OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Emil Racoviță

Emil Racoviță (Iași, 1868ko azaroaren 15a - Cluj-Napoca, 1947ko azaroaren 17a) errumaniar biologoa izan zen.
Itsas faunari buruzko ikerketak egin ondoren, leizeetako fauna aztertzen hasi zen eta bioespeleologiaren oinarriak ezarri zituen. René Jeannelekin batera leizeetako faunari buruzko lehen aldizkaria kaleratu zuen, eta 1920an espeleologiako lehen institutua sortu zuen Clujen. Leizeetako animalien bizi-baldintzak, troglobioen bilakaeraren ereduak, haien ugalketa, geografia-banaketa eta zoologia-sistema ikertu zituen lehen biologoa izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q957599
* Multimedia: Emil Racoviță / Q957599
* Espezieak: Emil Racoviţă
# Emil Jakobsen

Emil Manfeldt Jakobsen, (Kerteminde, Danimarka, 1998ko urtarrilaren 24), eskubaloian aritzen den kirolari danimarkarra da..
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen eskubaloian, Danimarka ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Espainiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Danimarka.
Tokion, honako hauek osatzen zuten Danimarkako taldea: Lasse Andersson, Mathias Gidsel, Jóhan Hansen, Mikkel Hansen, Jacob Holm, Emil Jakobsen, Niklas Landin Jacobsen, Magnus Landin Jacobsen, Mads Mensah Larsen, Kevin Møller, Henrik Møllgaard, Morten Olsen, Magnus Saugstrup, Lasse Svan eta Henrik Toft Hansenek.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 02 ! | Eskubaloia, gizonezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Emil Jakobsen» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ "Emil Jakobsen" olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q62059824
* Multimedia: Emil Manfeldt Jakobsen / Q62059824
# Emil Krebs

Emil Krebs (Świebodzice, 1867ko azaroaren 15a - Berlin, 1930eko martxoaren 31) alemaniar eleaniztuna, sinologoa eta diplomazialaria izan zen. Denera 68 hizkuntzatan jariotasunez hitz egiteko eta idazteko gai zen, tartean euskara. Dena den, 120 bat hizkuntza ikasi zituen.
* Datuak: Q64498
* Multimedia: Emil Krebs / Q64498
# Eskalada artifizial

Eskalada artifiziala eskalada estilo bat da, non aurrez kokaturiko gailu eta sokak erabiliz norbere buruari tiraka gorantz aurrera egiten duen. Justu, eskalada librearen kontrakoa da, izan ere, modalitate horretan ez dute laguntzarik erabiltzen aurrera egiteko.
Eskalada artifizialean era guztietako materialak erabiltzen dira, hala nola arteka-trabagailuak eta pitoiak, igotzen laguntzeko, eta ez babes gisa bakarrik; hau da, materiala aurrera egiteko ere erabil daiteke. Presa naturalik ez badago, finkagailuak jartzen dira (arrokaren baldintzetarako egokiak), mailakatutako estribuei eusteko, eskalatzaileak gora egin dezan. Eskalada motela eta neketsua da, eta material asko erabili behar da. Leku jakin batzuetara iristeko modu bakarra da, eta espeleologoek asko erabiltzen dute, adibidez, kobazuloetako horma eta sabaietan zintzilikatutako zuloak esploratzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1970378
* Multimedia: Aid climbing / Q1970378
# Eskalabilitate

Eskalabilitatea teknologia arloan erabiltzen den terminoa da; sistema, sare edo prozesu baten lanerako gaitasuna handitzeko ahalmena, tamaina handitzeko ahalmena edota erantzun eta egokitzeko ahalmena izatea da, kalitatea galdu gabe eskainitako zerbitzuan. Sarea eskalablea izateko nahiz eta izugarrizko trafikoa jasan, egoki erantzun beharko dio trafiko horri, sarearen eraginkortasuna galdu gabe.
Eskalabilitatea oso garrantzitsua da konputagailu eta komunikazio sistementzat. Adibidez, Interneteko arrakastetako arrazoietako bat izan da; TCP/IP (Transmission Control Protocol/ Internet Protocol) erabiltzen duenez eta hau oso eskalablea delako.

## Eskalabilitate motak

Bi motatakoak izan daitezke:
* Eskalabilitate bertikala edo gorakorra dagoeneko existitzen diren osagaiei hobenkuntzak egitean datza. Adibidez, sistema bateko nodo batean eguneraketak edo hardware hobekuntzakgehitzean sistema osoko eraginkortasuna hobetzen duenean.
* Eskalabilitate horizontala erabiltzen da sistemako osagai kopurua handitzen denean. Adibidez, ordenagailu batean prozesadore gehiago gehitzean edota memoria handitzean, ordenagailuaren eraginkortasuna handitzen da.

## Erreferentziak

* 1 2 Eskalabilitatea, Luis Castro.
* ↑ Scalable definition.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q727490
# Eskalada-graduazio

Eskalada graduazioa eskaladan igoera-bideen zailtasuna neurtzeko erabiltzen den sailkapen bat da. Egun, anitz dira eskalada igoeren zailtasuna neurtzen duten sailkapenak, baina oro har, igoera burutzeko mugimenduen zailtasuna, arriskua eta igoerak eskatzen duen erresistentzia batera hartzen dituzte kontuan.

## Eskalada graduazioen zerrenda

* Yosemite Sistema Hamartarra, 1etik 5erako mailak dituena zailtasun ordenan, baina hauen barnean sailkapen gehigarriak dituena, zenbakiak eta letrak baliatuz, adibidez 5.11.a
* Britainar sistema:
** adjektibo-graduazioa, igoeraren zailtasun orokorra neurtzen duena (E Easy kategoriatik ; HVS Hard Very Severe kategoriara)
** graduazio teknikoa, igoerako mugimendu zailenak kontuan hartzen dituena
* UIAA Union Internationale des Associations d'Alpinisme erakundeko sistema, I mailatik VII mailara bitarteko zailtasun-mailak hartzen dituena, - eta + sailkapen gehigarriekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q609276
* Multimedia: Climbing grading systems / Q609276
# Eskalada-murru

Eskalada murrua (ingelesez: Climbing wall frantsesez: Mur d'escalade gaztelaniaz: Rocódromo) eskalada egiteko prestatu den instalazio berezia da. Horren helburua mendian egiten dena espazio gertuago eta prestatuago batean egitea da. Eskalada murruen tamainuak eta itxurak oso desberdinak dira, normalean aukeratutako espazioan egokituak. Murruak segurantza elementuak eta helduleku egokiak ditu eta eskalatzailearen seguritatea zaintzeko elementuak. Berez, Europa Batasunean UNE EN 12572 arauak betetzea derrigorrezkoa da murru berri bat egiterakoan.

## Eskalada murru motak

Eraikitzeko sistemaren araberako eskalada murru mota asko daude.
* Egitura metalikoa + poliéster beira zuntzez indartuta:: Erretxinazko panelak kanpoko arroken itxuraz imitatuz. Izadiaren kopia izan nahi dute eta, normalean, aire libreko tokietan jartzen dira.
* Egitura metalikoa eta egurra: Egurra laminatua izaten da. Egurra tratatua izaten da uki itsakorrago izateko.
* Egitura metalikoa eta hormigoia
* Aintzinako egituren berrerabilera: Dagoeneko erabiltzen ez diren eraikin eta egiturak dira, birmoldatuak: zerealak gordetzeko siloak, utzitako harrobiak...

## Eskalada murru ezagun batzuk

* Kopenhageko Amager Bakke zabor-erraustegia.
* Espainiako Chillarón de Cuencako siloa.
* Frantziako Lyongo Azium.
* Frantziako Vaulx-en-Velingo dorrea.

## Iruditegia

* Boulder Dash.
* Batheko Unibertsitatea, Ingalaterran, dagoen murrua.
* Fitz Roy mendia imitatuz haurrentzako eskalada murrua.
* Izadian egokitutako murrua, kasu honetan zuhaitz batean.
* Egurrezko egitura.
* Pusgarri batean egokitutako murrua.

## Erreferentziak

* ↑ https://tokiederekintzak.wordpress.com/2018/03/25/eskalada-murru-berria-rocodromo-nuevo/%5B%5D

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Eskalada murru baten inguruko bideoa.
* Datuak: Q1427951
* Multimedia: Climbing walls / Q1427951
# Eskalaborro

Eskalaborro Nafarroako mendi bat da, Andiako mendilerroan dagoena, 1228 metroko garaiera duena. Gertu daude Peña Blanca, Usabide eta Alto de las Bordas Viejas mendiak.

## Abiapuntuak

Dorraotik abiatuta eta San Pedroko ermitatik igaroz, Lezitza labarrarekiko paraleloa den labar txiki batetatik igotzen da. Aitzorrotz eta Eskalaborro amildegietatik igaroz, Elordia mendatera iristen da. Pagomotxeta igotzen da, eta Lurgorriko portara jeisten da, Eskalaborrotik banatzen gaituena. Gailurretik jarraituz Aitzorrotzera iris daiteke.
Elordiko portu inguruan, Elordiko harria izeneko zutarria dago, bi metro baino gehixeagoko garaiera duena, eta, esaten denez, hemen utzi zuten jentilek.

## Kanpo estekak

* euskal-herria.org webgunean
* Datuak: Q12257194
# Epifora (argipena)

Epifora hitzak adiera zenbait ditu:
* epifora, errepikapenezko estilo-figura;
* medikuntzan, epifora, malkoen jario etengabea.
# Epifora (estilo-figura)

Epifora edo epistrofea errepikapenezko estilo-figura bat da. Jarraian doazen esaldi edo bertso bukaeretan hitz bat edo batzuk errepikatzean datza. Oratorian oso ohikoa da, baita inbokazio eta otoitzetan ere.
Hona Gabriel Arestiren adibide ospetsu bat:
Nire aitaren etxea
defendituko dut.
Otsoen kontra,
sikatearen kontra,
lukurreriaren kontra,
justiziaren kontra,
defenditu
eginen dut
nire aitaren etxea.
Galduko ditut
aziendak,
soloak,
pinudiak;
galduko ditut
korrituak,
errentak,
interesak,
baina nire aitaren etxea defendituko dut.
Harmak kenduko dizkidate,
eta eskuarekin defendituko dut
nire aitaren etxea;
eskuak ebakiko dizkidate,
eta besoarekin defendituko dut
nire aitaren etxea;
besorik gabe,
sorbaldik gabe,
bularrik gabe
utziko naute,
eta arimarekin defendituko dut
nire aitaren etxea.
Ni hilen naiz,
nire arima galduko da,
nire askazia galduko da,
baina nire aitaren etxeak
iraunen du
zutik.

## Erreferentziak

* ↑ Xabier Altzibar, 208.or.

## Bibliografia

* Euskaltzaindia: Literatura terminoen hiztegia. Bilbo: 2008. Xabier Altzibarren artikulua, 208-209 or.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q963102
# Epigastrio

Anatomian, epigastrioa edo bihozturia abdomena banatzen den bederatzi zatietako bat da. Mugakide hauek ditu: gorantz, bularrezurreko xifoides apofisiekin eta ertze kondralekin (saihetseko arkua osatzen dutenak); beherantz, mesogastrioarekin; eta alboetara, abdomeneko muskulu zuzenaren alboetako ertzekin. Eskuineko eta ezkerreko hipokondrioen artean dago.
Epigastrioak urdail osoa, gibeleko ezker lobulua, pankrearen burua eta toraxeko aortaren zati bat ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2003]
* ↑ «Labayru Hiztegia :: Bilatu» Labayru Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2024-07-07).
* ↑ (Gaztelaniaz) Latarjet, Michel. (2013). Anatomía humana. Buenos Aires: Médica Panamericana, 1328 or. ISBN 978-950-06-1369-9..
* ↑ (Gaztelaniaz) Argente, A. Horacio. (2014). Semiología médica. Buenos Aires: Médica Panamericana, 670 or. ISBN 978-950-06-0600-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q942777
# Epifonema

Epifonema grezieratik dator, eta “azken espresioa” esan nahi du. Erretorikan izen horrekin testu baten bukaeran osoaren laburpena edo sententzia moduan esaten dena da. Iritzi horrekin idazleak testua biribiltzen du. Ahozko hizkuntzan ere aurki daitezke epifonemenen adibideak. Horrela, elkarrizketa baten bukaeran “Hamaika ikusteko jaioak gara!” esaten badugu, nolabait, guztiari buruzko iritzi bat ematen ari gara.
Epifonema, beraz, sintesi bat bezala ulertu daiteke. Horren arabera handiagotze figura literario bezala sailka daiteke. Sarritan harridura perpausa izaten da. Halaber, moduz batez aforismo edota sententzia esaera bezala onar daiteke.
Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegian bi motatako epifonema bereizten dira:
* Pasarte baten ondotik azken esaldia sententzia gisa denean.
* Epigrama baten bukaeran azken eztenkada.
Bertsolaritzan epifonemak asko erabiltzen dira. Aipatutako Hiztegian, esaterako, jaso da Bilintxen “Kontzezirentzat” bertsoa non, neskaren edertasuna goraipatu ondoren, horrela bukatzen du:
    Bedeinkatua izan dadila
    zu egin zinduen ama!

## Bibliografia

* Euskaltzaindia: Literatura terminoen hiztegia. Bilbo: 2008. 207-208 or. Juan Mari Lekuona eta Jean Haritxelharren artikulua.

## Erreferentziak

* ↑ Juan Mari Lekuona eta Jean Haritxelhar, 208.or.
* ↑ Antonio Zavala: Bilintx. Donostia: Donosti Aurrezki Kutxa, 1978, 117. or.

## Ikus, baita ere

* aforismo

## Kanpo estekak

* Euskaltzaindiaren literatura hiztegia.
* Datuak: Q2755758
# Epifrasi

Epifrasia gehitzeko balio duen figura erretoriko bat da, enumerazioarekin, distributiboarekin eta epitetoarekin batera. Epifrasia esaldi baten ideia printzipalari azpi ideiak gehitzea da, modu horretan, azpi ideiak ezabatzen badira esaldia esanahi betea edukitzen jarraitzen du.

## Adibidea

"Aizto horrekin kontu, arreta eta ardura handia izan behar duzu, arazorik egon ez dadin"
Kontu handia izatea ideia printzipala izango litzateke eta arreta eta ardura azpi ideiak. Hauek kentzen baditugu esaldia esanahi betea edukitzen jarraituko du.
"Aizto horrekin kontu, arreta eta ardura handia izan behar duzu, arazorik egon ez dadin"

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1347223
# Epifito

Epifitoa (grezieratik: έπί, epi, «gainean», φυτόν, phyton, «landarea») beste landare baten gainean, baina hura parasitatu gabe, bizi den landarea da. Raunkjaerren sailkapeneko forma biologikoetako bat da.
Organismo autotrofoak dira, ura eta gatz mineralak airetik, euritik eta, batzuetan, beren inguruan pilatzen diren hondakinetatik, xurgatzen dituztenak. Eskualde epeletan (goroldio, hepatiko, liken eta alga asko) eta tropikaletan (iratze, kaktus, orkidea eta bromelia ugari) bizi dira.

## Erreferentziak

* ↑ Epifito. Euskalterm Terminologia Banku Publikoa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-2-6).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q188238
* Multimedia: Epiphytes / Q188238
# Emil Salomonsson

Emil Salomonsson (1989ko apirilaren 28a - ) Suediako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3052243
* Multimedia: Emil Salomonsson / Q3052243
# Emile Vandervelde

Emile Vandervelde (Ixelles, Belgika, 1866ko urtarrilaren 25a - Brusela, Belgika, 1938ko abenduaren 27a) Belgikako estatu-politikaria eta frantsesezko idazlea izan zen. Langileen alderdiko kidea eta abokatua zen, eta 1894tik urtetik aurrera diputatua. 1900-1918 urte-bitartean, II. Internazionaleko lehendakari izan zen. Alemaniako sozialdemokraziaren aldeko agertu zen. 1914tik aurrera Estatuko ministro (1914-1916) izan zen. Gerraren alde azaldu zen, eta Alemaniako Alderdi Sozialdemokratak Belgikako inbasioa salatu zezan eskatu zuen. Errusiako Iraultzan mentxebikeen alde agertu zen.
1919-1921 urte-bitartean, Justiziako ministro izan zen, eta goitik behera aldatu zituen lege penalak. 1925-1927 urteetan Kanpo Arazoetako ministro izan zen, eta 1936-1937 urteetan Osasun alorrekoa. Ekonomiari buruzko lan teorikoak ere argitaratu zituen: Le Collectivisme et l´évolution industrielle (1900, Kolektibismoa eta industria bilakaera); Le Socialisme contre l´état (1918, Sozialismoa estatuaren aurka); eta Le Parti Ouvrier Belge 1885-1925 (1925, Belgikako Langileen Alderdia, 1885-1925).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q286556
* Multimedia: Émile Vandervelde / Q286556
# Emilia

Emilia Italiako ipar-ekialdeko eskualdea, Po ibaiaren, Apenino mendien eta Itsaso Adriatikoaren artean. 22.123 km$^2$ eta 4.000.000 biztanle (1990). Emilia-Romagna lurraldea osatzen du, Romagnarekin batera. Hiri nagusiak hauek dira: Bolonia, Ferrara, Forli, Imola, Modena, Parma, Piacenza, Ravena, Reggio nell´Emilia, Rimini.

## Ekonomia

Emilia-Romagnako zabaldia oso emankorra da, Italiako nekazaritza-produkzioaren % 14 ematen du (garia, barazkiak, fruituak, erremolatxa, arroza eta kalamua. Behi-azienda). Metanoa eta petrolioa (Cortemaggiore). Janari-industria eta tresneria (Bolonia, Ferrara, Modena).

## Historia

Aemiliako herrialdea (Via Aemilia izeneko galtzadak zeharkatzen zuen) erromatarrek sortu zuten K. a. IV. mendean, Alpeez haraindiko Galiako partean eta Liguriako probintziaren ekialdean.

## Artea

Emiliako lurraldeak Erdi Aroko monumentu ugari ditu. Arkitektura eta eskulturako molde erromanikoak XII. mende hasieratik zabaldu ziren Emiliako hirietara, Modenako katedrala (1099) abiapuntu harturik. Boloniak, bestalde, XIII. mendearen erdialdeko eraikuntza gotikoak ditu (Santo Domingoko eta San Frantziskoko elizak) eta XV. mendetik aurrera, Emiliako arkitekturak eraikuntza zibil ikusgarriak plazaratu zituen (Ferrarako hiria, Parma eta Boloniako jauregiak). Emiliako margolariek ospe handia jaso zuten XIV. mendetik aurrera. Horietan garrantzitsuena Parmako Il Corregio, Errenazimentu garaiko pintorea izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1135779
* Multimedia: Emilia (region) / Q1135779
# Emil Theodor Kocher

Emil Theodor Kocher (Burgdorf, Berna, 1841eko abuztuaren 25a – Berna, 1917ko uztailaren 27a) mediku suitzarra izan zen.
Zürich, Berlin, Londres eta Vienan ikasi zuen, Bernan doktoratuz 1865ean. Goloaren diagnostikoa eta tratamendua sakon ikertu zuen. 1909an eskuratu zuen Medikuntzako Nobel saria.

## Ikus, gainera

* Historiako medikuen zerrenda.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115478
* Multimedia: Emil Theodor Kocher / Q115478
# Emil von Behring

Emil Adolf von Behring (Hansdorf, Ekialdeko Prusia, 1854ko martxoaren 15a - Marburg, 1917ko martxoaren 31) alemaniar bakteriologoa izan zen. Medikuntza eta fisiologiako Nobel saria eskuratu zuen 1901ean, seroterapiaren alorrean eginiko lanei esker, eta batez ere, bere aurkikuntzak difteriaren kontrako borrokan erabili ahal izan zirelako.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/5/23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76425
* Multimedia: Emil von Behring / Q76425
# Emile Verhaeren

Emile Verhaeren (Sint-Amands, Belgika, 1855eko maiatzaren 21a - Rouen, Frantzia, 1916ko azaroaren 27a) belgikar poeta izan zen. Lovainako unibertsitatean zuzenbide-ikasketak egin ondoren, belgikar literaturgintzan berrikuntzaren alde ahalegindu zen.
Lehen poesia-bildumetan Belgikako ohiturak islatu zituen maisutasun handiz: Les Flamandes (1883, Flandestarrak), Les Moines (1886, Fraideak) eta Les Flambeaux noirs (1890, Lastargi beltzak). Gizarte-maila ezberdinen arteko berdintasuna aldarrikatu zuen: Les Villages illusoires (1895, Ametsezko herriak), Les forces tumultueuses (1902, Indar zalapartatsuak), Toute la Flandre (1904-1911, Flandes osoa).
Antzerki-obrak idatzi zituen bestalde: Aubes (1898, Goizaldeak) eta Philippe II (1901, Filipe II.a).

## Ikus, gainera

* Frantsesezko literatura

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q193680
* Multimedia: Émile Verhaeren / Q193680
# Emileia

Emileia ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Jurasikoan bizi ziren., hau da, orain dela 200 milioi urtetik 145 milioi urtera gutxi gorabehera.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Sepkoski, Jack. Sepkoski's Online Genus Database - Cephalopodes. (Noiz kontsultatua: 2010-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5371612
# Emil Zátopek

Emil Zátopek (1922ko irailaren 19a, Kopřivnice, Txekoslovakia – 2000ko azaroaren 22a, Praga, Txekiar Errepublika), txekoslovakiar kirolari bat izan zen. Iraupen probetan espezialista, ospetsu egin zen 1948ko eta, batez ere, 1952ko Olinpiar Jokoetan. Bere indar eta erresistentziagatik nabarmendu zen, baita bere erritmoaren irmotasunagatik ere. Bertute horien ondorioz, Giza Tren-makina eta Txekiako Tren-makina goitizenak jarri zizkioten.
Emazte izan zuen Dana Zátopkováren jaiotzaren egun berean jaio zen. Oinetako fabrika batean lanean ari zela hasi zen atletismoan, lantegiko entrenatzaileak horretara behartuta, 1940an. Lau urte besterik ez zuen behar izan Txekoslovakiako errekorrak hausten hasteko. Urte hartan bertan, 1944an, Txekoslovakiako zortzi txapelketa irabazi zituen, 5.000 eta 10.000 metroko probetan. 1948ko Olinpiar Jokoetan, urrezko domina lortu zuen 10.000 metroko proban, eta zilarrezkoa 5.000koan. Bi urte geroago, Bruselako Europako txapelketan, bi probetan garaile izan zen. Baina Helsinkiko Olinpiar Jokoetan lortu zuen atletismoaren historiara pasatzea, astebetean, 5.000 metroko proba (emazteak xabalina jaurtiketako proba irabazi baino ordubete lehenago), 10.000 metroko proba eta maratoia irabazi baitzituen.
Ondoren Bernan (Suitzako) jokatu zen 1954ko Europako txapelketan parte hartu zuen: han, berriz ere, 10.000 metroko lasterketan garaile izan zen, eta 5.000 metrokoan brontzezko domina lortu zuen. 1956ko Olinpiar Jokoetan, Australiako Melbourne hirian, maratoiko proban seigarren izan zen. 1958an, Lasarteko Nazioarteko Krossean, amaitu zuen bere kirol karrera. Ordu arte, guztira 334 lasterketatan parte hartu zuen, horietatik 261etan irabazita, eta hainbat distantziatan munduko 18 errekor ezarrita.
Txekoslovakian heroi nazionaltzat zuten, eta koronel mailaraino igo zen. Hala ere, 1968an Pragako udaberria deritzon matxinadan Alexander Dubceki eman zion laguntzaren ondorioz, Alderdi Komunistatik eta Armadatik kanporatu zuten. Orduan, bere bizitzako garai ilun bat hasi zen. Bizirik irauteko, kale garbitzaile lan egin behar izan zuen. 1975ean damua agertu zuen, eta Zátopeken irudia neurri batean berrabildu zuen erregimen komunistak. 2000ko azaroak 22an hil zen, Pragan.

## Ikus, gainera

* Atleta ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52589
* Multimedia: Emil Zátopek / Q52589
# Emile Berliner

Emile Berliner (Hannover, Alemania, 1851ko maiatzaren 20a - Washington, AEB, 1929ko abuztuaren 3a) alemaniar asmatzailea izan zen.

## Biografia

1877an transmisore bat patentatu zuen, baina Edisonek aurrea hartu zion eta azken hori geratu zen patentearekin. 1904. urtean fonograforako disko laua asmatu zuen, orratza alde batetik bestera ibiltzen dena. Egun ezagutzen diren disko analogikoak Berlinerrek asmatuak dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q71004
* Multimedia: Emile Berliner / Q71004
# Estitxu (argipena)

Estitxu emakume izena da, Estibalitz izenaren txikigarria. Estibalizko Andre Mariaren santutegian du jatorria.
* Estitxu izena duten emakumeen artikulu guztiak
* Estibaliz izena duten emakumeen artikulu guztiak
# Estiria Beherea

Estiria Beherea (eslovenieraz: Spodnja edo Štajerska, alemanez: Untersteiermark, latinezko Styria izenetik eratorriak biak) Estiriako dukerri zaharraren hegoaldeko herena da, eta Esloveniako ipar-ekialdeko eskualdea da. Antzinako dukerriaren iparraldeko beste bi herenak gaur egun Austrian daude eta Estiria izena normalean horko parte horri esan ohi zaio.

## Kokapena

Estiriako Dukerria 1918an zatitu zen, Lehen Mundu Gerraren ondoren, Jugoslaviako Erresuman geratu zen.
Esloveniak independentzia lortu zuelarik 1991n, harrezkero estatu independente horren parte da.
Hala ere, Estiria Behereak ez du inolako estatus ofizialik administrazio-unitate gisa Eslovenian, nahiz eta ohikoa den probintzia termino informalarekin (eslovenieraz: pokrajinan) izendatzea.
Estiria Behereko hiriburua Maribor (alemanez: Marburg) da. Badira beste hiri batzuk ere, hala nola Celje, Velenje eta Ptuj. Eskualdea famatua da ardo zuriagatik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q215659
* Multimedia: Styria (Slovenia) / Q215659