# Walda Barrios Klee

Walda Elena Barrios-Klee Ruiz (Guatemala, 1951ko irailaren 8a – 2021eko apirilaren 28a) Guatemalako soziologo, ekintzaile eta militante politiko, gizarte borrokalaria eta ikertzaile akademikoa izan zen.
Chiapasko (Mexiko) ikasketa feministen aitzindaria izan zen, eta 1980ko hamarkadan Emakumeari buruzko Ikerketa Tailerra eta Antzetik aldizkaria (emakumea tzotzilez) sortu zituen. Hau Chiapasko lehen aldizkari feministetako bat izan zen, eta indarkeriaren aurka borrokatzeko gune gisa sortu zen. Horren ondorioz, Chiapasko San Cristobal de las Casasen babes egoeran zeuden hiriko emakumeak, landatarrak, unibertsitatekoak, emakume baztertuak eta migratzaile guatemalarrak bildu ziren. Emakumeen eskubideen defendatzaileentzako ONAM domina eta Vilma Espín zigilua jaso zituen, eta Guatemalako Guatemalako Unitate Iraultzaile Nazionalerako (URNG) presidenteordetzarako hautagaia izan zen.

## Bizitza pertsonala eta prestakuntza politikoa

Kidetasun ideologiko sozialista handikoa, Walda Barriosek Klee abizena erabiltzen zuen, bere aita eta osabaren omenez, hauek ere borrokalari sozialak baitziren.
Jacobo Árbenz-i egindako estatu-kolpearen ondoren, bere haurtzaroaren zati handi bat Mexikoko enbaxadan bizi izan zen, non bere familiarekin batera erbesteratuta mantendu zen, eta horrek borroka sozialistaren ondorengo eta oinordeko izatera eraman zuen. Mexikora bitan joan zen asiloaren bila; lehenik, 6 urte zituela, aitak rol garrantzitsua zuelako Arbenzeko nekazaritza-erreformetan; eta, ondoren, laurogeiko hamarkadan, Antonio Mosquera bikotekidearekin batera babestu zutenean, Guatemalako kontrainsurgentzia-politikan genozidioa, bahiketak eta desagertzeak zirela eta.

## Ibilbide akademikoa eta profesionala

Walda Barrios Guatemalako San Carlos Unibertsitatean lizentziatu zen Lege eta Gizarte Zientzietan, 1976an; Soziologian maisu izan zen eta Ekuadorko Unibertsitate Katolikoan Landa Soziologian espezializatu zen; eta Salamancako Pontifize-Unibertsitatean Soziologian doktoratu zen. Gainera, FLACSOko Genero eta Feminismoen Ikasketa Programaren koordinatzailea izan zen, eta irakaskuntzan aritu zen 1980tik aurrera.

## Ekarpen akademikoak eta emakumeen defentsan

2001etik 2003ra, Latinoamerikako Gizarte Zientzien Fakultateko (Flacso) "Equidad de Género" aldizkaria zuzendu zuen Guatemalan.
Guatemalako hainbat emakume-mugimenduren eta ezkerreko mugimenduen parte ere izan zen. Guatemalako Emakumeen Batasun Nazionaleko (UNAMG) Zuzendaritza Batzordeko lehendakaritza hartu zuen, eta Genero Ikasketen lehen Topaketa Mesoamerikarrean ere parte hartu zuen, NBE Emakumeentzako Gizarte Zibilaren Aholkularitza Taldearen barruan. Komunikabideetan, Unibertsitateko Irratian “Caracoleando desde la academia” irratsaioa sustatu zuen.

## Obrak

Bere argitalpen aipagarrien artean, honako hauen egilekidea izan zen:
* “Mujeres Mayas y Cambio Social”, “Colección Estudios de Género, No. 1” (2001),
* “Mirando el presupuesto público con perspectiva de género”
* “Trabajo femenino y crisis económica” (1993)
* “Sexualidad y religión en los Altos de Chiapas” (1995).
* “Diálogos sobre violencias y juventudes”
* “Mujeres escribas tejedoras de pensamientos”
* “Caminos recorridos: luchas y situación de las mujeres a trece años de los Acuerdos de Paz de 2010”
* “Guatemala sobre la situación de post conflicto e impunidad como causas estructurales del feminicidio en el años 2010”.
* "Trabajo femenino y crisis económica. Impacto en la familia Chiapaneca"(1993)
* "Luchas y situación de las mujeres a trece años de los Acuerdos de Paz" (2010)
* "Sexualidad y Religión en los Altos de Chiapas" (1995), Leticia Pons Bonals-ekin batera (Ruiz-Trejo, 2021b).
Antzetik aldizkarian kartzelan dauden emakumeak, presoen emazteak, testuinguru erlijiosoko emakumeak eta Chiapasko Gainak eskualdean antolatutako emakumeak izan zituen hizpide.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Revista Antzetik: aportes a la investigación feminista en Chiapas de Walda Barrios-Klee (década de 1980)» gAZeta 2021-10-05 (Noiz kontsultatua: 2023-03-10).
* ↑ «In Memoriam». .
* ↑ (Gaztelaniaz) «Walda Barrios-Klee: homenaje mínimo» Plaza Pública (Noiz kontsultatua: 2023-03-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Falleció la investigadora Walda Barrios-Klee» Cuarto Poder Chiapas (Noiz kontsultatua: 2023-03-10).
* ↑ (Ingelesez) «La Hora 11-05-2021 by La Hora - Issuu» issuu.com (Noiz kontsultatua: 2023-03-10).
* 1 2 3 4 5 6 (Gaztelaniaz) Redacción, Por La. (2021-04-29). «Fallece Walda Elena Barrios, feminista guatemalteca» cimacnoticias.com.mx (Noiz kontsultatua: 2023-03-10).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «Falleció la investigadora Walda Barrios-Klee» Cuarto Poder Chiapas (Noiz kontsultatua: 2023-03-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Beuavoir, Simon de. (2021-04-28). «Guatemala: Muere Walda Barrios, feminista, profesora y escritora» https://vocesfeministas.mx/ (Noiz kontsultatua: 2023-03-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111023034