OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Kamtxatkako sumendiak

Kamtxatkako sumendiak$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Korjakski sumendia ||
| Mota | Naturala |
| Irizpideak | vii, viii, ix, x |
| Erreferentzia | 765 |
| Kokalekua | Errusia |
| Eskualdea$^2$ | Asia eta Ozeania |
| Izen ematea | 1996 (XX. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Kamtxatkako sumendiak Kamtxatka penintsulan dagoen sumendi-taldea da, Ozeano Bareko Suzko Eraztunaren parte direnak. Hogeita hamar inguru aktibo daude. Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Gizateriaren Ondare

| Kodea | Izena | Koordenatuak | Azalera | Urtea |
| 765-001 | Kronotski Biosferako Estatu-Erreserba Naturala | 54°45′00″N 161°00′00″E﻿ / ﻿54.75000°N 161.00000°E﻿ / 54.75000; 161.00000 | 1007100 ha | 1996 |
| 765-002 | Bistrinskiko Natura Parkea | 56°20′00″N 158°30′00″E﻿ / ﻿56.33333°N 158.50000°E﻿ / 56.33333; 158.50000 | 1325000 ha | 1996 |
| 765-003 | Nalitxevoko Natura Parkea | 53°28′00″N 159°00′00″E﻿ / ﻿53.46667°N 159.00000°E﻿ / 53.46667; 159.00000 | 287200 ha | 1996 |
| 765-004 | Hego-mendebaldeko tundrako Erreserba Naturala | 52°20′00″N 156°30′00″E﻿ / ﻿52.33333°N 156.50000°E﻿ / 52.33333; 156.50000 | 123000 ha | 1996 |
| 765-005 | Hegoaldeko Kamtxatkako Natura Parkea | 52°30′00″N 158°30′00″E﻿ / ﻿52.50000°N 158.50000°E﻿ / 52.50000; 158.50000 | 486900 ha | 1996 |
| 765-006 | Klutxevskoi Natura Parkea | 56°12′00″N 160°09′00″E﻿ / ﻿56.20000°N 160.15000°E﻿ / 56.20000; 160.15000 | 376000 ha | 2001 |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) UNESCO Culture Sector. [whc.unesco.org/es/list/765 Volcanoes of Kamchatka. ].

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1071674
* Multimedia: Volcanoes in Kamchatka / Q1071674
# Kamtxatka oblasta

Kamtxatka oblasta (errusieraz: Камча́тская о́бласть, Kamchatskaya oblast), 2007an Kamtxatka kraiarekin bat egin zuen arte, Errusiako subjektu federal bat izan zen. 170.800 km²ko eremua zuen eta 2002an 358.801 biztanle zituen. Zentro administratiboa Petropavlovsk-Kamtxatski hiria zen.

## Erreferentziak

* ↑ Europako toponimia fisikoa Euskaltzaindia.net

## Kanpo estekak

* Datuak: Q208308
* Multimedia: Kamchatka Oblast / Q208308
# Kamtxatkita

Kamtxatkita sulfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Kamtxatkita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {KCu3(SO4)2OCl}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Kamchatkite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Kamxibek Kunkabaiev

Kamxibek Kunkabaiev, (kazakheraz: Қамшыбек Қоңқабаев) (Kyzylorda, 1991ko azaroaren 18a) boxeolari kazakhstandar da. Pisu superastunean lehiatzen da. 2020an egin zuen debuta profesionaletan.

## Kirol ibilbidea

2011ko maiatzaren 13an egin zuen debuta Almatyn eta 2017tik aurrera Munduko eta Asiako txapelketetan zilarrezko dominak lortu izan ditu. 2020ko abuztuaren 23an profesionaletan debuta egin zuen eta Issa Akberbayev herrikidea K.O.z garaitu zuen. Profesional mailan 3 borroka egin ditu eta hiruetan K:O:z irabazi du. Tokio 2020ko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Palmaresa

Udako Olinpiar Jokoak :
| Txapelketa | Domina | Kategoria |
| Tokio 2020 | 03 ! | Superastuna (+91 kg) |
| Munduko txapelketak |||
| Txapelketa | Domina | Kategoria |
| Hanburgo 2017 | 02 ! | Superastuna (+91 kg) |
| Jekaterinburg 2019 | 02 ! | Superastuna (+91 kg) |
| Asiako txapelketak |||
| Txapelketa | Domina | Kategoria |
| Tashkent 2017 | 02 ! | Superastuna (+91 kg) |
| Bangkok 2019 | 02 ! | Superastuna (+91 kg) |
| Dubai 2021 | 02 ! | Superastuna (+91 kg) |
| Amman 2022 | 02 ! | Superastuna (+91 kg) |

## Erreferentziak

* ↑ «Kamxibek Kunkabaiev» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ (Ingelesez) Random Hits. «Kunkabayev, Kulakhmet Win Big in Debut Bouts in Kazakhstan» BoxingScene.com (Noiz kontsultatua: 2021-08-04).
* ↑ «BoxRec: Kamshybek Kunkabayev» boxrec.com (Noiz kontsultatua: 2021-08-04).
* ↑ (Ingelesez) Sun, Alex Tavlian Alex Tavlian is the Executive Editor of The San Joaquin Valley. (2021-08-04). «Tulare's Richard Torrez Jr. delivers TKO to earn gold medal berth in Tokyo» The San Joaquin Valley Sun (Noiz kontsultatua: 2021-08-04).
* Datuak: Q30880694
* Multimedia: Kamshybek Kunkabayev / Q30880694
# Kamtxatka

Kamtxatka edo Kamtxatka penintsula (errusieraz: полуо́стров Камча́тка) Errusiako ekialdeko muturreko penintsula da. 1.250 km luze eta 480 km zabal ca eta 370.000 km²-ko azalera du. Iparraldeko Ozeano Barean dago, Bering (ekialdean) eta Okhotskeko (mendebaldean) itsasoen artean.
Penintsula sumendiz beteta dago, 160 inguru, horietatik 29 aktiboak. Altuena Kliutxevskaia da (4.750 m). Ibai luzeena Kamtxatka da (758 km).
Hiri nagusia Petropavlovsk-Kamtxatski da, hegoaldean, 2001ean 192.500 biztanle zituena. Beste hiri nagusiak Vilyuchinsk (29.400 biztanle 2002an) eta Klyuchi (11.300 biztanle 1992an) dira. Eskualdeak guztira 378.300 biztanle ditu (2001ean). Klima oso hotza da.
Administratiboki, penintsula Kamtxatka kraiaren (errusieraz: Камча́тский край) barnean dago. Biztanle gehienak errusiarrak badira ere, 13.000 koriak daude.
1740ko udaberrian Vitus Bering esploratzaile daniarrak Avatxako badian lehorreratu eta Petropavlovsk-Kamtxatski sortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .
* ↑ Kamchatka Peninsula Global.britannica.com

## Kanpo estekak

* (Errusieraz) Kamtxatkako oblast
* Datuak: Q993
* Multimedia: Kamchatka / Q993
# Kamtxatkako ordua

Kamtxatkako ordua UTC baino hamabi ordu beranduago da (UTC+12:00) eta Moskuko ordua baino bederatzi ordu beranduago. 2011n Errusia osoa udako ordutegian sartu zen, baina Kamtxatkako ordua berdin mantendu zen, Magadango orduarekin bat eginez. Egoera aldatu zen 2014an, berriro ere MSK+9 ordua ezarri zenean. Gaur egun Kamtxatka kraian eta Txukotkan erabiltzen da, Errusiako ekialdeko eremuak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Russia: Putin abolishes 'daylight savings' time change» BBC News 2014-07-22 (Noiz kontsultatua: 2023-09-03).

## Ikus, gainera

* Ordua Errusian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2620414
# Kamtxatka ibaia

Kamtxatka ibaia (errusieraz Камча́тка), Errusiako ekialdeko kostaldeko Kamtxatka penintsulan dagoen ibai bat da, Siberiako Kamtxatka kraian. Penintsula horretan zehar hedatu eta bere urak Ozeano Barean isurtzen ditu.
758 kilometroko luzera eta 55.900 km²-ko arroa ditu.
Izokinetan oparoa da, urtero miloikak bere uretan gora egin ohi dute eta bertako itelmen herriko kideen elikagai nagusia da.
* Datuak: Q133476
* Multimedia: Kamchatka River / Q133476
# Kamuflaje (argipena)

Kamuflaje hitzak zerbait ikus ez dadin ezkutatu edo mozorrotzeko ekintza da. Erabilera zenbait ditu:
* zientzia militarrean, kamuflajea;
* biologian,
** kamuflaje edo kripsia, animaliak bizi diren ingurunean ikusiak ez izateko hartzen duten itxura;
** kamuflaje edo mimetismoa, animaliak beste animalien itxura hartzeko estrategia biologikoa, etsaiengandik babestu edo harrapakinak aiseago erasotzeko.
# Kamtxatka kraia

Kamtxatka kraia (errusieraz: Камча́тский край, translit.: Kamtxatski krai) Errusiako subjektu federal bat da, Ekialde Urruneko Barruti Federalean dagoena. 2007an eratu zen, Kamtxatka oblasta eta Koriakia barruti autonomoaren bat egitearen bitartez. 472.300 km²-ko azalera du eta 2010ean 322.079 biztanle zituen. Administrazio-gunea Petropavlovsk-Kamtxatski hiria da.

## Erreferentziak

* ↑ «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru

## Ikus, gainera

* Errusiako kraiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7948
* Multimedia: Kamchatka Krai / Q7948
# Kai-alde

Kai-alde Donostiako Parte Zaharreko elkarte bat izan zen, arraunketan ere aritu zena.

## Kirol-ibilbidea

Kai-alde elkarte donostiarrak trainerilla uretaratu zuen 1960ko hamarkadaren amaieran, eta Gipuzkoako Trainerilla Ligan parte hartu zuen zenbait urtetan.

## Bibliografia

* AGUIRRE, Rafael (1972): Juegos y deportes vascos: "Regatas de traineras. Estropadak" (Enciclopedia Ilustrada del País Vasco). Zarautz: Editorial Itxaropena, ISBN 84-7025-141-4

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22119550
# Kai Alde etxea

Kai Alde etxea Getxo udalerriko Areeta Auzoan, Zugazarteko 53 zenbakian kokatzen da. Manuel María Smithek 1925. urtean eraikitako jauregi-arkitekturaren eraikin bikaina da. Tomas Allende Alonsok erositako eta 1925. urtean bi seme-alaben artean banatutako orube zabalago batean altxatutako eraikina da. Kaialde eta Villa Ariatza finkak osatzen ditu. Zati hori Carmen Allenderentzat izan zen, eta honek, bere eraikina eskatu zuen.

## Eraikina

Eraikuntza-elementu eta izaera eta estilo desberdinetako apaingarri ugari ditu. Bizkaiko 20ko hamarkadako jauregi-etxebizitzaren prototipo baten adierazgarria da.
Bere ezaugarri nagusia da altxaera eta estalki desberdineko hiru gorputz asimetrikotan zatituta dagoela. Nabarmendu daitezkeen beste elementu batzuk hauek dira: azken solairuko egutera eta bigarren solairuko triangelu-formako bi begiratokiak.
Lau aldeak agerian dituen eraikin zoragarria da. Oin laukizuzena du eta perfil irregularra, izan ere, asimetrikoak diren hiru gorputzek eratzen dute altxaeran eta gorputz bakoitzak estalki berezi bat du. Lehenengo gorputza itxura kubikoko dorre sendoa da, lau isuriko teilatua eta teilategal handia tailaturiko harburuen gainean. Altxaeran erdisotoa, behe-oina eta beste bi oin bereizten dira, eta baoak era askotakoak dira. Horietan aipagarri dira karrerapea, erdi-puntuko arkuteriaz osaturiko eskalinataren gainean, lehenengo solairuko begiratoki apur bat irtenak, eta egutera, non zutikoen eta zurezko eskudelen egiturak azken oina alderik alde igarotzen duen.
Bigarren gorputza aurrekoaren eskuin alboari itsatsita dago. Hiru isuriko teilatua du molduratutako erlaitzaren gainean bermatua. Altxaeran, erdisotoa, behe-oina, beste oin bat eta txapitula bat dauzka hainbat baorekin, batzuk burdinesi ederrekin. Bao horietan aipagarri dira azken oineko bi oriel-lehio triangeluar. Hirugarren gorputza aurrekoari itsatsita dago eta hiru isuriko teilatua edo faldoia du, atzera eramana dago eta bigarren mailako beste sarrera bat du, erdi-puntukoa, eskalinataren gainean. Dorrearen lehenengo altueran, dekoraziozko elementu interesgarri bat aurkezten da, marko mailakatu batez inguraturiko kiribildurak.
Eraikina kalitate oneko silarriz egina da, eta eskantzuetan katea-itxurako bordatuak ageri dira. Eraikinaren inguruan lorategia zabaltzen da horma batez inguraturik. Hainbat aldiz zaharberritu dute, baina, ezbairik gabe, azkenekoa izan da guztietan garrantzitsuena, Luis Ganak burututakoa, etxebizitza bi egokitzeko xedean. Jauregi arkitekturaren eredu zoragarria da eta ingurugiro balio handiko aldean dago kokatuta, are edertasun eta tankera dotoreagoa ematen dizkiona.

## Galeria

* Ikuspegi Orokorra.
* Atzeko atea.
* Ikuspegi orokorra.
* Izenaren detailea.
* Ikuspegi orokorra.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.euskadi.eus/web01-apintegr/eu/y47aIntegraWar/IBConsultaController/fichaConsultaSinMigas/29724
* ↑ https://www.guiarepsol.com/es/viajar/vamos-de-excursion/un-paseo-por-las-grandes-villas-de-getxo-vizcaya/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65559950
* Multimedia: Buildings in Getxo / Q65559950
# Kahuzi-Biega Parke Nazionala

Kahuzi-Biega Parke Nazionala$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Parkearen sarrera bat. ||
| Mota | Naturala |
| Irizpideak | x |
| Erreferentzia | 137 |
| Kokalekua | Kongoko Errepublika Demokratikoa (Afrika) |
| Eskualdea$^2$ | Afrika |
| Koordenatuak | 2°30′00″S 28°45′00″E﻿ / ﻿2.50000°S 28.75000°E﻿ / -2.50000; 28.75000 |
| Izen ematea | 1980 (IV. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Kahuzi-Biega Parke Nazionala Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdeko naturagune babestua da. Sud-Kivu probintzian dago, Bukavutik 50 kilometro mendebaldera, Kivu lakuaren mendebaldeko ertzetik gertu eta Ruandako mugan. Parke nazionala 1970an sortu zen eta 1980an Unescok Gizateriaren Ondarea deklaratu zuen. 6.000 km² ditu. Parkea oihan tropikala primarioz osatua da; bertan desagertzeko zorian espezie asko aurki daiteke. Parkearen ikur nagusia, dena dela, mendiko gorila da; parke honetan azkenetariko talde bat bizi da. Gorila hauek Dian Fossey ikerlariak, Louis Leakeyren babesaz, aztertu zituen. Animalia honen egoera dramatikoa da: 1990an 600 inguru gelditzen baziren, 2005ean 100 besterik ez ziren gelditzen. Unescok 1997 arriskuan dagoen gizateriaren ondarearen zerrendan sartu zuen.

## Fauna

* Mendiko gorila (Gorilla beringei beringei)
* Txinpantze (Pan troglodytes)
* Hamlyngo Zerkopiteko (Cercopithecus hamlyni)
* Kolobo zuribeltza (Colobus guereza),
* Kolobo gorria (Piliocolobus badius)
* Oihan elefantea (Loxodonta cyclotis)
* Afrikar bufaloa (Syncerus caffer)
* Hilokero (Hylochoerus meinertzhageni)
* Rockefellerreko nekatarina (Cinnyris rockefelleri)
* Grauerko Eurilaimo (Pseudocalyptomena graueri)
* Grauerko Zarzalero (Bradypterus graueri)

## Arazoak

* Gerra
* Gaur egun parkea errefuxiatuek eta koltan bilatzaileek okupatuta dute.
* Isileko-ehiza.
* Oihanaren txikizioa.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Kahuzi-Biegako Parke Nazionalaren webgune ofiziala.
* (Ingelesez) UNESCO Kahuzi-Biega National Park
* (Frantsesez) Institut congolais pour la protection de la nature
* Datuak: Q457324
* Multimedia: Kahuzi-Biega National Park / Q457324
# Kai-lan

Kai-lan (Brassica oleracea var. alboglabra) aza landare mota burugabea da, hau da, hostoek buru trinkoa eratzen ez dutena. Beste izen batzuk ere hartzen ditu, hala nola gai lan edo txinatar brokolia. Jatorrizko aza landarea (Brassica oleracea) bezala, landare belarkara hau biurtekoa da, baina urteroko gisa landatzen da. Barazki estimatua da, jatorriz Kanton probintziakoa Txina hegoaldean.

## Ezaugarriak

Barazkia honek azosto lodi, lau eta distiratsuak ditu, berde urdinxkak. Zurtoin lodiak ditu eta infloreszentzia ñimiño gutxi batzuk, ia aztarna hutsak, brokoliren antzekoak.
Urteroko landarea izanik, 40 cm arteko garaiera du etapa begetatiboan eta metro bateko garaiera loraldiaren amaieran, atal begetatiboak ilegabeak eta glaukoak dira. Sustrai nagusia oso adarkatuta dago. Zurtoin bakarra, estua edo urkilatua goiko aldean. Hostoak obatuak dira, txandakatuak eta peziolatuak, ertza irregularki horzduna eta askotan uhindua. Infloreszentzia, 30-40cm luze den multzo terminal edo axilar bat da, 1-2 cm luze den pedunkulu batekin. Loreak zuriak izaten dira, batzuetan horiak eta gutxitan gorriak, 2 eta 3 cm arteko diametrokoak, tetrameroak baina 6 estamine dituztenak. Fruitua, 3-9 cm luze den silikua bat da, tontor koniko batekin. Zenbaki kromosomikoa (2n = 18).

## Erabilera

Txinatar brokolia oso erabilia da txinatar sukaldaritzan (bereziki Kantonen) eta vietnamdar sukaldaritzan, wok batean prestatua [[jengibre] eta baratxuriarekin, egosia edo lurruna erabiliz. Ohiko brokolia ez bezala, non lorea bakarrik jaten den, bere hosto eta loreek jaten dira.
* Kai-lan freskoa kantongo eran
* Phat khana mu krop: thai erako txinatar brokoli frijitua urdai karraskatxuarekin

## Ikus, gainera

* Txinatar aza

## Erreferentziak

* ↑ Brassica oleracea L. var. alboglabra (L. H. Bailey) Musil Germplasm Resources Information Network (GRIN)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1677369
* Multimedia: Gai lan / Q1677369
* Espezieak: Brassica oleracea var. alboglabra
# Kai Barria (Portugalete)

Kai Barria (gaztelaniaz Muelle Nuevo) Portugaleteko auzoa da. Herriaren azpialdean dago, Areetaren aurrean eta Nerbioi ibaiaren bazterrean.
Auzo honetaren eraikin ezagunenak hauek dira:
* Bizkaiko Zubia, 2006ko uztailaren 13an UNESCOk "Gizateriaren Ondare" izendatu zuena.
* Txurruka kaiko 60 zenbakidun eraikina
* EHUren nautika eskola

## Ikus, gainera

* Burdinazko moila
* Portugaleteko mareometroa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261189
# Kai Harada

Kai Harada (japonieraz: 原田 開, 1990eko otsailaren 2a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11409960
# Kahuna

Kahuna (ahoskera "kajuna", hawaierazko hitz bat da. Gutxi gorabehera "aztia, sorgina edota lanbide batean aditua" dena da.
XX. mendean surfaren munduan eta bereziki Hawaiiko ingelesezko herri hizkeran "The Big Kahuna" ("Kahuna Handia") esamoldea erabiltzen hasi eta gaur egun uharte horietan ingeles hiztunek nahiko erabilia da, norbait zerbaitetan onena, trebea edota talde bateko buruzagia denean erabiltzen den esamoldea da, alegia, euskarazko "jaun ta jabe" esamoldearen parekide litzateke.
Dena den, jatorrizko hawaiarrek hitza bere berezko esanahiarekin erabiltzen jarraitzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1229001
* Multimedia: Kahuna / Q1229001
# Kai

Kaia, moila edo nasa itsasontziak amarratzeko egitura da, gehienetan finkoa, ur ertzean (itsaso, aintzira edo ibaian) eraikitzen dena, maiz portu baten barruan. Horien helburua itsasontziak lehorrera finkatu eta horietatik zama nahiz pertsonak sartu eta atera ahal izatea da.

## Burdinbidean

Burdinbide geltokietan (tren, metro eta tranbietan), trenbideen alboetan dauden plataformei ere deitzen zaie nasa, portukoekin duten antz formal eta erabileragatik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q828909
* Multimedia: Wharves and quays / Q828909
# Kai Gane

Kai Gane Getxo udalerriko Areeta Auzoan kokatzen da. Barria 25 kalean konkretuki. Interes eta antzinatasun handiko eraikina da, baita hemeretzigarren mendeko azken hiribildu handietako bat ere. Areetako Kaiko eremu honetan, hiribilduak nagusi ziren garai hartan.

## Eraikina

Severino Atxukarrok 1889. urtearen inguruan egindako udaldirako hiribildu originala da. Manuel María Smithek zenbait aldaketa egin zituen Europako iparraldeko etxeen antza zuen obra pintoresko honetan, eta 1907. urtean behin betiko etxe bihurtu zuen. Aldaketa horiek, fatxada nagusiaren dorrearen gorputzean egin zituen batez ere, eta Old- English estilotik zenbait apaingarri ere hartu zituen. Hala ere, Gerra Zibilaren ondoren zenbait erreforma egin zituzten (Eugenio Aguinagak handiena egin zuen), eta dekorazioa sinplifikatu zuten. Horrela, gaur egungo bistako adreilua jarri zuten.
Etxea udaldirako egoitza moduan eraiki zuten Fernando Zabalburu Ybarrarentzat. Bizkaiko antzinako ahaldun nagusiaren (Juan Francisco Ramón Zabalburu Murga) eta Concepción Ybarra Gutiérrez de Cabiedes bere emaztearen semea zen. Hortaz, XIX. mendeko bigarren zatian, Bizkaiko merkataritzaren, meatzaritzaren eta industriaren klan nagusiarekin ahaidetuta zegoen amaren bitartez; Ybarratarrekin alegia. Haietako asko auzokoak zituen Areetan.

## Galeria

* Ikuspegia Pasealekutik.
* Ikuspegia Pasealekutik.
* Ikuspegia Pasealekutik.
* Ikuspegi orokorra.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.euskadi.eus/app/ondarea/eraikita-ondarea/kai-gane/familia-bakarreko-etxea/getxo/areeta-las-arenas/fichaconsulta/36865

## Kanpo estekak

* https://www.guiarepsol.com/es/viajar/vamos-de-excursion/un-paseo-por-las-grandes-villas-de-getxo-vizcaya/
# Kahului (Hawaii)

Kahului Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Maui konderrian dago, Hawaii estatuan. 28.219 biztanle ditu, 41,518716 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Maui konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1012975
* Multimedia: Kahului, Hawaii / Q1012975
# Johann Christian Poggendorff

Johann Christian Poggendorff (Hanburgo, 1796ko abenduaren 29a - Berlin, 1877ko urtarrilaren 24a) alemaniar fisikaria izan zen.
Annalen der Physik und Chemie argitalpenaren zuzendaria izan zen 1824. urteaz geroztik, eta Berlingo Unibertsitateko irakasle Fisikako sailean. Pila dikromatikoa eta angelu txikiko errotazioak neurtzeko bere izena duen metodo bat asmatu zuen 1842an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Johann Christoph Friedrich Bach

Johann Christoph Friedrich Bach (Leipzig, Alemania, 1732ko ekainaren 21a - Bückeburg, Alemania, 1795eko ekainaren 26a) musikagile alemaniarra izan zen.
J. S. Bachen eta Anna Magdalena haren bigarren emaztearen bederatzigarren haurra izan zen. Musika ikasketa osoak aitarekin eginik, hemezortzi urterekin Bückeburgera aldatu zen, eta hango kondearen zerbitzura sartu; hantxe eman zuen bizitza osoa. Idatzi zituen lan ugarietatik hauek dira garrantzitsuenak: J. G. Herder olerkariaren testuetan oinarrituta moldaturiko oratorio eta kantatak, 14 sinfonia (haien arteko Concerto grosso mi bemolen arte klasikoaren maisu-lanetarikoa da), eta ganbera musikarako lanak. Johann Sebastianen seme orekatuena, bere aitaren eta Mozarten arteko zubitzat edo hartu ohi da Johann Christoph.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-07-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57225
# Johann Christoph Gottsched

Johann Christoph Gottsched (Juditten, 1700eko otsailaren 2a - Leipzig, 1766ko abenduaren 12a) alemaniar filosofo, egile eta kritikaria izan zen.

## Bizitza

Filosofia eta historia ikasi zituen Königsbergeko Unibertsitatean eta ikasketak amaitu ondoren Leipzigera ihes egin zuen armada prusiarrean izena ematea saihesteko.
"Die Vernünftigen Tadlerinnen" (1725-26) eta "Der Biedermann" (1727) astekarien editorea izan zen, non egin zuen lan kritikoa. Konposizio poetikorako arau zorrotzak ezarri zituen eta klasizismo frantsesaren arauak literatura alemanean aplikatzeari ekin zion. Bere emazte Carolinek lagundu zion Alemaniako antzerkia eraberritzeko ahaleginetan.
1730ean olergikintza irakasle eta 1734an logika eta metafisika irakasle izendatu zuten Leipzigeko Unibertsitatean. Geroago bere kritikak gogorragoak bihurtu ziren eta Friedrich Gottlieb Klopstocken eta Gotthold Ephraim Lessingen lana balotzeari uko egin zion. 1740an Johann Jakob Bodmer eta Johann Jakob Breitinger idazle suitzarrekin gatazkan sartu zen. Biak arau literarioen zurruntasunaren aurka agertu ziren eta irudimen poetikoaren askatasuna proposatu zuten. Azkenik, Gottschedek eztabaida galdu zuen eta bere eraginak behera egin zuen.

## Lana

Bere lan nagusia "Versuch einer kritischen Dichtkunst für die Deutschen" (1730) izan zen, alemanezko arte poetikoaren lehen tratatu sistematikoa. "Ausführliche Redekunst" (1728) eta "Grundlegung einer deutschen Sprachkunst" (1748) lanak garrantzitsuak izan ziren alemanezko estiloaren garapenean eta hizkuntzaren garbiketan. "Deutsche Schaubühne" (6 liburuki, 1740 – 1745) frantsesaren itzulpenak ditu, baina baita bere eta emaztearen lanak ere. Lan honek errepertorio klasiko bat eman zion Alemaniako antzerkiari. "Nötiger Vorrat zur Geschichte der deutschen dramatischen Dichtkunst" (1757 – 1765) Alemaniako antzezlanen bibliografia da.
Johann Sebastian Bachen bi kantataren testuaren egilea ere izan zen: Laß, Fürstin, laß noch einen Strahl (BWV 198) eta Willkommen! Ihr herrschenden Götter der Erden (BWV Anh. 13)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76442
* Multimedia: Johann Christoph Gottsched / Q76442
# Johann Franz Encke

Johann Franz Encke (Hanburgo, 1791ko irailaren 23a - Spandau, 1865eko abuztuaren 26a) alemaniar astronomoa izan zen.
Matematika eta astronomia ikasi zituen Göttingengo Unibertsitatean eta prusiar armadan borrokatu zuen Napoleondar Gerretan. Bernhard von Lindenauen Seebergeko Behatokiaren laguntzailea izan zen eta 1680ko kometari buruzko ikerketa osatu zuen.
Kometen eta asteroide aldien kalkuluan lan egin zuen, Lurretik eguzkirako distantzia neurtu zuen eta Saturno planetari buruzko behaketak egin zituen.
1822an Seebergeko behatokiko zuzendari izendatu zuten eta 1825ean Berlingoa. 1844an Berlingo Unibertsitateko astronomia irakasle bihurtu zen.
* Datuak: Q57294
* Multimedia: Johann Franz Encke / Q57294