OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Iruñeko maqbara

Iruñeko maqbara edo hilerri musulmana 2002an aurkitu zuten Gazteluko plazan aparkaleku bat eraikitzeko egindako lanetan, baina ez dago erabat aztertuta. Iberiar penintsulan identifikatutako zaharrena da: VIII. mendean erabili zen, gerora dokumentatutako erabilerarik izan gabe; horren arabera pentsatzekoa da ondoren musulmanen presentzian gutxitu egin zela Iruñean. Irekitako aztarnategiaren egitura aztertu ondoren udalak bota egin zuen.

## Aurkitutako gorpuak

Landutako eremuan 172 hilobi islamiko identifikatu ziren, eta horietan 177 hezurdura berreskuratu ziren kontserbazio-egoera desberdinetan. Pertsona helduak zein adin desberdinetako haurrak ziren, eta, beraz, baztertu egiten da gerra zehatz batekin lotutako hileta-espazioa izatea, baizik eta lurraldean finkatutako populazio musulman baten hilerria. Patxuka de Miguel eta Lara Fontecha ikerlariek egindako azterketen arabera, identifikatutako hileta-errituala argi eta garbi islamiarra zen.
Gorputzek ez zuten ostilamendurik, eraztun bat, brontzezko plaka bat eta adar-zati bat aurkitu zituzten arren. Objektu falta hau ohikoa da maqbaraetan.
Gorpuzkinek batez beste 167 zentimetroko altuera zuten gizonen irudia uzten dute, eta emakumeen kasuan 156koa zen. Lurperatutako pertsonen artean, argi eta garbi, 1-4 urte bitarteko hezurdurak nagusi ziren, kopuruek behera egin zuten ondoz ondoko adinetan. Datu hori espero zitekeen, garaia kontuan hartuta.
Azterketa genetikoak honako hau erakusten du: biztanleriaren konplexutasun handia zen, aztertutako gizonen bi herenek gurasoen markatzaile afrikarrak dituzte, emakumeen kasuan txikiagoa da. Beraz, genetika afrikarra, lokala eta mistoa zuten gizon eta emakumeak bizi ziren bertan; horrek Afrika iparraldetik Iruñean bizi izan ziren biztanleen lehen belaunaldia irudikatzen du. Datu horrek Iruñea «mairuen hiri» gisa aipatzen zuten iturri idatzietan jasotakoa baieztatuko luke, 714 edo 715 urteen inguruan penintsularen inbasio islamiarra baskoien hiriburura iritsi ondoren.
Datu bitxia da hildako batzuek hortz limatuak dituztela. Goiko hortzen limatze estetikoa, ordura arte penintsulako biztanlerian ezezaguna zena, batez ere emakumeetan ematen zen. Osteoarkeologiak erakusten du, bestetik, borrokara ohituta zeuden pertsonak zirela.

## Erreferentziak

* ↑ http://arqueologianavarra.blogspot.com/2015/05/cementerio-islamico-plaza-castillo-pamplona.html
* ↑ https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20230827/musulmanes-de-la-irunea-del-siglo-viii-norteafricanos-y-locales-con-limado-dental-estetico
* ↑ https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2016/marzo16/7-13/el-estudio-de-la-maqbara-de-pamplona-reescribe-la-historia-de-la-conquista-musulmana-de-la-peninsula-iberica.html

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Pello Guerraren erreportaia naiz.eus agerkari digitalean, 2023/08/27.
* (Gaztelaniaz):José Antonio Faro Carballa, María García-Barberena Unzu eta Mercedes Unzu Urmeneta: La presencia islámica en Pamplona lana, Presses universitaires du Midi webgunean.
* Datuak: Q121911616
# San Dabid eguna

San Dabid eguna (galesez: Dydd Gŵyl Dewi Sant edo Dydd Gŵyl Dewi; ˈdɨːð ˌɡuːɨ̯l ˌdɛu̯.i ˈsant, ˈdiːð ̩ɡʊi̯l ˌdɛu̯.i ˈsant ahoskatua; ingelesez: Saint David's Day) San Dabiden eguna eta Galesko jaiegun nazionala da. Urtero martxoaren 1ean ospatzen da, ustez, San Dabid 589. urteko egun horretan hil baitzen. XII. mendean Kalisto II.a aita santuak San Dabid kanonizatu zuenetik ospatzen den jaiegun kristaua da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2454744
* Multimedia: Saint David's Day / Q2454744
# San Damiano d'Asti

San Damiano d'Asti Italiako udalerri bat da. Astiko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 8.056 biztanle ditu, 47,87 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Damiano d'Astik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Antignano Asti Celle Enomondo Ferrere Priocca San Martino Alfieri Cisterna d'Asti Govone Tigliole Cantarana Canale

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17859
* Multimedia: San Damiano d'Asti / Q17859
# San Dabiden katedrala

    Artikulu hau Galesko Pembrokeshire konderriko St David's udalerrian dagoen katedralari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Cardiffko San Dabid Katedral Metropolitarra».
San Dabiden katedrala (galeseraz Eglwys Gadeiriol Tyddewi eta ingelesez St David's Cathedral) Galesko hego mendebaldeko Pembrokeshire konderriko St David's udalerrian dagoen katedral bat da, hain zuzen ere Galesko punturik mendebaldekoenean dago.
Leku honetan San Dabidek monasterioa sortu eta 589an hil zen. 647-1097 bitartean komunitate hau maiz bikingoen erasoen jomuga izan zen. 1131an Galesko santu zaindaria den San Dabiden omenez sagaratu zen.

## Iruditegia

* Irudi orokorra.
* Irudi orokorra.
* Barnealdea eta aldarea.
* Barnealdea, atzealdea.

## Kanpo estekak

* San Dabiden katedralaren webgunea (Galeseraz) (Ingelesez)
* San Dabiden Katedralaren Musikaldia (Galeseraz) (Ingelesez)
* Datuak: Q1300003
* Multimedia: St David's Cathedral / Q1300003
# San Demetrio Corone

San Demetrio Corone Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. 3.059 biztanle ditu, 61,87 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Demetrio Coronek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Acri Corigliano-Rossano San Cosmo Albanese Terranova da Sibari Santa Sofia d'Epiro Tarsia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53961
* Multimedia: San Demetrio Corone / Q53961
# San Damiano Macra

San Damiano Macra Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 411 biztanle ditu, 54,26 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Damiano Macrak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cartignano Castelmagno Celle di Macra Dronero Frassino Melle Sampeyre Macra Roccabruna

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20468
* Multimedia: San Damiano Macra / Q20468
# San Damiano al Colle

San Damiano al Colle Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 622 biztanle ditu, 6,43 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Damiano al Collek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Castel San Giovanni Montù Beccaria Rovescala Bosnasco

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40934
* Multimedia: San Damiano al Colle / Q40934
# San Daniele Po

San Daniele Po Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 1.253 biztanle ditu, 22,69 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Daniele Pok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cella Dati Motta Baluffi Pieve d'Olmi Roccabianca Sospiro Polesine Zibello $^{(en)}$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42472
* Multimedia: San Daniele Po / Q42472
# San Demetrio ne' Vestini

San Demetrio ne' Vestini Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. 1.900 biztanle ditu, 16,49 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Demetrio ne' Vestinik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Barisciano Fagnano Alto Prata d'Ansidonia Sant'Eusanio Forconese Villa Sant'Angelo Poggio Picenze Rocca di Mezzo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q50141
* Multimedia: San Demetrio ne' Vestini / Q50141
# San Damián Texóloc (udalerria)

San Damián Texóloc Mexikoko udalerri bat da. Tlaxcala estatuan kokatua dago. 2010ean 5.064 biztanle zituen 10,17 km²ko azaleran. Herriburua [[San Damián Texóloc (San Damián Texóloc)|San Damián Texóloc]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6118601
* Multimedia: San Damián Texoloc Municipality / Q6118601
# San Daniele del Friuli

San Daniele del Friuli Italiako udalerri bat da. Udineko probintzian kokatuta dago, Friuli-Venezia-Julia eskualdean. 7.914 biztanle ditu, 34,78 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Daniele del Friulik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Dignano Forgaria nel Friuli Majano Osoppo Ragogna Rive d'Arcano Spilimbergo Pinzano al Tagliamento

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53354
* Multimedia: San Daniele del Friuli / Q53354
# Itsasoko monjea

Itsasoko monjea edo monje-arraina 1546an Selandia uharteko ekialdeko kostan aurkitutako itsas izaki bat izan zen. Monje baten kanpo itxura zuen "arrain" gisa deskribatu zen, eta Conrad Gesnerren Historia Animalium ezagunaren laugarren liburukian aipatu eta irudikatu zen. Boezioren arabera, Fortheko Fiordoan aurkitutako antzeko munstro bati eta 1531n Poloniako kostan ikusitako beste bati ere aipamenak ezin zizkion.
Geroago, Guillaume du Bartasen La Sepmaine ou, Creation du monde poema epikoan zabaldu zen itsasoko monjearen mitoa. Poetak lurraren eta itsasoaren arteko korrespondentziez hitz egiten zuen bertan.
1850eko hamarkadaren hasieran, Japetus Steenstrup zoologo daniarrak iradoki zuen itsasoko monjea txibia erraldoia zela, Richard Ellis idazleak berriki ezagututako teoria. Bernard Heuvelmans kriptozoologoak uste du morsa bat izan zitekeela. Orain dela gutxi, Squatina squatina aingeru marrazoa izatea ere iradoki da. Beste batzuek, berriz, itsas monjearen susmagarritzat jo zituzten itsas txakur gris bat, itsas txakur txanodun bat, Monachus generoko animaliaren bat edo Jenny Haniver bezalako iruzur bat.

## Erreferentziak

* 1 2 Paxton, C. G. M. & R. Holland (2005).
* ↑ Steenstrup, J.J.S. (1855).
* ↑ Ellis, R. (1998).
* ↑ Heuvelmans, B. (1974).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1114558
* Multimedia: Sea monk / Q1114558
# Itsasoko hondartza

Itsasoko hondartza :
| [[Irudi:|250px|Irudia: Itsasoko hondartza]] | |
| Ezaugarri orokorrak: ||
| - Kokalekua | Angelu (Lapurdi) |
| - Luzera | ? m |
| - Batez besteko zabalera | ? m |
| - Betetasun maila | Handia |
| - Urbanizatze maila | Hirikoa |
| - Pasealekua | Bai |
| Hondartza mota: ||
| - Hondar mota | Xehea |
| - Bainuaren egoera | Lekuaren arabera |
| - Hondartza nudista | Bai |
| Kirolak: |
| - Surfa egiteko | Bai |
| - Urpekaritza | Bai |
| - Besterik | {{{beste kirolik}}} |
| Ingurumena: ||
| - Landaredia | Bai |
| - Eremu babestua | Bai ([[{{{babestua}}}]]) |
| - Bandera urdina | Bai |
| Segurtasuna: ||
| - Arrisku seinaleak | Bai |
| - Hondartzaina | Bai |
| - Udaltzaingoa | Bai |
| - Sorosle taldea | Bai |
| Sarbideak: |
| - Elbarrientzat | Bai |
| - Sarbide mota | Oinez |
| - Sarbide seinaleztatua | Bai |
| Bestelako informazioa: |
| - Taberna kopurua | {{{taberna kopurua}}} |
| - Kanpina | Bai |
| - Herrigunerako distantzia | 0 m |
Itsasoko hondartza Angeluko hamaika hondartzetako bat da.
Dunen hondartzaren ondoan kokaturik, surf egiteko leku aproposa da. Okupazio garaiko blockhaus ditu.

## Erreferentziak

* ↑ EODA. Biarritz (Baiona-Angelu-Biarritz). Euskaltzaindia.
* ↑ Angeluko Udala. Plage de l'Océan. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25473971
# Itsasoko atea (TRAM Alacant)

Porta del Mar Alacantiko Burdinbide Metropolitarraren geltoki bat da, Alacant udalerrian dagoena.

## Kokapena

TRAM Alacant :

## Erreferentziak

* ↑ «TRAM - Lineak» www.tramalacant.es (Noiz kontsultatua: 2021-01-23).

## Ikus, gainera

* Alacantiko Burdinbide Metropolitarra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16615890
* Multimedia: Train station Puerta del Mar / Q16615890
# Itsasoko ekosistema

Itsas ekosistemak uretako ekosistemen barruan daude. Ozeanoak, itsasoak eta padurak daude, besteak beste. ... Itsas ingurunea oso egonkorra da, lurreko edo ur gezako habitatekin alderatuta. Masa ozeaniko handien tenperaturak gutxi aldatzen dira, baita uraren gazitasuna ere (% 3,5).
Itsas ekosistema gazia den uretako ekosistema bakarrenetako bat da.
Itsas ekosistemak. Itsas ingurunean zenbait ekosistema garrantzitsu daude orden jakin batean antolatuta. Hauek dira sakoneraren eta ezaugarri geomorfologiko eta ozeanografiko nagusienak. Itsas ekosistemetan ozeanoak, itsasoak, padurak eta abar daude.
# Itsasoko igitai-belar

Itsasoko igitai-belarra (Linaria supina) plantaginazeoen familiako belar iraunkorra, 30-40 cm luzea. Mendebaldeko Europako eskualde gehienetan hazten da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14594754
* Multimedia: Linaria supina / Q14594754
* Espezieak: Linaria supina
# Iurramendiko zubia

Iurramendiko zubia edota SAMeko zubia, Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen zubi bat da.

## Kokalekua

Tolosako hegoaldeko sarbidean dago, Eroski merkatalgunearen alboan, eta ibaiaren ezkerraldean dagoen Araba hiribidea eta eskuinaldean dagoen Iurramendi hiribidea elkartzen ditu, alegia, garai batean SAM paper-fabrikan zegoen eremua, hortik zubiaren bigarren izena.
XX. mendearen hasieran eraiki zen, Española paper-fabrikaren erabilera pribaturako bakarrik. Bertatik, paperez beteriko bagoiak igarotzen ziren, idiek bultzaturik. Ondoren erabilera publikoa izatera pasatu ziren.
1983ko uholdearekin kalte asko jasan zituen, hortaz erautsia izan eta berri batek ordezkatu zuen. Gaur egungo zubi berri hau hormigoizkoa eta aurrekoa baino diseinu arinagoa du, ur handiak datozenean oztopatu ez ditzan.

## Erreferentziak

* ↑ Iurramendiko zubia. Tolosako zubiak. Mikel G. Telleria Tapia (Gaztelaniaz)

## Ikus gainera

* Tolosako zubiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56515159
# Iurreta Txirrindulari Elkartea

Iurreta Txirrindulari Elkartea Iurretako kirol-elkartea da, txirrindularitza amateurrean aritzen dena.
1983an sortua, harrobi lana egiten du, hainbat mailako taldeak izanik.
Bere historian zehar lasterketa asko antolatu ditu. 2008ra arte, Emakumeen Bira antolatu zuen.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q9078450
# Iurretako dantzariak

Iurreta herri dantzari bezala ezagutzen da aspalditik eta Mikel Deuna Dantza Taldea elkartearen sorrera ofiziala baino lehen ere hainbat herritarrek dantzatu zuten herri eta auzoetako plazetan. Gaur egun, elkarte bakar baten barnebiltzen dira herriko dantzariak, baina ez da horrenbeste auzo edo kofradia bakoitzak bere dantza taldea zeukala. Tokian tokiko auzotarrez osatutako dantza taldeak izaten ziren auzoetako plazetara irteten zirenak eta euskal folklorea sustatzen zutenak.

## Historia

Iurretan aspalditik dantza egiten dela esan dugu baina zehazki ez dakigu noiztik. Iurretako dantzariek 2004.urtean argitaratutako liburuaren arabera, kristo aurretik Ptolomeok ondorengo deskribapen hau egiten zuen; "Iretargi beteko gabetan egiten dabez euren jaiak. Hor dihardute, zein banan-bana zein taldeka, hankak zeinek gorago jaso..." Berrehun urte baino gehiago ere pasa dira Voltaire Frantsesak "Pirene mendietan bizi den herri dantzaria da euskaldunen herria".
Gerora, dokumentazioa ugarituz joan da. Wilhelm von Humboldt 1801.urtean Durangaldetik pasatu zenean ikusitako dantza deskribatu zituen eta horien antzerakoak egiten dira dantzari-dantzan gaur egun. Belaunaldiz-belaunaldi egindako dantzen transmisioari esker mantendu da dantzari-dantza Durangaldeko merindadeko sei herritan (Iurreta, Garai, Berriz, Izurtza eta Mañaria). XVI.mendean herri artxiboetako agiriek herrietako jaietan dantzak egiten zirela argi uzten dute.

## Argitalpenak

Ondorengo argitalpenak egin edota egiten lagundu dute Iurretako dantzariek:
* Iurretako dantzak: 1891-2004 (ISBN:84-933999-06). Antton Mari Aldekoaotalora, Jon Irazabal eta Iñali Irigoienen testuak ditu alde batetik. Bestetik, 1891.urtetik eta 2004.urtera arteko Iurretako dantzari-dantzako argazkiak batzen ditu.
* Pausoz pauso: iurretako dantzari dantza. Dantzari dantza pausoz pauso nola egiten den erakusten duen DVDa da. Bertan agintariena, zortzinangoa, ezpata joko txikia, banangoa, binangoa, ezpata joko nagusia, launangoa, makil jokoa, txontxongiloa eta pasakalea Iurretan nola egiten diren erakusten du.
* Iurretako dantzak deituriko CDa, Karmelo Barruetabeña Larruskainen eskutik
* 009 Iurretak Dantzak, 2002.urteko San Migel jaietan grabatutako bideoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23807471
# Iurretako pentsionistak

Iurretako pentsionistak
Iurretako pentsionistak Bizkaiko Iurreta herriko irabazi asmorik gabeko emakume eta gizonen taldea da.

## Sorrera

Iurretako pentsionisten taldea 2019ko urtarrilean sortu zuten Maria Pilar Mintegia Zuazo, Eguzkiñe Uriondo Basaldua, Eli Rodríguez Feijoó, Inma eta Jose Mari Grageda Mayo. Taldea 35-40 lagunek osatzen dute. Astelehenero elkartzen dira Herri erdian dagoen Askondo kaleko karpan.

## Helburua

Helburua gutxieneko pentsioa 1080 € izatea, alarguntasuna %100 eta urteko IPC delako erreala denei igotzea da, baita lanpostu berean emakumezkoek eta gizonezkoek berdin irabaztea. Zaintza partekatua izatea ere aldarrikatzen dute.

## Ekintzak

* 2018an Eskualde mailako manifestazioan parte hartu zuten.
* 2019an Zutabe bitan hasita, manifestazioa egin zuten Durangoko eta Iurretako pentsionistek. Egun horretan bete ziren 100 urte gizarte segurantzaren barruan erretiroa eta beste zenbait eskubide lortu zirenetik, eta horregatik Madalenan amaitu zuten protesta, Gizarte Segurantzako bulegoa dagoen tokian.
* 2022ko ekainean Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak bizikleta martxa bat antolatu zuen hainbat eskubide aldarrikatzeko. Iurretako pentsionistek ere parte hartu zuten eta Herriz herri asteroko batzarretan parte hartzen duten hainbat nagusi omendu zituzten, esker ona adierazteko. Juan Mari Areitio aritu zen bertsotan Iurretan.
* 2022ko Korrikan parte hartu zuten. Eguzkiñe Uriondo eta Maite Ugartek eraman zuten lekukoa.
* 2022an Madrilera joan ziren estatuko taldeekin bat eginda Kongresuari eskariak egiteko.
* Hainbat aldarrikapenetan parte hartu dute: gutxieneko soldata, gizonen eta emakumeen arteko lan arrakalik ez, Osakidetzako osasun publiko eta kalitatezkoaren alde(ez pribatizaziorik), nagusien zaintza ...

## Erreferentziak

* ↑ «“Pobreziaren atariaren gainetik dagoen pentsioa da guk eskatzen duguna” - Durangaldea» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2024-03-14).
* ↑ «Durangaldeko pentsionistak hilaren 23ko manifestaziorako motorrak berotzen dabiltza - Iurreta» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2024-03-14).
* ↑ «Durango eta Iurretako pentsionistek indarrak batu dituzte manifestazio bategaz - Durangaldea» Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2024-03-14).
* ↑ «[ARGAZKI GALERIA Pentsiodunen bizikleta martxak Durangaldea zeharkatu du aldarrikapenez beteta - Durangaldea»] Anboto.org (Noiz kontsultatua: 2024-03-14).

## Kanpo estekak

* Pentsiodunen manifestazioetan ikusitako kartel esanguratsuak EITB.eus 2018.03.18
* Pentsionistak aurrera. bideoa
* Pentsiodunen mugimenduak berretsi du borrokan segiko duela, bosgarren urteurrenean Argia, 2023.01.27
* Datuak: Q124848193
# Ius osculi

Ius osculi (euskaraz, musu emateko eskubidea) Erromatar zuzenbideko lege bat zen, zeinaren arabera emakume ezkonduek, egunero, senarrari ahoan musu eman behar zioten.

## Testuingurua

K. a. VIII. mendea, Erroman, kondairaren arabera, Romulok, hiriaren fundatzaileetako batek berak, Ius Osculi (musu emateko eskubidea) izeneko legea jarri zuen indarrean, beste arau askorekin batera.

## Helburua

Ez zen hura senar-emazteen arteko harremana derrigorrez estutzeko neurri bat, emakumeei nolabaiteko alkoholemia kontrola egiteko bidea baizik: gizonak hatsean antzemango zion emazteari ardoa edan zuen ala ez.
Lehen erromatarrentzat (gizonezkoentzat) alkoholaren kontsumoa eta adulterioa guztiz lotuta zeuden (edaten zutenak emakumeak zirenean soilik). Horregatik emakumeek debekatuta zeukaten alkohola kontsumitzea. Derrigorrezko musuen bidez kontrolatzen zuten hori eta, senarraren alkoholimetroa beti nahikoa ez zenez, Ius Osculi legeak jasotzen zuen haren senitartekoek ere emazteari musu eman behar ziotela, hasierako emaitza positiboa ala negatiboa berresteko.

## Zigorrak

Emaitza positiboa zenean zigorra senarraren esku geratzen zen: jipoia, zapuztea edota heriotza. Valerio Maximok dio Egnazio Mezenio izeneko erromatar batek emaztea kolpeka hil zuela ardoa edateagatik. Eta idazleak esaldi honekin justifikatzean zuen zigorra: “Ardo egarriz dagoen emakume orok bertuteari ateak ixten dizkio, eta bizioei ireki”. Eta Plinio Zaharrak azaldu zuenez, alkohola edandako emakumeak maiz gela batean giltzaperatu eta hantxe gosez hiltzen uzten zituzten.
Denboraz, lege zurruna lasaitu zen pixkanaka eta erromatar emakumeei Bakoren plazerraz, ardoaz, gozatzeko baimena eman zieten.

## Bibliografia

* 1 2 3 4 5 6 Irazustabarrena, Nagore. (2018ko maiatzaren 13a). «'Ius Osculi', emazteak edan ez dezan» Argia CC-BY-SA lizentzia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3804619
# Iurreta Lanbide Heziketa LHII

Iurreta Lanbide Heziketa LHII, Iurretan dagoen irakaskuntza publikoko lanbide heziketako institutua da. Bere eginkizuna pertsonak lan mundurako prestatzea da.
Institutu hau 1978-79 ikasturtean sortu zen eta hasieran bost lanbide edo espezialitatetan prestatzen zuen ikaslegoa:
* Fabrikazio mekanikoa.
* Elektronika.
* Automozioa.
* Administraritza.
* Kimika.
Urteak igaro ahala, zenbait aldaketa gertatu dira (batxilergoa ere irakasten zen urte batzuetan zehar), eta gaur egun jorratzen diren espezialitateak honako hauek dira:
* Fabrikazio mekanikoa.
* Elektronika.
* Automozioa.
* Administraritza.
* Informatika.
* Mendekotasun-egoeran dauden pertsonentzako arreta.
Ziklo guztiak euskaraz ala elebitan ematen dira. Bizkaia mailan, lanbide heziketako ikastetxeetan zikloak euskaraz ematen aitzindari izan da institutu hau, ia sortu zenetik hasi baitzen irakasgaiak euskaraz ematen.
Ikasleek sasoian egiten dituzten ikasketa profesionaletaz gain, lan munduan aritzen diren beharginak teknologia berrietan eguneratzeko edo birziklatzeko ikasketak ere garatzen dira. Gainera, langabezian dagoen jendea lanbide berrietan trebatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25474748
# Iurretako Kirol Taldea

Iurretako Kirol Taldea Iurretan 1980 urtean sorturiko kirol talde nagusia da. Bizkaiko Ohorezko futbol mailan jokatzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61365632
# Iva (Hego Carolina)

Iva Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Anderson konderrian dago, Hego Carolina estatuan. 1.015 biztanle ditu, 2,392436 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Anderson konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q389876
# San Martino di Venezze

San Martino di Venezze Italiako udalerri bat da. Rovigoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 3.729 biztanle ditu, 31,05 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Martino di Venezzek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Adria Anguillara Veneta Pettorazza Grimani Rovigo Villadose Cavarzere

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34393
* Multimedia: San Martino di Venezze / Q34393
# San Martino del Lago

San Martino del Lago Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 387 biztanle ditu, 10,38 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Martino del Lagok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Torre de' Picenardi Scandolara Ravara Solarolo Rainerio Voltido Cingia de' Botti

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42757
* Multimedia: San Martino del Lago / Q42757
# San Martino di Finita

San Martino di Finita Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. 969 biztanle ditu, 23,9 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Martino di Finitak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lattarico Torano Castello Cerzeto Rota Greca

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53976
* Multimedia: San Martino di Finita / Q53976
# San Martino Sannita

San Martino Sannita Italiako udalerri bat da. Beneventoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. 1.180 biztanle ditu, 6,18 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Martino Sannitak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Montefusco San Giorgio del Sannio San Nicola Manfredi Sant'Angelo a Cupolo Torrioni San Nazzaro

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55969
* Multimedia: San Martino Sannita / Q55969
# San Martino d'Agri

San Martino d'Agri Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. 657 biztanle ditu, 50,39 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Martino d'Agrik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Armento Gallicchio Montemurro San Chirico Raparo Spinoso

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52663
* Multimedia: San Martino d'Agri / Q52663
# San Martino dall'Argine

San Martino dall'Argine Italiako udalerri bat da. Mantuako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 1.585 biztanle ditu, 16,94 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

San Martino dall'Arginek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bozzolo Marcaria Rivarolo Mantovano Spineda Gazzuolo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42383
* Multimedia: San Martino dall'Argine / Q42383