# Helen Longino

Helen Elizabeth Longino (1944ko uztailaren 13 - ) zientziaren filosofo estatubatuarra da, eta ikerketa zientifikorako balio eta elkarreragin sozialen garrantzia defendatu du. Emakumeak zientzian duen zereginari buruz idatzi du, eta irudi nagusia da epistemologia feministan eta epistemologia sozialean. Clarence Irving Lewis filosofiako irakaslea da Stanfordeko Unibertsitatean. 2016. urtean Arte eta Zientzien Akademia Amerikarrerako hautatu zuten.

## Hezkuntza eta karrera

Longinok bere B.A. jaso zuen 1966ko Barnard College-n literatura ingelesean eta haren masterra Sussexko Unibertsitatearen filosofian, Ingalaterran, 1967an. Johns Hopkins Unibertsitatean (Baltimore, Maryland, 1973) lortu zuen doktoretza, Peter Achinsteinek gainbegiratuta. Bere tesia inferentzia eta aurkikuntza zientifikoaz ari zen.
Longinok Kaliforniako Unibertsitatean, San Diegon (1973-1975), Mills Collegen (1975-1990), Rice Unibertsitatean (1990-1995) eta Minnesotako Unibertsitatean (1995-2005) irakatsi zuen, Stanfordeko Unibertsitateko filosofia-departamentuan sartu aurretik. Emakumea emantzipazio mugimenduan eta hainbat erakundetan emakumearen ikasketak egiten ari zen. Clarence Irving Lewis filosofiako irakasle bihurtu zen 2008an, eta filosofia-departamentuko presidente izan zen 2008tik 2011ra.
Zientziaren Filosofiaren Elkarteko (2013 – 2014) lehendakaria izan zen, eta Zientziaren Historiaren eta Filosofiaren Nazioarteko Batasuneko (2016 – 2019) Logika, Metodologia eta Filosofiaren Dibisioko lehen lehendakariordea da.

## Lan filosofikoa

Longinok, bere lanean, jakintza zientifikoaren gizarte-dimentsioak eta balio sozial eta kognitiboen erlazioak eztabaidatzen ditu. Epistemologia feministak eta sozialak aztertzen ditu, baita aniztasun zientifikoan dituzten ondorioak ere. Jakintza modu nabarmen femeninoa dagoela iradoki ordez, Longinok ideia hau azpimarratzen du: "epistemologia feminista gisa egitea". Hurbilpen horrek kontzientzia dakar galdera bat karakteriza daitekeen modu guztiez.
Lehen liburuan, Science as Social Knowledge (1990), Longinok balio sozialen edo zientziaren giza testuingurua osatzen duten balioen garrantziaren alde egin zuen, ezagutza zientifikoa helburu gisa justifikatzeko. Testuinguru-enpirismoan, argudiatzen du zientzialariek hartzen dituzten oharrak eta datuak ez direla berez edozein hipotesi jakinen aldeko edo aurkako frogak. Aitzitik, edozein datu jakinek hipotesi jakin batentzat duen garrantzia giza sinesteek eta suposizioek erabakitzen dute zer hipotesi motak lagun dezaketen. Gainera, ebidentziaren garrantzia erabakitzen denean ere, oraindik ere eten logiko bat dago ebidentziaren eta teoria zientifiko interesgarriak erabat justifikatzearen artean (teorien azpideterminazioaren arazo filosofiko tradizionala). Eten hori arrazoibide legitimoari buruzko sinesmen eta suposizioek ere bete behar dute, ebidentziak egiazkotzat zer hipotesi onartu erabakitzen lagun diezagun.
Zorionez, hipotesiak kritikatzeko hainbat ikuspegi erabiltzeak ezagutza zientifiko bihur ditzake hipotesi horietako batzuk. Hipotesiak ezagutza bihurtzen dira hainbat ikuspuntutatik kontatzen direnean, bereziki sinesmen eta balio desberdinak dituztenek. Zientzia objektiboa ez dela argudiatzeko aurreko bi proba-arrakalak iradokitzen dituzten filosofoek ez bezala, Longinok dio balio desberdinak dituztenen begiradak zientziaren objektibotasuna lagun dezakeela. Ondorioz, zientziarekin zerikusi zuzena ez dutela ematen duten balioak funtsezkoak dira ezagutza zientifikoaren zatien objektibotasunerako, eta zientzia objektiboa izan daiteke, hain zuzen ere, baliotik libre ez dagoelako. Ikuspuntu horretatik, desadostasuna garrantzitsua da teoria bat onartzeko gure arrazoien egokitasuna frogatzeko. Komunitate baten barruan irekitako elkarrizketa kritikoak aukera eman diezaioke komunitateari alborapenak gainditzeko. Objektibotasuna lortzeko, zientziak onartu egin behar du eta "kritika eraldatzailearekin" konprometitu.
Longinoren The Fate of Knowledge (2002) liburuak zientziaren filosofo eta soziologoen ezagutzaren kontuak aztertzen eta bateratzen ditu.
Berrikiago, Studying Human Behavior: How Scientists Investigate Aggression and Sexuality (2013) lanean, Longinok giza erasoaren eta sexualitatearen bost ikuspegi zientifiko aztertzen ditu, esparru epistemologikoei, sortzen dituzten ezagutza-motei eta helburu pragmatikoei dagokienez. Berak argudiatzen du hainbat gai hainbat arrazoitatik hasi eta eraikitzen direla, eta horietako bakoitzak gaiari buruzko ezagutza partziala sortzen duela. Beraz, ezin dira ikuspegi bakar batera mugatu. Epistemologia sozialean duen ikuspegitik, Longinok argudiatzen du ikerketa zientifikoa erabilgarriagoa izango dela politika publikoen arduradunentzat, baldin eta ezagutzaren ikuspegi desberdinen aniztasuna onartzen bada. Aztertu beharreko ikuspegi-aukerei buruzko kontzientziazioa handitzea onuragarria izan daiteke politikarentzat, erabakiak sakonago ematen baititu, eta ikuspegi mugatuan oinarritutako jarrera politikoak azkarregi hartzen direla ere bultza dezake.
Ezagutza zientifikoaren izaerari buruzko lana feminista bada ere, zenbait pertsonak (eta, beraz, emakumeek egindako ekarpenen balioa) zientziari egindako ekarpenen balioagatik argudiatzen baitu, baina Longinoren beste lan batzuk feministagoak eta emakumeekin kezkatuagoak izan dira. Adibidez, giza eboluzioaren kontakizun femenino eta estatikoen ordezko narrazioak aurkeztu eta aztertu ditu, eta generoan zentratutako suposizioek teoriaren eraketan duten eragina azpimarratu du.
Ezagutzaren azterketatik haratago, haren idazketan pornografiaren izaeraren azterketa eta moralki problematikoak diren inguruabarrak sartu dira.

## Erreferentziak

* ↑ Six Stanford professors elected to 2016 class of American Academy of Arts and Sciences. 27 April 2016.
* ↑ «Class of 1966» Barnard College.
* ↑ «Bibliography of Alumnae Authors» Archives Barnard Library.
* 1 2 «Helen E. Longino: Curriculum Vitae Fall, 2012» Stanford University.
* ↑ Meckien, Richard. (October 6, 2015). «Helen Longino» Institute of Advanced Studies of the University of São Paulo.
* ↑ «Helen Longino» Feminist Theory Website.
* ↑ «History of Science Society Philosophy of Science Association 6–9 November 2014 Chicago, Illinois» History of Science Society.
* ↑ «INTERNATIONAL UNION OF HISTORY AND PHILOSOPHY OF SCIENCE AND TECHNOLOGY DIVISION OF LOGIC, METHODOLOGY AND PHILOSOPHY OF SCIENCE AND TECHNOLOGY BULLETIN No. 22» International Union of History and Philosophy of Science and Technology 2015.
* ↑ «An interview with Helen Longina» The Dualist September 2003.
* ↑ Heikes, Deborah K.. (February 2004). «The Bias Paradox: Why it's Not Just for Feminists Anymore» Synthese 138 (3): 315–335. doi:10.1023/B:SYNT.0000016424.47883.b9..
* ↑ Anderson, Elizabeth. How Not to Criticize Feminist Epistemology: a Review of Scrutinizing Feminist Epistemology. .
* ↑ Crasnow, Sharon L.. (1993). «Can Science Be Objective? Longino's Science as Social Knowledge» Hypatia 8 (3): 194–201. doi:10.1111/j.1527-2001.1993.tb00045.x..
* ↑ Gannett, Lisa. (February 21, 2008). «Harold Kincaid, John Dupré, and Alison Wylie (eds.), Value-Free Science? Ideals and Illusions, Oxford University Press, 2007, 241pp., $65.00 (hbk), ISBN 9780195308969. Reviewed by Lisa Gannett, St. Mary's University, Halifax» Notre Dame Philosophical Reviews.
* ↑ Eigi, Jaana. (2012). «Two Millian Arguments: Using Helen Longino's Approach to Solve the Problems Philip Kitcher Targeted with His Argument on Freedom of Inquiry» Studia Philosophica Estonica December.
* ↑ Barberis, Daniela. (September 2004). «Helen E. Longino. The Fate of Knowledge.» Isis 95 (3): 539–540. doi:10.1086/429058..
* ↑ Weaver, Sara; Fehr, Carla. (2013). «Studying Human Behavior: How Scientists Investigate Aggression and Sexuality» Hypatia Reviews Online.
* ↑ Ward, David V.. «Feminism, Pornography, and Censorship» Enlightenment.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5702699