# Avignon

Avignon (okzitanieraz Avignoun edo Avinhon) Frantziako eta Okzitaniako hiria da, Vaucluse departamenduko hiriburua. Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean dago, Rodanoren ezkerreko bazterrean. 4 kantonamendutako burua da. 2012an 89.380 biztanle zituen 43,95 kilometro koadrotan banatuta. Hiriko gune historikoa UNESCOren gizateriaren ondare izendaturik dago. Okzitanerazko aldakitzat hartzen den probentzeraz egiten da hirian.

## Historia

Galiarren hiria izan ondoren, Avignon erromatar kolonia bihurtu zen Zesar Augustoren garaian, Avenio izenarekin. 536. urtean frankoen eskuetara igaro zen eta bi mende geroago Charles Martelek suntsitu zuen, arabiarrekin elkartu zelako (736-737). Ondoren, Arles erreinu eta Okzitaniako Tolosaren nahiz Proventzako kondeen esku egon zen. Albiarren aurkako gurutzadan katolikoen aurka jardun zuten Avignongo biztanleek.
Filipe IV.a Ederrak Aita Santu frantsesa nahi eta lortu zuelarik, Klemente V.a, Avignon bihurtu zen Aita Santuen egoitza (1309). Zazpi Aita Santu izan ziren Avignonen 68 urtean: Klemente V.a, Joan XXII.a, Benedikto XII.a, Klemente VI.a, Inozentzio VI.a, Urbano V.a eta Gregorio XI.a. Azken honek Erromara eraman zuen aitasantutza berriro 1377an. Mendebaldeko Zismaren ondorioz (1378-1413), Avignon bi antipapen egoitza bilakatu zen: Klemente VII.a eta Benedikto XIII.a (Pedro de Luna).
Frantziako Iraultza arte, Aita Santuek gobernatu zuten Avigonen, ordezkarien bidez. Iraultza garaian, Avignongo herria Aita Santuen aurka altxatu zen eta Frantziako anexioaren aldeko botoa eman ondoan (1790), 1791n Frantziako hiria osorik bihurtu zen.

## Geografia
### Kokapena

Rodano ibaiaren ezker aldean dago kokatua, Vaucluse departamenduan, Paristik 653 km hegomendebaldera eta Marseillatik 80 kilometro ipar-mendebaldera.

### Klima

Avignonek klima azpitropikal hezea du, Cfa Köppen klima sailkapenaren arabera.
Datu klimatikoak (Orange, 1981-2010) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.9 | 11.7 | 15.6 | 18.6 | 23.2 | 27.4 | 30.8 | 30.2 | 25.2 | 20.0 | 13.7 | 10.1 | 19.7 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.8 | 7.1 | 10.4 | 13.2 | 17.5 | 21.4 | 24.4 | 23.9 | 19.7 | 15.3 | 9.7 | 6.4 | 14.6 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.6 | 2.4 | 5.2 | 7.8 | 11.8 | 15.4 | 18.0 | 17.6 | 14.1 | 10.6 | 5.7 | 2.7 | 9.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 51.0 | 39.4 | 43.9 | 66.0 | 65.3 | 38.3 | 36.9 | 42.3 | 102.0 | 92.9 | 75.4 | 55.7 | 709.1 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 5.7 | 4.9 | 4.9 | 7.2 | 6.3 | 4.7 | 3.0 | 3.5 | 5.5 | 7.2 | 6.6 | 6.4 | 65.9 |
| Eguzki orduak | 132 | 137 | 193 | 230 | 265 | 299 | 345 | 311 | 238 | 187 | 135 | 124 | 2596 |
| Iturria: Lameteo.org ||||||||||||||

## Kultura

Avignongo gune historikoa: Aita Santuen jauregia, apezpiku multzoa eta Avignongo zubia$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Avignongo Aita Santuen jauregia ||
| Mota | Kulturala |
| Irizpideak | i, ii, iv |
| Erreferentzia | 228rev |
| Kokalekua | Frantzia |
| Eskualdea$^2$ | Europa / Ipar Amerika |
| Izen ematea | 1995 (XIX. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Udan Avignongo antzerki eta arte eszenikoen jaialdia ospatzen da.

## Garraioa

Avignon Orizo sareak zerbitzatzen du, garraiobide hauek dituen sarea:
* Avignongo tranbia
* Avignongo igarotze azkarreko autobusa
* Avignongo autobusak
* Avignongo bizikleta zerbitzua

## Ondarea

* Aita Santuen jauregia
* Petit Palais museoa
* Avignongo katedrala
* Saint-Bénézet zubia
* Avignongo harresiak

## Avignondar ospetsuak

Avignonen ondorengo pertsonaiak jaio ziren.
* Pierre Boulle (1912-1994), Le Pont de la Rivière Kwai eta La Planète des singes eleberrien idazlea.
* Alexandro Rodaskoa (1591-1660), misiolari jesuita.
* Mireille Mathieu (1946), abeslaria.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/02/18 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ 36. Araua
* ↑ 84007-Avignon: Populations légales 2012 de la commune. insee.fr (Noiz kontsultatua: 2016-02-20).
* ↑ Centre historique d’Avignon : Palais des papes, ensemble épiscopal et Pont d’Avignon. whc.unesco.org (Noiz kontsultatua: 2016-02-20).
* ↑ Normales climatiques 1981-2010: Orange. lameteo.org (Noiz kontsultatua: 2016-02-20).

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Hiriko webgune ofiziala
* (Gaztelaniaz) Itzulpena Gaztelaniazko Avignon artikulutik.
* Datuak: Q6397
* Multimedia: Avignon / Q6397