# Plastiko poluzio

Plastiko poluzioa edo plastiko kutsadura ingurumenean plastikozko produktuen metaketa da, fauna, habitat edo gizakietan ondorio kaltegarriak sortzen dituena.
Plastiko kutsadurak eragin negatibo ugari ditu lurreko eta uretako ekosistemetan, floran, faunan eta giza osasunean. Urtero, plastiko kutsadurak milioi bat itsas espezie baino gehiago kaltetzen ditu, 100.000 dortoka eta itsas ugaztun baino gehiago barne.
Plastiko kutsadura mota eta forma ugari daude. Urtero 8,8 milioi tona metriko plastiko hondakin botatzen dira. Hondakin plastiko honen jatorri nagusia Asia da, Txina bera baita 2,4 milioi tona metrikoren eragilea.
Plastiko kutsaduraren garrantzia eta hedadura plastikoaren kostu baxuarekin eta iraunkortasunarekin erlazionatuta dago, eta horrek manufaktura-enpresek hainbat objektu fabrikatzeko beste material batzuen aldean hobestera eramaten ditu. Zenbait eskualdetan, plastikoaren kontsumoa murrizten saiatzeko eta plastikoen birziklapena sustatzeko planak ezarri dira.

## Motak

Urtero ekoizten den plastikoaren ehuneko handi bat erabilera bakarreko eta botatzeko ontzirako elementuak edo urtebete igaro ondoren baztertuko diren produktuak dira. Askotan hainbat plastiko motaren kontsumitzaileek helburu bakarrerako erabiltzen dituzte eta gero bota edo birziklatzen dituzte.
Estatu Batuetako Ingurumena Babesteko Agentziaren arabera, 2011n Estatu Batuetako plastikoek hiri hondakin solidoen % 12 baino gehiago osatzen zuten. 1960ko hamarkadan, plastikoak hiri hondakin solidoen % 1 baino gutxiago ziren.

## Ingurumenaren gaineko eraginak
### Lurra

Kloratutako plastikoek substantzia kimiko kaltegarriak askatu ditzakete lurzoruan, eta gero lurpeko uretara edo inguruko beste ur-iturri batzuetara isur daitezke. Horrek kalte larriak eragin ditzake ura kontsumitzen duten espezieetan.
Zabortegiek plastiko mota askoren kantitate handiak gordetzen dituzte betirako. Zabortegi horietan, plastikoen biodegradazioa azkartzen duten mikroorganismo ugari daude. Plastiko biodegradagarriei dagokienez, deskonposatzen diren heinean, metanoa askatzen dute, berotegi efektuko gas indartsua dena, berotze globalari nabarmen laguntzen duena. Zabortegi batzuk metanoa harrapatzeko eta energia lortzeko gailuak jartzen hasi dira, baina askok oraindik ez dute teknologia hori sartu. Metanoa isurtzea ez da zabortegietan bakarrik gertatzen, plastiko biodegradagarriak ere degradatzen dira lurrean utziz gero, eta, kasu horretan, degradazioa denbora gehiago behar da.

### Ozeanoa

Nurdleak plastiko pelletak (mikroplastiko mota bat) dira, maiz karga-ontzietan horrela eramaten direnak, plastikozko produktuen fabrikazioan erabiltzeko. Ozeanoetara kopuru esanguratsu bat isurtzen da, eta mundu osoan hondartzako zaborraren %10 gutxi gorabehera nurdleak direla kalkulatu da. Oro har, plastikoek urtebete behar dute ozeanoetan degradatzeko, baina ez guztiz, eta prozesu horretan zenbait produktu kimiko toxiko, hala nola bisfenola A eta poliestirenoa, plastiko jakin batzuek uretara isur daitezke. Styrofoam hondarrak eta nurdleak dira ozeanoetako plastikozko kutsadura mota ohikoenak, eta plastikozko poltsekin eta janari-ontziekin batera, ozeanoetako zaborraren gehiengoa osatzen dute. 2012an, ozeanoetan 165 milioi tona zabor zeudela kalkulatu zen.

### Itsas animalien gaineko ondorioak

Plastiko kutsadurak animaliak pozoitu ditzake, eta horrek gizakien elikagaien hornikuntzan eragin negatiboa izan dezake. Plastiko kutsadura oso kaltegarria da itsas ugaztun handientzat. Itsas espezie batzuek, itsas dortokek adibidez, urdailean plastiko kantitate handia dutela zehaztu dute. Normalean kasu horietan animalia gosea hiltzen da, plastikoak animaliaren digestio-aparatua blokeatzen duelako. Batzuetan, itsas ugaztunak plastikozko produktuetan nahasten dira, arrantza sareetan adibidez, eta horiek zauritu edo hil ditzakete.
Plastiko handiek (makroplastikoak), hala nola plastikozko poltsak, ontzi hutsak, etab., animalia handien digestio-aparatuak blokeatzen dituzte eta gosea eragin dezakete elikagaien mugimendu mugatuagatik, edo urdaila bete dezakete, nahasmena eraginez eta elikatzea eragozten diete. Bestalde, mikroplastikoek kalte egiten diote tamaina txikiagoko itsas bizitzari. Esaterako, ozeano-giroen erdian dauden plastiko pieza pelagikoak plankton bizia baino gehiago dira, elika-katean sartzen dira eta itsas bizitzaren maila guztietara iristen dira.
1994an Espainia, Frantzia eta Italiako kostaldearen inguruko Mediterraneoko ipar-mendebaldeko arraste-sareen bidez itsas hondoari egindako azterketa batek 1.935 unitateko hondakin-kontzentrazioen batez bestekoa adierazi zuen kilometro karratuko. Plastikozko hondakinak % 77 ziren, eta horietatik % 93 plastikozko poltsak ziren.
Erregistro batzuen arabera, 260 espezie baino gehiago, ornogabeak barne, plastikoa irentsi dute edo plastikozko elementuetan korapilatuta geratu dira. Animalia bat korapilatzen denean, haren mugimenduak oso mugatuta daude, eta, beraz, oso zaila zaio bere burua elikatzea. Korapilatuz gero, gosez edo ebaki eta ultzera sakonez hiltzen dira. Kalkulatu da 400.000tik gora itsas ugaztun hiltzen direla urtero ozeanoak plastiko kutsatzearen ondorioz. 2004an, kalkulatu zen Ipar Itsasoko kaioek batez beste hogeita hamar plastiko zati zituela sabelean.

## Eraginak gizakiengan

Plastikoek elementu kimiko mota ugari dituzte, plastiko motaren arabera. Produktu kimikoak gehitzea da plastiko hauek erabilera anitzeko arrazoi nagusia, baina horrek arazo batzuk dakartza. Plastikoen ekoizpenean erabiltzen diren produktu kimiko batzuk gizakiak larruazaleko xurgapenaren bidez xurga ditzake. Ez da asko ezagutzen substantzia kimiko horiek gizakiak zenbateraino eragiten duten fisikoki. Plastikoen ekoizpenean erabiltzen diren produktu kimiko batzuek dermatitis sor dezakete larruazaleko kontaktuan. Plastiko-mota askotan, produktu kimiko toxiko hauek oso kopuru hutsaletan baino ez dira erabiltzen, baina batzuetan proba zehatzak behar dira elementu toxikoak material geldo edo polimero baten bidez plastikoan atxikitzen direla ziurtatzeko.
Plastiko kutsadurak gizakiari eragin diezaioke naturaren ikuspegia oztopatzen duelako.

## Erabilera murrizteko ahaleginak

Plastikoen erabilera murrizteko eta birziklapena sustatzeko ahaleginak eta ekimenak egin dira. Supermerkatu batzuek plastikozko poltsengatik kobratzen diete bezeroei, eta leku batzuetan material berrerabilgarri edo biodegradagarri eraginkorragoak erabiltzen dira plastikoen ordez. Komunitate eta negozio batzuek normalean erabiltzen diren plastikozko elementu batzuen debekua ezarri dute, hala nola botilatutako ura eta plastikozko poltsak.

## Erreferentziak

* ↑ Plastic pollution. Encyclopaedia Britannica.
* ↑ A Ban on Plastic Bags Will Save the Lives of California's Endangered Leatherback Sea Turtles. Sea Turtle Restoration Project.
* ↑ Macrae, Fiona. (12 de febrero de 2015). «Eight million tons of plastic is dumped at sea each year.» Daily Mail.
* ↑ Robert Lee Hotz. (13 de febrero de 2015). «Asia Leads World in Dumping Plastic in Seas» Wall Street Journal.
* ↑ Hester, Ronald E.; Harrison, R. M. (editors) (2011). Marine Pollution and Human Health. Royal Society of Chemistry. pp. 84-85. ISBN 1-84973-240-X
* ↑ Hopewell, 2009
* 1 2 «Plastics» Epa.gov.
* ↑ Aggarwal,Poonam; (et al.) Interactive Environmental Educatiaon Book VIII. Pitambar Publishing. p. 86. ISBN 81-209-1373-6
* ↑ Biello, David. (5 de junio de 2011). Are Biodegradeable Plastics Doing More Harm Than Good?. Scientific American.
* 1 2 Knight 2012, p. 11.
* 1 2 Knight 2012, p. 12.
* ↑ Knight 2012, p. 13.
* 1 2 3 4 5 Daniel D. Chiras (2004). Environmental Science: Creating a Sustainable Future. Jones & Bartlett Learning. pp. 517-518. ISBN 0-7637-3569-8
* ↑ Knight 2012, p. 5.
* ↑ Karleskint, George; (et al.) (2009).Introduction to Marine Biology. Cengage Learning. p. 536. ISBN 0-495-56197-5
* 1 2 Marine Litter: An analytical overview. United Nations Environment Programme.
* ↑ C.J. Moore et al., 2001. A Comparison of Plastic and Plankton in the North Pacific Central Gyre. Marine Pollution Bulletin 42(12): 1297‐1300
* ↑ Derraik, 2002
* ↑ Hill, Marquita K. (1997). Understanding Environmental Pollution. Cambridge University Press. p. 257. ISBN 1-139-48640-3
* 1 2 3 Brydson, J. A. (1999). Plastics Materials. Butterworth-Heinemann. pp. 103-104. ISBN 0-7506-4132-0
* ↑ (1973). Polyvinyl Chloride Liquor Bottles: Environmental Impact Statement. United States. Department of the Treasury (contributor).
* ↑ Malkin, Bonnie. (8 de julio de 2009). Australian town bans bottled water. The Daily Telegraph.

## Bibliografia

* Derraik, José G.B. (2002). «The pollution of the marine environment by plastic debris: A review» Marine Pollution Bulletin 44 (9): 842–52. doi:10.1016/S0025-326X(02)00220-5. PMID 12405208..
* Hopewell, Jefferson; Dvorak, Robert; Kosior, Edward. (2009). «Plastics recycling: Challenges and opportunities» Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 364 (1526): 2115–26. doi:10.1098/rstb.2008.0311. OCLC .2873020 PMID 19528059..
* Knight, Geof (2017). Plastic Pollution. Capstone. ISBN 978-1-4329-6039-1
* Colette, Wabnitz & Wallace J. Nichols. Editorial: Plastic Pollution: An Ocean Emergency. 3 March 2018. 28 January 2017.

## Kanpo estekak

* Ark, Planet. Plastic Bag Reduction. 1 December 2011. 29 January 2013.
* Jessica, A. Knoblauch. Environmental Health News. 2 July 2009. 29 January 2013
* Treacy, Megan. "Biodegradable Plastics are Adding to Landfill Methane Emissions". 10 June 2011. 29 January 2013.
* Tina, L. Plastic Pollution and Wastefulness. 20 February 2011. 29 January 2013.
* Datuak: Q7202090
* Multimedia: Plastic pollution / Q7202090