# Gina Lollobrigida

Gina Lollobrigida (ahoskera: ˈdʒiːna lɔlloˈbriːdʒida; Subiaco, 1927ko uztailaren 4a, Erroma, 2023ko urtarrilaren 16a) Italiako zinema-antzezlea zen.

## Biografia
### Haurtzaroa

Gina altzari-fabrikatzaile baten lau alabetako bat izan zen, Giovanni Lollobrigida eta haren emaztea, Giuseppina Mercuri (bere ahizpek Giuliana, Maria eta Fernanda izena zuten). Gaztaroa Italiako herri menditsu batean igaro zuten. Bigarren Mundu Gerran, bonbardaketak negozioa suntsitu egin zuen
Gerraren ondoren, familia Erromara joan zen bizitzera, eta han hasi zituen arte-ikasketak, batez ere pinturari eta eskulturari buruzkoak. Opera abeslari bihurtzearekin amesten zuen, baina bere familiak bizi zituen zailtasun ekonomikoen ondorioz, garai hartan oso ezagunak ziren fotonobelak eta estra lanak egin zituen Cinecittá estudioetan.

### Zineman

'Lollo' k, jendeak ezagutzen zuen bezala, modelo gisa lan egin zuen moda desfileetan, eta arrakasta handiz parte hartu zuen edertasun lehiaketetan. Garai hartan, italiar filmetan agertzen hasi zen paper txikietan. 1947an Miss Italia lehiaketan hirugarren postua lortu zuen. Lehiaketa Lucia Bosek irabazi zuen. Ekitaldi hau oso garrantzitsua izan zen aktorearen ibilbiderako, arrakastaren ateak ireki zizkion izen ona eman baitzion. Gérard Philipe frantziarrarekin eginiko bi filmek haren balioa erakutsi zuten. Handik aurrera, gero eta pertsonaia aberatsagoak antzeztu zituen, atzerriko zuzendariekin halaber, hala nola, Clair, Huston, Siodmak eta Dassin-ekin.

### Debuta Hollywooden

Gina Lollobrigidak Estatu Batuetako industrian egindako debuta ezin hobea izan zen: paper garrantzitsua izan zuen Beat the Devil (1953) filmean, John Hustonek Italian filmatutako filmean, non Humphrey Bogart eta Jennifer Jonesekin kartela partekatu baitzuen.
Bere ospea handitu ahala, Lollobrigidak jarraitzaile gehiago lortzen zituen «munduko emakumerik ederrena» izateko. Adierazpen hori bi arrazoirengatik gertatu zen: Robert Z. Leonard-en La mujer La donna piω bella del mondo (1955) filmaren izenburua zen, eta Vittorio Gassmanekin lan egin zuen.Lina Cavalieri vedette soprano eta aktore zinematografikoaren bizitzari buruzkoa da filma. Lan horrekin, Ginak David de Donatello sari berria irabazi zuen, urte horretan bertan Italiako Zinema Akademiak eratua. Hurrengo filmengatik beste bi irabazi zituen.

### Hollywoodeko apogeoa

Gina Lollobrigidak zineman izan zuen distiraren aldiak hamabost urte inguru iraun zuen, 1950eko hamarkadaren erdialdetik 70eko hamarkadaren hasiera arte.
Trapecio (1956) filmean agerpen nabarmena egin zuen Burt Lancaster eta Tony Curtisekin, eta urte horretan bertan Parisko Ama Birjinaren protagonista izan zen, Victor Hugok Notre Dameren konkordunari buruz idatzitako eleberriaren egokitzapena. Film horretan Esmeralda ederra irudikatu zuen, eta Quasimodoren papera, berriz, Anthony Quinnek.
1958an, Salomon eta Sabako erregina superprodukzioa filmatu zituen Espainian. Tyrone Power gizonezko protagonistaren bat-bateko heriotzak eragina izan zuen proiektu horretan. Zenbait astez filmaketa gelditu ondoren, Yul Brynnerrek ordeztu zuen, eta Power-ek filmatutako zatiak errepikatu egin behar izan zituen, urruneko eszena batzuk izan ezik, horiek aprobetxatu egin baitziren. Filmak ez zuen galerarik izan, Lloyd's of London enpresak, aseguru bat sinatu ondoren, 100.000 dolar ordainduz erantzun baitzuen berandutze-aste bakoitzeko; eta estreinatu ondoren, Salomonek eta Sabako erreginak arrakasta handia lortu zuten: 12,2 milioi euro bildu zituzten takilan, eta 5 milioi eurokoa zen aurrekontua.
Hurrengo urteak oso emankorrak izan ziren aktore italiarrarentzat. 1959an, Frank Sinatra eta Paul Henreidekin lan egin zuen Never So Few-en (filmaketa horretan affaire bat izan omen zuen Sinatrarekin), eta La ley ere filmatu zuen Yves Montand frantsesarekin. 1961ean, Desnuda frente al mundo egin zuen, Anthony Franciosarekin eta Ernest Borgninerekin, eta film ezagunenetako bat, Cuando llegue septiembre (Tuya irailean), Rock Hudsonekin. Haren bidez, Henrietta Award saria irabazi zuen, Urrezko Globoen sari berezia.
1965ean, Strange Bedfellows-en Rock Hudson-ekin lan egin zuen berriro (birentzako gela). 1962an Pauline Bonaparteren papera egin zuen Venus inperialean (Stephen Boydekin batera), eta paper horrekin irabazi zuen Donatelloren David bigarren saria. 1964an Sean Conneryrekin filmatu zuen Woman of Straw thrillerra (Laztozko emakumea), eta 1966an Alec Guinnessekin lan egin zuen Hotel Paradiso filmean. Urte horretan bertan, prostituta bat interpretatu zuen Cervantes filmean, Espainiako idazle famatuari buruz. Horst Buchholz, José Ferrer,
Paco Rabal eta Fernando Reyrekin lan egin zuen Vincent Shermanen zuzendaritzapean.
1968an, Shelley Winters, Phil Silvers eta Telly Savalas lagun zituela, Ginak Buona Sera filmeko paper nagusia antzeztu zuen, Campbell andrea. Film horren argumentuak Mamma Mia! musikala inspiratuko zuen hamarkada batzuk geroago, eta gero zinemara eramango zuen. Film honekin hirugarren Donatelloren David-a eskuratu zuen
Hollywooden arrakasta handia izan zuen arren, Gina ez zen inoiz Oscar sarietarako hautagai izan, baina haren ospearen adierazgarri da Billy Wilderri The Apartment filmagatik zuzendaritza onenaren saria emateko aukeratu zutela, Oscar sarien hirugarren zeremonian (1961).

### 1970eko hamarkada

70eko hamarkadaren hasieran, bere film-karrerak beherantz egin zen, nahiz eta Bob Hope eta David Nivenekin bi komedia filmatu zituen. Agerraldi batzuk baino ez zituen egin, produkzio txikitan, oro har. Espainiako zinemarekin harremanak izan zituen: 1971n Eugenio Martinen spaghetti western bat filmatu zuen, El hombre de Río Malo, James Mason eta Lee van Cleef-ekin batera, eta 1973an Ez nuen arrosarik aurkitu amarentzat, Rovira-Beletarena, Danielle Darrieuxekin batera. Hamarkada aurrera zihoala, zinemako jarduera murriztu egin zen, argazkilari eta eskultore gisa zuen fazetari ekin zion berriro.
Telebistari dagokionez, 1972an Luigi Comencinik zuzendutako Las aventura de Pinocho telesailean parte hartu zuen.

### Arte-jarduera: argazkia eta eskultura

Garai hartan, prentsako argazkilari-karrera arrakastatsua izatera iritsi zen. Besteak beste, Paul Newman, Audrey Hepburn, Salvador Dalí eta Alemania Federaleko futbol-selekzioaren argazkiak atera zituen, eta kazetaritza-elkarrizketa esklusiboa izan zuen Fidel Castrorekin. 1973an, Gina Lollobrigidaren lan-bilduma bat argitaratu zen Italia Mian.
Arte munduko beste interes batzuk ere izan zituen, eskulturan barne. 1978an, Viña del Mar-eko XIX. Nazioarteko Kanta Jaialdian epaimahaiko kide zela helduaroko bere edertasuna erakutsi zuen.

### Falcon Cresten berriz agertzea eta azken etapa

1984an itzuli zen Gina Lollobrigida Estatu Batuetako telebista-pantailetara, Francesca Giobertiren paperean Falcon Cresteko zenbait kapitulutan. Ia 60 urte zituela, sasoi bikaina erakutsi zuen: telesaileko eszena batean Tarantella dantzatu zuen, eta protagonista ez zen aktore onenaren Urrezko Globo baterako izendatu zuten.
Egia esan, laugarren denboraldiko atal gehienak Sophia Lorenen ordezkapen azkar batean geratuko ziren, Francescaren papererako lehen hautaketa jada hitzartua baitzen. Hala ere, Sophiaren azken orduko ezezkoa eta, pertsonaiak nahitaez italiarra izan behar zuenez (telesaileko familia protagonistaren sorlekua), ekoizleek negoziazio azkarrak egin zituzten Lollobrigidarekin. Hala ere, Gina pertsonaia finko gisa sartu izanaren berri eman arren eta laugarren denboraldirako prestatu zitzaion arropazaindegia handia izan arren ('Dinastiako' Alexis Carringtonen zuzeneko lehian), bost ataletan baino ez zuen parte hartu. Are gehiago, bere pertsonaia agertzen den seigarren atalean, aireportura azkar bidaltzean, limusine baten barruan baino ez du egiten, Richardek harekin elkarrizketak izan arren, Francescako pertsonaia isilik dago, estrak interpretatzen zuela ez argitzeko, Ginak egun batzuk lehenago utzi baitzuen set-a.
1986an, Vacaciones en el mar (The Love Boat) telesail ezagunaren bi ataletan hartu zuen parte. 90eko hamarkadan agerraldi txiki batzuk egin zituen.
1999an politikan sartu zen, baina ez zen emaitza onik lortu, Europako Parlamenturako hauteskundeetan, ez baitzuen eskuratu Italiari esleitutako 87 idazpenetatik bakar bat ere. Kosmetika- eta moda-enpresetan ere karguak izan zituen. Antzeztokietatik aldenduta, 1997an egin zuen azken filmea.
2000ko apirilean bere baieztapen hauek argitaratu ziren Parade Magazinen
   Pintura eta eskultura ikasi nituen eskolan, eta aktorea egin nintzen akats baten ondorioz... Maitale asko eta asko izan ditut. Oso nekatuta nago. Maitale gehiegi izan ditut bizitza osoan.

## Sariak eta aitortzak

* 1990ean, American Society of Photographers-en ASP International Award saria jaso zuen, argazkigintzan egindako ibilbideagatik.
* 1996. urtean David de Donatello sari berezia irabazi zuen, bere ibilbideagatik. Hamar urte geroago beste David de Donatello sari bat jaso zuen
* 2006an David de Donatello sari bat jaso zuen berriz ere.
* 1999ko urriaren 16an, Gina Lollobrigida Nekazaritzarako eta Elikadurarako Nazio Batuen Erakundearen (FAO) borondate oneko enbaxadore izendatu zuten.
* 2018ko otsailean, 90 urte zituela, Hollywoodeko Ospearen Pasealekuan bere izena zeraman izar batekin omendu zuten aktorea.

### 2006-13: Ezkontzaren iragarkia eta iruzur egitea

2006ko urrian, 79 urte zituela, Ginak Espainiako HOLA bihotzeko aldizkariari azaldu zion garai hartan 45 urte zituen Francisco Javier Rigau eta Rafols enpresaburu espainiarrarekin izandako harremana, eta urte horren amaieran ezkontzeko asmoa. Urte askoz lehenagotik ezagutzen zirela gaineratu zuen, 1984an jai batean aurkitu baitziren, eta gero hitzorduak izan zituztela ezkutuan, nahiz eta iturri askok zalantzan jarri zuten baieztapen hori, Rigauren adin laburragatik.Ezkontza 2006ko abenduaren 6rako ezarri zen, hedabideek behin eta berriz egindako presioagatik, baina gero eten egin zen eta harremana hautsi, kazetarien jazarpenak zaildu egiten zuelako.
2013ko urtarrilean, aktorearen eta Rigauren arteko harremanaren berri izan zen berriro, Rigauk iruzur susmagarri bat argitu zuenean: Bartzelonako ezkontza zibil bat antzeztu zuen Rigauk (Gina izeneko iruzurti batek lagunduta). Hain plan xelebrearekin, Rigauk (akusazioak egiazkoak badira) aktorearen oinordeko izatea lortu nahi zuen.Hainbat komunikabidek azaltzen zutenez, urte batzuk lehenago Rigauk lortu zuen Lollobrigidak ezkontza formalizatzen zuten paper batzuk sinatzea (engainuz) edo, gutxienez, oinordekotzeko ahalmen batzuk. 2014ko maiatzaren 9an, aktoreak Bartzelonako epaitegi batera joan zen lekukotza ematera. Han berretsi zuen ez duela inoiz ezkontza-loturarik formalizatu Rigaurekin, eta proba kaligrafikoak egiteko eskatu zuen.

### 2021:Fortunagatiko gerra eta Hauteskundeak

2021ean, semeak gerra bat hasi zuen diruagatik, adieraziz amak "ahalmen handirik ez zuela" zuen ondare izugarria eramateko. 2022ko abuztuan, 95 urte zituela, Ginak iragarri zuen Italiako hauteskundeetara aurkeztuko zela sistemaren aurkako alderdi baten ordezkari. Irailaren 25eko hauteskundeetan, Senatuan eserleku bat bilatu zuen aktoreak, eztabaidan soilik aritzen diren eta inora iristen ez diren politikariez nazkatuta dagoela ziurtatuz eta Gandhi bere inspirazioa zela azalduz.
2023ko ilbeltzaren 16an hil zen, aurreko urteko irailean femurra hautsi zuela-eta ospitaleratuta zegoelarik.

## Liburuak

* Italia mia, 1973, argazkien bilduma.
* Wonder of Innocence, 1994, argazkien bilduma.
* Sculptures, 2003.

## Filmografia
### Zinema

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Oharrak |
| 1946 | Lucia di Lammermoor | | |
| 1946 | This Wine of Love | | |
| 1946 | Return of the Black Eagle | | |
| 1947 | When Love Calls | | |
| 1947 | Pagliacci | Nedda | |
| 1947 | Flesh Will Surrender | | |
| 1947 | Vendetta nel sole | Neska gaztea | |
| 1948 | Mad About Opera | Dora | |
| 1949 | Campane a martello | Agostina | |
| 1949 | The Bride Can't Wait | | |
| 1949 | The White Line | Donata Sebastian | |
| 1950 | Vita da cani | Rita Buton | |
| 1950 | Miss Italy | Lisetta Minneci | |
| 1950 | Campane a martello | | |
| 1950 | Alina | Alina | |
| 1951 | A Tale of Five Cities | Maria Severini | |
| 1951 | The Young Caruso | | |
| 1951 | Four Ways Out | | |
| 1951 | Love I Haven't... But... But | | |
| 1951 | Attention! Bandits! | Anna | |
| 1952 | Moglie per una notte | Ottavia | |
| 1952 | Times Gone By | Mariantonia Desiderio | |
| 1952 | Fanfan la Tulipe | Adéline La Franchise | |
| 1952 | Les Belles de nuit | Leila, Cashier | |
| 1953 | The Wayward Wife | Gemma Vagnuzzi | |
| 1953 | Bread, Love and Dreams | Maria De Ritis | BAFTA Sarietarako izendatua |
| 1953 | Le infedeli | Lulla Possenti | |
| 1953 | Beat the Devil | Maria Dannreuther | |
| 1954 | Woman of Rome | Adriana | |
| 1954 | Bread, Love and Jealousy | Maria De Ritis | |
| 1954 | A Day in Court | | |
| 1954 | Crossed Swords | | |
| 1954 | Le Grand Jeu | Sylvia Sorrego, Helena Ricci |
| 1955 | The World's Most Beautiful Woman | Lina Cavalieri | David di Donatello Saria |
| 1956 | Trapeze | Lola | |
| 1956 | The Hunchback of Notre Dame | Esmeralda | |
| 1958 | Anna of Brooklyn | Anna | |
| 1959 | The Law | Marietta | |
| 1959 | Never So Few | Carla Vesari | |
| 1959 | Solomon and Sheba | Shebako erregina | |
| 1961 | Go Naked in the World | Giulietta Cameron | |
| 1961 | Come September | Lisa Helena Fellini | Urrezko Globoa |
| 1962 | Lykke og krone | | Dokumentala |
| 1962 | La bellezza di Ippolita | Ippolita | |
| 1963 | Venere Imperiale | Paulette Bonaparte | David di Donatello Saria |
| 1963 | Mad Sea | Margherita | |
| 1964 | Woman of Straw | Maria Marcello | |
| 1965 | Me, Me, Me... and the Others | Titta | |
| 1965 | Le Bambole | Beatrice | |
| 1965 | Strange Bedfellows | Toni Vincente | |
| 1966 | Pleasant Nights | Domicilla | |
| 1966 | The Sultans | Liza Bortoli | |
| 1966 | Hotel Paradiso | Marcelle Cotte | |
| 1967 | Cervantes | Giulia Toffolo | |
| 1968 | Stuntman | Evelyne Lake | |
| 1968 | La morte ha fatto l'uovo | Anna | |
| 1968 | A Curious Way to Love | | |
| 1968 | The Private Navy of Sgt. O'Farrell | Maria | |
| 1968 | Buona Sera, Mrs. Campbell | Carla Campbell | David di Donatello Saria |
| 1969 | That Splendid November | Cettina | |
| 1971 | Bad Man's River | Alicia | |
| 1972 | King, Queen, Knave | Martha Dreyer | |
| 1973 | No encontré rosas para mi madre | | |
| 1983 | Wandering Stars | | Dokumentala |
| 1995 | Les cent et une nuits de Simon Cinéma | L'épouse médium du professeur Bébel | |
| 1997 | XXL | Gaby | |
| 2011 | Box office 3d | Bera | cameo |

### Telebista

| Urtea | Filma | Pertsonaia |
| 1972 | Le avventure di Pinocchio | Maitagarri bat |
| 1984 | Falcon Crest | Francesca Gioberti |
| 1985 | Deceptions | |
| 1988 | Woman of Rome | Adrianaren ama |
| 1996 | Una donna in fuga | |

## Erreferentziak

* ↑ «Gina Lollobrigida» IMDb (Noiz kontsultatua: 2022-07-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Gina Lollobrigida, de finalista en Miss Italia a rodar a las órdenes de John Huston» El Correo 2022-01-14 (Noiz kontsultatua: 2022-07-10).
* ↑ Nombre completo
* ↑ Lollobrigida to marry younger man
* ↑ Daily Telegraph
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Bibliografia

* Italia mia, 1973, argazki bilduma Italian zehar
* The Philippines, 1976, argazki bilduma Filipinetan zehar zehar
* Wonder of Innocence, 1994, argazki-liburua
* Sculptures, 2003

## Kanpo estekak

* Gina Lollobrigida IMDB datu-basean
* Gina Lollobrigida TCM datu-basean (artxibatua)
* Gina Lollobrigida Allmovie datu-basean
* Argazkiak eta literatura
* Datuak: Q56009
* Multimedia: Gina Lollobrigida / Q56009