OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Al-Madina azoka

Al-Madina azoka (arabieraz: سوق المدينة‎; eusk: 'Hiriko azoka') Alepoko azoka estalia da, munduko azoka estalirik handiena dena. Hiri Zaharrean eraikia, 1986an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Siriako Gerra Zibila zela eta, kalte handiak jasan zituen eta bere eraikinetako asko eraitsi zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Death of monument to human history in Syria's war-torn Aleppo» The Telegraph.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2365332
* Multimedia: Souqs in Aleppo / Q2365332
# Alberto Lozano Ibarra

Alberto "Martxi" Lozano Ibarra (?) bizkaitar politikari jeltzalea da.
Astilleros Españolesen langilea, 2003an eta 2007 artean Sestaoko alkatea izan zen. 2012 eta 2015 artean, berriz, Sestao River Club taldeko presidentea.
# Alberto Lattuada

Alberto Lattuada (Vaprio d'Adda, 1914ko azaroaren 13a - Erroma, 2005eko uztailaren 3a) italiar zinema zuzendaria izan zen.
Mario Soldatiren laguntzaile gisa hasi zen zinemagintzan. Neorrealismoan oinarritutako zenbait filmaren ondoren, literatura lanen egokitzapenetan erakutsi du maisutasuna: Bacchelli-ren Il mulino del Po (1949, Po ibaiko Errota), Gogol-en Il cappotto (1952, Longaina), Puxkin-en La tempesta (1958, Ekaitza), Bulgakov-en Cuore di cane (1975, Zakur Bihotza)...

## Filmografia

* Giacomo l'idealista (1942)
* La freccia nel fianco (1943), Mario Costak 1944an bukatua
* La nostra guerra (1945) dokumentala
* Il bandito (1946)
* Il delitto di Giovanni Episcopo (1947)
* Senza pietà (1948)
* Il mulino del Po (1949)
* Luci del Varietà (1950), Federico Fellinirekin batera
* Anna (1951)
* Il Cappotto (1952)
* La lupa (1953)
* L'amore in città, Gli italiani si voltano atala (1953)
* La spiaggia (1954)
* Scuola elementare (1955)
* Guendalina (1957)
* La tempesta (1958)
* I dolci inganni (1960)
* Lettere di una novizia (1960)
* L'imprevisto (1961)
* Mafioso (1962)
* La steppa (1962)
* La Mandragola (1965)
* Matchless (1966)
* Don Giovanni in Sicilia (1967)
* Fraulein Doktor (1968)
* L'amica (1969)
* Venga a prendere il caffè... da noi (1970)
* Bianco, rosso e... (1972)
* Sono stato io (1973)
* Le farò da padre (1974)
* Cuore di cane (1976)
* Oh! Serafina (1976)
* Così come sei (1978)
* La cicala (1980)
* Nudo di donna (1981) Nino Manfredik ordezkatua
* Una spina nel cuore (1986)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 13/12/13 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q59204
* Multimedia: Alberto Lattuada / Q59204
# Alberto Leanizbarrutia

Alberto Leanizbarrutia Abauntza, (goitizenez Sanpete), (Elorrio, 1963ko apirilaren 1a -) euskal txirrindulari ohia da, 1985 eta 1998 artean profesionala izan zena. Bere ibilbidean zazpi garaipen lortu zituen.

## Palmaresa

1982
* Etxaniz Memoriala
1984
* 2. Santikutz Klasikan
1986
* 3. Luis Puig Sarian
1987
* Euskal Herriko Itzuliko etapa 1
* Joaquim Agostinho Garaikurra: etapa 1
* 3. Getxoko Zirkuituan
1988
* Vendéeko Tourra
1990
* Kantabriako Itzulia: etapa 1
* Joaquim Agostinho Garaikurra: etapa 1
1991
* Eje Atlántico-Tensai Sari Nagusia: etapa 1
* Italiako Giroko Intergiro sailkapena
1993
* 3. Alcobendasko Klasikan
1994
* Zamudioko Klasika
* 2. Alcobendasko Klasikan

## Emaitzak lasterketa nagusietan

| Lasterketa | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | 64.a | - | - | - | Err. | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | - | - | 39.a | Err. | Err. | 102.a | - | | | - |
| Espainiako Vuelta | - | 73.a | - | - | 80.a | 69.a | 44.a | - | 66.a | 82.a | 43.a | Err. | 37.a | 55.a |
| Txirrindularitzako Munduko Txapelketak | - | - | - | - | - | 22.a | - | - | - | - | - | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu Err.: Erretiratu zen

## Taldeak

* Hueso (1985)
* Zahor (1986)
* Teka (1987-1990)
* CLAS-Cajastur (1991-1992)
* ONCE (1993-1997)
* ONCE-Deutsche Bank (1998)

## Erreferentziak

* ↑ Urtekaria
* Datuak: Q2319356
* Multimedia: Alberto Leanizbarrutia / Q2319356
# Alberto Lopez de Munain

Alberto Lopez de Munain Ruiz de Gauna (Gasteiz, Araba, 1972ko martxoaren 12a) euskal txirrindulari ohia da, profesionala 1996 eta 2005 artean.
2005eko Italiako Giroan izandako eroriko baten ondorioz, txirrindularitza utzi behar izan zuen.

## Palmaresa

1994
* Oñati Saria
1995
* 6. Bizkaiko Biran
1997
* 8. Euskal Bizikletan
1999
* 6. Narancoko Igoeran
2000
* Dauphine Libereko etapa prologoa. (erlojupeko igoera)
* 2. Asturiasko Itzulian eta etapa 1 (erlojupeko igoera)
* Euskal Herriko Itzuliko Mendiko sailkapena
2001
* Alcobendasko Klasikako bigarren etapa.
* Asturiasko Itzuliko bosgarren etapa.
* 4. Urkiolako Igoeran
2003
* 3. Narancoko Igoeran
* 10. Dauphiné Libérén
2004
* 7. Kataluniako Voltan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Itzulia | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 |
| Italiako Giroa | — | — | — | — | — | — | — | — | — | UT |
| Frantziako Tourra | — | — | — | — | — | 77. | — | 98. | — | — |
| Espainiako Vuelta | — | — | — | 71. | 30. | 129. | 65. | — | 91. | — |
—: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak

* 1996 – Euskadi
* 1997 – Euskadi
* 1998 – Euskaltel-Euskadi
* 1999 – Euskaltel-Euskadi
* 2000 – Euskaltel-Euskadi
* 2001 – Euskaltel-Euskadi
* 2002 – Euskaltel-Euskadi
* 2003 – Euskaltel-Euskadi
* 2004 – Euskaltel-Euskadi
* 2005 – Euskaltel-Euskadi

## Kanpo estekak

* Alberto Lopez de Munain - ProCyclingStats
* Alberto Lopez de Munainen palmaresa
* Datuak: Q2004625
# Alberto López Basaguren

Alberto López Basaguren (Basauri, 1957) bizkaitar legelaria da. Politika Zientzietan eta, baita, Zuzenbidean Lizentziatua Madrileko Complutense Unibertsitatean. EHUn Doktore titulua eskuratu zuen eta bertoko zuzenbide konstituzionaleko katedraduna da. Euskararen Aholku Batzordearen kide izan da.

## Biografia
### Ikasketak

Euskal Herriko Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatua eta Zuzenbidean doktore eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean Zientzia Politikoetan eta Zuzenbidean lizentziatua. Cambridgeko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko Visiting Scholar izan zen, eta 2011-2012 ikasturtean, unibertsitate bereko Clare Hall College-ko Visiting Fellow.

### Katedra, ikerkuntza eta irakaskuntza

Modena, Florentzia eta Boloniako unibertsitateetan ikerlari aritu da, Italian, baita Estrasburgo eta Bordele (Frantzia), Ratisbona (Alemania), Montreal (Kanada) eta Edimburgheko (Eskozia) unibertsitateetan ere.
Hizkuntza Erregional edo Gutxituen Europar Gutunaren Adituen Komiteko kide da, baita Europar Kontseilukoa eta Euskararen Aholkularitza Kontseilukoa ere. Azken honetan Euskara XXI, Itun berri baterantz testuaren Ponentzia izkiriatzaileko kide izan zen.
Aniztasun lingustikoaren eta Espainiako sistema autonomikoaren inguruko gaiak jorratu ditu. Egun, EHU-n Zuzenbide Konstituzionaleko irakaslea da Bizkaiko Zuzenbide Fakultatean eta Politika Zientzietakoan.
* Datuak: Q38794815
# Alberto Larroque

Alberto Larroque (Baiona, 1819 – Buenos Aires, 1881ko uztaila) lapurtar legelari eta irakaslea izan zen. 1841ean Argentinara joan eta bertan aritu zen zuzenbide-irakasle moduan.
# Juto (mitologia)

Juto (antzinako grezieraz Ξοῦθος), greziar mitologian, Helen eta Orsisen semea, eta, bere seme-alaben bidez, akaiar eta joniar nazioen sortzailea izan zen. Kreusarekin, hiru seme-alaba izan zituen: Ion, Akeo eta Diomede.
Hesiodoren arabera (ziuraski) "Eoiae" edo "Emakumeen katalogoa", greziarren sorreran, Pandora (honela bere amama Pandoragatik deitua, Helenen ahizpa eta Deukalion eta Pirraren alaba), Zeusekin batera, Helen Dororen hiru seme-alabekin batera, Juto, bere seme Ion, Akeo eta Eolorekin batera, greziar/heleniar nazioa eratu zuten antzinako tribuak sortu zituztenak izan zirenak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q514746
# Jutrosin udalerria

Jutrosin Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Rawicz barrutian kokatuta. 114,96 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 7115 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q556763
ieaPolonia Handiko voivoderriko udalerriak :
# Jutsi

Jutsi Nafarroa Behereko ekialdeko udalerri bat da, Oztibarre eskualdekoa.

## Geografia
### Ingurune naturala

Biduze ibaia udalerritik igarotzen da, bere ibaiadarra den Babatzeko errekarekin batera. Azken honen adarrak diren beste bi erreka ere igarotzen dira Jutsitik: Negeluako erreka eta Etxebarneko erreka.

### Udalerri mugakideak

* Arhantsusi eta Izura-Azme iparraldean
* Pagola ekialdean
* Larzabale-Arroze-Zibitze mendebaldean
* Donaixti-Ibarre hegoaldean

### Etxeak eta Auzoak

* Hirigain
* Landaoihan
* Mehalzu
* Jutsi-Erbina
* Zotzarbe

## Ekonomia

Laborantza eta basogintza dira udalerriko ekonomiaren oinarriak.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 793 | 808 | 877 | 860 | 443 | 463 | 463 | 504 | 441 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 411 | 408 | 368 | 358 | 353 | 356 | 359 | 359 | 347 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 346 | 344 | 346 | 318 | 305 | 306 | 299 | 317 | 291 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 266 | 243 | 246 | 230 | 221 | 192 | - | - | - |

## Kultura

* Lehen Hezkuntzako eskola bat ere badago herrian.
* Ezker paret motako frontoi bat inauguratu zen 2010eko apirilean, erabilera anitzeko gela batekin batera. Oztibartarrak pilota elkarteak erabiltzen du.

### Elkarteak

* Jutsin egoitza duen Euskal Argentina elkarteak, Argentinako euskal diasporarentzat egiten du lan.
* "Jutsi elgarrekin" herri-kirol taldea.

### Jaiak eta ospakizunak

Herriko jaiak, ekainak 29aren (San Petri eguna) hurrengo igandean ospatzen dira.

## Ondasun nabarmenak

* Aztarnategi protohistoriko bat dago udalerrian, Gazteluzarre; 361 mko muino batean dago,Arhantsusirekiko mugan.
* Donaazia eta Larramendia etxe fortifikatuak XIV. mendekoak dira.
* Herriko San Petri eliza Erdi Aroko amaierakoa da.
* XVIII eta XIX. mendeetako udalerriko etxe guztiak Frantziako Kultura Ministerioak ditu inbentariaturik.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
* ↑ Urtebete eta erdi lehenago amaituta zegoen. Iturria: La Semaine du Pays Basque, 867. alea.
* ↑ Elkartea EKEren webgunean.
* ↑ Taldearen webgunea.
* ↑ Frantziako Kultura Ministerioa, Merimée datu basea - Aztarnategi protohistorikoari buruzko oharra
* ↑ Frantziako Kultura Ministerioa, Merimée datu basea - Donaazia etxeari buruzko oharra
* ↑ Frantziako Kultura Ministerioa, Merimée datu basea - Larramendia etxeari buruzko oharra
* ↑ Frantziako Kultura Ministerioa, Merimée datu basea - San Petri elizari buruzko oharra
* ↑ Frantziako Kultura Ministerioa, Merimée datu basea - XVIII eta XIX mendeetako etxeei buruzko oharra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q843481
* Multimedia: Juxue / Q843481
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Jutsi
# Juticalpa

Juticalpa Hondurasko Olancho departamenduko udalerri bat da. 2606 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 115003 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Estadística. Censo de Población y Vivienda 2013. (Noiz kontsultatua: 2020-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q773764
* Multimedia: Juticalpa / Q773764
# Juto

Jutoak Jutlandia penintsulako aintzinako leinu germaniarra ziren.
Beren lurraldearen mugak ez daude argi. Bedak dio penintsularen hegoaldean dutela jatorria, Tazitok aldiz iparraldean kokatzen ditu eta Beowulf poema epikoan aldiz daniarrekin identifikatzen dira. Baina litekeena da beraiek Jutlandia osoa hartu izana iparraldean daniarrak zituztelarik (Suediako Eskania eskualdean), eta hegoaldean beste hiru leinu germaniar, hala nola angloak ekialdean, saxoiak erdian eta frisiarrak mendebaldean.
Daniarren presioa zela eta jutoek hegoaldera migratu zuten III. mendean eta 430. urterako Ingalaterra inbaditu anglo eta saxoiekin batera. Jutoak gaur egungo Hampshire eta Kent konderrietan eta Wight uhartean kokatu ziren. Oraindik ere jutoen toponimo asko mantentzen dira bertan.
Bedak dioenez Hampshireko eta Wight uharteko jutoek saxoien garbiketa etnikoa jasan zuten 686. urtean, baina Kent Erresuma sortu eta luzaroan iraun zuten. Æthelberht Kentekoa errege jutoa Bertha printsesa frankoarekin ezkondu zen eta hauek kristautasuna sartu zuten Ingalaterran.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 9 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154845
# Alaitasunaren oda

Alaitasunaren oda (alemanez: Ode an die Freude), Bozkarioaren oda ere izendatua, Beethovenen 9. sinfoniaren laugarren eta azken mugimenduaren amaierako zatia da, musikaren gainean abesten dena, Friedrich von Schiller idazleak 1785 urtean idatziriko Alaitasunaren oda olerkian oinarritua. Egun, Europar Batasunaren ereserkia da.
A-lai-ta-su-na, jain-ko-txin-par-ta, E-li-seo-en-a
Su-az e-dan-da hel-tzen ga-ra zu-re_al-da-re-ra
Zu-re ma-giak ba-tzen be-rriro ohi-turak lazki al-den-du-ak
anai-a-rre-bak gi-za-ki oro, zure _hegoenpean
Freude, schöner Götterfunken,
Tochter aus Elysium,
Wir betreten feuertrunken,
Himmlische, dein Heiligtum.
Deine Zauber binden wieder,
Was die Mode streng geteilt;
Alle Menschen werden Brüder,
Wo dein sanfter Flügel weilt.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
* ↑ Pello Zabala, Euskaldunon Egunkariaren Klasikoak bilduma.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41545
* Multimedia: Schiller's Ode an die Freude / Q41545
# Alaitz (argipena)

Alaitz izenak esanahi zenbait ditu:
* Alaitz, Nafarroako mendilerroa;
** Alaitz edo Bagadigorri, mendilerro horretako mendia;
* Alaitz, Untzueko herria;
* Alaitz, Nafarroako herri hustua;
* Alaitz Abesbatza;
* Alaitz, euskal emakume-izena,
** Alaitz Eguren, aktorea;
** Alaitz Imaz, segalaria;
** Alaitz Telletxea, Alaitz eta Maider musika taldeko kidea;
** Alaitz Olaizola, idazlea.
* Alaitz, euskal deitura.
# Alaitz Arenzana

Alaitz Arenzana (Bilbo, Bizkaia, 1976) artista eta zinemagilea da. 2021ean Zinegoak, Bilboko LGTBIQ+ Nazioarteko Zinema eta Arte Eszenikoen jaialdiaren zuzendari izendatu zuten.

## Biografia

Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziaduna da. Zinemako eta bideo esperimentaleko sorkuntza dokumentalekin eta publizitate-iragarkiekin tartekatzen du. Arenzanak eta María Ibarretxerekin batera, Muche Polaroiska bikote artistikoa osatzen du, eta hainbat ediziotan egon da Zinegoak zinemaldiari lotuta.
Bilboko LGTBI+ zinema eta arte eszenikoen lehiaketaren ardura hartu zuen lehen emakume honek borrokan jarraituko duelako hitza eman zuen «sexu-aniztasunaren, identitatearen eta generoaren alde egiten duen lanari eusteko eta jaialdia aberasteko».

## Lan ibilbidea

* Dantza eta arte eszenikoak ikertzen dituen Ruemaniak kolektiboko kide da.
* Bere lanak CA2M, Montehermoso jauregian, Guggenheim Bilbao Museoan eta Parisko Festival des Cinémas differents bezalako arte zentro eta jaialdietan daude ikusgai. Bere obra eszenikoak Artium Museoan, Reina Sofia Museoan eta El Mercat de Les Florsen erakutsi dira, besteak beste.
* Irudia eta Soinua lanbide-heziketako goi-mailako zikloko irakaslea CIFP Tartanga LHII. Erandion
* Zinebiko (Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdia) Hautaketa-batzordeko kidea eta Inaugurazio eta Itxiera Galen zuzendari artistikoa.
* 2021ean Zinegoak, Bilboko LGTBIQ+ Nazioarteko Zinema eta Arte Eszenikoen jaialdiaren zuzendari izendatu zuten lau urtez zuzendaritza-taldeko kide izan ondoren.

## Argitalpenak

* Cuerpos, deseos y unas almendritas.(Eusko Jaurlaritza, 2020).

## Bestelakoak

* Preposición) La Habitación. ikus-entzunezko lana, eta Es Baluard museoan aurkeztu zen lehen aldiz, DKV – Es Baluard Bideo-sorkuntzarako Ekoizpen Bekaren deialdiaren proiektu irabazle gisa. Elssie Ansareorekin (Mexiko Hiria, 1979) elkarlanean.

## Sariak

* 2008an A.I.R Laboratory beka lortu zuten Varsoviako Centre Contemporary Art Ujazdowski Castle zentroan.
* 2017an Gure Artea saria jaso zuen. Bere lan artistikoa sorkuntza eszeniko eta koreografikotik gertuago dago irudiaren interes industrialetatik baino.
* 2003an l Injuve saria.
* 2003an Mekal Soinu Banda Onenaren Saria
* 2012an Ertibil Lehen Saria jaso zuen "Pilota Girls" piezarekin.
* 2012an Madrilgo Koreografia Lehiaketako lehen saria.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Belategui, Oskar. (2022-01-18). «Alaitz Arenzana, nueva directora de Zinegoak» El Correo (Noiz kontsultatua: 2024-04-13).
* ↑ «Zinegoak jaialdiak ahotsa emango die "nahi bezala bizitzeko" borroka egiten duten pertsonei» EITB 2022-02-21 (Noiz kontsultatua: 2024-05-04).
* ↑ ARTEINFORMADO. (20140606). «Alaitz Arenzana. Artista» ARTEINFORMADO (Noiz kontsultatua: 2024-05-04).
* ↑ Agirre, Jon. (2023-08-08). «Ramon Agirre, Alaitz Arenzana eta Nerea Alberdik osatuko dute epaimahaia» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2024-05-04).
* ↑ cima. (2022-01-19). «Alaitz Arenzana, nueva directora de Zinegoak» CIMA (Noiz kontsultatua: 2024-05-04).
* ↑ Preposicion la habitación. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108740599
# Alaitz (Untzue)

Alaitz Untzueko udalerriko herria da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, bost biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria

Alaitzeko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| 11 | 9 | 7 | 9 | 9 | 7 | 6 | 5 | 5 |

## Ikus, gainera

* Untzue

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253057
# Alaitz Abesbatza

Alaitz Abesbatza :
| Datuak |||
| Jatorria | Gasteizko Samaniego Eskolania | Gasteizko Samaniego Eskolania |
| Egoitza | Gazteiz | Gazteiz |
| Zuzendaria | Antton Lete Basilio Astúlez | Antton Lete Basilio Astúlez |
| Taldekideak | 45 | 45 |
| Urteak | 1986tik | 1986tik |
| Fundatzailea | Antton Lete | Antton Lete |
Alaitz Abesbatza Antton Leteren ekimenez, Gasteizko Samaniego Eskolaniako kideek hasitako lanari jarraipena emanaz, 1986. urtean Gasteizen sortu zen abesbatza da. Euskal Herrian nahiz Europan zehar eskaini dituzte emanaldiak, esate baterako, leku hauetan: Anguleman (Frantzia, 1989), Lisboan (Portugal, 1990), Tenerifen (Kanariak, 1992) eta Oudenaarden (Belgika, 1994). 45 lagunez osatutako abesbatza da eta 1996az geroztik Basilio Astúlezek zuzentzen du. Hainbat lehiaketatan parte hartu du, hala nola Gran Premio Nacional de Canto Coral izenekoan, Tolosako Nazioarteko Abesbatza Lehiaketan eta Bergarako Euskalherria Kantuz jaialdian.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-07-21 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31187705
# Alaitz (Txulapain)

Alaitz Txulapain ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 18,3 kilometrora.
Bertako biztanleak alaiztarrak ziren.

## Oharrak

* ↑ /aláit͡s̻/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza bigarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.

## Ikus, gainera

* Txulapain
* Ibarrak (Iruñerria)
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak

* Txulapaingo Udalaren webgune ofiziala
* Datuak: Q12253055
# Johannes Hevelius

Johannes Hevelius, jatorrizko polonieraz Jan Heweliusz (Gdansk, Bi Nazioen Errepublika, 1611ko urtarrilaren 28a - Gdansk, 1687ko urtarrilaren 28a), poloniar astronomo bat izan zen, bai eta Gdansk jaioterriko zinegotzi eta alkatea ere. Horrez gain, Elżbieta Hevelius astronomoaren senarra ere bazen.
Astronomo bezala, Ilargiaren topografiaren sortzailetzat jotzen da, gainera hamar konstelazioen sortzaile eta izendatzailea ere izan zen, horietako zazpi gaur egun ere onartuak eta erabiltzen dira.
* Datuak: Q57963
* Multimedia: Johannes Hevelius / Q57963
# Johannes Fatio

Johannes Fatio (Basilea, Suitza, 1649ko ekainaren 14a - Basilea, Suitza, 1691ko irailaren 28a) kirurgialari eta obstetrizialaria izan zen.

## Biografia

Johannes Fatio Basilean jaio zen. Ikasketak jaioterrian hasi zituen, baina Valenceko Unibertsitatean (Frantzia) lortu zuen doktoregoa. Siamdarren bereizketa bikainaz gain, lan handia egin zuen haur kirurgian; umeen baldintza kirurgikoak sistematikoki aztertzen eta tratatzen lehena izan zen.

### Siamdarrei egindako ebakuntza

1689an, Basilean (Suitza), Johannes Fatio kirurgialari eta obstetrikalaria Elisabet eta Catherina ahizpa siamdar jaioberriak bereizten saiatu zen, eta lehenengoz kirurgia arriskutsuak arrakasta izan zuen. 200.000 jaiotzatik batean anai-arreba bikiak gorputzeko hainbat ataletatik batuta jaiotzen dira.
Fatiok XVII. mendean lortu zuen balentria, eta zortea ere lagun izan zuen. Elisabet eta Catherina biki siamdar xifopagoak ziren. Mota horretako siamdarrak ehun bigunetik soilik batuta egon ohi dira eta ez dute ezinbesteko organorik partekatzen; hala, ebakuntzaren ondoren bizirik irauteko aukera askoz handiagoa dute. Elisabetek eta Catherinak organo garrantzitsu bat partekatzen zuten, baina, zorionez, erabat berrosatzeko gaitasuna duen giza gorputzeko organo bakarra zen: gibela. Fatiok berak ez zuen esperantza handirik izango, ebakuntza hasi baino lehen ahizpa itsatsiak bataiatzeko agindua eman baitzuen, zer gerta ere. Itxura guztien kontra, bikiak onik atera ziren eta aurrerantzean bizimodu normala egin ahal izan zuten.

### Parte hartze politikoa

Hainbat liburutan bildu zuen egindako lana, baina, arrazoi politikoak medio, ez zuen sekula jaso merezitako oihartzuna eta aitorpena. Basileako udal gobernua kontseilu berezi baten eskuetan zegoen garai hartan. Pixkanaka kontseiluan bankariak eta goi mailako merkatariak sartzen joan ziren eta, azkenean, boterea gutxiengo aberatsenaren esku geratu zen.
1691n herritarrak boterea berreskuratzeko matxinatu ziren eta lortu zuten. Baina, berehala, kontseilu ohiak kontra-errebolta antolatu zuen, eta ordena zaharra berrezarri. Matxinadaren buruzagietako bat izanik, Johannes Fatio atxilotu, torturatu eta 1691ko irailaren 28an hil zuten. Pediatra aitzindariak idatzitako liburuak konfiskatu eta erre zituzten. Eskuizkribu bakarra salbatu zen, hil baino urtebete lehenago idatzitako Helvetisch-Vernünftige Wehe-Mutter izeneko emagintzari buruzko tratatua. Gainera, obra hori ez zuten egilea hil eta handik 70 urtera arte inprentara eraman.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 5 Irazustabarrena, Nagore. (2013-04-28). «Fatiok bereizi zuena ez dezala politikak ezabatu» Argia CC-BY-SA lizentzia.
* Datuak: Q1697479
* Multimedia: Johannes Fatio / Q1697479
# Johannes Fibiger

Johannes Andreas Grib Fibiger (Silkeborg, 1867ko apirilaren 23a - Kopenhage, 1928ko urtarrilaren 30a) daniar sendagile eta irakaslea izan zen. 1926ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen.
Zoologia, botanika eta medikuntza ikasi zituen Kopenhageko Unibertsitatean. Sendagile lanetan aritu zen hainbat ospitaletan eta ikasketak zabaldu zituen Berlinen Robert Koch eta Emil Adolf von Behringekin. 1894tik 1897ra Danimarkako armadaren mediku-kidegoan egon zen, eta difteriari buruzko ikerketak hasi zituen. 1897tik Kopenhageko Unibertsitateko irakasle izan zen.
Nobel saria jaso zuen Spiroptera carcinoma harrak arratoi eta saguetan urdaileko minbizia eragin zezakeela frogatzeagatik. Ondoren frogatu zen bere esperimentuen ondorioak okerrak zirela. Egia esan, A bitaminaren eskasia zen arrazoia.
* Datuak: Q216324
* Multimedia: Johannes Fibiger / Q216324
* Espezieak: Johannes Andreas Grib Fibiger
# Johannes Große

Johannes Große (1997ko urtarrilaren 7a) Alemaniakobelar-hockey jokalaria da. Alemaniako talde nazionalaren defendatzaile edo erdilari gisa jokatzen du.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | Gizonezkoa |
| Europako Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2021 | Amstelveen | 02 ! | Gizonezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) «Nationalspieler Portraits» hockey.de (German Hockey Federation).