OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aldamir

Aldamir, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren eranskinetan, Gondorreko hogeitairugarren erregea izan zen. Rhovanionen jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1330ean eta Eldakarren bigarren semea izan zen. Bere anaia nagusia Ornedil zen, Kastamirrek hil zuena. Horregatik, Aldamirrek hartu zuen tronua bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1490ean hil ondoren. Bere izena, quenyazkoa da, eta "zuhaitzeko bitxia" bezala itzul daiteke.

## Historia

Bere garaia, Gondor eta Kastamirren ondorengoen arteko etengabeko borrokagatik bereiztu zen, Unbarren erbesteratu zirenak, eta handik, Harad hurbileko erregeekin aliatu zirenak, nortzuk Gondorri zergak ordaintzeari utzi zioten. Unbarreko Kortsarioak eta Haradrimak, Aldamirren buruhausterik nagusiena bihurtu ziren.
Honela, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1540rako, Gondor, gerran ari zen erresumako hegoaldeko muga guztian. Horregatik, Aldamir, Harad erasotzen saiatu zen, Poros ibaia zeharkatuz, baina garaitua eta hila izan zen. Bere oinordekoa, bere seme Vinyarion izan zen, beranduago, Hyarmendazil II.a izena hartuko zuena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2478342
# Aldan

Aldan (errusieraz: Алдан), Siberiako ibaia da, Lenaren ibaiadarra dena. Bere ibilbidearen 1.600 kilometro nabigagarriak dira. Ibaiadar nagusiak Tompo, Tatta eta Timpton ibaiak ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191832
* Multimedia: Aldan River / Q191832
# Aldan (Pennsylvania)

Aldan Pennsylvaniako borough bat da. Delaware konderrian kokatua dago. 2010ean 4.152 biztanle zituen, 1,55 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Delaware konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1131419
* Multimedia: Aldan, Pennsylvania / Q1131419
# Aldanaren etxea

Aldanaren etxea, gaztelaniaz Casa de Aldana Cáceres hiriko inguru historiko-monumentalean dagoen gotiko estiloko etxe gotortua da; elementu mudejar ditu.

## Historia

XIV. mendean eraikia izan zen. Haren historian zehar aldaketa eta erreforma asko ezagutu ditu. Aldana familia Cáceresera Galiziatik heldu zen; agina Aldanatar ezagunena Lorenzo de Aldana izan zen, Perúko konkistan nabarmendutako militarra. Egindako erreformen ondorioz, fatxadaren ezaugarri asko galdu egin ditu. Oraindik Aldana familiaren Lis lorea duen armarria ikus daiteke. Gaur egun, eraikina Espainiako Ondare Historikoa bezala babestuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ 1949ko apirilaren 22ko dekretua eta 16/1985 Legea.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Cáceres Histórica webgunea.
* Datuak: Q5754725
* Multimedia: Casa Mudéjar de la Cuesta de Aldana / Q5754725
# Aldana tabernako atentatua

Aldana tabernako atentatua Alonsotegin (Bizkaia) 1980ko urtarrilaren 20an, goizaldean, bonbaz eginiko atentatua izan zen. Arduraduna eskuin muturreko talde bat izan zen. Lau izan ziren hildakoak eta beste asko zaurituak izan ziren. Gertaera hau 80ko hamarkadan Euskadin gertatu zen gerra zikinaren barruan kokatzen da.

## Gertaerak

Aldana tabernaren kanpoaldean jarritako lehergailu batek eztanda egin eta taberna barruan zeuden lau lagun hil zituen. Atentatua GAE (Grupos Armados Españoles) izeneko talde batek hartu zuen beregain, haien ustez tabernan biltzen ziren ezker abertzaleko kideen aurka, itxura guztien arabera garai hartan ugari ziren talde parapolizial eta ultraeskuindarren ekintzetarako ad hoc asmaturiko siglak baliatuz. Atentatuaren ondoren polizia ikerketak egin baziren ere, errudunak zein izan ziren ez da inoiz jakin, eta Espainiako Barne Ministerioaren arabera ez dago atentatuari buruzko txostenik haien artxiboetan. Ez da harritzekoa kontutan izanda ikerketaren ardura Jose Amedoren eskuetan gelditu zirela, gerora GALeko kide izateagatik ezaguna izango zena.

## Biktimak

Lau pertsona izan ziren erahilak:
* Manuel Santacoloma
* Mari Paz Ariño
* Pacifico Fika
* Liborio Arana
Hildakoez gain, hamar bat pertsona ere zauritu ziren, batzuk oso larri eta gorputz-atal anputatuekin.

## Bibliografia

* Joseba Zabalza: Gogoan hartzeko izenak, Euskal Memoria Fundazioa, 2017.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20230120/aldana-tabernako-atentatuak-zigorrik-gabe-jarraitzen-duela-gogorarazi-du-alonsotegik
* ↑ https://www.eitb.eus/eu/albisteak/politika/osoa/2897262/alonsotegi--1980ko-erasoaren-espedientea-eskatu-dio-eajk-gobernuari/
* ↑ https://www.txalaparta.eus/es/libros/gogoan-hartzeko-izenak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4734517
# Aldaon

Aldaon Aralarko Malloetako mendi bat da, Aralarko mendilerro osoko bigarren mendirik garaiena, Intzako dorrearen ondoren. Gainera, Gipuzkoa eta Nafarroa arteko muga egiten du.

## Irispideak

Intzako dorretik berehala helduko gara Aldaonera. Baratzail lepora zuzen jaitsi ordez, Usalden Jasoarriena izeneko lepora irten daiteke. Lepo hau, Baratzail baino mendebalderago dago, eta goitiera txikiagoa jeitsi behar da. Usalden Jasoarriena lepotik, hurbil geratzen da Aldaonen tontorra.
Guardetxetik, Errenagako babeslekuen bidea hartu behar da, Trikuharri lepora heldu arte. Mendebalderantz Intzako dorrearen azken aldapak inguratuz, Usalden Jasoarriena lepora heltzen da. Ezkerretik, bertan dago mendiaren tontorra.
Gaintzatik, bide argi batek, Larremear izeneko lautadetara daroa, Intzako dorrearen oinetan. Bidezidor bat, eskuinetik, pagadian sartzen da eta mendiko zirku batetara daroa, Baratzail lepoaren oinean bertan. Malloaren gailurrean bertan, eskuinerantz hartu behar da, Aldaonen tontorrera iristeko.
Intzatik, aurreko bidearekin bat egin daiteke, Larremear lautadara heldu baino lehenago, bide hau askoz utziago dagoen arren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253116
# Adriana Espinosa

Adriana Espinosa (Guayaquil, 1991ko uztailaren 18a) arkularia da. Ekuador ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Adriana Espinoza
* ↑ Adriana ESPINOSA DE LOS MONTEROS

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107642077
# Adriana Laffan

Adriana Laffan Lara (Mexiko Hiria, 1960ko irailaren 4a – ibidem, 2023ko azaroaren 1a) mexikar aktorea izan zen.

## Bizitza

Graciela Lara aktorearen alaba izan zen. Arte Ederren Institutu Nazionalean eta Arte Hezkuntzako Zentroan ikasi zuen. 1977an ekin zion bere ibilbideari, Cuartelazo filmean. Film eta telesail askotan parte hartu zuen. Mexikon, haren paper ezagunenetako bat Luisa izan zen Carrusel haurrentzako telenobelan. Nazioarteko ospea lortu zuen 1996an La sombra del otro telenobelan parte hartzeagatik. Carlos Olmos nobelaren egileak ez zegoen ziur Laffan izango zela Betsy Corcuera de De la Riva pertsonaiarentzako egokia, eta aktoreak erabaki zuen pisu handiagoa hartzea.
Jesús Arriaga aktorearekin ezkonduta zegoen. Bi seme-alaba izan zituzten, María José eta Emiliano.
2023ko azaroaren 1ean hil zen, 63 urte zituela, osasun-arazoengatik ospitalean egon ondoren.

## Lanak
### Telebista

| Urteak | Izenburua | Pertsonaia | Oharrak |
| 1980 | El combate | Beatriz | |
| 1981 | El hogar que yo robé | Brigida | |
| 1981 | El derecho de nacer | Marina | |
| 1981 | Cachún cachún ra ra! | Tina | |
| 1987 | Pobre señorita Limantour | | |
| 1989 | Carrusel | Luisa de Palillo | |
| 1996 | La sombra del otro | Betsy Corcuera de De la Riva | |
| 1997-2004 | Mujer casos de la vida real | | |
| 2000-2001 | Primer amor | Dorita | |
| 2001 | María Belén | Margarita | |
| 2002 | Cómplices al rescate | Lourdes Mendoza (Lulú) | |
| 2002-2003 | Clase 406 | Teresa Salcedo | |
| 2003-2004 | Alegrijes y rebujos | Flor Cárdenas de Maldonado | |
| 2004-2005 | Mujer de madera | Jimena | |
| 2005-2006 | Barrera de amor | Ramona Reyes de López | |
| 2007 | Destilando amor | Ofelia de Quijano | |
| 2008 | Mujeres asesinas | Marta Azuela | Atal batean: "Claudia, cuchillera" |
| 2008 | Vecinos | Ama Nagusia | Atal batean: "El santo niño milagroso" |
| 2008 | La rosa de Guadalupe | Rigoberta | Atal batean: "Amenaza silenciosa" |
| 2008 | La rosa de Guadalupe | Irene | Atal batean: "Tú menos que nadie" |
| 2011 | La rosa de Guadalupe | Esperanza | Atal batean: "Hermoso bebé" |
| 2010 | Soy tu dueña | Amanda | |
| 2011 | Como dice el dicho | | Atal batean: "Ora veraz huarache" |
| 2012 | Un refugio para el amor | Gracia | |
| 2012-2013 | Porque el amor manda | Begoña de Godinez | |
| 2014 | Señora Acero | Visitación | |

### Zinema

| Urtea | Izenburua | Pertsonaia | Oharrak |
| 1977 | Cuartelazo | María Hernández | |
| 1978 | Pasajeros en tránsito | | |
| 1987 | El instante del retorno | ama | film laburra |
| 2001 | Un mundo raro | | |
| 2004 | El saldo de anoche | | film laburra |

### Internet

| Urtea | Izenburua | Pertsonaia |
| 2017 | Con Lugar | Maggie |

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) «Luto en el mundo de las telenovelas, muere Adriana Laffan: ¿Quién era?» TV y Novelas 2023-11-01 (Noiz kontsultatua: 2023-11-03).
* 1 2 (Gaztelaniaz) Feregrino, Alejandro. «Adriana Laffan, la actriz de 'Carrusel' que cumplió su sueño de vivir un éxito como el de Menudo» Yahoo! Vida y Estilo 2023-11-02 (Noiz kontsultatua: 2023-11-03).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8189762
# Adriana Lastra

Adriana Lastra Fernández (Ribeseya, Asturias, 1979ko martxoaren 30a) espainiar politikaria da, Espainiako Langile Alderdi Sozialistako kidea.

## Bizitza

Ribeseyan jaio zen 1979ko martxoaren 30ean. Gizarte Antropologia ikasketak hasi zituen, baina ez zituen amaitu. Hemezortzi urte zituenean Ribeseyako Gazte Sozialistakeko kide egin zen. Handik urte batera elkarteko idazkari nagusi bilakatu zen. Karguan jardun zuen 1999 eta 2004 bitartean, elkarteko Gizarte Mugimenduen eta Gobernuz Kanpoko Erakundeen idazkari izendatu zuten arte. 2008 eta 2012 bitartean Asturiasko Federazio Sozialistako Udal Politikako idazkaria izan zen. 2007ko Espainiako hauteskunde autonomikoetan Asturiasko Printzerriko Junta Nagusiko diputatu hautatu zuten ekialdeko hautes-barrutitik aurkeztuta. Berriro hautatu zuten 2011ko eta 2012ko hauteskundeetan.
2015eko Espainiako hauteskunde orokorretan Asturiasko Printzerrian Diputatuen Kongresurako PSOEko zerrendaburu joan zen eta diputatu hautatu zuten. 2016ko Espainiako hauteskunde orokorretan Diputatuen Kongresurako hautagaitza errepikatu zuen zerrendaburu gisa, eta diputatu hautatu zuten berriz ere.
2017ko ekainaren 18az geroztik PSOEko idazkariorde nagusia da. Gainera, 2018ko ekainaren 7az geroztik PSOEko eleduna da Diputatuen Kongresuan.
* Datuak: Q17620225
* Multimedia: Adriana Lastra / Q17620225
# Adriana Cerezo

Adriana Cerezo Iglesias (Alcalá de Henares, 2003ko azaroaren 24an) espainiar emakume taekwondolaria da.

## Ibilbidea

Adriana Cerezo, Alcalá de Henares-en jaio zen 2003an. Lau urterekin, Taekwondoa praktikatzen hasi zen, eta, geroago, Hankuk Klubean hasi zen entrenatzen, San Sebastián de los Reyes-en. 2019an, Europako 21 urtez azpiko Taekwondo Txapelduna izan zen. Kirol honen kategoria absolutuan, 2020an egin zuen debuta.
2021eko apirilean, urrezko domina irabazi zuen Sofian ospatutako 2021eko Europako Taekwondo Txapelketan -49 kiloko kategorian. Hilabetea geroago, hiri berean ospatu zen aurreolinpikoan esku hartu zuen, 49 kilo baino gutxiagoko taekwondo kategorian esku hartzeko tokia lortuz Tokio 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan. Cecilia Castro Burgos, Espainiako Taekwondo Federazioko Batzorde Teknikoak deitutako bigarrena, ez baitzen 67 kilo baino gutxiagoko kategorian esku hartzeko sailkatu.
2021eko uztailean, zilarrezko domina irabazi zuen, -49 kiloko kategorian, Panipak Wongpattanakit thailandiarraren aurka; aurreko faseetan, Tijana Bogdanovic serbiarra, Wu Jingyu txinatarra eta Ruyike Yildrim turkiarra garaitu ondoren.
Modu honetan, Cerezok, taekwondon, emakumezkoen hirugarren domina jarraian lortu zuen Espainiarentzat Joko Olinpikoetan, Brigitte Yagüe, Londres 2012an, eta Eva Calvo Gomez, Rio 2016an, lortutako zilarrezkoen ondoren.

## Nazioarteko emaitzak

Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2021 | Tokio Japonia | 02 ! | –49 kg |
| Europako Txapelketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Kategoria |
| 2021 | Sofia Bulgaria | 01 ! | –49 kg |

## Erreferentziak

* ↑ "Adriana Cerezo Iglesias Tokyo 2020 Olympics (Ingelesez) 2021-07-24an begiratua
* ↑ (Gaztelaniaz) «Adriana Cerezo, la rival a batir: «He notado un gran cambio dentro del tapiz. Me tienen en cuenta»» Mujer Hoy 2022-11-23 (Noiz kontsultatua: 2023-01-20).
* 1 2 3 4 5 RTVE.es 2021-07-24 "Tokio 2020. ¿Quien es Adriana Cerezo primera medallista española?" (Gaztelaniaz) RTVE.es. 2021-07-27an begiratua.
* ↑ "Adriana Cerezo campeona de Europa con 17 años" AS.com. 2021-04-08. 2021-07-2ean begiratua
* ↑ "Adeiana Cerezo Iglesias" TaekwondoData.com. (Ingelesez) 2021-07-24an begiratua
* ↑ "Adeiana Cerezo Iglesias" olympedia.org. (Ingelesez)
* ↑ "Adriana Cerezo del instituto a Tokio sin escalas "Mis padres no querian que pelease" elconfidencial.com. (Gaztelaniaz) 2021-07-24. 2021-07-27an begiratua.
* ↑ Peris, Guillermo Peris "Adriana Cerezo clasificada para los Juegos de Tokio con 17 años" Diario Siglo XXI. 2021-07-28an begiratua.
* ↑ RTVE 2021-07-24 "Adriana Cerezo gana la primera medalla para España tras su plata en taekwondo" (Gaztelaniaz) 2021-07-24an begiratua.
* ↑ "Adriana Cerezo 'la niña maravilla' del taekwondo es plata olimpica en Tokio" El Pais 2021-07-24. 2021-07-24an begiratua.
* ↑ "Adriana Cerezo: "Espero que esta medalla sea la primera de muchas" Diario MARCA 2021-07-27. 2021-07-24an begiratua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q106466485
* Multimedia: Adriana Cerezo Iglesias / Q106466485
# Adriana Esteves

Adriana Esteves Agostinho Brichta (Rio de Janeiro, Brasil, 1969ko abenduaren 15a) brasildar aktorea da.

## Bizitza

Rio de Janeiroko Méier auzoan jaio zen Regina Esteves Agostinho artista eta Paulo Felipe Agostinho medikuaren familian. Txikitan balleta eta antzerkia ikasi zuen eta 15 urterekin hasi zuen ibilbide artistikoa. Publizitatea ikasi zuen Gama Filho Unibertsitatean.
1990ean, Patrícia antzeztu zuen Meu Bem Meu Mal telenobelan. 1993an bere lehen protagonista, Mariana, antzeztu zuen Renascer telenobelan.
2012an, Carminha gisa agertu zen João Emanuel Carneiroren Avenida Brasil telenobelan, kritikarien laudorioak jasoz eta hainbat sari irabaziz, besteak beste, Melhores do Ano eta Troféu Imprensa.

### Bizitza pertsonala

1988tik 1993ra Totila Jordan jiu-jitsu entrenatzailearekin ezkonduta zegoen. Banaketaren ostean, depresioa izan zuen. 1995ean Marco Ricca aktorearekin ezkondu zen.
2000ko urtarrilaren 21ean bere lehen semea, Felipe Agostinho Ricca, jaio zen. 2004an bikotea banandu zen. Urte berean, Vladimir Brichta aktorearekin harremanetan hasi zen. 2006ko otsailean ezkondu ziren. 2006ko urriaren 17an haien semea, Vicente Agostinho Brichta, jaio zen. Ezkontzean, Adriana 1997an jaiotako Agnesen amaorde bihurtu zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Portugesez) «Adriana Esteves» Gente jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-07-11) (Noiz kontsultatua: 2023-10-06).
* ↑ (Portugesez) Brandão, Felipe. «Meu Bem, Meu Mal: confira o antes e depois do elenco da novela» Observatório da TV 2020-10-02 (Noiz kontsultatua: 2023-10-06).
* ↑ (Portugesez) «Antes de Marquezine virar 'robô', Adriana Esteves foi crucificada e deu volta por cima» Notícias da TV 2018-01-26 (Noiz kontsultatua: 2023-10-06).
* ↑ (Portugesez) «Prêmio Melhores do Ano consagra atores de 'Avenida Brasil'» Terra 2013-03-03 (Noiz kontsultatua: 2023-10-06).
* ↑ (Portugesez) «Sucesso internacional como Carminha, Adriana Esteves é assediada no Chile» Bahia Notícias 2013-10-10 (Noiz kontsultatua: 2023-10-06).
* 1 2 (Portugesez) Passi, Clara. «Adriana Esteves: "Fui ao fundo do poço e subi"» Quem 2011-03-21 (Noiz kontsultatua: 2023-10-06).
* ↑ (Portugesez) «Adriana Esteves» Caras (Noiz kontsultatua: 2023-10-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2742655
* Multimedia: Adriana Esteves / Q2742655
# Adriana Gaultier

Adriana Gaultier (Leaburu, 1993 - ) gipuzkoar musikari eta First Models agentziako modeloa da. 2017an Gaztea irratiak antolatutako II. DJ lehiaketa irabazi zuen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Adrianna Gaultier, la dj a la que le gusta sorprender» Diario Vasco 20181019.
* Datuak: Q61427771
# Alegiako gaztetxea

Alegiako gaztetxea 1987ko abenduan okupatutako eraikina da. Eraikina Renferen Alegiako geltokiari zegokion biltegi zaharra izan zen.

## Historia

1986an Ziklox Garaialde Alegiako musikari taldeak herriko hiltegi zaharra erabiltzen hasi zuen entseguak egiteko, eta udalari eraikina legez barru erabiltzeko baimena eskatu zion. Udalaren erantzunik jaso gabe, honek eraikina bota zuen. Garaian, herriko gazteen beharrei erantzuna emateko Alegiako Gazte Asanblada sortu zen, zeinak udalari lokal bat eskatu baitzion, erantzunik jaso ez zuela. Hala, asanbladak Alegiako tren geltokiaren ondoko biltegi zaharra okupatzea erabaki zuen, ordutik aurrera autogestio eta asanbaldaren bidetik funtzionatzen duena.
Kontzertu areto garrantzitsua izan zen lehenengo urteetan, Euskal Herriko musika taldeen erakuslehio garrantzitsua izan zelarik. Tartean Michael Ryan Experience, Garriko, Beurks Band, Kortatu, M-ak, BAP!!, Delirium Tremens, La Polla Records, Estigia, Kalean, Su ta Gar, Familia Feliz eta beste asko izan ziren Alegiako gaztetxean.
Kurtso desberdinak ere antolatzen dira, hala nola argazki, serigrafia, egur tailaketa, txalaparta, gitarra...
1994an udalak eraikina botatzeko asmoa azaldu zuen, aparkaleku beharra zegoela esanez.
Urtero, Festa Alternatiboetan... Bibalabirjen!!! jaia antolatzen du gaztetxeak. Ospakizun ofizialek gazteen beharrak asetzen ez dituzten bitartean egitarau alternatibo bat osatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Alegialdeko hitza. «Ateak irekita jarraitzen du» (Noiz kontsultatua: 2013/04/15).

## Kanpo estekak

* Alegiako gaztetxearen webgunea
* Alegiako gaztetxearen Twitter kontua
* Datuak: Q12253140
# Alegiako geralekua

Alegia Euskal Herriko Gipuzkoako tren eta autobus geraleku bat da, Alegia udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1863ko irailaren 1an ireki zen.

## Egoera

Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Madril — Hendaia: 592,710 kilometro-puntua

## Historia

Geltokia 1863ko irailaren 1ean inauguratu zen Beasain - Donostia tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean.
Hasierako ustiapena Norteko Konpainiaren esku geratu zen, bere titulartasuna mantendu zuen 1941ean nazionalizatu eta sortu berria zen RENFEn integratu zuten arte.
1929an trenbide zatia zatitu eta elektrifikatu egin zen.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.

## Geltokia

Alegiak bidaiarientzako bi solairuko eraikin klasiko bat mantentzen duen arren, hau itxita dago, geltokia bi alboko nasaz eta bi bidez osatutako geraleku soil bihurtuz. Nasa-aldaketak maila berean egiten dira.

## Zerbitzuak

Donostiako Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-1IrunIrungo Bentak • Lezo–Errenteria • Pasaia • Herrera • Intxaurrondo • Ategorrieta • Gros • Donostia • Loiola • Martutene • Hernani • Hernani–Erdia • Urnieta • Andoain • Andoain–Erdia • Billabona–Zizurkil • Anoeta • Tolosa–Erdia • Tolosa • Alegia • Ikaztegieta • Legorreta • Itsasondo • Ordizia • Beasain • Ormaiztegi • Zumarraga • LegazpiBrinkola :

## Etorkizuna

Euskal-Y-ren irekierarekin, geltoki hau aldirietako eta merkantzietako trafikoari bakarrik eskainiko zaio.

## Erreferentziak

* ↑ EuroFerroviarios. «Alegia (geralekua)» euroferroviarios.net (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).
* ↑ «La llegada del ferrocarril a Beasain. Diario de Noticias de Gipuzkoa» web.archive.org 2011-11-01 (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
* ↑ https://web.archive.org/web/20160702083546/http://www.spanishrailway.com/2012/02/20/caminos-de-hierro-del-norte-de-espana/

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
* Datuak: Q11681629
* Multimedia: Alegría de Orio train station / Q11681629
iea  Donostiako Renfe Aldiriak :
| | Ikaztegieta | Alegia | Tolosa | |
| Madril–Chamartin | | | | Hendaia |
# Alegiako zubia (Tolosa)

Alegiako zubia, Gipuzkoako Tolosa eta Alegia udalerrietan dagoen zubi bat da. Oria ibaia zeharkatzen du.
1990eko hamarkadaren hasiera arte, harri eta hormigoiez eraikitzako zubi honek Tolosa eta Alegia udalerriak antzinako N-1 errepidearen ibilbidetik lotzen zituen, baina autobide berria eraikitzearekin bat itxi zuten, eta gaur egun zentral elektrikoaren alboan bere hartan mantentzen da, trafikoari itxita eta erabilerarik gabe.
Gaur egun A-1 autobidearen eta Madril-Hendaia burdinbidearen artean dago.

## Erreferentziak

* ↑ Alegiko zubia. Tolosako zubiak. Mikel G. Telleria Tapia (Gaztelaniaz)

## Ikus gainera

* Tolosako zubiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56526106
# Alegoria

Alegoria hitza grezieratik dator, ἀλληγορία, eta, euskaraz, mintzaira figuratua adierazten du. Alegoria tropo bat da, ordezkatze prozeduraz baliatzen den baliabidea beraz. Kasu honetan ordezkatze hori orokorra da: kontakizun sinbolikoaren bidez beste errealitateak aipatzen baitira; bertako elementu guztiek balio sinboliko hori gordetzen dute: pertsonaiak, janzkerak, , paisaia... Modu horretaz ikusi ezin dena, abstraktoa dena, ikus daiteke. Esaterako oso ezaguna da heriotzaren alegoria: eskeleto bat sega batez eskutan. Euskal kantagintzan Xabier Altzibarrek Jose Maria Iparragirreren "Gernikako arbola"ren bertsoak aipatu ditu alegoriaren adibide moduan non "arbola" kontzeptuan herriaren eta euren eskubideen sinboloa ikus daitekeen.
Erretorikatik kanpo alegoria sinbolo kontzeptuarekin nahastu daiteke, batez ere sinboloa oso hitz anbiguoa delako. Modu batez esan daiteke alegoria sinboloen gainean eraikitzen dela.

## Alegoria motak

Alegoria irudi bakar bat izan daiteke baina baita poema edo obra oso bat ere; kasu horretan analogien sistema konplexu bat sortzen da. Horren adibide asko daude. Egun ospetsuenetariko bat George Orwell idazle britaniarraren The Animal farm dugu. Nobela hori estalinismoren alegoria zehatza da eta bertan guztiak bigarren esanahi batera eramaten gaitu: etxaldea, baserritarrak, zerriak, beste animaliak, animalien iraultza... Euskal literaturan Xabier Lizardiren "Euskal Pizkundea" poema dugu esaterako. Horrela dio lehenengo bertsoan:
    Gau luzea, gau latza
    gau izar gabea,
    nekez gendun ikusi
    aren azkentzea.
    Gau-erdian, il zaigu
    amona gurea;
    esku gogortuetan
    dauka gurutzea.
Hemen korrrezpondentzia sare bat ikus daiteke:
* "Gaua" = Euskal Herriak pairatzen duen krisia
* "Izar gabea" = aurrera jarraitzeko irizpide falta
* "haren azkentzea" = gure kulturaren desagertze prozesua
* "hil zaigu amona" = gure kulturaren trasmisioa galtzea
* "gurutzea" = kristautasuna
Horrela poema osoa aztertu daiteke.

## Alegoria artean

Artearen historian nahiko ohikoa izan da ideia abstraktoak irudien edo ezaugarrien bitartez azaltzeko. Bereziki ezagunak dira Jeronimo Bosch margolari flamenkoak egindakoak, besteak beste, Atseginen baratzea eta Belar iharraren gurdia. Botticellirenak ere ospetsuak dira, esaterako, Udaberriaren alegoria eta Apelesen kalumnia. Gurean oso ezaguna da, esaterako, San Telmo museoan gordetzen diren Euskal Herriko historiari buruz Josep Maria Sertek egindako mural alegorikoak.

## Iruditegia

* Pinturaren alegoria
* Sarale-orga
* Atseginen baratzea
* Udaberriaren alegoria
* Apelesen kalumnia

## Erreferentziak

* ↑ 32.or.
* ↑ Forradellas, 381.
* ↑ Xabier Altzibar,

## Bibliografia

* Euskaltzaindia: Literatura terminoen hiztegia. Bilbo: 2008. 19-21.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria. Bartzelona: Ariel, 1982. 262-265.or.

## Ikus, gainera

* Haitzuloaren alegoria
* Ikur

## Kanpo estekak

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
* Datuak: Q18535
* Multimedia: Allegories / Q18535
# Alegranza

Alegranza Afrikako uharte txikia da (10.3 km²), biztanlerik gabekoa, Kanarien barruan dagoena, Las Palmasko probintzian.
Lanzaroteren iparraldean dago, Chinijo izeneko uhartedian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q580302
* Multimedia: Alegranza / Q580302
# Alegiako udal pilotalekua

Alegiako Udal pilotalekua Alegiako pilotalekua da. 1984ko uztailaren 14an inauguratu zutenetik hainbat pilota-partidu nagusi jokatu dituzte bertan, final asko tartean.
Eraikin honetan kontzertuak eta beste ekitaldiak ere ospatu dituzte

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253136