OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Terapontidae

Terapontidae arrain pertziformeen familia bat da, Indiako Ozeanoan eta mendebaldeko Ozeano Barean bizi direnak.

## Espezieak

FishBasek 52 espezie dituela dio:
* Amniataba generoa
** Amniataba affinis (Mees & Kailola, 1977) - tiger grunter
** Amniataba caudavittata (Richardson, 1845)
** Amniataba percoides (Günther, 1864)
* Bidyanus generoa
** Bidyanus bidyanus (Mitchell, 1838)
** Bidyanus welchi (McCulloch & Waite, 1917)
* Hannia generoa
** Hannia greenwayi (Vari, 1978)
* Helotes generoa
** Helotes sexlineatus (Quoy & Gaimard, 1825)
* Hephaestus generoa
** Hephaestus adamsoni (Trewavas, 1940)
** Hephaestus carbo (Ogilby & McCulloch, 1916)
** Hephaestus epirrhinos (Vari & Hutchins, 1978)
** Hephaestus fuliginosus (Macleay, 1883)
** Hephaestus habbemai (Weber, 1910)
** Hephaestus jenkinsi (Whitley, 1945)
** Hephaestus komaensis (Allen & Jebb, 1993)
** Hephaestus lineatus (Allen, 1984)
** Hephaestus obtusifrons (Mees & Kailola, 1977)
** Hephaestus raymondi (Mees & Kailola, 1977)
** Hephaestus roemeri (Weber, 1910)
** Hephaestus transmontanus (Mees & Kailola, 1977)
** Hephaestus trimaculatus (Macleay, 1883)
** Hephaestus tulliensis (De Vis, 1884)
* Lagusia generoa
** Lagusia micracanthus (Bleeker, 1860)
* Leiopotherapon generoa
** Leiopotherapon aheneus (Mees, 1963)
** Leiopotherapon macrolepis (Vari, 1978)
** Leiopotherapon plumbeus (Kner, 1864)
** Leiopotherapon unicolor (Günther, 1859)
* Mesopristes generoa
** Mesopristes argenteus (De Vis, 1884)
** Mesopristes cancellatus (Cuvier, 1829)
** Mesopristes elongatus (Guichenot, 1866)
** Mesopristes iravi (Yoshino, Yoshigou & Senou, 2002)
** Mesopristes kneri (Bleeker, 1876)
* Pelates generoa
** Pelates octolineatus (Jenyns, 1840)
** Pelates qinglanensis (Sun, 1991)
** Pelates quadrilineatus (Bloch, 1790)
* Pelsartia generoa
** Pelsartia humeralis (Ogilby, 1899)
* Pingalla generoa
** Pingalla gilberti (Whitley, 1955)
** Pingalla lorentzi (Weber, 1910)
** Pingalla midgleyi (Allen & Merrick, 1984)
* Rhynchopelates generoa
** Rhynchopelates oxyrhynchus (Temminck & Schlegel, 1842)
* Scortum generoa
** Scortum barcoo (McCulloch & Waite, 1917)
** Scortum hillii (Castelnau, 1878)
** Scortum neili (Allen, Larson & Midgley, 1993)
** Scortum parviceps (Macleay, 1883)
* Syncomistes generoa
** Syncomistes butleri (Vari, 1978)
** Syncomistes kimberleyensis (Vari, 1978)
** Syncomistes rastellus (Vari & Hutchins, 1978)
** Syncomistes trigonicus (Vari, 1978)
* Terapon generoa
** Terapon jarbua (Forsskål, 1775)
** Terapon puta (Cuvier, 1829)
** Terapon theraps (Cuvier, 1829)
* Variichthys generoa
** Variichthys jamoerensis (Mees, 1971)
** Variichthys lacustris (Mees & Kailola, 1977)
Hona hemen zenbait generoen bilakaera:

## Erreferentziak

* ↑ Matsura, Keiichi & Tyler, James C.. (1998). Encyclopedia of Fishes. San Diego: Academic Press, 228 or. ISBN 0-12-547665-5..
* ↑ Froese, R. and D. Pauly, Eds. Terapontidae. FishBase. 2013.
* ↑ Sepkoski, Jack. (2002). «A compendium of fossil marine animal genera» Bulletins of American Paleontology 364: 560..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1433153
* Multimedia: Terapontidae / Q1433153
* Espezieak: Terapontidae
# Terapia (diskoa)

Terapia Anestesia musika taldearen 5. diskoa da, 2006. urtean Bonberenea Ekintzak diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Bost urteko geldialdia eta gero, berriro ere, badator talde zarauztarra egurra emateko prest. Estilo aldetik argi dago entzun bezain laster Anestesia dela. Agian abiadura handiko abesti gutxiago dago, eta abesti oso sinpleak direla esan genezake, apainketa gabekoak, soinuari dagokionez bloke sendo bat lortzeko eta jotzerakoan ere gozatu ahal izateko

## Kantuen zerrenda

* Parasitoak
* Ez gara ezer
* Oihartzuna
* Itxu
* Ixiltasun hitzarmena
* Terapia
* Odola beti gorri
* Pozoi gozoa
* Mina
* Inertzia
* Tantaka
* 2000 urte
* Ertzean

## Taldekideak

* Mikel Kazalis - Gitarra eta ahotsa
* Beloki - Bateria
* Dani - Bajua
* Ibon - Ahotsa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12267895
# Terany

Terany Eslovakiako udalerri bat da, Krupinako barrutian kokatuta. 10,83 km²ko azalera du eta 625 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1298. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q673724
* Multimedia: Terany / Q673724
# Terapia genetiko

Terapia genetikoa organismo baten ehunen zeluletan geneen sartzean datza, gaixotasun batzuk sendatzeko. Bere helburua gaixotasuna eragiten duten geneak aldatzea da, kromosometatik gene okerrak kenduz gene zuzenak ipintzeko. Modu honetan hereditarioak diren gaitzak edo mutazio batek eragindakoak tratatu litezke epe laburrean.
Hainbat birus erabili dira orain arte zelula ostalarian sartu behar diren geneak garraiatzeko, bektore moduan. Lehenengoan genea edo gene berriak birusean sartzen dira ingeniaritza genetikoaren bidez. Giza-zelulak infektatzerakoan birusak genoma berria zelularen kromosometan txertatzen du. Tratamendu honek arrakasta badu, txertatutako genomak proteina funtzionalak sortuko ditu, gaitza sendatuko dutenak.
Orain arte terapia genetikoan erabili diren birusak adenobirusak eta erretrobirusak izan dira.
2000. urtean giza genomaren informazio genetiko guztia deszifratu zen. Giza genomak 3 mila milioi nukleotido eta proteinak kodetzen dituzten 25.000 gene inguru ditu, eta dagoeneko gaitzak eragiten dituzten gene batzuk ezagutzen dira. Giza genomaren ezagutza sakona gaixotasun genetikoak diagnostikatzeko ez ezik, terapia genetikoa garatzeko ere balio handiko tresna izango da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q213901
* Multimedia: Gene therapy / Q213901
# Terapia kognitibo

Terapia kognitiboa ezagutza edo kognizioak aldatuz gero pertsonaren portaera alda daitekeela dioen psikoterapia da. Gaixoak bere buruaz edo gertaera jakin bati buruz pentsatzen duena aldatzea lortuz gero, beste era batera jardun eta sentitzea lortuko dela aldarrikatzen du terapia-mota horrek.
Bi terapia kognitibo mota daude:
* Terapia kognitibo arrazionalistak 1950eko hamarkadan sortu ziren hainbat aldaketa sozial eta zientifikotan oinarrituta, bereziki iraultza kognitiboan eta adimenaren metafora informazio-ordenagailu edo informazio-prozesadore gisa agertu zenean. Izan ere, psikologia kognitiboaren zati handi batek prozesu mentalak aztertzen ditu simulazio informatikoen eta adimen artifizialean oinarritutako ikerketaren bidez.
* Terapia kognitibo konstruktibistak 1980ko hamarkadan agertu ziren terapia kognitibo arrazionalistek postulatutako prozesu arrazional eta intelektualen nagusitasunaren kritika gisa. Terapia kognitibo konstruktibistek arrazoiak ez duela lehentasun kausalik emozioen gainetik uste dute, eta neurozientzia afektiboan, filosofia hermeneutiko eta fenomenologikoan eta zientzia kognitibo korporizatuan oinarritzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Psikiatria Hiztegia] [2017]
* ↑ (Gaztelaniaz) Carlos Pereira. Aplicaciones psicológicas de la realidad virtual http://terapiadeparejafacil.com. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13693745
* Multimedia: Cognitive therapy / Q13693745
# Terapia okupazional

Terapia okupazionala, lanbide-terapia edo okupazio-terapia errehabilitazioko tratamendua da, helburu terapeutikoekin erabiltzen diren ekintzetan datzana. Ekintza horien xedea da gaixotasuna prebenitu eta osasuna mantentzea, galdutako funtzioak berreskuratzen laguntzea eta desgaitasunak ordeztea, hala, birgizarteratzeko bidean, pazienteak ahalik eta autonomia-mailarik altuena lor dezan.
Okupazio-zientzia terapia okupazionalaren balioetatik sortutako diziplina akademikoa da, eta giza portaerari arreta jartzen dio. Okupazioa izango da praktikaren fokua, analisiaren unitatearen aldi berean, giza okupazioaren formari (okupazioaren alderdi behagarriak), funtzioari (osasun fisikoan eta bizi-gogobetetzean nola eragiten duen) eta esanahiari (testuinguruan parte hartzeko esperientzia subjektiboa) erreparatuz.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Mendekotasuna Hiztegia] [2017]
* ↑ Euskalterm: [Psikiatria Hiztegia] [2017]
* ↑ Larson E, Wood W, Clark F.. (2005). Blesdell Crepeau E, Cohn ES, Boyt Schell BA ed. Ciencia ocupacional: desarrollo de la ciencia y la práctica de la ocupación a través de una disciplina académica. in: Terapia ocupacional. (10. argitaraldia) Buenos Aires: Médica Panamericana, 15-26 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q380141
* Multimedia: Occupational therapy / Q380141
# Lazzaro Spallanzani

Lazzaro Spallanzani (Scandiano, Modena, Italia, 1729 – Pavia, Italia, 1799) italiar biologoa izan zen.

## Biografia

Logika, metafisika eta grekozko irakasle izan zen Boloniako Unibertsitatean (1755), eta gero izadiaren zientzietako irakasle Paviakoan. 1765ean bizitzaren berezko sorrera aztertu zuen liburu batean, teoria horren kontra eginez.
Fisiologia eta biologiako azterketa asko egin zituen, anfibioen ernalketaz eta ugalketaz, besteak beste. Urdaileko urinaren funtzioa ere argitu zuen, eta ernalketa artifiziala egin zuten lehenengoetako bat izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q213351
* Multimedia: Lazzaro Spallanzani / Q213351
* Espezieak: Lazzaro Spallanzani
# Laà-Mondrans

Laà-Mondrans (okzitanieraz Lar-Mondrans) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera

* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q858205
* Multimedia: Laà-Mondrans / Q858205
# Laàs

Laàs (okzitanieraz Lars) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera

* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q179681
* Multimedia: Laàs / Q179681
# Lazy pod Makytou

Lazy pod Makytou Eslovakiako udalerri bat da, Púchoveko barrutian kokatuta. 49,86 km²ko azalera du eta 1230 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1475. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q289836
* Multimedia: Lazy pod Makytou / Q289836
# Lazzaretto Vecchio

Lazzaretto Vecchio (euskaraz: «Lazareto Zaharra») Veneziako uhartea da. Veneziako urmaelan, Lido uhartetik gertu dago.

## Historia

1403tik 1630era uharte horretan izurri bubonikoz erasandako gaixoei laguntzeko ospitalea egon zen. Ondoren, beste uharte batzuen moduan, militar-postua izan zen. 2004ean, XV. eta XVI. mendean bertan lurperatutako 1.500 eskeleto atera ziren, guztiak izurriteen biktimak. Eskeleto hauek banan banan edo taldeka lurperatuta zeuden. Oraindik lur azpian daudenak asko direla pentsatzen da. Antza, XVI. mendean egunero 500 pertsona inguru lurperatzen ziren uharte txiki honetan.

## Iruditegia

* Sarrera
* Eraikina
* Lazaretoaren eraikinen ikuspegia
* Nobleentzako ospitalea
* Galeriak
* Ekorkinak

## Erreferentziak

* ↑ http://news.nationalgeographic.com/news/2007/08/070829-venice-plague.html

## Kanpo estekak

* (Italieraz):Informazio turistikoa.
* Datuak: Q59964
* Multimedia: Lazzaretto Vecchio (Venice) / Q59964
# Lazzate

Lazzate Italiako udalerri bat da. Monta eta Brianzako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 7.673 biztanle ditu, 5,31 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Lazzatek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cermenate Lentate sul Seveso Misinto Bregnano Rovellasca

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41069
* Multimedia: Lazzate / Q41069
# Lazzaretto Nuovo

Lazzaretto Nuovo (euskaraz: «Lazareto Berria») Veneziako uhartea da. Veneziako urmaelan, San Erasmo kanalaren sarreran dago.

## Historia

Erdi Aroan beneditarren monasterioa izan zen. 1468an Veneziako Errepublikaren senatuaren dekretu batek izurritea mugatzeko erakundearen egoitza eta ospitalea bihurtu zuen. Erakunde mota hori ondoren mundu osoan zabaldu zen. Uhartean, hirian sartu aurretik, susmagarriak izan zitezkeen salerosgaiak biltzen ziren aztertuak izateko. 1576an emandako izurritean ere gaixotasunaren zantzuak zituztenak ospitale horretan aztertzen zuten eta, gaixotasuna baieztatu ondoren, Lazzaretto Vecchiora eramaten zituzten. Napoleonnen okupazioan gotorleku militarra bihurtu zen. Armadak 1975ean utzi zuen.
Gaur egun berreskuratzen ari da eta, dagoeneko, urtean 15.000 bisitari inguru izaten ditu.

## Ikus, gainera

* Lazzaretto Vecchio

## Kanpo estekak

* (Italieraz)(Frantsesez):Informazio turistikoa.
* Datuak: Q1292453
* Multimedia: Lazzaretto Nuovo / Q1292453
# Lazzaro felice

Lazzaro felice 2018ko Alice Rohrwacher italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Lazzaro nekazari gaztea da, Inviolatan bizi da; bertan, nekazarien bizimoduak ez du inolako aldaketarik izan. Uda batean, Lazzarok Tancredi gaztea ezagutuko du, eta haren lagun egingo da.

## Aktoreak

* Nicoletta Braschi
* Adriano Tardiolo
* Sergi López
* Alba Rohrwacher
* Luca Chikovani

## Erreferentziak

* ↑ «Lazzaro felice» Berria 2018-11-03 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52988787
* Multimedia: Lazzaro felice / Q52988787
# Laà

Laà, bere ibileraren hasieran Larrus deitua, Bearnoko ibaia da, Paueko uhaitzaren ibaiadarra dena. Aturriren arro hidrografikoko ibaia honek Ogenne-Camptortik gertu iturria du.

## Zeharkatutako udalerriak

* Bearno : Laà-Mondrans, Lagor, Loubieng, Lucq-de-Béarn, Maslacq, Sauvelade eta Vielleségure.

## Ibaiadar nagusiak

* (Ez) Sallières
* (Ez) Laàs edo Mesplaterreko erreka
* (Es) Arrieu Sec
* (Ez) Ozenx
* (Ez) moulins erreka

## Erreferentziak

* ↑ SANDRE datu-basea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3220083
* Multimedia: Laà (River) / Q3220083
# La Hoyako geltokia

La Hoya Murtziako Eskualdeko tren geltoki bat da, Lorca udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Murtzia — Almeria: xxx,x kilometro-puntua
* Murtzia — Aguilas: 47,0 kilometro-puntua

## Zerbitzuak

Murtziako eta Alacanteko Renfe Aldiriak :
| Hasiera | Aurrekoa | Linea | Hurrengoa | Amaiera ⁠ |
| Murtzia–Del Carmen ← | Totana | ◄   ► | Lorca–San Diego | → Aguilas |

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5846487
# La Hoz de la Vieja

La Hoz de la Vieja Teruelgo udalerria da, Cuencas Mineras eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 96 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1651561
* Multimedia: La Hoz de la Vieja / Q1651561
# La Humanitaria Kooperatiba

La Humanitaria kooperatiba Santos Zunzunegui arkitektoaren 1923ko proiektua da, 1925ean eraikia, kooperatiba bihurtu ziren Altos Hornos de Vizcayako langileentzat. Familia bakarreko 33 etxek, 3 lerrotan bananduta daude hiruki bat osatzen. Triangeluaren erdian, lorategi pribatua bat daukate. Kooperatibaren estiloak ezinbestean gogorarazten ditu Ingalaterrako lorategi etxebizitzak.
Fatxadak, bestalde, neoeuskal estilokoak dira, teilatu trapezoidalak, Enkarterriko zenbait gunetako herrixka tipikoak gogora ekartzen dituztenak. Etxeak 45,5 metro koadroko 2 solairutan banatuta daude eta ganbara bat. Sukaldea, egongela eta komuna beheko solairuan zeuden, eta hiru logela eta armairu bat lehen solairuan zeuden.

## Iruditegia

* Iparraldeko fatxada.
* Iparraldeko fatxada.
* Triangeluaren erpin bat.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.sestao.eus/es-ES/Ayuntamiento/Urbanismo/4_Modificacion%20del%20Plan%20Especial%20de%20Rehabilitacion/DOC.%20H_%20Grupo%20Okillo_Informe.pdf%5B%5D

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65580958
* Multimedia: Sestao / Q65580958
# La Iberia (Sestao)

La Iberia Sestaoko erdialdean dagoen auzoa da, "Fidelidad", "Anunciación" eta "La Unión" auzuneek inguratuta eta Bilboko itsasadarraren ertzean kokatuta dagoena. Bizkaiko Labe Garaiek udalerri honetan zituen lantegien ondoan egonda, ingurune honek garrantzi historikoa izan du, eta bertan dugu tren geltokia, Bilbo eta Santurtziren arteko trenbidean. Halaber, Osakidetzako osasun zentroa eta euskaltegia ditugu bertan.
Txabarri kaleak auzoa zeharkatzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261742
# La Huacana (udalerria)

La Huacana Mexikoko udalerri bat da. Michoacán de Ocampo estatuan kokatua dago. 2010ean 32.757 biztanle zituen 1.951,91 km²ko azaleran. Herriburua [[La Huacana (La Huacana)|La Huacana]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4967732
* Multimedia: La Huacana Municipality / Q4967732
# La Huerce

La Huerce Guadalajarako udalerria da, Sierra norte eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 55 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1654502
* Multimedia: La Huerce / Q1654502
# La Huerta (udalerria)

La Huerta Mexikoko udalerri bat da. Jalisco estatuan kokatua dago. 2010ean 23.428 biztanle zituen 2.013,67 km²ko azaleran. Herriburua [[La Huerta (La Huerta)|La Huerta]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3847025
* Multimedia: La Huerta Municipality / Q3847025
# La Hulpe

La Hulpe, Belgikako hegoaldeko udalerria da, Valoniako Valoniar Brabante probintzian dagoena. 2011ko erroldaren arabera, 7.479 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Direction générale Statistique et Information économique. 2011ko errolda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q670407
* Multimedia: La Hulpe / Q670407
# Txirritaren bustoa Ereñotzun

Txirritaren bustoa harrizko eskultura bat da Ereñotzuko Latze-Zar baserria zegoen tokian jarrita dagoena, Txirrita bertsolari ospetsua baserri hartan jaio baitzen 1860.urtean.
Jose Manuel Lujanbio Retegi, Txirrita, Ereñotzun jaio zen , Latze baserrian. Oso txikia zela Errenteria bizitzera joan zen familia, baserriko lurretan egur- eta ozpin-fabrika bat eraiki zuten eta. Baina Txirritak beti mantendu zuen lotura berezia Ereñotzu eta ereñozuarrekin. Izan ere, hamalau urte zituela plaza agerikoan kantatu zuen lehen aldiz, Ereñotzuko San Antonio ermitaren aurrean. Bertsolariak aipatu fabrika eraikitzen ari zen hargin andaluzari jarri zizkion bertsoak oso ezagunak dira.
Txirritaren jaiotetxearen jatorrizko lursaila Ereñotzutik pasatzen den errepidearen bestaldean dago, pista batean aurrera eginda ehun metro eskasera, Usoko errekaren ondoan, Txirrita irudikatzen duen harrizko bustoak seinalatua. Gaur egun baserri zaharraren paretak dira gelditzen diren aztarna bakarrak.

## Erreferentziak

* ↑ Altuna Iza ‘Oxan, Jon. (2016-06-04). «Hil zenetik 80 urtera, bizirik da Txirrita» www.kronika.eus (Noiz kontsultatua: 2018-07-29).
* ↑ Arano, Ereñotzu, Goizueta eta Hernaniko herriak. «Txirritaren etxea» www.urumeaarnastu.com (Urumea Arnastu) (Noiz kontsultatua: 2018-07-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55813815
# Txirta kanariar

Txirta kanariarra (Anthus berthelotii) Anthus generoko animalia da. Hegaztien barruko Motacillidae familian sailkatua dago. Makaronesiako endemikoa da, Kanarietan, Madeiran eta Selvagens uharteetan baino ez da bizi. Bere izen zientifikoa Tenerifen bizi zen Sabino Berthelot naturalista frantsesaren omenez jarri zen. Bere populazioa 40.000 eta 200.000 ale artean kalkulatzen da. Txirta gehienen itxura eta kolorea du. Buru txikia du eta bularralde zabala.
Kanariar Uharteetako hegazti endemikoen artean hedapen handiena duena da eta, baso-ingurune trinkoetan izan ezik, oso ohikoa eta behatzeko erraza da habitat guztietan, itsas mailatik hasi eta 3.000 metrotik gorako altitudera arte. Gainera, Kanarietan habia egiten duen txirta bakarra da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez)BirdLife International (2012) Species factsheet. www.birdlife.org webgunetitik jaitsia 2012/05/07an
* ↑ (Ingelesez) IOC Master List
* ↑ (Gaztelaniaz) «Bisbita caminero» SEO/BirdLife (Noiz kontsultatua: 2024-06-21).

## Ikus, gainera

* Anthus
* Motacillidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q1445158
* Multimedia: Anthus berthelotii / Q1445158
* Espezieak: Anthus berthelotii
# Txirritxo txiki

Txirritxo txikia (Charadrius dubius) charadriidae familiako hegazti zangaluzea da, Europan eta mendebaldeko Asian bizi dena eta neguan Afrikara migratzen du.

## Deskribapena

Hegazti limikola txiki bat da, ahaidean duen txirritxo handia baino txikiagoa. 15'5-18 cm arteko luzera eta 32-35 cm arteko hego-zabalera ditu. Itxura trinkoa du, buru handi samarra eta moko motza. Arra eta emea antzekoak dira, emearen koloreak apalagoak ordea. Lepoko zuria eta beltza ditu eta buruan ere marra zuri eta beltzak ageri ditu. Mokoa beltza da eta begian eraztun horia dauka. Pileoa marroia da. Bizkarra, hegoak eta buztana marroiak dira eta sabelaldea zuri zuria. Hanka horiak ditu.

## Habitata

Euskal Herrian udan ikusten dugu batez ere. Ur ertzetan egoten da, hala kostaldean nola barnealdean, beti ere hondarretan edo harri txintxarretako eremuetan, gizakiak sorturikoak izanda ere bai. Normalean nahiago izaten ditu ur gezak gaziak baino.

## Elikadura

Intsektujale handia da. Kakalardoak, euliak, inurriak, kilkerrak eta tximeleta eta txitxiburduntzien larbak ere bai. Armiarmak eta beste ornogabe batzuk ere kontsumitzen ditu.

## Ugalketa

Ugal garaia apirila eta irala artean luzatzen bada ere ekainean izaten da ohikoena. Hasieran arrak habia egiteko lurraldea aukeratzen du. Habia ur ertzetako harea eta lokatzetan egiten duen zulo bat da. Landare hondar eta harritxoez estaltzen du eta bertan lau arrautza jartzen ditu emeak. Arrautzek orbain ugari dituzte inguruan ongi kamuflatzeko. 24-25 egunetan zehar txitatzen aritzen da emea eta arrak habia babesten du, etsaien bat ikusiz gero haren atentzioa desbideratuz. Txitan jaio eta berehala gai dira beren kabuz ibiltzeko eta elikatzeko. Hurrengo 30 egunetan erabat garatuko dira.

## Taxonomia

Giovanni Antonio Scopoli naturalista italiarrak deskribatu zuen aurrenekoz 1786. urtean. Hiru azpiespezie ditu:
* Charadrius dubius curonicus Gmelin, 1789
* Charadrius dubius dubius Scopoli, 1786
* Charadrius dubius jerdoni (Legge, 1880)

## Iruditegia

* Txirritxo txikia.
* Hegan abiatzeko prest.
* Txirritxo txikiaren txita.
* Habia.
* Arrautza.

## Erreferentziak

* ↑ BirdLife International (2004). Charadrius dubius. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006
* 1 2 3 «Chorlitejo chico» SEO/BirdLife.
* 1 2 3 4 «Txirritxo txikia, ur-ertzetako bidaiaria - Zientzia.eus» zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-11-30).
* ↑ «Wayback Machine» web.archive.org 2009-04-29 (Noiz kontsultatua: 2019-11-30).
* Datuak: Q18851
* Multimedia: Charadrius dubius / Q18851
* Espezieak: Charadrius dubius
# Txirritaren lendabiziko bertso-lagunak

Txirritaren lendabiziko bertso-lagunak ("Txirritaren lehendabiziko bertso-lagunak") Jose Manuel Lujanbio "Txirrita" bertsolariaren bertso sorta bat da.

## Hitzak

| Milla zortzireun irurogei ta amalau urte urrian, lehenengo plazan kantatu nuen nik Ernani'ko lurrian, San Antonio deitzen diyogun ermita baten aurrian, lagunak alkar ixtimatuaz lengo oitura zarrian. Joxe Migelek atera zuan oso izketa leguna: «Au da, gaztiak, prezisamente guk egin biar deguna: altxa dezagun San Antoniyo, gaur da beraren eguna!». Gaur Goiatz-txiki'n dago itxututa orduko nere laguna. | Orduko ango bertsolariyak lau lagun giñan guziyak, Ernani'n bertan bataiatuak, barriyu ortan aziyak: Joxe Migel da Erramun illak, ni ta Juan Mari biziyak, San Antoniok merezi du ta eman zaizkagun graziyak! Irurogei ta amar bat urte badaduzkat bizkarrian, kargamenturik txarrena au da, eziñ utzi baztarrian; anka batetik kojoka nabill, reuma daukat ixtarrian, baño baditut laguntzalliak, ez nago modu txarrian. | Gazte-gazterik asi nitzan da orañdaño bitartian zenbait umore eder jarri det Kantabria'ko partian; pixka batian ez naiz aztuko sartuagatik lur-pian, nere aitamenak izango dira beste larogei urtian. |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268399