# Chicagoko Estilo Eskuliburua

Chicagoko Estilo Eskuliburua (CMOS, TCM, CMS edo, batzuetan, idatziz laburtua) Estatu Batuetako ingelesarentzako estilo-gida da, 1906tik University of Chicago Press erakundeak argitaratua, eta Erreferentzia bibliografikoak eta aipuak idazteko Chicago estiloa zehaztu duena. Liburu horren 17 edizioek beste argitalpenen askotan erabiltzen diren idazketa- eta zitazio-estiloak definitzen dira. Estatu Batuetan gehien erabiltzen eta errespetatzen den estilo-gidetako bat da. Europan, estilo hau historian, humanitateetan, artean, literaturan eta gizarte zientzietan erabiltzen da sarri.
Gidak bereziki ingeles amerikarra du ardatz, eta argitalpen-jardueraren alderdiez arduratzen da, gramatika eta erabilera barne, baita dokumentuen prestaketa eta formatua ere. Bertsio inprimatuan eskura daiteke, estalki gogorreko liburu gisa, eta harpidetzaz, The Chicago Manual of Style Online bilaketa-webgune gisa. On-line bertsioak doako baliabide batzuk eskaintzen ditu, batez ere irakasle, ikasle eta liburutegietarako.

## 17. edizioko edukien zerrenda

* Taulen zerrenda
* Irudien zerrenda
* Hitzaurrea
* Esker onak
* I. zatia: Argitalpen prozesua
** 1. Liburuak eta eskuliburuak
** 2. Eskuizkribuak prestatzea, eskuizkribuak editatzea eta berrikustea
** 3. Irudiak eta taulak
** 4. William S. Strong-en eskubideak, baimenak eta egile-eskubideen administrazioa
* II. zatia: Estiloa eta erabilera
** 5. Bryan A. Garnerrek gramatika eta erabilera
** 6. Puntuazioa
** 7. Ortografia, hitzen eta konposatuen tratamendu bereizgarria
** 8. Obren izenak, terminoak eta tituluak
** 9. Zenbakiak
** 10. Laburdurak
** 11. Ingelesa ez diren hizkuntzak
** 12. Matematika Motan
** 13. Hitzorduak eta elkarrizketa
* III. zatia: Jatorrizko zitazioak eta indizeak
** 14. Oharrak eta bibliografia
** 15. Data-erreferentziak
** 16. Indizeak
* Glosarioa
* Bibliografia
* Aurkibidea

## Aipamenen estiloak

Bi aipamen estilo ditu. Bi kasuetan bi zati behar dira: lehena, testuko aipua, aurreko informazioa beste iturri batekoa zela adierazten duena; eta bigarrena, erreferentzia osoa, beste kokaleku batean jartzen dena.

### Egilea-data estiloa

Egile-dataren estiloa erabiliz, lortutako iturri-testua parentesi bidez adierazten da, egilearen izen-abizenekin eta argitalpen-urtearekin, puntuaziorik gabe.
Orrialde-zenbakiak erabiltzen direnean, egilearen abizenarekin eta argitaratze-datarekin batera jartzen dira, koma baten ondoren.
Autorearen izena testuan erabiltzen bada, parentesi artean argitalpen-data baino ez da jarri behar (orrialde-zenbakiarekin edo zenbakirik gabe).
Testu barruko aipuak, normalean, puntuazio-marka baten barruan jartzen dira. Arau horren salbuespen bat multzoko aipamenak dira, hitzordua puntuaziotik kanpo jartzen baita.
Iturriaren aipamen osoa, orduan, idazlanaren amaierako erreferentzia-atal batean sartzen da. Argitalpen-datak estilo horretan nabarmenak direnez, erreferentzia-sarrerak argitalpen-data egilearen izenaren ondoan jartzen da.

### Oharrak eta estilo bibliografikoa

Oharrak eta bibliografia-estiloa erabiliz, lotutako iturri-testua goi-indize moduan jartzen den ohar-zenbaki baten bidez adierazten da. Zenbaki hori aipu oso bati dagokio, bai orriaren behealdean (orri-oineko ohar gisa), bai testuaren atal nagusi baten amaieran (azken nota gisa). Bi kasuetan, zitazioa hori bibliografia zerrenda batean ere jartzen da materialaren bukaeran, egilearen abizenaren ordena alfabetikoan zerrendatuta. Bi formatuak desberdinak dira: oin-oharrek komak erabiltzen dituzte eta bibliografia-sarrerek, ordea, puntuak .
Jarraian, aldizkari batean argitaratutako artikulu baten aipamenaren adibide bat jaso da, oin-oharretan eta bibliografian ageri dena. Bibliografiaren sarrerako hirugarren adibidea kolorez markatuta dago zatiak identifikatzeko.
Oin-oharretan:
Erreferentzia osoaren zati bakoitza kolore batez markatuta dago adibide honetan:
* Egileak: Izena¡-abizenak alderantziz idatzen dira oin-oharretan eta bibliografiako zerrendan
* Artikuluaren izenburua komatxoen barruan
* Aldizkariaren izenburua letra etzanaz
* Liburukia edo aldizkariaren ale zenbakia
* Zenbakiaren zehaztasun bat
* Urtea hilabetearekin batera, ahal bada
* Orrialde-zenbakia oin-oharretan zenbaki zehatza jartzen da eta bibliografiako sarreran, orrialde-tartea
* Objektuen identifikatzaile digitala

## Historia

Egun The Chicago Manual of Style izenez ezagutzen dena, 1906an argitaratu zen lehen aldiz, Manual of Style: Being a compilation of the typographical rules in force at the University of Chicago Press, to which are appended specimens of type in use. 203 orrialdeko lehen ediziotik hasi eta 17. edizioan, CMOS delakoa erreferentzia-estilo integraleko 1.146 orrialdeko gida bihurtu zen. Estatu Batuetan argitaratutako argitalpen-estiloko lehen gidetako bat izan zen.

### 12. argitaldia

Eskuliburuaren berrikuspen garrantzitsuena 12. ediziorako egin zen, 1969an argitaratua. Bertsio horren lehen inprimaketan, 20.000 kopia saldu ziren inprimatu aurretik. 1982an, 13. argitalpena argitaratu zenean, The Chicago Manual of Style izena eman zitzaion ofizialki, eta jada erabiltzen zen izen informala hartu zuen.

### 15. argitaldia

Berrikiago, editoreek beste edizio bat argitaratu dute zazpi urtetik hamar urtera. 15. edizioa (2003) berrikusi egin zen, argitalpenean teknologia informatikoa eta Internet agertu zirela islatzeko, eta lan elektronikoak aipatzeko orientazioa eman zen. Beste aldaketa batzuk ere badira, besteak beste, gramatikari eta ingeles amerikarraren erabilerari buruzko kapitulu bat eta kopia matematikoaren tratamendu berrikusia.

### 16. argitaldia

2010eko abuztuan, 16. edizioa aldi berean argitaratu zen estalki gogorrean eta online, eskuliburuaren historian lehen aldiz. 16. edizioak "musika, atzerriko hizkuntzak eta informatika gaiak (Unicode eta URLetako karaktereak)" gehitu zituen. Argitalpen elektronikoak ekoizteko gomendioak ere ematen ditu, bai webguneetan nola liburu elektronikoetan barne. XML markaketaren erabilerari buruzko lehen eranskina eskaintzen du. Berrikusitako glosario bat ere badu, argitalpen elektroniko eta inprimatuarekin lotutako termino batzuk dituena.
Chicagoko dokumentazio sistema arrazionalizatu egiten da, egile-data eta ohar-bibliografia zitazio sistemen eta erregistro bibliografikoen artean sendotasun handiagoa lortzeko, eta horrek bi sistemak erabiltzea errazten du.
Gainera, eguneratutako eta handitutako adibideek iturri digitalak eta on line iturriak dokumentatzean sortzen diren galdera ugariei heltzen diete, DOIren erabileratik sare sozialen guneetara. Taulak eta marrazkiak osorik eguneratu dira, silaben araberako banaketa barne eta karaktere berezietarako Unicode zerrenda.
2013an, Bilboko Deustuko Unibertsitateak gaztelaniara egokitutako bertsio bat argitaratu zuen.

### 17. argitaldia

17. edizioa 2017ko irailean argitaratu zen. Estilo-jarraibide berriak eta zabalduagoak eskaintzen ditu, teknologiaren aurrerapenari eta gizarte-aldaketari erantzuteko. Azken argitalpen-praktikak eta lan-fluxu elektronikoak eta autoedizioa islatzen dituzten eduki berriak eta berrikusiak ere baditu. Zitazio-gomendioak, hitz eta esaldi problematikoen glosarioa eta bibliografia eguneratu eta zabaldu egin dira. 17. edizioan, posta elektronikoak gidoia galdu zuen, Internet minuskula bihurtu zen, "eurak/haiek (They)" eta "euren/haien/beren (their)" bereziak egoera batzuetan onargarriak dira orain, sintaxiari buruzko atal garrantzitsu bat gehitu da, eta "ibid" erabiltzea luzea dela dioen gomendioa aldatu egin da argitalpen elektronikoaren ondorioz.

## Laburdurak

Liburu eta artikuluetan sarri laburdura batzuk erabiltzen dira, latinez askotan, edo horien itzulpenak direnak, adibidez, Ibidem edo ibid (aurretik aipatutako leku berean), idem (berdina), op. cit. (aipatutako idazlanean), loc. cit... Beste batzuk, ordea, erabil daitezke erreferentzien zerrendan adibidez: ed. (editorea), argtz (argitaratzailea), 2. argit (bigarren argitaraldia), zuz. (zuzendaria), 26. libk. (26. liburukia), or. (orria edo orriak), koord (koordinatzailea), itzul, itzle (itzultzaile)...; edo testu barruan: c.f. (konparatu beste honekin), i.e. (hau da), e.g. (adibidez), etab. (eta abar), (d.g.) (datarik gabe) ...

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Why Are there Different Citation Styles?» Center for Teaching and Learning (Yale University) June 25, 2015.
* ↑ Claire, T.R.. (2017). «Bryan A. Garner: The Chicago Guide to Grammar, Usage, and Punctuation» Publishing Research Quarterly 33 (3): 345–347. doi:10.1007/s12109-017-9531-6..
* 1 2 3 Spencer, Dave. (February 15, 2011). «Chicago Manual of Style, 16th Edition» glyphic.design.
* ↑ (Gaztelaniaz) Estilo Chicago. Biblioteca universitaria. Universitat d'Alacant.
* ↑ (Ingelesez) «The Chicago Manual of Style, 17th Edition» The Chicago Manual of Style Online (University of Chicago Press).
* 1 2 "Section 171: Journal volume, issue, and date". The Chicago Manual of Style: Chapter 14: Notes and Bibliography (17th ed.). University of Chicago Press. 2017. ISBN 978-0-226-28705-8. LCCN 2017020712. OCLC 1055308068.
* 1 2 (Ingelesez) «The History of The Chicago Manual of Style» The Chicago Manual of Style Online (University of Chicago Press) 2010.
* ↑ Pullum, Geoffrey K. (February 2, 2005). "The Chicago Manual of Style --- And Grammar". Language Log. Ikusia 2020-03-14.
* ↑ (Ingelesez) «What's New in the Fifteenth Edition of The Chicago Manual of Style» The Chicago Manual of Style (University of Chicago Press).
* ↑ «Manual de estilo Chicago-Deusto» Publicaciones (Deustuko Unibertsitatea).
* 1 2 IVAP, ed. Laburtzapenen Hiztegia. Eusko Jaurlaritzaren argitalpen zerbitzu nagusia.
* 1 2 3 APA style 7th edition. Aipuak eta erreferentzia bibliografikoak nola egin. EBHU Biblioteka 2021eko otsaila, 7 or..
* ↑ Zaldua Etxabe, Luix Mari. (2022). Euskal Herriko antzinaroko jainko eta jainkosen izenak. Euskaltzaindia, 179 or. ISBN 978-84-125463-9-2. PMC 1362868651. (Noiz kontsultatua: 2023-05-08).
* ↑ Berasategi Zeberio, Miren; Korkostegi Aranguren, María Jesús; Perez Gaztelu, Elixabete; Navarro Picabea, Itziar (itzle). (2022). Lan akademiko idatziak aurkezteko gida. 2.2 bertsioa – 2022ko azaroa. , 16 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ibidem, Ibid, Idem, Op. Cit. y Loc. Cit. – Normas APA. (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).

## Ikus, gainera

* Bibliografia
* Oin-ohar
* Aipamenak eta erreferentzia bibliografikoak
* Erreferentzia bibliografikoen kudeatzailea
* BibTeX
* Dokumentazio-sistemak
* DIN 1505-2
* Estilo-liburu
* ISO 690
* AMA estiloa
* MLA estiloa
* Chicago estiloa
* Harvard estiloa
* APA estiloa
* Vancouver estiloa

## Kanpo estekak

* The Chicago Manual of Style Online(web-gune ofiziala). The University of Chicago
* Chicago Manual of Style 17th Edition Purdue Online Writing Lab. Purdue University
* Datuak: Q8020
* Multimedia: Chicago Manual of Style / Q8020