OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aditu

Aditua edo peritua jakintzaren esparru batean praktikaren eta hezkuntzaren ondorioz esperientzia asko duen pertsona bat da. Modu informalagoan, aditua da eremu zehatz batean duen ezagutza tekniko eta teorikoagatik pareko beste lagun batzuentzat edo jende xehearentzat fidagarria den pertsona, eta batez besteko pertsonak baino ezagutza handiagoa du besteentzat. Adituaren estatusa lortzeko, ezagutza eta trebetasun sakona eskuratu behar da ikerketaren, esperientziaren, hezkuntzaren, lanbidearen bitartez. Adituek sarritan modu ofizialean eta legeak ahaldunduta ematen dute iritzia.
Esparru jakin batzuetan, adituaren definizioa ondo ezarrita dago kontsentsuaren bidez eta, hortaz, ez da beti beharrezkoa izaten adituak kualifikazio akademikoa izan dezan. Adibidez, artaldeak maneiatzen 50 urteko esperientzia duen artzain bat aditutzat hartuko dute inguruko pertsonek artzaintzaren jakintza esparruan. Informatikaren alorreko beste adibide batean, sistema aditu bat fidagarritzat hartuko da sistemak lan egiten duen jakintza eremuko ezagutzak dituen gizaki batek sortu eta prestatu badu, eta sarritan gizakiak baino hobea izango da bere lanean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q381160
# Adiskideen Erlijiozko Elkartea

Adiskideen Erlijiozko Elkartea (ingelesez: The Religious Society of Friends) komunitate erlijioso protestantea da, George Foxek 1652an sortu zuena. Ingalaterran jaio zen arren, Estatu Batuetan zabaldu zen gehienbat. Eskuarki kuakeroak (ingelesez: Quakers, euskaraz: «Dardartiak») deitzen zaie, Foxek bere sermoietan erabiltzen zuen leloagatik, Tremble at the Word of the Lord (euskaraz: «Dar-dar egizue Jainkoaren hitzarekin») eta kuakeroek beren erlijiozko zirrara dardaren bidez adierazteko ohitura zutelako.
Ez dute sakramenturik onartzen, uko egiten diote epaiketetan zin egiteari, uko egiten diote armak egin eta erabiltzeari, anaiarteko borrokatzat dute gerra eta ez dute elizako inongo hierarkiarik onartzen. Prestutasuna eta filantropia dira beren ezaugarri nagusiak. 1947an Bakearen Nobel saria eman zitzaien.
Kuakero nagusietako bat William Pen izan zen, 1681ean Pennsylvania sortu zuena.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/06/03 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q170208
* Multimedia: Quakerism / Q170208
# Adiskidetasunaren nazioarteko zubia

Adiskidetasunaren nazioarteko zubia (gaztelaniaz: Puente Internacional de la Amistad eta portugesez: Ponte Internacional da Amizade) Paraná ibaiaren gainetik Paraguaiko Ciudad del Este eta Brasilgo Foz do Iguaçu hiriak batzen dituen zubia da. 1950eko hamarkadaren amaieraren eta 1960ko hamarkadaren hasieraren bitartean eraiki zen. 1965eko martxoaren 27an inauguratu zuten Humberto de Alencar Castelo Branco Brasilgo presidenteak eta Alfredo Stroessner Paraguaiko Errepublikako presidenteak.
Arku-zubi erako hormigoi armatuzko zubia da. Zubiak 552,4 metroko luzera, 78 metroko garaiera eta 303 metroko arkoa du.

## Ikus, gainera

* Senidetasunaren nazioarteko zubia (Tancredo Neves zubia)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1140475
* Multimedia: Ponte Internacional da Amizade / Q1140475
# Agaricus bernardii

Agaricus bernardii Agaricaceae familiako perretxiko espezie bat da. Gosete garaietan kontsumitu izan da, baina gaur egun zalantzan dago eta zaporea ez du oso atsegina.
Sinonimoak: Psalliota bernardii, Agaricus maleolens, Pratella bernardii, Fungus bernardii, Pratella campestris subsp.* bernardii.

## Deskribapena

Kapela: 8 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, hasieran zurixka, gero okre-argi kolorekoa, haragitsua, laster zapaldua edo pixka bat hondoratua, ezkata lodi eta handi erradialetan urratutako geruza batekin, kapelaren ertzerantz txikitu egiten dira, hasieran beherantz biribildua eta errezelaren hondarrek apendikulatua. Ukitzean ilundu egiten da.
Orriak: Gris-arrosa kolorekoak, gero arre-txokolate kolorekoak, libreak, estu, ertz heteroforkoarekin.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: 5 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, mozkotea, laburra, zurixka, behealdean arre kolorera pasatzen da, oinarria puntan. Eraztun mehea, zurixka, sinplea, goitik behera mugigarria, iheskorra.
Haragia: Zuria, ebakitzean gorri ilunerako joerarekin, arrain usainarekin edo azido fenikoaren usainarekin. Schaeffer erreaktiboarekin, negatiboa ematen du.
Etimologia: Agaricus terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik. Bernardii epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna

Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

Agaricus macrosporus delakoarekin nahas daiteke, honen ezkatak ez dira kapelaren ertzeraino iristen. Agaricus maskae espeziearen haragiak ez du arrosa kolorea hartzen ebakitzean.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Espezie urria da, baina kosmopolita, eta kantitate handitan eta hainbat habitat eta herrialdeetan ateratzen da. Abeltzaintzarako belardietan. Itsasoaren mailatik penintsulako erdialdeko mendietaraino.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Argentina, Europa, Errusia, Mongolia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 274 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 61 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Agaricus bernardii: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1304935
* Multimedia: Agaricus bernardii / Q1304935
# Agaricus bresadolanus

Agaricus bresadolanus Agaricaceae familiako perretxiko espezie bat da. Agaricus xanthoderma delakoak bezala, sindrome gastrointestinala sortzen du (beherakoa, gorakoa, ondoeza) zenbait orduz. Orri arrosadun txanpiñoi guztiak ez dira jangarriak.
Sinonimoak: Agaricus romagnesii, Psalliota campestris var. radicata, Agaricus radicatus, Psalliota radicata.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 8 cm arteko diametrokoa, hasieran globo itxurakoa, gero laua, irregularra, arrexka koloreko zuntz ezkatadunak ditu.
Orriak: Hasieran arrosak, gero arrexkak, ertz zurixkekin.
Hanka: Liraina, zuria, igurtziz horitzeko joera duena, bere oinarrian sustrai luze bat du adarrekin, oharkabean pasa daiteke, perretxikoa bat-batean ateratzen bada.
Haragia: Gorritzeko joerarekin. Ereduko forman, anis eta fenolen arteko usain ahula du, nabarmenagoa eta biziagoa infidus aldaeran.
Etimologia: Agaricus terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.

## Toxikotasuna

Toxikoa

### Nahasketa arriskua

Agaricus Bresadolianus oso antzekoa da, honek kapela erregularragoa du; orrien kolore berekoa, zistidiorik ez dagoelako, honek ere oinaren oinarrian sudur antzeko bat du, ez da puntan amaitzen.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, belarrezko ibilbideetan, lorategietan eta parkeetan, hostozabalengandik hurbil samar.

## Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, India, Taiwan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 332 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 274 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Agaricus bresadolanus: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10403026
* Multimedia: Agaricus bresadolanus / Q10403026
# Agaricus benesii

Agaricus benesii Agaricaceae familiako perretxiko espezie bat da. Jateko ona da, haragitsua eta errendimendu onekoa.
Sinonimoak: Agaricus squamuliferus, Agaricus albosanguineus, Psalliota squamulifera.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, globo-erdi formakoa, gero hemisferikoa erdialdea zapaldua duela; kolore zuri garbia, batzuetan lehorteagatik pitzatua. Ezkatatxo zurbil edo arre ugariz estalitako ertza.
Orriak: Estu, gaztetan haragi zurbil kolorekak, ondoren ilundu egiten dira; ertz antzua, zurixka.
Hanka: 6 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 3 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa edo pixka bat lodiagoa oinarrirantz, solidoa, muinduna, zuria, kapelaren ertzean dituen ezkatatxoen antzekoak ditu oinarrian. Eraztun zuria, bikoitza, koska zuri lodiz apaindua.
Haragia: Trinkoa, gogorra, lodia, gorriz edo gorri-azenario kolorez tindatzen da ebakitzean, batez ere oinaren kanpoaldetik gertu dauden zatietan. Usain garratz samarra du.
Etimologia: Agaricus terminoa grekotik dator, perretxikoa, esan nahi duen "agarikón" hitzetik

## Jangarritasuna

Jateko ona da, baina gogor samarra eta lehorra.

### Nahasketa arriskua

Ezaugarri nagusiak direla eta: kapela zuria, ebakitzean gorritzen den haragi gogorra eta kapelaren ezkatatxoek, nahastezina egiten dute.

## Sasoia eta lekua

Udaberritik negura arte. Talde handiak osatzen ditu. Nahiko arrunta da mendietan. Basoetako soilguneetan, zuhaitzak (koniferoak) dituzten larreetan edo zelaietan

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 326 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 328 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ Agaricus benesii: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4353719
* Multimedia: Agaricus benesii / Q4353719
# Agaricus arvensis var. exquisitus

Agaricus arvensis var. exquisitus Agaricaceae familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Oboidea, goialdean lautua, gero zabaldua eta lautua, distiratsua, zuria, askotan sufre kolorea hartzen du eta presio txikienarekin horiz zikintzen da. Biluzik, lodi samarra.
Orriak: Estu, meharrak, luzaroan zurbilak, gero pixka bat arrosakarak, eta azkenean arre-beltzaxka kolorekoak.
Hanka: 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa. Normalean zuria, baina batzuetan horiz zikindua. Azpizilindrikoa, baina pixka bat loditua, oinarrian erraboilarekin. Eraztuna haragitsu samarra eta behealdean bikoitza, ia horzdun gurpil bat bezala marraztua, flokoso-zetaduna.
Haragia: Zuria edo horixka, batez ere oinean. Anisaren usain atseginarekin.
Etimologia: Agaricus terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen “agarikón” hitzetik. Arvensis epitetoa berriz latinetik dator, landako esan nahi duen “arvensis” hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna

Bikaina.

### Nahasketa arriskua

Agaricus arvensis taldekoekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua

Maiatzetik urrira. Bizpahiru aleko talde txikietan koniferoen basoetako soilguneetan, belardietan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 171 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q129578659
# Agaricomycotina

Agaricomycotina Basidiomycotaren hiru azpifilum nagusietako bat da eta perretxiko jangarri gehienak barne hartzen ditu. 20.000 espezie inguru biltzen ditu, horietako %98 Agaricomycetes klasekoak.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Agaricomycotina-ren zuhaitza
* Datuak: Q584822
* Multimedia: Agaricomycotina / Q584822
* Espezieak: Agaricomycotina
# Agaricus

Agaricus Agaricaceae familiako onddoen genero bat da. Mundu osoan banatutako 300 espezie inguruz osatuta dago, eta haien artean batzuk perretxiko jangarriak izaten dira (esaterako Agaricus campestris barrengorria), baina beste batzuk pozoitsuak dira (adibidez Agaricus xanthodermus).

## Ezaugarriak

Genero honetako basidiokarpoek txapela (edo pileo) haragitsua, oina (edo estipea) eta lamina askeak edukitzeagatik defini ditzakegu, adiera zabalean. Perretxiko heterogeneoak dira: laminak estipetik libre egongo dira. Lamina hauetan esporak garatuko dira, eta bertatik askatuko dira. Normalean, esporak marroi-beltz kolorekoak izango dira, eta hori dela-eta, laminak perretxikoaren heldutasunean belztu edo ilundu ohi dira.
Sarritan, Agaricaceae familiako kide asko bezala, perretxikoek eraztuna aurkeztu dezakete oinaren erdialdean, garapen parabelangiokarpikoaren ondorio bezala.

## Komertzializazioa

Genero honen barruan, Agaricus bisporus (barrengorri ere deitua) espeziea bereziki aipagarria da, komertzialki balore garrantzitsua hartu duelako. Bere jatorria Europako eta Ipar Amerikako larreetan dauka, baina gaur egun 70 herrialde baino gehiagotan dago kultibatuta eta komertzializatuta.
Ikusi izan da A. bisporus ale “basatiak” eta kultibatutakoek kolore desberdinak gara ditzaketela, 1926an garatu eta komertzializatu zen mutazio baten eraginez .

## Euskal Herrian

Euskal Herrian Agaricus generoko espezierik deigarrienak Agaricus campestris, Agaricus xanthodermus, Agaricus arvensis eta Agaricus sylvaticus dira.
A. campestris eta A. sylvaticus onddo jangarriak dira, mendian topatu daitezke. A. campestris larreetan topatu daiteke, Abuztu-Urria aldera, eta A. sylvaticus konifero-basoetan topatu daiteke, askotan taldekaturik.
Agaricus xanthodermus perretxiko toxikoa da eta ez da kontsumoa gomendatzen. Nahiz eta A. arvensis-ekin nahastu daitekeen, identifikazioa nahiko erraza da: A. xanthodermus-ek kontaktu-guneetan kolore hori bat garatzen du, bereziki estipe aldean. Gainera, usain desatsegin bat izan ohi du.

## Erreferentziak

* ↑ «Plantas y Hongos» www.plantasyhongos.es (Noiz kontsultatua: 2019-02-05).
* ↑ Benkert, D.. (1985-10). «Capelli, A.,Agaricus L.: FR. SS. KARSTEN (Psalliota FR.). Fungi Europaei 1. 558 S., zahlr. SW-Zeichnungen, 70 Farbtaf. Libreria editrice Biella Giovanna. Saronno, 1984» Feddes Repertorium 96 (7-10): 650–650. doi:10.1002/fedr.4910960726. ISSN 0014-8962. (Noiz kontsultatua: 2019-02-05).
* ↑ Roy., Genders,. (1969). Mushroom growing for everyone.. Faber ISBN 0571089925. PMC 58930. (Noiz kontsultatua: 2019-02-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q390456
* Multimedia: Agaricus / Q390456
* Espezieak: Agaricus
# Agaricomycetes

Agaricomycetes klaseak perretxiko izenarekin ezagutzen diren espezie gehienak barne hartzen ditu, baina horiez gain Gasteromycetes eta Homobasidiomycetes taxon zaharretako espezie asko ere biltzen ditu. Talde honetako 16.000 espezie deskribatu dira (orain arte deskribatu diren basidiomizetoen %53). Taxon honetan Hibbett eta Thorn-ek definitu zuten Homobasidiomycetes taldeko espezie guztiak daude, gehi Auriculariales eta Sebacinales taldeak.

## Deskripzioa

Agaricomycets taldearen hasierako sailkapenetarako irizpide nagusitzat perretxikoaren (fruitu-gorputzaren) morfologia erabili bazen ere, orain ez da horrela egiten. Esaterako, Gasteromycetes (astaputzak) eta Agaricomycetes (beste perretxikoak) taldeen arteko bereizketa jadanik ez da naturaltzat ematen: itxura batean, zenbait astaputz-espeziek modu independentean eboluzionatu dute. Haatik, onddoen gida askok oraindik ere astaputz guztiak talde berean eta gainerako perretxikoetatik aparte sailkatzen dituzte, sailkapen zaharra egokia baita fruitu-gorputzak kategorizatzeko. Era berean, sailkapen modernoek Lycoperdales ordena zaharkitua zatitu eta zati bakoitza Agaricales eta Phallales ordenetan, hurrenez hurren, sartu dituzte.
Klase honetako kide guztiek basidiokarpoak eratzen dituzte, batzuk oso txikiak eta beste batzuk erraldoiak, metro bateko tamaina eta 130 kg-ko pisua edukitzera irits daitezkeenak. Bestalde, talde honetakoa da Lurreko organismo bizidunik handiena eta zaharrena omen dena: Armillaria gallica espeziearen mizelio batek 150.000 metro koadroko hedadura, 10.000 kg-ko pisua eta 1.500 urteko adina duela kalkulatu da.
Kasik espezie guztiak lurtarrak dira (gutxi batzuk urtarrak dira), eta askotariko inguruneetan bizi daitezke. Gehienek deskonposatzaile funtzioa betetzen dute, batez ere zurean. Hala ere, espezie batzuk patogenoak edo bizkarroiak dira, eta beste batzuk sinbionteak dira, batez ere basoetan arruntak diren ektomikorriza sortzaileak.

## Erreferentziak

* ↑ Hibbett, D.S. & R.G. Thorn,The Mycota, Vol. VII. Part B., Systematics and Evolution. Berlin: Springer-Verlag. 121-168
* ↑ Hibbett, D.S., et al. (Mar 2007). "A higher level phylogenetic classification of the Fungi". Mycol. Res. 111 (5): 509-547

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Agaricomycetes taldearen biziaren arbola
* (Ingelesez) Basidiomycota taldearen ikuspegi orokorra, Aarhus-eko Unibertsitatea, Danimarka
* (Ingelesez) Homobasidiomycetes taldearen eboluzioa eta morfologia
* Datuak: Q27720
* Multimedia: Agaricomycetes / Q27720
* Espezieak: Agaricomycetes
# Agaricomycetidae

Agaricomycetidae Basidiomycota filumeko perretxikoen azpiklase bat da. Onddo zuria eta onddo beltza, kuletoa eta barrengorria bezalako espezieak barne hartzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Parmasto, E. (1986). "On the origin of hymenomycetes (what are corticoid fungi)" Windahlia 16: 3-20

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Mycobank
* (Ingelesez) Systema Naturae 2000
* Datuak: Q131868
* Multimedia: Agaricomycetidae / Q131868
* Espezieak: Agaricomycetidae
# Advance (Missouri)

Advance Missourieko hiri bat da. Stoddard konderrian kokatua dago. 2010ean 1.347 biztanle zituen, 2,89 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Stoddard konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q379156
# Adurtza

Adurtza Gasteizko (Araba) auzoa da, Olarizu ondoan kokatuta dagoena. Hiriaren hego-ekialdean dago. Iparraldean trenbidearekin egiten du muga, hegoaldean Olarizuko parkearekin, mendebaldean San Kristobal auzoarekin eta ekialdean Oreitiasolo industrialdearekin.
Auzoaren gune nagusiaz gain, etxebizitzen beste bi gune ditu: 1950eko hamarkadan eraikitako Errekaleor etzebizitza multzoa, Errekaleor ibaiaren alboan eta Neveras muinoaren azpian dagoena, eta Esmaltaciones enpresa zegoen tokian 2010eko hamarkadan eraiki ziren etxebizitza berriak, Olarizuko parkearen sarreran.

## Historia

Erdi Aroan zehar Adurzaha (1025) izeneko herrixka bat egon zen, gaur egun hutsik dagoen Olarizu eta Gasteizko herrien artean. Herrixkatik antzinako galtzada erromatar bat igarotzen zen eta Donejakue Bidearen adarretako bat. Adurtza, 1258ean Gasteizi utzitako herrixketako bat izan zen. Denborak aurrera egin ahala, Gasteizi erabat loturik geratu zen, eta kanpoaldeko auzoaren izaera hartu zuen. San Kristobal izenaz ere izan zen ezagutua, auzoan kokatzen den San Kristobalgo baseliza zaharrarengatik.
Auzoaren erabateko garapena 1950eko hamarkadan hasi zen, gaur egungo Adurtzako auzoaren eraikitzearekin. Ondorengo hamarkadetan, Iturritxu kalea eraiki zen, Gasteizko hiria inguratzen duen errepidearen alboan kokatua eta hegoaldean Gasteizen muga dena.

## Ikus, gainera

* Olaran (Gasteiz) (HAPOko 14. sektorea, Errekaleor barne biltzen duena)

## Kanpo estekak

* Adurtzaren 2001eko ortoargazkia www.alava.net webgunean
* Datuak: Q558084
# Advance (Indiana)

Advance Indianako herri bat da. Boone konderrian kokatua dago. 2010ean 477 biztanle zituen, 1,61 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Boone konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2513068
* Multimedia: Advance, Indiana / Q2513068
# Adur (rol-jokoa)

Adur (Rol-jokoa) erdi aroko euskal historia eta mitologia nahasten diren euskarazko rol joko bat da. Fantasiazko genero barnean sar daiteke eta jolasteko sistema propioa du, 5 txanpon erabiliz. Jaurtiketa bakoitzean "txori-on" eta "txori-txar" kopuruaren arabera arrakasta duzularik. Egileak, Eneko Azedo (jokoaren diseinua), Imanol Etxebarria (marrazkiak eta diseinu grafikoa), eta Eneko Sánchez Navaridas (edizioa) dira eta Itsulapiko bidez auto-argitaratu zen 2021 urtean. 2023an, Durangoko Azokan, jokoaren edizio murriztu bat aurkeztu zen.
Adur (Rol-jokoa)n giroturik, Eneko Azedok 2022an Adur Azken Erronka izeneko Telegram bidezko jokoa aurkeztu zuen eta 2024ean Adur Azken Erronka-ren edizio fisikoa eskuragarri egon zen.

## Nola jolastu

Jokalariek sorginak, gerlariak, nekazariak edota artzainak irudikatuko dituzte. Erdi Aroko Euskal Herrian zehar Adur txangoak eginez, pertsonaiek bidetik hainbat izaki miresgarrirekin aurkitzeko aukera izango dute (adibidez Basajaunak, lamiak, Mari jainkosa…) eta erronka ezberdinak gauzatu beharko dituzte. Zailtasunei aurre egiteko, natura osoan hedatuta dagoen Adur bizindarra erabiltzen ikasi, eta sorginkerien bitartez ingurunea eraldatu beharko dute.

## Norentzat da egokia ADUR?

Istorioak asmatzeko joko honek arau errazak ditu, edozein adineko jokalariek jolastu dezakete eta bai rolean adituak bai hasiberriak direnentzat egokia da. Jokoa taldean jolasten da, 3-6 lagunen artean. Jokalari batek Gidariaren lana egingo du, eta besteek asmatutako pertsonaiak irudikatuko dituzte.

## Liburuaren atalak

Liburuak hiru atal ditu: Jokalariaren Liburua, Gidariaren Liburua eta Adur Txangoak.

### 1. Atala: Jokalariaren Liburua

Jokalariak atal honetan jolasteko behar dituen gauza guztiak aurkituko ditu: jokoaren arauak, pertsonaiak sortzeko jarraibideak, pertsonaientzako baliabideak, armak, sorginkeriak eta baita bakarka jolasteko Adur txango bat ere.

### 2. Atala: Gidariaren Liburua

Atal honetan jokoa gidatuko duen jokalariak, hau da Gidariak, baliabide eta lanabes ugari aurkituko ditu saioak zuzentzeko. Osagai hauen artean hauek ditugu: Euskal Erdi Aroko giroa, Euskal Izaki eta Jainkosak, Leku eta Objektu miresgarriak, Bidaiak, eta gauza gehiago. Osagai horiek erabiliz, Gidariak Adur txango berriak ere prestatu ahal izango ditu.

### 3. Atala: Adur txangoak

Atal honetan aurretik prestatutako hainbat Adur txango daude, itxaron gabe jolasten hasi ahal izateko. Horiekin batera, aurretik prestatutako hainbat Pertsonaien fitxak ere badatoz. Horiekin guztiekin, saio ugari jolasteko aukera dago.

## Erreferentziak

* ↑ «Rolean ere, euskaraz» Berria 2021-04-24 (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).
* ↑ «‘Adur’ aurkeztuko dute ostiralean, Erdi Aroan kokaturiko euskarazko rol jokoa» Argia (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).
* ↑ Itsulapiko webguneko esteka: https://www.itsulapikoa.eus/eu/proiektuak/adur-euskal-erdi-aro-mitologikoan-girotutako-rol-jokoa (2024ko abuztuaren 13an ikusia)
* ↑ Gamerauntsia. «ADUR rol jokoaren egileak Telegram bidezko Azken Erronka bideojokoa abiarazi du» gamerauntsia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-08-13).