OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Galaikoportuges

Galaikoportugesa edo galiziera-portugesa (portugesez: galego-português edo galaico-português; galizieraz: galego-portugués edo galaico-portugués) Iberiar penintsulako ipar-mendebaldean sortutako hizkuntza erromantzea da, gaur egungo galiziera, portugesa eta falaren arbaso komuna dena eta Erdi Aroan hizkuntza bizia izan zena. Halaber, hiru hizkera horiek barne hartzen dituen hizkuntza azpi-taldearen izena ere bada. Ondoko izanak ere hartzen ditu: proto-galego-portugesa, portuges zaharra, portuges arkaikoa, galiziera zaharra nahiz galiziera arkaikoa.
Bestela, gaur egun mugimendu erreintegrazionistak galiziera eta portugesa hizkuntza bakartzat hartzen du, lehenengoa bigarrenaren aldaeratzat joz eta galego-português izena erabiliz. Euren arabera, beraz, galaikoportugesa bizirik dago.

## Literatura

Cantigas de Santa María izenekoak adibide ezagunak dira literatura galaikoportugesarenak, XIII. mendean egindakoak eta Alfontso X.a erregeak koordinatutakoak.
Beste lan-bilduma aipagarri batzuk Cancioneiro de Ajuda, Cancioneiro da Vaticana Cancioneiro Colocci-Brancutti,Cancioneiro dun Grande de Espanha, Pergaminho Vindel, Pergaminho Sharrer, Os 5 lais de Bretanha eta Tenzón entre Afonso Sánchez e Vasco Martíns de Resende ditugu, eta olerkarien artean Martín Codax nabarmentzekoa da, besteak beste.

## Kanpo estekak

* (Portugesez)(Ingelesez)"Patrimonio Inmaterial Galego-português"
* (Portugesez)(Galizieraz)"Portal Galego da Língua"
* Datuak: Q1072111
# Galago moholi

Galago moholi Galago generoko espezietako bat da. Primate estrepsirrino bat da. Arinak dira eta adarrez-adar oso azkar mugitzen dira. Begi handiak dituzte eta gaueko ikusmen ona. Afrikan bizi dira, Angola, Botswana, Burundi, Kongoko Errepublika Demokratikoan, Malawi, Mozanbike, Namibia, Ruanda, Hegoafrika, Swazilandia, Tanzania, Zambia eta Zimbabwen.

## Ikus, gainera

* Galago
* Galagidae
* Strepsirrhini
* Datuak: Q1143192
* Multimedia: Galago moholi / Q1143192
* Espezieak: Galago moholi
# Galago zanzibaricus

Galago zanzibaricus Galago generoko espezietako bat da. Primate estrepsirrino bat da. Helduak direnean 100 eta 300 gramo arteko pisua dute eta 34-40 zentimetro arteko tamaina. Batez ere fruituak jaten dituzte. Denobra batez galago hau eta Galago demidoff espezieentzat beste genero bat (Galagoides) sortu zen. Hala ere gaur egun berriro ere Galagon sailkatzen dira molekulatan eginiko ikerketa dela eta.

## Ikus, gainera

* Galago
* Galagidae
* Strepsirrhini
* Datuak: Q104005586
* Multimedia: Paragalago zanzibaricus / Q104005586
* Espezieak: Paragalago zanzibaricus
# Galtzerdi autofinkatzaile

Galtzerdi autofinkatzaileak (ingelesez: hold-ups, stay-ups edo thigh highs) izterrari bere kabuz finkatzeko goiko aldean zerrenda elastikoak dituzten galtzerdiak dira. Zerrenda elastikoari esker galtzerdiak izterrari finko eusten dio, galtzaririk edo galtzari-eustekorik ere erabili beharrik gabe.
Zerrenda elastikoaren barrualdean silikonazko bandak egon ohi dira. Era horretan, zerrendaren elastikotasunari eta silikonaren eta larruazalaren arteko marruskadurari esker galtzerdia izterrari finkatzea lortzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1260690
# Galtzerdi suizida

Galtzerdi suizida, Mariasun Landa idazle errenteriarrak idatzitako liburua da, Haur eta Gazte Literaturaren alorrean sailkatua. Liburuaren jatorrizko edizioaren ilustratzailea Antton Olariaga da. 2001an argitaratu zen liburua lehen aldiz, Elkarlanean argitaletxearen bidez, eta 2015an berrargitaratu zuen Erein editorialak.

## Sinopsia

Galtzerdi zahar bat da istorioaren protagonista bizimoduz aldatu nahi duena. Hori dela eta, eskegita dagoen tokitik bere burua botatzea erabakitzen du. Ez baina, bere burua akabatzeko, baizik eta eguneroko bizimoduarekin ez dagoelako konforme eta kanpoko esperientziak bizi ahal izateko etxetik kanpo. Halako batean, bere jabeak arropa halanola zintzilakatzen du eta deskuidoaz baliatuta galtzerdiak goitik behera botatzen du bere burua. Hor hasten dira abenturak eta jabe baten eskuetatik bestera daraman ibilbidea.

## Gaia

Ipuin iniziatiko gisa sailkatu da lan hau, non pertsonaia nagusiak zenbait oztopo eta froga pasa beharko dituen heldutasunera iritsi aurretik. Hala nola, gurasoen etxetik alde egiten duen gaztearen tankerara, galtzerdiak ihes egiten du bere bizimodu propioa egiteko.

## Pertsonai nagusiak

* Augusto, protagonista nagusia: galtzerdi zahar bat
* Plínio jauna galtzerdien jabea, mutilzaharra; hizkuntzak ikasi nahi zituen bidaiatzeko helburuarekin eta haren saioei esker, kasetekin, galtzerdiek ere ikasi zuten apur bat hizkuntza
* Lukas, Plínio jaunaren arrain txikia, hainbat aholku ematen dizkiona galtzerdiari
* Klotilde eskekoa, txotxongilo gisa erabiltzen du galtzerdia, horrela aktore bihurtuko da, lapurtua izan arte
* Izaki Arraroak, galtzerdia lapurtzen duten haurrak dira
* Dama galtzerdi-emea, zeinarekin bikotea osatuko duen protagonistak
* Maisu gaztea Augusto eta Dama galtzerdiak bere etxean biltzen dituen gaztea

## Itzulpenak

* Bretoieraz: Ma buhez berrloer (itzultzailea: Mark Kerrain) ISBN 978-2-9534848-9-2
* Gaztelaniaz: El calcetín suicida (itzultzailea: egilea bera; ilustratzailea: Federico Delgado) {{ISBN|84-667-3689-1}}
* Galegoz: O carpin sucida {{ISBN|84-9782-137-8}}
* Katalanez: O mitjó suicïda (itzultzailea: Pau Joan Hernàndez)

## Erreferentziak

* ↑ Ezinbestekoak - Galtzagorri Elkartea. (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
* 1 2 Landa, Mariasun. (2001). Galtzerdi suizida. Elkarlanean, 84-8331-795-8 or..
* ↑ Josemari, VELEZ DE MENDIZABAL AZKARRAGA,. Mariasun Landa. Idazlea: Utopia historiaren motorra da eta 68ko maiatza hartan ezagutu genuen hori. (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
* ↑ Barbancho, Iñigo. Galtzerdi suizida (2001) .- Euskal Literaturaren Hiztegian (ELH) :. (Noiz kontsultatua: 2017-04-06).

## Ikus, gainera

* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak

* Mariasun Landaren web orri ofizila
* Datuak: Q30002290
# Galtzeteria

Galtzeteria oinetarako eta zangoetarako jantzien multzoari deritzo.

## Jantziak

Galtzeteria ondorengo jantziek osatzen dute:
* Behatz-galtzerdiak.
* Belaunerainoko galtzerdiak.
* Bodystockingak.
* Galtzak.
* Galtzerdiak.
* Galtzerdi autofinkatzaileak
* Galtzetinak.
* Konpresio galtzerdiak.
* Legginak
* Pantiak.
* Zango-berogailuak.

## Ikus, gainera

* Azpiko arropa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2524539
* Multimedia: Hosiery / Q2524539
# Galtzetin

Galtzetina edo galtzerdi motza oina orkatilaraino, eta batzuetan belauneraino estaltzen duen jantzia da. Galtzetinak oina berotzen, izerdia xurgatzen, zikinkeriatik eta atzamarkadetatik babesten eta oinetakoarekin igurtzimendua leuntzen du.
Normalean, galtzetinak kotoiz, artilez edo nylonez eginak daude. Hainbat koloretakoak egiten dituzte, baina oso ohikoa da galtzetin beltzak jantzi formalekin janztea eta galtzerdi zuriak kiroletarako jantziekin.

## Ikus, gainera

* Galtzerdi
* Panti
* Galtzari
* Galtzari-eusteko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q43663
* Multimedia: Socks / Q43663
# Galtzontzillo (arropa)

Galtzontzilloak edo galtxoinak gizonezkoen azpiko arropa dira, gehienetan galtza motzen antzekoak izaten dira. Genitalek eta prakak elkar uki ez dezaten baliatzen dira.

## Galtzontzillo motak

* Galtzontzillo tradizionalak edo boxerrak: boxeolariek erabiltzen dituzten praka motzak bezalakoak dira.
* Galtzontzillo luzeak: Ia-ia prakek bezala estaltzen dute eta hankei atxikitzen dira. Gehienbat, oso tenperatura baxuak jasan behar dituzten lurraldeetan erabiltzen dira.
* Slipak: emakumezkoen kulero forma dituztenak.

## Erreferentziak

* ↑ «Galtzontzillo». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-1-7.)

## Ikus, gainera

* Tanga

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7863403
* Multimedia: Underpants / Q7863403
# Galtzerdi (Tàpies)

Galtzerdi, katalanez Mitjó, Antoni Tàpies egilearen eskultura da. Bartzelonako Antoni Tàpies Fundazioaren barruko terraza batean kokatuta dago. 2,75 metro ditu. Altzairu herdoilgaitzez, oihalez eta metalezko sareaz egina dago.

## Historia

Hasierako proiektua, 1992koa, askoz handiago zen, hemezortzi metro, eta kokapena ere oso bestelakoa zen: Bartzelonako Palau Nazionaleko Salo Ovala. Lehenengo ideian eskulturak barrutik ibiltzeko aukera eman behar zuen. Baina proiektuak eztabaida handia sortu zuen eta, azkenik, ez zen egin. 18 urte geroago, 2010ean, Antoni Tàpies Fundazioak proiektua berreskuratu eta egin zuen, neurri txikiagoan.
Gae Aulenti arkitekto italiarrak Tàpiesi egin zion eskulturaren enkargua. Urte hartan, 1991an, Palaua goitik behera berritzen ari zen bertan Kataluniako Arte Museo Nazionala kokatzeko asmoz. Artistak proiektuaren maketa aurkeztu zuen bezain pronto arazoak hasi ziren, politikoen artean batetik (konbergentziakoak eta sozialistak aurrez aurre jarri ziren), publikoaren artean bestetik. Azkenik, eskultoreak ez zuen aldaketarik onartu eta proiektua baztertua izan zen.
Hamar urte geroago Antoni Tàpies Fundazioak lana berreskuratu zuen eta zuzenean terraza baten gainean egokitu zuen. Une hartan Fundazioaren inaugurazioan, 2010eko martxoaren 3an, erakusketaren benetako izarra bihurtu zen eta aurretik entzundako kritikak isildu ziren. Eskultura Pere Casanovesek egin zuen, Mataron.

## Azterketa

Tàpiesen lanetan informalismoa ohikoa zen. Egileak gauza sinple eta pobreekin margoekin eta elementu eskultoreekin konbinatuta egiten zituen eskulturak. Deigarriak dira bestetik altzairu herdoilgaitzezko gurutzeek Tàpies abizenaren "T" adierazten dute. Antoni Tàpiesen hitzetan lan honekin espektadoreari pentsarazi nahi dio, gauza txikiek unibertsoan bere tokia eta garrantzia dutela erakusteko.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.elperiodico.cat/ca/noticias/oci-i-cultura/intensa-mirada-tapies-mitjo-1397185
* ↑ http://cultura.elpais.com/cultura/2010/03/03/videos/1267570802_870215.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20101214
* Multimedia: Mitjó (Tàpies) / Q20101214
# Galtzerdi zuridun emakumea

Galtzerdi zuridun emakumea (frantsesez: La Femme aux bas blancs) Gustave Courbet margolari frantsesak 1864an egin zuen mihise gaineko olio margolan bat da. Filadelfiako Barnes Fundazioan gordeta dago.

## Historia

Margolanaren jabetzaren historia ezezaguna da, baina litekeena da pertsona batek margolana eskatu izana eta XIX. mendean jendaurrean erakutsi ez izana. Sinatutako inskripzioaren arabera, Coubertek bere adiskide Pierre-Auguste Fajoni oparitu zion. 1926an Albert Barnes bildumagileak pintura erosi zion Henri Barbazanges arte-merkatariari.

## Deskribapena

Koadroak naturaren bazter batean etzanda dagoen emakume gazte baten lehen planoa irudikatzen du. Hura ia biluzik dago, eta soilik galtzerdi zuri eta zapata gorri bana daramatza jantzita. Gorputzaren zati bat itzalean utziz, argi izpi batek emakume gaztearen aurpegia, hankak eta izterrak argitzen ditu. Ikusleak emakumearen bularretako bat eta alua hauteman ditzake. Emakumea koadrotik kanpora begira dagoela dirudi, agian bere maitaleari, agian ikusleari berari.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Barnes Fundazioa. Gustave Courbet. Woman with White Stockings (La Femme aux bas blancs). 1864. Oil on canvas. (Noiz kontsultatua: 2023-01-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10467459
* Multimedia: La Femme aux bas blancs (Courbet) / Q10467459
# Galunggung

Galunggung mendia (indonesieraz: Gunung Galunggung) Indonesiako sumendia da, Mendebaldeko Javan kokatutakoa. Mendiak 2.168 metro ditu eta bere azken erupzioa 1982. urtean izan zen.
Indonesiako eta Ozeano Bareko Suzko Eraztuneko beste sumendi asko bezala, Galunggung sumendi aktiboa da, Erupziorik hilgarriena 1822koa izan zen, non 4.011 hil ziren.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Galunggung, Java, Indonesia. (Noiz kontsultatua: 2009-09-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q911748
* Multimedia: Galunggung / Q911748
# Glen Lyon (Pennsylvania)

Glen Lyon Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Luzerne konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. 1.877 biztanle ditu, 8,8 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Luzerne konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1184336
* Multimedia: Glen Lyon, Pennsylvania / Q1184336
# Glen Osborne (Pennsylvania)

Glen Osborne Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 547 biztanle zituen, 1,11 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Allegheny konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1182522
* Multimedia: Glen Osborne, Pennsylvania / Q1182522
# Glen Maye

Glen Maye edo Glenmaye (manxeraz: Glion Maye), Man Uharteko Patrick barrutiko herri txikia da. Uhartearen mendebaldeko kostaldean kokaturik dago, Peel hiriaren hegoaldean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3495211
* Multimedia: Glen Maye / Q3495211
# Glen Nevis

Glen Nevis (Eskoziako gaeleraz: Gleann Nibheis) Eskoziako Highland eremuko Lochaber barrutian dagoen glen edo haran bat da, bere oinetan udalerria dago. Hegoaldea Mamores mendikatea du eta iparraldean Britainiar Uharteetako mendirik garaienak: Ben Nevis, Càrn Mòr Dearg, Aonach Mòr eta Aonach Beag. Bestalde, Eskoziako hiru ur-jauzi garaienetako baten kokalekua ere bada, bertan Allt Coire a'Mhail errekako urak Nevis ibaiari batzen zaizkio. Azpian arroila ikusgarria dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3108687
* Multimedia: Glen Nevis / Q3108687
# Glen Park (New York)

Glen Park New York estatuko herri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 502 biztanle zituen, 1,83 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jefferson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3452936
# Glen Hope (Pennsylvania)

Glen Hope Pennsylvaniako borough bat da. Clearfield konderrian kokatua dago. 2010ean 142 biztanle zituen, 5,52 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Clearfield konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1189016
* Multimedia: Glen Hope, Pennsylvania / Q1189016
# Glen Ridge (Florida)

Glen Ridge Floridako herri bat da. Palm Beach konderrian kokatua dago. 2010ean 226 biztanle zituen, 0,7 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Palm Beach konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1992826
* Multimedia: Glen Ridge, Florida / Q1992826
# Glen Ridge (New Jersey)

Glen Ridge New Jerseyko borough bat da. Essex konderrian kokatua dago. 2010ean 7.527 biztanle zituen, 3,32 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Essex konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1003074
* Multimedia: Glen Ridge, New Jersey / Q1003074
# Glen Lyn (Virginia)

Glen Lyn Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Giles konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. 95 biztanle ditu, 1,908824 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Giles konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2988869
* Multimedia: Glen Lyn, Virginia / Q2988869
# Glen Raven (Ipar Carolina)

Glen Raven Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Alamance konderrian dago, Ipar Carolina estatuan. 3.239 biztanle ditu, 9,298342 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Alamance konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2027231
# Global Forecast System

Global Forecast System edo GFS ondorengo egunetan zein eguraldi egingo duen, Ameriketako Estatu Batuetan sorturiko ordenagailu bidezko iragarpen sistema da.
GFSak bi iragarpen mota egiten ditu, bata 500 milibareetako geopotentzialean eta bestea 850 milibaretan. Iragarpenak hamabi ordutik hamabi ordura izaten dira eta luzeenak 384 ordura izaten dira (16 egun).
Iragarpenak zenbat eta epe luzeagora izan, fidagarritasun gutxiago izaten dute.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) GFSaren webgunea.
* Datuak: Q287011
* Multimedia: Global Forecast System / Q287011
[[Kategoria:Meteorologia
# Global Television Network

Global Television Network (normalean Global edo, noizean behin, Global TV) titulartasun pribatuko ingelesezko lurreko telebista sare kanadarra da. Gaur egun Kanadako lurreko telebista pribatuen bigarren telebista kate ikusiena da CTVren ondoren.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Global webgune ofiziala
* Datuak: Q1142327
* Multimedia: Global Television Network / Q1142327
# Global Biodiversity Information Facility

Global Biodiversity Information Facility ‏‎(euskaraz: «Bioaniztasunari buruzko nazioarteko informazio sistema») nazioarteko mailan antolatutako sarea da. Haien helburua sarearen bitartez bioaniztasunari buruzko informazioa zabaltzea da horreratako Interneteko web zerbitzuak erabiliz.

## Informazioen iturria

Datuek erakunde eta instituzio desberdinetan dute jatorria. GBIFren egiturak datu horiek eskuragarri jartzen ditu, bilaketak atari baten bidez prestatuz. Informazio nagusiak landareen, animalien, onddoen eta mikrobioen zabaleraren inguruko informazioak eta izen zientifikoen gaineko datuak dira. Halaber, beste erakundeekin koordinatu egiten da: Biodiversity Information Standards (TDWG), Consortium for the Barcode of Life (CBOL), Biziaren Entziklopedia (EOL), Biziaren Katalogoa eta GEOSS.

## Helburuak

GBIF erakundearen helburu nagusia bioaniztasunaren inguruko informazioak zabaltzea, horrela, garapen iraunkorra bidegarria egiteko. Lehentasun nagusiak hauek dira:
* mundu osoko lankidetza sustatzea
* bioaniztasunaren inguruko datuak zabaltzea
* protokoloak eta estandarrak garatzea
* osotasun zientifikoa ahalbideratzea
* arkitektura informatikoa sortzea iturri desberdinen arteko sarea sortzeko
* azterketa tresnak sortzea eta zabaltzea erabaki egokiagoako hartzeko

## Edukiak

GBIF erakundeak antolaketa biologiko osoaren espektroan lotura informatikoak sortu nahi ditu, geneetatik ekosistemetara, horretarako geoerreferentziak erabiliz.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez): GBIF erakundearen webgunea.
* (Ingelesez): GBIF erakundearen deskribapen laburra.
* (Ingelesez): GBIF network
* (Ingelesez): GBIF Argitaratutako datuak.
* Datuak: Q1531570
* Multimedia: Images from GBIF / Q1531570
* Espezieak: Global Biodiversity Information Facility
# Global Energy Services

Global Energy Services Bilboko enpresa da, industrientzat ingenieritza eta mantentze-lanak egiten dituena.
Katalunian jaioa, 1991tik 2006ra Gamesaren barruan izan zen 3i britainiarrari saldu arte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8964247
# Glizina

    Artikulu hau landareari buruzkoa da; aminoazidoa gaitzat duena beste hau da: «Glikokola»
Glizina Fabaceae familiako Wisteria generoa osatzen duten landareak dira. Landare zurkarak dira, igokariak, eta lore usaintsu ugari dituztelako apaingarri gisa erabiltzen dira. Tximeleta itxurako loreak dituzte, mordo zintzilikatuetan bilduta eta lorezil elkartuekin. Obulutegia leka bihurtzen da, eta hazi txiki gogorrak ditu barruan. Hosto konposatuak dituzte, berde kolorekoak. Ekialde urrunekoak eta Hego Ameriketakoak dira jatorriz.

## Izena

Wisteria izena Caspar Wistar anatomistaren omenez eman zitzaion.
Glizina izena Glycine generotik datorkio, XVIII. mendean Carl Ludwig Willdenow botanistak generoa sortu eta bertan sailkatu baitzituen bi landare: Glycine floribunda eta Glycine sinensis. Baina, XIX. mendean, bi espezie horiek genero berri batean batu ziren, Wisteria izenekoan, eta Wisteria floribunda eta Wisteria sinensis izen zientifikoa hartu. Hala ere, Glycine izena (euskaraz Glizina) izaten jarraitu zuten eguneroko hizkuntzan.

## Irudiak

* Wisteria sinensis
* Wisteria floribunda 'Violacea Plena'
* Wisteria floribunda 'Violacea Plena', loreak
* 20 metroko zuhaitzean
* 160 urteko glizina, zirkinferentzia 1m20, Côtes d'Armor departamenduan "zuhaitz aipagarri" sailkatua.
* Wisteria sinensis 'Alba'
* Wisteria sinensis 'Alba', loreak

## Espezieak

Genero honetako zenbait espezie:
* Wisteria brachybotrys Siebold & Zucc.
* Wisteria brevidentata
* Wisteria floribunda (Willd.) DC. Japoniako glizina, jatorriz Japoniakoa, Erresuma Batuan 1820an sartua.
* Wisteria × formosa Rehd. [W. floribunda (WILLDENOW) DE CANDOLLE × W. sinensis (SIMS) SWEET, syn. W. floribunda ‘Domino’] Formosako glizina, 1905an lortutako hibridoa.
* Wisteria frutescen (L.) Poir.
** Wisteria frutescens var. macrostachya
* Wisteria sinensis (Sims) DC. Txinako glizina, jatorriz Txinakoa. Frantzian XVIII. mende hasieran sartua.
* Wisteria venusta Belusezko glizina, jatorriz Txinakoa. Japonian 1900an sartua.
* Wisteria villosa

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q261903
* Multimedia: Wisteria / Q261903
* Espezieak: Wisteria
* ↑ Euskaltzaindia: Hiztegi Batua.
* 1 2 3 4 Verhaeghe, P. 2004. CLEF DES PLANTES SARMENTEUSES RUSTIQUES EN BELGIQUE. TAXONOMANIA 11:1-26
# Glizina (aminoazidoa)

Glizina konposatu organikoa da C$_2$H$_5$NO$_2$ formula duena aminoazidoen familiakoa. Solido zuria da. Proteina askoren osagaia da eta glioxilatotik metaboliza daiteke.
Sintesi organikoan erabiltzen da, adibidez, glifosato herbizidaren sintesian.

## Prestakuntza

Hidrolizatutako proteinetatik lor daiteke glizina. Alabaina sintiesi kimikoa ere balia daiteke. Bi manera nagusi daude. Lehenean azido kloroazetikoa amoniakoarekin erreakzionarazten da.
${\ce {ClCH2COOH + 2NH3 -> NH2CH2COOH + NH4Cl}}$
Bigarrena Strecker-en sintesia da, hots, aminoazidoa sintetizatzeko aldehido bat azido zianhidrikoarekin eta amoniakoarekin erreakzionaraztea. Glizinaren kasuan formaldehidoa baliatzen da.

## Funtzio fisiologikoa

Glizinaren funtzio nagusia proteinen aitzindari gisa jokatzea da. Proteina gehienek glizina-kantitate txikiak baino ez dituzte izaten, baina kolagenoa salbuespen nabarmena da; izan ere, kolagenoaren helize-egitura osatzeko prozesuan behin baino gehiagotan erabiltzen da, hidroxiprolinarekin batera. Kolagenoak, gutxi gorabehera, % 35 glizina du.
Glizina neurotransmisore-inhibitzailea da nerbio-sistema zentralean, bereziki bizkarrezur-muinean, garun-enborrean eta erretinan.
Goi-mailako eukariotoetan, azido δ-aminolebuliniko, porfirinen funtsezko aitzindaria, glizinatik eta sukzinil-CoAtik abiatuta biosintetizatzen du ALA sintasa entzimak. Glizinak purina guztien C$_2$N azpiunitate zentrala ematen du.

## Erreferentziak

* ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2024-09-30).
* ↑ (Ingelesez) Wiley-VCH, ed. (2003-03-11). Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. (1. argitaraldia) Wiley doi:10.1002/14356007.a02_057.pub2. ISBN 978-3-527-30385-4. (Noiz kontsultatua: 2024-09-30).
* 1 2 Lehninger, Albert L et als.. (2008). Biokimikaren oinarriak. Euskal Herriko Unibertsitatea ISBN 978-0-7167-4339-2. (Noiz kontsultatua: 2024-10-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q620730
* Multimedia: Glycine / Q620730
# Gares Kirol Elkartea

Gares Kirol Elkartea (gaztelaniaz: Club Deportivo Garés), Garesko futbol taldea da, 1966an sortua.

## Datuak

2024-25 denboraldia barne.
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 0
* Denboraldiak Lehen Federazioan: 0
* Denboraldiak Bigarren Federazioan: 0
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 1
* Denboraldiak Hirugarren Federazioan: 1
* Emaitzarik onena: 16.a (Hirugarren maila RFEFn 2021-22an)

### Azken denboraldiak

* ¹ 2015-16 denboraldian Nafarroako Preferentea Lehen Autonomikoa bihurtu zen eta ondorioz Lehen Erregionala, Nafarroako Preferentea.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q39080713
# Garessio

Garessio Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 2.841 biztanle ditu, 131,29 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Garessiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bardineto Calizzano Erli Nasino Ormea Pamparato Priola Roburent Viola Castelvecchio di Rocca Barbena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20090
* Multimedia: Garessio / Q20090