OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Artur erregea

Artur erregea (galeseraz eta ingelesez: Arthur; bretainieraz: Arzhur) europar literaturako pertsonai nabarmena da, bereziki literatur ingeles eta frantsesean. Horietan, errege ideal gisa agertzen da, bai gudan bai bake garaian. Zenbait Erdi Aroko testu berantiarren arabera, VI. mendearen hasieran Artur erregea Britainia saxoi inbaditzaileetatik defendatu zuen britoien buruzagia zen. Artur erregearen kondaira ingeles koroaren eta galesen arteko borroken epelean agertu zen. Bere historia kondaira eta literaturaren tartean dago; tradizio luzeko kondaira izanik, Britainia Handian aztergai eta eztabaidagai izaten jarraitzen du. Hala ere, egiaztatutzat jotzen da Artur ez dela pertsonaia historikoa.
Arturri buruzko lehengo aipamenak literatura zeltan aurki ditzakegu, Y Gododdin bezalako galestar olerkietan. Hala ere, aipamen horietan, adibidez, Nennius deitutako idazle baten kontakizunean, Artur jainko gales bat da, soila eta aspergarria, gero bihurtuko zen errege gerlariaren istoriotik urruti. Pertsonaia hau egungo formaz aurreneko aldiz Godofredo Monmouthekoaren Historia Regum Britanniae idazlanean agertzen da, eta egile horrek zehaztu zituen kondairaren ezaugarri nagusienak. Godofredok kontatzen duenez, Artur saxoiak garaitu zituen Bretainiako erregea zen, Britainiar Uharteetan inperio bat ezarriz. Bere kontakizunean pertsonaia ezberdinak agertzen dira: Uther Pendragon, Arturen aita; Merlin haren azti kontseilaria, edo Excalibur ezpata bezalako elementuak; Arturen jaiotza ere aipatzen da Tintagelen, bai eta Arturren azken guda Mordreden aurka, Camlanngo guduan eta bere ondorengo erretiroa Avalon uhartera.
XII. mende hasieran, Artur Bretainiako Materia bezala ezagutzen den kondaira sorten zikloko pertsonaia nagusia izan zen, frantsesezko erromantze ugarietan agertuz. Chrétien de Troyes beste zenbait oinarrizko elementu gehitu zizkion kondairari, horien artean Sir Lantzelot Aintzirakoa eta Grial Santuaren ingurukoak. Erdi Aroaren ondoren, literatura arturikoaren nolabaiteko gainbehera etorri zen, baina XIX. mendean berpiztu egin zen eta XXI. mende hasieran indar-indarrean dirau, bai literaturan bai eta beste hainbat arteetan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2016-09-30). (PDF) 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak. Iruñea, 14 or..
* ↑ (Ingelesez) Morris, Marc. (2009). A Great and Terrible King: Edward I and the Forging of Britain. Windmill ISBN 9780099481751. (Noiz kontsultatua: 2018-09-02). 162-166. or.

## Ikus gainera

* Errolanen kantua
* Zelta mitologia
* Bretainiar mitologia
* Galestar mitologia
* Clavijoko gudua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q45792
* Multimedia: King Arthur / Q45792
# Artur Naifonov

Artur Edikovitx Naifonov, zirilikoz Артур Эдикович Найфонов, (Nizhnevartovsk – Khanty-Mansi (Errusia) 1997ko maiatzaren 10a), 86 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari errusiarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen borroka librean, Myles Amine sanmarinoarrarekin partekatuz, ROCeko ordezkari bezala, David Taylor estatubatuarraren eta Hassan Yazdani iraniarraren atzetik. Kontuan izan behar da Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen izenean (Russian Olympic Committee) eta banderapean lehiatu zirela.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Gizonezkoa, borroka librea 86 kg. |

## Erreferentziak

* ↑ «Artur Edikovich Naifonov» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera). .
* ↑ "International Wrestling Database" www.iat.uni-leipzig.de Noiz kontsultatua: 2021-08-09. (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52736641
* Multimedia: Artur Naifonov / Q52736641
# Artur Nogueira

Artur Nogueira Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 50.246 biztanle ditu 178,026 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1754345
* Multimedia: Artur Nogueira / Q1754345
# Arturo Alessandri Palma

Arturo Alessandri Palma, politikaria, Txileko estatuburua, Errepublikako presidentea birritan. Longavín, Linares probintzian jaioa, Maule eskualdean 1868ko abenduaren 20an eta Txileko Santiagon hil zen 1950eko abuztuaren 24an.

## Biografia

1920an lehen agintaldirako hautatua, politika aurrerakoia egiten du: lan kodea, lurren errentaren gaineko zerga ezartzea, Banku Zentralaren erakundea, gizarte segurantzako fondoak sortzea, etab. Hala ere, etengabe egin behar dio aurre Senatuari, oraindik kontserbadoreen kontrolpean, sistematikoki erreformak blokeatzen saiatzen dena..
Boteretik atera baino pixka bat lehenago, Txilen benetako demokraziaren etorreratzat jotzen den Konstituzio berria ezarri zuen. Konstituzio horrek Elizaren eta Estatuaren eta askatasun erlijiosoaren bereizketa jasotzen du, lehen hezkuntza derrigorrezkoa dela deklaratzen du, presidentzialismoa berreskuratu zuen baina presidentea sufragio unibertsalaren bidez hautatuz, eta jabetzak funtzio soziala bermatzeko moduan arautu behar direla aldarrikatu zuen .
Bigarren aldiz hautatu zuten Txileko presidente, Bartolome Blanche Espejo jeneralak kargua utzi ostean. 1932ko abenduaren 24an hartu zuen kargua, Abraham Oyanedel Urrutia bitarteko presidentearen ondoren.
Zuhaitz genealogikoa :
Arturo Alessandri Rodríguez
Arturo Alessandri Besa
Jorge Alessandri Rodríguez
Fernando Alessandri
Arturo Alessandri Palma
Silvia Alessandri
Hernán Alessandri
Hernán Alessandri Morandé
Eduardo Alessandri Rodríguez :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q848
* Multimedia: Arturo Alessandri / Q848
# Artur Schnabel

Artur Schnabel (Lipnik, Bielitzetik hurbil, 1882ko apirilaren 17a - Axenstein, Suitza, 1951ko abuztuaren 15a) austriar pianista eta musikagilea izan zen.
Leschetizkyren ikasle izan zen Vienan. Zortzi urte zituelarik egin zuen aurkezpena, eta munduko pianista ospetsuenetakoa bihurtu zen, batez ere Beethoven eta Schuberten lanak jotzeko zuen moduagatik. 1923-1925. urteetan Berlingo goi-mailako musika-eskolako irakasle izan zen. Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuetan bizi izan zen. Oso gutxitan jotzen zuen XX. mendeko musika, baina estilo atonala erabiltzen zuen musika idazteko. Pianorako lanak, sinfonia batzuk, rapsodia bat eta pianorako kontzertu bat idatzi zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q213688
* Multimedia: Artur Schnabel / Q213688
# Arturo, Connaughteko eta Strathearngo dukea

Arturo, Connaughteko eta Strathhearngo dukea (Arthur William Patrick Albert; Buckingham jauregia, 1850eko maiatzaren 1a – Bagshot Park, Surrey, 1942ko urtarrilaren 16a) Viktoria Erresuma Batukoa erreginaren eta Alberto Saxonia-Coburg eta Gothakoa printzearen seme-alaben zazpigarrena izan zen. Kanadako 10. gobernadore orokorra izan zen 1911tik 1916ra.
Tutore pribatuek hezi zuten eta 16 urterekin Woolwicheko Errege Akademia Militarrean sartu zen. Berrogeialdian egon zen britainiar armadan, eta Britainiar Inperioko hainbat lekutara bidali zuten. Besteak beste, 1882ko Anglo-Egiptoar Gerran borrokatu zuen.
Connaughteko duke, Strathearngo duke eta Essexko konde titulua jaso zuen. 1879an Luisa Margarita Prusiakoarekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten.
* Margarita Connaughtekoa (1882-1920)
* Arturo Connaughtekoa (1883-1938)
* Patrizia Connaughtekoa (1886-1974)
1900ean britainiar armadaren Komandante Nagusi izendatu zuten Irlandan eta 1911n Kanadako gobernadore orokor.
1916an agintaldia amaitu ondoren Erresuma Batura itzuli zen eta 1928an bizitza publikotik erretiratu zen. Bizirik atera zen Viktoria erreginaren azken semea izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q160558
* Multimedia: Prince Arthur, Duke of Connaught and Strathearn / Q160558
# Arteriola

Arteriolak odola arterietatik kapilarretara daraman odol-hodi txikitxoak dira. Arterien adarrak dira, izenak dionez bezala.
Arteriolak 40-100 μm-ko (mikrometro) diametroa dituzte; zenbat eta kapilarretik hurbilago, orduan eta diametro txikiagoa. Odola kapilarretara daramaten amaierako adarrak dira. Barnealdeko tunika oso mehea da, eta barne lamina elastiko mehe bat du. Tarteko tunika, berriz, muskulu lisozkoa da, ia osorik. Arteriolek garrantzi handiko zeregina dute ehun edo organo bakoitzera bidaltzen den odol bolumenaren eta arteria presioaren kontrolean. Odola kapilarretara bidaltzen dute eta beren diametroa handi eta txiki dezakete, odol jarioari erresistentzia gehiago ala gutxiago egin behar zaion. Arteriolen eta kapilarren artean metarteriola izeneko hodiak daude; kapilarra metarteriola batetik sortzen den guneetan gihar zelula leun bat dago kapilar aurreko esfinter bat eratzen duena, eta uzkurtzean, odol jarioa ehunak dituen beharrei egokitzeko, odolaren garraioa geldiarazten edo eteten duena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kardiologia Hiztegia] [2015]
* ↑ (Gaztelaniaz) «ARTERIOLA - Definición y sinónimos de arteriola en el diccionario español» educalingo.com (Noiz kontsultatua: 2019-03-07).
* ↑ «EHP – Retinal Microvascular Responses to Short-Term Changes in Particulate Air Pollution in Healthy Adults» web.archive.org 2013-11-02 (Noiz kontsultatua: 2019-03-07).
* ↑ Human biology and health. (1st ed. argitaraldia) Prentice Hall 1993 ISBN 0-13-981176-1. PMC 32308337. (Noiz kontsultatua: 2020-06-08).

## Ikus, gainera

* Zainadar
* Gongoil linfatiko
* Hodi kapilar

## Kanpo estekak

* Datuak: Q501908
# Artes (Ribeira)

San Xián de Artes, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Ribeira udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2018ko erroldaren arabera 797 biztanle zituen.
* Datuak: Q12383333
* Multimedia: Artes, Ribeira / Q12383333
# Artesia (Mexiko Berria)

Artesia Mexiko Berriko hiri bat da. Eddy konderrian kokatua dago. 2010ean 11.301 biztanle zituen, 25,68 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Eddy konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q707902
* Multimedia: Artesia, New Mexico / Q707902
# Arteriola aferente

    Ez nahasi arteriola eferenterekin.
Arteriola aferentea edo arteriola ekarlea giltzurruneko arteria interlobular batetik datorren arteria, odola Bowmanen kapsulara daramana. Bertan hedatzen da glomeruluko haril kapilarra, eta hor gertatzen da odolaren iragazketa, gernua sortzeko. Arteriola aferenteek odol-hodi multzo bat osatzen dute, nefronei odola ematen diena. Funtsezko eginkizuna betetzen dute odol-presioa erregulatzeko, berrelikadura tubuloglomerularraren mekanismoaren zati gisa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Nefrourologia Hiztegia] [2016]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2713567
# Artesa de Lleida

Artesa de Lleida Kataluniako udalerria da, Segrià eskualdean eta Lleidako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.517 biztanle zituen. 23,94 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 949 | 976 | 1.126 | 1.075 | 1.141 | 1.209 | 1.231 | 1.237 | 1.178 | 1.188 | 1.313 | 1.517 |

## Ikus, gainera

* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Artesa de Lleidako udalaren webgunea.
* Datuak: Q1648857
* Multimedia: Artesa de Lleida / Q1648857
# Artesa de Segre

Artesa de Segre Kataluniako udalerria da, Noguera eskualdean eta Lleidako probintzian kokatuta dagoena. 175,89 km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.869 biztanle zituen.
Segre ibaiak udalerria zeharkatzen du, izenak iradokitzen duen moduan.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 1.746 | 1.915 | 2.097 | 2.632 | 2.750 | 2.877 | 3.015 | 3.211 | 3.354 | 3.129 | 3.234 | 3.869 |

## Ikus, gainera

* Lleidako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea
* (Katalanez) Artesa de Segreri buruzko informazioa
* Datuak: Q969200
* Multimedia: Artesa de Segre / Q969200
# Arteriola eferente

    Ez nahasi arteriola aferenterekin.
Arteriola eferentea edo arteriola eramailea haril glomerularraren irteerako arteria da, Bowman kapsulan iragazitako odola giltzurrunaren medularreko plexuraino eta ondoren zain interlobularreraino daramana. Ugaztunen giltzurrunean, sortzen diren glomeruluen kokapenaren arabera, arteriola eferenteek bi ibilbide desberdin jarraitzen dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Nefrourologia Hiztegia] [2016]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2635603
# Artesia (Kalifornia)

Artesia Kaliforniako hiri bat da. Los Angeles konderrian kokatua dago. 2010ean 16.522 biztanle zituen, 4,2 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Los Angeles konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q526814
* Multimedia: Artesia, California / Q526814
# Aviatico

Aviatico Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 568 biztanle ditu, 8,49 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Aviaticok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Algua Selvino Albino Costa Serina Gazzaniga

## Kanpo estekak

* Datuak: Q95079
* Multimedia: Aviatico / Q95079
# Avia

Avia Aeronautica Industrialek (AISA) eraikitako ibilgailu komertzialen marka zen, Madrilgo Cuatro Vientosen kokatutako Espainiako aeronautika sektoreko enpresa. AISA, batez ere hegazkin arinak eraikitzen aritu zena, 1950eko hamarkadaren amaieran hasi zen furgoneta, kamioi eta autobus arinak eraikitzen, Perkins Hispania diesel motorrak erabiliz.

## Erreferentziak

* ↑ Otras marcas españolas: AVIA. .

## Kanpo estekak

* Anguera Garraioen orria, Espainiako automobilgintzari buruzko informazioarekin
* Pegasoko informazioa eta argazkiak
* Datuak: Q4828512
* Multimedia: Avia vehicles (Spain) / Q4828512
# Avezzano

Avezzano Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. 40.661 biztanle ditu, 104,08 kilometro koadroko azaleran banatuta.
Marsica zonaldeko komertzio, industri eta nekazaritza gune garrantzitsuena da, teknologi puntako industria izanez, hala nola, Micron Technology planta bat eta Telespazio lurreko satelite estazioa.

## Mugakideak

Avezzanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Capistrello Luco dei Marsi Ovindoli Trasacco Celano Massa d'Albe Scurcola Marsicana

## Kanpo estekak

* (Italieraz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q47125
* Multimedia: Avezzano / Q47125
# Aviaco

Aviaco edo Aviación y Comercio S.A. Bilbon sortutako hegazkigintza enpresa izan zen. Egoitza nagusia Bilboko Buenos Aires kaleko lehen zenbakian izan zuen.

## Historia

Aviaco 1948ko otsailaren 18an sortu zen, Espainiako gobernuak sektorean zegoen monopolia hausten zuen legea onartzean. Urte batzuk beranduago, 1950eko hamarkadaren amaieran, enpresa nazionalizatu eta Iberiaren eskumendeko enpresa izan zen.
Aviaco izena mantendu arren, pixkanaka enpresaren garrantzia gutxituz joan zen eta azkenik 1999an, desagertu eta Aviacoren hegazkin guztiak Iberiaren koloreekin margoztu zituzten.

## Hegaldiak

Aviacok 40 hegaldi desberdin izan zituen momentu gorenean, Espainiar estatuko aireportu garrantzitsuenak elkartuz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q790771
* Multimedia: Aviaco / Q790771
# Aviadosko geltokia

Aviados Espainiako Gaztela eta Leongo tren geltoki bat da, Valdepiélago udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Bilbo — Leon

## Zerbitzuak
### Aldiriko tren

Leongo Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-1fLeon MatallanaVentas–San Mames • Hespitales • Asuncion/Universidad • Villa Romana • la Raya • Villaquilambre • Villasinta • San Feliz • Palazuelo • Valderilla • Garrafe • Manzaneda • Matueca • Pedrun • Pardabe • Naredo • Matallana de Toriu • Robles de Toriu • la Valcueva • Aviados • Campohermoso • la Veciella • Valdepielago • Otero • la Mata de la Riba • Barrio de las Ollas • Boñare • la Losilla • la Devesa • Barrillos • la Ercina • Yugueros • Cistierna • Sorriba • Valle de las Casas • Llama de la Guzpeña • Prau de la Guzpeña • Cerezal de la Guzpeña • Puente Almuhey • Valcuende • la Espina • Guardo–GeltokiaGuardo Geralekua :

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107976863
* Multimedia: Aviados train halt / Q107976863
# Avianca

Avianca (NAZE: AV, NAGE: AVA, eta Callsign: AVIANCA; Aerovias del Continente Americano S.A.ren akronimoa) Kolonbiako airelinea internazionala da. 1919an sortua, egoitza nagusia El Dorado Nazioarteko Aireportuan dauka. Herrialdeko nazioarteko airelinearik handiena eta kontinenteko bigarrena (LATAM nagusia da) da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q308911
* Multimedia: Avianca / Q308911
# Aviano

    Artikulu hau Italiako udalerriari buruzkoa da; latinezko idazlea gaitzat duena beste hau da: «Flavio Aviano»
Aviano Italiako udalerri bat da. Pordenoneko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 8.948 biztanle ditu, 113,35 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Avianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Budoia Montereale Valcellina San Quirino Barcis Roveredo in Piano Tambre Fontanafredda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53151
* Multimedia: Aviano / Q53151
# Athlacca

Athlacca, historikoki Athlacka (irlanderaz an tÁth Leacach) Irlandako mendebaldeko Limerick konderrian dagoen udalerri txiki da. Limerick hiritik 26 km hegoaldera dago, Morningstar ibaiaren ertzean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4072115
# Athleague

Athleague (irlanderaz Áth Liag (na Sioca)) Irlandako udalerri bat da, Roscommon konderrian dagoena. 2006ko erroldaren arabera 900 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2134029
* Multimedia: Athleague / Q2134029
# Athis-Mons kantonamendua

Athis-Mons kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Essonne departamenduan dago, Île-de-France eskualdean. Guztira 3 udalerri ditu eta Athis-Mons da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1724255
# Athis-de-l'Orne kantonamendua

Athis-de-l'Orne kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Orne departamenduan dago, Normandia eskualdean. Guztira 45 udalerri ditu eta Athis-Val de Rouvre da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1493212
# Athletes' Village (Glasgow 2014)

Athletes' Village edota Atleten Herria, Eskoziako Glasgow hiriaren ekialdean dagoen 35 hektareako eremu bat da.
2014ko Commonwealtheko Jokoetan parte hartu zuten kirolariaren bizileku izateko eraikia izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4813725
# Arthur Machen

Arthur Machen, Arthur Lewellyn Jones jaiotzaz (Caerleon, Monmouthshire, 1863ko martxoaren 3a - Beaconsfield, Buckinghamshire, 1947ko abenduaren 15a) galestar idazlea izan zen, fantasiazko eta beldurrezko bere lanengatik ezaguna. Herefordeko katedraleko eskolan ikasi zuen eta literaturarekin zaletu zen aitaren liburutegian. Jaioterriko paisaiak eragin handia izan zuen haren lanean. Idazle izateaz gain, aktore eta kazetari ere izan zen Evening News-en.

## Lan hautatuak

* The Great God Pan, 1894
* The Shining Pyramid, 1895
* The Novel of the Black Seal
* The Three Impostors or The Transmutations, 1895
* The Hill of Dreams, 1907
* The Bowmen, 1914
* The Secret Glory, 1922

## Kanpo estekak

* Datuak: Q540166
* Multimedia: Arthur Machen / Q540166
# Arthur Meier Schlesinger

Arthur Meier Schlesinger (Columbus, Ohio, AEB, 1917ko urriaren 15a - Manhattan, New York, 2007ko otsailaren 28a) estatubatuar historialaria izan zen.

## Biografia

Harvard Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Historia-irakasle izan zen unibertsitate horretan (1946-1961). 1952, 1956 eta 1960. urteetan Alderdi Demokrataren lehendakaritzarako hautagaiaren hautetsien taldeko kidea izan zen. 1960ko irabazleak, John Fitzgerald Kennedyk, lehendakari-kargua bere gain hartu zuzenean, aholkulari berezi izendatu zuen. Geroago, Kennedyren gobernuari buruzko kontakizun bat idatzi zuen: "John F. Kennedyren mila egunak Etxe Zurian" (1965). Liburuak Pulitzer saria irabazi zuen, biografia sailean, 1966. urtean. Kennedyren hilketa gertatu eta hilabete gutxira bere karguaren dimisioa aurkeztu zuen.
1967an New Yorkeko Unibertsitateko humanitate irakasle izendatu zuten. Lanik aipagarrienak: "Jacksonen aroa" (1945; Pulitzer saria irabazitakoa, historia sailean, 1946. urtean); "Roosevelten aroa" (1957-1960, hiru liburukitan); "Itxaropen politika" (1963); "Oinordekotasun mikatza: Vietnam eta amerikar demokrazia" (1967); "Lehendakaritza inperiala" (1973); "Robert Kennedy eta bere garaia" (1978); "Ameriketako historiaren zikloak" (1986).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q435195
* Multimedia: Arthur M. Schlesinger, Jr. / Q435195
# Arthur Nikisch

Arthur Nikisch (Mosonszentmiklós, 1855eko urriaren 12a - Leipzig, 1922ko urtarrilaren 23a) hungariar orkestra-zuzendaria i,an zen.
1866an hasi zituen ikasketak Vienako Kontserbatorioan, eta Felix Otto Dessoff konpositorearen, Johann von Herbeck zuzendariaren eta Josef Hellmesberger biolinistaren eskolak jaso zituen, eta konposizioan, biolinean eta pianoan sariak irabazi zituen. Vienako Filarmonikan eta Bayreutheko Jaialdiaren inaugurazio saioan jo zuen.
Orkestra-zuzendari ospea lortu zuen. Leipzigeko Opera, Boston Symphony Orchestra, Berlingo Orkestra Filarmonikoa, Vienako Filarmonika, Concertgebouw Orchestra eta London Symphony Orchestra zuzendu zituen. Anton Brucknerren, Piotr Txaikovskiren, Ludwig van Beethovenen eta Franz Liszten lanaren interprete nabarmena izan zen. Johannes Brahmsek laudatu zuen Nikischek nola zuzendu zuen Laugarren sinfonia.
* Datuak: Q57210
* Multimedia: Arthur Nikisch / Q57210
# Arthur Mabillon

Arthur Mabillon (Claye-Souilly, 1888ko urriaren 13a - Claye-Souilly, 1961eko urriaren 13a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Arthur Mabillon

## Kanpo estekak

* Datuak: Q178372
# Arthur McBride

Arthur McBride irlandar folk abesti bat da. Lehenbiziko aldiz 1840 inguruan Irlandako Limerickeko konderrian Patrick Weston Joycek jaso zuen; bai eta Donegalgo konderrian George Petriek ere. Abesti honen hainbat bertsio Irlandatik kanpo ere topatu izan dira, esate baterako Eskozia edota Ingalaterrako Suffolk eta Devon udalerrietan, baina doinu arras ezberdinaz. Abestia protesta abesti bat baino "soldaduskaren aurkako" kategorian sailkatu daiteke.

## Gaia

Abestian narratzailea eta bere lehengusua den Arthur McBride paseatzera atera eta britainiar gudarozteko hiru erreklutatzaile hurbiltzen zaizkie, erreklutamentu serjentua, kaboa eta baterista gazte bat. Erreklutatzaileek narratzailea eta Arthur McBride gudarostean sartzeko konbentzitzen saituko dira, Erresuma Batuko erregearen zerbitzupean egotearen bertuteak goratuz, harek xahutzeko sobera diru eta arropa ederra dituela aipatuz. Arthur McBridek erreklutatzaileari haiei elkartu ezkero arropa trukean bakarrik jasoko dutela eta Frantziara joan ezkero heriotza ziurtatua dagoela die. Erreklutatzaileak Arthur McBriden erantzuna Erregearen aurkako irain gisa hartuko du, Arthur eta narratzailearekin haserretuz, eta haien aurka bere ezpata erabiliko duela mehatsatuko die. Orduan, Arthur eta narratzaileak heuren shillelagh makilekin (usadiozko irlandar makilak) erreklutatzaileak eta baterista gaztea buruan astindu eta jipoitu ondoren haien dirua bereganatu, eta ezpatak eta bateriaren danborra itsasora jaurtiko dituzte.
"Arthur MacBride" abestiak musikari eta talde ugariren bertsioak izan ditu, tartean Bob Dylan (bere Good as I Been to You diskoan), Planxty, Martin Carthy eta Paul Brady.

## Kanpo estekak

* Planxty musika taldearen Arthur McBride abestiaren bertsioa entzungai (Ingelesez)
* Paddy Reilly abeslariaren Arthur McBride abestiaren bertsioa entzungai (Ingelesez)
* Paul Bradyren 1977ko Paddy Reilly abeslariaren Arthur McBride abestiaren bertsioa entzungai (Ingelesez)
* Datuak: Q3624291