OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dekkango basalto plataforma

Dekkango basalto plataforma munduko probintzia bolkaniko handienetarikoa da. 500.000 kilometro karratuko eremua betetzen du eta >2000m-ko lodiera dauka. Indiako mendebaldean eta erdialdean dago kokatua eta duela 60-68Mu bitartean sortu zen Kretazeoaren bukaeran.

## Sorrera

Deccango plataformaren sorrera azaltzeko bi teoria planteatzen dira. Bien artean indar gehiena duena mantu gorakor baten ondorioz sortu denarena da. Teoria honen alde egiten duten ikertzaileek argi dituzte bi gauza:
* Dekkango basalto-plataforma Indiaren azpian zegoen luma gorakor baten ondorioz sortu zen, Kretazeoaren bukaeran.
* Gaur egun luma gorakor hori, Afrikako plakaren azpitik dago kokatuta.
Bestalde, beste ikertzaile batzuek uste dute Dekkango basalto plataforma mikroplaken mugimenduen ondorioz sortua dela.

## Osaera kimikoa

Dekkango basalto plataformaren osatzen duen labaren %95 baino gehiago basalto tolteitikoak dira. Horretaz gain, baditu beste osagai batzuk ere:
* Basalto alkalinoak.
* Arroka igneo afanitikoak, piroxenoz eta nefelinaz osatuak.
* Lanprofidoak.
* Karbonatitak.
Plataformaren ipar-ekialdean mantuko xenolitoak ere aurkitu izan dira.

## Eragina

Dekkango basalto-plataforma dinosauroen desagerpena eragin zuen suntsipen masiboaren eragiletzat jo izan da. Basalto-plataforma osatzen zuten basaltoak duela 65-60 Ma bitartean garatu ziren, pultsu bolkaniko desberdinetan. Erupzioetan askatutako sulfurozko gasak oso kaltegarriak izan ziren, garai hartan bizi ziren bizidun guztientzat. Horretaz gain, askatutako gas horiek aldaketa klimatikoan eragina izan zuten, aldaketa klimatiko global bat eraginez. Erregistratutako datuen arabera, tenperatura 2 °C jaitsi zen.

## Bibliografia

* http://volcano.oregonstate.edu/deccan-traps
* http://www.mantleplues.org/WebpagePDFs/Deccan.pdf
* http://www.ehu.eus/ojs/index.php/ekaia/article/view/2449

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55819
* Multimedia: Deccan Traps / Q55819
# Dekkango sultanerriak

Dekkango Sultanerriak Indiako bost erresuma ziren Dekkango goi-lautadetan garatuak, Krishna ibaiaren eta Vindhya mendikatearen artean, dinastia musulmanek gobernatuak: Ahmednagar, Berar, Bidar, Bijapur eta Golkonda.

## Historia

Sultanerriak independizatu egin ziren Bahmani sultanerria desegin zen garaian. 1490ean, Ahmednagarrek independentzia aldarrikatu zuen, baita Bijapur eta Berar eskualdeek ere. Golkonda 1518an banandu zen eta Bidar 1528an.
Bost sultanerriak musulmanek gobernatzen zituzten arren, sortzaileak hainbat jatorritakoak ziren, eta askotan ez musulmanak: Ahmednagar sultanerriko elitea jatorri hindu eta brahmanekoa zen; Berar sultanerria Kannada mintzairako herrialde hindua zen funtsean, Bidar turkiar jatorriko esklabo georgiar batek fundatu zuen.
Oro har aurkariak izan arren, sultanerrriek Vijayanagara Inperioaren aurka aliatu ziren 1565ean, eta Vijayanagara behin betiko ahuldu zuten Talikotako guduan.
1574an, Berarren estatu-kolpe bat izan ondoren, Ahmednagarrek inbaditu eta konkistatu egin zuen. 1619an, Bijapurrek Bidar anexionatu zuen.
Baina garai bertsuan edo handik gutxira India Iparraldean nagusi zen Mogol Inperioak hegoalderanzko zabalkunde faseari ekin: Berar Ahmednagarretik hartu zuten mogolek 1596an; Ahmednagar 1616 eta 1636 artean konkitstatu zuten oso-osorik; eta Golkonda eta Bijapur Aurangzeb enperadorearen 1686ko kanpainak konkistatu zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Majumdar, R. C. (ed.) (2006). The Delhi Sultanate, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, p. 269.
* ↑ Majumdar, R. C. (ed.) (2007). The Mughul Empire, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, ISBN 817276569X, p.412.
* ↑ 500 years of Deccan history fading away due to neglect. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1183649
* Multimedia: Deccan sultanates / Q1183649
# Deklinabide (argipena)

Deklinabide terminoak orri hauetara eraman gaitzake Wikipedia honetan:
* Gramatika: Deklinabidea hizkuntza baten izen sintagmen flexioa da. Esate baterako:
** Euskal deklinabidea.
** Latinaren deklinabidea.
* Astronomia: Deklinazioa zeru-esferaren gainean astro baten posizioa zehazten duen bi koordenatu ekuatorialetako bat da.
# Deklamazio

Deklamazioa ( latinez : declamatio ) jendaurrean hitz egiteko edo irakurtzeko forma artistikoa da. Artikulazioan, ahoskeran, enfasiaren bidez eta keinuen bidez antzezten edo aditzera ematen den testuaren zentzu osoa eman nahi izaten dio deklamatzaile onak. Deklamazioa testua bikain adierazteko diseinatutako antzezte teknika edo artea da.

## Historia

Antzinako Erroman, deklamazioa antzinako erretorika mota bat zen, erretorika-generoa zen eta erromatar goi-hezkuntza -sisteman ondo errotuta zegoen. Erretorika bi azpigenerotan bereizten zen, polemika, auzitegietako auzietako defentsa edo akusazio diskurtso ondo eratzeko artea eta suasoria, non hiztunak pertsonaia historiko edo legendario bati aholku zentzudunak ematen zizkion, jardunbidearen arabera. Erromatarren deklamazioak lau corpusetan bizirik dirau. Seneka Zaharraren eta Calpurnius Flaccus-en bildumak, eta baita bi controversiae multzo ere, Deklamazio Nagusiak eta Deklamazio txikiak Kintilianori faltsuki egotzitakoak.
Deklamazioak erretorikako ikasle greziarrentzako aurretiazko ariketetan izan zuen jatorri.

## Ikus, gainera

* Erretorika
* Seneka Zaharra.
* Calpurnius Flaccus.
* Kintiliano.

## Bibliografia

* Datuak: Q5249313
# Deklinazio (argipena)

Deklinazioa terminoak hainbat adiera du:
* Deklinazioa, astronomiako terminoa.
* Gramatikan deklinazioa edo deklinabidea hizkuntza baten izen sintagmen flexioa da. Esate baterako:
** Euskal deklinabidea.
** Latinaren deklinabidea.
# Deklinazio (astronomia)

    Artikulu hau astronomiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Deklinazio (argipena)».
Astronomian, deklinazioa (laburdura, dec; sinboloa δ) zeru koordenatu sisteman puntu bat emateko erabiltzen diren bi ataletako bat da, bestea igoera zuzena izanik. Deklinazioaren angeluaren distantzia ekuatore zelestetik ipar edo hegoalderantz neurtzen da, puntu horretatik pasatzen den ordu ziklotik abiatuta.

## Datu batzuk

* Zeru-ekuatoreko objektu batek $0^{\circ }$ graduko deklinazioa du.
* Iparreko zeru poloko objektu baten deklinazioa da $+90^{\circ }$.
* Aurreko baieztapenetatik ondotiotzatzen da iparrizarrak $+90^{\circ }$ graduko deklinazioa duela gutxi gora-begera.
* Hego poloko zeru poloko objektu baten deklinazioa da $-90^{\circ }$.
* Zenitean dagoen astro batek duena deklinazioa da ikustailearen latitudearen berdina.
* Izar zirkunpolarra da izar bat zeinaren deklinazioa $90^{\circ }-\phi$ , baino handiagoa den, non $\phi$ den ikustaileren latitudea. Izar hauek beti bistan daude ikustailerentzat ipar hemisferioan. Arrazoibide analogoa egin daiteke hego hemisferiorako.
* Latitude garaietan, non deklinazioa den $\gtrsim 67^{\circ }$, hau da, zirkulu polar artikoan edo zirkulu polar antartikoan zaudenean, eta aldi berean Eguzkiak duen deklinazioa $90^{\circ }-67^{\circ }=23^{\circ }$ mailatik gorakoa den, edo aldiz $-90^{\circ }+67^{\circ }=-23^{\circ }$ neurritik azpikoa segun eta zein hemisferiotan zauden, Eguzkia egun osoan zerumugaren gainetik egongo da, gauerdiko eguzkia izango da beraz; edo alderantziz, zerumugaren behetik egongo da gau polarraren efektua gertatuko delarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76287
# Dekkan

Dekkan (ingelesez: Deccan Plateau; maratheraz: दख्खन) Indiako hegoaldean dagoen goi-ordoki zabala da, Gangesko eta Narmandako ibaien haranen hegoaldean. Bere mugak hiru mendilerroek sortzen dituzte eta zortzi indiar estatuetara hedatzen da. Triangelu itxura du, mendebaldean Mendebaldeko Ghat mendiak eta ekialdean Ekialdeko Ghat mendiak mendilerroek hegoaldeko erpina sortzen dute. Iparraldeko muga Satpura eta Vindhya mendilerroek sortzen dute. Iparraldean Indiako ibai-ordokiak ditu.
Eskualdeko hiru estatu nagusiak Maharashtra, Karnataka eta Andhra Pradesh dira. Bere altuera iparraldeko 100 metroetatik hegoaldeko 1000 metroetara doa; batez besteko altuera 610 metrokoa da, eta Bengalako Golkorako jaitsiera du.
Dekkan prakritozko dakkhin izenatik dator, berez sanskritozko dakṣiṇa- edo दक्षिण ekarrita, eta 'Hegoa' esan nahi duena.
Eskualdeko antzinako izena Dakshinapatha zen, Mahabharatan agertzen dena.
Dekkango ibai nagusiek Bengalako golkoan dute ahoa (Godavari, Tungabhadra, Krishna, Mahanadi eta Kaveri), bi izan ezik (Narmada eta Tapi, Arabiako itsasoan ahoa dutenak).
Dekkango biztanleak herri askotakoak dira, nagusienak Bhil eta Gond herriak izanda. Bertako biztanleak dravidak dira. Eskualdeko hiri nagusia Hyderabad da. Beste hiri nagusiak Bangalore, Karnatakako hiriburua, eta Maharashtrako Nagpur, Pune, Aurangabad eta Sholapur dira.
Klima tropikala eta uholdetsua. Ekonomia-jarduera kotoiaren, kafearen, arrozaren eta azukre-kanaberaren produkzioan oinarritua da. Musulmanen menpe dago XIV. mendeaz geroztik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q169966
* Multimedia: Deccan Plateau / Q169966
# Dušan Vlahović

Dušan Vlahović (Belgrad, Serbia, 2000ko urtarrilaren 28a) serbiar futbol jokalaria da, Italiako Serie A ligako Juventus FC taldean jokatzen duena erdi-aurrelari gisa. Serbiako selekzio nazionalean ere jokatzen du.
Gaur egun jokalari gazte onenetarikotzat hartzen dute adituek, bere gaztetasunarekin jada Italiako ligan arreta erakarri duelako. Transfermarkt, futboleko merkatuko analisian espezializatuta dagoen web orrialdearen arabera, 70 milioi euroko balioa du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23762815
* Multimedia: Dušan Vlahović / Q23762815
# Dušan Makavejev

Dušan Makavejev (serbieraz: Душан Макавејев, dǔʃan makaʋɛ̌jɛʋ ahoskatua; Belgrad, 1932ko urriaren 13a - ibidem, 2019ko urtarrilaren 25a) jugoslaviar zinema-zuzendaria izan zen. Belgradeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta 1955ean graduatu zen. Belgraden egin zituen, orobat, zuzendaritzako ikasketak, Antzerki, Irrati, Zinema eta Telebistako Akademian. 1955etik 1958ra, Kino-Club film esperimentala egin zuen, eta Zagreb Films eta Avala Films etxeentzat lan egin zuen gero. 1964ra arte, film laburrak eta dokumentalak egin zituen nagusiki, eta geroago hasi zen film luzeak egiten. 1960ko hamarraldian, Novi film delako zinemagintza berriaren mugimenduko kidea izan zen. 1974az gero, Estatu Batuetan lan egin zuen gehienbat. Haren zinemagintzaren ezaugarri nabarmenenak sarkasmoa, probokazioa eta pesimismoa dira; kontakizun-moldeekin saioak egin zituen, eta, gaiei dagokienez, gizarte-egituraren eta sexu-bizitzaren arteko lotura aztertu zuen.

## Filmografia

* Čovek nije tica (Gizona ez da txoria, 1965)
* Ljubavni slučaj ili tragedija službenice PTT (Maitasun-istorioa, 1967)
* Nevinost bez zaštite (1968)
* W. R. - Misterije organizma (WR: Organismoaren misterioak, 1971)
* Nedostaje mi Sonja Heni (1972)
* Sweet Movie (1973.)
* Montenegro or Pigs and pearls (1981)
* The Coca-Cola kid (1985)
* Manifesto (1988)
* Gorila se kupa u podne (1993.)
* Rupa u duši (1994)
* Danish Girls Show Everything (1996.)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q357316
* Multimedia: Dušan Makavejev / Q357316
# Dušan Tadić

Duŝan Tadić (Bačka Topola, gaur egungo Serbia, 1988ko azaroaren 20a) futbol jokalari serbiarra da. Gaur egungo Herbehereetako Eredivisieko Amsterdamgo Ajaxen jokatzen du aurrelari gisa. Serbiako selekzio nazionalarekin internazionala da.
Transfermarkt, futboleko merkatuan espezializatutako webgunearen arabera, bere balioa 18 milioi eurokoa da.

## Estatistikak

2021eko maiatzaren 31n eguneratua. :
| Kluba | Herrialdea | Urtea | Partida(k) | Gola(k) | Asistentzia(k) |
| FK Vojvodina | Herbehereak | 2006-2010 | 96 | 27 | 17 |
| FC Groningen | Herbehereak | 2010-2012 | 76 | 14 | 32 |
| FC Twente | Herbehereak | 2012-2014 | 85 | 32 | 36 |
| Southampton FC | Ingalaterra | 2014-2018 | 162 | 24 | 35 |
| Ajax | Herbehereak | 2018- | 149 | 76 | 70 |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Dusan Tadic - Detailed stats» www.transfermarkt.com (Noiz kontsultatua: 2021-05-31).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q713895
* Multimedia: Dušan Tadić / Q713895
# Duško Ivanović

Duško Ivanović (serbieraz: Душко Ивановић; Bijelo Polje, Montenegro, 1957ko irailaren 1) saskibaloi-jokalari ohia eta entrenatzailea da.

## Jarduera profesionala
### Jokalari moduan

* Spliteko Jugoplastica (Jugoslavia): -1990.
* Valvi Girona:(Espainia): 1990-
* CSP Limoges (Frantzia):
* Sisley Fribourg (Suitza): 1993-1994 eta 1995-1996.

### Entrenatzaile moduan

* Sisley Fribourg (Suitza): 1993-94. Jokalari eta bigarren entrenatzailea.
* Valvi Girona (Katalunia): 1994-95 : Bigarren entrenatzailea, Joaquim Costaren laguntzailea.
* Fribourg Olympic (Suitza): 1995-1996. Jokalaria eta lehenengo entrenatzailea.
* Fribourg Olympic (Suitza): 1996-1999 .
* Suitzako saskibaloi selekzioa: 1997-2000.
* CSP Limoges (Frantzia): 1999-2000.
* Saski Baskonia (Euskal Herria): 2000-2005.
* FC Barcelona (Katalunia): 2005-2008.
* Saski Baskonia: 2008-2012
* Bosnia-Herzegovinako saskibaloi selekzioa: 2014-2015.
* Panathinaikos BC (Grezia): 2014-2015
* KK Buducnost (Montenegro): 2015.
* BC Khimki (Errusia): 2016-2018)
* Saski Baskonia (Euskal Herria): 2018.-

## Palmaresa
### Jokalari moduan

* 2 Europako Kopa, Spliteko Jugoplasticarekin.
* 2 Jugoslaviako Liga, Spliteko Jugoplasticarekin.
* 1 Jugoslaviako Kopa, Spliteko Jugoplasticarekin.

### Entrenatzaile moduan

* Nazioarteko Tituluak:
      * Korac Kopa-ren irabazlea CSP Limoges taldearekin (1999-2000).
      * Euroliga txapeldun orde TAU Baskoniarekin (2000-01 eta 2004-05).
* Suitzako Tituluak:
      * 3 Suitzako Liga: (1996-97, 1997-98 eta 1998-99) Fribourg Olympic taldearekin.
      * 1 Suitzako Kopa Fribourg Olympic taldearekin (1997-98).
* Frantziako Tituluak:
      * 1 Frantziako Liga, (1999-2000), CSP Limoges taldearekin.
      * 1 Frantziako Kopa CSP Limoges taldearekin (1999-2000).
* Espainiako Tituluak:
      * 3 ACB Liga: (2001-2002, 2009-2010 eta 2019-2020), Baskoniarekin.
      * 3 Errege Kopa: (2001-2002 eta 2003-2004), TAU Baskoniarekin eta (2006-07) Winterthur FC Barcelonarekin.
      * Errege Koparen txapeldunorde: TAU Baskonia (2002-03).
* Datuak: Q657082
* Multimedia: Duško Ivanović / Q657082
# Dušan Ivković

Dušan Ivković (serbieraz: Душан Ивковић), Duda Ivković izenez ere ezaguna (serbieraz: Дуда Ивковић), (Belgrad, Serbia, 1943ko urriaren 29a - ibadem, 2021eko irailaren 16a) serbiar saskibaloi jokalaria eta entrenatzailea izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q372500
* Multimedia: Dušan Ivković / Q372500
# Dušan Mandić

Dušan Mandić, ziriliko serbiarrez Душан Мандић (Kotor, Montenegro, 1994ko ekainaren 16a) waterpolo jokalari serbiarra da; VK Novi Beograd, VK Partizan eta Pro Recco taldeetan jokatu du Montenegroko waterpolo junior taldeko partaide izan zen Serbian jokatzea aukeratu aurretik. Serbiako junior selekzioarekin, urrezko domina irabazi zuen 2011ko Waterpoloko Munduko Junior Txapelketan. Halaber, Serbiako gizonezkoen waterpolo selekzioan jokatzen du. 2012an, brontzezko domina olinpikoa eskuratu zuen, eta 2016 eta 2020an, berriz, urrezko domina olinpikoa.

## Olinpiar Jokoak

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Dušan brontzezko domina irabazi zuen Serbiako taldean izan zen. Kroaziak urrezko domina eskuratu zuen, eta Italiak zilarrezkoa.
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Dušan urrezko domina irabazi zuen Serbiako taldean izan zen. Kroaziak zilarrezko domina, eta Italiak brontzezkoa eskuratuko zuten.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Dušan urrezko domina irabazi zuen Serbiako taldean izan zen. Greziak, zilarrezkoa, eta Hungariak brontzezkoa eskuratuko dute. Serbiaren taldea honako hauek ordezkatu zuten: Milan Aleksić, Nikola Dedović, Filip Filipović, Nikola Jakšić, Đorđe Lazić, Dušan Mandić, Branislav Mitrović, Stefan Mitrović, Duško Pijetlović, Gojko Pijetlović, Andrija Prlainović, Sava Ranđelović eta Strahinja Rašović-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2012 | Londres Erresuma Batua | 03 ! | Waterpoloa gizonezkoa. |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 01 ! | Waterpoloa gizonezkoa. |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | Waterpoloa gizonezkoa. |

## Ohoreak
### Klubekin
#### VK Partizan

* Serbiako Txapelketa Nazionala (3): 2010–11, 2011–12, 2014–15
* Serbiako Kopa Nazionala (2): 2010–11, 2011–12
* Eurointer Liga (1): 2011
* LEN Txapeldunen Liga (1): 2010–11
* LEN Superkopa (1): 2012

#### Pro Recco

* A Seriea (4): 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19
* Italiako Kopa (5): 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2020–21
* LEN Txapeldunen Liga (1): 2020–21
* LEN Txapeldunen Ligako txapeldunordea : 2017–18

## Sariak

* Munduko Ligako MVP : 2015 Bergamo
* Munduko talderik onena 2018
* 2019ko Munduko Txapelketako Txapelketa Guztien Taldea
* Final 8ko MVP (1): 2020–21 Pro Reccorekin

## Erreferentziak

* ↑ "Dusan Mandic". Londres 2012. The London Organising Committee of the Olympic Games and Paralympic Games Limited. Originaletik artxibatua 2013-05-02. 2012-09-14an begiratua.
* ↑ 3 - Dusan Mandic. Pro Recco.
* ↑ «Dušan Mandić» olympedia.org 2022-01-06an begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Dušan Mandić» Olympics.com 2022-01-06an begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Waterpoloa, gizonezkoa, emaitzak 2012" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Waterpoloa, gizonezkoa, emaitzak 2012" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Waterpoloa, gizonezkoa, emaitzak 2012" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

Dušan Mandić the Serbian Olympic Committee-tik (serbieraz) Dušan Mandić Instagramen
* Datuak: Q3436894
* Multimedia: Dušan Mandić / Q3436894
# Dušan Petković

Dušan Petković (serbieraz: Душан Петковић; 1974ko ekainaren 13a - ) Serbiako futbolaria izan zen.

## Selekzio nazionala

Serbiako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 2000 | 1 | 0 |
| 2001 | 2 | 0 |
| 2002 | 0 | 0 |
| 2003 | 0 | 0 |
| 2004 | 4 | 0 |
| Guztira | 7 | 0 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q2195005
# Onddo apain

à
Onddo apaina (Suillus grevillei) Suillaceae familiako onddo espezie bat da. Onddo jangarria da baina ez preziatua. Beste Suillus batzuei bezala, azal likatsua kentzea gomendatzen da.
Sinonimoak Suillus elegans (Schum), Boletus decurrens (Schum.), Boletus theclae (Schulzer).

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 10 cm. arteko diametrokoa, hori-urre, laranja edo marroi-gorrixka kolorekoa. Pixka bat konikoa, kanpai formakoa, gero ganbila eta azkenean laua. Azala bereizten dena, muzilagoduna eguraldi hezearekin.
Tutuak: Luzeak, Itsatsiak edo apur bat dekurrenteak.
Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.
Poroak: Txikiak, biribilak, gero angelutsuak; lehenik horiak, gero oliba-horiak, ukitzean gris-arrosaz zikintzen dira.
Hanka: 4 eta 9 cm. arteko luzera eta 0,8 eta 2,5 cm. arteko lodiera, zilindrikoa, horia, goitik eraztuneraino ondo ikusteko moduko sare batez markatuta. Eraztun horia edo zurixka, mintzezkoa, mehea, ale batzuetan desager daitekeena.
Haragia: Lodia eta irmoa gaztetan , gero biguna,horia, arrosa-jaspeatua edo marroi-arrosa airearekin kontaktuan. Ukitzean gris-arrosaz zikintzen da. Ez da inoiz urdintzen. Usain atsegina eta zapore leuna.
Etimologia: Suillus hitza, latinezko su, suis, txerri-tik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez edo agian txapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. Grevillei epitetoa berriz Robert Kaye Greville (1794-1866) mikologoari eskainia dago.

## Jangarritasuna

Erdipurdikoa. Kapelaren azal likatsua kendu egin behar da. Horrela hobea da jateko.

### Nahasketa arriskua

Beste alertzeetako Suillus likatsu eta eraztundun batzuekin, batez ere Suillus flavus-arekin, honek kolore hori argiagoa du eta poro handiagoak ditu. Suillus tridentinus-en antza ere badu, eta Suillus viscidus eta Suillus bresadolae izenekoekin ondo bereizten da.

## Sasoia eta lekua

Udaberrian eta udazkenean, alertze basoetan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Asiako iparraldea; Australian eta Zeelanda Berrian sartua

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 68 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 136 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 527. or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 378 or. ISBN 84-505-1806-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q833108
* Multimedia: Suillus grevillei / Q833108
* Espezieak: Suillus grevillei
# Onddo astun

Onddo astuna (Imperator torosus) Boletaceae familiako onddo espezie bat da. Toxikoa gordinik kontsumitzen bada (baina etxeko ahuntzek jan dezakete). Ondo egosi eta kozinatu ondoren jan daiteke.
Sinonimoak: Boletus torosus, Suillellus torosus, Tubiporus torosus.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 18 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo hemisferikoa, gero ganbila. Adinaren araberako kolore aldakorrekoa: gaztetan hori zurbil kolorekoa, geroago hori-urre kolorekoa, hori-okrea eta bukaeran marroi zikin kolorekoa eta marruskadura txikienak sortzen dion orban urdin-beltzaxkekin. Azala hasieran belusatu fin batekin, ondoren glabroa; eguraldi hezean, likatsu samarra.
Tutuak: Meheak, ez oso luzeak, hasieran horiak, gero hori-okre kolorekoak eta bukaeran berde-oliba kolorekoak; aireak ukitzean eta hatzekin sakatzean urdindu egiten dira.
Poroak: Txikiak, biribilak, hasieran hori argiak, gero hori ilunak, bukaeran, gorri ilun samarrak, berde-oliba koloreko orbanekin. Hatzekin sakatzean edo igurztean, gogor urdintzen dira.
Hanka: Sendoa, trinkoa, betea. Hasieran kapelaren antzeko kolorekoa, ondoren, kolore gorri-purpura sartzen da oinarritik hasita. Gutxi ikusten den erretikulu bat du, hasieran oinaren kolorekoa, eta gero, gorrixka-purpura kolorekoa.
Haragia: Lodia, trinkoa, horia, baina asko urdintzen da aireak ukitzen dionean, ia beltz bihurtzen da. Hankaren oinarria purpura kolorekoa da. Zapore leuna du eta fruta usaina.
Etimologia: Torosus epitetoa latinetik dator, handia, sendoa, esan nahi duen "torosus" hitzetik. Bere tamainagatik.

## Jangarritasuna

Gordinik toxikoa da.

### Nahasketa arriskua

Boletus purpureus delakoarekin, baina honek beti ditu poro gorriak, gaztetatik. Boletus rhodoxanthus eta Boletus rhodopurpureus espezieekin ere bai. Boletus torosus delakoak moztean hartzen duen kolore urdin ia beltza, ez dute beste Boletus-ak hartzen.

## Sasoia eta lekua

Udaren amaieran eta udazkenean, hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua

Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 57 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 156 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 533 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q590843
* Multimedia: Imperator torosus / Q590843