OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# John Kemp Starley

John Kemp Starley ( 1854ko abenduaren 14a - 1901eko urriaren 29a ) asmatzaile eta industrial ingelesa izan zen, bizikleta modernoaren egiletzat jotzen dena. Bizikleta merkaturatzeko Rover izena asmatu zuen, ordutik hainbat ibilgailu mota izendatzeko erabili den izena.

## Biografia

Starley 1854an jaio zen Church Hill-en, Walthamstow-n, Londresetik gertu. John Starley lorezain baten eta Mary Ann Cippen-en semea zen. 1872an Coventryra joan zen bizitzen osabarekin, James Starley asmatzailearekin, lan egitera . Han William Hillman-ekin ere bat egin zuen, Ariel bizikloak fabrikatzen hainbat urtez arituz.
1877an William Suttonekin elkartu zen, bertako txirrindularitzaren zale sutsua, eta Starley & Sutton konpainia sortu zuen. Bizikleta seguruagoak eta erabiltzen errazagoak garatzea izan zuten ardatz, garai hartan ohikoak ziren gurpil erraldoiak zituzten bizikloak baino. Trizikloak egiten hasi ziren, eta 1883an "Rover" markarekin merkaturatzen hasi ziren.
1885ean, Starleyk historia egin zuen Rover segurtasun-bizikleta egin zuenean. Rover-a katea zuen atzeko trakzioko bizikleta bat zen, antzeko tamainako bi gurpilekin, eta gurpil altuko bizikloen aurreko diseinuak baino askoz egonkorragoa. Cycling aldizkariak adierazi zuen Rover bizikletak "mundu mailako irismen patroi bat ezarri" zuela ("set the pattern to the world") eta esaldia urte askoan erabili zuen bere iragarkietan.
1889an, enpresak J. K. Starley & Co. Ltd izena hartu zuen, eta 1890eko hamarkadaren amaieran berriz aldatu zuen izena, ordutik aurrera Rover Cycle Company Ltd. deituz.
Starley 1901ean hil zen bat-batean, eta Harry Smyth enpresako zuzendari nagusia izatera pasatu zen. Starley hil eta gutxira, Rover konpainiak motoak eraikitzen hasi ziren lehenengo eta gero autoak.

## Irudiak

Rover bizikletaren hainbat eredu:
| Rover segurtasun-bizikleta Britainiar Motorraren Museoan (1886) | Rover segurtasun-bizikleta (1888) Coventryko Garraio Museoan | Rover segurtasun-bizikletaren "jirafa" eredua (1894) Coventryko Garraio Museoan |

## Ikus, gainera

* Rover (motozikletak)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q690930
* Multimedia: John Kemp Starley / Q690930
# John Kennedy Toole

John Kennedy Toole (New Orleans, 1937ko abenduaren 17a - 1969ko martxoaren 26a) Estatu Batuetako idazlea izan zen.
Tulane_Unibertsitatean graduatu ondoren, Columbiako Unibertsitatean goi mailako gradua egin zuen ingeles hizkuntzan, eta Lousianan eta New Orleansen egon zen irakasle. Ergelen batzarra (1980) izan zen idatzi zuen eleberri bakarra, eta argitaletxez argitaletxe ibili ondoren, inork ez ziola argitaratu nahi eta bere buruaz beste egin zuen. Handik hamar urtera, Thelma D. Toolek, Johnen amak, Walker Percy idazlearen bidez, lortu zuen argitaratzea, eta arrakasta itzela izan zuen. 1981ean Pulitzer saria eman zioten.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q313739
* Multimedia: John Kennedy Toole / Q313739
# John Kendrew

John Kendrew (Oxford, Ingalaterra, 1917ko martxoaren 24a - Cambridge, Ingalaterra, 1997ko abuztuaren 23a) biokimikaria izan zen.
Cambridgeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta Bigarren Mundu Gerran aeronautikako aholkulari izan zen. Paulingek kate polipeptidoaren alfa-helizeari buruz egindako azterketak egiaztatu zituen. Kimikako Nobel saria eman zioten 1962an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q232295
* Multimedia: John Kendrew / Q232295
# Juan Ángel Esparza

Juan Ángel Esparza (Montemorelos, Nuevo Leon, 1973ko maiatzaren 6a) Mexikoko zinema, antzerki eta telebistako aktore ezaguna da.

## Karrera profesionala

Juan Ángel Esparzak 1992an egin zuen debuta aktore gisa Las secretas intenciones telenobelan eta beste batzuekin jarraitu zuen, besteak beste, Rencor apasionado, Tres mujeres, Amigas y rivales, Las vías del amor eta Cuidado con el ángel .
Bienes raices, Central de Abasto, Mujer, casos de la vida real eta Tiempo final bezalako serieetan ere parte hartu du.
Duela gutxi Mar de amor telenobelan parte hartu zuen Osvaldori bizia ematen eta Cuando me enamoro Isidro antzezten.
Nathalie Lartilleux ekoizlearekin ere lan egin zuen Rafaela izeneko telenobelan Jorge Poza eta Scarlet Ortizekin batera.
2013an, Nathalie Lartilleuxek ekoitzitako Corazón indomable telenobelan parte hartu zuen, non Ana Brenda Contreras, Daniel Arenas, Elizabeth Álvarez, Isadora González eta René Stricklerrekin partekatzen dituen kredituak.
2014an Aita Rivas antzeztu zuen La gata ftelenobelan, eta 2015ean Lo imperdonable telenobelan parte hartu zuen Salvador Mejíaren ekoizpenarekin.
2017an Mi adorable maldición telenobelan sartu zen. Egun Solo para mujeres ikuskizunean dabil, eta Telemundon Sin senos sí hay paraíso telesailean, Villaren paperarekin.
2019an, emanaldi berezia egin zuen El final del paraíso telenobelan Carmelo Villa antzezten.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20100411222158/http://www2.esmas.com/141203

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5953740
# Juana Acosta

Juana Acosta Restrepo (Cali, 1976ko azaroaren 28a) hispano-kolonbiar zinema, antzerki eta telebistako aktorea da.

## Filmografia
### Zinema

| Urtea | Filma | Zuzendaria |
| 2018 | Ola de Crímenes | Gracia Querejeta |
| 2017 | Siete años | Roger Gual |
| 2017 | Perfectos desconocidos | Álex de la Iglesia |
| 2016 | Acantilado | Helena Taberna |
| 2016 | Vientos de la Habana | Félix Viscarret |
| 2016 | 7 años | Roger Gual |
| 2015 | Anna | Jacques Toulemonde |
| 2015 | Tiempo sin aire | Samuel Martín Mateos eta Andrés Luque Pérez |
| 2015 | Sanctuaire | Olivier Masset-Depasse |
| 2014 | Le Règne de la beauté | Denys Arcand |
| 2013 | 11.6 | Philippe Godeau |
| 2013 | Libertador | Alberto Arvelo |
| 2012 | El cartel de los sapos | Carlos Moreno |
| 2010 | Una hora más en Canarias | David Serrano |
| 2006 | El asesino del parking | Isidro Ortiz |
| 2006 | Bienvenido a casa | David Trueba |
| 2005 | Los 2 lados de la cama | Emilio Martínez Lázaro |
| 2005 | WC | Enio Mejía |
| 2005 | A golpes | Juan Vicente Córdoba |
| 2005 | Diario de un skin | Jacobo Rispa |
| 2004 | Canciones de invierno | Félix Viscarret |
| 2003 | Slam | Miguel Martí |
| 2000 | Juegos bajo la luna | Mauricio Walerstein |
| 2000 | Kalibre 35 | Raúl García |
| 1999 | Es mejor ser rico que pobre | Ricardo Coral |
| 1998 | Golpe de estadio | Sergio Cabrera |

### Telebista

| Urtea | Telesaila | Pertsonaia | Oharra(k) |
| 2018 | Gigantes | ? | |
| 2017 | Caïn | | |
| 2016 | Cuatro estaciones en La Habana | Karina | Atal 1 |
| 2015 | La dama velada | Madame De Blemont | |
| 2014 | Velvet | Sara Ortega | |
| 2014 | Los misterios de Laura | Virginia Pizarro | Atal 1 |
| 2013 | Familia | Malena Oquendo | |
| 2011 | Les beaux mecs | Olga | |
| 2011 | Hispania, la leyenda | Aldara | |
| 2010 | Crematorio | Mónica | |
| 2009 | Adolfo Suárez, el presidente | Carmen Díez de Rivera | |
| 2008 | Hospital Central | Sofía Carrillo | |
| 2008 | Mujeres asesinas | Marta Bogado | |
| 2006 | Génesis, en la mente del asesino | Sofía Santana | |
| 2003 | El comisario | Patty | |
| 2002 | Hospital Central | Katherine | |
| 2002 | Javier ya no vive solo | Beatriz | |
| 2001 | Policías, en el corazón de la calle | Bibi | |
| 2000 | La reina de Queens | Laura Salinas | |
| 1999 | La dama del pantano | Mariana Cervantes | |
| 1996 | Mascarada | Mariana Carbo | |
* Datuak: Q3195765
* Multimedia: Juana Acosta / Q3195765
# Juan Álvarez Hurtado

Juan Álvarez Hurtado (Atoyac, Mexikoko Intendentzia ; 1790eko urtarrilaren 27a - La Providencia, Guerrero ; 1867ko abuztuaren 21a), Juan Álvarez bezala ezaguna, militar eta politikari mexikar bat izan zen, Mexiko independenteko gatazka armatu gehienetan funtsezko pieza izan zena, independentzia gerratik hasi eta Frantziako Bigarren Esku-hartzean Maximiliano enperadorea boteretik kendu zuten arte. Zenbait maila bete zituen bere herrialdearen zerbitzura lan egin zuen bitartean, nabarmenena, Errepublikako Presidentearena izan zelarik 1855ean, Antonio López de Santa Anna diktadorea boteretik kendu ondoren, Ayutlako Iraultzaren buru izanda. XVIII. mendean jaiotako Mexikoko azken presidentea eta Independentzia Gerran parte hartu zuen azkena izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q460776
* Multimedia: Juan Álvarez (president of Mexico) / Q460776
# Juana Arrillaga

Juana "Juanita" Arrillaga Garate (Elgoibar, Gipuzkoa, 1925eko urriaren 20a - Mexiko Hiria, 2022ko otsailaren 18a) erraketista profesionala izan zen. Arene II. izenaz jokatu zuen.

## Biografia
#### Erraketista ibilbidea

Juanita Arrillaga Elgoibarko Arane baserrian jaio zen eta baserriaren izena hartu zuen pilotan jokatzeko, Arane II.a, bere aurretik, Maria ahizpa zaharragoa, Arene I. baitzen. Bartzelonako Nuevo Mundo frontoian kantxaratu zen.Atzelari postuan. Ondoren, Logroñoko, Castelló de la Planako, Tenerifeko eta Mexikoko frontoietan jokatu zuen. Juanitak erraketista jardun zuen garaian Elgoibarko beste hainbat emakume ere aritu ziren frontoietan: Angela Juaristi, Felisa Muguruza, Maria Txurruka, edota Maria Arrillaga, besteak beste.

#### Aitzindariak

Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.

#### Omenaldiak

* 2018an, "Raketistak" izeneko dokumentalaren bidez, herriko emakume erraketista profesionalen ibilbidea ikusteko aukera eskaini zuten Elgoibarko Udalak, Kirol Patronatoak eta Raketistak Lehen eta Orain Kultur eta Kirol elkarteak. Kirolari aintzindari haiei omenalditzat uler daitekeen urratsa.
* 2019an, Mexikoko Euskal Etxean, Aberri Egunaren baitan Juani Arrillaga, Juana Lizarzaburu eta Julita Beraza erraketistak omendu zituen DFko Euskal Etxeak, “Emakume Raketistak” izeneko dokumentalaren aurkezpenarekin. Ainhoa Palomo eta Jon Juanes filmaren egileek aurkeztu zuten dokumentala.

### Heriotza

2022ko otsailaren 18an hil zen Mexiko Hirian.

## Erreferentziak

* ↑ «Emakume erraketistak - Aintzinako lanbideak» ORAIN Gipuzkoa (Noiz kontsultatua: 2020-03-05).
* 1 2 «Juana Arrillaga Garate Arane II» datubasea.raketistak.eus (Noiz kontsultatua: 2020-03-05).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Pioneras en el frontón, a golpe de raqueta» El Diario Vasco 2018-03-11 (Noiz kontsultatua: 2020-03-05).
* ↑ «Mexikoko Euskal Etxea» Euskal kultura (Noiz kontsultatua: 2022-10-28).
* ↑ barren.eus. «Errakestista profesionala izandako Juana Arrillaga 'Arane II.a' hil da Mexikon» barren.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-31).

## Kanpo estekak

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
* Datuak: Q87121982
# Karolinenkoog

Karolinenkoog Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan dago, [[Dithmarschen (barrutia)|Dithmarschen]] barrutian. 2014an 141 biztanle zituen 17,55 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q537846
* Multimedia: Karolinenkoog / Q537846
# Karolina Monakokoa

Karolina Monakokoa (frantsesez: Caroline Louise Marguerite; 1957ko urtarrilaren 23a - ) Rainiero III.a Monakokoaren eta Grace Kelly aktorearen alabarik nagusiena. Alberto II.a eta Estefaniaren arreba nagusia da. Bere iloba bikiak Gabriela eta Jagoba 2014an jaio ziren arte bera zen Monakoko tronoaren oinordekoa, bere anaia jaio aurretik zuen posizioa.
Karolina Ernesto Augusto Hanoverkoarekin ezkonduta dago, Hanoverko Erresuma historikoko oinordekoa eta Brunswick-Lüneburgeko dukea.
Bere ama 1982an hil zenetik bere anaia Charlene Wittstockekin 2011n ezkondu zen arte de facto Monakoko lehen emakume gisa jardun zuen. Ekimen ofizial askotan parte hartu zuen, Monakoko printzerriko familia ordezkatuz.
* Datuak: Q233966
* Multimedia: Princess Caroline of Monaco / Q233966
# Karoline Rosing

Haldora Helene Margrethe Karoline Rosing, jaiotzez Petrussen, (Ukalersalik, 1842ko abuztuaren 4a – Kangaamiut, 1901eko abuztuaren 6a) groenlandiar emagin eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza

Jehu Petrussen itsastxakur-ehiztariaren eta bere emazte Cori (edo Guri) Ane Petersenen alaba, Paamiutera joan zen Barfoed artzain protestantearen familiarekin bizitzera. Han daniera ikasi zuen eta Kopenhagera joan zen emagin moduan trebatzera. 1867an azterketak gainditu ondoren, Fødselsstiftelsen ospitalean ikasketak amaitu zituen Groenlandiako lehen emagin bilakatu zen. 1882an, Groenlandiako Errege Merkataritza Departamentuak Kangaamiutera bidali zituen bera eta bere familia, non Rosing erizain profesional bakarra zen.
1886an, itzulpen-lan independente bat argitaratu zuen Groenlandiako lehen emakume bihurtu zen. Itzultzaile gisa lan egin zuen Atuagdliutit egunkarian eta ipuinak itzuli zituen groenlandierara.
1862ko irailaren 19an Peter Frederik Rosing daniarrarekin ezkondu zen Qeqertarsuatsiaaten. Bederatzi seme-alaba izan zituzten: Marie, Johannes, Christian, Ulrik, Peteк, Ludvig, Ludvig, Karl eta Theodora.
Kangaamiuten hil zen, 59 urte zituela.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Rønsager, Mette. (2003). «The West Greenland midwifery service in the period 1820-1925» in Trudel, Francois Building Capacity in Arctic Societies: Dynamics and Shifting Perspectives: Proceedings of the Second IPSSAS seminar. (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
* 1 2 3 (Danieraz) Petersen, H. C. «Karoline Rosing (1842 - 1901)» Dansk Kvindebiografisk leksikon. KVINFO (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
* ↑ (Danieraz) Kleivan, Inge. «Mâliâraq Vebæk - forfatteren til den første grønlandske roman skrevet af en kvinde» Tidsskriftet Grønland 3: 93-121. (Noiz kontsultatua: 2024-02-14).
* ↑ (Ingelesez) Rajala, Britt; Thisted, Kirsten. «The Indigenous Peoples of Northern Europe» Nordic Women's Literature 2012-02-05 (Noiz kontsultatua: 2024-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62080791
# Karolinak

Karolinak (ingelesez: Caroline Islands) Mikronesiako uhartedia da, Ozeano Bareko mendebaldean. 1.194 km² area du eta 126.000 biztanle. Ia mila atoloi eta uhartez osatuta dago, batzuk sumendizko lurrak, ekuatorearen iparraldean.
Uhartediaren uharte nagusiak hauek dira:
* Ponape, handiena,
* Truk,
* Kusaie,
* Yap eta
* Palau.
Lehenengo laurak, ekialdekoak, Mikronesiako Estatu Federatuak sortu dute eta , mendebaldekoa, Palauek errepublika askea sortu du.

## Historia

1526ko abuztuaren 22an, Toribio Alonso de Salazarrek, esploradore espainiarra, San Bartolome edo Taongui uhartea ikusi zuen lehendabiziko europarra zen. 1528ko urtarrilaren 1ean Alonso de Saavedrak Uluti uharteak. Gero espainolek berriro 1542an, 1543an, 1545an eta 1565an Migel Lopez Legazpikoa euskalduna.
Urte haietan gaztelaniaz Islas de las Hermanas (Arreben uharteak), Hombres Pintados (Gizon margotuak) eta Los Jardines (Lorategiak) izenak zituzten, 1686an Francisco de Lezcanok Yap uhartera heldu eta Karolinak izena jarri uhartediari Espainiako Karlos II.aren omenez: izena Palau, Marshall uharteak eta Gilbert uharteentzako zen.
Hurrengo mendeetan uharteak ez ziren kontutan hartu Europako politikan, 1885ko abuztuan, Alemaniak Yap uhartean postu bat jarri eta Karolinen jabetza aldarrikatu arte. Leon XIII.a aita santuak estatu bien artean bitartekotza egin zuen eta Espainiaren jabetza onartu zen.
1898an Estatu Batuak Espainia mendean hartu zutenean, Guam Marianetan galdu eta, 1899ko otsailaren 12an gainontzeko Marianak, Karolinak eta Palau Alemaniari saldu zizkion 25 milioi pezetaren truke.
Japoniak 1914an uhartedia okupatu zuen eta 1920 Nazioen Liga jabetza onartu zuen. Bigarren Mundu Gerran, AEBek uhartedia okupatu zuen eta 1947 eta 1986 artean administratu zuen. 1986an, Mikronesiako Estatu Federatuek bere independentzia aldarrikatu zuten. Palauk ez zuen federazioan sartu eta 1994an independentzia lortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-03-30). 168. araua: Ozeaniako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q118350
* Multimedia: Caroline Islands / Q118350
# Karolingiar Pizkundea

Karolingiar Pizkundea Mendebaldeko Europako kultura-pizkundea izan zen, VIII.-IX. mendeetan gertatua, karolingiar enperadoreen babespean eta Elizaren laguntzarekin.

## Garapena

Helburu nagusia Karolingiar Inperiorako administratzaileak trebatzea izanik ere, VIII. mende amaieratik aurrera kulturari bultzada interesgarria eman zitzaion, nahiz eta mugatua izan. Testuinguru horren barruan ulertu behar da 788an gotzainei eta abadeei, eskola berriak sortzeko, edota idazkietan letra mota berri bat, letra xehe karolingiarra, erabiltzeko gomendatzen zitzaien igorri zitzaien eskutitza.
Pizkundearen hasieran aipagarria izan zen Alkuino Yorkekoaren (736-804) lana. Hura izan zen Akisgrango Eskola Palatinoaren lehen antolatzailea eta hari zor zaio, orobat, arte liberalen lehen sailkapena; batzuei trivium deitu zien -gramatika, erretorika eta dialektika-, eta besteei quadrivium -aritmetika, geometria, astronomia eta musika-.
Ez da ahaztu behar Elizaren pisua, bai esandako kultura perpizkunde horretan, bai erresuma barbaro bat Erromaren oinordeko bilakatzeak eskatzen zuen ideologia elaborazioan. Elizaren eginkizuna izan zen, orobat, lur menderatu berrien ebanjelizatze lana. Karolingiar konkistekin batera egiten zuen aurrera mundu kristauak. Leon III.a aita santuak Karlomagno enperadore koroatzearekin, honen gain utzi zuen fedearen defentsa eta hedakuntza. Ordura arte izan ez zuten indarra hartu zuten fraide eta lekaime ordenek.

## Artea

Karlomagnok Mendebaldeko Erromatar Inperioa berriz zutitzeko zuen asmoak eragin handia izan zuen, politikan bezala, artean ere, enperadoreak berak zaintzen baitzituen obrak eta planoak. Erromatar Inperioaren azken aldiko arkitekturak eragin zuzena izan zuen karolingiar artean. Orobat Bizantziar arteak ere. Horren guztiaren ondorioz, Europako Erdi Aroko lehenengo arte eredu osatua eratu zuen karolingiar arteak.
Arte adierazpen guztietan, eraikuntza da aipagarriena: arkitektura eredu germanikoari jarraituz, zurezko eraikuntzak egin ordez, nahiago izan zen Erromatar Inperioko basilikaren ereduari jarraituz harlandua erabili. Aipatzekoak dira Akisgrango jauregiko kapera, Fuldako monasterioko kapera eta Saint-Germain-des-Présko abadia. Eskulturari dagokionez, berriz, oso urria da, arte prerromaniko guztian bezala, eskultura desagertu egin baitzen ia. Pinturari dagokionez, garai hartan eliza karolingioak margotuak baziren ere, haietako ia pintura guztiak galdu dira. Liburu apainketako miniaturek, berriz, leku berezia izan zuten San Galo eta Tourseko monasterioetan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/7/19 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157123
# Karolina Naja

Karolina Naja (Tychy, Silesia (Polonia), 1990eko otsailaren 5a) piraguismoan lehiatzen den kirolari poloniarra da.

## Olinpiar Jokoak

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), brontzezko domina lortu zuen, Beata Mikołajczykrekin batera, K-2 500 m modalitatean, 1.44,000ko denboraz, Alemaniako (urrezkoa) eta Hungariako bikoteen (zilarrezkoa) atzetik.
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezkoa lortu zuen, berriro Beata Mikołajczykrekin batera, K-2 500 m modalitatean, 1.45,207ko denboraz, Hungariako (urrezkoa) eta Alemaniako bikoteen (zilarrezkoa) atzetik.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezkoa lortu zuen, Anna Puławskarekin batera, K-2 500 m modalitatean, 1.36,753ko denboraz, Zeelanda Berriako bikotearen (urrezkoa) atzetik eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik. Brontzezkoa lortu zuen Poloniako taldearekin K-4 500 m modalitatean, 1.36,445eko denboraz, Hungariako taldearen (urrezkoa) eta Bielorrusiakoaren (zilarrezkoa) atzetik. Hauek osatzen zuten Poloniako taldea: Karolina Naja, Anna Puławska, Justyna Iskrzycka eta Helena Wiśniewska-k.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2012 | Londres Erresuma Batua | 03 ! | K-2 500 m, emakumezkoa |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil | 03 ! | K-2 500 m, emakumezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | K-2 500 m, emakumezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | K-4 500 m, emakumezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Karolina Naja» ICF, 2021-11-05ean begiratua (Ingelesez)
* ↑ «Karolina Naja» olympedia.org 2021-11-05ean begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Karolina Naja» Olympics.com 2021-11-05ean begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Piraguismoa, K-2 500 m, emaitzak 2012" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Piraguismoa, K-2 500 m, emaitzak 2016" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Piraguismoa, K-2 500 m, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Piraguismoa, K-4 500 m, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2469438
* Multimedia: Karolina Naja / Q2469438
# Karga (elektrizitatea)

    Artikulu hau energia elektrikoa xahutzen duen gailuri buruzkoa da; magnitude fisikoa gaitzat duena beste hau da: «Karga elektriko»
Elektrizitate eta elektronikan, karga elektriko bat eso soilik karga —ingelesez: electrical load— energia elektrikoa xahutzen duen elementu elektriko edo zirkuituko atal bat da. Energia elektrikoa sortzen duten bateria eta sorgailu elektrikoen alderantzizkoa da. Karga elektriko adibide batzuk etxetresna elektriko eta argiak dira. Terminoa zirkuitu batek xahutzen duen potentzia elektriko kopurura adierazteko ere erabili daiteke.
Elektronikan, terminoa seinale elektriko bati konektatua dagoen gailu bat adierazteko ere erabiltzen da, potentzia elektrikoa xahutu ala ez. Zirkuitu elektriko batek irteera bat badauka —seinale elektrikoa sortzen duen terminale parea—, karga terminale hauei konektatutako zirkuitua da —kasu honetan karga sarrera inpedantzia bezala definitu daiteke—. Adibidez, CD erreproduzigailu bat anplifikagilu bati konektatzerakoan, CD erreproduzigailua seinale iturria da eta eta anplifikagailua karga da.

## Kargaren eragina zirkuituan

Karga batek zirkuitu batengan duen eragina aztertzeko, lagungarria da zirkuituaren diseinua baztertu eta honen ordez Thévenin baliokidea edo Norton baliokidea erabiltzea. Zirkuitu baten Thévenin baliokideak hurrengo itxura dauka:
Karga gabeko egoeran —zirkuituaren terminalak irekita—, $V_{S}$ tentsio osoa irteeran agertzen da; irteerako tentsioa $V_{S}$ da. Karga bat konektatzerakoan, zirkuituaren portaera aldatu egiten da. Iturriarekin egin den bezala, kargaren zirkuitua sinplifikatu, eta sarrera inpedantzia bategatik ordezten bada, zirkuitu osoak hurrengo itxura dauka:
Tentsio iturria berez zirkuitu ireki bat izanik, karga gehitzerakoan zirkuitu itxi bat lortzen da, eta korronte elektriko bat agertzen da. Korronte horrek $R_{S}$ erresistentzian tentsio-jauskera bat sortzen du, eta ondorioz irteera terminaleko tentsioa jada ez da $V_{S}$. Irteerako tentsioa, $V_{OUT}$, tentsio-zatitzailearen legea erabiliz lor daiteke:
    $V_{OUT}=V_{S}\cdot {\frac {R_{L}}{R_{L}+R_{S}}}$
Iturriaren erresistentzia ez bada baztergarria kargarenarekin konparatuz, tentsioa erori egingo da.
Irudietako adibideetan erresistentziak erabiltzen dira, baina korronte alternoko zirkuituetan, elementu erresistibo, kapazitibo eta induktiboekin ondorio berdinetara heldu daiteke.

## Ikus, gainera

* Inpedantzia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q931447