OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Veracruz (Mexiko)

    Artikulu hau Mexikoko estatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Veracruz (argipena)».
Veracruz, ofizialki Veracruz de Ignacio de la Llave, Mexikoko 31 estatu federaletako bat da, herrialdearen erdi-ekialdean dagoena. Iparraldean Tamaulipasekin du muga, hegoaldean Oaxaca eta Chiapasekin, ekialdean Mexikoko golkoarekin, hego-ekialdean Tabascorekin eta mendebaldean San Luis Potosí, Hidalgo eta Pueblarekin. 71.820 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 7.643.194 biztanle zituen. Mexikoko estaturik jendetsuena da. Hiriburua Xalapa da, nahiz eta hiri handiena Veracruz izan.

## Geografia

Mexikoko golkoko kostaldeko ordokiak hartzen du lurralde gehiena, baina oso mendi garaiak ditu erdialdeko mendebaldean. Bertan dago Orizaba sumendia (5.700 metro), Mexikoko mendirik garaiena. Klima tropikal hezea du (20-25 °C).

## Historia

Espainiar konkistatzaileak iritsi zirenean lurraldeko jatorrizko biztanleak —totonekak eta huastekak— azteken mendean bizi ziren. Independentziako gerraren ondoren, 1824an, estatu bihurtu zen.

## Ekonomia

Nekazaritza (azukre kanabera, arroza, artoa, fruitu arbolak, lekadunak, tabakoa, kafea, kotoia), abere hazkuntza, arrantza eta, batez ere, industria (petrolio findegiak, arrain kontserba, basogintza, kimika industria, altzairugintza, metalurgia, ehungintza) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Ondasun nabarmenak

Arkeologia aztarnategi garrantzitsuak daude. El Tajin eta Tlacotalpan Gizateriaren ondare izendaturik daude.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 Macmillan, Palgrave, The Statesman's Yearbook 2017: The Politics, Cultures and Economies of the World, 823. orrialdea, Macmillan Publishers, books.google.es
* ↑ El Tajin, Pre-Hispanic City. whc.unesco.org (Noiz kontsultatua: 2017-10-26).
* ↑ Historic Monuments Zone of Tlacotalpan. whc.unesco.org (Noiz kontsultatua: 2017-10-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q60130
* Multimedia: Veracruz / Q60130
# Txad (aintzira)

Txad Afrikako ipar erdialdean dagoen aintzira da, kontinente osoko aintzira handienen artetik bigarrena. Txad, Kamerun, Niger eta Nigeriaren artean zabaltzen da, Saharako basamortuaren ertzean.
Zantzu zientifikoen arabera, azken mila urteotan dozena bat aldiz lehortu egin da, azkenak 1908an eta 1984an. 1960ko hamarkadatik haren neurriaren % 95 txikitu egin da, alde batetik eskualdeak pairatutako lehorteengatik eta bestetik, ureztatze sistemengatik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: 60. araua: Aintzirak.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)"Lake Chad disappears from the map"
* Datuak: Q125309
* Multimedia: Lake Chad / Q125309
# Txadar hizkuntzak

Txadar hizkuntzak afroasiar hizkuntzen adar bat dira, Saheleko hainbat tokitan hitz egiten direnak. Nigerian, Nigeren, Txaden, Afrika Erdiko Errepublikan eta Kamerunen hitz egiten diren 150 hizkuntzez osaturik dago.
Hausa da gehien hedaturiko txadar hizkuntza (lingua franca da Mendebaldeko Afrikako eskualde zabal batean).
Lau hizkuntza-talde bereizten dira txadar hizkuntzen multzoan:
* Biu-Mandara hizkuntzak.
* Mendebaldeko Txadeko hizkuntzak.
* Ekialdeko Txadeko hizkuntzak.
* Masa hizkuntzak:
** Ngete-herde hizkuntza (Txad).
** Peve hizkuntza (Txad).
** Massa hizkuntza (Txad).
** Azumeina hizkuntza (Txad).
** Musei hizkuntza (Txad).
** Mesme hizkuntza (Txad).
** Zumaia hizkuntza (Kamerun).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Txadar hizkuntzen baliabide-bilduma
* Datuak: Q33184
* Multimedia: Chadic languages / Q33184
# Txadeko gobernua eta politika

Txadek independentzia eskuratu eta gero, alderdi bakarreko sistema ezarri zen herrialdean. 1979 eta 1982 artean, iparraldeko eta hegoaldeko tropen arteko gerrate zibila izan zen, Libia nahiz Frantziaren parte hartzearekin. 1975etik 1982ra estatu-kolpeak eman zituzten, azkena Hisséne Habrék burututakoa. Honek boterean iraun zuen 1990era arte. urte horretan, Idriss Débyk eskuratu zuen boterea. 1992an alderdi politiko guztiak legeztatu ziren. 1996an Déby presidente aukeratu zuten, eta iparraldeko tribu nomaden altxamendu bati aurre egin zion.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1153663
* Multimedia: Politics of Chad / Q1153663
# Txagatai

Txagatai (mongolieraz: Цагадай, txinera tradizionalez: 察合台; pinyinez: Chágětái, turkieraz: Çağatay, persieraz: جغتای‎; 1183ko abenduaren 22a - 1242ko uztailaren 1a), Txagatai Khan izenaz ere ezaguna, agintari mongola izan zen, erdialdeko Asiaren parte handi bat gobernatu zuena. Gengis Khan eta Börteren bigarren semea, bere ondorengoek Txagatai Khanerria sortu zuten.

## Familia

Zuhaitz genealogikoa :
Qara Hülëgü
Mutukan
Büri
Yesugei
Genghis Khan
Yesü Möngke
Yesü Nto'a
Hoelun
Txagatai
Baidar
Alghu
Dei Seichen
Börte
Saruban
Negübei
Čotan
Mochi Yaba :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2016-09-30). (PDF) 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak. Iruñea, 16 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q487543
* Multimedia: Chagatai Khan / Q487543
# Txagatai Khanerria

Txagatai Khanerria (mongolieraz: Tsagadai Khan Uls/Цагадайн улс) Genghis Khanen bigarren semea zen Txagatai Khan eta haren ondorengoak buru zituen khanerri mongola, eta geroago hizkuntzaren aldetik turkiartua, izan zen. Hastapenean Mongolen Inperioaren zatia zen, baina geroago guztiz independente bilakatu zen.
Une gorenean, XIII. mendearen bukaera aldean, khanerria Amu Dariatik Altai mendietaraino zihoan. Nola edo hala, 1220ko hamarkadatik XVII. mendera arte iraun zuen khanerriak, nahiz eta mendebaldeko erdia Tamerlanen aurrean galdu zen 1360ko hamarkadan. Ekialdeko erdia txagatai agintarien menpean jarraitu zuen, baina, azkenean, XVII. mendean Apaq Khoja aginte teokratikoaren azpian amaitu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q487829
* Multimedia: Chagatai Khanate / Q487829
# Txabolategi

Jose Joakin Erroizenea Intxauspe, Txabolategi (Ereñotzu, Hernani, 1769ko martxoaren 2a - Tolosa, 1819) gipuzkoar bertsolaria izan zen. Ezagutzen den lehen bertsolarietako bat. Txabolategiren garaikoak ziren Fernando Amezketarra, Izuelako Artzaina eta Zabala bertsolariak, eta haiekin batera kantatu zuen.
Iztuetak ematen du historian ezagutzen den lehen bertso neurketaren berri: Villabonako plazan jokatu zen, 1801ean. Zabala eta Txabolategi ziren bertsolariak eta Fernando Amezketarra epaimahaian zegoen. Antonio Zavalak Txabolategiren bertsoak bildu eta Txabolategi, Elkoro eta Leunda Bertsolariak (1980) liburuan argitaratu zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Antonio Zavala: Txabolategi, Elkoro eta Leunda bertsolariak
* Datuak: Q12268311
# Txabusina

Txabusina soingaineko erako jantzia da, belaunetaraino luzatzen dena. Aldaera anitz ditu: bainurako txabusina eskuoihalen ehun berdinaz dago egina, eskuz lotzen den gerriko batez dago lotzen da eta bainatu ondoren gorputza lehortzeko erabili ohi da; etxerako txabusina etxeko beroki moduan erabili ohi da eta gerriko batez lotzen da; lanerako txabusina zuriak eta botoidunak izaten dira eta ohikoak dira ospitale, osasun-zentro eta laborategietan, kaleko jantzika toki horietan erabili ohi diren produktuetatik babesteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q798904
* Multimedia: Bathrobes / Q798904
# Txaden banaketa administratiboa

Txad 22 eskualde administratibotan banatuta dago. 1960ko independentziatik 1999ra arte, herrialdea 14 prefekturetan banatuta zegoen. Prefektura hauek 28 departamendu bilakatu ziren 1999an. 2002an, herrialdearen banaketa administratiboa berrosatu eta 18 eskualdeak antolatu ziren, baina 2002an hauek berrantolatu eta gaur egun 22 eskualde aurki ditzakegu.
Erregio bakoitza bi edo lau departamendutan banaturik dago, N'Djamenakoa izan ezik, 10 arrondissements-etan banatzen baita.

## Eskualdeak (2002-2008)

(1) 2004an sortutakoak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15044747
* Multimedia: Subdivisions of Chad / Q15044747
# Versailles (telesaila)

Versailles franko-kanadar telesaila da, Simon Mirrenek eta David Wolstencroftek Canal+ katerako sortua.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1667. urtea. Luis XIV.aren obsesioa Versaillesen jauregi handi bat eraikitzea zen, Frantziako hiriburuaren kanpoaldean. Horren guztiaren helburua bere irudia handitzea eta noblezia menderatzea da, erregearen planen aurkari handia baita, eta etengabeko estutasunean jartzen dute. Aldi berean, telesailak beste gai batzuk ere kontatzen ditu, hala nola Filipe Orleanskoa anaiarekiko harreman korapilatsua, protagonistak bere maitale ugariekin dituen harremanak edo Gortearen etengabeko azpijokoak.

## Aktoreak

| Personaje | Actor |
| Luis XIV.a Borboikoa | George Blagden |
| Filipe I.a Orleanskoa | Alexander Vlahos |
| Alexandre Bontemps | Stuart Bowman |
| Fabien Marchal | Tygh Runyan |
| Ana Austriakoa | Dominique Blanc |
| Maria Teresa Austriakoa | Elisa Lasowski |
| Henriketa Ingalaterrakoa | Noémie Schmidt |
| Filipe Lorrenakoa | Evan Williams |
| Béatrice, Madame de Clermont | Amira Casar |
| Sophie de Clermont | Maddison Jaizani |
| Madame de Montespan | Anna Brewster |
| Luisa de La Vallière | Sarah Winter |
| Claudine | Lizzie Brocheré |
| Jean-Baptiste Colbert | Steve Cumyn |
| François Michel Le Tellier de Louvois | Joe Sheridan |
| Jakobo Benigno Bossuet | Geoffrey Bateman |
| André Le Nôtre | Thierry Harcourt |
| Casselgo dukea | Pip Torrens |
| Montcourt | Anatole Taubman |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19945294
# Versaillesko pilotalekua

Versaillesko pilotalekua (frantsesez: Salle du Jeu de paume) Versaillesko Saint-Louis auzoan dagoen pilotaleku bat da. Famatua da bertan eman zelako Pilotalekuko Zina 1789ko ekainaren 20an, Hirugarren Estatuko diputatuak bilduta.
Nicolas Creték 1686n eraikia, "tripot" izena zuen garai hartan. Louis XIV.a Frantziakoak eta gorteko beste pertsonalitate batzuek bertan jolasten ziren pilotan, garaian asko jolasten zen kirola eta gaur egungo tenisaren aitzindaria. Paris inguruan asko ziren pilotalekuak, baina nobleziako kide ez zirenek ezin zituzten erabili.

## Ikus, gainera

* Pilotalekuko Zina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q805255
* Multimedia: Salle du jeu de paume de Versailles / Q805255
# Versaillesko barrutia

Versaillesko barrutia Yvelines departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 347.496 biztanle ditu 165 kilometro koadrotan. Guztira 19 udalerri ditu. Bere hiriburua Versailles da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q93949
* Multimedia: Arrondissement de Versailles / Q93949
# Versailles (Pennsylvania)

Versailles Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 1.515 biztanle zituen, 1,26 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Allegheny konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1183902
* Multimedia: Versailles, Pennsylvania / Q1183902
# Versaillesko Ituna (1768)

1768ko Versaillesko Ituna, urte horretako maiatzak 15ean sinatu zuten Genovako Errepublikak eta Frantziak. Haren bitartez, Korsika uhartea Frantziako Koroaren eskuetan geratu zen, zorraren ordaintzat
Izan ere, Genovako Errepublikak, hondoa jota zegoen, Korsika eskaini zion frantses erregeari hartutako zorren bermetan (bi miloi lira genoar, gutxi gorabehera). Bestalde, genoar agintariak ez ziren gai korsikar independentistak zapaltzeko. Frantziako Luis XV.a erregeak bere tropak bidali zituen uhartera 1768ko irailean, matxinatu ziren korsikarren aurka laguntzeko. Era horretan, frantsesek uharte osoa hartu zuten. Ordutik eta Frantziako Iraultza arte, uhartea Frantziako erregearen "ondare pertsonal" bihurtu zen.

## Ikus, gainera

* Versaillesko Ituna 1919koa
* Parisko Ituna 1783koa.
* Versaillesko Ituna, 1701ekoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q961673
# Versaillesko Ituna (argipena)

Versaillesko Ituna historiako hainbat itunen izena da, Paris inguruko leku horretan sinatu zirelako:
* Versaillesko Ituna (1919), I. Mundu Gerrari amaiera eman ziona
* Versaillesko Ituna (1783), Parisko Ituna izenaz ezagunagoa, Estatu Batuen independentzia onartu zuena
* Versaillesko Ituna (1768), Genoako Errepublikaren eta Frantziako Louis XV.aren artekoa
# Versailles (Ohio)

Versailles Ohioko herri bat da. Darke konderrian kokatua dago. 2010ean 2.687 biztanle zituen, 4,84 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Darke konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2538368
* Multimedia: Versailles, Ohio / Q2538368
# Versailles udalerria, Brown konderria (Illinois)

Versailles udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Brown konderrian. Azken zentsuaren arabera 656 biztanle zituen, 36.7 milia karratu (95 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Versailles udalerrian 251 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 25.537 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7922623
* Multimedia: Versailles Township, Brown County, Illinois / Q7922623
# Urraka Diaz Harokoa

Urraka Diaz Harokoa (c. 1192 – 1262) gaztelar noblea izan zen.

## Bizitza

Diego II.a Lopez eta Toda Perez Azagrakoa gurasoak izan zituen. Ama Petri Ruiz Azagrakoa Lizarra eta Albarracíngo jaunaren alaba izan zen eta aita, berriz, Haro leinuaren buruzagia eta Bizkaiko jauna.
1217an bere familiaren arerio nagusia zen Lara leinuaren buruzagia ezkondu zuen, Alvaro Nuñez Larakoa hain zuzen ere. Ezkontzak ez zuen luzaroan iraun senarra hurrengo urteko Uclesko guduan hil baitzen.
Alargundu eta Lope I.a Diaz Harokoa bere aitonak eratutako Cañasko monasterioan sartu zen, non 1231n jada abadesa zen. Gero, hainbat dohaintzetan agertu zen.
Bere santutasunaren ospea jada XV. mendean zabaldurik zegoen eta egun dohatsua da.
Zuhaitz genealogikoa :
Lope Diaz I.a Harokoa
Diego Lopitz II.a Harokoa
Aldonza Ruiz
Urraka Diaz Harokoa
Petri Ruiz Azagrakoa
Tota Pérez de Azagra
Toda Pérez de Arazuri :

## Erreferentziak

* ↑ Baury, Ghislain. (2011). «Sainteté, Mémoire et lignage des abbesses cisterciennes de Castille au XII:la comptesse Urraca de Cañas (Av.1207-1262)» Anuario de Estudios Medievales 41 (1): 151-182. ISSN 0066-5061..
* ↑ Rodríguez de Lama, Ildefonso. (1955). Colección Diplomática Riojana en Revista Berceo. Instituto de Estudios Riojanos, 17 or. ISSN 0210-8550..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9091997
* Multimedia: Urraca Díaz de Haro / Q9091997
# Urraka Gartzeitz (Gartzia III.a Santxitzen alaba)

    Artikulu hau Gartzia II.aren alabari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Urraka Nafarroakoa».
Urraka Gartzeitz (?-1031 eta gero) Nafarroako Erresumako infanta zen.
Gartzia Dardartiaren eta Ximena Fernanditzen laugarren umea izan zen. Antso Nagusia neba zuen. 1023. urtean Leon eta Galiziako erregea Alfontsorekin ezkondu zen. Alaba bat izan zuten: Ximena Leongoa, Cid Campeadorren emaztearen amama.
Zuhaitz genealogikoa :
Antso II.a Gartzeitz
Gartzia III.a Santxitz
Urraka Fernanditz
Urraka Gartzeitz
Jimena of León
Fernando Bermúdez
Ximena Fernanditz
Elvira Diaz :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 192. araua: Iruñeko eta Nafarroako Erresumako errege-erreginen izenak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2620695
# Urraka Fernanditz

Urraka Fernanditz (? - † 1007) Gaztelako infanta, bi aldiz izan zen Leongo Erresumako erregina ezkontidea (951-956) eta (958-960 bitartean), eta behin Iruñeko Erresumakoa (970-994 bitartean). Aita Fernan Gonzalez eta ama Antsa Iruñekoa izan zituen.

## Ezkontzak eta seme-alabak

Fernando Gontzalitz Gaztelakoa aitaren ezkontza-politikari jarraiki, hirutan ezkondu zen:
* 941an lehendabizikoz, Ordoño III.arekin, Ramiro II.aren semearekin, ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten:
** Bermudo, Leongo Erresumako erregea.
** Ordoño Leongoa, gaztea zela hila
** Teresa Leongoa, moja
* 958an, bigarrenez Ordoño IV.a Leongoarekin ezkondu zen. Hau, tronuaren usurpatzailea, legezkotasunaren bila zebilen. Zenbait seme-alaba izan omen zituzten, baina bat baino ez da ezaguna: Gartzia Ordoñez
* 962an, hirugarrenez, Antso Abarkarekin ezkondu zen. Lau seme-alaba izan zituzten:
** Gartzia III.a Santxitz (994-1000), Iruñeko erregea eta Aragoiko kondea.
** Ramiro Iruñekoa (?-992)
** Ontzalu Iruñekoa (?-997)
** Abda (Urraka) Iruñekoa "Baskoia", Almanzorren emaztea eta Abderraman Santxitzen ama.
Zuhaitz genealogikoa :
Ordoño Bermúdez
Bermudo II.a Leongoa
Cristina Vermúdez
Alfontso V.a Leongoa
García Garcés
Antso III.a Gartzeitz, Iruñeko Erregea
Gonzalo Fernández of Castile
Gartzia III.a Santxitz
Fernando Gontzalitz Gaztelakoa
Urraka Gartzeitz
Muniadona
Jimena Sánchez
Urraka Fernanditz
Elvira Garcés
Antso I.a Gartzeitz
Ramiro Sánchez de Navarra
Antsa Santxitz
Tota Iruñekoa
Abd al-Malik al-Muzafar
Abda Santxitz
Abd ar-Rahman Santxitz
Mayor Sánchez
Fernando Sánchez de Navarra
Ontzalu Santxitz :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 192. araua: Iruñeko eta Nafarroako Erresumako errege-erreginen izenak. .
* ↑ Alfonso Ceballos-Escalera Reyes de Leon: Ordoño III (951-956), Sancho I(956-966), Ordoño IV (958-959), Ramiro III (966-985), Vermudo II (982-999) 159. orr. La Olmeda argitaletxea Burgos. 2000 ISBN 84-89915-11-3
* ↑ Alfonso Ceballos-Escalera Reyes de Leon: Ordoño III (951-956), Sancho I(956-966), Ordoño IV (958-959), Ramiro III (966-985), Vermudo II (982-999) 121-122 eta 160 orr. La Olmeda argitaletxea Burgos. 2000 ISBN 84-89915-11-3

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1944965
* Multimedia: Urraca Fernández / Q1944965
# Urraka Gartzeitz

    Artikulu hau Gartzea III.aren alabari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Urraka Nafarroakoa».
Urraka Gartzeitz edo Urraka Iruñekoa (?, ? – ?, 1095eko otsailaren 1a eta gero) Iruñeko infanta eta Alberite, Lardero eta Logroñoko andrea izan zen.

## Biografia

Gartzia Santxitz Iruñeko erregearen eta haren emazte Estefania Foixkoaren alaba zen.
1081 inguruan, Gartzea Ordoñez Naiara eta Grañongo kondearekin ezkondu zen. Bi alaba izan zituzten:
* Mayor, Gomez Pelaez kondearekin ezkondu zena.
* Elbira, Antso Santxitz Erroibar eta Tafallako kondearekin ezkondu zena.
Zuhaitz genealogikoa :
Antso III.a Gartzeitz, Iruñeko Erregea
Gutierre Fernández de Castro
Gartzia IV.a Santxitz
Munia Gaztelakoa
Rodrigo Fernández de Castro
Urraka Gartzeitz
Fernando García de Hita
Bernard-Roger, Count of Bigorre
Pedro Fernández de Castro
Estefania Foixkoa
Garsende of Bigorre
Urraca Fernández :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 192. araua: Iruñeko eta Nafarroako Erresumako errege-erreginen izenak. .
* ↑ Cantera Montenegro, Margarita. (1991). Colección documental de Santa María la Real de Nájera. I (Siglos X—XIV) Eusko Ikaskuntza ISBN 84-87471-32-3.. honela dio: Comite Garsia Ordoniz cf. Uxor eius comitissa domna Urraka

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4006504
# Urradura (argipen)

Urradura hitzak adiera zenbait ditu:
* geologian, urradura edo abrasioa, arroka baten higadura mekanikoa, mugimenduan dabiltzan partikulek edo beste arrokek eraginda;
* mekanikan, urradura, urraketa edo materialak higatzeko eragiketaren ondorioa.
# Urragiko atxa

Urragiko atxa, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Urragiko atxa mendia, Urrekoatxa, Urragikoatxa bezala ere ezagutua, 588 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.116792 eta -2.745197 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Areatza, Dima.

## Kanpo estekak

Urragiko atxa, http://www.euskal-herria.org/.
# Urraka Gaztela eta Leongoa

Urraka Gaztela eta Leongoa (Asturias, 1133 – † Palentzia, 1189), ezizenez Asturiarra Gaztelako infanta eta Iruñeko erregina ezkontidea zen.

## Familia

Alfonso VII.a Leongoaren alaba sasikumea zen, Gontrodo Petri ama bere maitalea zelako. Erregeak amatik banatu eta Antsa izeko zuen irakaslea.

## Nafarroako erregina

1144ko ekainaren 19an, hamaika urte zituela, Gartzea Remiritzekin ezkondu zen Leonen. Bitxikeria moduan, Chronica Adefonsi Imperatoris liburuak haren ezkontzaren gorabeherak azaltzen ditu, eta ezagutzen zen lehendabiziko zezenketa orduan egin zen.
Alaba bakarra izan zuten Antsa izenekoa.

## Asturiasko erregina

Nafarroan senarrarekin batera bizi bazen ere, askotan joaten zen Asturiasera. 1150ean senarra hil zitzaionean, Oviedora itzuli zen. Aita Asturiasko erregina eta Allerreko andere bihurtu zuen. 1163an berriro ezkondu zen, Alvaro Rodriguez Naviakoa noblearekin. Bi seme-alabak izan zituzten:
* Piarres Alvarez Naviakoa,
* Fernando Alvarez Navaiakoa
Asturiasen independentzia lortzea saiatu zuen baina Fernando II.a Leongoa neba ideia trabatu eta bizitza publikoa utzi egin behar zuen.
Palentzian hil omen zen baina urtea ez da guztiz ezaguna, gehienen ustez 1189 urtean. Palentziako San Antolin katedralean lurperatu zuten.
Zuhaitz genealogikoa :
Raymond of Burgundy
Antsa Iruñekoa
Aimery III of Narbonne
Alfontso VII.a Gaztelakoa
Urraka Gaztelakoa
Urraka Gaztela eta Leongoa
Sancho Fernandez de Tovar
Gontrodo Pérez
Fernan Alvarez de Tovar
Sancha Fernandez de Tovar :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2309759
* Multimedia: Urraca la Asturiana / Q2309759
# Urraka Alfontso Leongoa

Urraka Alfontso Leongoa (c. 1197 — 1244/1258) Bizkaiko jaurerriko andre ezkontidea izan zen.
Urraka Alfontso IX.a Leongoaren ezkontzaz kanpoko alaba zen: ama Laudioko jaunaren alaba Ines Enekoitz Mendotzakoa zuen. Haren jaiotza data ezezaguna da baina 1197 inguruan omen zen. Lope II.a Diaz Harokoarekin ezkondu zen 1215 eta 128 artean.
Hurrengo seme-alabak izan zituzten:
* Diego III.a Lopez, aitaren oinordekoa.
* Teresa Lopez Harokoa, Nuño Santxez eta Rodrigo Gonzalez Gironekin ezkondu zena.
* Mentzia Lopez Harokoa (? - 1270), lehendabizikoz Alvaro Perez Castrokoarekin eta, bigarrenez, Antso II.a Portugalgoarekin ezkondu zena.
* Alvaro Lopez Harokoa
* Berengaria Lopez Harokoa, Rodrigo Gonzalez Gironekin ezkondu zena.
* Antso Lopez Harokoa, Aiara leinuaren arbasoa.
* Lope Lopez Harokoa «Gaztea», La Guardiako jauna.
* Alfontso Lopez Harokoa, Camerosko jauna
* Manrique Lopez Harokoa
1244 eta 1258 artean hil zen.
Zuhaitz genealogikoa :
Mentzia Lopez Harokoa
Lope Lopitz Harokoa
Maria Diaz de Haro
Fernando II.a Leongoa
Alfontso IX.a Leongoa
Berengela Lopitz Harokoa
Urraka Portugalgoa
Urraka Alfontso Leongoa
Alfontso Lopitz Harokoa
Iñigo López de Mendoza (Laudioko jauna)
Inés Íñiguez de Mendoza
Alonso López de Haro, Señor de Los Cameros
Juan Alfonso de Haro, Señor de Los Cameros
Maria García
Diego Lopitz V.a Harokoa
Diego Lopitz III.a Harokoa
Lope Diaz III.a Harokoa
Teresa Diaz Harokoa :

## Erreferentziak

* ↑ Del Arco y Garay, Ricardo. (1954). Sepulcros de la Casa Real de Castilla. Madril: Instituto Jerónimo Zurita. Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 182 or..
* ↑ Barón Faraldo, Andrés. (2006). Grupos y dominios aristocráticos en la Tierra de Campos oriental, Siglos X-XIII. Palentzia: Monografías, 189 or. ISBN 84-8173-122-6..
* ↑ Llorente, Juan Antonio. (1807). Noticias históricas de la tres provincias Vascongadas. III, 142-143 or..
* ↑ Salazar y Acha, Jaime. (1989). «Los descendientes del conde Ero Fernández, fundador de Monasterio de Santa María de Ferreira de Pallares» El Museo de Pontevedra (43): 82. ISSN 0210-7791..
* ↑ San Millán de Susoko monasterioko kartularioak 1244ko otsailaren 27an honela zioen: mugier que fue de D. Lope, por la enemiztad que aujan los de Uilla noua e de Santa Maria-Ribarredonda poniendo tregua
* ↑ Foundation for Medieval Genealogy. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9091995
# Urraka Aragoikoa

Urraka Aragoikoa edo Urraka Semenoitz Iruñeko erregina ezkontidea zen. Gartzia Enekoitz erregearen bigarren emaztea zen.
Gainera, Aragoiko kondesa omen zen 852 eta 870 artean.

## Seme alabak

* Orti Gartzeitz, Iruñeko errege izango zena.
* Antso Gartzeitz, Tota Aznaritzen eta Antsa Aznaritzen aitona.
* Berasko Gartzeitz.
* Oneka Gartzeitz.
Zuhaitz genealogikoa :
Oneka Ortitz Iruñekoa
Eneko Ortitz
Orti Gartzeitz
Lope Fortúnez
Aznar Fortúnez
Urraka Aragoikoa
Velasco Fortúnez
Garindo Azearitz II.a
Oneka Gartzeitz Iruñekoa
Garcia Aznárez of Aragon
Sancha Aznárez de Aragón :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 192. araua: Iruñeko eta Nafarroako Erresumako errege-erreginen izenak. Irizpideak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2128299