OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ayacucho (hiria)

Artikulu hau Peruko hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ayacucho».
Ayacucho, Peruko hegoalde-erdialdeko hiria da, izen bereko departamenduko hiriburua. 2010ean, 13.603 biztanle zituen. Altuera 2.761 metrotakoa da. Nekazaritza-merkatua, ehungintza, unibertsitatea eta aireportua dauzka. Miseria latza duen lurralde behartsua da (analfabetismo- eta langabezia-maila handiak; osasun- eta gizarte-zerbitzu eskasia larria). Kolonia-garaietako eraikuntza erlijioso ugari ditu.

## Historia

Nahiz eta aintzinatik bertan jendea bizi, ofizialki Pizarrok sortu zuen 1540an eta San Juan de la Frontera de Huamanga izena jarri zion. Bertan irabazi zuen Sucre jeneralak Espainiaren gudarostearen aurka Ayacuchoko gudua, 1824an. Horren ondorioz, Hego Amerikako hainbat estaturen independentzia bermatu zuen garaipen erabakiorra lortu zuen.
1981ean bertan hasi zen, hirian nahiz landan, Peruko Alderdi Komunistaren gerrillari-talde maoistaren jarduna. Peruko gobernuak eta agintaritza militarrak konstituzio-bermeak indarrik gabe utzi zituen arren, gerrillari talde horrek borroka armatua Peruko bazter guztietara hedatzea lortu zuen eta izatez, 1984an Lima hiribururaino heldu zen. Ondorengo zapalkuntza gogorra izan bada ere, Ayacuchon hasitako gerrilla-mugimendua ez da oraindik iraungi.

## Ondarea

Ayacuchoko Aste Santua nabarmentzen da, elementu sinkretiko ugarirekin, duela 150 urte baino gehiagotik egiten dutena eta 10 eguneko iraupen ezohikoa duena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Huamangako probintziaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q504215
* Multimedia: Ayacucho / Q504215
# Ayahualulco (udalerria)

Ayahualulco Mexikoko udalerri bat da. Veracruz de Ignacio de la Llave estatuan kokatua dago. 2010ean 25.456 biztanle zituen 172,83 km²ko azaleran. Herriburua [[Ayahualulco (Ayahualulco)|Ayahualulco]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3847133
* Multimedia: Ayahualulco Municipality / Q3847133
# Ayacucho (argipena)

Ayacucho hitzak hainbat adiera ditu:

## Argentinako toponimoak

* Ayacucho, San Luis probintziako iparraldeko departamenduetako bat.
* Ayacucho, Buenos Aires probintziako erdiekialdeko barrutietako bat.
* Ayacucho, Buenos Aires probintziako Ayacucho barrrutiko hiriburua.
* Ayacucho, Buenos Aires probintziako Ayacucho barrutiko trenbide geltokia.
* Villa Ayacucho, Buenos Aires probintziako General San Martín barrutiko herrietako bat.

## Boliviako toponimoak

* Ayacucho, Santa Cruz departamenduko Andrés Ibañez probintziako bost udalerrietako bat.
* Ayacucho, aurreko udalerriko bi kantoietako bat.

## Ekuadorko toponimoak

* Ayacucho, Guayas probintziako Guayaquil kantoiko hiri parrokietako bat.

## Peruko toponimoak

* Ayacucho, Peru hego-mendebaldeko departamenduetako bat.
* Ayacucho, Ayacucho departamenduko eta Huamanga probintziako hiriburua.
* Ayacucho, Limako metroko geltokietako bat.
* Pampa de Ayacuchoko santutegi historikoa, Ayacuchoko gudua gertatu zen gunea zaintzeko sortutako inguru natural babestua.

## Venezuelako toponimoak

* Ayacucho, Táchira estatuko iparmendebaldeko udalerrietako bat.
* Puerto Ayacucho, Amazonas estatuko hiriburua

## Bestelakoak

* Adiós pueblo de Ayacucho, Peruko abesti herrikoi bat da.
* Asthenes ayacuchensis, Peru hegoaldeko Andeetan bizi den hegaztia.
* Ayacucho, Marte planetako talka kraterretako bat.
* Ayacucho Fútbol Club, Peruko Ayacucho hiriko futbol taldea.
* Ayacuchoko adierazpena, 1974an zortzi nazio latinoamerikarrak sinatutako akordioa.
* Ayacuchoko artxidiozesia, Erromatar Eliza Katolikoaren Peruko elizbarrutietako bat.
* Ayacuchoko gudua, Ameriketako Espainiar lurraldeen independentzia gerraren azken aldiko lur gudu erabakigarria.
* Ayacuchoko katedrala, Peruko Ayacucho hiriko Erromatar Eliza Katolikoaren katedrala.
* Biblioteca Ayacucho, Venezuelako argitaletxe publikoa.
* Gran Mariscal de Ayacucho Orkestra Sinfonikoa, Venezuelako orkestra sinfonikoetako bat.
* Puerto Ayacuchoko bikariotza apostolikoa, Erromatar Eliza Katolikoaren Venezuelako bikariotzetako bat.
# Ayacucho departamendua

    Artikulu hau Peruko departamenduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ayacucho (argipena)».
Ayacucho Peruko hego-erdialdeko departamendua da. 45.503 km$^2$ ditu. Iparraldean, Andeetako goi-ordokiko lurraldeak daude. Erdialdea menditsua da (Nudo Corihuilca mendia, 5.000 m). Pampas, Mantaro eta Apurimac ibaiek zeharkatzen dute. Klima, hotza edo epela, idorra da. Hango biztanleak, nekazariak gehienbat, guztiz sakabanatuta bizi dira. Jarduera ekonomiko nagusia den arren, oso gutxi garatua eta eskasa da bertako nekazaritza. Berun- eta zilar-meatzeak daude.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205112
* Multimedia: Ayacucho Region / Q205112
# Avenir de Barcus

Avenir de Barcus Rugby Barkoxeko errugbi taldea da. Kolore urdinez eta zuriz jokatzen du.

## Azken urteak

| Urtea | Maila | Emaitza |
| 2015-16 | Fédérale 3 | 9.a |
| 2016-17 | Fédérale 3 | 10.a |
| 2017-18 | Fédérale 3 | 14.a |
| 2018-19 | Lurralde txapelketa | 14.a |
| 2019-20 2020-21 | Fédérale 3 | bertan behera |
| 2021-22 | Fédérale 3 | 5.a |
| 2022-23 | Fédérale 3 | 7.a |
| 2023-24 | Fédérale 3 | 9.a |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25477091
# Avensac

Avensac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 69 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Avensac udalerrian erroldatutako biztanleak 58 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 43 etxebizitza zeuden, 28 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 15 bigarren erresidentzia ziren. 42 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 28 etxebizitza nagusietatik 20 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Avensac udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 4 |
| 4 | 65-69 | 4 |
| 0 | 60-64 | 4 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 4 | 45-49 | 4 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 0 | 35-39 | 4 |
| 4 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 35 ziren, horien artean 27 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 27 pertsona aktiboetatik 24 lanean zeuden (13 gizon eta 11 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Avensac udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q997010
* Multimedia: Avensac / Q997010
# Avenida Paulista

Avenida Paulista (euskaraz Paulista etorbidea) São Pauloko hiribide nagusia da. 2.700 metro luze da , Praça Oswaldo Cruz plazan hasi eta Praça Marechal Cordeiro de Farias plazan amaitzen dena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41068
* Multimedia: Avenida Paulista / Q41068
# Aventino

Aventino muinoa (latinez: Aventinus; italieraz: Aventino) Erromako zazpi muinoetako bat da. Toki estrategiko bat izan zen Tiber ibaiaren gaineko merkataritza kontrolean, 1000. urtean erabat gotortua izan zelarik.
Tradizioaren arabera, patrizio eta plebeioen arteko gatazketako batean, K.a. 494an, plebeioak Aventino muinora erretiratu ziren eta hiri berri bat sortzearekin mehatxatu zuten. Mehatxu honen aurrean, patrizioek, amore eman zuten plebeioen aldarrikapenei dagokionez.
Parekotasunagatik, Aventinar Bereizketa deitu izan zaio, zenbait hilabetez, legelari betebeharrak alde batera utzi zituzten diputatu opositoreen jokaerari, Giacomo Matteottiren hilketagatik protesta bezala, Benito Mussoliniren erregimen faxistaren garaian.
Muinoa, gaur egun, Erromako bizitegi gune bat da, arkitektura aldetik oso aberatsa. Ripa rionean dago.

## Erreferentzia

* ↑ Antzinaroko eta Goiz Erdi Aroko kanpoko leku- eta pertsona-izenak "Onomastika" lanean (Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailaren Ikasmaterialen Aholku Batzordea estilo-liburua)
* ↑ 159. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q194103
* Multimedia: Aventine Hill / Q194103
# Avenpaze

Ibn Bajja (arabieraz: ابن باجة‎), izen osoz Abu Bakr Muhammad ibn Yahya ibn al-Sa'ig ibn Bayyah (arabieraz: ابن باجة‎; Zaragoza, 1095 – Fez, 1139) al-Andalusko filosofoa izan zen, Avenpaze izenez ezagunagoa. Medikuntza, poesia, fisika, botanika, musika eta astronomia ere landu zituen.
Bere pentsamenduak eragin handia izan zuen Ibn Rushd (Averroes) eta Alberto Magnorengan. Bere idazki gehienak ez zituen bukatu edo antolatu, goiz hiz baitzen.
Hainbat arlotan ezagutzan zituen, baita zientziatan ere. Bere obra nagusia Bakartiaren erregimena da. Bertan materialismoaren aurkako protesta morala egiten zuen, hala nola goi klaseen bizitzaren kultutasun ezari. Gizartearen korrupzioa dela eta, bere benetako egoera ulertu duen gizakia albo batera geratu behar zela esaten zuen, gutxienez pentsamenduan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2016-09-30). (PDF) 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak. Iruñea, 13 or..
* Datuak: Q11362
* Multimedia: Ibn Bajja / Q11362
# Aventoft

Aventoft Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan dago, [[Nordfriesland (barrutia)|Nordfriesland]] barrutian. 2014an 478 biztanle zituen 14,47 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q506341
* Multimedia: Aventoft / Q506341
# Bara

Bara izan daiteke:

## Toponimoak

* Bara (Trebišoveko barrutia), Eslovakiako udalerria
* Bara (Huesca), Espainiako herria
* Carska Bara, Serbiako erreserba naturala
* Imambara Bara, Lucknow hiriko imambara
* Bara etxea (Guaso), Aragoiko etxea

## Biografiak

* Theda Bara, estatubatuar aktora
* Joseph Bara, frantziar iraultzailea
* Céline Bara, frantziar aktore pornoa

## Besteak

* Bara (hentai), hentairen azpigenero gay del hentai.
* Bara (etnia), amerindiar etnia
* Bara brith, galestar ogia.
# Barachois (argipena)

Barachois Kanadako hitz bat da, euskarazko "barratxoa" hitzetik datorrena.

## Toponimia
### Kanada

* Barachois, Kanadan, ur gaziaren hedadura, aintzira bat bezala, harea-banku batek itsasotik bereizten duena.
* Barachois Kanadako Gaspé udalerria da.
* Barachois Kanadako musika talde akadiarra da.
* Barachois Kanadako Labrador kostaldean dagoen herrixka da.
* Barachois Ternuako udalerria da.

### Saint-Pierre eta Mikelune

* Grand Barachois, aintzira Saint-Pierre eta Mikeluneko artxipelagoan.

### Réunion

* Le Barachois, Réunion-eko Saint-Denis auzoan.
# Barabako estepa

Barabako estepa edo Barabinskeko estepa (errusieraz: Барабинская низменность) mendebaldeko Siberiako lautada basotsu eta zingiratsua da. 117.000 km²-ko azalera du, eta Ob eta Irtyx ibaien artean hedatzen da, bai Novosibirsk oblastaren aldetik, bai Omsk oblastaren ekialdeko aldetik. Eskualde honek laku handiak ditu, Txany aintzira kasu. Iparraldean Vasiugango zingirarekin egiten du muga, eta hegoaldean Kulundako esteparekin.
Transiberiar Trenbideak mendebaldetik ekialdera zeharkatzen du estepa, Omsk eta Novosibirsk hirien artean. Eremu honetako hiri nagusiak Barabinsk eta Kuibyxev dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q663843
# Barabanki barrutia

Barabanki barrutia Indiako barruti bat da, Ayodhya dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. 3.260.699 biztanle ditu 3.825 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Sitapur barrutia Bahraich barrutia Gonda barrutia

## Ikus, gainera

* Uttar Pradesh

## Kanpo estekak

* Datuak: Q633114
# Bara (Ekialdeko Lothian)

Bara, batzuetan Baro ere bai, Eskoziako nekazari parrokia bat da, Ekialdeko Lothian konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4858001
* Multimedia: Bara, East Lothian / Q4858001
# Bara (Trebišoveko barrutia)

    Artikulu hau Eslovakiako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bara».
Bara (hungarieraz: Báry) Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 6,25 km²ko azalera du eta 293 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1296. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q853407
* Multimedia: Bara, Trebišov District / Q853407
# Bara brith

    Artikulu hau ogiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bara».
Bara brith (ingelesez: speckled bread deitua; galeseraz bara: ogi, brith: ubeldu, hots, ubeldun ogia) Galesko ogi mota edo fruituz eginiriko opil bat da. Usadioz, mahaspasa edo laranja eta sagar azal zatitxoak dituen ore batez osatua dago.
Patagoniako galestar komunitatean ere jan ohi da. Irlandako Barmbrack delakoaren antzekoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1219287
* Multimedia: Bara brith / Q1219287
# Barabbas (1961ko filma)

Barabbas (euskaraz Barrabas) 1961eko Richard Fleischer estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako erlijio eta epika film bat da. Itun Berriko Nekealdian agertzen den Barrabas pertsonaiaren bizia azaltzen da, betiere Markoren Ebanjelioaren arabera. Anthony Quinn, Silvana Mangano, Katy Jurado, Arthur Kennedy, Harry Andrews, Ernest Borgnine, Vittorio Gassman eta Jack Palance aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Palestinako Pontzio Pilatos (Arthur Kennedy) erromatar agintariak juduek hala eskatuta Barrabas (Anthony Quinn) gaizkilea aske utzi eta Jesukristo (Roy Mangano) gurutziltzatuta hiltzera zigortuko du. Ondorioz, ordurarte guztiz arduragabea zen Barrabasek bere bizialdi zalapartatu guztirako atsekabetuko duen errua sentituko du.

## Aktoreak

* Anthony Quinn: Barrabas
* Arthur Kennedy: Pontzio Pilatos
* Jack Palance: Torvald
* Silvana Mangano: Rachel
* Harry Andrews: Peter
* Ernest Borgnine: Luzio
* Katy Jurado: Sara
* Vittorio Gassman: Sahak
* Norman Wooland: Rufio
* Valentina Cortese: Julia
* Arnoldo Foa': Josef Arimateakoa
* Michael Gwynn: Lazaro
* Laurence Payne: Dizipulua
* Douglas Fowley: Vasasio
* Guido Celano: Eskorpio
* Enrico Glori
* Carlo Giustini: Ofiziala
* Gianni di Benedetto: Ofiziala
* Robert Hall: Gladiadoreen komandantea
* Rina Braido: Tabernako parrandazalea
* Nando Angelini
* Tullio Tomadoni: Gizon itsua
* Joe Robinson: Gladiadorea
* Frederich Ledebur: Ofiziala
* Marcello Di Martire
* Spartaco Nale: Kapataza
* Maria Zanoli: Emakume eskalea
* Gustavo De Nardo
* Vladimiro Picciafuochi

### Krediturik gabe

* Roy Mangano: Jesukristo
* Paola Pitagora: Maria Magdalena
* Rina Franchetti: Maria Klopas
* Piero Pastore: Nikodemo
* Vera Drudi: Salome
* Nino Segurini: Joan apostulua
* Jacopo Tecchi: Tomas apostulua
* Ivan Triesault: Neron enperadorea
* Sharon Tate: Zirkuko patrizioa

## Kanpo estekak

* Barabbas filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1248538
# Baraboo (Wisconsin)

Baraboo Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Sauk konderrian dago, Wisconsin estatuan. 12.556 biztanle ditu.
Baraboon dago Circus World Museoa eta Ringling Brothers Circus zirku konpainiaren neguko egoitza. Al. Ringling Antzokia hiriko gune ezaguna da.

## Ikus, gainera

* Sauk konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1023544
* Multimedia: Baraboo, Wisconsin / Q1023544
# Barakaldo Antzokia

Barakaldo Antzokia Bizkaiko Barakaldo udalerriko kulturgunea da.
Barakaldo Antzokiaren eraikina antzokiek dituzten oinarrizko hiru gunez osaturik dago: agertokia, aretoa eta jendearentzako ataria. Oinarrizko eskema horren osagarri dira eraikinaren irtenbide konstruktiboa eta teknologikoa, bai eta gainerako tokiak ere, hala nola kamerinoak, tailerrak, bulegoak, entsegu-aretoak, aldagelak, instalazioak eta antzezmakineria.

## Erreferentziak

* ↑ Barakaldoko Udala. Leku interesgarriak. .

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q11908141
# Badluarach

Badluarach, Eskoziako gaeleraz: Am Bad Luachrach, Eskoziako herri txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2689671
* Multimedia: Badluarach / Q2689671
# Badminton (Blaenau Gwent)

Badminton, Galesko komunitate bat da, Blaenau Gwent konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27522864
* Multimedia: Badminton, Blaenau Gwent / Q27522864
# Basondo

Basondo Kortezubi (Bizkaia) ekialdean eta herrigunetik kanpo dagoen auzoa da. Santimamiñeko kobazuloak eta baseliza ikusteko abiapuntua auzo honetan dago, Omako basoa ere bertatik bertara duelarik.
Haran itxi endorreiko bat da, urak beste irtenbiderik ez duena, alegia.
Bertako Morgotaurre baserrian Basondoko fauna-babeslekua kokatuta dago, Xabier Maiztegi fundazioak abiatutako egitasmoa dena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Unibertsitatea, EHU. (2017). Urdaibaiko Gida Zientifikoa. EHU, 99 or. (Noiz kontsultatua: 2020-01-21).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Basondoko fauna babeslekua
* Datuak: Q12254841
# Basondoa

Basondoa edo Basondoko Korredua Nafarroako Erresumako korredu bat izan zen eta gaur egun Euskal Herriko Erdialdea eskualdean kokatuta da, Nafarroa Garaia lurraldean. Erriberriko merindadean dago, Iruñea hiriburutik 22,4 kilometrora. Altuera 515 eta 1166 metro artekoa da, eta 59,60 km²-ko azalera hartzen du.
Orbaibar banatzen zen lau korreduetako bat zen, Puiukoa, Leozkoa eta Barasoaingoarekin batera. 1847tik aurrera, Untzue eta Leotz udalerrietan banatu zen eta. 1852an Leotz udalerriko herriak independitzatu egin ziren eta Oloritz udalerria osatu zuten.

## Izena

Batzuetan, Basondoko zendea edo Basondoko barrutia izena hartu zen, nahiz eta Basondoko korredua izen zehatzena eta tradizionalena izan. Hala ere, kasu honetan, gainerako korreduetan ez bezala, bere izena ez baitu inongo herritik hartzen, "-ko Korredua" gehitu gabe ere agertzen da.

## Banaketa

Hauek dira korreduko herriak:
* Bariain
* Eristain
* Etxague
* Mendibil
* Oloritz
* Orizin
* Soltxaga
* Untzue
Bertzalde, korreduan hurrengo herri hustuak ziren:
* Arrazubi
* Asuritz
* Doneaniz
* Etxano
* Lepuzain
* San Roman

## Historia

1431 baino lehen, Orbaibar lau korredutan banatuta zegoen: Barasoaingoa (Barasoain eta Garinoain), Basondokoa (Untzue, Etxague, Bariain, Orizin, Oloritz, Soltxaga, Eristain eta Mendibil), Leozko (Leotz, Uzkita, Hiriberri, Olleta, Artariain, Iratxeta, Orisoain eta Santsomain) eta Puiukoa (Amatriain, Makirriain, Bezkitz, Benegorri, Santsoain eta Puiu). Ibarreko errege ordezkaria azpimerinoa zen, eta, Joan II.aren kontzesioz, bertakoa izan behar zuen. Ibarreko gobernua azpimerinoa buru zuen batzar batek zuzentzen zuen, Katalaingo baselizan iltzen zena eta toki bakoitza bere erregidore batek ordezkatzen zuena.
1639an lau diputatu aukeratu ziren, bat korredu bakoitzeko, ibarra azpimerinoarekin batera goberna zezaten. Organismo berriak XIX. mendera arte iraun zuen, 1645 eta 1657 bitartean izan ezik, garai horretan diputatu bakarra aukeratu baitzen ibar osoaren ordezkari gisa. 1665ean Barasoainek hiribildu titulua lortu zuen arren, ez zen haranetik erabat banandu. Zatikatze orokorra 1846an gertatu zen, eta sei udalerri sortu ziren: Barasoaingo Korreduak Barasoain eta Garinoain sortu zituen; Leozkoak udalerri bat osatu zuen bere lurraldearekin eta Basondoko eta Puiuko hainbat herriekin (Orisoain izan ezik, bere kontura bat osatu baitzuen). Untzue (Basondokoa), Puiu (Puiukoa) eta Santsoain (Puiukoa) bertze hiru udalerriak osatu zituzten. 1852an Leotz udalerriko Basondoko Korreduko herriak independitzatu egin ziren eta zazpigarren udalerri bat osatu zuten: Oloritz. Azken urte hauetako landa-exodoaren ondorioz, Santsoain desagertu egin da, eta Leozko zati bihurtu da.

## Oharrak

* ↑ /basonð̞ókò koréð̞ù.a/ ahoskatua (laguntza)
* ↑ /basonð̞ó.a/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza hirugarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
* ↑ (Ingelesez) «ORBAIBAR - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-06-06).

## Ikus, gainera

* Orbaibar
* Erriberriko merindadea
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112255893
# Basotho

Basothoa Afrika beltzeko etnia da. Afrikako hegoaldean bizi dira XV. mendeaz geroztik, eta bantu familiako hizkuntza dute (sesothoa). Sotho ere deitu izan zaie etnia horretako kideei. Vaal eta Zambezi ibaien arteko lurraldeetan, Kalahariko eremuaren mendebaldean bizi dira. XX. mendeko gerren ondorioz, zenbait talde antzinako Basutolandiako (egun, Lesotho) mendietara baztertu ziren, eta gaur Lesotho estatuko gizatalde nagusia dira. Lesothon 1,8 milioi basotho bizi dira, eta Hegoafrikar Errepublikan, 3,5 milioi.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 3 4 5 The Sotho people group are reported in 5 countries. .
* 1 2 Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q577576
* Multimedia: Sotho people / Q577576
# Basomutur erreka

Basomutur erreka Larresalburun jaio eta Siata eta Basomutur dermioetatik pasa ondoren Errekalde errekarekin batu eta Uzkulluko erreka sortzen du. Siatatik pasatzerakoan urmael bat sortzen du. Bertan natur ingurugiroa berreskuratu eta zingira bat sortu da, ionterpretazio panelekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254840