OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ili Kazakhstandar Prefektura autonomoa

Ili Kazakhstandar Prefektura autonomoa (kazakhkeraz: Іле Қазақ автономиялы облысы, İle Qazaq avtonomïyalı oblısı; txinera sinplifikatuz: 伊犁哈萨克自治州; pinyineraz: Yīlí Hāsàkè Zìzhìzhōu), Xinjiang eskualde autonomoan kokatutako Prefektura autonomoa da. Guztira, 4.342.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 268.778,7 kilometro koadroko azalera.

## Banaketa administratiboa

* Tacheng prefektura, (塔城地区) Tǎchéng Dìqū)
* Altay prefektura, (阿勒泰地区) Ālètài Dìqū)
* Yining, (伊宁市) Yīníng Shì)
* Kuitun, (奎屯市) Kuítún Shì)
* Yining Konderria, (伊宁县 Yīníng Xiàn)
* Huocheng Konderria, (霍城县 Huòchéng Xiàn)
* Gongliu Konderria, (巩留县 Gǒngliú Xiàn)
* Xinyuan Konderria, (新源县 Xīnyuán Xiàn)
* Zhaosu Konderria, (昭苏县 Zhāosū Xiàn)
* Tekes Konderria, (特克斯县 Tèkèsī Xiàn)
* Nilka Konderria, (尼勒克县 Nílèkè Xiàn)
* Qapqal Xibe Konderri autonomoa - 察布查尔锡伯自治县 Chábùchá'ěr xībó Zìzhìxiàn)

## Ikus, gainera

* Xinjiang eskualde autonomoaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Ili Prefekturako gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q848127
* Multimedia: Ili Kazakh Autonomous Prefecture / Q848127
# Ilia Frank

Ilia Mikhailovitx Frank (errusieraz: Илья́ Миха́йлович Франк; San Petersburgo, 1908ko urriaren 23a - Mosku, 1990eko ekainaren 22a) errusiar fisikaria izan zen. Sobietar Batasuneko Zientzia Akademiako Fisika Institutuan aritu zen lanean. Txerenkov erradiazioaren ondorioak interpretatzen eta adierazten lagundu zuen. Lan hori zela-eta, 1958an, Fisikako Nobel saria irabazi zuen, Igor E. Tammekin eta Pavel A. Txerenkovekin batera.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-12-10 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ 156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema. Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (Noiz kontsultatua: 2023-10-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192703
* Multimedia: Ilya Frank / Q192703
# Ili ibaia

Ili ibaia (uigureraz: ئىلى دەرياسى‎, Ili deryasi; kazakheraz: Іле, İle; errusieraz: Или; txineraz: 伊犁河; pinyinez: Yīlí Hé; mongolieraz: Ил, "baretasun") erdialdeko Asiako ibai luzea da, ipar-mendebaldeko Txina eta hego-ekialdeko Kazakhstan zeharkatzen dituena.
Ekialdeko Tian Shan mendietan du iturburua, eta 1.439 kilometroko ibilbidearen ondoren Balkhax aintziran du ahoa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-05-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192567
* Multimedia: Ili River / Q192567
# Ilia Ehrenburg

Ilia Grigorievitx Ehrenburg (errusieraz: Илья́ Григо́рьевич Эренбу́рг, NAF: [ɪˈlʲja ɡrʲɪˈɡorʲɪvɪtɕ erʲɪnˈburk] ; Kiev, Errusiako Inperioa, gaur egungo Ukraina, 1891ko urtarrilaren 26a/urtarrilaren 14a - Mosku, SESB, gaur egungo Errusia, 1967ko abuztuak 31) sobietar idazle, kazetari, itzultzaile eta intelektuala izan zen.
Ehrenburg Sobietar Batasuneko idazlerik garrantzitsuenen artean dago, ehun idazlan baino gehiagorekin. Ezagunago bilakatu zen eleberriengatik eta kazetaritza laneangatik, baina batez ere Lehen Mundu Gerra, Espainiako Gerra Zibila eta Bigarren Mundu Gerran egindako lanengatik. Azken hauek eztabaida handia sortu zuten Mendebaldeko Alemanian 1960ko hamarkadan zehar.
* Datuak: Q348497
* Multimedia: Ilya Ehrenburg / Q348497
# Ibares errota

Ibares errota, Gipuzkoako Arama udalerrian dagoen errota bat da, Itsasondo udalerriko mugan. Oria ibaiaren bazterrean eta Ibaresko zubiaren aldamenean dago.

## Historia

Ibares errotaren lehen dokumentua 1495ekoa da. Martin Alvarez de Ysasaga itsasondoarra ageri da errotaren fundatzaile eta lehen jabe bezala. Martxan ipini zutenetik gaur egun arte, hainbat jabe izan ditu, garaian garaiko familia garrantzitsuenen eskuetatik pasa da; Domingo de Zabala y Aramendia, Jose Martin de Zabala Idiakez y Alzolaras, Manuel Jose de Zabala y Acedo, eta Federico Zabala Ortes de Velasco, besteak beste.
Jakina da 1907-1908 urte inguruan errotak sute bat izan zuela. Suntsituta geratu ondoren, Saturnino Irizarrek berriro jarri zuen martxan. 1927tik Irizar familiaren bizilekua da.
1981az geroztik, hiru harri-pare baino ez daude lanean; aurretik, bost harri-pare zeuden lanean, etenik gabe.
Gaur egun, Gipuzkoan martxan dagoen eta aktiboki arto-irina produzitzen duen errota gutxienetarikoa da.

## Ikus gainera

* Ibaresko zubia
# Ibardin

Ibardin Nafarroa eta Lapurdi artean dagoen mendatea da, Bera alde batetik eta Azkaine eta Urruña bertzetik lotzen dituena. Gaina 317 metrotan dago.
Bizkaiko golkotik atera eta lehendabiziko Pirinioetako mendatea da, Urruñatik RD-404 (oinez GR 10) eta Beratik C-131 errepideak erabiltzen zeharkatu daitekeena.
Mugako tokia izanda, bertan 20 benta edo denda inguru kokatu dira: alkohola, Baionako xingarra eta abar saltzen dituztenak.

## Larhun

Ibardingo mendatea ohiko abiapuntua da Larhun mendira (905 m) igotzeko. 2 ordu eta 45 minutuko ibilaldia da igoera.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2981996
* Multimedia: Col d'Ibardin / Q2981996
# Ibaresko zubia

Ibaresko zubia edota Ibares zubia, Gipuzkoako Arama eta Itsasondo udalerrietako lursailak elkarlotzen dituen zubi bat da, Oria ibaia zeharkatzen du. Itsasondo eta Ordizia arteko errepide zaharrean dago, Ibares errotaren parean eta N-1 errepide zaharraren biaduktupean.
2013an zaharberritua izan zen

## Ikus gainera

* Ibares errota

## Erreferentziak

* ↑ Ibaresko zubia berritzen ari dira Araman. 2013ko azaroaren 6a. Goierri.hitza.eus

## Kanpo estekak

* Datuak: Q59312812
# Ibargoitiko gatzagak

Ibargoitiko gatzagak Getze Ibargoitin (Nafarroa Garaia) zeuden 20. mendera arte. 21. mendean putzu bat eta erakustaldietarako erabil daitekeen zonalde bat gordetzen da bakarrik oroigarri gisa, parke batean. Herriaren euskal izena (Getze) etimologikoki lotua dago gatzaga hauetara eta gatz ekoizpenera, eta herriaren gaztelerazko izenak ere: 20. mendera arte Salinas de Monreal zeritzon eta gero Salinas de Ibargoiti.
Euskal Herriko gatzagen artean, lurruntze naturalean oinarriturikoen motakoak ziren Ibargoitikoak.

## Historia

Ibargoiti ibarreko kontzeju honetako bizibideko osagarri nagusia ziren gatzaga hauek mendeetan. Putzuetatik ateratzen zen ur gazikara eta gertuko koadro eta larrainetara banatzen zen, lurruntze bidez udan gatza ekoizteko. Bi ingurune zeuden, nagusia herriaren iparraldean, 21. mendean pilotalekua dagoen tokian; eta beste bat txikiagoa hegoaldea, Usategia esaten zitzaion parajean. Izen hori bezala, euskal forma argiko izenak zituzten beste putzu edo gune batzuek, gatzaren ustiaketari lotutakoak: Getzeartea iturria, Butzunausi (putzu nagusia), Tutusmutu (tototxa hitzarekin lotua, gatzaren koadro edo larrain bakoitza izendatzeko terminoa), Andurra (kalitate eskaseko putzu bat)...
1930. urtearen inguruan, Julio Ruiz de Aldaren ortoargazkietan gatzagak ikusten dira, baina geroago mende horretan bertan utzi zitzaion ekoizpenari. Ibarreko beste herri batean ere, Idotzinen, izan ziren gatzagak baita ere, baina Ruiz de Aldaren hegaldian ez dira ikusten.

## Iruditegia

* Usategiko gatzaga desagertuak, herriaren hegoaldean.
* Gatzagen oroigarri: putzua eta tototxa.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Izaga, Mankomunitatea. (2023-11-16). «CREACION DE NUEVA ZONA DE JUEGOS Y JARDIN INTERPRETACION DE LAS SALINAS EN IBARGOITI» Mancomunidad de Izaga / Izagako Mankomunitatea (Noiz kontsultatua: 2024-06-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Belasko, Mikel. (2010-01-07). «Salinas de Ibargoiti» Mikel Belasko - Toponimia (Noiz kontsultatua: 2024-06-09).
* ↑ (Gaztelaniaz) Hualde, Fernando. (2009-12-13). «Salinas de Ibargoiti Paseando por su historia» Diario de Noticias de Navarra (Noiz kontsultatua: 2024-06-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126368455
* Multimedia: Ibargoiti salt evaporation ponds / Q126368455
# Ibaretama

Ibaretama Brasilgo udalerri bat da, Ceará estatuan kokatua. 11.956 biztanle ditu 877,257 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Ceará

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2027727
* Multimedia: Ibaretama / Q2027727
# Seyne kantonamendua

Seyne kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. Guztira 34 udalerri ditu eta Seyne da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1410300
# Seyre

Seyre (frantsesez eta ofizialki: Seyre) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 111 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Seyre udalerrian erroldatutako biztanleak 96 ziren. Familiak 34 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 9 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 13 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 43 etxebizitza zeuden, 36 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 43etxeak ziren. 36 etxebizitza nagusietatik 30 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 1ek hiru zituen, 9 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 31 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Seyre udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 4 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 8 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 4 |
| 0 | 50-54 | 4 |
| 8 | 45-49 | 4 |
| 4 | 40-44 | 4 |
| 4 | 35-39 | 0 |
| 4 | 30-34 | 8 |
| 4 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 16 | 15-19 | 0 |
| 4 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 4 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 58 ziren, horien artean 41 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 41 pertsona aktiboetatik 40 lanean zeuden (22 gizon eta 18 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Seyre udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1343840
* Multimedia: Seyre / Q1343840
# Seynabou Male Cisse

Seynabou Male Cisse (Gandiaye, Kaolack, 1952) senegaldar irakaslea eta ekintzailea da. Ignacio Ellakuria saria jaso zuen 2023an, bakearen eta emakumeen eskubideen alde egindako lanagatik.

## Bizitza

Seynabou Male Cisse 1952an jaio zen Gandiayen, Senegalgo Kaolack eskualdean. Geografiako lizentzia eta masterra lortu ondoren, Bigarren Hezkuntzako irakaslea izan zen 25 urtez Ziguinchor hirian. Gaztetatik ibili zen gizarte mugimenduetan, eta baita berdintasunaren aldeko borrokan eta emakumeen ahalduntzearen alde lanean ere. Izan ere, emakumeen eskubideen eta bakearen aldeko ekintzailea da Casamance eskualdean.
Casamanceko gatazka 1982an hasi zen, Indar Demokratikoen Mugimenduaren (MFDC) eta estatuaren artean. Liskar horrek emakumeak kolpatu ditu bereziki; horregatik egiten du lan Male Cissek bertan. 2010ean, Plateforme des Femmes pour la Paix en Casamance (PFPC) koalizioaren sustatzailea izan zen: gizarte zibileko 210 tokiko erakunde eta eskualdean bakearen eta justiziaren alde lan egiten duten 40.000 emakume baino gehiago bildu zituzten.
2013an, Women´s World Summit Foundation (WWSF) erakundearen Women´s Creativity in Rural Life saria jaso zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Seynabou Male Cisse ekintzaile senegaldarrak jasoko du Ignacio Ellakuria saria. Berria, 2023ko urriak 13, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).
* 1 2 Seynabou Male Cisse ekintzaile senegaldarrak jasoko du Ignacio Ellakuria saria. Irekia, 2023ko urriak 13, CC BY 3.0, irekia.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123581447
# Seymour Skinner

W. Seymour Skinner Simpsondarrak telesaiko pertsonai bat da.

## Deskribapena

Springfieldeko Lehen Hezkuntzako Eskolaren zuzendaria da. Agnes Skinneren semea da, eta oraindik berarekin bizi da. Edna Krabappelen mutil laguna izan zen.

## Armin Tamzarian

Telesaiko kapitulu batean bere benetako izena jakin zen Armin Tamzarian, eta benetako Seymour Skinner galduta egon zela.

## Ikus, gainera

* Simpsondarrak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1503373
# Seynod kantonamendua

Seynod kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Savoia Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Guztira 11 udalerri ditu eta Annecy da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1727488
# Saint-Laurent-du-Tencement

Saint-Laurent-du-Tencement Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an 51 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Saint-Laurent-du-Tencement udalerrian erroldatutako biztanleak 50 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 48 etxebizitza zeuden, 21 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 48etxeak ziren. 21 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek hitu gela zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 12 etxek bost zituzten. 12 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Saint-Laurent-du-Tencement udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 8 | 65-69 | 4 |
| 0 | 60-64 | 8 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 4 | 35-39 | 4 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 8 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 34 ziren, horien artean 23 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 23 pertsona aktiboetatik 20 lanean zeuden (10 gizon eta 10 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra zerbitzu enpresa batena zen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q977695
* Multimedia: Saint-Laurent-du-Tencement / Q977695
# Hondakin erradioaktibo

Hondakin erradioaktiboak, elementu kimiko erradioaktiboak dituzten eta funtzio praktikorik betetzen ez duten hondakinak dira. Maiz, fisio nuklearra bezalako prozesu nuklearren azpiproduktu bat dira. Hondakina ere sortu daiteke erreaktore edo arma nuklearrentzako erregaien prozesamenduaren bidez edo medikuntzarako aplikazioen bidez, erradioterapia edo medikuntza nuklearra bezalakoak.

## Sailkapena

* Sailkatu beharrik gabeko hondakinak (edo salbuetsiak): duten erradioaktibitate maila ez da pertsonen osasunerako edo ingurumenerako kaltegarria, ez gaur egun ez etorkizunari begira. Material konbentzionaltzat erabil daitezke.
* Aktibitate baxuko hondakinak: erradioaktiobitate gamma edo beta daukate maila hauek baino txikiagoak badira: 0,04 GBq/m³ likidoak badira, 0,00004 GBq/m³ gaseosoak badira, edo kontaktu dosiaren tasa 20 mSv/h baino txikiagoa bada gaseosoan kasuan. Gainera, sailkapen honetakoak kontsideratzeko, semidesintegrazio periodoa 30 urte baino gutxiagokoa izan behar da. Gainazaleko almazenamenduetan almazenatu behar dira.
* Aktibitate ertaineko hondakinak: gamma edo beta erradioaktibitatea daukate aktibate baxuko hondakinkoek baino maila handiagoarekin, baina, 4GBq/m³ baino txikiagokoa likidoekin, gaseosoak edozein aktibitatearekin edo solidoak euren kontaktu dosia 20 mSv/o gainditzen duenean. Aktibitate baxuko hondakinak bezala,bakarrik kontsideratu daitezke sailkapen honetakoak, semidesintegrazio periodoa 30 urte baino txikiagoa duten hondakinak. Gainazaleko almazenamenduetan almazenatu behar dira.
* Aktibitate handiko hondakinak: erradioaktibitate alfa amititzen duten material guztiak eta aktibitate ertaineko hondakinetan ezarritako erradioaktibitate mailak gainditzen dituzten erradioaktibitate beta edo gamma emititzen duten edozein material. Baita ere sailkapen honetakoak dira, semidesintegrazio periodoa 30 urte baino gehiagokoa dutenak ( actínido minoritarioa adibidez). Almazenamendu geologiko sakonetan (AGP) almazenatu behar dira.

## Ikus, gainera

* Kutsadura
* Energia nuklearra

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Enresa (Espainiako hondakin erradioaktiboak kudeatzeko enpresa publikoa).
* (Ingelesez) United States Nuclear Regulatory Commission (Ameriketako Estatu Batuetako Gai Nuklearretako Batzorde Arautzailea).
* (Gaztelaniaz) «Mayak: media vida marcada con los daños de la energía nuclear», Argentinako Greenpeace erakunde ekologistaren webgunean.
* Datuak: Q185252
* Multimedia: Nuclear waste / Q185252
# Hondakin toxiko

Hondakin arriskutsua hondakin arrikutsu birziklagarriari edo ez birziklagarriari dagokio, hau da, arriskutsutzat hartzen dena, osasuna eta ingurumena arriskuan jartzen dituzten berezko propietateak dituelako. Propietate arriskutsuak toxikotasuna, sukoitasuna, erreaktibotasun kimikoa, korrosibitatea, lehergaitasuna, erreaktibitatea, erradioaktibitatea edo giza osasuna eta ingurumena kaltetzen dituzten beste edozein izaera dira.
Hondakinak (edo hondakin-korronte jakin bat) arriskutsuak diren ala ez erabaki behar dutenak legegileak eta aginte publikoak dira. Hondakin arriskutsu bihurtzen duten propietateak definitzeko erabilitako kontzeptu komun bat dago, esaterako, sukoia, korrosiboa, toxikoa, minbizi-sortzailea, infekziosoa, eko-toxikoa, eta abar. Hala ere, zenbait industria-praktiketan sortutako hondakinak edo zenbait propietate erakuste dutenak hondakinen kudeaketa erregimenaren esparrutik kanpo egon daitezke. Hondakinen kudeaketaren esparrutik kapo ere industria-isuri batzuk aurki daitezke, baina beste erregimenek (hondakin-urak, hondakin-uren legeriaren bidez; gas-emisio industrialak, emisioen kontrolerako legeriaren bidez; hondakin erradioaktiboak, erradioaktibitateari buruzko legeriaren bidez, etab.) arautzen dituzte, hondakin arriskutsu industrialak hondakin arriskutsuen inguruko legediaren menpean izan daitezkeen bitartean, adibidez, EBren kasuan, modu solidoan, likidoan edo lohian ekoitzita ere.
3 milioi tona hondakin sortzen dira urtero Europar Batasunean (sei tona baino gehiago Europar herritar bakoitzeko), 40 milioi tona hondakin arriskutsu barne (10 kg baino gehiago pertsona bakoitzeko urtean).
Hondakin arriskutsuen adibideak honakoak dira: meatzaritzako hondakinak, tximiniaren aireko isuriak, industria-isurketen gainazaleko ibilgutan, eta fruta eta barazkietan dauden pestizida hondarrak oraindik ere kontsumitzeko garaian, esate baterako, kalean aurkitzen diren baimenik gabeko azoketan erosten diren letxugetan.
Laburbilduz, hondakin arriskutsuak hauetatik datozenak dira:
* Ospitaleko hondakinak (hondakin biologikoak).
* Industria kimikoko eta farmazia-industriako hondakinak.
* Nekazaritzako edo basoko jardueretako hondakinak, esate baterako, fungizidak, plagizidak, biozidak.
* Meatzaritzako hondakinak, tximiniaren aireko isuriak.
* Energia-sektoreko hondakinak, esate baterako, poliklorobifeniloak dituzten transformadore elektrikoen olioak.
* Petrolioaren industriako hondakinak, hala nola, bituminosoak, mundruna, emultsio urtsuak.
* Ehungintzako hondakinak, hala nola, kromo oxidatua, tindagaiak, azidoak.
* Industria militarraren edo erlazionatutako industriaren hondakinak.
* Zientzia ikerketa-zentroetako hondakinak, adibidez, erabiliako disolbatzaileak eta erreaktiboak, eta abar.
* Plastikoaren industriako hondakinak.

## Erreferentziak

* ↑ Manual de gestión de residuos industriales peligrosos dirigido a Las autoridades de economías de Ingresos bajos y medios
* ↑ Manual de gestión de residuos industriales peligrosos Pag.55

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3042630
# Hondakindegi

Hondakindegia honako hauetako bat izan daiteke:
* Zabortegia.
* Antzinako animalia, landare, gizaki edo eraikuntzen hondakinak metatu diren aztarnategia.
# Hondakin-uren araztegi

Hondakin-uren araztegia edo ur zikinen araztegia ingurunera isuri aurretik, hondakin-uren -etxekoen zein industrialen- kutsatzaileak kontzentrazio onargarri bateraino kentzeko edo degradatzeko prozesuak egiteko instalazio-multzoa da.
Oro har, hondakin-uren araztegiek tokiko hondakin-ura tratatzen dute, gehienbat herritarren kontsumotik datorrena, bai eta eremu urbanizatuetako drainatzearen azaleko jariatzetik datorrena ere, baita hiri txikietako ura ere, prozesu eta tratamendu gutxi-asko estandarizatu eta konbentzionalen bidez. Enpresa handientzat diseinatzen eta eraikitzen diren hondakin-uren araztegiak ere badaude, sortzen den hondakin-urari tratamendu espezializatua emanez.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2008]
* ↑ Euskalterm: [Ingurumena Hiztegi Entziklopedikoa] [2009]

## Ikus, gainera

* Hondakin-uren tratamendu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15242449
* Multimedia: Wastewater treatment plants / Q15242449
# Hondakinak itsasoan

Hondakinak itsasoan giza jarduerak itsasoan utzitako hondakin solidoen multzoa dira. Hondakin hauek itsasora zuzenean botatakoak edo ibaietatik etorritakoak izan daitezke. Itsasoko korronteak direla eta, hondakin hauen arazoa globala da eta kutsadura eragiteaz gainera, itsasoko animalientzako arriskutsua da: animalia asko askotan abandonatu edo puskatutako arrantza-sareetan harrapaturik geratzen dira eta itsasora botatako plastikoen hondarrak jaten dituzte eta sarri hil ere egiten dira horren ondorioz.

## Ikus, gainera

* Zaborra ingurumen naturalean
* Ipar Atlantikoko zabor orbana
* Ozeano Bareko zabor orbana

## Kanpo estekak

* Datuak: Q463960
* Multimedia: Marine debris / Q463960