OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Zabala (mendia)

    Artikulu hau Arabako mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zabal (argipena)».
Zabala Araba eta Trebiñu artean dagoen mendi bat da, Jaundengo mendilerroan kokatuta dagoena.
794 metroko garaiera dauka.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) (mendia) Zabala (mendia) (Mendikat)
* ↑ Zabala (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Euskal Herriko mendiak
* Arabako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q56662499
# Zabala aterpea (Guadarrama)

Zabala aterpea Peñalara mendiko zirkuan, Guadarramako mendilerroan, dagoen mendiko aterpea da, Madrilgo Erkidegoan (Espainian). Administratiboki Rascafría herrian dago. 2075 metrotan dago, Hermana Mayor izeneko mendiaren oinarrian, Peñaclara parke naturalean.

## Deskribapena

Aterpea Julián Delgado Úbeda arkitektoaren lana da. Inaugurazioa Peñalara Elkarteak 1927ko urriaren 2an egin zuen. Aterpearen izena José Fernández Zabala mendizale madrildarraren omenez eman zitzaion. Lanerako granito eta hormigoi erabili zen. Gainean erabiltzen ez den tximinia du eta aizea neurtzeko ekipoa.
1969tik 1999ra Valcotos eski-estazioak funtzionatu zuen. Urte horietan aterpean materialak gordetzeko erabili zen. Aterpean Zabala izeneko pista hasten zen.
Gaur egun, pista itxi ondoren, aterpeak bi alde ditu: bat material biltzeko erabiltzen da; bestea publikoaren erabilerari irekita dago. Bigarren alde hori oso txikia da eta, eguraldi txarraren aurrean, babesa emateko pentsatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20080531081704/http://www.parquenaturalpenalara.org/historia-y-cultura/historia/pioneros.html
* ↑ https://web.archive.org/web/20160304190238/http://www.parquenaturalpenalara.org/noticias/noticias/80-anos-del-zabala.html

## Ikus, gainera

* José Fernández Zabala

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6103617
* Multimedia: Refugio Zabala / Q6103617
# Zabala (Arratzu)

    Artikulu hau Arratzuko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zabal (argipena)».
Zabala Arratzuko auzoa da, Busturialdean. Askotan Belendiz auzoarekin bat eginik agertzen da, Zabala-Belendiz toponimoa erabiliz.

## Erreferentziak

* ↑ EODA: Arratzu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48750451
# Zabala (Venezuela)

    Artikulu hau Venezuelako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zabal (argipena)».
Zabala Venezuelako Nueva Esparta estatuko Díaz udalerriko bi lurralde eta estatistika dibisioetako bat, parrokia zibil kategoria administratiboa duena . Parrokiaren hiriburua La Guardia da. Margarita uhartean kokatua dago Zabala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3574440
# Yuhong Barrutia

Yuhong Barrutia (txinera sinplifikatuz: 于洪区; pinyineraz: Yúhóng Qū), Shenyang osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 350.000 pertsona bizi ziren 774,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera

* Shenyangen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1361965
* Multimedia: Yuhong District / Q1361965
# Yuhu barrutia

Yuhu barrutia (txinera tradizionalez: 雨湖区) Txinako barruti bat da, Xiangtan barruan. Azken zentsuaren arabera 501.348 biztanle zituen 445.97 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q767284
* Multimedia: Yuhu District / Q767284
# Volvo Ocean Race

Volvo Ocean Race, iraganean Whitbread Round the World Race, lau urtero ospatzen den munduaren itzulinguruko belaontzi nabigazio txapelketa bat da. Gaur egun Volvo suediar automobilgintza enpresak babesten du.

## Kanpo estekak

* Webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q763508
* Multimedia: Volvo Ocean Race / Q763508
# Volvo

Volvo, jatorri suediarreko industria-taldea. Herrialde hartako auto-fabrikatzaile nagusia da, munduko kamioi-fabrikatzaile handienetako bat, eta hegazkin-motorren fabrikatzailea.
Konpainiaren historia 1927an hasi zen, Suediako SKF errodamendu-enpresako bi langilek auto bat sortu zutenean, enpresaren laguntzarekin. Volvo jarri zioten izena (latinez, iraka nabil esan nahi du). Aurrerago, Suediako auto-eskaria txikia zenez, erabaki zuten autoak fabrikatzeko instalazioak kamioiak muntatzeko erabiltzea.
1928an Volvok bere lehen fabrika zabaldu zuen Finlandian. 1937an itxura berriko auto bat aurkeztu zuen, PV52, eta, geroago, PV44, auto amerikarren tankerakoa. 1950eko hamarraldiaren bukaeran, beste auto bat sortu zuten, Amazon deitua. Hamarraldi haren bukaeran, hiru lotunez finkaturiko segurtasun-gerrikoa erabiltzen hasi zen auto guztietan; hala, autoetako segurtasun-neurriei buruzko lanak egiten hasi zen. Harrezkero, segurtasun handiko autoak direlako ospea irabazi zuen. Azken urteetan sortutako auto-modelo batzuk Volvo C30, Volvo S60, Volvo V60 dira.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Volvo konpainiaren webgune ofiziala
* (Ingelesez) Volvo autobusen webgune ofiziala
* (Ingelesez) Volvo kamioien webgune ofiziala
* (Gaztelaniaz) Espainiako Volvo komunitatearen foroa
# Volxheim

Volxheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Bad Kreuznach (barrutia)|Bad Kreuznach]] barrutian. 2014an 1.092 biztanle zituen 4,91 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q305142
* Multimedia: Volxheim / Q305142
# Volvo XC40

Volvo XC40, Volvo suediar enpresaren kirol ibilgailu utilitario bat da. 2017tik ekoitzia da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28127228
* Multimedia: Volvo XC40 / Q28127228
# Volynskita

Volynskita sulfuro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Volynskita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {AgBiTe2}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Volynskite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Westbury (Wiltshire)

Westbury, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Wiltshire konderrian.
2021ean 16.414 biztanle zituen.
* Datuak: Q1234797
* Multimedia: Westbury, Wiltshire / Q1234797
# Westchase (Florida)

Westchase Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hillsborough konderrian dago, Florida estatuan. 25.952 biztanle ditu, 27,798124 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Hillsborough konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2464007
* Multimedia: Westchase, Florida / Q2464007
# Westburg udalerria, Buchanan konderria (Iowa)

Westburg udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Buchanan konderrian. Azken zentsuaren arabera 563 biztanle zituen, 34.03 milia karratu (88.1 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Westburg udalerriak 197 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 42.040 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2222458
* Multimedia: Westburg Township, Buchanan County, Iowa / Q2222458
# Westbrook Center (Connecticut)

Westbrook Center Connecticuteko (Ameriketako Estatu Batuak) erroldak esleitutako leku bat da, Middlesex konderrian. 2.220 biztanle zituen 5,432859 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Connecticut

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6166975
# Westbury (New York)

Westbury New York estatuko herri bat da. Nassau konderrian kokatua dago. 2010ean 15.146 biztanle zituen, 6,15 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Nassau konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q282747
* Multimedia: Westbury, New York / Q282747
# Westbury (Quebec)

Westbury Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Estrie eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Le Haut-Saint-François konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 997 biztanle zituen 54.96 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3567461
* Multimedia: Westbury, Quebec / Q3567461
# Westby (Montana)

Westby Montanako herri bat da. Sheridan konderrian kokatua dago. 2010ean 168 biztanle zituen, 1,40 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Sheridan konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q968379
* Multimedia: Westby, Montana / Q968379
# Westby (Wisconsin)

Westby Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Vernon konderrian dago, Wisconsin estatuan. 2.332 biztanle ditu. Izena norvegieratik datorkio, eta literalki esan nahi du "Mendebaldeko Hiria". Norvegiar jatorriko kolono askok eratu zuten hiria.

## Ikus, gainera

* Vernon konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1570381
* Multimedia: Westby, Wisconsin / Q1570381
# Westcarren Papiroa

Westcarren Papiroa (Berlingo papiroa 3033), testu egiptoar nabarmen bat da, papiroan idatzia, ipuin magiko ederrak kontatzen dituena. 1825ean erosi zuen Henry Westcar alemaniarrak, eta, 1866tik, Berlingo Egiptoar Museoan dago. Dokumentuak 169 zentimetroko luzera eta 33ko altuera du.
Ipuinak, ziur aski, Egiptoko XII. dinastian idatzi ziren, konposaketa motagatik, eta magiari buruzko istorio ezagunik antzinakoena bezala hartzen da. Bertan kontatzen diren gertaerak, Egiptoko Antzinako Inperioan gertatzen dira, baina, papiroa bera, hiksoen garaian idatzita dago, K.a. 1650 eta K.a. 1540 inguruan.
Istorio hauetako bakoitza, Keops faraoiaren gortean kontatzen dute faraoiaren semeek.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q591301
* Multimedia: Westcar Papyrus / Q591301
# Zekor

Zekorra, txahal arra edo aratxe arra, behienak, eta idiskoa, idienak, 12 hilabetez azpiko ar gazteak dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2935
* Multimedia: Calves / Q2935
# Zekor haragi

Zekor haragia, zekor okela, txahal haragia edo txahal okela, jaio eta sakrifizio unerarte gehienera 12 hilabeteko adina duen zekorraren haragi edo okela da, adinez zaharragoa den behikia ez bezala. Zekor hauen bataz beste 135 kilo pisatzen dute. Okelgintza zekorraren azpiproduktu hau prozesatzeaz arduratzen da. Haragi gorritzat jotzen da.
* Datuak: Q957434
* Multimedia: Veal / Q957434
# Zekrope II.a

Greziar mitologian Zekrope II.a Atenaseko zazpigarren erregearen izena zen, Erekteo I.a eta Praxitearen semea, eta, beraz, hiriko lehen erregea izan zen Zekrope I.aren ezberdina, izen bera zuena eta norekin egileren batzuk nahasten duten.
Erekteo hil zenean, bere lau semeek (Zekrope, Pandoro, Metion eta Orneo) oinordekotza lehiatu zuten. Helenen seme zen Juto epaile izendatua, honek Zekroperen alde egin zuen, garai hartan bere koinatua zena (Kreusarekin ezkondua zegoen, errege berriaren arreba). Seme nagusia aukeratu zuen arren, erabaki hau oso eztabaidatua izan zen eta Jutok Egialia hirira erbesteratu behar izan zuen.
Berrogei urteko erregealdi baten ondoren, Metionek eta Orneok eginiko presioaren ondorioz, beti Zekrope hil nahian aritu zirenak, Zekropek ihes egin behar izan zuen, lehenik Megarara eta ondoren Eubeara. Han bere beste anaia zen Pandoro batu zitzaion eta elkarrekin kolonia bat sortu zuten.
Zekrope Metiadusarekin ezkondu zen, Eupalamoren alaba eta Dedaloren arreba zena, honekin Pandion II.a izan zuelarik, Zekroperen oinordeko bihurtu zena honek ihes egin ondoren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q974346
# Zektzerita

Zektzerita silikato motako minerala da eta tuhualita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Zektzerita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {LiNaZrSi6O15}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Zektzerite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Zenon Tarsokoa

Zenon Tarsokoa (antzinako grezieraz: Ζήνων, Zenon; fl. K.a. 200) filosofo estoiko bat izan zen, Krisipo Solikoaren ikaslea. Zenonek, Diogenes Babiloniakoa eta Antipatro Tarsokoarekin ere ikasi zuen.
Estoizismoari buruz zuen iritzia, ezezaguna da, baina bera izan zen Krisiporen oinordekoa. Zenonen oinordekoa, denbora batez, Diogenes izan zen, baina irakatsi zuen denbora, ezezaguna da.
Dirudienez, doktrina estoiko guztiak onartzen zituen, unibertsoaren amaierako suntsipena izan ezik.
* Datuak: Q189767
* Multimedia: Zeno of Tarsus / Q189767
# Zenon Zitiokoa

    Artikulu hau filosofo estoikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zenon».
Zenon Zitiokoa (antzinako grezieraz: Ζήνων ὁ Κιτιεύς, Zēnōn ho Kitieŭs; Zitio, Zipre, c. K.a. 335 – Atenas, c. K.a. 262) greziar filosofoa izan zen, estoizismo izeneko eskola filosofikoaren abiarazletzat hartzen dena. Atenasera K.a. 312 urtearen inguruan heldu zen eta bertan Krates zinikoaren irakaspenak jaso zituen, Atenasko Akademiako eskolekin batera. Zinikoen filosofiatik abiatuta, Stoa Poikile izeneko eskolatik gerora estoizismoa izango zen pentsamendua osatu zuen, bereziki etikari dagokionez. Fisikan Heraklitoren eragina jaso zuen. Egun bere idazki eta irakaspenen zati bakan batzuk besterik ez dira geratzen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak euskaraz emateko irizpideei buruzko erabakia. , 563 or..
* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak

## Kanpo estekak

* Zenon Zitiokoa, Gizapedian.
* Datuak: Q171303
* Multimedia: Zeno of Citium / Q171303
# Woodside (Glasgow)

Woodside, eskozieraz: Widside, Eskoziako Glasgow hiriaren mendebaldean dagoen barruti bat da, Clyde ibaiaren iparraldean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8033312
* Multimedia: Woodside, Glasgow / Q8033312
# Woodson (Arkansas)

Woodson Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pulaski konderrian dago, Arkansas estatuan. 346 biztanle ditu, 11,518875 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Pulaski konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2425117
# Woodson Terrace (Missouri)

Woodson Terrace Missourieko hiri bat da. St. Louis konderrian kokatua dago. 2010ean 4.063 biztanle zituen, 1,99 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* St. Louis konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q953770
# Woodside udalerria, Sangamon konderria (Illinois)

Woodside udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Sangamon konderrian. Azken zentsuaren arabera 11.688 biztanle zituen, 12.65 milia karratu (32.8 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Woodside udalerrian 5097 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 43.486 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2836227
# Woodside (Kalifornia)

Woodside Kaliforniako herri bat da. San Mateo konderrian kokatua dago. 2010ean 5.287 biztanle zituen, 30,4 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* San Mateo konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q984177
* Multimedia: Woodside, California / Q984177
# Woodside (Perth eta Kinross)

Woodside, Eskoziako gaeleraz: Both Bhùirnich, Eskoziako herri txiki bat da, Perth eta Kinross eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14371474
* Multimedia: Woodside, Perth and Kinross / Q14371474
# Woodson (Illinois)

Woodson Illinoiseko herri bat da. Morgan konderrian kokatua dago. 2010ean 512 biztanle zituen, 1,01 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Morgan konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2672153
# Woodside (Dundee)

Woodside, Eskoziako Dundee hiriaren iparraldean dagoen auzo bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8033307
# Woodside East (Delaware)

Woodside East Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kent konderrian dago, Delaware estatuan. 2.570 biztanle ditu, 4,437863 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Kent konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q755263
* Multimedia: Woodside East, Delaware / Q755263
# Woodson (Texas)

Woodson Texasko herri bat da. Throckmorton konderrian kokatua dago. 2010ean 264 biztanle zituen, 1,68 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Throckmorton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q978471
* Multimedia: Woodson, Texas / Q978471
# Vögelsen

Vögelsen Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan kokatuta dago, [[Lüneburg barrutia|Lüneburg]] barrutian. 2014an 2.273 biztanle zituen 8,26 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q640449
* Multimedia: Vögelsen / Q640449
# Vöhl

Vöhl Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, [[Waldeck-Frankenberg (barrutia)|Waldeck-Frankenberg]] barrutian. 2014an 5.701 biztanle zituen 98,81 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q624862
* Multimedia: Vöhl / Q624862
# Vöhrenbach

Vöhrenbach Alemaniako hiri-udalerri bat da, Baden-Württemberg estatuan. Azken zentsuaren arabera 3.698 biztanle zituen, 70,47 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q83117
* Multimedia: Vöhrenbach / Q83117
# Víťazovce

Víťazovce Eslovakiako udalerri bat da, Humennéko barrutian kokatuta. 5,57 km²ko azalera du eta 306 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1545. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1072859
* Multimedia: Víťazovce / Q1072859
# Võ Văn Thưởng

Võ Văn Thưởng (1970eko abenduaren 13a) vietnamdar politikari bat da, 2023ko martxotik 2024ko martxora bitartean Vietnamgo 12. presidente izan zena, 52 urterekin herrialdea bateratu zenetik kargu horretan aritu zen gazteena. Bere dimisioa urtebete pasatxoren ondoren. Alderdi Komunistaren ustelkeriaren aurkako kanpainaren artean karguan egon zen Vietnamgo historiako presidenterik laburrena izan zen.
* Datuak: Q10833302
* Multimedia: Võ Văn Thưởng / Q10833302
# Võrts

Võrts (estonieraz: Võrtsjärv; alemanez: Wirzsee) Estoniako aintzira da, herrialdeko bigarren handiena. Peipusen ahoa duen Emajõgi ibaia Võrtsen du iturria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q211516
* Multimedia: Võrtsjärv / Q211516
# Víťaz

Víťaz Eslovakiako udalerri bat da, Prešoveko barrutian kokatuta. 19,30 km²ko azalera du eta 2034 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1272. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q950404
* Multimedia: Víťaz / Q950404
# Zikloalkano

Zikloalkano hidrokarburo zikliko aseen izen generikoa da. C$_n$H$_{2n}$ formula orokorra dute. Izendatzeko alkano parekidearen izenari ziklo aurrizkia eransten zaio, adibidez, ziklopropanoa edo ziklohexanoa.
Zikloalkanoen erreaktibitatea pareko alkanoen antzekoa da ziklo txikienetan izan ezik, non, loturaren tentsioak erreaktiboagoak egiten dituen. Alkanoek baino fusio- eta irakite-puntu altuagoak izaten dituzte beren kristal-egitura konpaktuagoa eta trinkoagoa delako.
Naturan petrolioan aurkitzen dira eta karbono-kopuru handiko batzuk (14 – 18 atomo) perfumegintzan baliatzen den musketaren jariakinaren osagai dira.

## Erreferentziak

* ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-03-28).
* Datuak: Q188862
* Multimedia: Cycloalkanes / Q188862
# Ziklobuteno

Ziklobutenoa C$_4$H6 formulako zikloalkenoen familiako konposatu organikoa da. Gas kolorgea da.
Industria kimikoan hainbat polimero eratzeko monomero gida baliatzen da. Sintesi organikoan ere erreaktibo interesgarria izan daiteke erreakzio askotan.

## Sintesia

Ziklobutenoa lor daiteke 1,2-dibromoziklobutanotik abiatuta eliminazio-erreakzio baten bidez zink-hautsa baliatuz:
Ziklobutanola deshidratatuz bi urratsetako erreakzio baten bidez ere sintetiza daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) Willstätter, R & Bruce,, J. (1907). Zur Kenntnis der Cyclobutanreihe. Chemische Berichte, 3979–3999 or..
* ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» orgsyn.org (Noiz kontsultatua: 2021-04-12).

## Ikus, gainera

* Ziklobutanoa
* Ziklobutadienoa
* Ziklobutinoa
* Azido eskuarikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q411757
* Multimedia: Cyclobutene / Q411757
# Ziklodestrina

Ziklodestrina 5 glukosatik gora dituen oligosakarido multzoa da, eraztun itxuran kokatzen dena. Ohikoenek 6, 7 edo 8 glukosa molekula badituzten arren 32 molekulatako ziklodestrina ere aurkitu izan da, eta hau polisakarido kontsideratzen da. Almidoia hidrolisatzean agertzen direnez sarritan zikloamilosa izena ematen zaie.

## Egitura

Ziklodestrinak α(1→4) lotura O-glikosidikoaren bidez elkarturiko 1,4-anhidroglukopiranosidoz osaturiko kate ziklikoak dira. Karbono anomerikotan hidroxilo talde askerik ez dagoenez ziklodestrinek ez dute ahalmen erreduzitzailerik. Glukosa kopuruaren arabera sailkatzen dira, eta hiru ohikoenak honako hauek dira:

## Erabilerak

Farmazia industrian erabiltzen dira botiken disolbagarritasuna handitzeko. Printzipio aktiboaren molekulak ziklodestrinaren eraztunaren zuloan txertatzen dira eta dagokien tokira garraiatzen dira. Oxigeoarengandik eta izpi ultramoreengandik babesten dituenez botikaren molekulek gehiago irauten dute degradatu gabe.
Industria kimikoan, nekazaritza eta ingurugiro injeniaritzan ere erabiltzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Biwer, A.; Antranikian, G.; Heinzle, E.. (2002-07-16). «Enzymatic production of cyclodextrins» Applied Microbiology and Biotechnology 59 (6): 609–617. doi:10.1007/s00253-002-1057-x. ISSN 0175-7598. (Noiz kontsultatua: 2018-11-15).
* ↑ (Ingelesez) Wimmer, Thomas. (2003-01-15). Cyclodextrins. Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA doi:10.1002/14356007.e08_e02. ISBN 3527306730. (Noiz kontsultatua: 2018-11-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q40417805
* Multimedia: Cyclodextrins / Q40417805
Karbono hidratoak :
MonosakaridoakDiosakAldosak: GlikolaldehidoaTriosakAldosak: Glizeraldehidoa Zetosak: DihidroxiazetonaTetrosakAldosak: Eritrosa • Treosa Zetosak: EritrulosaPentosakAldosak: Arabinosa • Erribosa • Lixosa • Xilosa Zetosak: Erribulosa • XilulosaHexosakAldosak: Alosa • Altrosa • Galaktosa • Glukosa • Gulosa • Idosa • Manosa • Talosa Zetosak: Fruktosa • Psikosa • Sorbosa • TagatosaHeptosakZetosak: Manoheptulosa • SedoheptulosaDeribatuakDesoxiazukreakDesoxirribosa • RamnosaAminoazukreakGalaktosamina • Glukosamina • N-Azetilgalaktosamina • N-AzetilglukosaminaAzukre azidoakAzido galakturonikoa • Azido glukonikoa • Azido glukuronikoaAzukre alkoholikoakArabitola • Glizerola • Inositola • Manitola • SorbitolaOligosakaridoakDisakaridoakIsomaltosa • Kitobiosa • Laktosa • Laktulosa • Maltosa • Sakarosa • Trehalosa • Turanosa • ZelobiosaTrisakaridoakErrafinosa • Maltotriosa • MelezitosaGainerakoakDestrina (+ Maltodestrina+ Ziklodestrina) • Estakiosa • FruktooligosakaridoakPolisakaridoakHomopolisakaridoakAlmidoia (Amilosa + Amilopektina) • Glukogenoa • Kitina • Kitosanoa • Zelulosa • InulinaHeteropolisakaridoakAgar-agarra • Azido hialuronikoa • Glikosaminglukanoa • Hemizelulosa • Heparina • Kondroitina • Pektina Glukolipidoak • Lipopolisakaridoak • Glikoproteinak • Peptidoglikanoak :
# Ziklo epiko

Ziklo epiko, Antzinako Greziaren garaian datatutako eta greziar mitologiako elezahar guztiak igortzen zituzten olerki multzoari deritzo.
Baina, batzuetan, ziklo epikoa, Troiako Gerrarekin lotutako gertaerak kontatzen zituzten aipaturiko garaiko olerkiez osatua dagoela uste da, olerki hauen multzoa, ziklo troiar deitzen delarik.
Kontzeptuaren zentzu zabalean, ziklo epikoaren zati, honako olerki hauek ziren.
* Ziklo troiarra
** Iliada
** Odisea
** Zipria
** Etiopida
** Iliada Txikia
** Iliupersis
** Itzulerak
** Telegonia
** Tesprotida
* Ziklo tebastarra
** Edipodia
** Tebaida
** Epigonoak
* Beste olerki batzuk
** Titanomakia
Iliada eta Odisea izan ezik, gainontzeko olerkiak ez dira mantendu, bere edukien zatiren batzuk, kontserbatutako txatalen batzuri, eta, eurei buruz, Proklok eginiko laburpenari esker ezagu daitezkeen arren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q578605