OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Xerpera

Xerpera Nepalen eta Indiako Sikkim estatuan xerpek hitz egiten duten sino-tibetar hizkuntza da. Herrialde guztietako datuen arabera xerperak 168.800 hiztun inguru ditu.
Xerpera subjektu-objektu-aditz hurrenkeradun hizkuntza da. Idazkerari dagokionez, bi sistema erabiltzen dira: devanagari eta tibetar alfabetoa. Gehiengoak sanskritoa oinarri duen devanagari idazkera hautatzen badu ere, eliteak tibetar alfabetoan oinarritutakoa nahiago du.

## Fonologia

Xerperak hurrengo kontsonanteak ditu:
Kontsonanteak :
| | | Ezpainbikariak | Ezpainbikariak | Horzkariak | Horzkariak | Hobikariak | Hobikariak | Hobikariondokoak | Hobikariondokoak | Sabaikariak | Belarrak | Belarrak | Glotalak |
| | | bakunak | hasperendunak | bakunak | hasperendunak | bakunak | hasperendunak | bakunak | hasperendunak | Sabaikariak | bakunak | hasperendunak | Glotalak |
| Herskariak | ahoskabeak | p | pʰ | t̪ | t̪ʰ | ʈ | ʈʰ | | | | k | kʰ | |
| Herskariak | ahostunak | b | | d̪ | | ɖ | | | | | g | | |
| Igurzkariak | Igurzkariak | | | | | s | | ʃ | | | | | h |
| Afrikariak | ahoskabeak | | | | | t͡s | t͡sʰ | t͡ʃ | t͡ʃʰ | | | | |
| Afrikariak | ahostunak | | | | | d͡z | | d͡ʒ | | | | | |
| Sudurkariak | Sudurkariak | m | | n | | | | | | | ŋ | | |
| Hurbilkariak | Hurbilkariak | w | | | | l | lʰ | | | j | | | |
| Dardarkari anizkunak | Dardarkari anizkunak | | | | | r | rʰ | | | | | | |

## Oinarrizko hiztegia

* Thangbu? - Zer moduz?
* Thuche"" - Eskerrik asko.
* Las - Bai.
* Hoshi - Ez.
* Khyoro min kang hin? - Nola duzu izena?
* Nye min Lhakpa hin - Lhakpa izena dut.
* Khangba - Etxea.
* Pala tang mama - Gurasoak.
* Kitap - Liburua.
* Cherwa - Euria.

## Ikus, gainera

* Nepalera

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Simons, Gary F.; Fennig, Charles D.. (2018). «Sherpa» Ethnologue: Languages of the World. Dallas, Texas (Noiz kontsultatua: 2019-02-09).
* ↑ (Ingelesez) Givón, Talmy. (1979). On Understanding Grammar. Academic Press, 179 or. ISBN 9781483259932..
* ↑ (Ingelesez) Tournadre, Nicolas; Sherpa, Lakhpa Norbu; Chodrak, Gyurme; Oisel, Guillaume. (2009). (pdf) Sherpa-English and English-Sherpa Dictionary. Vajra Publications, 259 or. ISBN Vajra Publications..

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)"Sherpa conversation and basic words".
* Datuak: Q36612
# Xert

Xert Valentziako Erkidegoko udalerria da, Baix Maestrat eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
82,5 km²-ko azalera du eta 2006an 912 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1983359
* Multimedia: Xert / Q1983359
# Xerta

Xerta Kataluniako udalerria da, Baix Ebre eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatua, Tortosatik 12 km-tara. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.300 biztanle zituen, eta 2017an 1.188. 33,36 km²-ko azalera du.

## Kokapena

Iparraldean Benifallet, hegoaldean Aldover, ekialdean Tivenys eta mendebaldean Pauls eta Alfara de Carles udalerriak mugakide ditu.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 | 2017 |
| 2,866 | 2.773 | 2.513 | 2.066 | 2.019 | 1.838 | 1.555 | 1,449 | 1.318 | 1.248 | 1.210 | 1.300 | 1.188 |

## Ondarea

* L'Assut de Xerta ingeniaritza hidraulikoaren sistema bat da, monumentu historikotzat Generalitatek izendatuta 2002an.
* Església de l'Assumpció eliza.
* Casa Ravanals, Casa Ceremines, Casa Pau, Casa Navarro eta Vil·la Retiro etxeak.
* Dalt, Mig eta Baix errotak.

## Pertsona ezagunak

* Carme Forcadell (1955-), politikaria.

## Argazki galeria

* Xertako Assuta.
* Herriko eliza.

## Ikus, gainera

* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Xertako udalaren webgunea.
* Datuak: Q746392
* Multimedia: Xerta / Q746392
# Yap (estatua)

Yap Mikronesiako Estatu Federatuetako estatuetako bat da. Besteak Chuuk, Pohnpei eta Kosrae dira. Estatuko uharte nagusia Yap da. Satawal uhartea eta hamalau atoloi ere bertan daude.

## Udalerriak
### Yap uharte nagusiak

* Dalipebinaw
* Fanif
* Gagil
* Gilman
* Kanifay
* Maap
* Rull
* Rumung
* Tomil
* Weloy

### Yap inguruko uharteak

* Eauripik
* Elato
* Fais
* Faraulep
* Gaferut
* Ifalik
* Lamotrek
* Ngulu
* Pikelot
* Satawal
* Sorol
* Ulithi
* Woleai

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11342951
* Multimedia: Yap / Q11342951
# Yaohai Barrutia

Yaohai Barrutia (txinera sinplifikatuz: 瑶海区; txinera tradizionalaz: 瑤海區; pinyineraz: Yáohǎi Qū), Hefei osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 400.000 biztanle bizi ziren 189,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera

* Hefeiren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Yaohai barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q1364939
* Multimedia: Yaohai District / Q1364939
# Yaonáhuac (udalerria)

Yaonáhuac Mexikoko udalerri bat da. Puebla estatuan kokatua dago. 2010ean 7.514 biztanle zituen 29,82 km²ko azaleran. Herriburua [[Yaonáhuac (Yaonáhuac)|Yaonáhuac]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3847108
# Yaozhou barrutia

Yaozhou barrutia (txinera tradizionalez: 耀州区) Txinako barruti bat da, Tongchuan barruan. Azken zentsuaren arabera 325.537 biztanle zituen 1608.47 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1201033
* Multimedia: Yaozhou District / Q1201033
# Yapen

Yapen, lehenago Jobi (indonesieraz: Pulay Yapen), Indonesiako uharte bat da, Yapen Uharteetako erregentzian kokatua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1323436
* Multimedia: Yapen Island / Q1323436
# Yaoera

Yaoera (chiYao) ekialdeko Afrikako bantu hizkuntza da, Malawi milioi bat hiztun, Tanzanian milioi erdi inguru eta Mozambiken 450.000 inguru dituena; Yao etniak hitz egiten du batez ere. Yaoera hitz egiten den lurraldearen zati garrantzitsu bat Mozambike eta Tanzania arteko mugan dago, eta Malawi aintziratik nyanjaren hiztunak nagusi diren eremu batek bereizten du.
Malawin mangochea da bere dialekto nagusia, bereziki lakuaren inguruan hitz egiten dena. Mozambiken, dialekto nagusiak makale eta massaninga dira.

## Erreferentziak

* ↑ Malawi. Berria Estilo Liburua, berria.eus.
* ↑ J. Clyde Mitchell, The Yao Village: A Study in the Social Structure of a Malawian Tribe Manchester: Manchester University Press, 1956, 1966, 1971

## Kanpo estekak

* Datuak: Q36902
* Multimedia: Yao language / Q36902
# Yudai Nakashima

Yudai Nakashima (japonieraz: 中嶋 雄大, 1984ko abuztuaren 31 - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Giravanz Kitakyushu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q8060200
# Yucca elephantipes

Elefante-oineko juka edo barrualdeko juka (Yucca elephantipes, sin. Yucca guatemalensis) zuhaitz erako landarea da, El Salvador eta Guatemala jatorrizkoa eta agavaceae familiakoa. Barrualdeetan lantzen da, petaloak eta kimu xamurrak barazki moduan jaten direla. Lorea, izote izenekoa, El Salvadorreko ikurra da.

## Deskribapena

Yuca elephantipes landareak ez du arantzarik, hori da arrazoia hornikuntzan beste juka espezieak baino erabiliago izateko. Heldu daiteke 10 metro luze izatera, oinarrian potoloagoak diren zutoin sinple edo adardunekin. Hostoak luzeak dira ertz horzdunekin. Infloreszentziak kanpai itxurako lorez osaturiko panikula dentsoak dira, zuriak edo kremak.
Jangarria da, petaloak jaten dira arrautzekin edo tomatearekin, baita limoiaz ere. Landarearen botoiak entsaladan jaten dira, Ertamerikan asko jaten da. Zapore mingotsekoa da pakaia bezala.

## Taxonomia

Yucca elephantipes landarea Bakerrek deskribatu zuen (Regel) eta Gartenflora-n argitaratu zen (8: 35. 1859).

### Etimologia

Yucca: Carlos Linneok aipatu zuen izen generikoa da, tainoera hizkuntzazko yuca hitzetik dator.
elephantipes: latinezko epitetoa da "elefante-oinaren itxurakoa" esangura duena

### Sinonimia

* Yucca gigantea Lemaire 1859
* Yucca ghiesbreghtii Peacock ex Baker 1880
* Yucca guatemalensis Baker 1872
* Yucca lenneana Baker 1880
* Yucca mazelii Watson 1889
* Yucca moreana Peacock ex Baker 1880
* Yucca roezlii Peacock ex Baker 1880

## Ohiko izena

* El Salvadorren eta Guatemalan: izote
* Espainian: yucca
* Costa Rican: itabo

## Erreferentziak

* ↑ Quattrocchi, Umberto. (2000). CRC World Dictionary of Plant Names. 4 R-Z Taylor & Francis US ISBN 978-0-8493-2678-3..
* ↑ En Epítetos Botánicos
* ↑ Guillot Ortiz, Daniel eta Van der Meer, Piet. (2009). El género Yucca L. en España. Jaka, 124 or. ISBN 9788493729189..

## Bibliografia

* Breedlove, D.E. 1986. Flora de Chiapas. Listados Floríst. México 4: i–v, 1–246.
* CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. México. CONABIO, Mexico City.
* Dodson, C.H., A.H. Gentry & F.M. Valverde Badillo. 1985. Fl. Jauneche 1–512. Banco Central del Ecuador, Quito.
* Molina Rosito, A. 1975. Enumeración de las plantas de Honduras. Ceiba 19(1): 1–118.
* Standley, P. C. & J. A. Steyermark. 1952. Liliaceae. In Flora of Guatemala - Part III. Fieldiana, Bot. 24(3): 59–100.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q240780
* Multimedia: Category:Yucca elephantipes / Q240780
# Yucumã ur-jauzia

Moconá ur-jauzia edo Yucumã ur-jauzia, Uruguai ibaian dagoen ur-jauzia da, Brasil eta Argentina arteko mugan. Munduko ur-jauzi handiena da: 3.000 metro.
Argentinako Misiones probintziaren (Yabotí Biosfera Erreserba) eta Hegoaldeko Rio Granden (Brasil) arteko mugetan dago, Turvoko Estatuko Parkearen eremu babestuarekin.
Ur-jauzi horrek badu berezitasun bat: ez da zeharkakoa, ur-jauzi gehienetan bezala, paraleloa baizik. Berezitasun hori ibaiaren hondoaren azpian glaziazio-aldian sortutako faila geologiko bati zor zaio; ibaiaren sakonera 170 metrokoa da leku batzuetan. Horren ondorioz, Moconako ur-jauzien altuera eta zabalera aldatu egiten dira uraren mailaren arabera: ibaiaren maila altua denean, luzera 1.800 metrokoa da; altuera 5 metrotik 7 metrora bitartekoa eta 15 metrora bitartekoa, ibaia txikia denean.
Guarani hizkuntzan Moconák "dena irensten duena" esan nahi du. Erliebe malkartsuarekin, ibai eta erreka ugarik ildotuta eta baso-masa garrantzitsu batek estalita, Moconáko ur-jauziak natura bizitzeko ehun alternatiba baino gehiago eskaintzen ditu.
Hobietatik sartzen diren flora eta fauna behatu ahal izango dituzu, urrats bakoitzean mila bizimodu harmoniatsu nola bizi diren deskubrituz: zuhaitzak, zuhaixkak, lianak, igokariak, landare epifitoak, hegaztiekin, ugaztunekin, narrastiekin, arrainekin eta anfibioekin batera, natura orekatu batean. Urtaro guztiak ez dira egokiak ur-jauziak ikusteko, baina ibaiaren emariaren araberakoa da, baxua denean bakarrik ikusten dira ur-jauziak.
Moconá erreserba 1967an sortu zen, Juan Alberto Harrietek, lurren jabeak, ur-jauziak dauden 999 hektarea dohaintzan eman ostean.
Moconá probintzia-parkea 1988ko ekainaren 4ko 1434/1988 Dekretuaren bidez sortu zen eta 1991ko ekainaren 27an berretsi zen XVI - 27. Foru Lege Probintzialaren bidez (2854. Lege aurretik) , ur-jauzien ingurumena zaintzeko asmoz.

## Erreferentziak

* ↑ (Portugesez) Parque estadual do Turvo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2215506
* Multimedia: Saltos del Moconá / Q2215506
# Yucheng barrutia

Yucheng barrutia (txinera tradizionalez: 雨城区) Txinako barruti bat da, Ya'an barruan. Azken zentsuaren arabera 355.572 biztanle zituen 1062.53 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q589493
* Multimedia: Yucheng District / Q589493
# Yucuaiquín

Yucuaiquín El Salvadorko La Unión departamenduko udalerri bat da. 55.18 km²ko azalera du eta 2007ko erroldaren arabera 6799 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística y Censos. (2007). (pdf) VI Censo de Población y V de Vivienda 2007. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4023174
* Multimedia: Yucuaiquín / Q4023174
# Yudai Inoue

Yudai Inoue (japonieraz: 井上 裕大, 1989ko maiatzaren 30a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Oita Trinita eta V-Varen Nagasaki.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q8060198
# Yudai Iwama

Yudai Iwama (japonieraz: 岩間 雄大, 1986ko otsailaren 21a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako V-Varen Nagasaki.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11475698
# Yudai Konishi

Yudai Konishi (japonieraz: 小西 雄大, 1998ko apirilaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q27972463
# Yudai Nagano

Yudai Nagano (japonieraz: 永野 雄大, Nagano Yudai, 1998ko urtarrilaren 22a -) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Giravanz Kitakyushu‎.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q85881769
# Yuci barrutia

Yuci barrutia (txinera tradizionalez: 榆次区) Txinako barruti bat da, Jinzhong barruan. Azken zentsuaren arabera 635.651 biztanle zituen 1318.14 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1330568
* Multimedia: Yuci District / Q1330568
# Yorktown (Virginia)

Yorktown Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. York konderrian dago, Virginia estatuan. 221 biztanle ditu, 1,663869 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* York konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q938699
* Multimedia: Yorktown, Virginia / Q938699
# Yorkville (Illinois)

Yorkville Illinoiseko hiri bat da. Kendall konderrian kokatua dago. 2010ean 16.921 biztanle zituen, 51,71 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Kendall konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q574900
* Multimedia: Yorkville, Illinois / Q574900
# Yorkville (New York)

Yorkville New York estatuko herri bat da. Oneida konderrian kokatua dago. 2010ean 2.689 biztanle zituen, 1,74 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Oneida konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3461691
# Yorktown (Texas)

Yorktown Texasko hiri bat da. DeWitt konderrian kokatua dago. 2010ean 2.092 biztanle zituen, 4,48 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* DeWitt konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q977181
* Multimedia: Yorktown, Texas / Q977181
# Yorkville (Tennessee)

Yorkville Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Gibson konderrian dago, Tennessee estatuan. 236 biztanle ditu, 3,686668 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Gibson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3033880
# Yoro (Hondurasko departamendua)

Yoro Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua Yoro da. 7.939 km²ko azalera du eta 2005eko kalkuluen arabera 503.886 biztanle bizi ziren.

### Udalerriak

Departamendua 11 udalerritan banatzen da:
* Arenal
* El Negrito
* El Progreso
* Jocón
* Morazán
* Olanchito
* Santa Rita
* Sulaco (Yoro)
* Victoria
* Yorito
* Yoro

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1123380
* Multimedia: Yoro Department / Q1123380
# Yorktown udalerria, Henry konderria (Illinois)

Yorktown udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Henry konderrian. Azken zentsuaren arabera 447 biztanle zituen, 35.68 milia karratu (92.4 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Yorktown udalerrian 168 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 43.164 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8000059
# Yorkville (Wisconsin)

Yorkville Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Racine konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. 3.291 biztanle ditu, 34,4 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Racine konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1887649
# Yorktown (argipena)

Yorktown izenak adiera zenbait ditu:
Lekuakː
* Yorktown (Virginia) Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat.
* Yorktown (New York) Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat.
* Yorktown (Iowa) Iowako hiri bat.
* Yorktown (Texas) Texasko hiri bat.
* Yorktown (Indiana) Indianako herri bat .
Gudakː
# Yorkville (Ohio)

Yorkville Ohioko herri bat da. Belmont konderrian kokatua dago. 2010ean 1.079 biztanle zituen, 1,54 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Belmont konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2488666
* Multimedia: Yorkville, Ohio / Q2488666
# Ziza marroi ezkatatxiki

Ziza marroi ezkatatxikia (Tricholoma imbricatum) Tricholomataceae familiako onddo bat da. Kalitate gastronomikorik gabea, zapore mingotsa duenez, ez da oso egokia sukaldaritzarako.

## Deskribapena

Kapela: 4 eta 9 cm arteko diametrokoa, lehenik glabroa, gero ezkata fin inbrikatu arrez estalia, ganbila, globo itxura apur batekin, lepomakur samarra, felpa itxurakoa eta lehorra. Azala arre kolorekoa edo arre gorrizta du eta ertza makurra.
Orriak: Itsatsiak, zuriak edo zurbilak, batzuetan arre-gorrixkaz zikinduak.
Hanka: Kapela baino apur bat zurbilagoak, betea edo apur bat hutsa, sabeldunak, zurixka goialdean eta inolako errezel edo gortina hondarrik gabe; lodiagoa behealdean, zuntz arre gorrixkaz estalia.
Haragia: Zurixka, ez du kolore arrosarik hartzen, trinkoa, lodia; irin usain eta zapore apur batekin.
Etimologia: Tricholoma grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Imbricatum epitetoa latinetik dator, "imbres" hitzetik, teila esan nahi du. Teilatu baten antzera dauden ezkatengatik.

## Jangarritasuna

Jangarri oso kaskarra.

### Nahasketa arriskua

Tricholoma vaccinum delakoarekin, nahiz eta honek tonu gorrixkagoak izan eta ertza biribilduagoa eta ildaskatuagoa. Biek antz handia dute eta sukaldaritzako balio bera dute.

## Sasoia eta lekua

Udazkenaren hasieran koniferetan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Costa Rica eta Australia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 183 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 224 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 297 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 310 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2714631
* Multimedia: Tricholoma imbricatum / Q2714631
# Ziza laranja

Ziza laranja (Tricholoma aurantium) Tricholomataceae familiako onddo bat da.
Ez da jangarria, zapore mikatza duelako.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, lodia, ganbila eta gero zabaldu egiten da, ertza biribildua eta gero izurtua, oso likatsua da, eta muzilagoduna izatera iristen da eguraldi hezean eta kolore gorri-laranjatua, zuntzexkekin, erdian ilunagoa da.
Orriak: Libreak edo eskotatuak, zurixkak, gorriz zikintzen direnak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Besokoak osatzen dituzten maluta laranjatuekin eta eraztun faltsu batean amaitzen dira. Eraztunak oinaren goiko aldea eta gainerako zatia bereizten ditu, kolore gorri-laranjakoa.
Haragia: Zurixka da, baina oinean gorrixka da, batez ere oinarrian. Usain sendo eta desatsegina du, luzokerrarena edo irinarena eta zapore mikatza.
Etimologia: Tricholoma hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Aurantium epitetoa bere kolore laranjagatik da.

## Jangarritasuna

Jangarria izateko, zapore mikatzekoa da.

### Nahasketa arriskua

Bere usainagatik eta koloreagatik erraz ezagutzen den espeziea da. Zaila da nahastea Tricholoma focale, Tricholoma fracticum edo Tricholoma ustaloides delakoekin.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, mendiko koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Asia, Europa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 294 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 349 or. ISBN 84-282-0540-6X(T. “). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 266 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 160 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q458173
* Multimedia: Tricholoma aurantium / Q458173
# Ziza mingots

Ziza mingotsa (Tricholoma acerbum) Tricholomataceae familiako onddo bat da. Zenbaiten ustez, mingotsa delako (ez da desagertzen , ezta luzaroan egosita ere) eta babestu beharreko espeziea delako, ez da kontsumorako egokia. Beste batzuek diote kontsumitu daitekeela, nahiz eta kalitate eskasekoa izan, soilik garnizio gisa dela gomendagarria.

## Deskribapena

Kapela: 7 eta 12 cm arteko diametrokoa, haragitsua, hasieran ganbil-biribildua, trinkoa, irmoa, okre zurbila edo zuri-horixka, ilunagoa erdian, ertza mehea, hasieran oso bildua, gero zabaldua eta ildaskatua.
Orriak: Estu, itsatsiak edo apur bat eskotatuak, zurixkak, zuri-kremak edo zuri-horixka kolorekoak, lehoi-herdoil kolorez zikintzen dira ukitzean.
Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Betea, zilindrikoa, motza eta lodia, zurixka edo zuri-okrea, goialdean maluta txiki zurixkak ditu, pixkanaka horirantz biratzen direnak.
Haragia: Zuria, sendoa edo urtsua, ia usaingabea eta zapore mingotsekoa,
Etimologia: Tricholoma terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Acerbum epitetoa bere haragiaren zaporeagatik da.

## Jangarritasuna

Erdipurdiko jangarria, egosi eta egositako ura bota ondoren.

### Nahasketa arriskua

Kapelaren ertz ildaskatuagatik, oinaren goialdean dituen maluta zurixkengatik eta haragiaren zapore mingots bereziagatik, espezie hau erraz ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua

Udazkeneko espeziea, hostozabal basoetan irteten du.

### Banaketa eremua

Ingalaterra Berria, Mendebaldeko Europa eta Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 199 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 590 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 322 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 255 or. ISBN 84-87997-86-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3998691
* Multimedia: Tricholoma acerbum / Q3998691