OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Karel Reisz

Karel Reisz (Ostrava, 1926ko uztailaren 21a - Londres, 2002ko azaroaren 25a) ingeles zinemagilea izan zen, jatorriz txekiarra. Hamabi urte zituela, Erresuma Batura abiatu zen naziengandik ihesi. Zinema-kritikari izan zen, eta National Film Theatre antzokian lan egin zuen. 1953an, The Technique of Film Editing (Filmak muntatzeko teknika) liburua argitaratu zuen, zinemagile askorengan eragina izan duen liburua. 1956an zuzendu zuen lehen filma Tony Richardsonekin batera, Momma Don´t Allow (Amak ez du baimenik ematen), eta Free Cinema delako dokumental-filmen mugimenduaren manifestu bilakatu zen. Bakarrean egin zuen lehen film luzean, Saturday Night and Sunday Morning (1960) lanean, senaren eta gizartearen betebeharren artean gizabanakoak duen gatazka adierazi zuen. Urte batzuk geroago, britainiar zinemagintza krisian zegoela, Estatu Batuetara jo zuen. Beste film aipagarri batzuk: We Are The Lambeth Boys (1959), Isadora (1968), The Gambler (1974, Jokalaria), Dostoievskiren eleberrian oinarritua; Who´ll Stop the Rain (1978), Sweet Dreams (1985, Amets goxoak) eta The French Lieutenant´s Woman (1981, Frantses tenientearen emaztea).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q167023
* Multimedia: Karel Reisz / Q167023
# Karel

    Artikulu hau itsasontziaren ertzari buruzkoa da; putzuaren gainazala inguratzen duen harrizko hesia edo hormatxoa gaitzat duena beste hau da: «Karel (putzua)»
Karela itsasontzi bateko bizkar edo kubiertatik altxatzen den ertza da.
Erortzeko arriskua dagoen tokietan jartzen den petril edo baranda moduko babesgarria, bereziki zubi, terraza edo balkoien ertzean edo leihoen oinean jartzen dena eta lurretik gerrirainoko edo bular alderainoko garaiera hartzen duena. (Euskalterm)

## Ikus, gainera

* Petril

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1752400
# Karekin II.a

Catholicos Karekin II (armenieraz: Գարեգին Բ, batzuetan Garegin II.a) Armeniako Eliza Apostolikoaren Patriarka da.
Krtich Nersessian izenarekin jaio zen 1951eko abuztuaren 21ean, Voskehaten, Armenia. 1965ean seminarioan sartu zen eta 1970n diakono bilakatu zen. 1971an ohorezko graduazioa lortu zuen eta hortik aurrera apaiz ibili zen. 1970eko hamarkadan kanpora joan zen ikastera, Viena, Bonn eta Zagorskera. 1979tik aurrera pertsona esanguratsua da Armenian eta 1983ko urriaren 23an Echmiadzineko Apezpiku izendatu zuten. 1992ean Artzapezpiku izendatu zuten.
1988an Armeniako 1988ko lurrikararen biktimei lagundu zien, elizak eta eskolak eraikiz. Telekomunikazioen inguruko interesa erakutsi du. 1999tik aurrera Catholicos izendatu zuten, hau da, Armeniako Eliza Apostolikoaren barruko Aita Santua. Bere aurrekaria Karekin I.a izan zen. Juan Pablo II.a Erromako aitasantuarekin harreman ona izan zuen eta 2000an gonbitea luzatu zion Armenia bisitatzeko. 2001ean Juan Pablo II.a Armeniara joan zen eta bere etxean egon zen.
2006an Istanbulera joan zen Bartolomeo I.a Patriarka Ekumenikoa bisitatzera eat polemika sortu zuen Armeniar Genozidioa aipatzeagatik.

## Kanpo estekak

* «Аравот»: Католикос всех армян похож на сериального мафиози _ NEWS.am
* «У вас и птицы есть, и зелень, и вино»: Эксклюзивные подробности переговоров грузинского и армянского патриархов (видео) _ NEWS.am
* Aravot: Catholicos's behavior reflects our intellectual and spiritual degradation
* Wikileaks - Karekin II complained about Georgia to Obama
* Datuak: Q270978
* Multimedia: Karekin II / Q270978
# Karel (putzua)

Karela, segurtasun eta erabilgarritasunagatik, putzuaren gainazala ondo inguratzen duen harrizko hesia edo hormatxoa da. Normalean gainean polea edo txirrika instalatu behar da, ateratako ura edukiontzira igotzeko. Karelean estalkia jarri ohi da, zikinkeria putzuaren barrura ez erortzeko.
Harlangaitz-hormazko, zeramikazko edo egurrezko lehendabiziko kareletatik, oraintsuko laneko eta zementuzkoetaraino, putzuen ahoko karel soil hau marmolezko, brontzezko edo burdinazko materialez egina dago.

## Karel motak

* Han dinastiaren zeramika beiraztatuzko zintzilikarioa (I. mende ingurukoa), ontzi batean karel bat irudikatuz. Meiyintang bildumako arte txinatarra Rietbergeko Museoan (Zurich).
* Kalifa periodoaren karelen bilduma - VIII. eta XI. mendeetan - Kordobako Arkeologia eta Etnologia Museoan (Espainia).
* Brontzezko karela Veneziako Ducal Jauregiko patioan, jatorrizkoa (1555. urtean) Alfonso Alberghetti galdatzailearena, Reginald Barrat-ek Venezia liburuan margotu zuen (1907).
* Samariar modernoak putzu baten karelaren ondoan Afrikako Beningo herrialdearen Donga departamenduan dagoen Copargo herrian.

## Ikus, gainera

* Petril

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2119240
* Multimedia: Well heads / Q2119240
# Karel Appel

Karel Appel (Amsterdam, 1921eko apirilaren 25a - Zurich, 2006ko maiatzaren 3a) herbeheretar margolaria izan zen. Figurazioaren eta informalismoaren arteko erdibidean dago bere obra; keinuaren nagusitasuna azpimarratzen zuen, kolore gordinak erabiliz. Cobra taldeko kide izan zen.
Bere jaioterriko Akademian ikasi zuen 1940-1943 urteen bitartean. Lehenengo erakusketa 1946an egin zuen Groningenen. Picasso, Matisse eta Dubuffeten eragina nabarmena izan zuen lehenengo lanetan. Bestalde, haur-marrazkiak eta tonu bortitzeko kontrasteak ziren Appelen ezaugarri nagusiak. 1950ean Parisa joan zen bizitzera. 1957an bidaia bat egin zuen Ameriketara, eta han ezagutu zuen Action Painting mugimendua. Bidaia harekin aldi berri bat hasi zuen Appelek: lan dinamikoak dira garai horretakoak (Deux Têtes dans un paysage, 1968). Aldi horren ondorengo lanetan elkartu egin zituen pintura kalitatea batetik, eta bestetik, interpretazio askatasuna: Nus (1962), Bagarre (1964), Visages paysages (1977). Appelek enkargu ofizial ugari izan zituen Holandan (Amsterdameko Stedelijk museoko kafetegia, 1951), eta baita handik kanpora ere; Parisen, esate baterako, Unescoren jatetxeko horma-irudia egin zuen (1958). Parisen eskultura polikromoen erakusketa bat antolatu zuen: Cobra taldearen izpiritura itzuli zela adierazten zuen (Oiseau et fleur, 1968). Bestalde, litografia ugari egin zituen. 1976an Alechinskyrekin batera hamar marrazkiko sail bat (tintaz egina) osatu zuen (Encres à deux pinceaux).
1981ean erakusketa bat egin zuen (Rotterdam), hiru urteko lana biltzen zuena. Erakusketa horretako lanak tinta arrasto finez eginak ziren (Champs, 1971, eta Fenêtres, 1980, sailak). Azken lanei nolabaiteko garraztasuna antzematen zaie, baita koloreetan ere (marroiak, grisak, berde ilunak). 1980ko hamarraldian espresionismo figuratibora itzultzeko joera nagusitu zen, eta Appel bera ere joera horri lotu zitzaion: garai horretan tamaina handiko oihalak egin zituen batez ere (Nuages au-dessus du village, 1984).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q152793
* Multimedia: Karel Appel / Q152793
# Karel Dujardin

Karel Dujardin (Amsterdam, 1626ko irailaren 27a - Venezia, 1678ko azaroaren 20a) Herbehereetako Urrezko Aroaren irarle eta margolaria izan zen.
Bere margolan gehienak, italiar estiloko paisaiak dira, animalia eta nekazariekin, eta beste genero-margolan batzuk. Erretratu gutxi batzuk, margolan historikoak eta margolan erlijiosoak ere margotu zituen.
Bere ibilbidearen hasieran eta amaieran, aldi luzeak igaro zituen Italian. Han, "aker bizarra" ("Barba di Becco") ezizena jaso zuen.

## Iruditegia

* Emakumea behi gorri bat jezten
* Haur gaixoa
* Mutil unaia
* Atsedena Italiako ostatu batean
* Hagar eta Ismael basoan
* San Paulo gaixoa sendatzen Listran
* Tobias eta aingerua
* Commedia dell'Arte, 1657
* Haurra xaboi-burbuilak jotzen

## Kanpo estekak

* Datuak: Q719666
* Multimedia: Karel Dujardin / Q719666
# Klaipeda

Klaipėda (lituanieraz /ˈkɫɐɪˑpʲeːd̪ɐ/ ahoskatua; alemanez: Memel edo Memelburg; polonieraz: Kłajpeda; errusieraz: Клайпеда) Kuršių Marios edo Kuroniar lakuaren ahoaren ertzeko Lituaniako hiria da, lakuko urak Itsaso Baltikora isurtzen diren tokian, hain zuzen. Lituaniako itsas portu bakarra izanik, ferry zerbitzua dauka Suediara eta Alemaniara joan-etorriak egiteko. Hiriko eraikinik zaharrenetako zati batzuk zurezkoak dira, inguruko herrialdeetan aurki daitezkeenak bezalakoak.
Biztanleria murriztu egin da 1992tik (207.100 biztanle) 2005era (187.442 biztanle). Klaipėdatik hurbil Lituaniako itsas opor-leku garrantzitsuak daude: Nida hegoaldean eta Palanga iparraldean.

## Historia

1252an sortu zuten zaldun teutoiek. Geroztik Prusiak, Lituaniak, Poloniak eta Suediak nor jabetuko eztabaidan eduki dute.
1923an Klaipedako matxinada gertatu zen bertan, Lituaniak bultzatutako matxinada Ekialdeko Prusiaren eskuetatik hiria kentzeko, Versaillesko Itunaren interpretazio baten ondorioz.

## Klima

Datu klimatikoak (Klaipėda) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -0.4 | -0.4 | 3.2 | 8.9 | 15.0 | 18.3 | 19.9 | 20.1 | 16.4 | 11.5 | 6.2 | 2.3 | 10.1 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -5.2 | -5.1 | -2.2 | 2.0 | 6.9 | 10.9 | 13.6 | 13.6 | 10.2 | 6.4 | 1.7 | -2.5 | 4.2 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 50 | 31 | 39 | 36 | 39 | 56 | 74 | 83 | 89 | 80 | 90 | 68 | 735 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 19 | 15 | 15 | 12 | 12 | 12 | 13 | 14 | 16 | 16 | 19 | 20 | 183 |
| Eguzki orduak | 34 | 65 | 122 | 180 | 264 | 285 | 274 | 252 | 167 | 100 | 40 | 28 | 1811 |
| Iturria: World Meteorological Organisation (NBE) ||||||||||||||

## Barrutiak

Hiriak 31 barruti ditu:
| Baltijos Bandužiai Barškiai Dauguliai Debrecenas Eglė Gandrališkės Giruliai Kauno Kopgalis | Laukininkai Lypkiai Mažasis Kaimelis Melnragė Miško rajonas Mogiliovas Naujakiemis Pempininkai Rimkai Sendvaris Smeltė | Smiltynė Sportininkų Sudmantai Tauralaukis Trinyčiai Virkučiai Šauliai Švyturio Žardė Žvejybos uosto rajonas |

## Herri eta hiri senidetuak

* Mannheim (Alemania), 1915/2002
* Debrecen (Hungaria), 1970/1989
* Kuji (Iwate) (Japonia), 1989
* Karlskrona (Suedia), 1989
* Lübeck (Alemania), 1990
* Cleveland (Ohio) (Ameriketako Estatu Batuak), 1992
* Cherepovets (Errusia), 1992
* Gdynia (Polonia), 1993
* Rügen (Alemania), 1993
* Kaliningrado (Errusia), 1993
* Kotka (Finlandia), 1994
* Køge (Danimarka), 1995
* North Tyneside (Erresuma Batua), 1995
* Liepāja (Letonia), 1997
* Mogilev (Bielorrusia), 1997
* Szczecin (Polonia), 2002
* Leipzig (Alemania), 2002
* Odessa (Ukraina), 2004
* Qingdao (Txina), 2004
* Mérida (Venezuela) (Venezuela), 2010

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ NBE. World Weather Information Service – Klaipėda. .

## Kanpo estekak

* Hiriaren webgunea
* Datuak: Q776965
* Multimedia: Klaipėda / Q776965
# Klagetoh (Arizona)

Klagetoh Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Apache konderrian dago, Arizona estatuan. 181 biztanle ditu, 0,868148 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Apache konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4958016
# Klaipedako matxinada

Klaipedako matxinada 1923ko urtarrilean gertatu zen Klaipedako Eskualdean (Memel lurraldea edo Memelland ere deitzen zaio). Neman ibaiaren iparraldean dagoen eskualdea Alemaniar Inperioaren parte zen Ekialdeko Prusiatik Versaillesko Itunaren bidez banandu zen eta Nazioen Ligaren mandatuzko lurralde bihurtu zen. Frantziaren behin-behineko administrazioaren azpian jarri zen, harik eta irtenbide iraunkorragoa aurkitu arte. Lituaniak eskualdearekin bat egin nahi zuen (Lituania Txikiaren zati bat), Klaipedako portuan lituaniera hiztunen komunitatea zegoela argudiatuz. Itsas portu hori Itsaso Baltikorako sarbide bideragarri bakarra da Lituaniararentzat. Enbaxadoreen Konferentziak Danzigeko Hiri Askearen antzeko hiri libre gisa irteera erraztu zuenez, lituaniarrek matxinada bat antolatu eta gauzatu zuten.
Bertako biztanleen altxamendu gisa aurkeztuta, matxinadak erresistentzia txikia izan zuen Alemaniako poliziaren edo Frantziako tropen aldetik. Matxinatuek Lituaniarekin bat egitea eskatu zuten, autodeterminazio-eskubidea aipatuz. Nazioen Ligak onartu zuen, eta Klaipeda Eskualdea lurralde autonomo gisa transferitu zuen Lituaniako Errepublikak 1923ko otsailaren 17an. Negoziazio luzeen ondoren, 1924ko maiatzean nazioarteko hitzarmen formal bat sinatu zen: Klaipedako Hitzarmena. Konbentzioak formalki onartu zuen Lituaniak eskualdean zuen subiranotasuna, eta haren autonomia legegile, judizial, administratibo eta finantzario zabala azaldu zuen. Eskualdea Lituaniaren zati izaten jarraitu zuen 1939ko martxora arte, orduan Alemania nazira transferitu baitzuten Alemaniaren ultimatum baten ondoren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3358934
# Klaipėdako konderria

Klaipėdako konderria (Klaipėdos apskritis lituanieraz) Lituaniako 10 konderrietako bat da. Bere hiruburua Klaipėda da. 5.209 km²ko azalera du eta bertan 378.843 biztanle bizi dira.
Klaipėdako udalerriak ondorengoak dira:
* Klaipėda hiriko udalerria
* Klaipėda barrutiko udalerria
* Kretinga barrutiko udalerria
* Neringa udalerria
* Palanga hiriko udalerria
* Skuodas barrutiko udalerria
* Šilutė barrutiko udalerria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q475207
* Multimedia: Klaipėda County / Q475207
# Kladzany

Kladzany Eslovakiako udalerri bat da, Vranov nad Topľouko barrutian kokatuta. 5,36 km²ko azalera du eta 534 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1391. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q570283
* Multimedia: Kladzany / Q570283
# Kontzertino

Kontezertinoa (ingelesez: Concertmasters alemanez: Konzertmeister), baita ere Lehen biolina, orkestra sinfoniko bateko lehen biolinen saileko bakarlaria da; musika banda batean, bestetik, klarinete nagusia edo, batzuetan, tronpeta da. Kontzertu batera joaten garenean, zuzendaria irten aurretik, biolinista bat ikusten dugu orkestraren afinazioa zuzentzen. Hori da lehen biolina edo kontzertinoa. Izan ere, kontzertino hitza ez zaio lehenengo biolinari bakarrik aplikatzen, baizik eta edozein instrumentu-familiatako instrumentu edo instrumentu-talde bakarlariari.

## Kontzeptuaren jatorria

Hitza barrokotik dator, zehazki concerto grossotik, non bakarlari instrumentua eta ripienoa edo betegarria egiten zutenak ematen ziren. Ripienoa kontzerturako lagungarri eta oinarri diren instrumentuen multzoa da. Bien artean, kontzertino eta ripieno artean, musika-materiala trukatu ohi da. Concerto grosso Arcangelo Corelli nabarmendu zen barroko italiarrean erabiltzen zen generoa da batez ere.

## Funtzio nagusia

Kontzertinoak edo lehen biolinak sinfonia edo kontzertu batean dauden soloak egiteko ardura izango du, eta, gainera, zuzendariari lagunduko dio orkestrari argibideak ematen, haren batuketa nahikoa ez denean. Orkestran, zuzendariaren ezkerraldeko lehenengo lekuan kokatuko da.

## Kontzeptua beste musika generoetan

Gaur egun, hitza oso ohikoa da musika sinfonikorako, biolinen nagusitasuna oso ohikoa baita, baina beste genero edo musika-talde batzuei ere aplika dakieke. Horrela, edozein instrumentu-familiatako instrumentu edo instrumentu-talde bakarlariari aplikatu diezaiekegu. Horrela, musika banda batean klarinete nagusia edo, batzuetan, tronpeta da.
Jazzeko Big band baten kontzertinoaz eta ripienoaz ere hitz egin daiteke. Genero horrek ezaugarri formal asko partekatzen ditu concerto grossoarekin (interpretazio- eta inprobisazio-askatasuna barne, klasizismoaren aurreko musikan ohikoa zena).

## Erreferentziak

* ↑ https://caminodemusica.com/nociones-musicales/nociones-musicales-concertino-o-primer-violin
* ↑ https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/concertino-0
* ↑ Historia de la música occidental (2.liburuki) - Donald J. Grout eta Claude V. Palisca. ISBN 9788491815549.
* ↑ https://www.dummies.com/article/academics-the-arts/music/general-music/the-role-of-the-concertmaster-in-classical-music-142021/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q691031
* Multimedia: Concertmasters / Q691031
# Kontzertu (argipena)

Kontzertu izan daiteke:
* Kontzertu, musika-konposizio baten edo batzuen jendaurreko emanaldia;
* Kontzertu, instrumentu solista baterako edo batzuetarako eta orkestrarako idatzitako konposizioa;
* Kontzertu Ekonomikoa, Espainiako Estatuaren eta Euskal Autonomia Erkidegoaren arteko zerga eta finantza harremanak antolatzen dituen baliabide juridikoa.
# Kontzertu (musika-forma)

    Artikulu hau musika-lanari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «kontzertu (argipena)».
Kontzertua (italieraz: concerto) instrumentu solista baterako edo batzuetarako eta orkestrarako idatzitako konposizioa. Barrokoan sortzen da (concerto grossorekin), eta Klasizismoan eta Erromantizismoan finkatzen da egitura (eta solista bakarra izatera jotzen du). Zenbait mugimenduz (eskuarki hiruz) osatuak izaten dira (arina-geldoa-arina).
Tradizioz, kontzertua sonata moduan konposatu izan dute, kontzeptu klasikoaren edo barrokoaren arabera, bakarlariaren birtuosismoa ahalbidetzeko aldaketekin, batez ere kadentziak (askotan italierazko cadence terminoak pluralean edo cadenza singularrean deituak). Bakarlariak interpretatzen ditu, orkestrak obraren lehen edo azken mugimenduari tutti batekin amaiera eman baino lehen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9748
* Multimedia: Concertos / Q9748
# Kontzertu Areto Nazionala (Dublin)

Kontzertu Areto Nazionala, irlanderaz: An Ceoláras Náisiúnta eta ingelesez: National Concert Hall, Irlandako Dublin hiriburuan dagoen kontzertu areto bat da, Earlsfort Terrace eremuan, eta St Stephen's Green parketik hurbil.
Irlandako musika klasiko kontzertuen egoitza nagusia da. Jatorriz, 1850ean Dublinen ospatutako Nazioarteko Erakustazokarako eraiki zen. 1908an Irlandako Unibertsitate Nazionalaren sortzearekin batera Dublingo Unibertsitatearen egoitza nagusia bilakatu zen. 1960ean Dublingo Unibertsitatearen Benfield eremuko kanpus berrira lekualdatu zen. 1981ean eraikinea berrireki eta Irlandako Unibertsitate Nazionala eta unibertsitatearen artean elkarbanatua dago.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q6971749
* Multimedia: National Concert Hall, Dublin / Q6971749
# Kontzeptualismo

Kontzeptualismo muturreko nominalismoaren eta muturreko errealismoaren arteko bidea edo filosofia-teoria da, kontzeptu orokorrek gizonaren buruan dutena beste izaterik ez dutela diona. Teoria horren arabera, kontzeptuek edo unibertsalek ez dute banako izaki bat adierazteko balio, baina izen hutsak ere ez dira, adigai orokorrak baizik. Abelardo teoria horren aldekoa izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q848969
# Kontzertina

    Ez nahasi Concertina motako alanbrearekin.
Kontzertina akordeoiaren familiako instrumentua da, hauspoaren heldulekuak botoidunak eta eskuarki hexagono-formakoak dituena. Kontzertina diatonikoak eta kromatikoak daude. Herri-musikan erabiltzen da. Ingalaterran eta Alemanian modu paraleloan garatu zuten: Charles Wheatstonek 1829an asmatu zuen eta Carl Friedrich Uhligek 1834an berea. Herri-kulturak Pirateriaren Urrezko Aroarekin lotu badu ere, mende bat geroago asmatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Elhuyar Hiztegia
* ↑ Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]
* ↑ Worrall, Dan Michael. (2009). The Anglo-German Concertina: A Social History. 1, 4– or. ISBN 978-0-9825996-0-0..
* ↑ (Ingelesez) Worrall, Dan Michael. «The Concertina at Sea: A History of a Nautical Icon» Anglo Concertina.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q593050
* Multimedia: Concertinas / Q593050
# Kontzertu areto

Kontzertu aretoa musika zuzenean jotzeko prestatutako lokala da. Normalean, musika klasikoari eskainita egoten dira. Kontzeptua erabiltzeko areto handia izan behar da, gutxienez orkestra sinfonikoak erabiltzeko neurriko; halaber, publikoa eta abesbatza barruan kokatu behar dira.

## Historia

Areto hauek Europan sortu ziren, XIX. mendearen hasieran. Musika idatziak gero eta orkestra handiagoak eskatzen zituen eta, aldi berean, kontzertuak gizarte ekintza handiak bihurtzen ari ziren. Kontzertu handi horiek babesle desberdinak izan zituzten: monarkiak, aristokrazia eta, denbora aurrera joan ahala, burgesia. Publikoan agertzeko aitzakia bihurtu ziren.
Europa erdialdeko lehenengo aretoek laukizuzen itxura zuten. Eszenatokia alde batean kokatzen zen eta publikoa alde hartari begira. Kokatzeko modu hau aurretik oturuntza eta ekitazio saloietan erabili zen. Europako eredua 1780an, Leipzigeko Altes Gewandhaus aretoan finkatzen da modu batez; kasu horretan aurretik ziren beste espazioak musika jotzeko birmoldatu ziren.
Berez, helburu horrekin sortutako eraikuntzak 1821an Berlingo Schauspielhaus aretoarekin, gaur egungo Konzerthaus Berlinekin hasten dira. Mende amaieran aretoak zabaltzen eta handitzen doaz. Ereduak hauek dira: Vienako Musikverein (1870), Amsterdamgo Concertgebouw (1888) eta Leipzigko Neues Concerthaus aretoa. Denborarekin laukizun itxurarekin batera beste egitura zabaldu zen, areto zirkularra, alegia. Horren adibide garbia Londresko Royal Albert Hall aretoa 871) dugu.
XX. mendean beste antolaketa desberdinak ezagutu ziren. Esaterako, 1963an, Berliner Philharmonien, orkestra erdia kokatu zen eta publikoa haren inguruan. Eredu berri honetan publikoa musikariengandik gertuago dago.

## Erreferentziak

* ↑ Mortier, Gerard (2010). «Las nuevas salas de ópera (Victoria Newhouse)». Dramaturgia de una pasión. Madril: Akal. 105-127 or. ISBN 978-84-460-3185-7.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Kontzertu aretoak munduan.
* Datuak: Q1060829
* Multimedia: Concert halls / Q1060829
# Konstante (matematika)

Balio finkoa, ezaguna zein ezezaguna, hartzen duen zenbatekoa da konstantea. Hizki batez adierazi ohi da, baina ez da horregatik aldagai batekin nahastu behar.
* Zientzian, batez ere fisikan, konstantea adierazten diogu denborarekin bere balorea ez duen aldatzen magnitudeari.
* Matematikan, konstantea da balore finko bat.
* Funtzio konstante bat funtzio matematiko bat da, bere domeinuaren balio bakoitzerako bere kodomeinuaren balio bakarra duena.
* Aljebran, monomio edo formula baten koefizientiak dira.
* Ekuazio diferentzial arruntak ebaztean, konstantea (edo konstanteak) duen soluzio orokor bat lortzen da; lehen mailakoa bada, integrazio-konstante arbitrarioa edo konstantea dakarren. Integrazio-konstanterako, hasierako baldintzak emanez, balio bakarra zehazten da.
* Programazio-hizkuntzan erabilitako konstanteak
Adibidez, funtzio koadratika orokorra honela idazten da:
$ax^{2}+bx+c$,
non a, b eta c dira konstanteak, eta x aldagai bat.
Funtzio hori adierazteko modu esplizituago bat da
$x\mapsto ax^{2}+bx+c$
x-ren funtzio-argumentua (eta, hedaduraz, a, b eta c) argiaren konstantzia bihurtzen du. a, b eta c adibide honetan polinomioaren koefizienteak dira. c x inplikatzen ez duen termino batean agertzen denez, polinomioaren termino konstantea deitzen da, eta $x^{0}$ koefizientetzat har daiteke. Termino orokorragoetan, zero graduko (aldagairik gabeko) edozein termino edo adierazpen polinomiko konstante bat da.

## Konstanteen adibideak

* pi zenbakia (gutxi gorabehera 3,141592653589793238462643);
* e zenbakia (gutxi gorabehera 2,718281828459045235360287);
* i unitate irudikaria;
* φ urrezko zenbakia (gutxi gorabehera 1,618033988749894848204586).

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Arndt, Jörg; Haenel, Christoph. (2001). Pi-unleashed. Springer, 240 or..
* ↑ (Ingelesez) Sondow, Jonathan; Weisstein, Eric W. «e» Wolfram MathWorld.
* ↑ (Ingelesez) Weisstein, Eric W. «i» Wolfram MathWorld.
* ↑ (Ingelesez) Weisstein, Eric W. «Golden Ratio» Wolfram MathWorld.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188248