoa (San Xoán) Grixoa de Esternande (Santa María) Mallón (San Cristovo) | Montouto (Santa María) A Pereira (Santo André) San Salvador de Padreiro (San Salvador) Santa Comba (San Pedro) Santa Sabiña (San Xulián) Ser (San Pedro) Vilamaior (Santa María) Xallas de Castriz (San Pedro) |

## Kanpo estekak

* (Gaeleraz) (Gaztelaniaz) Santa Comba udalerriko webgunea
* Datuak: Q1442500
* Multimedia: Santa Comba / Q1442500
# Sarkofago

Sarkofagoa gorpu bat edukitzeko ontzi edo kutxa da, sarrien harrizkoa. Hitza latinezko sarcophagusetik dator eta hau grezierazko σαρκοφάγος hitzetik (σαρκο-φάγος, "haragijalea").
Izenaren azalpena, Eratostenesekin agertzen da, eta Plinio Zaharrak biltzen du. Diotenez, greziarrek, oso porotsua zen kareharri mota batez egiten zituztelako zen, Troadeko Assoseko harrobietatik zetozen harriak, denbora gutxian, gorpuak kontsumitzen zituena.
Nabarmentzekoak dira Antzinako Egiptoko giza itxurako sarkofagoak, harriz, urrez edo zur polikromatuan eginak. Ezagunena, XVIII. dinastiako faraoia izan zen Tutankamon gaztearena da, Howard Carterrek Erregeen Haranean aurkitua, Tebas parean.
Sarkofagoak, mastaba, piramide, hipogeo eta beste eraikin edo hilobi mota batzuetan uzten ziren.
Etrurian, K.a. III. mendean eta K.a. II. mendean, terrakotazko sarkofagoak egin ziren

## Sarkofagoak Euskal Herrian

Eskoriatzako Bolibar elizateko Eraña auzoan, auzo honetako San Andres Ermitaren ondoan, bi harrizko sarkofago aurkitu ziren.

## Beste erabilerak

Sarkofago, Txernobilgo Zentral Nuklearraren inguruan egindako zementuzko egitura handiari deritzo, ingurutik bakartzeko eraikia Txernobilgo hondamendiaren ostean.

## Ikus, gainera

* Hilkutxa edo Zerraldoa
* Hipogeoa
* Mausoleoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48634
* Multimedia: Sarcophagi / Q48634
# Sarkofagoetako Testuak

Sarkofagoetako Testuak idazkiak dira, Antzinako Egiptoko sarkofagoetan sorginkeriak grabaturik dituztenak. Hortik datorkio gaur egungo bere izena.
Formula sakratu, ofrenda eta eguzkiak eta Osirisek inspiraturiko erritu talde bat dira, hildakoa, beste mundutik bere igaroan aurkituko zituen arriskuetatik babesteko xedea zutenak, honela, hildakoaren hilezkortasuna babestuz, bere elikadurarako moduak ere badituzte.
Bere jatorria Egiptoko Antzinako Inperioko Piramideetako Testuetan dago, K.a. 2350ean idatziak izan zirenak, garai honetan, hilezkortasuna eta berpiztea erregetzaren pribilegio esklusiboa zelarik, eduki berriak eta Egiptoko Inperio Ertaineko sinesmen berriak dituen arren.
Egiptoko lehen tarteko aroan agertzen dira, K.a. 2100. urte inguruan, eta Inperio Ertainean zehar garatu ziren, nobleziak, sarkofagoetan hilobiratua izatea eta testu magikoak erabiltzearen eskubidea lortu zuenean, aurretik, hori, faraoiaren pribilegio esklusiboa zelarik.
Herriak, testu sakratuak, bakarrik Egiptoko Inperio Berritik aurrera erabili ahal izan zituen, K.a. 1500etik aurrera, eta honek, azkenik, Hilen Liburua sorrarazi zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q532105
# Sarjento (argipena)

Sarjento, Sarjent edo Sargento hitzak ez daude onartuak Euskaltzaindiaren Hiztegian, bai ordea:
* Sarjentu, armada, polizia edo uniformezko erakunde bateko kargu bat.
* Sarjenta, zurgintzako tresna bat.
# Sarjentu

Sarjentua ofizialaren agindupeko soldaduburua da. Graduazio militarrean, sarjentu lehen eta kaporal nagusi artean dago.
STANAG 2116 NATOren gradu militarren eskalan OR-6 izena hartzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Sarjentu. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..
* ↑ (Ingelesez) www.royalnavy.mod.uk. (1996-3-13). NATO standardization agreement. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157696
* Multimedia: Sergeants / Q157696
# Sarkinita

Sarkinita fosfato motako minerala da eta wagnerita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Sarkinita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mn2+2(AsO4)(OH)}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Sarkinite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Sarjenta

Sarjenta edo muntaketa-baraila lanbide askotan erabili ohi den eskuzko tresna da. Batez ere zurgintzan erabiltzen da: bi baraila edo heltzeko ahoz osatuta dago, mutur batean torloju batekin erregulatzen da, barailen artean distantzia txikituz, tartean jarritako piezari presioa egiten zaio, estu-estu gera dadin
Sarjentak tamaina ezberdin askotakoak izan daitezke.
Bere izena frantsesezko serre-joint-etik zeinak sarjentu hitzaren antzeko doinua duen.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskaltzaindiaren Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-06).
* ↑ Sargento, Euskalterm. «Sargento» www.euskadi.eus (Euskalterm) (Noiz kontsultatua: 2022-12-06).
* ↑ Patrick Spielman (1986). Gluing and Clamping: A Woodworker’s Handbook. Sterling Publishing. ISBN 0-8069-6274-7
* ↑ (Gaztelaniaz) «Lauaxeta DBH 1 A Tekno» lauaxetadbh1atekno.blogspot.com (Noiz kontsultatua: 2022-12-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q846600
* Multimedia: Clamps / Q846600
# Sarkasmo

Sarkasmo hitza grezieratik dator, σαρκασμός, latinez, sarcasmus, eta euskaraz “larrutzea”, “ezpainetan hozka egitea”. Pentsamendu figuren artean kokatzen da figura erretoriko hau Juan Kruz Igerabideren arabera “pertsona edo erakunderen bat gogotik larrutzea, burla eta trufa ironikoa eta gogorra egitea” da. Ironiarekin badu zer ikusirik baina sarkasmoren kasuan oso gogorra da, sarritan iraintzeko asmoarekin. Normalean esaten den kontrakoa adierazi nahi da.

## Adibideak euskal literaturan

Igerabidek Itun Berriaren adibide bat eman du, Jesus gurutzean zegoenean Jainkoaren semeak izanik, zergatik ez zuen bere burua salbatzeko gai.
Literatutan asko erabiltze da sarkasmoa. Hona hemen Joan Mari Irigoienen adibide bat:
    Zernahi esan dezakete,
    las ikastolas son nidos de terroristas,
    el euskera es la única lengua por la que se mata,
    la Costitución es sagrada,
    eta antzeko beste mila perla,
    irainak eta gezurrak,
    gezurrak eta irainak,
    ongiaren aldeko gurutzadan
    gezurra bera ere bihur bailiteke
    egiazko bertute.
Hona hemen beste adibide bat, orain prosaz, Ramon Saizarbitoriarena:
    Esango nuke aurpegian ageri nituen kalteak neurtu zituela, eta ez zitzaizkion larriak iruditu, antza. Nolanahi ere, "egin nahi duzuna" esan, eta aitzurrean jarraitu zuen gero.
       -Noski, zuri ez zaizu axola hemen bertan hiltzen banaiz ere.

## Idazkera

Hitz egitean intonazioak eta testuinguruak seinalatu ohi du sarmasmoa, hartzaileari mezua literalki ulertu behar ez duela adieraziz. Ordea, idaztean, eta batez ere mezu hori testuingurua ezezaguna duen jendeak irakur dezakeenean, sarkasmoa erabiltzeak gaizkiulertuak sor ditzake. Horregatik, batzuek sarkasmoa esplizituki markatzen dute. Idazteko garaian sarkasmoa tipografikoki adieraz daiteke, letra larriak erabiliz (pertsona hori ez da OSO ONA), edo kakotxen artean (oso “listoa” da hori). Ingelesaren eraginez honako baliabide hau ere erabiltzen da: galdera edo harridura marka parentesi artean (!).

## Erreferentziak

* 1 2 Juan Kruz Igerabide, 678.or.
* ↑ Letra txikiaz bada ere. Donostia: Elkar, 2002. 175.or.
* ↑ Bi bihotz, hilobi bat. Donostia: Erein, 2000. 386.or.

## Bibliografia

* Euskaltzaindia: Literatura terminoen hiztegia. Bilbo: 2008. Juan Kruz Igerabideren artikulua, 678 or.

## Ikus, gainera

* Ironia
* Satira

## Kanpo estekak

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
* Datuak: Q191035
* Multimedia: Sarcasm / Q191035
# Santo Adriano

Santo Adriano Asturiasko erdialdean dagoen udalerria da, Oviedoko eskualdean kokatutakoa.

## Ikus, gainera

* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q932781
* Multimedia: Santo Adriano / Q932781
# Santizpirita zubia

Santizpirita zubia Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen zubia da. Izen berdineko Santizpirita auzoa eta Baiona Ttipia elkarlotzen ditu.
Harriz egina da eta 200 metro luze ditu, 7 arku edo zubi-begiz osatua da.
Jada Erdi Aroan, 1139tik aurrera leku honeetan bertan egurrezko zubi bat bazen, XVIII. mendearen amaiera aldera suntsitua izan ondoren, 1791an harriz berreraikia izan zen. Gaur egungo zubia XIX. mendearen erdialdekoa da.

## Iruditegia

* Espiritu Sainduaren zubia.
* Espiritu Sainduaren zubia.
* Gauez.
* Espiritu Sainduaren zuabiaren ikuspegi panoramikoa.

## Kanpo estekak

* Espiritu Sainduaren zubiari buruzko orrialdea. Structurae.info (Ingelesez)
* Datuak: Q17484909
* Multimedia: Pont Saint-Esprit, Bayonne / Q17484909
# Santo Amaro da Imperatriz

Santo Amaro da Imperatriz Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. 27.272 biztanle ditu 344,049 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Santa Catarina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q327210
* Multimedia: Santo Amaro da Imperatriz / Q327210
# Santo Amaro (Bahia)

Santo Amaro Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 61.702 biztanle ditu 492,916 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Bahiako estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q739789
* Multimedia: Santo Amaro (Bahia) / Q739789
# Santizpirita

Santizpirita (San Izpiritu edo Ezpiritu Saindua batzuetan eta Saint-Esprit frantsesez) egun Baionako auzoa da, Aturri ibaiaren eskuinaldean kokaturik. Egun auzoa bada ere, nortasun handiko gunea izan da eta historian zehar batzuetan berezko udalerria izan du. 2010eko erroldaren arabera 5.342 biztanle zituen.

## Izenaz

Okzitanieraz, hots, lekuizenaren jatorriko hizkuntzan, Sent Esperit edo Sent Esperit deu Cap deu Pont (Zubiburuko Espiritu Saindua) da. Euskaraz ezbaian da zein toponimo erabili behar den, sarritan Santizpiritu, Santu Izpiritu eta beste hainbat aldaera ere erabiltzen baitira.
Jentilizioarekin berdin gertatzen da: euskaraz ebatzi gabe dago. Aldiz okzitaniera normalizatuan sent esp(e)ritòi (grafia frantsestuan, espritoy) da eta frantsesez spiritain/spiritaine.

## Historia

XII. mendean sortu zuten Espiritu Santuaren ordenako monjeek, eta hortik hartu zuen izena auzuneak. Bertan, Done Jakue bidearen erromesek hartzen zuten ostatu.
XVI. mendean bertan geratu ziren bizitzera Portugal eta Espainiatik egotzitako juduak. Gaur egun ere etorkinak bizi diren auzoa da.
Historikoki bere esparruak loturak izan ditu bai Aturriz bestaldeko Baionarekin bai goiko ordokiko Doneztebe (okzitanieraz Sent Esteve, frantsesez Saint-Étienne) herri zahar eta udalerri ohiarekin.
Bereiztea erdietsi eta Saint-Esprit-lès-Bayonne udalerria sortu zen. Frantziako Iraultzarekin bi urtez (1793-1795) Jean-Jacques-Rousseau izena ipini zioten. Baionatik ere autonomoa zen eta Landak departamentura pasarazi zuten. 1857ko ekainaren 1ean Baionarekin bat egin zuen eta horrekin batera departamentua aldatu zen. Nortasunaren seinale, bere izena duen zubia zeharkatzen dutenean gaur egun ere bertako askoren usadioa "Baionara noa" esatea da.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 4 509 | 4 763 | 4 946 | 5 283 | 5 895 | 5 997 | 7 324 | 7 758 | 6 819 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 7 039 | - | - | - | - | - | - | - | - |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
Iturria: Cassini proiektua.

## Ondasun nabariak

* Espiritu Sainduaren elizako eta Errepublikako plazak.
* Espiritu Sainduaren zubia.
* Baionako geltokia.
* Baionako zitadela, Vaubanek XVII. mendean egindakoa.
* Hiriko sinagoga, 1837an egindakoa.
* Baionako judu hilerria.
* Zizpa gaztetxea: 2015eko urtarrilaren 23an inauguratua.

## Iruditegia

* Baionako sinagoga.
* Espiritu Sainduaren eliza.
* Baionako zitadela.
* Baionako geltokia.

## Erreferentziak

* ↑ Nola erran
* ↑ Bayonne & Saint-Esprit Geneaweb.org.
* ↑ Txomin Laxalt: Brèves de Pays basque, 2008. 131.or.
* ↑ Cassini proiektua: Saint-Esprit

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3462122
# Santo-Pietro-di-Tenda

Santo-Pietro-di-Tenda, (korsikeraz: Santu Petru di Tenda) Korsikako iparraldeko udalerria da, Korsika Garaia departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 360 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Populations légales 2013 | Insee» www.insee.fr (Noiz kontsultatua: 2016-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q693431
* Multimedia: Santo-Pietro-di-Tenda / Q693431
# Santo Afonso (Mato Grosso)

Santo Afonso Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso estatuan kokatua. 2.519 biztanle ditu 1.174,212 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Mato Grosso

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2012245
* Multimedia: Santo Afonso (Mato Grosso) / Q2012245
# Santiz

Santiz Salamancako udalerria da, Ledesma eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 269 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
* Datuak: Q1906411
* Multimedia: Santiz / Q1906411
# Santo Amaro das Brotas

Santo Amaro das Brotas Brasilgo udalerri bat da, Sergipe estatuan kokatua. 11.092 biztanle ditu 236,965 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Sergipe

## Kanpo estekak

* Datuak: Q371369
* Multimedia: Santo Amaro das Brotas / Q371369
# Saraghrar

Saraghrar, urdueraz سراغرار‎, Hindu Kusheko laugarren mendirik garaiena da, Pakistanen. 7.340 metroko garaiera du.
1959ko abuztuaren 24ean Italiako Alpinar Elkartearen (Erromako saila) espedizioko Fosco Maraini, Franco Alletto, Giancarlo Castelli eta Carlo Alberto "Betto" Pinelli mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2458240
* Multimedia: Saraghrar / Q2458240
# Saracinesco

Saracinesco Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. 162 biztanle ditu, 11,16 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Saracinescok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Anticoli Corrado Cerreto Laziale Mandela Sambuci Vicovaro Rocca Canterano

## Kanpo estekak

* Datuak: Q243446
* Multimedia: Saracinesco / Q243446
# Sarah Aaronsohn

Sarah Aaronsohn (Zikhron Ya'aqov, 1890eko urtarrilaren 5a - Ibidem, 1917ko urriaren 9a) espioi judu bat izan zen, Niliko kidea, britainiarrentzat otomandarren aurkako Lehen Mundu Gerran lan egin zuen espioitza sistema judu bat. Aaron Aaronsohn botanikariaren arreba zen.

## Biografia

Istanbulen bizi izan zen 1915 arte, baina jaioterrira itzuli behar izan zuen zorigaiztoko batasun batetik ihes egiteko. Sarahk, pertsonalki, armeniar genozidioaren lekuko izan zen, gizon, emakume eta haurren ehundaka gorpuak deskribatuz, oraindik gaixorik zeudela trenen erreietan kargatzen zirenak, besteak, arantzazko piramide batean jartzen zituzten, non hil arte finkatuta geratzen ziren. Horregatik erabaki zuen Sarahk indar britainiarrei laguntzea, Chaim Herzogen arabera.
Aaron eta Alex anaiek eta Avshalom Feinberg lagunak jende asko erakarri eta hezi zuten Nilira; Sarah operazioen ikuskatzailea izan zen eta informazioa agente britainiarrei eman zien. Bere anaia Aaron Aaronsohn kanpoan zegoenean, berak ordezkatzen zuen eta Niliren operazioak zuzentzen zituen lurralde palestinarrean, batzuetan Otomandar lurraldearen barnean bidaiatuz britainiarrentzat erabilgarria zen informazioa biltzeko.
1917an, bere anaia Alexek Egipton egotera bultzatu zuen, non pasaeran zegoen. Britainiarrek babesa eman zioten, baina agintari otomandarrek zainduta zeukaten. Handik gutxira, Zikhron Ya'aqovera itzuli zen, Niliren jarduerekin jarraitzeko. Urte horretako irailean, otomandarrek mezu bat bidali zieten britainiarrei eta Niliren kodea deszifratu zuten. Hala, urrian otomandarrek Zikhron Ya'aqov inguratu zuten eta pertsona asko atxilotu zituzten, Sarah barne. Lau egunez tortura pairatu ondoren, pistola batekin bere buruaz beste egitea erabaki zuen, tortura gehiago saihesteko. Ordutik, Niliko heroinatzat hartua izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Sarah Aaronsohn» www.jewishvirtuallibrary.org (Noiz kontsultatua: 2020-07-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q258656
* Multimedia: Sarah Aaronsohn / Q258656
# Sarabanda

Sarabanda konpas hirutarrean idatzitako dantza motel bat da, eta bigarren eta hirugarren mugimenduak sarri lotuta joateagatik bereizten da, alternatiboki beltz eta zurizko erritmo bereizgarri bat emanez. Zuriak, dantzako pauso tarrasatuak dira.
Zarabandaren lehen ebidentziak Erdialdeko Amerikan daude: 1539an zarabanda izeneko dantza bat Panaman Fernando Guzman Mexiak idatzitako olerki batean aipatzen da. Dirudienez dantza hau espainiar kolonietan ospetsu egin zen, Ozeano Atlantikoa zeharkatu eta Espainiara iritsi aurretik. 1583an bere lizunkeriagatik debekatu zen arren, sarri aipatu zen garai hartako literaturan (Miguel de Cervantes eta Felix Lope de Vegaren lanetan esate baterako).
Ondoren, barroko garaian suiteko mugimendu tradizional bihurtu zen. Zarabanda barrokoa, jatorrizko espainiarra baino motelagoa izaten da dantza latindarren europar gortetar interpretazioa jarraituz. Zarabanda XX. mendean berpiztu zuten Claude Debussy eta Erik Satie bezalako konposatzaileek eta, beste estilo batekin, Vaughan Williamsek (Joben) eta Benjamin Brittenek (Simple Symphonyn).
Beharbada zarabandarik ezagunena egile ezezagunekoa den Folia da, honen melodia zenbait konposatzaileren lanetan agertzen delarik Claudio Monteverdi eta Arcangelo Corelliren garaitik egundaino.
Stanley Kubrickek Georg Friedrich Handelen zarabanda bat erabili zuen Barry Lyndon izeneko bere filmaren soinu bandan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208593
* Multimedia: Sarabande / Q208593
# Saracena

Saracena Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. 3.387 biztanle ditu, 109,15 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Saracenak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Altomonte Castrovillari Firmo Lungro Morano Calabro Mormanno Orsomarso San Basile

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53995
* Multimedia: Saracena / Q53995
# Sarabit al-Khadim

Sarabit al-Khadim (arabieraz سرابت الخادم) "mirabeen mendia", Sinaiko penintsularen hegomendebaldean dagoen egiptoar hiri bat da, antzinatetik, nagusiki Antzinako Egiptoko biztanleek, turkesak atera zituzten meatzaritza eremu batean.
Flinders Petriek eginiko indusketa arkeologikoek, meatzaritza kanpamendu bat eta tokiko jainkosa zen Hathorren omenezko tenplu bat erakutsi zituzten, basamortuko eskualdeen babeslea. Harrizko esfinge bat aurkitu zen, idazkun bikoitz batekin, hieroglifoetan eta zeinu protosinaitarrez idatziak. Bere itzulpenak, Baalat jainkosarentzako eskaintza bat zela erakutsi du, turkesaren jainkosa. Baalat, Baalen femeninoa da, Biblian, idolo eta jainko jentilei erreferentzia egiteko asko erabiltzen den hitza. Estatuako idazkuna da deszifratu ahal izan den bakarra.
Tokira sarri joate bat adierazten da, Hathor jainkosari eskainitako aldare ugariengatik, tenplu osoan banatuak daudenak. Sarabit al-Khadimetik kilometro gutxira, Uadi al-Mukattabeko haranean, horma harritsuetan grabatutako zeinu mordoa ikus daiteke. Lehen aldiz, Francis Frithek atera zien argazkia, 1857an.

## Tenplua

Serabit el-Jadimen, Hathor eta Sopeduri eskainitako tenplu bikoitz bat dago, Antzinako Egiptoko meatz santutegirik handiena delarik.
Inguru guztian nagusi den ordoki harritsu baten gainean eraikia, tenpluak bi hemispeos ditu: ardatz bikoitz bat jarraikako gela batzuekin, gurtzarako beste birekiko paraleloak direnak, zati batean mendian zulatuak. Santutegia, Egiptoko Inperio Ertainaren garaian eraikia, Egiptoko Inperio Berrian hedatu zen, baina soilik Hathor jainkosari eskainitako ardatzean. Jatorrizko tenplua, hegoekialdetik iparrekialderako ardatz batean zehar orientatzen da, baina, espazio falta dela eta, Inperio Berriko erregeek ezin izan zuten beharrezko norantzan handitu, hots, iparmendebalderantz, ondorioz, kurba arin bat egiten duelarik.
Tenplua, aldi berean, bi jainkori eskainia dagoen arren, Hathor da nagusi, inongo zalantzarik gabe. Sopeduk, bigarren mailako paper bat du, baina ez garrantzirik gabekoa: Ekialdearekin eta basamortuarekin lotutako jainko gerlaria, Egiptoko ekialdeko muga zaintzen du, eta, gizakiak, ia izaki bizirik bizi ez den eremuetan aurki daitezkeen arriskuetaz babesten ditu. Bi jainko nagusi hauetaz gain, jatorria Niloren deltan duen ahari jainko baten eta Menfiseko Ptah jainkoaren presentzia ere ziurtatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1462523
* Multimedia: Serabit el-Khadim / Q1462523