OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# 49er

49er ontzia (ingelesez forty-niner) Julian Bethwaite australiarrak diseinatutako nazioarteko belaontzi klasea da.
Klase olinpikoa ere bada Sydneyen ospatu ziren 2000ko Udako Olinpiar Jokoetatik. 49er ontziaren ezaugarrietako asko nahiko berriak dira bela munduan: bi tripulatzaileek ontzia trapeziotik gobernatzen eta egonkortzen dute, tripulazioen ezaugarri fisikoak berdintzeko formulak daude lasta eta hegal erretraktilen bidez, zeinetatik bi tripulatzaileak trapeziotik zintzilikatzen diren eskorari aurre egiteko, botaloia erretraktila da, spinnaker asimetriko handiak erabiltzen dira, etab.

## Neurriak

* Luzera: 4,995 m
* Zabalera: 1,690 eta 2,90 m artean
* Botaloia: 1,70 m
* Pisua: 75kg
* Bela nagusia: 15 m²
* Fokea: 6,20 m²
* Gennacker: 38 m² (spi asimetrikoa)
* Masta: 8,10 m

## 49er FX

49er FX ontzia 49er-aren aldaera bat da, tamaina txikiagoko masteri duena, gizon gazte eta emakumeen ezaugarri fisikoetara hobeto egokitzeko diseinatua. 2016ko Rioko Olinpiar Jokoez geroztik, emakumezkoen olinpiar klasea da, eta 49er klasean gizonezkoak bakarrik lehiatzen dira.

### Neurriak

* Bela nagusia: 13,80 m²
* Fokea: 5,80 m²
* Gennacker: 25,10 m² (spi asimetrikoa)
* Masta: 7,50 metro
* Gainerako neurriak: 49er estandarrak bezala

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) 49erfx - International 49er Class Association. 2023-05-30 (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q238060
* Multimedia: 49er / Q238060
# 498 Tokio

498 Tokio, asteroide gerrikoan aurkitutako 498. asteroidearen izena da. 1902ko abenduak 2an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizako behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, 1902 KU zen.
Bere izena, Japoniako hiriburua den Tokiogatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154902
# 497
## Kanpo estekak

* Datuak: Q30899
* Multimedia: 497 / Q30899
# 499
## Kanpo estekak

* Datuak: Q32727
* Multimedia: 499 / Q32727
# 49P/Arend-Rigaux

49P/Arend-Rigaux gure Eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. Sylvain Arend eta Fernand Rigaux astronomo belgikarrek aurkitu zuten 1951ko otsailak 5ean Ucclen egoitza duen Belgikako Errege Behatokitik.
Kometa honen nukleoaren diametroa 8,48 kilometrotan estimatua dago, eta 0,028ko albedo txikia du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2415083
# 49 Pales

49 Pales, asteroide gerrikoan aurkitutako 49. asteroidearen izena da. Hermann Mayer Salomon Goldschmidtek aurkitu zuen 1857ko irailak 19an Paristik.
Bere izena, erromatar mitologiako Pales izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, landetako jainko bat zena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154818
* Multimedia: 49 Pales / Q154818
# 496 Gryphia

496 Gryphia, asteroide gerrikoan aurkitutako 496. asteroidearen izena da. 1902ko urriak 25ean aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, 1902 KH zen. Gryphia, Flora familiako asteroide bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154876
# 497 Iva

497 Iva, asteroide gerrikoan aurkitutako 497. asteroidearen izena da. 1902ko urriak 25ean aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomoak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, 1902 KJ zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154885
* Multimedia: 497 Iva / Q154885
# 499 Venusia

499 Venusia, asteroide gerrikoan aurkitutako 499. asteroidearen izena da. 1902ko abenduak 24an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, 1902 KX zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154916
* Multimedia: 499 Venusia / Q154916
# Ahumada (udalerria)

Ahumada Mexikoko udalerri bat da. Chihuahua estatuan kokatua dago. 2010ean 11.457 biztanle zituen 16.918,88 km²ko azaleran. Herriburua [[Miguel Ahumada (Ahumada)|Miguel Ahumada]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2990979
* Multimedia: Ahumada Municipality / Q2990979
# Ahuntz-gazta

Ahuntz-gazta ahuntz-esnearekin egindako gazta da.

## Ezaugarriak

Nahiz eta behiaren eta ahuntzaren esneek gantz propietate antzekoak dituzten, ahuntzarenak gehiago ditu eta horrek ematen dio bere zapore garratza. Ikerketek erakutsi dute ahuntz gaztak behiarenak baino proteina gehiago dituela, gibelarentzako ona dela potasio gutxiago duelako, baina fosfato maila handiekin kontuz ibili behar da.
Ahuntz gazta duela milaka urtetatik ekoizten da; lehenbiziko esnekietako bat izango zen, seguruenik.
Berotzean bigundu egiten da, baina ez behi gazta askoren antzera. Azala duten ahuntz gazta sendoenak, hainbat alditan sartzen dira labean, igurzteko gaztaren loditasuna lortzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q198815
* Multimedia: Goat's-milk cheeses / Q198815
# Ahumadako dukea kalea (Iruñea)

Ahumadako dukea kalea Nafarroako hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da. Berez, Alde Zaharra eta Iruñeko Bigarren Zabalgunearen muga egiten du.

## Izena

Izena Francisco Javier Girón (1803-1869), Ahumadako II. dukea, iruindar markes eta militarraren omenez darama.

## Kokalekua

Telefonicako bihurgunean hasten da, bertan Estafeta kalea, Joanes Albretekoa kalea, Labriteko jaitsiera, Amaia kalea eta Nafarroako Gorteak kalearekin bat egiten du, eta bihurgunea eginez Karlos III.a etorbidean amaitzen da.
Bihurgunean Espoz Mina kalea elkartzen zaio.

## Ondarea

Kale honen inguruan eraikin eta leku nabarmen hauek daude:
* Iruñeko zezen plaza
* Gaiarre antzokia
* Nafarroako jauregia
* Gazteluko plaza
* Iruñeko zezen plaza.
* Gaiarre antzokia.
* Nafarroako jauregia.
* Gazteluko plaza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25479324
# Ahun kantonamendua

Ahun kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Guztira 27 udalerri ditu eta Ahun da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1724042
# Ahuna (Bora Bora)

Ahuna, Bora Bora uhartediko uharte bat da, Polinesia Frantsesako Sozietate uharteetan. Toopua eta Tevairoa uharteen artean dago.
# Ahuntz-esne

Ahuntz-esnea ahuntzen esnea da. Bertatik Esneki asko ekoizten dituzte, tartean ahuntz-gazta (Greziako Feta, Galesko pantysgawn eta Espainiako majorero adibidez). Behi-esneak eta ahuntz-esneak antzeko koipeak dituzten arren, ahuntz-esnearen kate ertaineko gantz-azidoen proportzio handienak ahuntz-gaztaren zapore azido bereizgarriari laguntzen dio.

## Nutrizioa

Hona hemen esnearen osagaien analisia, 100 gramoka:
    Osagaiak Unitatea Behia Ahuntza Bufaloa Ardia Ur g 87.8 88.9 81.1 83.0 Proteina g 3.2 3.1 4.5 5.4 Koipe g 3.9 3.5 8.0 7.0 Karbohidrato g 4.8 4.4 4.9 5.1 Energia kcal 66 60 110 95 kJ 275 253 463 396 Azukre (Laktosa) g 4.8 4.4 5.1 4.9 Ase g 2.4 2.3 4.2 3.8 Monoasegabe g 1.1 0.8 1.7 1.5 Poliasegabe g 0.1 0.1 0.2 0.3 Kolesterol mg 14 10 8 11 Kaltzio IU 120 100 195 170 Gantz-azidoak

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]
* ↑ (Ingelesez) «Capric acid» Chemical LAND21.com.
* ↑ McCane, Widdowson, Scherz, Kloos

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1418287
* Multimedia: Goat milk / Q1418287
# 532
## Gertaerak

* Hagia Sofia eliza eraikitzen hasi zen Konstantinopolisen, Antemio Trallesekoa eta Isidoro Miletokoa arkitektoen agindupean, Justiniano I.aren agintaldian. 537an amaitu zen.

## Heriotzak

* Urriaren 17a – Bonifazio II.a, Aita santua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30393
* Multimedia: 532 / Q30393
# 533
## Kanpo estekak

* Datuak: Q30482
* Multimedia: 533 / Q30482
# 531 Zerlina

531 Zerlina, asteroide gerrikoan aurkitutako 531. asteroidearen izena da. 1904ko apirilak 12an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, 1904 NW zen.
Bere izena, Wolfgang Amadeus Mozarten Don Giovanni operako pertsonaia bategatik jasotzen du, konposatzaileak berak ere, bere izendun asteroide bat baduelarik, 1034 Mozartia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116282
* Multimedia: 531 Zerlina / Q116282
# 532 Herculina

532 Herculina, asteroide gerrikoan aurkitutako 532. asteroidearen izena da. 1904ko apirilak 20an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, 1904 NY zen. Aurkitutako asteroiderik handienetako bat da, 222,39 kilometroko diametroarekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q155253
* Multimedia: 532 Herculina / Q155253
# 534
## Gertaerak

* Azaroaren 16a: Bizantziar Inperioko Corpus Iuris Civilis legeen azken aldaketa argitaratu zen.
* Numidiako mendietan negu penagarria igaro ondoren, Gelimer Bandaloen erregea Bizantziar Inperioaren aurrean errenditu zen. Horrekin Bandaloen Ipar Afrikako erreinua amaitu zen, ondorengoan Bizantziar Inperiora iraganez.
* Toledo Bisigodoen hiriburua bilakatu zen.
* Malta Bizantziar probintzia izatera pasa zen.
* Cothar I.a eta Childebert I.a errege frankoek Godomar errege Burgundiarra garaitu zuten, Burgundiako erreinuaren amaieraz.
* Cynric Wessexeko errege bilakatu zen.
* Teodato Ostrogodoen errege bihurtu zen.

## Jaiotzak

* Taliesin, galeserazko poeta.
* Liu Jingyan Txinako enperatriza.
* Iparraldeko Txinako Ming enperadorea.

## Heriotzak

* Urriaren 2a: Atalariko, Ostrogodoen erregea.
* Antemio Trallesekoa, matematikari eta arkitektoa.
* Cerdic, Wessexeko erregea.
* Austrasiako Teodoriko I.a (agian 533n).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31802
* Multimedia: 534 / Q31802
# 535 Montague

535 Montague, asteroide gerrikoan aurkitutako 535. asteroidearen izena da. 1904ko maiatzak 7an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatubatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, 1904 OC zen. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q155289
# 534 Nassovia

534 Nassovia, asteroide gerrikoan aurkitutako 534. asteroidearen izena da. 1904ko apirilak 19an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatubatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, 1904 OA zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q155280
* Multimedia: 534 Nassovia / Q155280
# 533 Sara

    Artikulu hau asteroideari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sara (argipena)».
533 Sara, asteroide gerrikoan aurkitutako 533. asteroidearen izena da. 1904ko apirilak 19an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatubatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, 1904 NZ zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q155267
* Multimedia: 533 Sara / Q155267
# 535
## Gertaerak

* 535 eta 536ko ezohiko gertaera klimatikoak hasi ziren, ipar hemisferioan azken bi mila urtetan izan den hondamen handiena. Goseteak eragin zituen mundu zabalean eta munduko batez besteko tenperatura nabarmenki jaitsi zen.

## Heriotzak

* Maiatzaren 8a – Joan II.a Aita santua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31019
* Multimedia: 535 / Q31019
# Akoris

Khenemmaatra-Hakor edo Akoris, Egiptoko XXIX. dinastiako faraoirik garrantzitsuena izan zen. K.a. 391tik K.a. 379 arte hedatu zen bere erregealdia.
Manetonek, Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren arabera, Akoris deitzen du, eta hamairu urteko erregealdia izan zuela aipatzen du. Kronika Demotikoan aipatua da.
Egipto, Greziako Esparta hiriaren aliatua izan zen. Elkarrekin borrokatu zuten Persiaren aurka 400 urtez. Baina Akorisek aliatu berriak topatu behar izan zituen. Salaminako errege zen Ebagoras I.arekin aliantza bat hitzartu zuen, erbestean zegoena, eta Akorisek berriz Ziprera eraman zuen K.a. 387an, non Egiptoko erregeorde bezala zerbitzatu zuen. Atenasekin ere hitzarmen bat sinatu zuen K.a. 389an, itsas armada handi ba zuena.
Hiru aliatuek, Mediterraneo itsasoaren ekialdea kontrolatu zuten, Egipto, persiarren erasoen aurrean ia menderakaitz bihurtuz. Artaxerxes II.ak, bere armada, kostaldean zehar bidali beharko zuen, Gaza eta Pelusium artean, bere soldaduak, itsasoz erasotzera bidaliz, bere galdutako Egipto berreskuratu nahi bazuen.
Artaxerxesek, bake hitzarmen bat sinatu zuen Esparta eta beste hiri greziar batzuekin K.a. 386an, Egiptoren aurkako gerran murgiltzeko. K.a. 385ean eta K.a. 383an, persiar errege honen jeneralek Egipto eraso zuten. Baina Kabrias jeneral atenastarrak zuzendutako mertzenario greziarrek eta soldadu egiptoarrek kanporatu zituzten. Akorisek kontraeraso zezakeen, eta egiptoar armadak Fenizian eta Zilizian borrokatu zuten. Egiptorentzat, garaipen honek, oparotasun handiko garai baten hasiera suposatzen zuen. Garai honetan egin ziren mertzenarioei ordaintzeko lehen egiptoar txanponak.
Akorisek, eraikuntza egitarau anbiziotsu bat agindu zuen Karnak, Letopolis, Menfis, Elefantina, Medinet Habu eta Saqqara bezalako tokietan.
Greziar eta erromatar garaian, Egiptoko herri batek ere, Akoris izena jaso zuen.
* Datuak: Q360012
* Multimedia: Hakor / Q360012
# Akosmismo

Akosmismoa norbanakoaren pentsamendutik aparte, mundurik ez dagoela baieztatzen duen filosofia sistema da.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018-02-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q420578
# Akordatzen

"Akordatzen" Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako saiakera liburua da, 2004an argitaratutakoa (Txalaparta).

## Ikus, gainera

* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak

* Josu Lartategiren kritika. Deia, 2005.
* Ibon Egaña. Berria, 2005.
* Datuak: Q12253034
# Akordeoi

Akordeoi edo eskusoinua tekla instrumentu bat da, munduan zehar oso hedatua baina nagusiki Frantzia, Ipar Amerika, Kolonbia (vallenatoa) eta Brasilen.
Hainbat akordeoi mota daude, adibidez akordeoi diatonikoa, folkloreari loturik oso zabaldua Euskal Herrian (trikitia), Parisen, Alemanian, Austrian, Kolonbian, Panaman, Mexikoko iparraldean, Argentinako ipar-mendebaldean eta Dominikar Errepublikan.
Akordeoi diatonikoaren antzekoa da Argentinako bandoneona, tangoetan erabilia.

## Jatorria eta egungo hedapena

Akordeoia edo eskusoinua 1830eko hamarkadan Polonian asmatutako haizezko instrumentu musikala da. Gehienbat herrialde hauetan jotzen da: Iberiar peninsulan (Galizia, Kantabria, Asturias eta Euskal Herrian; Europan zehar (Frantzia, Italia, Alemania, Polonia eta Austria); eta gainerako herrialdeak (Kolonbia, Panama, Peru, Txile, Argentina, Uruguai...).

## Akordeoiaren atalak

Hiru zati handitan bana daitezke: diapasoia, hauspoa eta armonika kaxa. Akordeoi guztiek hirurak dituzte.
Akordeoiaren erdian hauspoa dago, eta haren bi aldeetan, zurezko bi kaxa. Diapasoia eskuineko zurezko kaxan dago; bertan, akordeoiaren teklak daude (pianodun akordeoiak) ala botoiak (akordeoi kromatikoak). Zati horrek melodia ematen du.
Bestalde, hauspoaren ezkerraldeko zurezko kaxari harmonika kaxa deritzo: zati hori bai pianodun akordeoietan eta bai kromatikoetan berbera da. Kaxak botoi biribilak ditu, eta akordeoi motaren arabera haien kopurua aldatzen da; adibidez, pianodun akordeoiak 80 eta 120 baxu izan ditzake (gehiago ere bai), baina trikitiak (soinu txikia), Euskal Herrian jotzen den ohiko tresnak, 12 baxu besterik ez. Harmonika kaxa diapasoiak sortzen duen melodia erritmoa emateko erabiltzen da.

## Akordeoi motak eta haien berezitasunak

Akordeoiak mota askotakoak dira, bakoitza tekla edo botoi kopuru desberdinekin, hainbat soinu, egitura eta formarekin.
Pianoduna: Ezagunena da: diapasoian, pianoarenak bezalako teklak ditu, berdin-berdin kokatuak; ezkerraldean, harmonika kaxan, 80, 120... baxu ditu. Normalean edo gehienbat, orkestra edo aretoetakoa da, baina ez beti.
Kromatikoa: Horrek harmonika kaxa pianodun akordeoiak bezala du, motaren arabera, baina diapasoian, pianoarenak bezalako teklak izan beharrean, botoi biribilak ditu. Akordeoi mota hori kaleetan zehar maiz ikusten da. Haren eredu, Euskal Herrian gehienbat jotzen den akordeoi mota, trikitia herri akordeoia da, tamaina txikikoa (eramanerraza) eta 12 baxu besterik ez dituena. Trikitiak diapasoian edozein akordeoi kromatikok bezala botoiak ditu, baina botoi kopurua akordeoi mota batetik bestera aldatzen da. Trikitiak 23 botoi ditu, bi ilaratan banatuak: 12 ilara batean eta 11, bestean. Hiru, lau eta bost ilarakoak ere badaude.

## Akordeoi ekoizleak

Euskal Herrian, akordeoien marka famatuena Larrinaga Guerrini da. Garai batean, bi akordeoigileok, bata euskalduna eta bestea italiarra, batera egiten zuten lan, baina arrazoi batzuk zirela medio, banatu eta bakoitzak bereak sortzen hasi zen. Geroago berriro batu egin ziren.

## Ikus, gainera

* Isidro Larrañaga Akordeoi Orkestra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79838
* Multimedia: Accordions / Q79838
# Akorde

Musikan, akordea aldi berean entzuten diren eta harmonia bat osatzen duten noten multzoa da. Ez da derrigorrezkoa denak batera jotzea: arpegioak, adibidez, akordetzat har daitezke. Akordeak eta akordeen segidak askotan erabiltzen dira Mendebaldeko, Afrikako eta Ozeaniako musikan, baina ez da agertzen munduko beste toki batzuetako musikan.
Akordeak musika tresna beraren notekin edo tresna ezberdinekin (giza ahotsa barne) sor daitezke. Akorde bat oktaba bat osatzen duten hamabi notetatik hiru eta zazpi artean erabiliz eratzen da, notak oktaba berekoak edo ezberdinetakoak izan daitezkeelarik. Bi musika notaren arteko distantziari musika bitarteko deritzo; bitartekoek, konbinatuta, akorde motak zehazten dituzte. Akorde bakoitzak funtsezko tonu bat du, musika notetako edozein izan daitekeena (do, do♯, re, mi♭, mi, fa, fa♯, sol, la♭, la, si♭, si). Funtsezko tonu horrek akordearen tonalitatea zehazten du eta bere bitartekoen erreferentzia da.
Akorderik arruntena hiru notaz osatutako triada deritzona da. Nota gehiago erants daitezke, kuatriadak, etab. sortuz. Triadak maiorrak edo minorrak izan daitezke.
Akordeen segidari progresio harmoniko deritzo. Abesti batean, progresio harmonikoek musika laguntzaileak jarraitu behar duen bide orokorra finkatzen dute, bai eta melodia nagusiak gehienetan jarraitzen duena ere.

## Kanpo estekak

* Graduak eta akordeak hiru.com webgunean
* Datuak: Q170439
* Multimedia: Chords / Q170439
# Alemaniako ekonomia

2018an Alemaniako ekonomia munduko 4. handiena izan zen.
Alemania da munduko laugarren ekonomia indartsuenaren jabe. Merkatu sistema kapitalista du, baina ongizatearen sistemak orekatua, estatuak gizarte laguntza handiak ematen baititu. Alemaniako Errepublika Federala munduko lehen herri esportatzailea da (hain zuzen ere, esportazioa beti izan da Alemaniako ekonomiaren funtsezko elementua) eta ondasun gehien inportatzen dituen bigarrena. Ahalegin handiak egin ditu Europan ekonomia eta politika batasuna hedatzeko, eta bere ekonomia eta merkatritza politiketan gero eta eragin handiagoa dute Europar Batasuneko kideen arteko hitzarmenek. Gaur egun, Ekialdeko Alemania txertatzeko prozesuak aurrera jarraitzen du eta ahalegin handiak egiten ari dira haren atzerapena onez eramateko: izan ere, hango nekazaritza (garia, zekalea, patata, azukre erremolatxa, barazkiak, zerrikia), zeinak biztanle aktiboen % 10 hartzen baitzuen, bitarteko mekanikoak berriztatu beharrean dago, eta orobat aldatu beharra dauzka lanaren ohiturak eta kultura. Ekialdeko Alemanian, industria, lignitoari esker garatu dena –horixe baita mea baliabide ugari bakarra (Leipzig, Halle, Lusazian)–, burdingintza eta kimika industriaren mende egon da (Ekialdeko Berlin, Dresden, Leipzig, Chemnitz). 1996an, Ekialdeko Länder-ek aldaketa handiak egin dituzte egokitze eta berriztatze aldera. 1999ko urtarrilaren 1ean, Alemaniak eta Europar Batasuneko beste 10 estatuk, Europako Diru Batasuna jarri zuten abian, truke balioak behin betiko finkatzeko, eta Europako Banku Zentral berriari aginpidea eman zioten eskualde horretako diru politikaren gainean. Europar diru berria, euroa, 2002an bereganatu zuten alemanek.
Nolanahi ere, esportazio politikak emaitza onak ematen dituen arren, Alemaniak baditu konpondu beharreko hainbat arazo ekonomiko, langabeziarena adibidez; 2008an, % 7,3koa zen. Lanpostuak sortzeko neurriak ez dira espero bezain eraginkorrak izan, eta ez dirudi langabezia epe laburrean konponduko den arazoa denik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2018-12-22 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8046
* Multimedia: Economy of Germany / Q8046
# Alemaniako errugbi selekzioa

Alemaniako errugbi selekzioa Alemania herrialdea ordezkatzen duen errugbi selekzioa da. Mundu mailan 2019ko sailkapenaren arabera 28.a da.
Ez da inoiz Munduko txapelketa jokatzeko sailkatu baina Europako Nazioen Kopa lehen mailan jokatu izan du.

## Palmaresa

* Europako Errugbi Txapelketa (0):
** bigarren 1936 eta 1938an.

## Kanpo estekak

* Alemaniako Errugbi Federazioaren webgunea
* Datuak: Q695374
* Multimedia: Germany national rugby union team / Q695374
# Alemaniako bandera

Alemaniako bandera :
| Erabilera | |
| Proportzioa | 3:5 |
| Erabakia | 1949 |
| Koloreak | Beltza Gorria Horia |
Alemaniako bandera 1949ko maiatzaren 23an erabakitakoa da. Neurri bereko hiru errenkadaz osatuta dago: beltza, gorria eta horia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48160
* Multimedia: Flags of Germany / Q48160
# Alemaniako ertz geografikoak

Alemaniako ertz geografikoak (alemanez Zipfelbund) Alemaniako muturreko lau ertz geografiakoak dira, hauek laur hiriez ordezkatuak daude: Alemaniako hiririk iparraldekoena Sylt uhartean dagoen List hiria da, mendebaldeena dagoen puntua Selfkant da, hegoaldeena dagoen udalerria Oberstdorf da, aldiz, ekialdeena dagoen udalerria Görlitz delarik.
| Ertza | Udalerria | Estatua | Koordenatuak | Biztanleak |
| Ekialdea | Görlitz | Saxonia | 51° 9' N, 14° 59' O | 56.461 |
| Mendebaldea | Selfkant | Ipar Renania-Westfalia | 51° 1' N, 5° 55' O | 10.263 |
| Hegoaldea | Oberstdorf | Bavaria | 47° 25' N, 10° 17' O | 9.974 |
| Iparraldea | List | Schleswig-Holstein | 55° 1' N, 8° 26' O | 2.462 |
Batzuetan Görlitz hiria Alemaniako muturreko ertzeen sailkapenean sartzeko zalantza egon ohi da, bere ondoan dagoen Neißeaue udalerria 2 kilometro ekialderago baitago.
1999. urtean Wiesbaden hirian ospatutako Alemaniaren Batasun Egunaren parada probestuz, lau alemaniar muturreko ertzeak izendatu ziren. Honela muturreko ertzeetan kokatzen diren lau udalerriak finkatu ziren, hauen artean euren arteko ezagutza bultzatu asmoz elkarlana eta elkarren artean burututako ekintza ezberdinak ezarri zirelarik.

## Kanpo estekak

* (Alemanez) "Zipfelbundes" edo Alemaniako ertzeei buruzko webgunea
* Datuak: Q205437
# Alemaniako estatuak

Alemania errepublika federal bat da, autonomia zabala duten hamasei estatu federatutan (alemanez: Bundesland edo Land; pluralean, Bundesländer edo Länder) banatuta dago. Land horiek, berriz, beste 439 lurralde eta hiri administratibotan daude banatuta.
| | Estatua (Land) | Hiriburua | Azalera (km²) | Biztanleak |
| 1 | Baden-Württemberg | Stuttgart | 35.751,65 | 10.717.000 |
| 2 | Bavaria | Munich | 70.549,19 | 12.444.000 |
| 3 | Berlin | Berlin | 891,75 | 3.388.000 |
| 4 | Brandenburg | Potsdam | 29.477,16 | 2.568.000 |
| 5 | Bremen | Bremen | 404,23 | 663.000 |
| 6 | Hanburgo | Hanburgo | 755,16 | 1.735.000 |
| 7 | Hessen | Wiesbaden | 21.114,72 | 6.098.000 |
| 8 | Mecklenburg-Aurrepomerania | Schwerin | 23.174,17 | 1.720.000 |
| 9 | Saxonia Beherea | Hannover | 47.618,24 | 8.001.000 |
| 10 | Ipar Renania-Westfalia | Düsseldorf | 34.042,52 | 18.075.000 |
| 11 | Renania-Palatinatua | Mainz | 19.847,39 | 4.061.000 |
| 12 | Sarre | Saarbrücken | 2.568,65 | 1.056.000 |
| 13 | Saxonia | Dresden | 18.414,82 | 4.296.000 |
| 14 | Saxonia-Anhalt | Magdeburg | 20.445,26 | 2.494.000 |
| 15 | Schleswig-Holstein | Kiel | 15.763,18 | 2.829.000 |
| 16 | Turingia | Erfurt | 16.172,14 | 2.355.000 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1221156
* Multimedia: States of Germany / Q1221156