OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# XIV. mendea

XIV. mendeak 1301etik 1400. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak
### Afrika

* Senegal, dinastia pagano batek boterean zegoen dinastia musulmana gainditu eta mende batez iraun zuen.
* Bartolomeo de Tivoli eta beste domingotar batzuk Dongolan kokatu ziren, Nubian. Garai beerean, Leone Vivaldi genovarra Abisiniara iristen saiatu zen, baina ezin izan zuen.
* Pate merkataritza postu arabiarraren gailurra Ekialdeko Afrikan.

### Amerika

* Chimú erresumaren oparotasuna, Peruko iparraldeko kostaldean (1300-1440), hiriburu Chan Chan zuela 20mk² eremuarekin.
* Cuzco fundatu zen.
* 1325: Mexikek Tenochtitlán (egungo Mexiko Hiria) sortu zuten Texcoco aintziraren erdian.

### Asia

* 1336: Vijayanagara Inperioa sortu zen India hegoaldean
* 1368: Txinan Yuan dinastia amaitu eta Ming dinastia hasi zen.
* 1300 eta 1600 artean, Bhutanen gatazka ugari izan ziren bertako eliteen artean, botere erlijiosoa Dharma raja batek eta botere politikoa Deb raja batek hartu arte.
* Tanjung Tanah eskuizkribuan Sumatra uharteko Kerinci erresumaren deskribapena agertu zen.

### Europa

* Pandemia izugarri batek, Izurri Beltzak, Europako biztanleriaren herena hil zuen.
* Ehun Urteko Gerra.
* Ijitoak (Rom etniakoak) Europara iritsi ziren, Greziara batez ere. XVI. mende hasieran Europako herrialde guztietara hedatu ziren, Errusia, Eskandinavia, Britainiar uharteak eta Espainia barne.
* Erroman Mendebaldeko Zisma hasi zen.
* 1305: Klemente V.a aita santuak Egoitza Santua Erromatik Avignonera eraman zuen.
* 1385: Polonia eta Lituania batu egin ziren Vladislav II.aren agindupean.

### Ozeania

* Zeelanda Berriko iparraldeko uhartean biztanleria handitu zen eta gerra endemikoak sortu. Maoriek hainbat espezie ehizatu zituzten desagertzeraino, moa hegazti erraldoia esaterako. Hegoaldeko uhartean biztanleria txikitu eta bizilekuak urritu ziren.

## Pertsona nabarmenak

* Tamerlan (1336-1405) buruzagi militar eta politikoa
* Petrarca (1304-1374) idazle, olerkari eta humanista
* Gilen Ockhamgoa (1280/1288 - 1349) fraide frantziskotarra eta filosofo eskolastikoa
* Ibn Khaldun (1332-1406) historialari eta filosofoa
* Karlos II.a Nafarroakoa (1332-1387) Nafarroako errege
* Giovanni Boccaccio (131 -1375) idazle eta humanista
* Giotto (1267?-1337) margolari eta arkitektoa
* Dante Alighieri (1265-1321) idazlea
* Marco Polo (1254-1324) bidaiaria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7034
* Multimedia: 14th century / Q7034
# XLIFF

XLIFF formatua (XML Localisation Interchange File Format) itzulpen-memoriak trukatzeko erabiltzen den formatua da. Zenbait software enpresa handik (Novell, Oracle, Sun, IBM...) sustatutako formatua da. XLIFF OASIS barruan sartuta dago 2002. urtetik. XLIFFek hizkuntza ezberdinetan dauden testu-zatiak gordetzen ditu XML formatuan, gero berrerabili ahal izateko itzulpen berriak egiten direnean.

## Formatua

XLIFFen formatua TMX formatuan inspiratuta dago. Etiketarik garrantzitsuenak hurrengoak dira:
* <trans-unit> (translation unit) -> itzulpen-unitate bakoitza gordetzen du, hizkuntza bietarako
* <source> -> sorburu edo jatorrizko hizkuntzan dagoen testua gordetzen du
* <target> -> helburu-hizkuntzan dagoen testua gordetzen du
* <alt-trans> -> beste hizkuntza batzuetarako itzulpenak gordetzen ditu

## Adibidea

XLIFFaren oinarrizko unitatea hau da:

## Kanpo estekak

* XLIFF formatuari buruzko informazioa
* OASIS zehaztapenak
* XML lengoaia lokalizazioan: erabil ezazu XLIFF dokumentuak itzultzeko
* Zer da XLIFF?
* Datuak: Q1810849
# XIII. mendea

XIII. mendeak 1201etik 1300. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak
### Afrika

* Alauitak (Aliren oinordekoak) Maroko hegoaldeko Tafilalet oasian kokatu ziren.
* Malitik etorritako gizataldeek hausatarrak Islamera bihurtu zituzten.
* Ziur asko Jolof Inperioa eratu zen.
* Tutsi artzainak Ruanda ekialdean kokatzen hasi ziren, zegoeneko hutu lantzaileak eta pigmeo ehiztariak bizi ziren eskualdea. Mendeak igaro ahala, tutsiek nagusigoa ezarri eta hutuak mendeko hartu zituzten.
* Kiloa merkataritza postu persiarraren gailurra.
* 1270: Zortzigarren Gurutzada Tunisian, Luis IX.ak gidatua

### Amerika

* Anasazi kultura, iparraldetik etorritakoa, ekialdeko Pueblo kultura guztietan nagusi izan zen (1200-1400). Adobezko horma garai eta sendoak eraiki zituzten herrixkak babesteko, agian Apatxe tribu nomadengandik.

### Asia

* Angrok erregearen agintaldia Singosari-n (Java).
* Pasai sultanerria sortu zen Sumatra iparraldean, lehen indonesiar erresuma musulmana.
* Japoniako shogunak lehen harremanak izan zituen Yeso uharteko ainuekin (Hokkaidōn).
* Mongolen Inperioaren hedapena eta gailurra, batez ere mende hasieran Gengis Khani esker.
* Gurutzadak: bosgarrena (1215-1221), seigarrena (1227-1229), zazpigarrena (1245-1254) eta bederatzigarrena (1270-1271).

### Europa

* Laugarren Gurutzada (1198 - 1204) eta Konstantinopoliseko Latindar Inperioaren.
* Gurutzada Albitarra (1209-1229) Frantzia iparraldeko baroi katolikoek Languedoc konkistatu zuten. Hasieran, Inozentzio II.ak konkista hau babestu zuen, kataroen heresia amaiarazteko.
* Andaluzia betikoaren errekonkista (1224-1248): Fernando III.ak, Gaztelako eta Leongo erregeak Jaén, Sibilia eta Kordoba konkistatu zituena.
* 1212: Navas de Tolosako gudua
* 1300: Bilbo hiribildua fundatu zen.

### Ozeania

* Samoatarrek independentzia lortu zuten Tu'i Tonga inperiotik.

## Pertsona nabarmenak

* Gengis Khan (1162-1227) mongoldar buruzagia
* Antso VII.a Indartsua (1194–1234) Nafarroako errege
* Tibalt I.a Koblakaria (1234–1253)
* Tibalt II.a Gaztea (1253–1270)
* Henrike I.a Gizena (1274–1305)
* Giotto (1267?-1337) margolari eta arkitektoa
* Dante Alighieri (1265-1321) idazlea
* San Tomas Akinokoa (1225/1226-1274) idazle eta filosofoa
* Marco Polo (1254-1324) bidaiaria
* San Frantzisko Asiskoa (1182-1226) erlijiosoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7049
* Multimedia: 13th century / Q7049
# Vingåker udalerria

Vingåker Suediako udalerria da. Södermanlandeko konderrian kokatua dago. 439,45 km² ditu eta 9.011 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Katrineholm udalerria Finspång udalerria Örebro udalerria

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) Statistiska centralbyrån, Kommunarealer den 1 januari 2014. Statistics Sweden.
* ↑ (Suedieraz) Folkmängd i riket, län och kommuner 31 mars 2016. Statistics Sweden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q249378
* Multimedia: Vingåker Municipality / Q249378
# Viniana Riwai

Viniana Naisaluwaki Riwai (Labasa, Fiji, 1991ko ekainaren 6a), Fijiko futbolaria da, erdilari gisa Rewa FCn eta Fijiko emakumezkoen selekzioan jokatzen duena; zazpiko errugbi jokalaria ere bada, eta Fijiko emakumeen selekzioan jokatzen du.

## Futbol ibilbidea

Riwaik, Fijirentzat, txapela lortu zuen senior mailan 2018ko OFC Emakumeen Nazioen Kopan.

## Zazpiko errugbiko ibilbidea

Riwaik nazioarteko senior mailako 2013ko Txinako Emakumeen zazpikoen txapelketan egin zuen debuta Fijiko emakumeen zazpiko errugbi selekzio nazionalean. Fijik 2013ko Rugby World Cup Sevens talderako izendatu zuen. 2016ko eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Fijiar taldeko partaide izan zen.

## Olinpiar Jokoak

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio de Janeiro, Brasil Fijiko selekzioaren partaide izan zen, eta 8. sailkatu ziren.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Ajinomoto Stadium (japonieraz (味の素スタジアム, Ajinomoto Sutajiamu), Tokio Stadium ere izendatua), Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen (urrezkoa) eta Frantziako taldearen (brontzezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Lavena Cavuru, Raijieli Daveua, Sesenieli Donu, Laisana Likuceva, Rusila Nagasau, Ana Naimasi, Alowesi Nakoci, Roela Radiniyavuni, Viniana Riwai, Tokasa Seniyasi, Vasiti Solikoviti eta Reapi Ulunisau-k.

## Emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Zazpiko-errugbia emakumeak. |

## Erreferentziak

* ↑ Vula, Timoci. (29 July 2016). «Riwai just loves to play» Fiji Times Online.
* ↑ «News: Fiji name final squad for Rugby World Cup Sevens in Moscow» ur7s.com 17 June 2013.
* ↑ «RIWAI Viniana» Rio 2016.
* ↑ Vula, Timoci. (29 July 2016). «Fearless Riwai» Fiji Times Online.
* ↑ «Viniana Naisaluwaki Riwai» olympedia.org 2022-02-27an. begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Viniana Naisaluwaki Riwai» Olympics.com 2022-02-27an begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Zazpiko-errugbia, emakumeak, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Viniana Riwai Olympics at Sports-Reference.com-en (artxibatua)
* Datuak: Q26250639
# Vinhais

Vinhais Portugalgo ipar-ekialdean dagoen hiria da, Iparraldeko eskualdearen, Alto Tras-os-Montes azpieskualdearen eta Bragançako barrutian kokatutakoa.
10.646 biztanle zituen 2001ean.

## Banaketa administratiboa
### Mugakideak

Iparraldean Zamorako probintzia, hegoaldean Macedo de Cavaleiros eta Mirandela, ekialdean Bragança eta mendebaldean Ourenseko probintzia, Chaves eta Valpaços mugakide ditu.

### Fregesiak

| Agrochão Alvaredos Candedo Celas Curopos Edral Edrosa Ervedosa Fresulfe | Agrochão Alvaredos Candedo Celas Curopos Edral Edrosa Ervedosa Fresulfe | Mofreita Moimenta Montouto Nunes Ousilhão Paçó Penhas Juntas Pinheiro Novo Quirás | Mofreita Moimenta Montouto Nunes Ousilhão Paçó Penhas Juntas Pinheiro Novo Quirás | Rebordelo Santa Cruz Santalha São Jomil Sobreiró de Baixo Soeira Travanca Tuizelo Vale das Fontes | Rebordelo Santa Cruz Santalha São Jomil Sobreiró de Baixo Soeira Travanca Tuizelo Vale das Fontes | Vale de Janeiro Vila Boa de Ousilhão Vila Verde Vilar de Lomba Vilar de Ossos Vilar de Peregrinos Vilar Seco de Lomba Vinhais | Vale de Janeiro Vila Boa de Ousilhão Vila Verde Vilar de Lomba Vilar de Ossos Vilar de Peregrinos Vilar Seco de Lomba Vinhais |

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera (1801 – 2011) :
| 1801 | 1849 | 1900 | 1930 | 1960 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| 6 084 | 10 697 | 19 842 | 19 525 | 26 577 | 16 142 | 12 727 | 10 646 | 9 066 |

## Erreferentziak

* ↑ "Instituto Nacional de Estatística"

## Kanpo estekak

* (Portugesez) Vinhaiseko webgune ofiziala
* Datuak: Q551103
* Multimedia: Vinhais / Q551103
# Vinica (Varaždin)

Vinica (Varaždin) Kroaziako udalerri bat da, Varaždin eskualdean. Azken zentsuaren arabera 3.020 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q376950
* Multimedia: Vinica, Varaždin County / Q376950
# Vinhedo

Vinhedo Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 76.663 biztanle ditu 81,604 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q983534
* Multimedia: Vinhedo / Q983534
# Woodland (Illinois)

Woodland Illinoiseko herri bat da. Iroquois konderrian kokatua dago. 2010ean 324 biztanle zituen, 1,18 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Iroquois konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2672031
# Woodland (Maryland)

Woodland Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Allegany konderrian dago, Maryland estatuan. 91 biztanle ditu, 0,47106 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Allegany konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8032800
# Woodland (Kalifornia)

Woodland Kaliforniako hiri bat da. Yolo konderrian kokatua dago. 2010ean 55.468 biztanle zituen, 39,6 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Yolo konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q837129
* Multimedia: Woodland, California / Q837129
# Woodland (Maine)

Woodland Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Aroostook konderrian dago, Maine estatuan. 1.217 biztanle ditu, 35,25 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Aroostook konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4563194
* Multimedia: Woodland, Aroostook County, Maine / Q4563194
# Woodland (Utah)

Woodland Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Summit konderrian dago, Utah estatuan. 375 biztanle ditu, 5,342954 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Summit konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3052718
* Multimedia: Woodland, Utah / Q3052718
# Woodland (Ipar Carolina)

Woodland Ipar Carolinako herri bat da. Northampton konderrian kokatua dago. 2010ean 809 biztanle zituen, 3,24 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Northampton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2026680
# Woodland (Michigan)

Woodland Michigango herri bat da. Barry konderrian kokatua dago. 2010ean 425 biztanle zituen, 2,11 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Barry konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2170125
# Woodland (Minnesota)

Woodland Minnesotako hiri bat da. Hennepin konderrian kokatua dago. 2010ean 437 biztanle zituen, 1,50 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hennepin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q922308
# Woodland (Mississippi)

Woodland Mississippiko herrixka bat da. Chickasaw konderrian kokatua dago. 2010ean 125 biztanle zituen, 1,5 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Chickasaw konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2159423
* Multimedia: Woodland, Mississippi / Q2159423
# Woodland (Washington)

Woodland Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Cowlitz konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. 6.531 biztanle ditu, 10,888295 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Cowlitz konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1191430
* Multimedia: Woodland, Washington / Q1191430
# Xuxurlatzailea Iluntasunean

Xuxurlatzailea Iluntasunean, ingelesez The Whisperer in Darkness, H. P. Lovecraft idazlearen eleberri bat da. 1930eko otsaila-irailaren artean idatzia, 1931an Weird Tales aldizkarian lehenbizikoz argitaratua izan zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Albert Wilmarth Ingalaterra Berriko folkloreari buruz jakinmin berezia duen Arkham udalerriko Miskatonic Unibertsitatean literatura irakaslea den gizaseme bat da. Uholdeak hasan berri dituen Vermont estatuko udalerri bateko muinoetan izaki desitxuratu agerpena ikertzeari ekingo dio.
Herriko Henry Akeley baserritarra eta gertaera paranormalen ikertzailearekin kontaktuan jarri eta hura bisitatzean, Wilmarthek pertsona hori ezagutzera eraman zuten ondorioak serioski hartzera bultzaraziko duten datu ugariz ohartuko da. Azkenean, bere integritate fisikoa eta mentala arriskuan jarri dezaketen sekretu erraldoi eta izugarriak topatuko ditu.
* Datuak: Q1152214
* Multimedia: The Whisperer in Darkness / Q1152214
# Xuxenskoie

Xuxenskoie (errusieraz: Шу́шенское) hiri motako gune populatua da, Xuxenski barrutiko hiriburu administratiboa, Krasnoiarsk kraian, Errusian. Yenisei eta Xux Handia ibaiek bat egiten duten lekuan dago. 2010eko zentsuaren arabera 17.513 biztanle zituen.

## Klima

Klima epela da udan, eta meloi zein angurriak ekoizten dira. Negua, ordea, oso hotza da, −40 °C arte egin baititzake.

## Historia

Vladimir Lenin barne erbestean egon zen hemen 1897tik 1900. urtera arte. 1970ean Siberiako egonaldiari eskainitako museo bat inauguratu zen, herriko leku ospetsu eta ospetsu bihurtu zena. Errusiako eta nazioarteko bisitariak Leninen egonaldiaren historia eta XIX. mendeko nekazarien bizimodua ezagutzera joaten dira. Zonaldea erreserba naturalengatik ere ezaguna da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2143176
* Multimedia: Shushenskoye / Q2143176
# Xuxtarreko sistema hidrauliko historikoa

Xuxtarreko sistema hidrauliko historikoa (persieraz: سازه‌های آبی شوشتر‎) sasandar garaiko ureztatze sistema konplexu bat da, Khuzestango Xuxtar uharte-hirian dagoena. Azpiegituren artean daude errotak, zubiak, urtegiak, tunelak eta ubideak.
2009an, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Ezaugarriak

Dario I.ak abiatu zituen lanak K. a. V. mendean, baina sistema hidraulikoa mendeetan zehar aberastu zen, batez ere Sasandar Inperioaren garaian. Elememtu nagusia Gargar ubidea da, hiria urez hornitzen duena tunel eta erroten bidez. Ura iristean, lurren ureztatzea eta landaketa ahalbidetu zuen.
Unescok banestutako eremuaren barruan daude Salasel gaztelua, nondik sistema hidraulikoa kontrolatzen den, Kolâh-Farangi dorrea, zeinak uraren maila neurtzen duen, eta Band-e Kaisar urtegi-zubia.

### Band-e Kaisar

Band-e Kaisar ("Zesarren urtegia") 500 m luze inguruko erromatar zubi-urtegia zen Karun ibaian zehar. Band-i-Mizan urtegiarekin batera, sistema hidraulikoaren giltzarria zen, ura bildu eta berbiratzen baitzuen ureztatze kanaletara. III. mendean erromatarrek eraikia sasandarrek aginduta, ekialderago dagoen erromatar zubi eta urtegia da eta Irango lehen azpiegitura zubi bat urtegiarekin konbinatzen dituena.
Zubi hau Pasargada eta Ktesifon lotzen zituen bidean zegoen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Frantsesez) Centre du patrimoine mondial. (2017)..
* ↑ Luzera: (Hodge 1992, 85 orr. ); (Hodge 2000, 337f. orr. ); ureztatze sastema: (O'Connor 1993, 130 orr. )
* ↑ (Smith 1971, 56–61 orr. ); (Schnitter 1978, 32 orr. ); (Kleiss 1983, 106 orr. ); (Vogel 1987, 50 orr. ); (Hartung & Kuros 1987, 232 orr. ); (Hodge 1992, 85 orr. ); (O'Connor 1993, 130 orr. ); (Huff 2010); (Kramers 2010)
* ↑ (Schnitter 1978, 28, fig. 7 orr. )
* ↑ (Vogel 1987, 50 orr. )

## Bibliografia

* Hodge. (1992). Roman Aqueducts & Water Supply. London: Duckworth, 85 or. ISBN 0-7156-2194-7..
* O'Connor, Colin. (1993). Roman Bridges. Cambridge University Press, 130 (No. E42) or. ISBN 0-521-39326-4..
* Schnitter, Niklaus. (1978). «Römische Talsperren» Antike Welt 8 (2): 25–32 (32)..
* Smith, Norman. (1971). A History of Dams. London: Peter Davies, 56–61 or. ISBN 0-432-15090-0..
* Vogel, Alexius. (1987). Historische Talsperren. Stuttgart: Verlag Konrad Wittwer ISBN 3-87919-145-X..

## Ikus, gainera

* Karun

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2274974
* Multimedia: Shushtar Historical Hydraulic System / Q2274974
# Xylaria carpophila

Xylaria carpophila Xylariaceae familiako onddo espezie bat da. Ez du sukalderako balio. Okela gutxi du. Espezie bitxia da, pagazietan hazten delako.
Sinonimoa: Sphaeria carpophila.

## Deskribapena

Karpoforoa: 2-5 (10) cm-ko eta 0,5-1 mm-ko fruktifikazioak, irregularki konprimituak, filiformeak, tenteak, uhinduak, batzuetan behin adarkatuak. Egoera perfektuan arre-beltz kolorekoa, eta egoera akastunean (forma konidialean) mutur zurixkak. Oinarria belus fin-fin batekin.
Haragia: Estroma zuria.
Etimologia: Xylaria terminoa grekotik dator, egurra, esan nahi duen "xylon" hitzetik.

## Jangarritasuna

Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua

Xylaria filiformis delakoarekin nahas daiteke, hau landare belarkara eta garoen zurtoin hiletan ateratzen da.
Oharra: Bai, Xylaria carpophila eta bai, Xylaria filiformis, oso zailak dira beren bizilekuan ikusteko, tamaina txikia dutelako eta ia erabat estalita egoten direlako.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, pagoetatik eroritako pagazietan hazten da, sarritan erdi lurperatuta egoten dira hostoen azpian. Isolatuta edo faszikulatua atera daiteke.

### Banaketa eremua

Karibe itsasoaren arroa, Brasil, Europa, Kamerun, Hegoafrika, Himalaiako eremua, Txina, Japonia.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 820 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Calvo Pérez Javi. (2006). El mundo de las setas. Asociacion Micológica Fungipedia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q998294
* Multimedia: Xylaria carpophila / Q998294
* Espezieak: Xylaria carpophila
# Xveik soldadu onaren menturak Mundu Gerran

Xveik soldadu onaren menturak Mundu Gerran (txekierazko jatorrizko izenburua: Osudy dobrého vojáka Švejka za světové války) 1921 eta 1922 urteen artean atalka argitaratutako Jaroslav Hašek txekiar idazlearen umorezko eleberria da. Bi liburukiak ditu: "erretagoardian" eta "frontean" izenekoak.
Xveik gudaria Pragako bere-berezko pertsonaia da, bere azerikeria eta azkarkeriekin bizitzan ahal duen moduan aurrera doa, halere, Lehen Mundu Gerran Austriar-Hungariar Inperioaren aldeko errekluta gisa azpijoko eta amarruen bidez borrokan parte hartzea saihestea lortzen du. Eleberri hau txekierazko mundu mailako idazlan ezagunena bezala jo ohi da. Praga hirian zegoela denbora U Kalicha taberna edo jatetxean igaro ohi zuen (hiri horretan gaur egun oraindik badagoen taberna).

## Ikus gainera

* Txekierazko literatura

## Kanpo estekak

* Pragako U Kalicha jatetxearen webgunea
* Datuak: Q208622
* Multimedia: Josef Švejk / Q208622
# Xuzhou barrutia

Xuzhou barrutia (txinera tradizionalez: 叙州区) Txinako barruti bat da, Yibin barruan. Azken zentsuaren arabera 813.053 biztanle zituen 2939.58 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1200280
* Multimedia: Xuzhou District / Q1200280
# Xuzhou

Xuzhou (txinera sinplifikatuz: 徐州; pinyineraz: Xúzhōu), Jiangsu probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 9.409.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 11.258 kilometro koadroko azalera.

## Inguru naturala eta kokapena

Prefektura mailako Xuzhou hiriaren mugakideak honakoak dira: Lianyungang ekialdean, Suqian hego-ekialdean, Shandong probintzia iparralde eta mendebaldean, eta Anhui probintzia hegoaldean.

## Banaketa administratiboa

* Yunlong Barrutia (云龙区)
* Gulou Barrutia (鼓楼区)
* Jiuli Barrutia (九里区)
* Jiawang Barrutia (贾汪区)
* Quanshan Barrutia (泉山区)
* Pizhou Hiria (邳州市)
* Xinyi Hiria (新沂市)
* Tongshan Konderria (铜山县)
* Suining Konderria (睢宁县)
* Pei Konderria (沛县)
* Feng Konderria (丰县)

## Klima

Datu klimatikoak (Xuzhou, 1971−2000) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 5.2 | 7.8 | 13.4 | 20.9 | 26.3 | 30.4 | 31.4 | 30.6 | 26.9 | 21.5 | 14.1 | 7.7 | 19.6 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −3.3 | −1.4 | 3.2 | 9.8 | 15.1 | 20.2 | 23.5 | 22.7 | 17.4 | 10.9 | 4.0 | −1.6 | 10.0 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 17.6 | 20.5 | 36.0 | 47.1 | 65.5 | 106.8 | 241.0 | 132.6 | 72.3 | 51.5 | 26.7 | 14.0 | 831.6 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 4.0 | 5.4 | 6.4 | 7.1 | 7.4 | 8.0 | 13.5 | 9.9 | 7.2 | 6.8 | 5.1 | 3.7 | 84.5 |
| Eguzki orduak | 144.8 | 147.5 | 177.0 | 210.5 | 232.7 | 218.6 | 191.9 | 202.8 | 188.3 | 190.8 | 164.2 | 151.8 | 2220.9 |
| Hezetasuna (%) | 66 | 64 | 62 | 62 | 64 | 67 | 80 | 81 | 74 | 70 | 69 | 66 | 68.8 |
| Iturria: China Meteorological Administration ||||||||||||||

## Ikus, gainera

* Jiangsu probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak

* ↑ 中国地面国际交换站气候标准值月值数据集（1971－2000年）. China Meteorological Administration (Noiz kontsultatua: 2010年5月27日).

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Xuzhou hiriko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q57719
* Multimedia: Xuzhou / Q57719
# Xuzhouko metroa

Xuzhouko metroa (txineraz: 徐州地铁), Txinako Herri Errepublikako Jiangsu probintziako Xuzhou hirian eraikiko den garraiobidea da. Hiriak onartutako lehen plangintzaren arabera, epe luzera lau linea eraikiko dira.

## Lineak

* 1. linea: Hiria ekialdetik mendebaldera zeharkatuko du, eta mendebaldeko muturrean bi adar izango ditu.
* 2. linea: Hiria iparraldetik hego-ekialdera zeharkatuko du.
* 3. linea: Hiria iparraldetik hego-mendebaldera zeharkatuko du, iparraldean laugarren linearekin bat eginez.
* 4. linea: Iparraldean hasi eta hegoalderako norabidea hartu ondoren mendebalderantz hedatuko da. 3. eta 4. lineek hiriko linea biribila osatuko dute.

## Ikus, gainera

* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Xuzhouko metroak etorkizunean izango duen itxura erakusten duen mapa.
* Datuak: Q11070585
* Multimedia: Xuzhou Metro / Q11070585
# Volaschioita

Volaschioita sulfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Volaschioita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Fe4(SO4)O2(OH)6 * 2H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Volaschioite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).