OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hidroperoxido

Kimika organikoan hidroperoxido esaten zaie hidroperoxi funtzio-taldea (-OOH) duten konposatuei ROOH formula orokorra dutenak. Hidroperoxidoak peroxido organikoen azpitalde bat osatzen dute. Nahikoa ez-egonkorrak dira eta lotura bikoitzak dituzten konposatuekin polimerizazio eragin ditzakete.
Hidroperoxidoek paper garrantzitsua dute biologian. Gantz-azidoen, esteroideen eta terpenoen hidroperoxidoak ehunka ezagutzen dira. Entzimek eragiten dute beren sintesia.
Eterrak hidroperoxidora oxida daitezke berez airearen oxigenoaren eraginez. Adibidez, tetrahidrofurano disolbatzailea komertzialki butilhidroxitoluenoa izaten du inhibitzaile gisa peroxidazioa ebitatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Klenk, Herbert; Götz, Peter H.; Siegmeier, Rainer & Mayr, Wilfried. 'Peroxy Compounds, Organic'. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry.. Weinheim: Wiley-VCH..
* ↑ (Ingelesez) Sheldon, Roger A.. (1983-12-28). Patai, Saul ed. «Synthesis and uses of alkyl hydroperoxides and dialkyl peroxides» Peroxides (1983) (John Wiley & Sons, Ltd.): 161–200. doi:10.1002/9780470771730.ch6. ISBN 978-0-470-77173-0. (Noiz kontsultatua: 2023-04-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20986115
# Hikari Nakade

Hikari Nakade (japonieraz: 中出 ひかり, Nakade Hikari, 1988ko Abenduaren 6a -) Japoniako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 2013 | 1 | 0 |
| Guztira | 1 | 0 |

## Erreferentziak

* ↑ 2013 Japan Football Association
* Datuak: Q27808171
# Hikari Takagi

Hikari Takagi (japonieraz: 高木 ひかり, Takagi Hikari, 1993ko Maiatzaren 21a -) Japoniako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 2016 | 1 | 0 |
| 2017 | 12 | 0 |
| 2018 | 6 | 1 |
| Guztira | 19 | 1 |

## Erreferentziak

* ↑ 2016, 2017, 2018 Japan Football Association
* Datuak: Q11669978
* Multimedia: Hikari Takagi / Q11669978
# Hijos de Rivera

Hijos de Rivera, S.A. Espainiako Galizia autonomia erkidegoko garagardo enpresa bat da, 1906. urtean sortua. Gaur egun bere produktu nagusia Estrella Galicia garagardoa da.

## Garagardoak

* Estrella Galicia
* 1906
* HR
* Estrella Galicia 0,0
* Shandy Estrella Galicia
* Estrella Galicia Light

## Urak

* Aguas de Cabreiroá
* Aguas de Cuevas

## Kanpo estekak

* Estrella Galicia garagardoaren webgunea (Gaztelaniaz) (Galizieraz) (Ingelesez)
* Datuak: Q2638082
* Multimedia: Hijos de Rivera / Q2638082
# Hik Hasi aldizkaria

Hik Hasi aldizkaria pedagogiaren inguruko euskal aldizkari bakarra da. Euskara hutsez argitaratzen da. Argitalpenarekin batera urtero jardunaldiak eta mota desberdinetako aktibitateak sortzen ditu. 1995ean sortu zuen irakasle talde zabal batek, euskal hezkuntzari buruzko informazio, eztabaida eta elkargunerako bitarteko izan nahian. Besteak beste, irakasle haien artean zeuden Joxe Mari Auzmendi eta Lore Erriondo. Hik Hasik ezaugarri hauek hartu zituen abiapuntutzat: euskalduna, nazionala, hezkuntza komunitateko partaide guztiena, baterakoia, irekia, plurala eta independentea.
Argiaren egoitzako bulego txikian egin zituzten lehen urteak. Hasiera hartan inork gutxik sinesten zuen euskaraz hezkuntza aldizkari bat egin zitekeenik, baina Joxe Mari Auzmendik hasiera-hasieratik transmititzen zuen grinak, pasioak, baikortasunak eta ilusioak erakarri zuen taldeak aldizkariaren 0 alea argitaratu zuen 1995ko maiatzean, eta 2020an 25 urte bete zituen aldizkariak.
Hilabetekaria da. Baita zenbait urtetan "Euskal Herriko Baliabide Pedagogikoen Gida" ere argitaratu izan dute.
Handik urtebetera, 1996ko maiatzean, formazioko adarra abiatu zuen Hik Hasik, irakurketa eta idazketa konstruktibistaren inguruko jardunaldiekin. Hasieratik euskara eta pedagogia berritzaileak

## Topaketa pedagogikoak

Aldizkariaren egitasmo pedagogikoaren inguruan dabilen taldeak "Udako Topaketa Pedagogikoak" antolatu izan ditu 2000. urtetik urtero, uztailaren hasieran, Donostian eta Bilbon, hiru egunez. Topaketak euskaraz egiten dira eta bertan jorratzen diren gaiak oso desberdinak dira: metodologiak maila desberdinei begira, ikasleekin aritzeko teknikak, psikologia, esperientzien trukaketa...

## Aldizkariarekin kontaktua

Helbidea: Errekalde hiribidea, 59 / Aguila eraikina, 1 · 20018 Donostia (Gipuzkoa) Telefonoa: 943 371 408 / E-posta: hikhasi@hikhasi.com

## Diskoak, pelikulak eta argitalpenak

* Haur jolasen abestiak, 1997
* Txirulaz, 1997
* Haur jolasen abestiak II, 1998
* Gitarraz, 1998
* Txirulaz II, 1999
* Eskusoinuaz, 2000
* Txirulaz, 2000
* Zatoz jolastera, 2000
* Kukurruku, zer diozu?, 2002
* Haur jolasen abestiak III, 2002
* Jolasen altxorra, 2002
* Ilargiaren sekretua, 2004
* Pianoaz, 2004
* 69 abesti jolasteko, 2008
* Orain, 2015

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20130502201441/http://www.hikhasi.com/zerda_hh.php
* ↑ Garcia Idiakez, Mikel. (2014-10-20). «Hik Hasi, 20 urte euskal hezkuntzaren topagune» Argia (Noiz kontsultatua: 2020-05-16).
* ↑ https://web.archive.org/web/20130530172848/http://www.hikhasi.com/gida/Historia#zerrenda
* ↑ https://web.archive.org/web/20130502191305/http://www.hikhasi.com/topaketak

## Ikus, gainera

* Ikas euskal pedagogia zerbitzua Iparraldean

## Kanpo estekak

* Aldizkariaren webgunea.
* Datuak: Q16517526
# Hikara

Hikara, Tuzididesek aipatutako hiri sikanotarra zen, Siziliako mendebaldean. Haren kokalekua ezezaguna da, baina uste da gaurko Carinin zegoela, Palermoko probintzian edo Monte d'Oroko gune arkeologikoan.
Tuzididesek kontatutako elezaharraren arabera, Kokalok, Briareo ziklopearen eta sikanoen erregearen semeak, agindu zuen gotortutako hiri bat fundatzea, auzokide zen Segesta hiri elimotarrari aurre egiteko. Proiektuaz Dedalo arduratu zen toki bat aukeratuz Segesta eta Panornosen artean. Leku horri Hikara deitu zion, haren semearen omenez. Halere, Timeoren arabera, izena hartu zen hykas edo ikkaron izeneko arrain batetik eskualdean oso hedatuta zegoena.
Antonino Pio enperadorearen ustez, Hikara zegoen Palermo eta Partinicoren artean Via Valerian zehar. Errepide kontsular hau Siziliako iparraldeko kostaren komunikabide nagusia zen.
Atenastarren espedizioan, K.a. 415ean, hiria sarraskituta izan ondoren, biztanleak esklabo bihurtu zituzten. Hauen artean Lais izeneko neska bat, Korinton saldu zutena. Dirudienez, korintoarrek asko miresten zuten haren edertasuna. Hiri honetan prostituzio sakratua zegoen Afroditaren tenpluan.
Diodoro Sikulok, berriz, uste du hiri hau sikulotarra zela, eta atenastarrek arpilaketa 100 talentuko izan zela.

## Literatura

ZIEGLER, Konrat: Hykkara. In: Der Kleine Pauly (KlP). Band 2, Stuttgart 1967, Sp. 1264.

## Web estekak

* Hykkara. In: Meyers Konversations-Lexikon. 4. Auflage. Band 8, Verlag des Bibliographischen Instituts, Leipzig/Wien 1885–1892, S. 846.(alemanez)
* Archäologieclub Carini mit Informationen zu Hykkara (italieraz)

## Erreferentziak

* ↑ TUZIDIDES: VI, 62.3: καὶ ἐν τῷ παράπλῳ αἱροῦσιν Ὕκκαρα, πόλισμα Σικανικὸν μέν, Ἐγεσταίοις δὲ πολέμιον»; VII. 13
* ↑ HANSEN, Mogens Herman eta NIELSEN Thomas Heine (2004): Sicilia. An inventory of archaic and classical poleis (ingelesez). New York: Oxford University Press. 177 or. ISBN 0-19-814099-1.
* ↑ Pausanias. Greziaren azalpena. II.
* ↑ Ateneo. Deipnosophistai. 13.
* ↑ (Italieraz) Burkert, Walter. (2003). Giampiera Arrigoni ed. La religione greca di epoca arcaica e classica. (II. argitaraldia) Milan: Jaca book, 304 or. ISBN 88-16-40585-6..
* ↑ DIODORO SIKULO XIII, 6.

## Bibliografia

FERRERI, Gianclaudio: Monte d’Oro di Montelepre. La necropoli di Manico di Quarara. Nuovi dati. in: Carmine Ampolo (Hrsg.): Sicilia occidentale. Studi, rassegne, ricerche. Scuola Normale Superiore, Pisa 2012, S. 251 (mit weiterführenden Nachweisen in Anm. 2).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q728102
# Hijos del agobio

Hijos del agobio (euskaraz: Estualdiaren seme-alabak) Triana talde andaluziarraren bigarren albuma izan zen. 1977an plazaratu zen,Movieplay zigiluaren eskutik. Nahiz eta promoziorik ez izan arrakasta izan zuen: hiru hilabetetan 100.000 kopia saldu ziren.

## Abestiak
### A aldea

* "Hijos del agobio" - 5:18
* "Rumor" - 3:20
* "Sentimiento de amor" - 5:32 (Hitzak: Fernando Roldán)
* "Recuerdos de Triana" - 2:50 (Juan José Palacios)

### B aldea

* "¡Ya está bien!" - 3:12
* "Necesito" - 4:04
* "Sr. Troncoso" - 3:38 (Hitzak: Fernando Roldán)
* "Del crepúsculo lento nacerá el rocío" - 5:50 (Eduardo Rodríguez Rodway/Antonio Mata)

## Musikariak
### Triana

* Jesús de la Rosa Luque - Ahotsa, teklatuak eta gitarra espainiarra "Sr. Troncoso" abestian.
* Juan José Palacios "Tele" - Bateria, perkusioa eta moog "Recuerdos de Triana" abestian.
* Eduardo Rodríguez Rodway - gitarra, ahotsa "Del crepúsculo lento nacerá el rocío" abestian, "Sr. Troncoso" eta "Hijos del agobio" abestietan ahotsak.

### Laguntzaileak

* Antonio García de Diego - gitarra elektriko.
* Manolo Rosa - baxu elektriko eta gitarra espainiarra "Del crepúsculo..." abestian.
* Enrique Carmona - "Del crepúsculo..." abestian hasierako gitarra.
* Miguel Ángel Iglesias - "Recuerdos de Triana" abestian ahotsak.
* José Antonio Álvarez Alija - soinu ingeniaria.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):"Hijos del agobio" abestia Youtuben.
* (Gaztelaniaz):Albumari buruzko komentarioa.
* (Gaztelaniaz):Albuma Discogs webgunean.
* Datuak: Q5897708
# Hijuelas

Hijuelas Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Valparaíso eskualdeko Qillota probintzian dago. 2002ko erroldan, 16.014 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Hijuelasko udalaren webgunea.
* Datuak: Q13071
* Multimedia: Hijuelas / Q13071
# Hijōsen no Onna

Emakume gaizkilea (japonieraz: 非常線の女, Hijōsen no Onna) 1933ko Yasujirō Ozu japoniar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Tokikok egunez enpresa bateko mekanografo gisa lan egiten du eta haren lehiakidea betiko neska zintzoa izango da, disko denda batean lan egiten duena eta anaiagatik kezkatuta dagoena, krimenaren bidetik abiatzen ari baita.

## Aktoreak

* Kinuyo Tanaka: Tokiko
* Joji Oka: Joji
* Sumiko Mizukubo: Kazuko
* Hideo Mitsui: Hiroshi
* Yumeko Aizome: Misako
* Yoshio Takayama: Senko
* Koji Kaga: Misawa
* Yasuo Nanjo: Okazaki
* Chishū Ryū: polizia

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3822127
* Multimedia: Dragnet Girl / Q3822127
# Hika (argipena)

Hika hitzak esanahi zenbait ditu:
* hika edo hitanoa, euskararen tratamendu-sistema bat, adizki alokutiboak baliatzen dituena;
* Hika, politika eta gizarte gaiei buruzko ezkertiar joerako aldizkaria.
# Huanghoita-(Ce)

Huanghoita-(Ce)]] =

## Ezaugarriak

Huanghoita-(Ce) karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {BaCe(CO3)2F}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 - 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Huanghoite-(Ce): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Huanggang

Huanggang (txinera sinplifikatuz: 黃冈; pinyineraz: Huánggāng), Hubei probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 7.227.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 3.807 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena

Prefektura mailako Huanggang hiriaren mugakideak honakoak dira: Henan probintzia iparraldean, Anhui probintzia ekialdean, Xiaogan ipar-mendebaldean, Wuhan eta Ezhou mendebaldean, Huangshi hego-mendebaldean, eta Jiangxi probintzia hegoaldean.

## Banaketa administratiboa

* Huangzhou Barrutia - 黄州区 Huángzhōu Qū ;
* Macheng Hiria - 麻城市 Máchéng Shì ;
* Wuxue Hiria - 武穴市 Wǔxué Shì ;
* Hong'an Konderria - 红安县 Hóng'ān Xiàn ;
* Luotian Konderria - 罗田县 Luótián Xiàn ;
* Yingshan Konderria - 英山县 Yīngshān Xiàn ;
* Xishui Konderria - 浠水县 Xīshuǐ Xiàn ;
* Qichun Konderria - 蕲春县 Qíchūn Xiàn ;
* Huangmei Konderria - 黄梅县 Huángméi Xiàn ;
* Tuanfeng Konderria - 团风县 Tuánfēng Xiàn.

## Ikus, gainera

* Hubei probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Huanggang hiriko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q71355
* Multimedia: Huanggang, Hubei / Q71355
# Huanggu Barrutia

Huanggu Barrutia (txinera sinplifikatuz: 皇姑区; pinyineraz: Huánggū Qū), Shenyang osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 750.000 pertsona bizi ziren 36,5 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera

* Shenyangen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Huanggu barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q674014
* Multimedia: Huanggu District / Q674014
# Huangpu

Huangpu izen bereko toki asko izan daiteke:
* Huangpu Barrutia: Shanghaiko barrutia.
* Huangpu Barrutia: Guangzhouko barrutia.
* Huangpu ibaia: Shanghaitik igarotzen den ibaia.
* Huangpu Akademia Militarra
* Huangpu: Zhongshan hirian dagoen herria.
Horrez gain, ondoko pertsonen abizena ere bada:
# Huangguoshu ur-jauzia

Huangguoshu ur-jauzia (txinera tradizionalez: 黃果樹瀑布; txinera sinplifikatuz: 黄果树瀑布; pinyinez: huáng guǒshù pùbù; Wade–Giles: Huang-kuo-shu p'u-pu; hitzez hitz: «Fruitu Horien Zuhaitzaren Ur-jauziak»), Txinako Herri Errepublikako Guizhou probintziako Anshun hirian dagoen ur-jauzia da.

## Ezaugarriak

Ur-jauzia Baihe ibaian dago, Yunnan-Guizhou goi-ordokian, 77,8 metroko garaiera, eta 101 metroko zabalera dauzka. Ur-jauzi nagusiak 67 metroko garaiera eta 83,3 metroko zabalera dauzka.
Ur-jauzia itsasoaren mailatik 936 metrora dago eta Asiako ur-jauzirik handiena da. Ur-jauziak Huangguoshu Ur-jauziko Parke nazionala osatzen du, Anshun hiriburutik 45 kilometro hego-mendebaldera. Parkea hiru gunek osatzen dute, ur-jauzien gunea, ur-gortina haitzuloa, eta Errinozeroen putzua (Xi Niu Tan).

## Ikus, gainera

* Yunnan-Guizhou goi-ordokia

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Ur-jauziaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q38432
* Multimedia: Huangguoshu Waterfall / Q38432
# Huangnan Tibetar Prefektura autonomoa

Huangnan Tibetar Prefektura autonomoa (txinera sinplifikatuz: 黄南藏族自治州; tibeteraz: རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་; pinyineraz: Huángnán Zàngzú Zìzhìzhōu), Qinghai probintzian kokatutako Prefektura autonomoa da. Guztira, 231.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 17.908,9 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena

Huangnan prefektura autonomoak honako mugakideak ditu: Haidong Prefektura ipar-ekialdean, Gansu probintzia hegoalde eta ekialdean, Hainan Tibetar Prefektura autonomoa mendebaldean, eta Guoluo Tibetar Prefektura autonomoa hego-mendebaldean.

## Banaketa administratiboa

* Tongren Konderria (同仁县)
* Jainca Konderria (尖扎县)
* Zêkog Konderria (泽库县)
* Henan Mongoliar Konderri autonomoa (河南蒙古族自治县)

## Ikus, gainera

* Qinghai probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Huangnan Tibetar Prefektura autonomoko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q130023
* Multimedia: Huangnan Tibetan Autonomous Prefecture / Q130023
# Huangpi Barrutia

Huangpi Barrutia (txinera sinplifikatuz: 黄陂区; pinyineraz: Huángpí Qū), Wuhan osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 1.117.000 biztanle bizi ziren 2.261,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera

* Wuhanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Huangpi barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q325432
* Multimedia: Huangpi District / Q325432
# Huangpu Barrutia (Guangzhou)

Huangpu Barrutia (txinera sinplifikatuz: 黄埔区), Guangzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 193.641 biztanle bizi ziren 122,0 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 1.587,22 biztanle/km2 da. Guangzhouko erdigunearen inguruko barrutietako bat da.

## Inguru naturala eta kokapena

Barrutiaren mugak honakoak dira: Conghua Konderria ekialdean, eta Baiyun Barrutia hegoaldean.

## Ikus, gainera

* Guangzhouren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Huangpu barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q1023890
* Multimedia: Huangpu District, Guangzhou / Q1023890
# Huangita

Huangita]] =

## Ezaugarriak

Huangita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca0.5Al3(SO4)2(OH)6}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Huangite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Huangpu Barrutia (Shanghai)

Huangpu Barrutia (Txinera sinplifikatuz: 黄浦区; pinyineraz: Huángpǔ Qū), Shanghai osatzen duten erdiguneko barrutietako bat da. 2002ko erroldaren arabera, 574.500 biztanle eta 12,41 kilometro koadroko azalera zeukan.

## Inguru naturala eta kokapena

Barrutiaren mugakideak honakoak dira: Zhabei eta Hongkou Barrutiak iparraldean, Jing'an eta Luwan Barrutiak mendebadlean, eta Pudong Barrutia hegoalde eta ekialdean.
Barrutiak Huangpu ibaitik hartzen du bere izena eta Shanghai erdigunea osatzen duten barrutietako bat da.

## Bunda

Bunda, Huangpu Barrutian dagoen gunea da. Bunda Zhongshan kalean hedatzen da, antzinako Shanghaiko Nazioarteko gunean, Huangpu ibaiaren ondoan, eta Pudong Barrutiko Lujiazui gunearen aurrean.

## Ikus, gainera

* Shanghairen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Huangpu Barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q660185
* Multimedia: Huangpu District, Shanghai / Q660185
# Heinrich Brüning

Heinrich Aloysius Maria Elisabeth Brüning (Münster, 1885eko azaroaren 26a - Norwich, Vermont, 1970eko martxoaren 30a) alemaniar politikaria izan zen. Alemaniako kantzilerra izan zen 1930etik 1932ra.
Filosofia, historia, alemana eta zientzia politikoa ikasi zituen Estrasburgon, Londresen eta Bonnen. Infanteriako teniente gisa parte hartu zuen Lehen Mundu Gerran 1915 eta 1918 bitartean, eta bere adoreagatik kondekoratu zuten.
1924an Zentroko Alderdira batu zen eta Reichstageko kide hautatu zuten. Bertan, finantzetan aditu gisa ospea lortu zuen. 1930eko martxoaren 29an kantziler izendatu zuten eta Depresio Handiaren ondorioei aurre egin behar izan zien. Kreditua murriztu eta soldatak jaitsi zituen, eta, beraz, klase ertainaren artean oso ezohikoa bihurtu zen. Reichstagen babesa galdu ondoren, larrialdiko dekretuen bidez gobernatu zuen, presidentearen agintaritzak lagunduta. 1932ko maiatzaren 30ean dimititu zuen.
1934an Alemaniatik ihes egin eta Estatu Batuetara joan zen bizitzera. Han irakasle aritu zen Harvarden.
* Datuak: Q155398
* Multimedia: Heinrich Brüning / Q155398
# Heinrich Böll

Heinrich Teodor Böll (Kolonia, Ipar Renania-Westfalia, Alemania, 1917ko abenduaren 21 – Kolonia, Ipar Renania-Westfalia, Alemania, 1985eko uztailaren 16a) Alemaniako idazlea izan zen. 1972an Literaturako Nobel Saria jaso zuen.

## Bizitza

Böll langile-senide batean jaio zen. 1924 eta 1928 urteen artean Koloniako eskolara joan zen., eta 1928 eta 1937 urteen artean bigarren mailako ikasketak burutu zituen. Literaturarekiko lehen topaketa 1937 izan zuen, liburu eta gauza zaharren denda batean lan egiten hasi zenean. Urte bat geroago utzi zuen denda, idazteari ekiteko. Hitlerren agintaldian, errejimenaren lan-esparru batera joan zen, hori egitea beharrezkoa baitzen unibertsitatera joan ahal izateko. Filologia alemana ikasteko matrikula egitear zegoenean, 1939ko udan, Wehrmachtek (Alemaniako armada) errekrutatu zuen.
Bigarren Mundu Gerran Frantzian, Errumanian, Hungarian eta Sobiet Batasunean borrokatu zuen. 1942an ezkondu zen, baimen batean. AEBetako armadak preso hartu zuen 1945eko udaberrian eta Frantzia eta Belgikako atxilo-guneetan egon zen. Garai horretan bere lehen semea hil zen.
1945eko abenduan Koloniara itzuli zen, emaztearekin. Gerrako bonbardaketek hondatu zuten etxea konpontzen zuen bitartean, idazteari berrekin zion. 1949an bere lehen liburua argitaratu zuen. “47ko. taldea” zeritzonean parte hartu zuen eta Hans Richter eta Alfred Andersch idazleen laguna izan zen.
Bere estiloa arina izan zen. Kritika gogorrak egin zituen xenofobia eta Alemaniako eskuin muturraren aurka.

## Liburu garrantzitsuenak

* 1949 - Der Zug war pünktlich (Trena garaiz heldu zen)
* 1950 - Wanderer, kommst du nach Sparta (
* 1951 - Die schwarzen Schafe (Ardi beltza)
* 1951 - Nicht nur zur Weihnachtszeit
* 1951 - Wo warst du, Adam? (Non egon zinen, Adam?)
* 1953 - Und sagte kein einziges Wort (Eta ez zuen hitzik egin inoiz)
* 1954 - Haus ohne Hüter (Jaberik gabeko etxea)
* 1955 - Das Brot der frühen Jahre (Gazte denboretako ogia)
* 1957 - Irisches Tagebuch (Egunkari irlandarra)
* 1957 - Die Spurlosen (Desagertuak)
* 1958 - Doktor Murkes gesammeltes Schweigen
* 1959 - Billard um halb zehn (Bederatzi t’erdietako billarra)
* 1962 - Ein Schluck Erde
* 1963 - Ansichten eines Clowns (Pailazo baten aburuak)
* 1964 - Entfernung von der Truppe
* 1966 - Ende einer Dienstfahrt (Misioaren amaiera)
* 1971 - Gruppenbild mit Dame (Talde-argazkia andre batekin)
* 1974 - Die verlorene Ehre der Katharina Blum (Katharina Blumen ohore galdua)
* 1979 - Fürsorgliche Belagerung (Segurtasun sarea)
* 1981 - Was soll aus dem Jungen bloss werden?
* 1982 - Vermintes Gelände
* 1983 - Die Verwundung
* 1985 - Frauen vor Flusslandschaft (Emakumeak ibaiko paisaia batean) (hilondokoa)

## Euskaraz

* Pailazo baten aburuak (Ansichten eines Clowns). 1986. Elkar argitaletxea. Itzultzailea: Jose Antonio Azpiroz.
* Katharina Blumen ohore galdua (Die verlorene Ehre der Katharina Blum). 1989. Elkar argitaletxea. Itzultzailea: Pello Zabaleta.

## Ikus, gainera

* Alemanezko literatura

## Kanpo estekak

* Datuak: Q42747
* Multimedia: Heinrich Böll / Q42747
# Heinrich Finck

Heinrich Finck (Bamberg, 1444 edo 1445 – Viena, 1527ko ekainaren 9a) alemaniar musikaria izan zen. Poloniako eta Alemaniako zenbait printzeren gorteetako kapera-maisua izan zen, Josquin des Prez musikagile flandestarrarekin batera. XVI. mendeko polifonian musikari nagusietako bat da. Obra oparoa utzi zuen (meza, motete, magnificat, ereserki eta liederrak).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-06-20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q677573
# Heinrich Friedrich Karl Reichsfreiherr vom und zum Stein

Heinrich Friedrich Karl Reichsfreiherr vom und zum Stein, ezagunagoa Vom Stein baroia gisa (Nassau, 1757ko urriaren 25a - Kappenberg, Westfalia, 1831ko ekainaren 29a), Prusiako politikaria izan zen.

## Biografia

Aitoren semeen sendi batean jaio zen. Göttingenen egin zituen ikasketak. 1780an Prusiako erregearentzat lanean hasi zen eta hogeita bost urtez Prusiako ekonomia- eta industria-garapenari atxikia egon zen.
Frantziako Iraultzaren etsai amorratua zen; 1803an Prusiak beretu berri zituen lurraldeen administrazioaz arduratu zen. 1806an Finantza ministro izendatu zuten eta aurre egin zion Napoleonen zabalkundeari. 1807an oinarrizko berrikuntzak proposatu zituen: laborarien morrontza deuseztatzea, administrazio zentrala berriro antolatzea, gudarostea errotik eraberritzea. Baina Prusiako klase agintariak eta Napoleonek aurka egin zioten eta 1808ko azaroan kargua utzi eta erbesteratu behar izan zuen, Austriara hasieran eta Errusiara gero.
Errusiaren eta Prusiaren artean hitzarmen bat izenpetzea eta Frantziari gogor erasotzea proposatu zuen; borboitarren itzuleraren aldeko agertu zen eta Alemaniak Alsazia beretu zezala eskatu zuen; ez zuen lortu, ordea, Germaniako Inperioa berriro osatzea.
Vienako Batzarraren ondoren politika utzi eta 1819an Alemaniako Historia Elkartea sortu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q213542
* Multimedia: Freiherr vom Stein / Q213542