OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# San Jurgi (kanala)

San Jurgi (ingelesez St George's Channel, galeseraz Sianel San Siôr, irlanderaz Muir Bhreatan) Gales eta Irlanda banatzen dituen kanala da, Irlandako itsasoa eta Itsaso Zeltikoa (Ipar Ozeano Atlantikoaren besoetako bat) elkar lotzen dituelarik. 160 kilometro luze eta 80 eta 145 kilometro zabalera ditu. Kanal hau sakonera gutxiko urez osatuta dago, nahiz eta azken glaziazioaren amaieran itsas uren mailen aldaketen ondorioz hauek erabat estali zuten.

## Erreferentziak

* ↑ 159. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-5).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q209688
* Multimedia: Saint George's Channel / Q209688
# San Jurgiren eliza (Lalibela)

San Jurgiren eliza (amhareraz: ቤት ጊዮርጊስ, Bete Giyorgis) Etiopiako Lalibela hirian dago, Etiopiako patriarka-hiri koptoaren barruan. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko hamaika eliza monolitikoetako bat da.
Etiopiako historia kulturalaren arabera, Zagwe dinastiako Gebre Mesqel Lalibela erregeak XIII. mendean San Jurgi eraiki zuen, eliza bat eraikitzeko jarraibideak ematen zitzaizkion begitazio bat izan ondoren.

## Deskribapena

XIII. mendean harkaitz bolkaniko gorrixkan zizelkatua, Lalibela inguruko hamaika elizen artean ezagunena eta azkena da, eta, batzuetan, munduko zortzigarren miraritzat hartu dute.
25 metroko aldea duen zulo karratu batean dago; elizak, berriz, 12 metroko aldea eta 12 metroko altuera ditu, hiru mailatako plintoa kontuan hartu gabe, eta gurutze grekoaren forma du. Gune hori sortzeko, 3400 m³ arroka eta 450 metro m³ kendu behar izan zituzten, elizaren barrualdea zizelkatzeko eta apaintzeko.
Eraikina beste hamar eraikinek osatutako beste bi eliza-multzoetatik mendebaldera samar dago, eta ipar-ekialdean dagoen lau elizako multzoari zanga multzo batek lotzen du.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Hawke, William. (2003). Touring Historical Ethiopia. .
* ↑ (Ingelesez) Chih-Hung, Wang. Lalibela: The Eighth Wonder of the World. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7971367
* Multimedia: Biete Ghiorgis / Q7971367
# San Jurgi Unibertsitatea

San Jurgi Unibertsitatea (gaztelaniaz: Universidad San Jorge) Aragoiko unibertsitate pribatua da, Villanueva de Gállegon campus bat duena.
2005ean Zaragozako artxidiozesiak eta San Valero Fundazioak sortu zuten eta egun hiru fakultate ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2877633
* Multimedia: Universidad San Jorge / Q2877633
# San Jurgi herensugearen garailea

San Jurgi herensugearen garailea (frantsesez: saint Georges vainqueur du dragon) Georges Bergès margolari frantsesak 1897an egindako margolana da. Baionako San Andres elizan gordetzen da. 1907tik monumentu historiko gisa sailkatutako objektua da.

## Historia

Lan honekin 1897ko Saloian urrezko domina jaso zuen Georges Prosper Ernest Bergèsek (1870-1935). Margolariak beste koadro bat ere aurkeztu zuen Visite à l'usine après une soirée chez le Directeur (Fabrikara bisita zuzendariarekin arratsalde bat eman ondoren). 1920an Bonnat museoaren komisario izan zen, Eugène Pascauren ordez.

## Gaia

San Jurgiren balentriak sarritan jaso izan dira erlijio-margolaritzan. Lan honetan originaltasuna santua herensugea garaitu ondoren agertzen dela. Zaldi gainean iturri batera hurbildu da, animaliaren egarria asetzeko. Emakumeak atzean gelditu dira heroiari lekua utziz. Zalditik zintzilik dragoiaren gorpuzkinak ikus daitezke. Nolabait, kondairaren elementu guztiak margolanean jasota daude baina erotismo izpirik gabe: Jurgi, herensugea, emakumea eta zaldia.

## Ezaugarriak

Tamainu handiko landa da: 155 zm.x220 zm. (markorik gabe); 185zm.x250 zm. (markoarekin). Erabilitako teknika: olioa zur gainean.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/palissy/PM64001188

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Margolana POP plataforman.
* Datuak: Q29120298
# San Jurgiren eliza (Tutera)

San Jurgiren eliza Tuteran zegoen eliza izan zen, San Jurgiren omenez sagaratua. Nabe bakarreko eraikin hau egungo Santa Maria Madalenaren antzekoa omen zen.
1227an, Antso Azkarraren garaian, eraikia, 1318an sagaratu zuten. 1694an berreraikia, 1775ean erortzeko zorian zegoenez bota eta bertoko eliztarrak San Jurgi Erregearenera joan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Martínez-Escalada, J.. (1999). Historia de Tudela contada por sus calles. Zaragoza: Navarro&Navarro, 565 or..
* ↑ García Gainza, M.A., Heredia Moreno, M.C., Rivas Carmona, J. & Orbe Sivatte, M.. (1980). Merindad de Tudela. in: Catalogo Monumental de Navarra. I Institución Príncipe de Viana, Arzobispado de Pamplona, Universidad de Navarra, 492 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5910326
# Shayn (kraterra)

Shayn kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ07 lau-angelukoan dago. 92,9 kilometroko diametroa du. Izena Grigori Abramovitx Shajnren omenez darama. Talka asko jasan ondoren higatutako krater bat da.

## Satelite kraterrak

Konbentzio bidez, irudi hauek ilargi mapetan hizkia Shaynen erdi puntutik hurbilen dagoen aldean jarriz identifikatzen dira.

## Erreferentziak

* (Ingelesez) (WGPSN), IAU Working Group for Planetary System Nomenclature. (2013ko otsailaren 13a). Gazetteer of Planetary Nomenclature. 1:1 Million-Scale Maps of the Moon. Nazioarteko Astronomia Elkartea / USGS.
* (Ingelesez) Andersson, L. E.; Whitaker, E. A.,. (1982). NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
* (Ingelesez) Blue, Jennifer. (25 de julio de 2007). Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS.
* (Ingelesez) Bussey, B.; Spudis, P.. (2004). The Clementine Atlas of the Moon. Cambridge University Press ISBN 0-521-81528-2.
* (Ingelesez) Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C.. (1995). Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers ISBN 0-936389-27-3..
* (Ingelesez) McDowell, Jonathan. (15 de julio de 2007). Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report.
* (Ingelesez) Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B.. (1971). Report on Lunar Nomenclature by The Working Group of Commission 17 of the IAU. , 136 or..
* (Ingelesez) Moore, Patrick. (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co ISBN 0-304-35469-4.
* (Ingelesez) Price, Fred W.. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press ISBN 0521335000..
* (Ingelesez) Rükl, Antonín. (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books ISBN 0-913135-17-8.
* (Ingelesez) Webb, Rev. T. W.. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6ª edición revisada. Dover ISBN 0-486-20917-2.
* (Ingelesez) Whitaker, Ewen A.. (2003). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press 978-0-521-54414-6.
* (Ingelesez) Wlasuk, Peter T.. (2000). Observing the Moon. Springer ISBN 1-85233-193-3.
* (Ingelesez) Lunar Impact Crater Database. Lunar and Planetary Institute (USRA).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q605754
* Multimedia: Shayn (crater) / Q605754
# Shawswick udalerria, Lawrence konderria (Indiana)

Shawswick udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Lawrence konderrian. Azken zentsuaren arabera 20.647 biztanle zituen, 69.87 milia karratu (181.0 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Shawswick udalerriak 8817 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 29.309 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7491598
# Shawwal

Shawwāl (arabieraz شوّال) islamiar egutegiaren hamargarren hilabetea da. Izenak euskaraz "altxatua" esan nahi du.
Islamiar egutegia ilargiaren araberakoa denez, urtea eguzkiaren araberakoa den gregoriotar egutegia baino 15 egun laburragoa da. Horrexegatik shawwala ez da urtero gregoriotar egutegiko egun berean hasten. Azken urteetako shawwala data hauetan da:
| AH | Lehenengo eguna (AD) | Azken eguna (AD) |
| 1431 | 2010eko irailaren 10 | 2010eko urriaren 8 |
| 1432 | 2011ko abuztuaren 30 | 2011ko irailaren 28 |
| 1433 | 2012ko abuztuaren 19 | 2012ko irailaren 16 |
| 1434 | 2013ko abuztuaren 8 | 2013ko irailaren 6 |
| 1435 | 2014ko uztailaren 28 | 2014ko abuztuaren 26 |
| 1436 | 2015eko uztailaren 17 | 2015eko abuztuaren 15 |
| 2010 eta 2015 arteko shawwalaren datak |||

## Kanpo estekak

* Datuak: Q685440
* Multimedia: Shawwal / Q685440
# Shaxian barrutia

Shaxian barrutia (txinera tradizionalez: 沙县区) Txinako barruti bat da, Sanming barruan. Azken zentsuaren arabera 233.000 biztanle zituen 1798.83 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1198385
* Multimedia: Shaxian District / Q1198385
# Shaws Point udalerria, Macoupin konderria (Illinois)

Shaws Point udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Macoupin konderrian. Azken zentsuaren arabera 469 biztanle zituen, 34.16 milia karratu (88.5 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Shaws Point udalerrian 217 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 34.343 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7491594
# Shawsville (Virginia)

Shawsville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Montgomery konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. 1.241 biztanle ditu, 6,223505 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Montgomery konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q429020
* Multimedia: Shawsville, Virginia / Q429020
# Shawneetown (Illinois)

Shawneetown Illinoiseko hiri bat da. Gallatin konderrian kokatua dago. 2010ean 1.239 biztanle zituen, 1,75 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Gallatin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q577839
* Multimedia: Shawneetown, Illinois / Q577839
# Shawville (Quebec)

Shawville Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Outaouais eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Pontiac konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 1,664 biztanle zituen 5.40 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3481643
* Multimedia: Shawville, Quebec / Q3481643
# Shayda (filma)

Shayda 2023ko Noora Niasari irano-australiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Shayda, bere senar Hossein eta alaba Monarekin, Irandik Australiara joan zen bizitzera, Hosseinek medikuntza ikasketak amaitu zitzan. Shayda mendebaldeko gizarteak ematen zion askatasun erlatiboan murgildu zen, eta Hosseinengandik independenteagoa bilakatu, besteak beste hijaba erabiltzeari utziz.
1995. urtea da, lau urte igaro dira, eta, senarraren biolentziak bultzatuta, Shaydak dibortzioa eskatu du. Erasoak jasan dituzten emakumeentzako harrera etxe batean bizi da Mona alabarekin. Bertan topatuko ditu Vi, festarako beti prest dagoen emakumea; Cathy, beti umore txarrez dagoena; Renee, haur bat duena eta Shayda hura zaintzeko erabilgarri ikusten duena; Lara britainiarra, semea bi urtetan ikusi ez duena; eta Joyce, etxearen arduraduna.
Hosseinek debekatua zuen alabarekin harremanetan jartzea, baina Monaren zaintzarako epaiketaren aurretik asteroko bisitak onartuko zaizkio; Shaydaren beldurrak eta kezkak areagotuko ditu horrek.

## Aktoreak

* Zar Amir Ebrahimi: Shayda
* Selina Zahednia: Mona
* Osamah Sami: Hossein
* Leah Purcell: Joyce
* Mojean Aria: Farhad
* Jillian Nguyen: Vi
* Rina Mousavi: Elly
* Eve Morey: Lara
* Lucinda Armstrong Hall: Renee
* Bev Killick: Cathy
* Jerome Meyer: Pierre

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Emakume askoren istorioa» Berria 2024-06-26 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115686447
# Savonia

Savonia Savo / Savolax :
| 1634 - 1775 ||
| Armarria ||
| Herrialdea Gaur egungoa | Txantiloi:Herrialde info SDI FIN |
| Hiriburua | Savonlinna |
| Azalera | km$^2$ |
| Biztanleria Dentsitatea | bizt/km² |
Savonia Finlandiako antzinako probintzietako bat da, Häme, Ilandia, Karelia eta Pohjanmaa probintziak mugakide zituenak.
Gaur egun, probintzia, Ekialdeko Finlandian dago kokaturik eta hiriburua Kuopio hiria dauka. Savonlinna hirian dagoen Olavinlinna gaztelua Finlandiako ikusgarriena da, urez inguratutako mutur batean kokatuta dagoelako.

## Historia

Savonia, savo herriaren lurraldea da, izan ere, Finlandia, 3 herrik osatu zuten: Kareliarrak, Samitarrak eta Finn herriak. Savo herria azkenengoen tribu garrantzitsuenetarikoa izan zen historiaurrean, baina Suediarekiko urruntasuna kontuan hartuta atzean gelditu zen mendebaldeko Benazko Finlandia eta Satakunta probintzien aldean.
Suediarrak lurraldean sartzerakoan, gaztelu defentsa bat eraiki zuten Savonlinnan, Olavinlinna gaztelua. Viipuriko gazteluarekin batera, novgorodarrengandik babesteko gazteluak izan ziren, eta ez Turkukoa edo Hämeenlinnakoa bezala, suediarren kontrola lurraldean zabaltzeko eraikiak izan zirelarik.
Bigarren Mundu Gerran, Kareliaren gertutasunagatik hainbat gerren lekuko izan behar izan zuen Savonia eta sobietarren barne izateko aukera atsegin zuten probintzia bakarrenetakoa izan zen. Izan ere, ez zen eskualde dirudunen artean aurkitzen eta sobietarren laguntza nahi zuten balantza hori orekatzeko.
1809. urtean Savonia probintzia desegin egin zen errusiarren esku gelditu ostean. Hala ere, gaur egun bertako usadioak eta ohitura txikiak mantentzen jarraitzen dira.

## Kultura

Savoniako kultura, Finn herriaren kulturaren antzekoa da, Finlandia %97koaren bera. Hala ere, finlandiarrei arraro egiten zaien dialekto berezi bat hitz egiten dute, eta gehienak kareliar eta samitarren ondorengoak dira.

## Armarria

Arkuak eta geziak ehiza errepresentatzen dute, eta gainera, muga ondoko probintzia zenez esanahi defentsiboa zuela uste da.

## Ikus, gainera

* Finlandiako Antzinako Probintziak
* Finlandiako historia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q853706
* Multimedia: Savonia / Q853706
# Savosa

Savosa Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, Vezia Subdistrict $^{(en)}$ barrutian. 2014an 2,213 biztanle zituen 0,7 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q67668
* Multimedia: Savosa / Q67668
Lugano Massagno Porza Vezia
# Savonako probintzia

Savona Italiako ipar-mendebaldean eta Liguriako itsasoaren kostaldean dagoen probintzia da, Liguriako eskualdean kokatuta dagoena.

## Herriak

Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:

## Ikus, gainera

* Italiaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16274
* Multimedia: Province of Savona / Q16274
# Savonburg (Kansas)

Savonburg Kansasko hiri bat da. Allen konderrian kokatua dago. 2010ean 109 biztanle zituen, 0,51 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Allen konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2073671
# Savoonga (Alaska)

Savoonga (Siberiako yupikeraz: Sivunga) Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Nome Census Arean dago, Alaska estatuan. 835 biztanle ditu, 15,787374 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Alaska Native Place Names» www.uaf.edu (Noiz kontsultatua: 2023-07-06).

## Ikus, gainera

* Nome Census Area

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79513
# Savona (New York)

Savona New York estatuko herri bat da. Steuben konderrian kokatua dago. 2010ean 827 biztanle zituen, 2,69 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Steuben konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2737044
# Santa Clara (Utah)

Santa Clara Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Washington konderrian dago, Utah estatuan. 7.553 biztanle ditu, 15,767868 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Washington konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q483249
* Multimedia: Santa Clara, Utah / Q483249
# Santa Clara (udalerria)

Santa Clara Mexikoko udalerri bat da. Durango estatuan kokatua dago. 2010ean 7.003 biztanle zituen 988,83 km²ko azaleran. Herriburua [[Santa Clara (Santa Clara)|Santa Clara]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7419328
* Multimedia: Santa Clara Municipality / Q7419328
# Santa Clara d'Oeste

Santa Clara d'Oeste Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 2.598 biztanle ditu 183,458 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1649614
* Multimedia: Santa Clara d'Oeste / Q1649614
# Santa Clara konderria (Kalifornia)

Santa Clara konderria (ingelesez: Santa Clara County) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua San Jose da. 2010eko zentsuaren arabera 1.781.642 biztanle zituen, Santa Clara kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Santa Clara konderriak 3.377,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,17 ura dira. Beste 3.341,34 lurra dira.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 1.781.642 pertsonetatik 1.106.119 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 479.210 dira. 42.331 beltzak edo afroamerikarrak. 4.042 amerikar natiboak ziren eta 6.252 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 565.466 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3.877 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 53.555 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q110739
* Multimedia: Santa Clara County, California / Q110739
# Santa Clara (Mexiko Berria)

Santa Clara Mexiko Berriko herrixka bat da. Grant konderrian kokatua dago. 2010ean 1.686 biztanle zituen, 3,31 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Grant konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3322256
* Multimedia: Santa Clara, New Mexico / Q3322256
# Santa Clara (New York)

Santa Clara Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Franklin konderrian kokatuta dago, New York estatuan. 332 biztanle ditu, 191,71 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Franklin konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q168198
* Multimedia: Santa Clara, New York / Q168198
# Santa Clara (Texas)

Santa Clara Texasko hiri bat da. Guadalupe konderrian kokatua dago. 2010ean 725 biztanle zituen, 6,27 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Guadalupe konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q973850
# Santa Clara de Avedillo

    Artikulu hau Espainiako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Santa Clara».
Santa Clara de Avedillo Zamorako probintziako udalerria da, Tierra del Vino eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 204 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1752378
* Multimedia: Santa Clara de Avedillo / Q1752378
# Santa Clara de Olimar udalerria

Santa Clara de Olimar Uruguaiko Treinta y Tres departamenduko udalerrietako bat da. Udalerriaren hiriburua izen bereko hiria da.

## Historia

Santa Clara de Olimar udalerria 2010eko martxoaren 15eko 18.653 Zenbakidun Legearen ondorioz sortu zen, 2.000 biztanletik gorako herriek udalerriak eratzea agintzen zuen 18.567 Zenbakidun Legea betearaziz.

## Politika eta administrazioa

Alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute udalbatza.
Alkateak:
| Zkia. | Alkatea | Alderdi politikoa | Agintaldiaren hasiera | Agintaldiaren amaiera |
| 1. | Óscar Alfredo Viera Lopetegui | Alderdi Nazionala | 2010eko uztailaren 9a | 2015eko uztaila |
| 1. | Óscar Alfredo Viera Lopetegui | Alderdi Nazionala | 2015eko uztaila | 2020 |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Poder Legislativo. (2009-09-13). Ley Nº 18567: Descentralización política y participación ciudadana.. (Noiz kontsultatua: 2019-05-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) Ley Nº 18653: Municipios y distritos electorales.. 2010-08-19 (Noiz kontsultatua: 2019-05-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) Portal 180. (2015-05-11). Quiénes son los 112 alcaldes del país. (Noiz kontsultatua: 2019-05-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17196244
* Multimedia: Municipio de Santa Clara de Olimar / Q17196244
# Santa Clara do Sul

Santa Clara do Sul Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. 6.887 biztanle ditu 86,98 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Rio Grande do Sul

## Kanpo estekak

* Datuak: Q601869
* Multimedia: Santa Clara do Sul / Q601869
# Salmonella

Salmonella generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Enterobacteriaceae familia barnean sailkatuta daude. Anaerobio fakultatiboak dira eta flageloen bitartez mugitzen dira. Ez dute esporarik sortzen.
Salmonella lehen mailako patogenoa da. Sukar tifoidea, paratifoidea eta enteritisa eragiten du. Salmonellak eragindako gaixotasun multzoari salmonelosi ere deitzen zaio, zeinak Hirugarren Munduko herrialdeetan izurrite ugari sortzen baititu.

## Epidemiologia

Salmonelosia ur eta janari kutsatuen bidez transmititzen da. Bakterioak bizilekua hesteetan duenez, fekal bidea da mikrobio honetaz kutsatzeko mekanismorik ohikoena. Gorotzez kutsatutako ur eta janariak higiene ezaren zeinuak dira, eta oso arruntak dira garapen bidean dauden lurraldeetan (hondakin uraren eta edateko uraren arazketa egiten ez dutenak). Bestalde, animalia askoren hesteetan bizi denez (hegazti eta ugaztunengan, batez ere) salmonelosia zoonosi oso hedatua da, kutsatutako animaliak jaterakoan harrapatzen dena.

## Taxonomia eta ezaugarri biokimikoak

Salmonellaren sailkapena liskar-iturri izan da urteotan mikrobiologoen artean. Egun, bi espezie besterik ez dira onartzen: Salmonella enterica (6 azpi-espezie dituena) eta Salmonella bongori. Lehenengoa besterik ez da giza-patogenoa. Era berean, azpi-espezie bakoitzak serotipo asko ditu; guztira 2.300 inguru daude.
Salmonellaren ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:
* oxidasa (-)
* laktosaren hartzidura (-)
* glukosaren hartzidura (+)
* indol (-)
* H$_2$S (+)
* urearen hidrolisia (-)
* gelatinaren hidrolisia (-)
Laborategian hazteko hazkuntza-inguru hautakorrak erabiltzen dira; hauetako askok behazun-gatzak dituzte, Enterobakterioak ez direnen hazkuntza eragozteko. SS agarra, XLD agarra eta Hektoen agarra dira erabilienetariko batzuk.

## Salmonelosiaren prebentzioa

Salmonellaren giza-eramaileak oso arriskutsuak dira, kutsapen ahalmen handia dutelako. Eramaile hauek bakterioa eramaten dute haien hesteetan, baina ez dute salmonelosi gaitzik. Milioika bakterio patogeno iraizten dituzte gorotzekin, eta janariak kutsatu ditzakete, janari-intoxikazioak eraginez. Horregatik, janarien manipulatzailei analisiak egin behar zaizkie Salmonellaren eramaileak ez direla baieztatzeko.
Salmonelosiaren aurkako neurri prebentiboak ezarrita dituzte osasun agintariek, eta oso zorrotzak dira janari industrietan. Higiene arauetan dute oinarria, bakterioaren janari kutsapena ekiditeko asmoz. Aholku orokor hauek gogoan hartzeko gomendatzen da:
* janari manipulatzaileak kontrolatu behar dira, bakterio-eramaileak baztertzeko.
* janariek kozinatu egokia eduki behar dute, bakterioa suntsitzeko tenperatura altuen bidez; ekidin behar da janari gordinen kontsumoa.
* hozkailua erabili behar da janariak gordetzeko. Ez utzi janariak ingurugiro-tenperaturan.
* higiene arauak bete behar dira.
* zeharkako kutsadura ekidin behar da.

## Ikus, gainera

* Mary Mallon
* Datuak: Q150839
* Multimedia: Salmonella / Q150839
* Espezieak: Salmonella
# Salmon Inlet

Salmon Inlet, Kanadako Columbia Britainiarran dagoen fiordo bat da. 23 kilometro luze ditu.
# Salmon Brook (Connecticut)

Salmon Brook Connecticuteko (Ameriketako Estatu Batuak) erroldak esleitutako leku bat da. 2.428 biztanle zituen 7,8 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Connecticut

## Kanpo estekak

* Datuak: Q650756
# Salmon ibaia (Idaho)

Salmon ibaia, AEBetako Idaho estatuan dagoen ibai bat da, 685 kilometro l7ze ditu. Sawtooth mendikatean jaio eta urak Snake ibaian isurtzen ditu.
* Datuak: Q601853
* Multimedia: Salmon River (Idaho) / Q601853
# Salmond's Muir

Salmond's Muir, Eskoziako etxalde bat da, Angus eskualdean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7405560
# Salmodia

Salmodia salmoen kantua da. Judaismoan sinagogaetan egiten zen. Lehenengo kristauek tradizioa jaso zuten haien liturgian sartuz. Ondoren, Bibliaren beste testuekin ere egin da. Ekialdeko eta mendebaleko antzinako eliza kristauak erabili zuen salmodia, eta kantu gregorianoaren eta beste kristau-kantu batzuen oinarria izan zen.

## Salmodia motak

Hiru salmodia-mota nagusi bereizten dira:
* Errespontsu-salmodia, korua eta bakarlaria txandaka aritzen direna
* Antifona-salmodia, bi koruk txandaka abesten dutena
* Salmodia zuzena, koru bakarrak bakarlaririk gabe kantatzen duena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q820922