# Tamara Rojo

Tamara Rojo CBE (Montreal, Kanada, 1974ko maiatzaren 17a) espainiar nazionalitateko dantzari eta ballet zuzendaria da, Londresko English National Baleteko zuzendari artistikoa da. Lehenago Royal Balleteko dantzari nagusia izan zen. 2016ko urtarrilean, Tamara Rojok ‘cum laude’ doktoratu zen URJCn.
2022an San Frantziskoko Balleteko zuzendari izendatu zuten, Balletaren laurogeita hamar urteko historian lehen emakumezko zuzendaria.
Tamara, English National Baleteko berritzaile ezaguna da, San Frantziskoko Balleteko Helgi Tomassonen hurrengo zuzendaria.
Rojo Kultur Erakunde Aitzindariarekin elkartu zen, Lehen Zuzendari Artistiko Femenino bezala, Dantza Konpainia Txalotuaren Historiako 89 urteetan.

## Biografia

Kanadako Montreal hirian jaio zen,hantxe bizi baitziren gurasoak, nazionalitate espainiarrekoak biak. Tamarak lau hilabete bete zituenean, Espainiara joan ziren. Víctor Ullate Dantza Zentroan hasi zen (1983-1991), eta David Howard eta Renatto Paronirekin osatu zuen bere prestakuntza. Ullateren Konpainiako kide izan ondoren (1991-1996), Galina Samsovak Scottish Baleten dantzatzera gonbidatu zuen (1996-1997). Besteak beste, El lago de los cisnes, El Cascanueces, Romeo eta Julieta eta La sylphide interpretatu zituen konpainia horrekin. Doktorea da eta ‘cum laude’ bikaina lortu zuen Juan Carlos Erregea Unibertsitateko Alicia Alonso Dantza Institutu Nagusian. Tesia: Perfil Psicológico de un Bailarín de alto nivel. Rasgos vocacionales del bailarín profesional./ Goi-mailako dantzari baten profil psikologikoa. Dantzari profesionalaren bokaziozko ezaugarriak. Lehenago Arte Eszenikoetako Masterra lortu zuen URJCren eskutik.

## Lan ibilbidea

25 urte zituela, dantzari nagusia izan zen English National Balleten (Ingalaterrako Balet Nazionala) (1997-2000), eta kategoria horrekin sartu zen Londresko Royal Balleten, Anthony Dowellek 2000ko uztailean gonbidatuta.
Artista gonbidatu gisa aritu da, besteak beste, honako hauekin: Mariinski Balleta, Milango La Scala Antzokiko baleta, Tokyoko Balleta, San Petersbugoko Mijáilovski Antzokiko balleta, Nizako Operako Balleta, Veronako Arena, Cubako Ballet Nazionala Berlingo opera Balleta, eta nazioarteko gala askotan.
English National Baleteko zuzendariak, 2012ko irailetik aurrera, klasiko garrantzitsu eta berrituei eusteko konpromisoa hartu zuen. Horren ondorioz, Akram Khan koreografo sarituari Giselle ballet klasikoaren bertsio berria sortzeko erronka sortzailea eskaini zion. Tamara Rojoren zuzendaritzapean, English National Balleta Anna-Marie Holmesen bertsio berrituan gonbidatu zuten, lehen aldiz, 2016ko ekainaren 21etik 25era Parisko Palais Garnier operan: Le Corsaire, Marius Petipa eta Konstantin Serguéiev.
2016. urtean, Giselle ballet erromantiko ikonikoaren bertsio berri bat birsortzeko gonbita egin zion Rojok Akram Khan koreografoari, eta arrakasta nabarmena izan zuen.

### Koreografo
#### Raymonda

2022ko urtarrilean, English National Balletak Raymondaren bertsio berria aurkeztu zuen, Tamara Rojok koreografiatua London Coliseumen. Rojok XIX. mendeko Krimeako gerrara eraman du istorioa, Florence Nightingaleren irudian oinarrituta, Raymonda bat sortzeko, emakumeak gerra-garaian eta gizartean duen zeregina birdefinitzeko. Raymonda hau ez du etxean geratu eta josi nahi, eta Ingalaterratik Itsaso Beltzean barna doa Sebastopoleraino. Han, zauritutako soldaduak artatu ditu, eta Brigada Arinarekin bat egin duen John de Bryanekin topo egin du. Familiaren laguna da Bryan. Batailara joan denean, Raymonda konbentzitu du ezkontzeko eskua onar dezan. Abdur Rhaman lagunak, Otomandar armadaren aliatuak, hitz eman du Raymonda zainduko duela Bryandik itzuli arte.
Errauskine
Estreinaldia: 2022ko maiatzaren 25ean, Kungliga Operan, Stockholmeko Royal Swedish Balleten eskutik. Eguneraketa bat baino gehiago, Errauskineren bertsioarekin, Tamara Rojok dantza klasikoa gorenera eramaten du birtuosismoaren bidez.
Sinopsia: Errauskine Stockholmeko portuan hondoratutako itsasontzi batean bizirik atera da. Berehala umezurztegi batera eraman dute, eta han baztertu eta tratu txarrak eman dizkiote.Sukaldari bat, garbitzaile bat eta giltza-ama atsegin bat lagun egin dira. Dantza-lehiaketa handiko epaimahai aspergarriak Errauskineri uko egin dio lehen entzunaldian, bere estiloa ausartegia eta lehergarriegia delako, eta lagunek lagundu diote. Errauskine kalifikatu egin behar da! Baina lehiakideengana garaiz iritsiko da? Eta familiarekin elkartuko da? Berak asko harritzen ditu.
Musika: Sergei Prokofiev. Eszenografia: Christian Lacroix eta Tobias Rylander. Jantziak: Christian Lacroix. Argiak eta bideoa: Tobias Rylander. Dramaturgia: Lucinda Coxon.

### San Frantzisko Baleta

2022an,San Frantzisko Balleta zuzendu zuen lehen emakumea izan zen, konpainiaren laurogeita hamar urteko historian.

## Baletak

| Papera | Koreografoa | Konpainia |
| Giselle | Akram Khan | English National Balleta |
| Les Sylphides | Michel Fokine | B.B.Com.Madril, Royal Ballet |
| Clara (intxaur-hauskailua) | Wayne Eagling | English National Balleta |
| Ondine | John Cranko | Royal Baleta |
| Hemea eta bariazioak | G. Balanchine | Tolosako B.K.-Ullate, Royal Ballet |
| Allegro distiratsua | G. Balanchine | B.Kom.Itxaso |
| Grossa Fuga | Hans Van Manen | B.Kom.Itxaso |
| Etorkizunean | Glen Tetley | B.Kom.Itxaso |
| Errotzea | Víctor Ullate | B.Kom.Itxaso |
| Simuma | Víctor Ullate | B.Kom.Itxaso |
| Hiru puntako txapela (baleta) | Massine leonidea | Bal.Nizeko opera |
| Le Beau Danube | Massine leonidea | Bal.Nizeko opera |
| Rite of Spring | Kenneth MacMillan | E.N.B., Royal Ballet |
| Argia (Nutcracker) | Derek Deane | English Nat. Baleta |
| Pakita | Marius Petipa | English Nat. Baleta |
| Juliet (Romeo eta Juliet) | Derek Deane | English Nat. Baleta |
| Zinderella | Ben Stevenson | English Nat. Baleta |
| Three preludes | Hans Van Manen | English Nat. Baleta |
| Nascita di Orfeo | Luca Veggetti | Veronako E. P. Arena |
| Odette/Odile (Beltxargen lakua) | Deane/Makarova/M.Mason/Nureyev | Kirov Baleta |
| Edurnezuri | Ricardo Cue | Musika: E. Aragoi – Arriaga Antzokia |
| Odette/Odile (Swan Lake) | Petipa - Ivanov | ENB/Scottish Baleta |
| Consolations & Liebestraum | Christopher Bruce | ROH2 |
| Tatiana (Onegin) | John Cranko | Royal Baleta |
| Juliet (Romeo eta Juliet) | Kenneth MacMillan | Royal Baleta |
| Lisatzeko makina | Kenneth MacMillan | Royal Baleta |
| Mary Vetsera (Mayerling) | Kenneth MacMillan | Royal Baleta |
| Manon | Kenneth MacMillan | Royal Baleta |
| Song of the Earth | Kenneth MacMillan | Royal Baleta |
| Requiema | Kenneth MacMillan | Royal Baleta |
| Winter Dreams | Kenneth MacMillan | Royal Baleta |
| My Brother, My Sisters | Kenneth MacMillan | Royal Baleta |
| Symphony in C | Balantxina | Royal Baleta |
| Jewel-ak | Balantxina | Royal Baleta |
| Tzigane | Balantxina | Royal Baleta |
| Dances at a Gathering | Jerome robbinak | Royal Baleta |
| Rusheak | Wayne McGregor | Royal Baleta |
| Erroma | Wayne McGregor | Royal Baleta |
| Kitri (On Kixote) | Vladimir Vasiliev | Scalako baleta |
| Sugar Plum Fairy (Nutcracker) | Peter Wright | Royal Ballet, E.N.B. |
| Juliet (Romeo eta Juliet) | Krankoa | Scottish Baleta |
| Sylphide | Bournonville/Sorella Englund J.Covalli/J.Pererr | Scottish Baleta, Royal Baleta |
| Giselle | Petipa/Deane/A. Behera | Royal Ballet, Ullate, N.N. Kuba |
| Kitri (On Kixote) | Deane/Petipa/Ashton/Nureyev jn. | Royal, ENB, Tokyo Ballet |
| Aurora (The Sleeping Beauty) | Kenneth MacMillan | R.B & English National Ballet |
| Medora (Le Corsaire (baleta)) | A-M Holmes after Petipa and Sergeyev | English National Balleta |

## Sariak eta aintzatespenak

* South Bank Sky Arts Outstanding Achievement Award 2022 saria jaso zuen, English National Baleteko zuzendari artistiko izan zuen hamar urte berritzaileengatik.
* Espainiako Arte Eszenikoen Akademiaren Urrezko Domina 2021
* Espainia 2021 markaren ohorezko enbaxadorea
* 2020an, Pop Eye saria dantza-kategorian.
* 2016 Commander of the Order of the British Empire (CBE)
* 2013 Harreman hispaniar-britainiarren II. saria
* 2012 «Gold Medal for Fine Arts 2012», John F. Kennedy Center for Performing Arts-en
* 2011 Isabel Katolikoaren zenbaki-agindua
* 2010 The Laurence Olivier Award –Brandstrup – Rojo “Goldberg Variations” best new dance production
* 2009 Cultura Viva – Nebrijako Unibertsitatea
* 2008 Madrilgo Erkidegoko Arteen Nazioarteko Domina
* 2008 Benois de la ΧRD saria
* 2007 Ciudad de Madrid saria, Interpretazioaren oparia
* 2006 Pilates Fitness an Wellness saria: Cultural person of the year
* 2005 Príncipe de Asturias de las Artes saria (Maya Plisétskirekin partekatua)
* 2004 "Leonid Massine" Positano Saria
* 2002 Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina
* 2002 Critic's Circle Dance Awards (Londres)
* 2001 Sherringtons Awards Best Female Dancer of the Year
* Danimarkako Hans Christian Andersen Fundazioko enbaxadorea (2001)
* 1997 Dantzaria Urteko errebelazioa Londresko Timesen
* 1996 Urteko dantzari onenaren Italian Criticsen lehen saria
* 1994 Grand Prix Femme eta Medaille Vermeille de la Ville de Paris (à l'unanimité) - Concour International de Danse de Paris
* Urrezko domina Parisko Ville Sari Nagusian (1994)

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «▷ Tamara Rojo: Biografía de la Famosa Bailarina de Ballet» Todoballet.com 2019-07-13 (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
* ↑ (Ingelesez) «Welcome to Tamara Rojo's official Site» Tamara Rojo (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tamara Rojo, la bailarina española de élite que conquistó a Isaac Hernández» Quién 2022-08-12 (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tamara Rojo, 40 años bailando: “El ballet es uno de los deportes más exigentes”» La Vanguardia 2021-09-08 (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Tamara Rojo da a luz a su primer hijo» HOLA 2021-03-18 (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
* ↑ «La coreógrafa española Tamara Rojo será la primera mujer en dirigir el Ballet de San Francisco» ELMUNDO 2022-01-12.
* ↑ Página web del scottishballet
* ↑ El Universal. (30 de agosto de 2013). Tamara Rojo, nueva directora del English National Ballet. .
* ↑ «Tamara Rojo y ABC Cultural, premios Pop Eye 2020» abc 28 de mayo de 2020.

## Kanpo estekak

* Página oficial de Tamara Rojo en inglés
* En la Página oficial del English National Ballet
* Tamara Rojo doctota ‘cum laude’ por la URJC
* Tesis publicada de Tamara Rojo
* La horma ensanchadora para zapatillas de punta de ballet
* Premio Príncipe de Asturias de las Artes 2005
* Reportaje: El escondite de Tamara Rojo en el Covent Garden
* Tamara Rojo gana el II Premio a las Relaciones Hispano-Británicas
* Tamara Rojo critica "la cultura del enchufe" y el nepotismo en las Artes Españoles
* Datuak: Q2914944
* Multimedia: Tamara Rojo / Q2914944