OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Txomin Jakakortajarena

Txomin Jakakortajarena (Berastegi, Gipuzkoa, 1906ko abenduaren 19a - Berastegi, 1993ko martxoaren 24a) euskal idazlea, itzultzailea, apaiza eta erlezaina izan zen.

## Bizitza

Andoaingo eta Gasteizko apaizgaitegietan ikasi ondoren egin zen apaiz. Espainiako Gerra Zibilaren garaian, gudarien kapilau izan zen, eta ondoren Frantziara eta Argentinara erbesteratu zen. Harenak dira Aingerutxoa, Gure astoak, Maite eziña, Burgos aldeko eizak, Irri-bertsoak eta Len euzkotarra olerkiak.
Argentinan erlezaintza irakatsi zuen. Lan haren erakusgarri da Euskal Herrira itzuli eta, 1988an, argitaratu zuen Erlezaintza izeneko liburua (bi liburuki). Bestalde, euskaldunen odol bereziari buruz saio bat argitaratu zuen 1990ean, Rh ezezkorra euskaldunetan izenburupean, eta autobiografia bat, Bizitzan bi goi-asmo (1991) izenekoa. García Vellosoren El árbol de Guernica (Gernikako Arbola) eta José Hernández-en Martín Fierro (Matxin Burdin) obrak itzuli zituen euskarara. Kardaberaz Bazkunako eta Euskerazaintzako kide izan zen.

## Lanak
### Olerkiak

* Aingerutxoa
* Gure astoak
* Maite eziña
* Burgos aldeko eizak
* Irri-bertsoak
* Len euzkotarra

### Erleizaintza

* Erleizaintza (1988)

### Autobiografia

* Bizitzan bi goi-asmo (1991)
* Edozein euzkaldun baten bizikerak (1992)

### Saiakera

* Rh ezezkorra euskaldunetan (1990)

### Itzulpenak

* García Vellosoren El árbol de Guernica (Gernikako Arbola)
* José Hernándezen Martín Fierro (Matxin Burdin)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo-loturak

* Txomin Jakakortajarena, Literaturaren Zubitegia, zubitegia.armiarma.eus.
* Santi Onaindia: Txomin Jakakortajarena, Euskal literatura VI, Etor, 1990, zubitegia.armiarma.eus.
* (Gaztelaniaz) José Ramón Zabala: Jakakortejarena, Txomin, Hamaika Bide Elkartearen webgunea.
* Datuak: Q12268414
# Txomin Juaristi

Txomin Juaristi Arrieta (Markina-Xemein, 1995eko uztailaren 20a - ) bizkaitar txirrindularia da. 2018tik aurrera txirrindulari profesionala da eta garaipen bat lortu du.

## Palmares

2016
* Antzuola Saria
2017
* Eusebio Vélez Saria
* 2. Portugalgo Etorkizuneko Tourrean
* 2. Lehendakari Txapelketan
* 3. Ereñoko Udala Sari Nagusian
* 3. Gorlako Igoeran
* 3. San Gregorio Sarian
* 3. San Bartolome Sarian
* 3. Antzuola Sarian
* 3. Sollube Zirkuituan
* 8. Bidasoko Itzulian
2018
* Lleidako Itzulia, eta etapa bat
2019
* 5. Udaberriko Klasikoan
* 6. Alentejoko Itzulian
2022
* 10. Portugalgo Itzulian
2023
* 2. Portugalgo Itzulian eta etapa 1
2024
* 5. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan

## Emaitzak

| Itzuli Handia | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 |
| Italiako Giroa | — | — | — | — |
| Frantziako Tourra | — | — | — | — |
| Espainiako Vuelta | — | — | — | — |
Legenda :
| — | Ez zuen parte hartu |
| DSK | Deskalifikatua |
| UT | Utzi |

## Taldeak

* Cafés Baqué - (2014-2017)
* Euskaltel-Euskadi - (2017-)

## Erreferentziak

* ↑ www.sitiodeciclismo.net

## Kanpo estekak

* Txomin Juaristi - ProCyclingStats
* Txomin Juaristi - FirstCycling.com
* Datuak: Q36476177
# Txomin García

Domingo Andrés García Magaz, edo futbolean ezagunagoa Txomin (Carrizo de la Ribera, León, 1955eko azaroaren 30) futbolari ohia eta entrenatzailea da, Lezaman hezitakoa. Aurrelari lanetan aritzen zen.

## Kirol ibilbidea

* Bilbao Athletic (1973-1979)
* Elx (1979-1983)
* Cartagena (1983-1985)
* Poblense (1985-1986)
* Alcoyano (1986-1987)
* Baskonia (1987-1989)

## Kanpo estekak

* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Datuak: Q16298383
# Txomin Garmendia

Txomin Garmendia Galartza (Berrobi, Gipuzkoa, 1934ko otsailaren 3a - ibidem, 2022ko irailaren 15a) euskal idazlea eta bertsolaria izan zen.
Paulino Garmendia eta Bittori Galartzaren semea, bere kabuz ikasi zuen eta bizitzan zehar hainbat lan egin zituen: nekazaria, arotza, taxilaria, liburu-saltzailea eta Berrobiko alkatea besteak beste. Burgosen egiten ari zen soldadutzari buruz "Zeruko Argia" aldizkarian argitaratu zituen bertsoengatik espetxeratu zuten. 50eko hamarkadan hasi zen jendaurrean kantatzen eta 1964ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketaren txapeldunordea eta 1967ko txapelduna izan zen. 1980an istripu batean eritu eta idazteari ekin zion. Bere idatzitako lanen artean bertso liburuak eta kontakizunak daude.

## Lanak
### Nobela

* Bordaberri (1983, Auspoa)

### Kronika

* Bizitzaren arian (1982, Auspoa)
* Denbora pasa (1982, Auspoa)
* Gipuzkoa. Biotz-begietan (1983, GAK): Iñaki Linazasororekin elkarlanean

### Bertsoa

* Bertsolari-kurpilla (1984, Auspoa)
* Erririk-erri (1984, Auspoa)
* Beltzak eta zuriak mendian ardiak (1985, Auspoa)

## Bertsolaritza txapelketak

* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Finalista (4): 1965, 1967, 1980, 1982
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (1): 1967.
** Bigarrena (1): 1964.
** Finalista (3): 1962, 1964, 1967.
** Gazte mailan txapelduna: 1959an.
** Herri artekoan txapeldun ordea: 1999an.

## Sariak

* Aginagako txapelketa: 1959
* Errege Eguneko saria (Donostia): 1962
* Loiolako Herri Irratia saria: 1962

## Erreferentziak

* ↑ Berria. «Txomin Garmendia hil da» Berria (Noiz kontsultatua: 2022-09-15).
* ↑ Garmendia Galartza, Txomin. in: Auñamendi Eusko Entziklopedia..
* ↑ Garmendia, Txomin. in: Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa..
* ↑ Txomin Garmendia, Ahotsak. .

## Kanpo estekak

* Txomin Garmendia literaturaren zubitegian
* Txomin Garmendia Bertsozale Elkartean
* Datuak: Q12268412
* Multimedia: Txomin Garmendia / Q12268412
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Txomin Laxalt

Txomin Laxalt (Donibane Lohizune, 1952ko irailaren 15a - ) Euskal Herriko kazetari eta idazlea da.

## Biografia

Donibane Lohizunen jaio zen; gurasoak Paul eta Kontxita ditu eta Clauderen anaia da. Familiarekin Angelun bizi izan da eta egun Baionan bizi da.
Baionan kokatutako frantsesez aritzen den kazetari independentea da. Bere lanean batez ere Euskal Herriari buruz idatzi du eta horretaz gain, bere mendizaletasunean oinarrituta Pirinioetako kulturei buruz. Pays Basque Magazine eta Pyrénées Magazine aldizkarietan idazten du.
Géo aldizkarirako lan egin zuen eta bidaiatzen toki asko bisitatu ditu: Aljeria eta Afrikako beste herrialde batzuk, Bosnia, Kolonbia, Kuba, Palestina...Leku batzuetara (Saint-Pierre eta Mikelune...) euskal diasporaz ikertzera joan da.

## Lanak

Bere kazetaritza-ikerketetan oinarrituta, artikulu ugariz gain liburu batzuk ere argitaratu ditu, haietako bat fikziozkoa:
* Cuba, un paseo. Frédéric Mouriès argazkilariarekin.
* Pays basque au tournant d'un siècle, Atlantica, Jean Dieuzaiderekin batera.
* Euskaldunak protraits et paysages du pays Basque, Bay Vista, 2001. Mourièsekin.
* Le temps des gudaris, chronique d'une guerre en Euskadi, 1936-1937, eleberri historikoa.
* Copain du Pays Basque, Milan Presse, 2007. Haurrentzat.
* Brèves de Pays basque, Edicite, Tarbe, 2008. Euskal Herriari buruzko datu esanguratsu andanaren laburbilpena.
* Pyrénées grandioses et secrètes, Milan Éditions, 2009.
* Les Pyrénées: un chemin entre deux mers, Milan, 2009.
* Bayonne, l'usage de ma ville, Éditions Iru Errege, 2010. Bizitokiari eskainitakoa.

## Erreferentziak

* ↑ Txomin Laxalt, « captif amoureux » de sa ville, Sud Ouest, 2010eko abenduaren 8a
* ↑ Brèves de Pays basque liburuko biografia.

## Ikus, gainera

* Pays Basque Magazine

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Laxalt Milan Éditions argitaletxearen webgunean.
* Datuak: Q12268416
# Ugarte (Trapagaran)

    Artikulu hau Trapagarango auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ugarte (argipena)».
Ugarte Trapagarango (Bizkaia) auzo bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 765 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Ugarteko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 344 | 562 | 692 | 725 | 735 | 749 | 764 | 765 |

## Ugarteko portua

Ugarte herrixkan gutxienez XII. mendetik XX. mendearen hasierarte burdin mea garraiatzeko erabilitako portua egon zen. Egungo Ugartetik 300 metrotara kokatzen zen, El Yedal erreka eta Castaños/Galindo ibaia (Bilboko itsasadarraren isurkidea) elkartzen diren tokian. Gurdiek burdin mea Triano mendietatik porturaino jeisten zuten, handik gabarren bitartez Bilboko itsasadarreraino garraiatzen zen, bertatik errenterietara (biltegiak) edota leku berean ainguratutako itsasontzietara eramanez..

## Erreferentziak

* ↑ Traparango Udala, Itsas Begia, Enkarterriko Museoa eta Bizkaiko Biltzar Nagusien panelak dioenez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268516
# Ugarte baserria

    Artikulu hau Asteasuko baserriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ugarte (argipena)».
Ugarte baserria Asteasun (Gipuzkoa) dagoen baserria da, XVI. mendean eraikia. Behe Bailaran kokatua dago, muino baten oinean.
2005eko abuztuaren 3an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak

Bolumen handiko baserri bat da, oin angeluzuzenekoa, eta gainean zurezko bi isuriko estalki bat, fatxada nagusiarekin elkarzuta den gailur batekin. Bi solairu eta ganbara ditu baserriak.

### Kanpoaldea

Fatxada nagusia (hego-ekialdera) harlangaitzezkoa da eta harlanduzko eskantzuak ditu. Behe-solairuan ageriko harlangaitza ikus daiteke. Lehen solairuan eta ganbaran, bestalde, zurezko bilbadurak erabili dira eta harlangaitza zarpiatua eta zuritua da. Ipar-ekialdeko fatxada harlangaitzezkoa da eta, kasu honetan ere, zurezko bilbadurak erabili dira behe-solairuan, eta harlangaitzezko horma-atalak ikus daitezke, zarpiatuak eta zurituak. Hego-mendebaldeko fatxada harlangaitzezkoa da eta hutsune ataburudun batzuk ikus daitezke, harlanduz apainduta. Alde horretan zubi bat dago eta bertatik zuzenean iristen da lastategira. Ipar-mendebaldeko fatxadan (harlangaitzezkoa) sei hutsune txiki ikus daitezke (leihoak), modu irregularrean banatuta.
Fatxada nagusiaren hegoaldean itsatsita dagoen zatia ez da monumentuaren zati gisa ulertu.

### Barnealdea

Eraikinaren barrualdean hamalau osoko zutabe daude, haritz zurez eginak (bi dolare gotikoren zutabeek osatutako bastidoreak dira), eta behe-solairuan kokatutako zapatek eusten dituzte. Egituraren ardatz dira aipatutako zutabeak eta barrualdean dolare gotikoko habe bat osatzen dute. XVI. mendean eraiki zen baserria, eta ipar-mendebaldeko aldean hormarte bat gehiago jarri zitzaion.

## Kanpo estekak

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
* Datuak: Q8342007
* Multimedia: Ugarte baserria / Q8342007
# Ugashik (Alaska)

Ugashik Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lake and Peninsula Boroughn kokatuta dago, Alaska estatuan. 4 biztanle ditu, 690,425986 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Lake and Peninsula Borough

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1837575
# Ugarteko mendilerroa

    Artikulu hau mendilerroari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ugarte (argipena)».
Ugarteko mendilerroa Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ugarte mendia da, 629 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Ugarte mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Ugarte, 629 m 42°35′36″N 1°14′47″W﻿ / ﻿42.5932699°N 1.246438°W﻿ / 42.5932699; -1.246438
* Castellar, 621 m 42°35′08″N 1°12′57″W﻿ / ﻿42.585522°N 1.2158963°W﻿ / 42.585522; -1.2158963
* Castellar Oeste, 621 m 42°35′03″N 1°13′23″W﻿ / ﻿42.5842555°N 1.2230614°W﻿ / 42.5842555; -1.2230614

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Ugarteko mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61313220
# Ugasko dorreak

Ugasko dorreak Bilboko Deustu auzoko eraikin multzoa da. Elkarri lotutako hiru etxebizitza dorre dira. 1970eko hamarkadan eraiki zirenean, eraikinen azpian Hiper Plaza izeneko merkataritza gune bat zegoen, baina zabaldu eta urte gutxira ateak itxi zituen eta gaur egun bertan, Bizkaiko Foru Aldundiaren bulegoak eta bestelako enpresa eta dendak daude.
Esteban Argarate eta Julián Larrea arkitektoek diseinatu zituzten.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak

* ↑ https://www.bilbao.net/viviendasBilbao/Default.aspx?tabid=162 Bilboko udalaren webgunea.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Egitasmoari buruzko informazioa Emporis.com webgunean.
* Datuak: Q12268517
# Ugarte (Muxika)

    Artikulu hau Muxikako auzo eta elizateari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ugarte (argipena)».
Ugarte Bizkaiko auzoa da, Muxikako udalerrian kokatutakoa. Muxika Ugarteko elizate zaharraren herrigune nagusia eta jatorria zen Ugarte, eta Muxika udalerri modernoa sortu zenean (Gorozika eta Ibarrurirekin bat egindakoan, 1966an), udaletxeak bertan jarraitu zuen.

## Deskribapena

Herrigune nagusia den arren teorikoki, Ugarte BI-635 errepidearen ardatz nagusitik aparte dago, kilometro batera puntu horretatik, Kurtzero auzotik, eta Kurtzeron daude 21. mendean etxebizitza berri gehienak, ikastetxea eta beste merkataritza aukera batzuk.
Kurtzero eta Ugarte arteko errepidean etxe berriz (20. mendeko Frankismoo eraikinak) osatutako Balentin Berriotxoa auzunea dago, Etxe Barrijjek bertakoentzat. Beste nukleo txiki bat ere bada, aparteko auzo markatua Muxikako Toponimoen Mapa eta Kale Izendegian
Ugartek plaza zabal bat du, udaletxearekin, eta baserri edo etxe bikainez inguratua dago. Horien artean, abadetxea galtzen ari da abandonuan. San Bizente Martiriaren eliza, Muxikako eliza handiena da.
Oiune errekak zeharkatzen du Ugarte.

## Iruditegia

* Ugarte 1919. urte inguruan, Indalezio Ojangurenek erretratatua.
* Muxikako udaletxea, Ugarteko plazan.
* Oiune erreka, Ugarteko etxeen artean.
* San Bizente eliza.
* Abadetxea.

## Erreferentziak

* ↑ «MUXIKA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2021-10-31).
* ↑ Enbeita, Onintza; Fernandez, Luistxo. «Hiru elizate Muxikakoak» Eibar.ORG | Eibarko peoria (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
* ↑ Eusko Jaurlaritza, Geoeuskadi. (2016-10). MUXIKAko toponimoen mapa eta kale izendegia. GeoEuskadi / Muxikako udala / Eusko Jaurlaritza / Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2021-12-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268515
* Multimedia: Ugarte (Muxika) / Q12268515
# Ugarte (argipena)

Ugarte euskal izena Uharte euskal izenaren aldaera da, eta hainbat adiera ditu:

## Lekuak

* Ugarte: Arteagako (Bizkaia) auzoa.
* Ugarte: Gatikako (Bizkaia) auzoa.
* Ugarte: Muxikako (Bizkaia) auzoa.
* Ugarte: Trapagarango (Bizkaia) auzoa.
* Ugarte: Gordexolako (Bizkaia) auzoa.
* Ugarte: Amurrioko auzoa da, behinola herria, eta bertan da:
** Ugarte dorretxea.
* Ugarte, Amezketako auzoa (Gipuzkoa).
* Ugarte ibaia, Deba ibaian isurtzen duen erreka, Bergara eta Elgeta artean.
* Ugarte mendilerroa, Nafarroa garaian, eta bere tontor garaiena:
** Ugarte, 629 m
* Ugarte baserria, Asteasu (Gipuzkoa), monumentu izendatua.

## Deiturak

* Alfonso Ugarte (1847-1880), perutar militarra
* Augusto Pinochet Ugarte (1915-2006), txiletar diktadorea
* Jose de la Torre Ugarte (1798-1878), perutar lirikoa
* Jose Luis Ugarte (1928-2008), estropadalaria eta nabigatzailea
* José Humberto Ugarte (1980), Costa Ricako futbolaria
* Eduardo Ugarte Pagés (Hondarribia, 1900 - Mexiko, 1955), idazlea
* Rikardo Ugarte Zubiarrain, (Pasai San Pedro, 1942ko abuztuaren 6a), eskultorea
* John Huarte (1944), Ameriketako Estatu Batuetako beisbolaria
* Juan Antonio Ugarte Perez
* Juan Ugarte (1980), futbolaria
* Julio Ugarte y Ugarte (1890-1949), perutar idazlea
* Manuel Ugarte (1875-1951), argentinar egilea
* Nicolás Armentia Ugarte (1845-1909)
* Víctor Ugarte (1926-1995), boliviar futbolaria
* Víctor Ugarte (aktorea), mexikar aktorea
* Xóchitl Ugarte (1979), mexikar aktorea

## Besterik

* Ugarte (autobusak), Argentinako autobus fabrikatzailea.
# Totentanz (musika taldea)

Totentanz Erik Bobella baxu-joleak, Dariusz Pawlowski bateria-joleak eta Dariusz Durał gitarra-jotzaileak 2005. urtean Poloniako Tarnów hirian sortutako rock musika taldea da.

## Historia

2005ean sortu zuen taldea 1992tik Polonian bizi den Erik Bobella baxu-jole estatubatuarrak. Horrez gain, 2005 eta 2007 bitartean KSUko musikaria izan zen. Hasiera batean taldeak ez zuen izenik. Dariusz Pawłowski bateria-jolearekin eta Dariusz Durał gitarra-jotzailearekin osatu zen. 2005eko ekainean, Rafał Huszno abeslari eta gitarrista, Ottwieler taldeko musikari ohia, taldean sartu zen. 2005eko irailean, Dariusz Durałek taldea utzi ondoren, Adrian Bogacz sartu zen bere ordez.
2006ko udaberrian taldeak Totentanz izena hartu zuen Franz Liszten Heriotzaren dantza konposiziotik. Jarosława Kidawyren laguntzaz, Nieból aurkezpen lana grabatu zuten. Urte berean, Sebastian Mnich KSU taldeko musikari ohiak, taldearekin bat egin zuen bateria-jole bezala. 2007ko irailean Mystic Production diskoetxearekin kontratua sinatu zuten. 2008an Zimny dom izeneko diskoa argitaratu zuten, taldearen bigarren estudioko diskoa. 2009ko ekainaren 5ean Tarnówen emandako kontzertu bat grabatu zuten eta abenduaren 5ean Live zuzeneko lana kaleratu zuten CD eta DVD formatuan.

## Taldekideak

* Rafał Huszno - (gitarra, abeslaria)
* Erik Bobella - (baxua)
* Adrian Bogacz - (gitarra)
* Sebastian Mnich - (bateriak)

### Taldekide ohiak

* Dariusz Durał - (gitarra)
* Dariusz Pawłowski - (bateriak)

## Diskografia
### Diskoak

* Nieból (2007)
* Zimny dom (2008)
* Live (2009)
* Inni (2011)
* Człowiek (2014)

### Zuzeneko diskoak

* Live (2009)

### Singleak

* Nieból (singlea) (2008)

## Kanpo estekak

* (Polonieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q9360310
# Totila

Totila (? - Kaprara, Perugia, 552) ostrogodoen erregea izan zen 541etik 552ra. Erarikoren oinordekoa zen. 541ean hautatu zuten errege eta berehala Italia mendean hartua zuten greziarrei eraso zien. Toskana, Unbria eta Napoli beretu ondoren, bi aldiz menderatu behar izan zuen Erroma, 546an eta 550ean. Gero Korsika, Sardinia eta Sizilia beretu zituen. Narses jeneralak hil zuen Busta Gallorumeko guduan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q159707
* Multimedia: Totila / Q159707
# Totentanz

Totentanz hurrengo gauzak izan daiteke:
* Totentanz (musika taldea) - rock musika talde poloniarra.
* Totentanz (Franz Liszt) - Franz Liszten pianorako eta orkestrarako konposizioa.
# Totești

Totești Errumaniako udalerri bat da, Hunedoara konderrian. 1.649 biztanle ditu, 22,03 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Totești $^{(en)}$ Cârnești $^{(en)}$ Copaci $^{(en)}$ Păclișa $^{(en)}$ Reea $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1093075
* Multimedia: Totești, Hunedoara / Q1093075
# Toto (taldea)

Toto, AEBetako rock talde bat da. 1977an Los Angeles hirian sortu zen. Gaur egun, Steve Lukather, David Paich, Steve Porcaro eta Joseph Williams musikariek osatzen dute, eta iraganean baita David Hungate, Bobby Kimball, Jeff Porcaro, Mike Porcaro, Fergie Frederiksen, Jean-Michel Byron, Simon Phillips, Greg Phillinganes eta Keith Carlock musikariek ere.
Beren abesti ezagunenak "Hold the Line", "Rosanna" eta "Africa" dira.

## Diskografia

* Toto (1978)
* Hydra (1979)
* Turn Back (1981)
* Toto IV (1982)
* Isolation (1984)
* Fahrenheit (1986)
* The Seventh One (1988)
* Kingdom of Desire (1992)
* Tambu (1995)
* Mindfields (1999)
* Through the Looking Glass (2002)
* Falling in Between (2006)
* Toto XIV (2015)

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q207472
* Multimedia: Toto (musical group) / Q207472
# Totemismo

Totemismo totema gurtzen duen leinuaren edo taldearen dotrina da. Totemak taldearen kontzientzia adierazten du, taldeko kideen jokaera arautzen du eta taldearen lotura segurtatzen du. Leinuko kideek totemaren mota berekoak diren animaliak edo landareak ez dituzte ez jaten eta ez erabiltzen, eta ezta haren izena zuzenean aipatzen ere.
Egun, Amerikan eta Ozeaniako zenbait leinuren sinismena da, kultura batena baino herri primitiboen sineskera zabala dena. Émile Durkheimek jatorrizko erlijiotzat jo zuen arren, Lévi-Straussetik aurrera erlijioa baino konstrukto sozialtzat jotzen dute.
Totemismoa kontzeptu antropologiko bat da, naturarekiko harreman bat, gizabanako edo talde sozial baten eta animalia baten arteko ideien, sinboloen edo praktiken sistema konplexu bat edo bizigabeko objektu bat izendatzen duena.
Bi serieren arteko harreman idealak ulertzen ditu, bata naturala eta bestea kulturala. Amerikan eta Ozeanian aurkitzen dugu totemismoa, eta dirudienez gizaki primitiboari datxekion sinesmena da, kulturen eta etnien artean transmititutako hedapen globala baino gehiago. Totema izaki bizidun edo bizigabea da, eta pertsona talde batek esaten du eta uste du jaitsi egiten dela.

## Ezaugarriak

* Totemismoa ez da beti fenomeno erlijiosotzat hartzen. Ez da erlijio bat, beste ezaugarri batzuen artean, animaliak gurtzean adierazten delako.
* Totemismoaren kontzeptua McLennan eskoziarrak ezagutarazi zuen Londresen 1870ean, totemismoa fetitxismoa dela eta exogamia eta filiazio matrilineala (matrilinajea).
* Totemismoa hainbat testuingurutako forma eta motatan agertzen zen, batez ere ekonomia (laboreak eta ehiza) nahasten zituzten herrien artean eta, bereziki, ehiztarien komunitateen artean, Australian bezala; halaber, ganadua hazten duten tribuetan ere agertzen da.
* Totemismoa ezin da inola ere klanaren garapen kulturalaren fase orokortzat hartu, baina, zalantzarik gabe, eragin psikologikoa izan du zenbait talde etnikoren portaeran, sozializazioan eta giza nortasunaren eraketan.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Wolfe, Patrick. (1998-12-22). Settler Colonialism. Continuum International Publishing Group, 111– or. ISBN 978-0-304-70340-1..

## Kanpo estekak

* Totemismoa, Gizapedian.
* Datuak: Q947965
* Multimedia: Totem poles / Q947965
# Totenfrau (telesaila)

Totenfrau alemaniar telesaila da, Benito Muellerrek, Wolfgang Muellerrek eta Barbara Stepanskyk ORFerako sortua.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Senarra nork hil dion argitu nahian, mendeku gosez itsuturiko emakume batek komunitate txiki bateko sekreturik ilunenak argitaratuko ditu.

## Aktoreak

* Anna Maria Mühe: Brünhilde Blum
* Romina Küper: Dunja
* Emilia Pieske: Nela Thaler
* Lilian Rosskopf: Tim
* Michou Friesz: Johanna Schönborn
* Felix Klare: Massimo Ricci
* Maximilian Kraus: Mark Thaler
* Shenja Lacher: Edwin Schönborn, Fotograf
* Gerhard Liebmann: Sebastian Hackspiel
* Gregor Bloéb: Bertl Puch
* Hans Uwe Bauer: Karl Thaler
* Simon Schwarz: Herbert Jaunig, Pfarrer
* Andrea Wenzl: Ute Ricci
* Robert Palfrader: Wilhelm Danzberger
* Yousef Sweid: Reza Shadid
* Sebastian Hülk: Dr. Ludwig
* Franz Josef Danner: Wachmann
* Katharina Haudum: Schwester
* Julia Wozek: Gerda
* Angelo Konzett: Massimo Ricci (gaztea)
* Konstantin Reichmuth: Bertl Puch (gaztea)
* Nico Liersch: Ludwig (gaztea)
* Andreas Warmbrunn: Edwin (gaztea)
* Nikolai Baar-Baarenfels: Jaunig (gaztea)
* Amelie Rohde: Blum (gaztea)
* Martina Spitzer: Sprechende Tote
* Emanuel Fellmer: Brandexperte
* Heinz Trixner: Herr Theile
* Lukas Watzl: Jochen, Mechaniker
* Stefanie Dvorak: Kunstgaleristin
* Wolfram Koch
* Britta Hammelstein
* Peter Kurth: Sarkissian
* Monica Anna Cammerlander: Heidi Schauerte
* Stephanie Lexer: Elena
* Claudia Kainberger: Krankenschwester Eva
* Clemens Moschner: Polizist

## Erreferentziak

* ↑ «Totenfrau» Berria 2023-01-07 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113991149