OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Zayin

Zayin (baita Zain, Zayn edo Zay ere) alfabeto semitiko askotako 7. hizkia da, tartean feniziarrean (𐤆), aramearrean, hebrearrean (ז), alfabeto siriakoan (ܙ) eta arabiar alfabetoan (ز). Bere ahoskera z da.
Feniziar hizkia greziar Zeta (Ζ), etruriar z , latindar Z eta Ze З ziriliko bilakatu zen.
Litekeena da jatorrizko feniziar hizkiak ezpata bat irudikatzea. (Bibliako hebreeraz, Zayin (זין) ezpata eta Lezayen (לזיין) aditza armaz hornitu esan nahi dute. Hebreera modernoaz, berriz, zayin (זין) zakila esan nahi du eta lezayen (לזין) sexu harremanak izatearen hitza gordina da, ingelesezko fuck edo euskarazko larrua jo esaldiaren parekoa,. Hala ere, antzinako esanahia maavak mezuyan (borroka armatua) (מאבק מזוין) edo beton mezuyan (בטון מזוין) (hormigoi armatua) bezalako esapideetan oraindik erabiltzen dute. Brian Collessen esanetan, glifo aurresinaitikoak ziqq izena zuen eta "bilurrak" irudikatzen zituen hieroglifoan oinarrituta zegoen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17525337
* Multimedia: Zayin (letter) / Q17525337
* ↑ (Ingelesez) Morfix, Milon. Definition of זין in Modern Hebrew. .
# Zayante (Kalifornia)

Zayante Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Santa Cruz konderrian dago, Kalifornia estatuan. 729 biztanle ditu, 7,058063 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Santa Cruz konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q960830
# Zazugaña

Zazugaña (106. partzuergoa: Untzue-Oloritz-Orizin) Nafarroa Garaiko partzuergo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdeaeskualdean.
Untzue, Oloritz eta Orizin herriek partekatzen dute partzuergo hau.

## Geografia

Argiziragi Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean.

### Inguru naturala eta kokapena

Partzuergoa, Nafarroa erdialdean kokatzen da, Erriberriko merindadearen iparreko muturrean eta Erriberriko merindadea eta Iruñeko merindadeekin batzen den tokian.
Partzuergoa Untzueko haitzaren magaleko haranean dago. Mendiak 990 metroko altuera du; herria, berriz, 649 metroan dago batez beste.

### Klima eta landaredia

Altuera eta kokapenaren arabera aldaketak dauden arren, udalerriaren batez besteko balioak honakoak dira: Tenperatura 8 eta 13 gradu bitartekoa, prezipitazioa 600 eta 1.000mm bitartekoa, eta egun euritsuak 90 inguru. Udak nahiko lehorrak izaten dira, eta neguak euritsu eta hotzak, batez ere iparraldeko zierzo haizeak jotzen duenean. Klima, oro har, mediterraneoa edo azpimediterraneo kontinental motakoa da.

#### Estazio meteorologikoa

Untzue edo Oloritz udalerrietan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.
Datu klimatikoak (Barasoain, 1975-2020) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 20.0 | 22.0 | 27.0 | 29.0 | 36.0 | 40.0 | 42.0 | 41.0 | 37.0 | 31.0 | 25.0 | 18.0 | 42.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.2 | 10.9 | 14.3 | 16.1 | 20.6 | 25.3 | 28.4 | 28.7 | 23.8 | 18.6 | 12.6 | 9.5 | 18.2 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.4 | 6.4 | 9.1 | 10.7 | 14.7 | 18.8 | 21.4 | 21.8 | 17.9 | 13.8 | 8.6 | 5.7 | 12.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.6 | 1.9 | 3.9 | 5.3 | 8.7 | 12.2 | 14.4 | 15.0 | 12.0 | 8.9 | 4.6 | 2.0 | 7.5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -7.5 | -9.0 | -10.0 | -3.0 | 0.0 | 2.0 | 7.0 | 7.0 | 2.0 | -3.0 | -7.0 | -11.0 | -11.0 |
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 44.2 | 34.6 | 41.8 | 66.6 | 55.1 | 42.6 | 25.3 | 28.8 | 43.9 | 54.3 | 59.9 | 51.7 | 548.8 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 46.0 | 22.0 | 44.0 | 40.0 | 42.0 | 38.5 | 39.0 | 86.0 | 95.0 | 44.0 | 53.0 | 40.0 | 95.0 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 10.5 | 9.0 | 8.0 | 10.7 | 10.5 | 6.4 | 5.1 | 4.9 | 5.4 | 9.8 | 11.4 | 10.9 | 102.5 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 0.9 | 1.1 | 0.9 | 0.3 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.2 | 1.2 | 4.7 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua ||||||||||||||

## Oharrak

* ↑ /s̻as̻uɣ̞áɲa/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza hirugarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Barasoain» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
* ↑ Barasoaingo estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).

## Ikus, gainera

* Untzue
* Oloritz
* Orizin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112302305
# Zaķusala

Zaķusala Daugava ibaiko uharteetako bat da, Letoniako Riga hiriburuaren erdialdean dagoena. Irlaren izenak Erbien uhartea esan nahi du letonieraz.
Bertan 1986an eraiki zen Rigako Irrati eta Telebistaren dorrea eta Letoniako Telebistaren eraikina daude. Dorrea Herrialde Baltikoetako eraikinik garaiena da. Uhartearen ipar-muturretik igarotzen den trenbidearen alboan, Bigarren Mundu Gerran zehar leherrarazitako Burdinazko zubiaren hondakinak daude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2595448
* Multimedia: Zaķusala / Q2595448
# Zazpiribai

Zazpiribai edo Zazpiri bai 1971n eta 1972an Euskal Herrian eginiko euskarazko kantu-ikuskizun abertzale bat izan zen. Izenak «zazpi herrialdeei bai, Eskual Herriari bai» esan nahi du.
Ez Dok Amairu taldeak Baga Biga Higa ikuskizunarekin izandako arrakasta ikusita, Ipar Euskal Herrian antzeko zerbait sortzea otu zitzaion Manex Pagolari 1970eko hamarkadaren hastapenetan. «Guk ere ez ote dugu horrelako zerbait abiatzen ahal, sortzen ahal? Ikusteko gure entzuleak hobeki zerbitzatzen ditugula, eta gu kantariok poxi bat gehiago trebatzen, kantu edertiak aitzinatzen. Batzuk besten ondotik kantuz aritzea ez da segur bazter utzi behar...», idatzi zuen Pagolak beste hainbat kantariri bidalitako gutun batean, 1971n.
Pantxoa Carrerek dioenez, 1950eko hamarkadan «Benito, Laboa, Lete, beste aldeko kantariak hona etortzen hasi zirenean, hemengo jendeak "zein ondo kantatzen duen kantari espainol horrek" esaten zuen. Ideia hori hautsi nahian, euskaldunak ginela erakutsi nahian, bi aldeetako kantariak bildu nahi izan genituen eta Zazpiribai —zazpi herrialdeei bai, Eskual Herriari bai— antolatu genuen. Ikuskizunak izugarrizko arrakasta izan zuen».
Horrela abiatu zen Zazpiribai kantu-ikuskizuna sortzeko bidea. Pagolarekin batera, Pantxoa Carrere eta Peio Ospital, Ugutz Robles-Arangiz, Iñaki Urtizberea, Patxika Erramuzpe, Benito Lertxundi, Xabier Lete eta Lourdes Iriondo bildu ziren egitasmo hartan. Bederatzi aldiz eman zuten, Donibane Garazin, Baionan, Hazparnen, Maulen, Hendaian eta Donibane Lohizunen. Arrakasta handia lortu zuten, eta zenbait lekutan birritan eman behar izan zuten ikuskizuna. «Guk bagenekien euskal kulturaren altxorra ederra dela. Euskal edertasun hori kantagintzarekin zerbitzatu nahi genion herriari. Lehengoa eta gaurkoa ez genituen aurka ematen», esana du Pagolak.
Zazpiribairekin hasitako bideak jarraipena izan zuen Ortziken ikusgarriarekin.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat «Manex Pagola» artikulutik hartua da. Artikulu hark Jon Eskisabel du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.
* ↑ «Zazpiribai», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* ↑ Jon Eskisabel: «Manex Pagola», www.badok.info webgunetik 2010-06-29an hartua.
* ↑ «Peio eta Pantxoa, hogeita bi urtez elkarrekin kantari», HABE aldizkaria, 209. zenbakia, 1991ko abendua.
* ↑ Gorka Erostarbe: «Kantua, herriaren zerbitzura», Berria, 2008-04-19

## Ikus, gainera

* Euskal Kantagintza Berria
* Eusko abertzaletasun

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12269245
# Zazuar

Zazuar Espainiako Burgosko probintziako Ribera del Duero eskualdean dagoen udalerria da. 2007ko datuen arabera 260 biztanle zituen 22,58 km²-ko azaleran.

## Demografia

Biztanleen bilakaera :
| 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1940 | 1897 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2007 |
| 878 | 951 | 1.017 | 1.028 | 1.047 | 1.037 | 1.103 | 904 | 931 | 951 | 1.032 | 689 | 469 | 382 | 254 | 245 | 260 |

## Ikus, gainera

* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1614622
* Multimedia: Zazuar / Q1614622
# Zaïrita

Zaïrita fosfato motako minerala da eta plumbogummita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Zaïrita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {BiFe^{3+}3(PO4)2(OH)6}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Zaïrite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Zaō mendia

Zaō mendia (japonieraz: 蔵王山, Zaō-san) Japoniako Honshu uhartearen erdi-iparraldeko sumendia da, 1.841 metrotako garaiera duena. Yamagata hiriaren ondoan dago, Yamagata eta Miyagi prefeturen arteko mugan.

## Kraterreko aintzira

Estratosumendien multzoa da izatez. Kraterrean Okama aintzira dauka, "bost koloreen putzua" (五色沼, goshiki numa) izenaz ezagutzen dena, eguraldiaren arabera kolorea aldatzen baitu. Aintzirak 360 metrotako diametroa eta 30 metrotako sakonera dauka.
Aintziraren uz azidotan Rotaria rotatoria eta Pinnularia spp. organismo txikiak aurkitzen dira.

## Eruzpioa

Honshu uhartearen iparraldeko sumendien artean aktiboena da, azken erupzioa 1940 urtean izan zuen. Gaur egun dakusagun kraterra 1720 urtean izandako erupzio batek sortu zuen.

## Aisialdia

Eski estazio ezagunak daude bertan, aipagarriena "elurretako munstroak" (樹氷 Juhyō) izenekoa da.

## Iruditegia

* Mendia alurtuta.
* Aire ikuspegia.
* Okama aintzira.
* Eski pistak.
* Teleferikoa.
* Zao

## Kanpo estekak

* Datuak: Q167951
* Multimedia: Zao Mountains / Q167951
# Załuski udalerria

Załuski Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Płońsk barrutian kokatuta. 108,48 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5710 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1996183
* Multimedia: Gmina Załuski / Q1996183
ieaMazoviako voivoderriko udalerriak :
# Étienne-Joseph de Pavée de Villevieille

Étienne-Joseph de Pavée de Villevieille (Villevieille, 1739ko abenduaren 31 - Olibako monasterioa, Zarrakaztelu, 1793ko uztailaren 1a), frantziar apaiz katolikoa izan zen. Joseph-Raymond de Pavée militarraren semea, Baionako apezpikua izan zen.
1789ko martxoan, Estatu Orokorretan Nafarroaren ordezkari aritu zen, non kleroaren alde egin zuen. Kleroaren konstituzio zibilaren kontra egin eta 1791n muga zeharkatu zuen Hego Euskal Herrira.

## Erreferentziak

* ↑ Jean, Armand. (1891). Les évêques et les archevêques de France depuis 1682 jusqu'à 1801. Paris eta Mamers.
* ↑ Adolphe Robert; Gaston Cougny. (1889). Dictionnaire des parlementaires français. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3592012
* Multimedia: Étienne-Joseph de Pavée de Villevieille / Q3592012
# Étienne-Bruno-Marie d'Arbou

Étienne-Bruno-Marie d'Arbou (Tolosa Okzitania, 1778ko abenduaren 26a - 1858ko irailaren 3a), frantziar apaiz katolikoa izan zen. Verdungo (1823-1827) eta Baionako (1830–1837) apezpikua izan zen.
# Étienne-Denis Pasquier

Étienne-Denis Pasquier (Paris, 1767ko apirilaren 21a - ibidem., 1862ko uztailaren 5a) frantziar politikaria izan zen. Estatuko kontseilari eta Poliziako buruzagi izan zen Inperioaren garaian. Napoleon I.ak baroi izendatu zuen 1808an. Justiziako ministroa izan zen Richelieuren gobernuan (1817-1818), eta Kanpo Arazoetako ministro Decazes eta Richelieuren gobernuan. Frantziako kantziler izendatu zuen Luis-Filipe I.ak. 1848an, politika utzi zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q289113
* Multimedia: Étienne-Denis Pasquier / Q289113
# Étienne Borne

Étienne Borne (Manduel, Gard, 1907ko urtarrilaren 22a - 1993ko ekainaren 14a) frantses filosofoa izan zen.
1926an goi-mailako eskolan sartu zen eta han ezagutu zituen Raymond Aron, Jean-Paul Sartre eta Simone Weil. 1930ean filosofiako oposizioa lortu zuen. Irakasle-lanaz gainera, hainbat aldizkari kristau-demokratetan idazten zuen: L´Aube, Sept, Temps présent, Esprit. Nazismoaren eta faxismoaren kontra agertu zen, eta frankismoaren kontra egin zuen. Alderdi demokrata-kristauaren kide gisa izan zuen eragin gehien Bornek. Demokrazia kristauaren ideia berritzen saiatu zen. Haren iritziz kristautasuna baliagarri izan daiteke alderdi demokratiko baten oinarri gisa; bestalde, kristau demokraziak ez du klerikala izan behar, izan ere, elizaren aparatuetatik independente baita. Horrez gainera, onartzen zuen kristauak beste talde politikoetan parte hartzea. Azkenik, onartzen zuen kristau demokraziak arrazoi izan zuela zenbait erabaki politikoetan: nazismoari uko egitea, komunismoa baztertzea, mesfidantza liberalismo ekonomikoari eta sozialismo estatikoari buruz, tokian tokiko elkarteak eta taldeak sustatzea.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q3592076
# Étienne-Charles de Loménie de Brienne

Étienne-Charles de Loménie de Brienne (Paris, 1727ko urriaren 9a - Sens, 1794ko otsailaren 19a), frantziar kardinal eta estadista izan zen.

## Prelatua

Parisen jaio zen Limousingo familia batean, genealogia XV . mendekoa dena. Ikasketa bikainak egin ondoren, ordenatan sartzen da, posizio sozial altua lortzeko modurik onenetarikoa. 1751ean teologian doktoretza lortu zuen, nahiz eta bere tesiaren ortodoxiak zenbait arazo ekarri zizkion. 1752an Roueneko artzapezpikuaren bikario nagusi izendatu zuten. Erroma bisitatu ondoren, Condomeko apezpiku izendatu zuten (1760) eta 1763an Tolosako artzapezpikutegira eraman zuten. 1763 inguruan hiria eraldatuko duten erreforma publiko handiak egin zituen. 1766tik 1769ra Mont Saint-Michel abade izan zen. Bere lagun ospetsuenen artean zeuden: Turgot, André Morellet eta Voltaire. Frantses Akademiako kide hautatu zuten 1770ean.

## Ministroa

1787an, handikien batzarreko presidente izendatu zuten, eta handik Calonneren politika fiskalari eraso zion. 1787ko maiatzaren 1ean, Maria Antonieta erreginaren laguntzarekin, finantza ministro gisa jarraituko zion Calonneri. Hala ere, behin agintean, aurrekoaren ildo beretik jarraitu behar izan zuen (lurralde zerga) eta Frantziako Estatu Orokorretara deitu behar izan zuen (1788), ezinegon ekonomikoa konpontzeko. Urte berean dimisioa eman behar izan zuen, altxorra huts utzita. Abenduaren 15ean kardinal izendatu zuten eta Italiara joan zen, non bi urte eman zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q289522
* Multimedia: Étienne-Charles de Loménie de Brienne / Q289522
# Étienne-Louis Boullée

Étienne-Louis Boullée (Paris, 1728 otsailaren 12 − Paris, 1799 otsailaren 4) arkitekto neoklasiko frantziarra zen. Eragin handia izan zuen bere jarduera bisionarioarekin garaiko eta ondorengo arkitektoengan.

## Biografia

Parisen jaioa, Jacques-François Blondel, Germain Boffrand eta Jean-Laurent Le Geayren eskutik arkitektura irakaspenak jaso zituen. 1762an izendatu zuten Parisko Académie Royale d'Architectureko kide, eta Prusiako Frederick II.aren arkitekto nagusi bilakatu zen.

## Ezaugarriak

1762tik 1778ra arte hainbat etxe pribatu eraiki zituen, gehienak desagertuak dira egun.Irauten dutenetatik esanguratsuenak Hôtel Alexandre eta Hôtel Brunoy dira, biak Parisen. Claude Nicolas Ledouxekin batera frantziar arkitektura neoklasikoan izan den arkitekto eragingarrienetakoa izan zen.
1778 eta 1788 urteen artean teoria lantzen zuen irakasle izan zen École Nationale des Ponts et Chausséesen (Zubi eta Errepide Eskola Nazionala). Garai hartan izan zuen ospe handien. Estilo geometriko abstraktu berezia garatu zuen forma klasikoetan inspiratuta. Bere lanaren ezaugarriak ondokoak dira: beharrezkoak ez diren apaingarrien deuseztapena; forma geometrikoen erabilpena eskala erraldoian; eta elementuen errepikapen luzea
Bere estiloaren adierazpen argiena, Isaac Newtonentzako proposatu zuen Newtonen Zenotafioa da. Honen arabera, 150 m diametrodun esfera baten formakoa izango litzateke. Nahiz eta inoiz eraikia izan ez, bere proposamena esparru akademiko eta profesionalean asko hedatu zen.

## Lan garrantzitsuenak

* 1763 : Hôtel Alexandre, Paris
* 1764 : Château de Chaville (eraitsia)
* 1768 : Hôtel de Pernon, (eraitsia)
* 1774-1779: Hôtel Brunoy, Paris

## Proiektu garrantzitsuenak

* 1781 : Parisko Operaren berreraiketa.
* 1784 : Newtonen zenotafioa

## Ikus, gainera

* Paristar ezagunen zerrenda
* Datuak: Q289220
* Multimedia: Étienne-Louis Boullée / Q289220
# Étienne-Louis Malus

Étienne-Louis Malus (Paris, Frantzia, 1775eko uztailaren 23a - 1812ko otsailaren 24a) frantses fisikaria izan zen.

## Biografia

Napoleonek Egiptora egin zuen bidaian parte hartu zuen, kapitain gisa. Geometriazko optika aztertu zuen, batez ere, eta liburuak argitaratu zituen gai horretaz. Argiaren errefrakzio bikoitzen gertakariak aztertu zituen; Théorie de la double réfraction de la lumière dans les substances cristallines (1808, "Kristalezko gaietan argiak duen errefrakzio bikoitzaren teoria") liburuan agertu zituen aurkikuntza horiek. Bi gai polarizatzaile igarotzean argi-izpien indarra aldatu egiten dela azaldu zuen (Malusen legea, 1811).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q315391
* Multimedia: Étienne-Louis Malus / Q315391
# Witley

Witley, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Surrey konderrian.
2011n 6.437 biztanle zituen.
* Datuak: Q2644460
* Multimedia: Witley / Q2644460
# Witmarsum

Witmarsum Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. 4.255 biztanle ditu 151,984 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Santa Catarina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1000671
* Multimedia: Witmarsum (Santa Catarina) / Q1000671
# Witnica udalerria

Witnica ( (Audio·info)) Poloniako Lubuszeko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Gorzów barrutian kokatuta. 278,68 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 12998 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q587427
* Multimedia: Gmina Witnica / Q587427
ieaLubuszeko voivoderriko udalerriak :
# Witness

Witness (euskaraz, Lekuko) 1985eko Peter Weir australiar zinema zuzendariaren filma da. Bertan Harrison Ford, Kelly McGillis, Viggo Mortensen, Danny Glover, Alexander Godunov, Josef Sommer eta Lukas Haas aktoreek antzeztu zuten.

## Sariak

Zortzi Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen eta bi sari irabazi: Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria eta Muntatze onenaren Oscar Saria. Bestalde, zazpi BAFTA sarietarako izendapen jaso zituen: Maurice Jarre musikagilearen soinu bandak bat irabazi zuen eta sei Urrezko Globo Sarietarako izendapen ere jaso zituen.

## Argumentua

Rachel Lapp (Kelly McGillis) Pennsylvaniako amish komunitateko alargun gaztea da. Seme Samuelekin (Lukas Haas) senide bat bisitatzera doala, Philadelphian trena aldatzen ari denean, haurra geltokiko komunera joan eta han hilketa baten lekuko da. Kasua John Book (Harrison Ford) izeneko inspektore baten ardurapean jarri da, baina hiltzaileak ere lekukotasun horren berri dutenez, mutikoa eta inspektorea hiltzea erabaki dute. Hiltzaileek Book zauritutakoan, Rachel eta Samuelen komunitate amishean babesa hartu du; halere, lekuak dirudien bezain segurua ez dela ezagun da.

## Aktoreak

* Harrison Ford: John Book
* Kelly McGillis: Rachel Lapp
* Josef Sommer: Schaeffer
* Lukas Haas: Samuel Lapp
* Jan Rubes: Eli Lapp
* Alexander Godunov: Daniel Hochleitner
* Danny Glover: James McFee
* Brent Jennings: Carter
* Patti LuPone: Elaine
* Angus MacInnes: Fergie
* Frederick Rolf: Stoltzfus
* Viggo Mortensen: Moses Hochleitner

## Kanpo estekak

* Witness filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q488041
# Witney

Witney, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Oxfordshire konderrian.
2021ean 31.217 biztanle zituen.
* Datuak: Q990166
* Multimedia: Witney / Q990166
# Witold Gombrowicz

Witold Gombrowicz (Małoszyce, 1904ko abuztuaren 4a - Vence, 1969ko uztailaren 24a) poloniar idazlea izan zen. Filosofia eta Zuzenbide ikasketak egin ondoren, 1933an, idazten hasi zen, eta 1937an, idazle poloniar ausartenen artean jarri zen bere eleberriari esker (Ferdydurke). Bertan, Poloniako intelligentsiaren irudi barregarria agertu zuen. Lehenagotik argitaratua zuen ipuin-liburu bat (Bakakaï izenaz ezaguna egin zen gerora), psikologiazko kasu bereziak kontatzen zituena. Gerrak Argentinan harrapatu zuen, eta han bizi izan zen 1939tik 1963ra arte. Trans-Atlantyk (1953) obran argitu zuen bere jarrera politikoa, eta elezahar nazionaleko zenbait mito deuseztatu zituen. Askatasuna eta erotismoa dira haren lanetako gai nagusiak: Dziennik (1953-1966, Egunkaria), sekula egin den autorretratu bereziena, eta Pornografia (1960). Frantzian bizi zela, Kosmos eleberria argitaratu zuen (1957). Forma jakinik gabekoari buruzko lilura azaltzen du, nahiz eta bere lanari, beti, lan bukatuaren arnasa hartzen zaion.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Bibliografia

* Gonbrowicz, Witold; Salaberri, Muñoa, Patxi(itzul.): Poeten kontra. - Egan, 2005-3/4, 171-182.
* Datuak: Q275175
* Multimedia: Witold Gombrowicz / Q275175
# Witkowo udalerria

Witkowo ( (Audio·info)) Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Gniezno barrutian kokatuta. 184,6 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 13687 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q554190
ieaPolonia Handiko voivoderriko udalerriak :
# Witness for the Prosecution (1957ko filma)

Witness for the Prosecution 1957ko Billy Wilderrek zuzendutako film dramatiko bat da, Agatha Christie idazlearen izen bereko antzezlanean oinarritua. Tyrone Power, Marlene Dietrich, Charles Laughton eta Elsa Lanchester aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Leonard Vole, gizon gazte eta eder bat, French anderearen hilketaz akusatzen dute, adineko emakume aberats bat, adiskide bilakatutakoa. Krimenaren ustezko eragingarria hildakoaren ondasunak oinordetzan jasotzea da. Bere aurkako frogak ugariak dira, baina, hala ere, Sir Wilfrid Roberts londrestar abokatu kriminalista entzutetsuak bere defentsa hartzen du.

## Aktoreak

* Tyrone Power: Leonard Vole
* Marlene Dietrich: Christine Vole
* Charles Laughton: Sir Wilfrid Robarts
* Elsa Lanchester: Miss Plimsoll
* John Williams: Brogan-Moore
* Henry Daniell: Mayhew
* Ian Wolfe: Carter
* Una O'Connor: Janet McKenzie
* Torin Thatcher: Mr Myers
* Francis Compton: Epailea
* Norma Varden: Mrs. French
* Philip Tonge: Hearne inspektorea
* Ruta Lee: Diana
* Molly Roden: Miss Mottuah

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q196977
* Multimedia: Witness for the Prosecution (1957 film) / Q196977