OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aixeder errota

Aixeder errota Ispasterko Soloaran auzoan dagoen eraikina da.

## Kokapena

Mendixka baten tontorrean kokatua dago, Etxaburu izeneko parajean, San Martin ermitatik metro gutxira.

## Historia

Horrelako beste errota batzuk ere badaude Bizkaian zehar, lehorte garai berberean eraikitakoak eta hura bukatzearekin batera bertan behera gelditutakoak. Epealdi labur honetakoak dira Getxoko Aixerrota, Artxandakoa edo eta Azpazar Abadiñon.
1723an izan zen lehorte larri hori, eta eskualdeko errota guztiak ezin funtzionaturik gelditu ziren. 1728an, hiru urte lehenago Artxandan eraikitako haize-errotaren ereduari jarraituz, horrelako bat egitea deliberatu zuten. Badirudi Pedro Bernardo Villarreal de Berriz ingeniariaren ekimenez eraiki zela, eta Jose Gizaburuaga abokatuak hartu zuen hura eraikitzeko eta ustiatzeko ardura.
Herritarrek, errota erabilera publikorako izango zelakoan, lursail egokiena opatu zioten, baita lanetarako ezinbestekoak ziren egurra eta harriak ere. Gizaburuagak beharginak kontratatu eta eraikuntza 1729an burutu zuen. Monopolio baldintza hobezinak ziurtatuta, hura ustiatzeari ekin zion. Errotarekin batera errotariarentzako etxea ere eraiki zuten. Negozioak, baina, ez zuen abokatuak nahi zuen beste etekin eman eta galerak ekiditeko beste diru iturriak bilatu zituen, hala nola errotariaren etxean isilpeko txakolindegia ezartzea, herriko taberna bakarra zena eta 1731ean Ispasterko udalaren salaketa jaso zuena, bertan eten barik izaten ziren iskanbilengatik.
1745ean prezipitazio egoera normaldu zenean haize errota erabilerarik gabe gelditu zen. Ondoren hegoak kendu zitzaizkion (haiekin norbait hil zelako), barruko makineria saldu eta barnealdean etxebizitza bat eraiki zen, gaur egunera arte dirauena eta 1990ean Bizkaiko Foru Aldundiaren laguntzarekin berritu zena.

## Ezaugarriak

Itsas aldetik zetozen haizeak aprobetxatzeko moduan egin zen. Hamar metroko altuera daukan kono moztu handia da, oinarrian 10 metroko diametroa dauka, 1,4 metro lodierako hormak eta gailurrean zortzi metro, teilaz estalitako kono itxurako teilatua du. Beheko solairuak eta hiru pisuk osatzen dute; beheko solairuan garauak eta irina gordetzen ziren eta artoa eta garia ehotzen ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Sorondo, Antxon Aguirre. «Isparterko Aixeder errota (Bizkaia)» www.3digitala.com (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
* 1 2 3 «Herri arkitekturaren lekuko» Argia (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
* 1 2 1914-, Zubikarai, Augustin,. (1987). Ipazter. J. Fernandez Egiguren PMC 33157357. (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
* 1 2 «Lea Artibai Turismoa - Aixeder Errota (Ispaster)» www.leaartibaiturismo.com (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111448785
* Multimedia: Aixeder / Q111448785
# Aixeberri

Aixeberri :
| Sorrera: | 1996 |
| Txupinera: | Sonia Charcan, 1997 Saioa Dominguez, 2018 |
| Egoitza: | Arbolantxa zeharkalea 6 (Otxarkoaga) |
| Leloa: | |
| Kideak: | |
| Koloreak: | Mahoizko gona ala frakak, kamiseta urdina logotipoagaz eta gerriko gorria |
| Egoera: | Aktiboak |
| Webgunea: | |
Aixeberri Bilboko konpartsa euskalduna da, Otxarkoagako auzoan aktiboki parte hartzen du era dezberdinetan: Maiatzean ospatzen diren umeentzako jardunaldietan, jaietan sukaldaritza leihaketa antolatzen eta auzoan lanean dabiltzan elkarte ezberdinei laguntzen (Tendel, Otxartabe…).
Kirola ere Aixeberriren oinarri garrantzitsu bat izanik, “Club de Baloncesto Amigos de Otxarkoaga” saskibaloi taldea babesten du eta 2012.an Aixemendi mendi taldea sortu zuen.

## Historia

Mendira igotzeko, afaltzeko, solasean ibiltzeko…elkartzen zen lagun talde bat zen, eta 1996an aurrerapauso bat ematea erabaki zuen eta elkarte bihurtu, beraien burua ezagutarazteko eta, Bilboko Aste Nagusian parte hartzeko.
Hainbat lehiaketa gastronomikoetan 40 garaikur baino gehiago lortu ditu, hainbat sari aratusteetan, konpartsa parte hartzaileenaren garaikurra eta ur jokoetan bandera urdin bat ere bai.

## Txupinerak

Sonia Charcan konpartsakide kazetaria Aste Nagusiko Txupinera izan zen 1997an Aixeberri izenean. Unai Iturriaga izan zen urte hartako pregoilaria. Orduan hasi zen erabiltzen Badator Mari jaia abestia, Edorta Jimenezen hitzak eta Kepa Junkeraren musika moldaketak dituena. Sonia Charcan zazpi urterekin Abesbatza konpartsako kidea izan zen 1978an Bilboko lehen Aste Nagusian. konpartsa horrek 1982ra bitarte iraun zuen.
Saioa Dominguez konpartsakide biokimikaria Bilboko Aste Nagusiko Txupinera izan zen 2018an Aixeberri konpartsaren izenean. Zorion Egileor izan zen urte hartako pregoilaria. bukaeran Konpartsen Koordinadorak Saioa eta Zorion zoriondu zituen astean zehar egindako lanarengatik. Fin ibili ziren eta prestutasun handiz jai herrikoi hauen ikono izan ziren. Saioa 2000tik da Aixeberri kidea.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Bengoa, María. (1997ko abuztua). «"En mí tienen una baza segura"» Bilbao aldizkaria (Bilboko udala).
* ↑ (Gaztelaniaz) Goikoetxea, Agustin. (2023-08-24). «Las txupineras ya tienen su canción gracias al trabajo coral capitaneado por Xabi Aburruzaga» naiz: (Noiz kontsultatua: 2024-06-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) Gómez, Luis. (2022-11-15). «Muere Lurdes Luque, antigua presidenta de Bilboko Konpartsak» El Correo (Noiz kontsultatua: 2024-06-06).
* ↑ (Gaztelaniaz) Bengoa, María. (1997ko abuztua). «"En mí tienen una baza segura"» Bilbao aldizkaria (Bilboko udala).
* ↑ Konpartsak, Bilboko. (2018-08-27). «Herritarrek opari egin diote Marijaiari: Aste Nagusiko jai-eredu parte-hartzailea berretsi dute» Bilboko Konpartsak (Noiz kontsultatua: 2024-06-06).
* ↑ Jainaga Larrinaga, Zihara. (2018-08-24). ««Ahal izanez gero, Aste Nagusia egun batzuk gehiago luzatuko nuke»» Berria (Noiz kontsultatua: 2024-06-06).

## Ikus, gainera

* Sonia Charcan
* Saioa Dominguez,

## Kanpo estekak

* Bilboko konpartsen webgune ofiziala (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q61361191
# Aixeko Deikundearen triptikoa

Aixeko Deikundearen triptikoa olioz margotutako erretaula da, 1443-1445 aldean Aix-en-Provenceko katedralerako egindakoa. Zalantza handiak badira ere, egilea Barthélemy d'Eyck izan zela dirudi. Flandriar tradizioak Proventzako pinturan izan zuen eragina argien erakusten duen obra da. Gaur egun desmuntaturik dago, eta sei oholak Aixeko Madalena elizan eta hiru museotan daude: Rotterdamgo Boijmans Van Beuningen museoan, Bruselako Musée royal d'art ancien-en eta Amsterdamgo Rijksmuseumen.

## Erretaula

Adituen gehienen arabera, Aixeko Deikundearen triptikoa-ren egilea Barthélemy d'Eyck izan zen, Renato Anjoukoaren zerbitzura lan egin zuen flandriar margolaria. Alabaina, duela gutxi dudatan jarri da berak egin ote zituen triptikoaren alboetako bi taulak, liburuetako izadi hil ederren azpian Jeremias eta Isaias profeten irudiak agertzen dituztenak, erdiko taulako Deikundea baino zaharragoak baitirudite.
Triptiko honek, erdiko oholak bereziki, zalantzarik gabe ageri du Jan van Eycken margolaritzaren ezagutza, eta are argiago Robert Campinena. Deikundearen eszena eliza gotiko baten barruan gertatzen da. Eliza horren perspektiba iparraldeko tradizioan tettatzen da erabat: arkitektura osagaiak oso oparoak dira xehetasunetan, eta orobat gertatzen da erdiko atrilari eta bi pertsonaiei dagokienez. Bestalde, flandriar tradiziokoa da bete-betean lehen planoan dagoen loreontzia.
Obra honen berezitasun nabarmenena ordea, eszena nagusiaren ikusmoldean dago. Batetik, bi protagonistek simetria bilatzen dute, eta simetria hori ihes puntuaren eskuinalderako desbideratzeari kontrajartzen zaio; bestetik, ikonografia ere guztiz berezia da: bizitzaren iturriaren ikur moduan dago atrila kokatua, deabruzko animaliak daude, hala nola saguzarrak eta tximinoa, aingeruak berak saguzar hegoak ditu, etab.

## Konposizioa

* Erdialdean: Deikundea, Madalena eliza, Aix-en-Provence
* Ezkerreko hegala, goiko aldean: Izadi hila liburuekin, Rijksmuseum, Amsterdam
* Ezkerreko hegala, beheko aldean: Isaias profeta, Boijmans Van Beuningen museoa, Rotterdam
* Eskuineko hegalean: Jeremias profeta, Musée royal d'art ancien, Brusela
* Ezkerreko hegalaren ifrentzuan: Maria Magdalena belaunikatua, Boijmans Van Beuningen museoa, Rotterdam
* Eskuineko hegalaren ifrentzuan: Noli me tangere-ko Jesukristo, Musée royal d'art ancien, Brusela

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/03/07 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Ferre, Rose Marie. «Le retable de l’Annonciation d’Aix de Barthélemy d’Eyck: une pratique originale de la vision entre peinture et performance». sitm2007.vjf.cnrs.fr (Noiz kontsultatua: 2016-03-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1535573
* Multimedia: Annunciation Tryptych by Barthélemy d'Eyck / Q1535573
# Aixkourrua

Aixkourrua Nafarroa Garaiko mendia da, 1024 metro ditu eta Abodiko mendilerroan kokatuta dagoena.

## Erreferentziak

* ↑ Gailurraren izena: Aixkourrua (Mendikat webgunean)
* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Aixkourrua (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q56705212
# Aixerrota

Aixerrota Galea lurmuturrerako bidean dagoen haize-errota da, Getxoko (Bizkaia) Elexalde auzoan.
Errota 1727an eraiki zen, Bizkaiko Jaurerria XVIII. mendearen hasieran pairatzen ari zen lehortearen ondorioz. Antza denez, Edmundo de Shee (edo O'Shea) irlandarrak altxatu zuen, funtzionatzeko ura behar ez zuen haize-errota lortuta, aberasteko. Dena dela, handik gutxira euriak itzuli ziren eta ur-errotak berriro hasi ziren lanean: denboraren poderioz, Aixerrotakoa erabilpen gabe geratu zen.
Haren arkitektura Bizkaiko beste haize-errotenaren antzekoa da, hots, kono moztuaren forma du, Mantxako haize-errotek ez bezala, zeinak zilindrikoak diren. Bestalde, Mantxako errotak XVI. mendearen bukaeran eraiki zituzten eta Bizkaiko haize-errotak (Getxoko Aixerrota, Artxandakoa, Abadiñoko Azpazar eta Ispasterko Aixeder) XVIII. mendearen hasieran.
Egun, XX. mende bukaeran eginiko birmoldaketa dela medio, arte galeria bat dauka eta, alboko eraikinean, jatetxe bat.
Azkenik, Elexalde auzoko institutuak (Aixerrota BHI) haize-errotaren izena darama.
Aixerrotari buruzko nobela: Edmundo O'Shea irlandarraren historioa 2012. urteko amaieran nobelatu zuen Pedro Fernández Puig getxotar idazleak, Paúl Fernández de Areilza izenordearekin. Geroago, 2014an, Ediciones Cívicas argitaletxeak paperezko formatoan argitaratu zuen Aixerrota, el legado del irlandés izenburuarekin. Nobela horretan garai hartako zenbait gertakari historiko aipatzen dira, matxinada, besteak beste.

## Irudiak

* Aixerrota 1957an
* Aixerrota 2017an
* Aixerrota 2017an

## Erreferentziak

* ↑ «Lea Artibai Turismoa - Aixeder Errota (Ispaster)» www.leaartibaiturismo.com (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9034228
* Multimedia: Molino de Aixerrota / Q9034228
# Aixita

Aixita Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Biaizpe haitzarteko gailurretako bat, haitzarte horretako Haitz Nagusiaren aldamenean. Mendilerroko mendirik txikienetako bat da, 705 metroko garaierarekin.
Itxuraz, Aizpe toponimoa (Haitz-pe = Haitzen azpian) antzina erabilia izan zen, haitzen azpitik igarotzen den pasabide estua izendatzeko. Batzuek diotenez, Haitzpe eta Ahizpa hitzen arteko antzekotasunak, egungo izenari jatorria eman zion, liburu eta mapetan barra-barra agertzen dena. Dena dela, itxuraz, mendi honen izenik zaharrena, Aixita bera da, Erdi Aroko gaztelu batek jada izan zuen izena; pasabidea, berriz, Aixitarte deitua zen. Izan ere, existitu zen izen horretako errota bat (Axiteko errota).
Edozein kasutan, Larraun ibaiaren albo banatan, bi monolito harritsu handi daude. Eskuineko ertzean dagoena, Ahizpa Nagusia da, eta 705,14 metroko garaiera du, eta, beraz, Larrun ibaiaren ibilguarekiko, 265 metro altxatzen da. Ezkerrekoa Ahizpa Txikia da, eta, bere garaiera 673,48 metrokoa da. Bien arteko garaiera diferentzia, beraz, 30 metro baino zertxobait gehiagokoa da.

## Irispideak

Etxeberritik, Asugardiko bidea hartu behar da, larre batean amaitzen dena. Hesi baten ondotik larrearen muga inguruan jarraituz, errekarantz jaisten da, hesia, zurezko pasabide bategatik aldatzeko. Orduan errekari paraleloan doan bide batetik jarraitzen da, dorre metalikoz betea dagoena, eta haizpitarterantz doana. Hona heldu aurretik, ezkerretarantz abiatzen den bidezidor bat begiztatu behar da. Bidezidor hau, zuzenean igotzen da V handiko pitzaduran amaitzen den kanalera. Lurzorua, maldatsua eta soltea da. Pitzaduraren aurretik, lehen zailtasunak hasten dira. Lehen igoera errez batek (II), ezkerretarantz daroa, lehen bateratzea dagoen ezproi harritsu batetara. Hemendik, zuzenean igotzen da lurzoru harritsuago batetik (III), zuhaitz bateraino, non beste bateratze bat dagoen. Eskuinetarantz joan behar da, diedro baten bila, bere oinarrian zuhaitz bat duena. Hau igaro ondoren, lurzoru delikatuz igotzen da, V handiaren bateratzera daroan ertzaren ahotik (II). Toki honetan hilarri bat dago. Orain, ertzetik jarraitzen da, etzandako pitzadura bat igarotzen hasiz, erdialdean duen bloke bati heldurik igarotzen dena, hau, behin betirako, Ahizpa nagusiaren tontorrera igotzeko errenditu aurretik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252989
* Multimedia: Aixita (Biaizpe) / Q12252989
# Aiyura

Aiyura Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Aiyura linoptera da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Aiyura linoptera | | daturik gabe |
| Aiyura pyrostrota | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4699410
# Adler (automobila)

Adler, euskaraz bere izenak "Arrano" esan nahi duena, Alemaniako fabrika izan zen, 40 urte baino gehiagoz, 1900 eta 1941 artean, idazmakinak, josteko makinak, bizikletak, motozikletak, eta batez ere automobilak eraiki zituena.
Adler ibilgailuak auto oso fidagarriak izateagatik eta modelo ugariko katalogoa izateagatik bereizten ziren: klasiko utilitariotik hasi eta zilindro-bolumen handiko automobiletaraino, bere modelo batzuk 7500cc-etara iritsiz.

## Historia

Adlerreko lehen autoak De Dion-Bouton motorrekin eraiki ziren eta 1902tik aurrera lau zilindroko motorrekin. Auto hauek, Adwin-en sortzailea izan zen Heinrich Kleyer-en semeek (Erwin eta Otto Kleyer) eta Alfred Theves-ek gidatuta, auto hauek sari ugari irabazi zituzten lehiaketetan. 1920ko hamarkadako modelo ezagunenak 1550cc, 2298cc eta 4700cc zilindro-bolumeneko lau zilindrokoak eta 2580cc-ko sei zilindrikoak izan ziren. Geroago 8 zilindroko (2916cc) eta 6 zilindroko (3887cc) motorreko modeloak agertu ziren. 1930eko hamarkadan, 995cc motorreko modeloek (Trumpf-Menor) protagonismo handia izan zuten.
Adler Trumpf-ek Citroën Traction Avant frantsesarekin partekatzen du aurreko gurpiletako trakzioaren gehitze historikoa. Motorraren aurrean zegoen Abiadura-kaxak, garai hartarako, bitxikeria bat adierazi zuen, ibilgailu bat motor handi eta indartsu batekin sentiarazten baitzuen, 1000 cc-ko motor bat ezkutatzen zuen kapot oso handi batekin. Tortsio-barra bidezko esekidura Ferdinand Porschek diseinatu zuen, Volkswagen ospetsuaren eta izen bereko autoen diseinatzailea.
1934an Junior bertsio bat agertu zen, 995 cc-ko motor batekin eta horietatik 78.693 unitate fabrikatu ziren 1941era arte. Kirol bertsio batek kirol arrakasta garrantzitsuak lortu zituen, batez ere distantzia luzeko lasterketetan. (1933ko Nazioarteko Lasterketa Alpetarra) bi lekuko kirol bertsio honen serie komertzial txikia merkaturatu zen 115 km/h-ra iritsi zen 45 CV-ko motor batekin.
1494cc-ko eta 1645cc-ko 4 zilindroko motorrekin lasterketetan arrakasta ugari lortu zituzten, Le Mans- eko 24 Orduak barne. Geroago modeloak hauek agertu ziren: 1943cc-ko "Favorit", 6 zilindroko "Diplomata" 2916cc-rekin eta 1910cc-ko 4 zilindroko, eta 1937an 6 zilindroko eta 2494cc-ko karrozeria partzialki aerodinamikoa zuen ennlimousinee odeloa. Geroago beste modelo batzuk agertu ziren, harik eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren automobilen produkzioa bertan behera utzi zeun, motozikleten ekoizpenera dedikatzeko erabat.
Bere garrantziaren erakusgarri, Gilen II.a enperadoreak berak, auto ofizial bezala, 40/50 CVren bertsio berezi bat berarentzat eraikitzea agindu zuela adierazi behar da.

## Argazki galeria

* Adler 4 1/2 HP Vis-à-vis 1901
* 1909 Adler
* Adler Trumpf Junior
* 1939an Adler Trumpf Junior
* 1939 Adler 2 liter
* Adler 2,5 Liter Cabrio
* Adler 2,5 liter

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53098
* Multimedia: Adlerwerke vorm. Heinrich Kleyer AG / Q53098
# Adjoa Amana

Adjoa Amana (Ghana) Munduko Osasun Erakundeko (MOE) eta Nazio Batuen Populazioaren Funtseko (FPNU) Ghanako funtzionario ohia da, eta FPNUk GIBaren prebalentzia murriztuko zuen herritarren portaera aldatzea lortu nahi zuen lehen kanpainaren indar eragilea izatearen merezimendua egozten dio.

## Ibilbidea

Kanpainaren izena Ugandako Informazio, Hezkuntza eta Komunikazio Kanpaina (IEC) edo Osasun Hezkuntzako Kanpaina izan zen, eta 1987 eta 1990 artean Amana programaren 3 helburuetako baten bultzatzailea izan zen, prestakuntzarena, eta komunikazioaz ere arduratu zen. Estrategia komunikatiborako, Philly Bongoley Lutaaya kantari ugandarra izan zuen irudi ikusgarri, hiesa zuela publikoki iragarri zuen lehen afrikar ezaguna.
Amana FRONTLINE/AIDS Quarterly Special Report; Born in Africa telebista-saioko erreportaje berezi batean elkarrizketatu zuten. Bertan, Philly Bongoley Lutaayak herrikideak hiesaz hezteko herrialde osoan egindako bira aurkeztu zen.
Nazioarteko zerbitzu publikotik erretiratu ondoren, Amanak eskolatu gabeko haurrekin eta kaleko haurrekin lan egin du Ghanan, Soup Kitchen Enhancing Youth Education and Health (EYEH) sortuz. Rebecca Akufo-Addo, Rebecca Foundationen sortzailea, eta Ghanako lehen damaren 15.000 cedi jaso zituen proiektuak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Barz, Gregory; Cohen, Judah M.. (2011-10-13). The Culture of AIDS in Africa: Hope and Healing Through Music and the Arts. Oxford University Press, USA ISBN 978-0-19-974448-0. (Noiz kontsultatua: 2023-03-03).
* 1 2 Luchsinger, Gretchen; Jensen, Janet; Jensen, Lois; Ottolini, Cristina. (2019). Icons & Activists. 50 years of people making change. New York: UNFPA., 51 or. ISBN 978-0-89714-044-7...
* 1 2 Slutkin, Gary; Okware, Sam; Naamara, Warren; Sutherland, Don; Flanagan, Donna; Carael, Michel; Blas, Erik; Delay, Paul et al.. «How Uganda Reversed Its HIV Epidemic». AIDS and Behavior, 351-360 or..
* ↑ (Ingelesez) Slutkin, Gary; Okware, Sam; Naamara, Warren; Sutherland, Don; Flanagan, Donna; Carael, Michel; Blas, Erik; Delay, Paul et al.. (2006-07-01). «How Uganda Reversed Its HIV Epidemic» AIDS and Behavior 10 (4): 351–360. doi:10.1007/s10461-006-9118-2. ISSN 1573-3254. PMID 16858635. PMC PMC1544374. (Noiz kontsultatua: 2023-03-03).
* ↑ ««FRONTLINE/THE AIDS QUARTERLY: A SPECIAL REPORT: BORN IN AFRICA (TV)»» www.paleycenter.org (Noiz kontsultatua: 2023-03-03).
* 1 2 (Ingelesez) «Eyeh Soup Kitchen donates to street children with support from UNFPA» UNFPA Ghana 2020-09-09 (Noiz kontsultatua: 2023-03-03).

## Kanpo estekak

* Eyeh Soup Kitchen UNFPA-n
* Datuak: Q106205580
# Adlai Stevenson I.a

Adlai Ewing Stevenson (Christian konderria, Kentucky, 1835eko urriaren 23a - Chicago, 1914ko ekainaren 14a) estatubatuar politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 23. presidenteordea izan zen 1893tik 1897ra.
Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratako kidea izan zen eta Ordezkarien Ganberako kide izan zen 1870eko eta 1880ko hamarkadetan, Illinois estatua ordezkatuz. 1885ean Posta-zerbitzuko zuzendari izendatu zuten. eta langile errepublikar asko kaleratu zituen hegoaldeko demokratekin ordezkatzeko. Erabaki horrek oso ezatsegina egin zuen errepublikanoek kontrolatutako Kongresuan, baina Grover Clevelandekin batera joateko hautagai bihurtu zuen 1892ko presidentetzarako hauteskundeetan.
1893-1897 aldian presidenteorde izan zen eta zilar librearen mugimendua babestu zuen urre-patroiaren aurrean. 1900. urtean presidenteordetzarako hautagai izan zen berriro, oraingoan William Jennings Bryanekin batera.
Adlai Stevenson II.a biloba presidente izateko hautagaia izan zen 1952an eta 1960an.
* Datuak: Q310839
* Multimedia: Adlai Stevenson I / Q310839
# Adligenswil

Adligenswil Suitzako udalerria da. Luzerna kantonamenduan dago, Luzerna Herrialdea barrutia barrutian. 2014an 5,391 biztanle zituen 6,99 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14563
* Multimedia: Adligenswil / Q14563
Dierikon Küssnacht (SZ) Meggen Luzerna Ebikon Udligenswil
# Adjuntu

Aljebra linealean, matrize karratu bateko $a_{i,j}\,\!$ elementu bati dagokion adjuntua $A_{i,j}\,\!$ zenbaki bat da, non $A_{i,j}=(-1)^{i+j}\cdot \ M_{i,j}\,\!$ den, $M_{i,j}\,\!$ $a_{i,j}\,\!$ elementuari dagokion minorra izanik.

## Adibidea

$A={\begin{pmatrix}1&2&3\\4&5&6\\7&8&9\end{pmatrix}}$
       $A_{2,2}=(-1)^{2+2}\cdot \ {\begin{vmatrix}1&3\\7&9\end{vmatrix}}=1\cdot \ (1\cdot \ 9-3\cdot \ 7)=-12$
       Adibide horretan aukeratutako elementua $a_{2,2}\,\!$ da, hots, $5\,\!$ zenbakia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q680796
# Adkinsites

Adkinsites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Albiarrean, hau da, orain dela 112 milioi urtetik 99,6 milioi urtera gutxi gorabehera. Lehen agerpena Albiarreko goiko estratuetan eman zen.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Sepkoski, Jack. Sepkoski's Online Genus Database - Cephalopodes. (Noiz kontsultatua: 2010-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3727960
# Adlikon

Adlikon Suitzako udalerria da. Zürich kantonamenduan dago, Andelfingen barrutian. 2014an 707 biztanle zituen 6,58 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68356
* Multimedia: Adlikon / Q68356
# Adlatibo

Adlatibo izenaren kasuetako bat da, deklinabidea lantzen denean erabili ohi den termino teknikoa da. Modu xaloagoan 'nora kasua' bezala ere aipatu ohi da. Izena latinezko allatum hitzetik dator, afferre edo "eraman" aditzaren partizipio pasiboa.
Kasu honek -(e)ra (singularrez) eta -etara (pluralez) atzizkiak erabiltzen ditu. Gainera, euskal gramatikan zenbait motako adlatibo daude:
* adlatibo destinatibo, -rako (singularrez), -etarako (pluralez) deklinabide-atzizkien bidez gauzatzen dena.
* hurbiltze-adlatibo, norantz galdetzaileari erantzuten diona, -rantz (singularrez), -etarantz (pluralez) kasu-atzizkien bitartez gauzatzen dena.
* muga-adlatiboa edo adlatibo bukatuzkoa, noraino galdetzaileari erantzuten diona eta -raino (singularrez), -etaraino (pluralez) kasu-atzizkiaren bitartez gauzatzen dena.
Bizidunekin norengana adlatiboa erabiltzen da. -arengana (singularrez), -engana (pluralez) (genitiboaren singular edo pluralaren marka + -ga- artizkia, bizidunekin erabili ohi den deklinabide marka + -a, adlatiboaren marka). Genitibo markarik gabe ere erabili izan da, -arengana beharrean, soilik -gana.
Euskaraz gain, esaterako finlandieraz, lituanieraz edota antzinako grezierazko deklinabideak deskribatzeko erabiltzen da terminologia hau.

## Erreferentziak

* ↑ «20.3. Adlatiboak: [… -RA; [… -RAINO]; [… -RANTZ]; [… -(RA)KO] - Euskararen Gramatika»] www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-09-29).
* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. adlatibo. .
* ↑ «“Norengan” adieraztea: gizonengan, gizonetan - JAGONET galde-erantzunak» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-09-29).
* ↑ IRTEERA 5 | Elizen Arteko Biblia; EAB Biblia | 2009ko online bertsioa. (Noiz kontsultatua: 2024-09-29).
* ↑ Aliatyvas. in: Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. I (A-Ar). Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q655020
# Alexander Herrmann

Alexander Herrmann (1844ko otsailaren 10a - 1896koabenduaren 17a), frantziar mago bat izan zen. AEBetara emigratu eta Adelaide Herrmannekin ezkondu zen, Magiaren Erregina ezizenez ezaguna zen emakume magoa.
* Datuak: Q2642281
* Multimedia: Alexander Herrmann / Q2642281