OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hoctún (udalerria)

Hoctún Mexikoko udalerri bat da. Yucatán estatuan kokatua dago. 2010ean 5.697 biztanle zituen 120,72 km²ko azaleran. Herriburua [[Hoctún (Hoctún)|Hoctún]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2577430
* Multimedia: Hoctún Municipality / Q2577430
# Hockley konderria (Texas)

Hockley konderria (ingelesez: Hockley County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Levelland da. 2010eko zentsuaren arabera 22.935 biztanle zituen, Hockley kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Hockley konderriak 2.353,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,45 ura dira. Beste 2.352,72 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,75 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 22.935 pertsonetatik 21.788 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 9.993 dira. 801 beltzak edo afroamerikarrak. 83 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 60 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 39 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 161 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q483847
* Multimedia: Hockley County, Texas / Q483847
# Hockliffe

Hockliffe, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Bedfordshire konderrian.
2011n 1.068 biztanle zituen.
* Datuak: Q1522063
* Multimedia: Hockliffe / Q1522063
# Heptarkia

Heptarkia (grezieraz επτά hepta, "zazpi", eta αρχία arkhía, "boterea") britainiar historian V. mendetik 927rarte izan ziren zazpi erreinuei ematen zaien izena da. Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori eta 70 urtetara hainbat taldek okupatu zuten lurra.
Anglosaxoiek lur horiei Angleland izena jarri zieten, hau da Angloen Lurraldea eta hortik dator Ingalaterra izena. Zazpi erresumak Kent, Sussex Erresuma, Wessex, Essex Erresuma, Northumbria, East Anglia eta Mercia ziren. Erreinu hauek behin eta berriz elkartu eta etsaitu ziren eta batzuetan euretariko erregeren batek besteen gainetik zegoela zioen Bretwalda izena jartzen bere buruari, hau da, Britainiarren Erregea. VIII. mendean vikingoen inbasioak jasan zituzten eta guztiak elkarturik Ingalaterrako Erresuma osatu zuten 927. urtean.
Heptarkia izena XII. mendean jarri zuen Huntingdoneko Hendrikek eta nahiko ohikoa da bere erabilera XVI. mendetik aurrera. Hala ere ez da zuzena, bertan 7 erreinuez gain bazirelako beste hainbat lurralde, kategoria ezberdinetakoak, paper garrantzitsua jokatu zutenak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q237945
# Henri de Castries

Henri de La Croix de Castries, Castriesko kondea, (Baiona, 1954ko abuztuaren 15a) euskal enpresaburua da, 2000. urtetik aurrera AXA aseguru-etxearen presidentea dena. De Castries leinuko kidea, Pierre de Chevigné ministroaren iloba eta Sadeko markesaren ondorengo zuzena da.
La Tribune egunkariak 2008an urteko enpresaburu izendatu zuen, Nicolas Sarkozy eta François Hollanderen gertukoa izanik. Zuzenbidean lizentziatua, Bilderberg taldearen kidea da.
1984an René de La Croix de Castriesen iloba den Anne Millin de Grandmaison ezkondu eta hiru seme-alaba ditu: Hortense (1986), Alix (1988) eta Jérôme(1992).

## Erreferentziak

* ↑ Benyahia-Kouider, Odile. (2000-3-13). «Henri de Castries, 45 ans, successeur de sang bleu, va être adoubé par le monarque du groupe d'assurances AXA. Le fils du roi Bébéar.» Liberation.
* ↑ www.challenges.fr. (2011-10-16). Ces économistes et ces patrons qui soutiennent François Hollande. .
* Datuak: Q1381360
# Henri de Lubac

Henri-Marie Joseph Saunier de Lubac (Cambrai, 1896ko otsailaren 20a - Paris, 1991ko irailaren 4a) frantziar apaiz katoliko, teologo, jesulagun eta kardinala izan zen. XX. mendeko teologo eraginkorrenetako bat izan zen eta bere idatziak funtsezkoak izan ziren Vatikanoko II. Kontzilioan.
Hamazazpi urterekin Jesusen Lagundian sartu zen. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen eta 1917an zauri bat jaso zuen buruan. 1920ko hamarkadan Maurice Blondelekin izan zuen topaketa funtsezkoa izan zen bere pentsamendurako.
De Lubac apaiz ordenatu zuten 1927an. 1929an Lyongo Unibertsitate Katolikoko teologia irakasle izendatu zuten. Irakasle izan zen 1961 arte, bi etenaldirekin (Bigarren Mundu Gerran klandestinitatera igaro zen eta Frantziako Erresistentziako kide izan zen; hamarkada batez Lyongo probintziatik alde egin behar izan zuen eta bere idazkiak zentsuratu egin ziren).
1960ko hamarkadan berriz onartua izan zen eta Joan XXIII.a aita santuak Vatikanoko II. Kontzilioko peritu izendatu zuen. 1972an Communio aldizkaria sortu zuen Hans Urs von Balthasar eta Joseph Ratzingerrekin batera. 1983an Joan Paulo II.a Aita Santuak kardinal izendatu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q353956
* Multimedia: Henri de Lubac / Q353956
# Henri de Béthune

Henri de Béthune (Erroma, 1604ko irailaren 7a - Bordele, 1680ko maiatzaren 11), frantziar gomendiozko abadea izan zen. Philippe de Béthune frantziar enbaxadorearen semea, Baionako eta Maillezaisko apezpiku eta Bordeleko artzapezpikua izan zen.
# Henri de La Tour d'Auvergne (Turenneko bizkondea)

Henri de La Tour d'Auvergne, Turenneko bizkondea —askotan besterik gabe Turenne deitua— (Sedan, Frantzia, 1611ko irailaren 11 – Salzbach, Germaniako Erromatar Inperio Santua —gaur egun Alemania, 1675eko uztailaren 27a) Frantziako Armadako militarra izan zen, Frantziako marexal nagusia izatera iritsi zena.
Hogeita Hamar Urteko Gerran esku hartu zuen Frantziako gudarostean; Turin espainiarrei hartzeagatik (1640) egin zen, batez ere, ezagun. 1643an Frantziako marexal nagusi izendatu zuten, eta Rhineko kanpainan Maguntzia eta Worms hartu zituen.
Bavarian beste zenbait garaipen lorturik, 1647an Ulmgo armistizioa sinarazi zion Maximiliano dukeari. Frondako gerran esku hartu zuen erregetiarren aurka lehenbizi eta Condéren aurka gero. Matxinada amaiturik, armadaren buru zela espainiarren aurkako garaipen handiak lortu zituen: Arras (1654), Dunes (1658). Gero, Flandria kendu zien espainiarrei hiru hilabetean (1667). Tropa inperialak Alsaziatik bidali zituen. Salzbacheko guduan (1675) izandako zaurien ondorioz hil zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q303216
* Multimedia: Henri de La Tour d'Auvergne (1611-1657) / Q303216
# Henrich Steffens

Henrich Steffens (1773ko maiatzaren 2a - 1845eko otsailaren 13a) filosofo, zientzialari eta poeta norvegiarra izan zen, Naturphilosophie mugimenduaren ordezkari nagusietariko bat izan zen. Danimarkako Urrezko Aroan Erromantizismoaren aldeko defendatzaile sutsua izan zen.

## Biografia

Ikasketak Alemaniako Jenan egin zituen. Han, besteak beste, Friedrich Schlegel, Ludwig Tieck, Clemens Brentano eta Novalis poeta erromantikoa ezagutu zituen.

## Ideiak

Schelllingen eta Schleiermacherren laguna eta jarraitzailea izan zen. Bere formakuntza zientifikoa lehen aipatutakoen gehiegikeri espekulatiboak zuzentzea lortu zuen. Steffens indibidualizazioa defendatu zuen erreinu organikoaren printzipio garrantzitsu gisa. Zenbat eta kokapen altuagoa izan organismo batek garapenaren eskalan, gero eta definituagoa egongo zen bere indibidualitatea. Printzipio hau bere jakintza geologikoarengatik sortu zen, Lorenz Oken aldiz teoria berdina bere jakintza biologikotik sortu zuen.

## Bibliografia

* Beiträge zur inneren Naturgeschichte der Erde (1801)
* Grundzuge der philosophischen Naturwissenschaft (1806)
* Anthropologie (1824).
* Ueber die idee der Universitäten (1835)
* Ueber geheime Verbindungen auf Universitaten (1835)
* Karikaturen des Heiligsten (1819-1821)
* Wie ich wieder Lutheraner wurde and was mir das Luthertum ist (1831)
* Von tIer falschen Theolegie und dem wahren Glauben (new ed., 1831)
* Die Familien Walseth and Leith (1827)
* Die vier Norweger (1828)
* Malcolm (1831)

## Erreferentziak

* Datuak: Q64406
* Multimedia: Henrik Steffens / Q64406
# Henri ekaitz tropikala (2009)

Henri ekaitz tropikala 2009ko 10. ekaitza izan zen.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Ekaitz tropikalaren txostena.
2009ko Atlantikoko zikloi tropikalak :
| Lehena | Ana | Bill | Claudette | Danny | Erika | Fred | Zortzigarrena | Grace | Henri | Ida | Joaquin | Kate | Larry | Mindy | Nicholas | Odette | Peter | Rose | Sam | Teresa | Victor | Wanda |
# I'd Climb the Highest Mountain

I'd Climb the Highest Mountain 1951ko Henry King estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
William Thompson predikari ibiltaria eta honen emazte Mary Elizabeth Georgiako Blue Ridge mendietako komunitate txiki batean kokatu dira.

## Aktoreak

* Susan Hayward: Mary Elizabeth Eden Thompson
* William Lundigan: Rev. William Asbury Thompson
* Rory Calhoun: Jack Stark
* Barbara Bates: Jenny Brock
* Gene Lockhart: Jeff Brock
* Lynn Bari: Mrs. Billywith
* Ruth Donnelly: Glory White
* Kathleen Lockhart: Mrs. Brock
* Alexander Knox: Tom Salter

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3205397
# HŠK Zrinjski Mostar

HŠK Zrinjski Mostar (izen osoa Hrvatski športski klub Zrinjski Mostar) Bosnia-Herzegovinako futbol talde bat da, Mostar hirikoa. Bosnia-Herzegovinako lau liga eta kopa bat irabazi ditu.

## Historia

Taldea 1905 urten sortu zen eta beraz Bosnia-Herzegovinako futbol tale zaharrena da. Kroaziarren taldea eratu nahi izan zuten eta beraz Zrinjski familia kroaziar historikoaren izena hartu zuen. 1941 urtean Kroaziako liga sortu zen eta bertan aritu zen Zrinjski.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren Jugoslaviako gobernu komunistak izen nazionalistak erabiltzea debekatu zuen eta taldea desegin zen.
1992an Bosnia-Herzegovina independizatzean Zrinjski birsortu zen. Lehenengo titulua 2005 urteko liga izan zen eta ondoren beste bost etorri ziren, azken hiruak jarraian. Kopa bat ere irabazia badu 2008an, jokaturiko final bakarra irabazi baitzuen. 2022an berriz izan zen ligako txapelduna eta 2023an Liga eta Kopa irabazi zuen.

## Uniformea

* 2017-19 ||
* 2019-21 ||
* 2022- ||

## Palmaresa
### Bosnian: 11

* Lipa (8): 2005, 2009, 2014, 2016, 2017, 2018, 2022, 2023.
* Kopa (3): 2008, 2023, 2024.

## Kanpo estekak

* (Kroazieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q399282
* Multimedia: HŠK Zrinjski Mostar / Q399282
# Hương ibaia

Hương ibaia (vietnameraz: Sông Hương edo Hương Giang; euskaraz: «ibai usaintsua») Hue hiria zeharkatzen duen ur-ibilgu bat da, Vietnamgo erdialdeko Thừa Thiên Huếko probintzian. Son Truong mendietan jaio zen, eta 30 kilometro egin zituen guztira Thuan estuarioan itsasoratzen den arte, Hego Txinako itsasoan. Ur-emaria geldoa da, eta ia itsas mailaren gainean dago.
Bere inguruan landatzen ziren landare usaintsuei zor die izena. Ibilbidean zehar, lorez eta landare usaintsuz betetako lorategiak dituzten zelaiak, tenpluak eta pagodak zeharkatzen ditu. Ezagunena Thiên Mụ pagoda da, ibai honen ertzean dagoena, baita Literatura eta Hon Chenen tenpluak, Errege Harea edo Minh Mạng enperadorearen hilobia ere.
Bertan arrantza-lanak egiten dituzte, eskualdeko motor ekonomiko nagusietako bat izanda. Ibai-pasealekua Hueko erakargarri turistiko nagusietako bat da, horretarako berariaz prestatutako itsasontziekin, dragoi-irudi deigarriekin, hau da, jabeen etxebizitzekin, edo arrantzaleei alokatzen zaizkien txalupa txikiagoekin.

## Bibliografia

* Thị Hảo Trần, Une introduction à la connaissance du Vietnam, París: Harmattan, 2007. ISBN 9782296033788

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1515971
* Multimedia: Perfume River / Q1515971
# I'll Always Know What You Did Last Summer

I'll Always Know What You Did Last Summer (euskaraz Beti Jakingo Dut Zer Egin Zenuten Azken Udan), 2006ko Sylvain White frantziar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Brooke Nevin, David Paetkau, Torrey DeVitto eta Ben Easter aktoreek antzeztu zuten.
I Know What You Did Last Summer (1997, Badakit Zer Egin Zenuten Azken Udan) eta I Still Know What You Did Last Summer (1998, Oraindik Badakit Zer Egin Zenuten Azken Udan) filmeen jarraipena da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Uztailaren 4ean, AEBetako jaiegun nazionalean, erabe talde batek istripuz tipo bat hilko du. Taldekide guztiek jazotakoa sekretupean heriotzeraino mantentzea erabaki dute. Haietako inork hitz egingo ez duela ziur daude, baina urte betera, jazotakoa dakien norbait beraietaz mendekatzera itzuli da...

## Aktoreak

* Brooke Nevin: Amber Williams
* David Paetkau: Colby Patterson
* Torrey DeVitto: Zoe Carpenter
* Ben Easter: Lance Jones
* Seth Packard: Roger Pack
* Clayton Taylor: P.J. Davis
* Michael Flynn: Davis sheriffa
* K. C. Clyde: John Hafner sheriffa
* Brittanie Nicole Leary: Kim
* Star LaPoint: Kelly
* Don Shanks: Arrantzalea / Ben Willis
* Junior Richard: Lone Performer
* Lira Williams: Anna

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q672248
# Hội An

Hội An (txinera tradizionalez: 會安), lehen Faifo deitua, Vietnamgo hiria da, Quảng Nam probintzian dagoena. Egun, 120.000 biztanle inguru ditu.
Herrigune historikoa XV. eta XIX. mendeen arteko asiar merkatalgune baten adibide nabarmena denez, UNESCOk 1999an Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Galeria

* Herriguneko kaleak
* Herriguneko kaleak
* Herriguneko kaleak
* Dragoi iturria
* Herrigunea
* Denda bat
* Eraikin koloniala
* Esku-argiak
* Gaueko ikuspegia

## Erreferentziak

* ↑ Hoi An Ancient Town UNESCOren izendapena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q36160
* Multimedia: Hoi An / Q36160
# I

I euskal alfabetoko bederatzigarren hizkia eta hirugarren bokala da. I (larriz) eta i (xehez) idazten da.
Erromatar zenbakeran, I hizkiak 1 zenbakiaren balioa du.
$i$ unitate irudikaria adierazteko erabiltzen da, ${\sqrt {-1}}$ da. Zenbaki irudikari oinarrizkoena, minus bat zenbakiaren erro karratua adierazteko, $i$ erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9893
* Multimedia: I / Q9893
# Hilerri itxia

Hilerri itxia ekitaldi bakarreko antzerki lan honekin Xabier Mendiguren Elizegik 1994. urtean Toribio Altzaga Saria irabazi zuen. Lanaren oinarria bi pertsonai arteko elkarrizketa gainean sortzen da. Pertsonaiak sinbolikoak dira eta, ondorioz, haien benetako izenak ez ditugu ezagutuko; obra osoan "Desehorzle Gazteena" eta "Desehorzle Zaharrena" bezala ezagutuko ditugu. Argumento osoa aipatzen ez den euskal herri bateko hilerrian kokatzen da. Herrian hilerri berria egin dute eta urteak dira zaharra erabiltzen ez dela. Antzerki lanak zaharra ustutzen ari den momentua azaltzen digu: bi langile hilobietatik hezurrak eta gorpuzkinak ateratzen ari dira, laster toki horretan beste motatako eraikinak egingo direlako.

## Pertsonaien sinbolismoa

* Desehorzle Zaharrena: gerraondorengo pentsamenduaren isla erakusten du. Euskalduna, moskorti eta garai gogorrak ezagutu dituen langilea da. Errealitatea ironiaz ikusten du eta etorkizunean gauza handirik ez du espero. Obraren haria bere hitzaldietan oinarrituko da. Lan finkoa du eta, ondorioz, ez da horretaz gehiegi kezkatzen.
* Desehorzle Gazteena: urduria, lanean ez dago finko. Hasieran berak barrez egiten du barrez kontura baina poliki-poliki bere irudia dramatismoz zamatuko da. Ideologiki ezker abertzalearen ingurukoa dela pentsa daiteke. Bere ikuspuntua zaharrenarenaren kontrapuntua izango da.

## Argumentua

Aipatutako bi langileak hilerri zaharrean ari dira lanean, hilobiak hustutzen. Gaztea kezkatuta dago ezen langileburua etortzeko delako eta lana aurreratu nahi duelako. Zaharra, aldiz, oso lasai dago; hark badaki kapataza ez dela etorriko. Obran zehar ziurtasun horren zergatia ezagutuko dugu: aspaldian langile portugaldar bat hil egin zen langileburuak eramaten zuen obra batean, gehiegizko lan egin ondorioz. Langile zaharrena gertatutakoaren testigu izan zen eta, geroztik, kapatazak postu lasaiak bilatzen dizkio. Hari horretatik langileak beste oroimen lotzen ditu: juxtu hustutzen ari diren hilobian lurperatuta dagoen emakumea hark ezagututako emakume eder bat zen, bere lehenengo sexu-harremanen laguna. Kate batean historia eta gertaera desberdinak lotzen doaz, hamaiketakoa jaten duten bitartean. Ia obraren bukaeran, biak ala biak mozkortuta, gertaera garaikideetara helduko dira eta langile gazteenak ETAko militantea zen bere lagunaren heriotza azalduko du.

## Estilo

Bi pertsonaien hizkuntza erraza eta zuzena da. Langileak izanik haien mintzatzeko modua ezin da oso dotorea izan. Euskara batuaz idatzia izan arren, anzerki obra honek hizkuntza herritarra eta Gipuzkoa aldeko euskalkien eragina ondo asko azaltzen du. Lanak hasieran elementu komikoak aurkezten baditu, argumentua aurrera joan ahala, dramatismoa gora joango da bereziki bi pertsonaiek talka egiten dutenean.

## Eskaintza

Liburua Joxean Lasa eta Joxi Zabalari eskainita dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492002
# Hiles (Wisconsin)

Hiles Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Wood konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. 152 biztanle ditu, 35,3 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Wood konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5573336
# Hilerri

Hilerria gorpuak uzten diren tokia da. Tokiko kulturaren arabera, gorpuak hilkutxa edo sarkofagoetan sar daitezke, edo baita oihaletan bildu bakarrik, lur azpian lurperatuta edo horma hilobietan, mausoleoetan edo beste hilobi batzuetan uzteko.
Orokorrean, hilerriak komunitarioak izaten dira, hau da, bertan, komunitateko kideen hilobiak daude, baina hilobi kolektiboak izatera heldu gabe, hildako bakoitzak bere toki propioa baitu, nahiz eta, familiak hala erabakitzen badu, toki berean hainbat senide ere lurpera daitezkeen.
Hilerri gehienak, giza gorpuentzat izaten dira, nahiz eta antzinatetik animalia batzuentzako nekropoliak ere existitzen ziren arren, Saqqarako Serapeuma bezala, Egipton. Egun, animalientzako hilerriak ere existitzen dira, hildako maskotak lurperatzeko.

## Hilerri ezagunak

* Skogskyrkogården (Stockholm, Suedia)

## Ikus, gainera

* Hilarri

## Kanpo estekak

* Datuak: Q39614
* Multimedia: Cemeteries / Q39614
# Hilerriko azak

Hilerriko azak, gaztelaniazko jatorrizkoan Las coles del cementerio, Pío Barojaren umorezko ipuina da.

## Sinopsia

Emaztea zortzigarrenez haurdun duelarik, herriska bateko tabernari alperra hil egiten da. Tabernako ohiko bezeroa da Patxi, herrian ospe txarra duen gizaseme umoretsua. Ameriketara joanda eta hilda zegoelakoan, udalak kanposantua eraikitzen du bere lurretan. Bizirik itzultzen denean eta konpentsazio moduan, ehorzle lana eta kanposantuko izkina batean etxea emateko baimena ematen dizkiote. Ehorzle lanbidea dela eta berari buruzko istorio izugarriak zabalduko dira herrian. Tabernariaren emazteak erditzen duenean hil egiten da. Zaharrena eta jaio berria izan ezik, beste sei haurrak kale gorrian geratzen dira. Haurren ardura inork hartzen ez duela ikusita, Patxi izango da azkenik sei haurrak bere etxean jasoko dituena. Guztiak aurrera ateratzeko, azak eta bestelako barazkiak landatzen ditu kanposantuan, gero azokan salduko dituena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259136
# Hilen Eguna (Mexiko)

Hilen Eguna (gaztelaniaz Día de Muertos) mesoamerikar jatorriko hildakoen omenezko jaiegun bat da.
Urtero azaroaren 1 edo 2an ospatzen da, baina ez da urriaren 31n ospatzen den Hilen, Santu Guztien edo Arimen Egunarekin nahastu behar, bi jaiegunak data bertsuetan ospatzen diren arren, Hilen Eguna egutegi katolikoaren jaieguna den bitartean, Heriotzaren Egunak jatorri paganoa du, zehazkiago, jada espainiarren etorrera baina askoz ere lehenagotik azteka, maia, puperetxa eta totonaka herriek ospatzen zuten eta heriotzaren kultuarekin zerikusia duen ospakizun edo jaia zen. Mesoamerikar herrietan hildakoen garezur eta hezurrak gordetzeko eta ondoren haiek omendu eta oroitzeko asmoz jendaurrean trofeo gisa erakusteko ohitura zegoen, heriotza eta berpizkundearen errituaren barnean.
Ospakizun honetako ikur nagusienetako bat, La Catrina edota La Calavera Catrina delakoa da.
Mesoamerikako herrialdeetan ospatzen den ospakizuna da, eta bereziki eta indar handiz, Mexikon, ospakizun hau oso errotua eta hedatua dagoen herrialdea. UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Ikus, gainera

* La Calavera Catrina
* Hilen edo Santu Guztien Eguna: Ospakizun katolikoa.
* Halloween
* Samhain

## Kanpo estekak

* Datuak: Q309256
* Multimedia: Day of the Dead / Q309256
* Koordinazioa: Wiki Loves Living Heritage/Day of the Dead
# Hilen hondartza (Almería)

Hilen hondartza (gaztelaniaz: Playa de los Muertos) Almeríako probintzian dagoen Carboneras herrian dagoen inguru ezaguna da. Herritik bost kilometrotara dago eta nudismoa onartua dago. Gata-Níjar Lurmuturraren Parke Naturalean dago. Egin diren zenbait inkestetan hondartza hau Espainiako onena bezala agertu izan da.

## Izenaren jatorria

Herritik aparte dagoen hondartza izanik horrek beti izaera berezia eman dio. Dena dela, hisotrikoki izena inguruan gertatzen ziren naufragioen biktimak, gorpuak, sarritan inguru horretan agertzen ziren, Itsaslasterrek hara eramanak. ​

## Babespena

2008an Gata-Níjar Lurmuturraren Natura Parkearen Errekurtso Naturalen Antolaketa Planean hondartza hau erregulazio bereziko itsas-aldea (Zona B3). Bertan haren bailio geologikoa azpimarratzen da, dauden Pliozenoko jalkinei esker. Paisajistikoki balore handia du inguru osoak. Duen babesa dela eta, hondartzan ez daude ez tabernarik, ezta ere beste motatako zerbitzurik. Horri esker inguruak bere paisaiaren baloreak gordetzen ditu.

## Nudismoa

Nudismoa hondartzan honetan onartuta dago baina batez ere ezkerreko aldean. Hondartza mista dela esan daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.telecinco.es/informativos/sociedad/Playa_de_los_Muertos-playas_de_Espana-Carboneras-Almeria_0_2189775191.html
* ↑ https://sevilla.abc.es/viajar/playas/sevi-acaba-verano-escapate-playa-muertos-201608231833_noticia.html

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Hondartzaren inguruko informazioa.
* (Ingelesez):Argazkiak.
* Datuak: Q6079200
* Multimedia: Playa de los Muertos / Q6079200
# Hizkuntz genozidio

Hizkuntza genozidioa edo linguizidioa kultura menperatzaile batek komunitate baten hizkuntzaren gainean eragiten duen heriotza programatua da. Kasu gehienetan, kultura menperatzailea estatu menperatzaile batena da. Horrek, eskura dituen tresnen bidez —eskola, armada, komunikabideak, eliza, eliteak...—, hizkuntza menperatuaren galera bilatzen du, neurri politiko zorrotz eta eraginkorrak ezarriz.
Hizkuntz genozidioa etnozidioaren mota bat da.
Genozidio linguistikoaren saiaketak ugariak izan dira historian zehar. Batzuk arrakastatsuak izan eta muturreraino iritsi dira, Amerikako eta Afrikako hizkuntza askoren galera ekarri baitute. Gugandik gertu, aipatzekoak dira Frantziako estatuak Frantziako iraultzaren ondoren frantsesa ez diren gainontzeko hizkuntzak (euskara, katalana, bretoiera, korsikera, okzitaniera...) desagertarazteko martxan jarri dituen politikak. Espainiako estatuan, aldiz, Karlos III.aren ondotik gaztelania ez diren penintsulako beste hizkuntzak debekatuak izan dira eremu formaletan, eta —garai batzuetako salbuespenarekin— euskarari jazarpen latza ezarri zaio, zigor fisikoak eta guzti (eraztunarena, adibidez).

## Bibliografia

* Koldo Izagirre. Autopsiarako frogak 2010, Susa.
* (Gaztelaniaz) Joan Mari Torrealdai. El libro negro del euskera. (1998, Ttarttalo) Euskarak mendeetan zehar jasandako erasoei buruzko liburua.
* (Gaztelaniaz) Joan Mari Torrealdai. Asedio al euskera. Más allá del libro negro. (2018, Txertoa).

## Ikus, gainera

* Welsh Not.
* Euskararen debekua.
* Vergonha.

## Erreferentziak

* ↑ Joan-Lluis Lluis: Nire zakurrarekin solasean Frantziaz eta frantsesetaz, Gatuzain, 2006
* ↑ Joan Mari Torrealdai: El libro negro del euskera, Ttarttalo, 1998. ISBN 84-8091-395-9

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1826594