# Txori Gorribizia

Txori gorribizi (txineraz 朱雀 pinyinez: Zhūquè), japonieraz Suzaku izenez ere ezaguna, Japoniako mitologiako lau jainkozko munstroetako bat izendatzeko erabiltzen den hitz japoniarra da, Kyoto hiriko puntu kardinalen babesleen ordezkaria. Koreeraz Ju-jak eta Chu Tước vietnamieraz deitua. Txinako kultura tradizionaletako lau zeruko espirituetako bat da. Hogeita zortzi konstelazioetako hegoaldeko zazpi konstelazioen agerpena da, eta bere gorputza egun osoan inoiz itzaltzen ez diren suz estalita dago. Hegoaldea irudikatzen duen piztia mitikoa da, eta bere kolorea gorria da. Eguzkia da lau irudietan, sua bost elementuetan eta li esamesetan. Udako aroaldia adierazten du, eta Yan enperadorearena da.
Suzakuk hegoaldea adierazten du eta bere itxura Fenix gorribizi batena da, eta horrek suaren elementua adierazten du.
Qin aurreko dinastiaren hilobi-kulturan, hildakoen arimak zerura igotzen laguntzen zituzten jainkoek eta geroko Taoismoan hilezkortasunaren liburuan sartu ziren apaizek, Lingguang deitu zuen taoismoak: «jainko orokorra» eta «fantasma ehiztaria».
Hogeita zortzi jauregien artean, hegoaldeko zazpi jauregiak putzua, mamua, sahatsa, izarra, Zhang, Yi eta Zhen dira hitz orokorra.
Jende askok, Suzakuri, «Suzko Fenix» deitzen diote, baina, errealitatean, Fenixak «koloreetako lumadun urrezko faisai baten itxura du», Suzakuren berdina ez dena. Suzaku zeruko lau espirituetako bat da, eta fenixa lurrean dagoen txori jainkotiarra eta hegazti guztien burua da. Gainera, Jinwu hiru hankako txoria da, eguzkiarekin erlazionatuta dagoena.

## Iturria

Suzaku Txinako lau konstelazioen sinboloetako baten parte da. Txinatarrek txori gorribizia deitzen diote. Hegoaldea irudikatzeaz gain, udako aroaldia ere sinbolizatzen du.
Suzaku hegoaldea babesten duen piztia sakratua omen da. Bizi-luzetasunaren jainkotzat hartzen da, eta Tennoren lau espirituetako bat da. Hegoak zabalduta dituen fenix batek irudikatzen du. Gorri bizia da, eta, bost elementuen teorian, suaren sinboloa da, eta hegoaldeko koloretzat hartzen da. Fenixarengandik ere ezberdina da, antzinako Txinan irudimenezko hegazti bat dena, baina badago teoria bat jatorri bera duena eta, batzuetan, berdindu egiten dena. Amaieraraino jainkotasuna duen txoria da, eta, gurtzeko objektua den arren, ez da deabrua, jainko bakarra edo zutabe-jainko mota.
Haikueran, udako denboraldiko «Yan enperadorea» eta «Enperadore gorria» hitzen sinonimoa da (antzinako txinatar jainko mitologikoaz gain enperadorearekin borrokatu zuena), Udaberri, udazken eta neguaren kasuan, hurrenez hurren, koloreei dagozkien izenak daude, hala nola «enperadore urdina», «enperadore zuria» eta «gen enperadorea», baina, udan, «suaren enperadorea» bakarrik erabiltzen da («Enperadore gorria» gutxitan erabiltzen da, eta «Zhu Enperadorea» ez dago saijikieraz). Horrez gain, udari «Zhu Xia» ere deitzen zaio.

## Suzaku beste hizkuntza batzuetan

* Zhū Què pinyineraz .
* Chu Tước vietnameraz.
* Ju-jak koreeraz.
* Txori gorribizia txinatar mitologiako konstelazioetan .

## Txori gorribiziaren zazpi jauregi

Beste hiru sinboloekin gertatzen den bezala, zazpi Jauregi astronomiko daude (Ilargiaren posizioak) Txori gorribizian. Hauek zehazten dituzten izenak eta izarrak hauek dira:
| jauregi zk. | Izena ( pinyin ) | Itzulpena | Zehazten duen izarra |
| 22 | 井(Jǐng) | Ur-zuloa | µGem |
| 23 | 鬼(Guǐ) | Mamua | θCnc |
| 24 | 柳(Liǔ) | Sahatsa | δHya |
| 25 | 星(Xing) | Izarra | αHya |
| 26 | 張(Zhang) | sare hedatua | υ¹Hya |
| 27 | 翼(Yì) | Hegoak | αCrt |
| 28 | 軫(Zhen) | Zalgurdia | γCrv |

## Astronomia

Txinako konstelazioak txinatar, korear eta japoniar kartografoek erabili zituzten.

## Izarrak

| Lau sinbolo | Etxea (Izen txinatarra) | Erromanizatua | Itzulpena | Asterismoa (Izen txinatarra) | Erromanizatua | Itzulpena | Mendebaldeko izar izena | Izarraren izen txinatarra | Erromanizatua | Itzulpena |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 鬼 | Guǐ | Ghost | 外廚 | Wàichú | Kanpoko sukaldea |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 鬼 | Guǐ | Ghost | 外廚 | Wàichú | Kanpoko sukaldea | 2. Hya | 外廚一 | Wàichúyī | 1. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 鬼 | Guǐ | Ghost | 外廚 | Wàichú | Kanpoko sukaldea | 3. Hya / HD 74395 | 外廚二 | Wàichúèr | 2. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 鬼 | Guǐ | Ghost | 外廚 | Wàichú | Kanpoko sukaldea | 14. Hya | 外廚三 | Wàichúsān | 3. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | δ Hya |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | δ Hya | 柳宿一 | Liǔxiùyī | 1. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | δ Hya | 柳宿距星 | Liǔxiùjùxīng | Izar bereizia |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | δ Hya | 柳宿西头第三星 | Liǔxiùxītoudìsānxīng | 3. izarra, goi aldeko mendebaldean |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | δ Hya | 玉井西北星 | Yùjǐngxīběixīng | Izarra, Jade Well konstelazioko ipar-mendebaldean |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | δ Hya | 午 | Wǔ | Eguardia |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | δ Hya | 鹑火星 | Chúnhuǒxīng | Fenixa |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | σ Hya | 柳宿二 | Liǔxiùèr | 2. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | η Hya | 柳宿三 | Liǔxiùsān | 3. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | ρ Hya | 柳宿四 | Liǔxiùsì | 4. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | ε Hya | 柳宿五 | Liǔxiùwǔ | 5. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | ζ Hya | 柳宿六 | Liǔxiùliù | 6. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | ω Hya | 柳宿七 | Liǔxiùqī | 7. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 柳 | Liǔ | Sahatsa | 柳 | Liǔ | Emakumezko Hidraren konstelazioa | θ Hya | 柳宿八 | Liǔxiùbā | 8. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra | α Hya |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra | α Hya | 星宿一 | Xīngxiùyī | 1. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra | α Hya | 星宿距星 | Xīngxiùjùxīng | Izar bereizia |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra | α Hya | 星宿中央大星 | Xīngxiùzhōngyāngdàxīng | Izar handia erdian |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra | τ$^{1.}$ Hya | 星宿二 | Xīngxiùèr | 2. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra | τ$^{2.}$ Hya | 星宿三 | Xīngxiùsān | 3. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra | ι Hya | 星宿四 | Xīngxiùsì | 4. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra | 26. Hya | 星宿五 | Xīngxiùwǔ | 5. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra | 27. Hya | 星宿六 | Xīngxiùliù | 6. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 星 | Xīng | Izarra | 星 | Xīng | Izarra | HD 82477 & HD 82428 | 星宿七 | Xīngxiùqī | 7. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | 張 | Zhāng | Sare hedatuak |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | υ$^{1.}$ Hya | 張宿一 | Zhāngxiùyī | 1. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | λ Hya | 張宿二 | Zhāngxiùèr | 2. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | μ Hya | 張宿三 | Zhāngxiùsān | 3. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | HD 87344 | 張宿四 | Zhāngxiùsì | 4. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | κ Hya | 張宿五 | Zhāngxiùwǔ | 5. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | 張 | Zhāng | Sare hedatuak | φ Hya | 張宿六 | Zhāngxiùliù | 6. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 翼 | Yì | Hegoak | 翼 | Yì | Hegoak |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 翼 | Yì | Hegoak | 翼 | Yì | Hegoak | ν Hya | 翼宿五 | Yìxiùwǔ | 5. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 翼 | Yì | Hegoak | 翼 | Yì | Hegoak | HD 100307 | 翼宿十八 | Yìxiùshíbā | 18. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 翼 | Yì | Hegoak | 翼 | Yì | Hegoak | HD 96819 | 翼宿十九 | Yìxiùshíjiǔ | 19. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 翼 | Yì | Hegoak | 翼 | Yì | Hegoak | χ$^1$ Hya | 翼宿二十 | Yìxiùèrshí | 20. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 翼 | Yì | Hegoak | 翼 | Yì | Hegoak | HD 102620 | 翼宿二十一 | Yìxiùèrshíyī | 21. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 翼 | Yì | Hegoak | 翼 | Yì | Hegoak | HD 103462 | 翼宿二十二 | Yìxiùèrshíèr | 22. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 軫 | Zhěn | Orga | 青丘 | Qīngqiū | Muino berdea |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 軫 | Zhěn | Orga | 青丘 | Qīngqiū | Muino berdea | β Hya |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 軫 | Zhěn | Orga | 青丘 | Qīngqiū | Muino berdea | β Hya | 青丘一 | Qīngqiūyī | 1. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 軫 | Zhěn | Orga | 青丘 | Qīngqiū | Muino berdea | β Hya | 土公西星 | Tǔgōngxīxīng | izarra Lur-mugimenduetarako eta Eraikinetarako Ofiziala konstelazioko mendebaldean |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 軫 | Zhěn | Orga | 青丘 | Qīngqiū | Muino berdea | HD 103596 | 青丘二 | Qīngqiūèr | 2. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 軫 | Zhěn | Orga | 青丘 | Qīngqiū | Muino berdea | 17. Crt | 青丘三 | Qīngqiūsān | 3. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 軫 | Zhěn | Orga | 青丘 | Qīngqiū | Muino berdea | HD 100393 | 青丘四 | Qīngqiūsì | 4. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 軫 | Zhěn | Orga | 青丘 | Qīngqiū | Muino berdea | ξ Hya | 青丘五 | Qīngqiūwu | 5. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 軫 | Zhěn | Orga | 青丘 | Qīngqiū | Muino berdea | ο Hya | 青丘七 | Qīngqiūqī | 7. izarra |
| Hegoaldeko txori gorribizia (南方朱雀) | 軫 | Zhěn | Orga | 軍門 | Jūnmén | Ate militarra | HD 104309 | 軍門一 | Jūnményī | 1. izarra |

## Agerraldiak

* Suzaku, «Code Geass» anime serieko pertsonaia nagusia.
* Suzaku, «Yami no Matsuei» anime serieko Asato Tsuzukiren lau jainko zaindarietako bat.
* Fushigi Yūgi animean ere, Byakko, Seiryu eta Genburekin batera, lau jainkoetako bat da.
* Yū Yū Hakusho animean ere hiria infernua kontrolatzen duten lau munstro handietako bat da, Byakko, Seiryu eta Genburekin batera.
* Digimon animean, Suzaku Mundu Digitala babesten duten Lau Piztia Sakratuetako bat bezala azaltzen da (Zhuqiaomon).
* Samurai Deeper Kyo mangan, Mizuchiren 4 erasoetako bat da.
* Suzaku, «Beyblade» seriean, Kai's bit piztia gisa agertzen da (Dranzer amerikar bertsioetan).
* Suzaku da Akatsukiko Itachi Uchiha-k Naruto-n daraman eraztunaren izena.
* «Shin Megami Tensei» bideo-jokoen sagan ere agertzen da fusio eta dei egin dakiokeen pertsona gisa.
* Inuyasha-n Ninja Deabruen kide gisa agertzen da, loreen Suzaku izenpean.
* Rosario + Vampire mangan, Suzaku bat agertzen da txinatar zigilu baten deialditik
* Blue Dragon Ral Grad mangan, fenix gorria beste itzal mitikoetako gisa agertzen da.
* Devil Survivor 2 The Animation animean, Suzaku da Hibikik deitu dezakeen deabruetako bat.
* Sousei no Onmyouji animean, Suzaku da Shimon Ikarugaren izenburua, 12 zaindarietako bat.
* Ao no Exorcist mangan (eta geroago animerako egokitzapena) Tatsuma suguro monjearen familia-kide gisa agertzen da.
* Against the Gods Txinako web-eleberrian, txori gorribizia su motako hiru piztietako bat da, fenixarekin eta urrezko belearekin batera.
* Overwatch-en errukiaren jantzi kosmetikoa da
* Xenoblade Chronicles 2 bideo-jokoan, Suzaku Blade aliatu bat da, Vandham-en laguna dena (Amerikako bertsioan Roc du izena).
* Final Fantasy XIV: Stormblood bideo jokoan, Hell's Kier epaiketan aurkari gisa agertzen da Suzaku.
* Final Fantasy Type-0 bideo-jokoan, Suzaku da herrialde nagusia, Rubrum izenekoa, non klase zero eta magiaren «Akademia» bizi den.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Yap, Joey. (2015). Qi Men Dun Jia: 28 Constellations. Joey Yap Research Group, 74 or. ISBN 9789670794549..
* ↑ The Chinese Sky. International Dunhuang Project.
* ↑ AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 5 月 28 日
* ↑ AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 5 月 29 日
* ↑ AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 5 月 30 日
* ↑ AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 5 月 31 日
* ↑ 夢之大地 @ 國立成功大學 WebBBS DreamLand @ National Cheng Kung University WebBBS System
* ↑ AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 7 月 22 日
* ↑ izarra, gaur egun Hydra konstelazioan dago

## Ikus, gainera

* Byakko mendebaldea eta aire elementua adierazten duen tigre zuria da.
* Seiryu ekialdea eta ur elementua adierazten duen herensuge urdin bat da.
* Genbu, dortoka eta sugearen arteko aleazioa da;iparraldea adierazten du, eta, bere elementua, lurra da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1059392
* Multimedia: Vermilion Bird / Q1059392