OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Zaragozatik Bartzelonarako Burdinbide Konpainia

Zaragozatik Bartzelonarako Burdinbide Konpainia 1852an sortutako burdinbide-konpainia bat izan zen, Manuel Girona i Agrafel-i atxikia. Bere helburua zen Zaragozatik Bartzelonara eta Lleidan barrena burdinbide bat eraiki eta ustiatzea, 1862 amaitua.
1865ean, Zaragozatik Iruñerako Burdinbide Konpainiarekin bat egin eta Zaragozatik Iruñea eta Bartzelonarako Burdinbide Konpainia eratu zen, 1878an Norteko Konpainiak xurgatua.

## Erreferentziak

* ↑ Ubach i Soler, Tomàs M. (1984).

## Bibliografia

* Ubach i Soler, Tomàs M. (1984). El Ferrocarril:La xarxa Catalana. Bartzelona, KETRES Editora. ISBN 84-85256-39-5.

## Ikus, gainera

* Tarragonatik Bartzelona eta Frantziarako Konpainia Berria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28655589
# Zaragozako erromatar antzokia

Caesaraugustako erromatar antzokia Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Zaragoza hiriburuan dagoen erromatar antzoki bat da.
I. mendean, Caesaraugusta erromatar hirian eraiki zen (gaur egungo Zaragoza), Tiberio eta Klaudio enperadoreen agintaldietan. III. menderarte antzoki gisa erabilia izan zen, baina ondoren bere materialak hiriko harresia eta beste raikin batzuk eraikitzeko berrerabiliak izan ziren. 1973an burututako arkeologia indusketa batzuk azaleratu zuten, eta gaur egun Caesaraugusta Museo Antzokiaren barnean bisitatu daiteke. 2001eko urriaren 8an kultura-ondasun izendatua izan zen.

## Kanpo estekak

* Museo del Teatro de Cesaraugusta. Zaragozako udala
* Teatro Romano de Zaragoza. Zaragoza Turismo
* Datuak: Q583459
* Multimedia: Ancient Roman theater in Zaragoza / Q583459
# Zaragozako probintzia

Zaragoza Espainiako iparraldeko probintzia bat da. Aragoiko autonomia erkidegoan kokatuta dago. 2006. urtean, 917.288 biztanle zituen. Hiriburua Zaragoza hiria da.
Mugakide hauek ditu: ipar-mendebaldean Nafarroako Foru Erkidegoa, ipar-ekialdean Huescako probintzia, ekialdean Lleida eta Tarragona, hegoaldean Teruel eta Guadalajara, eta mendebaldean Soria.

## Eskualdeak

* Zaragoza
* Calatayud
* Cinco Villas
* Tarazona y el Moncayo
* Bajo Aragon-Caspe
* Valdejalon
* Ribera Alta del Ebro

## Udalerriak

| Udalerria | Biztanleria (2008) |
| Zaragoza | 666.129 |
| Calatayud | 21.905 |
| Ejea de los Caballeros | 17.178 |
| Utebo | 16.966 |
| Tarazona | 11.095 |
| Caspe | 8.848 |
| Deustia | 7.690 |
| La Almunia de Doña Godina | 7.633 |
| Zuera | 7.288 |
| Alagón | 6.894 |

## Zaragozar ezagunak

* Francisco Goya (1746-1828), pintorea.

## Kanpo estekak

* Zaragozako Diputazioaren webgunea
* Datuak: Q55180
* Multimedia: Province of Zaragoza / Q55180
# Ø

Ø (ø minuskulaz) latindar alfabeto hedatuko letra bat da, hainbat eskandinaviar hizkuntzek darabiltena: danierak, faroerak eta norvegierak.
Fonetikoki ingelesezko bird edo hurt bokalen antzeko soinua du, eta Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan sinboloarekin adierazten da soinu hori.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28827
* Multimedia: Ø / Q28827
# Ørland

Ørland Norvegiako udalerria da. Sør-Trøndelag konderrian kokatua dago. 73.51 km² ditu eta 5.025 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bjugn Hitra Agdenes Åfjord Indre Fosen Orkland Municipality $^{(en)}$ Frøya $^{(en)}$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q308245
* Multimedia: Ørland / Q308245
# Ørskog

Ørskog Norvegiako udalerria da. Møre og Romsdal konderrian kokatua dago. 129.46 km² ditu eta 2.119 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Vestnes Stordal Skodje Sykkylven

## Kanpo estekak

* Datuak: Q308260
* Multimedia: Ørskog / Q308260
# Özdemir Asaf

Özdemir Asaf (1923ko ekainaren 11, Ankara – 1981eko urtarrilaren 28a, Istanbul) Turkiako Errepublikaren lene garaietako poeta nabarmena izan zen.

## Biografia
### Bizitza

1923ko ekainaren 11n jaio zen Ankaran. Halit Özdemir Arun zen bere benetako izena. Mehmet Asaf aita Estatu Kontseiluaren sortzaileetako bat zen. 1930ean, aita hil zen urtean, hezkuntzaren lehen zatia egin zuen Galatasaray Institutuan. 1941ean, 11. maila egiten ari zela, Mutilentzako Kabataş institutura joan zen azterketa gehigarri batekin, eta 1942an graduatu zen. Lege Fakultatean, Ekonomia Fakultatean (3. gradura arte) eta Kazetaritza Fakultatean izan zen urtebetez. Bitartean, Tanin eta Zaman egunkarietarako lan egin zuen eta itzulpenak egin zituen.

### Karrera

Bere lehen artikulua Servet-i Fünun (Uyanış) aldizkarian argitaratu zen. Sanat Basımeviren sortzailea izan zen (1951) eta bere liburuak Yuvarlak Masa Yaynartik izenarekin argitaratu zituen. Temel Hakları Yaşatma Derneği (Oinarrizko Eskubideen Biziraupenerako Elkartea) sortu zuen 1962an, Mehmet Ali Aybarren zuzendaritzapean.
Attila Ilhanekin batera, poeta maitatuetako bat izan zen, 1950eko hamarkadan zehar. Özdemir Asaf Atlantikoko eta Amerikako ekialdeko hiriak bisitatu zituen 1954an, eta ia Europa osoan zehar bidaiatu zuen, 1959an Laponiatik hasita. 1966an, Mazedoniako idazleen Batasunak gonbidatuta, Jugoslaviara joan eta poesia-kongresuan parte hartu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Sözlüğü, Türk Edebiyatı İsimler. «Özdemir Asaf» teis.yesevi.edu.tr.
* 1 2 Sözlüğü, Türk Edebiyatı İsimler. «Özdemir Asaf» teis.yesevi.edu.tr.
* ↑ «Özdemir Asaf Şiirleri - Şair Özdemir Asaf» Antoloji.com.
* ↑ Özdemir Asaf Yazarı ve Denemeciliği. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3593699
* Multimedia: Özdemir Asaf / Q3593699
# Özge Gürel

Özge Gürel (Istanbul, Turkia, 1987ko otsailaren 5a) turkiar aktorea da.

## Filmografia
### Filmak

Filmak :
| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| 2014 | Bizum Hoca | Kardelen | |
| 2017 | Organik Aşk Hikayeleri | Pınar | Pertsonaia nagusia |
| 2017 | İlk Öpücük | Bahar | Pertsonaia nagusia |

### Telebista

Telebista :
| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| 2010 - 2011 | Kızım Nerede | Zeynep | Pertsonaia nagusia |
| 2012 | Huzur Sokağı | Melisa | |
| 2014 | Muhteşem Yüzyıl | Rana Hatun | |
| 2014 | Medcezir | Ada | |
| 2014 - 2015 | Kiraz Mevsimi | Öykü Acar Dinçer | Pertsonaia nagusia |
| 2017 | Yıldızlar Şahidim | Haziran | Pertsonaia nagusia |
| 2017 | Dolunay | Nazl | Pertsonaia nagusia |
* Datuak: Q19841238
# Øresund zubia

Øresund zubia (danieraz Øresundsbroen, suedieraz Öresundsbron) Danimarka eta Suedia elkartzen dituen zubi luzea da. Zehatzago esanda, Kopenhage eta Malmö elkartzen ditu Øresund itsasartean barrena. 1999ko abuztuaren 14rako bukatua bazegoen ere 2000ko uztailaren 1ean inauguratu zuten.

## Egitura

Bi trenbide eta autoentzako lau karril dauzka, Europan trena eta errepidea batzen dituen zubi luzeena delarik. 7845 metroko luzera du, zabalera 23'5 metrotakoa da eta pisua azkenik 82.000 tonatakoa. Aipaturiko ia zortzi kilometroek Øresund itsasartearen erdia inguru betetzen dute, gainerakoa Peberholm uhartea artifizialak (4055m) eta ur azpiko tunelak (3510m) osatzen dute.
Zubiak 57 metrotako altuera badu ere itsasontzi gehienek tunela dagoen eremua erabiltzen dute zeharkaldia egiteko. Zubiaren erdialdean bi dorrek esekia dago zubia. Dorreen altuera 204 metrotakoa da, eta zubiek esekitzen duten zatia 490 metro luzerakoa.
* Zubia airetik 2015ean

## Garraioa

Hogei minuturo ateratzen dira trenak Malmöra edo Kopenhagera. Tartean Kopenhageko aireportuan gelditzen da.
Errepidez bidaiak 15 eta 20 minutu artean irauten du, eguraldiaren arabera nabarmen alda daitekeelarik. Ordainsaria 20€koa da motoentzat, 39€koa autoentzat, 105€koa kamioientzat eta 150€koa autobusentzat.
* Ferry-bidea Itsasarteko iparraldean eta zubia hegoaldean

## Ikus, gainera

* Bron (telesaila)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q297871
* Multimedia: Oresund Bridge / Q297871
* ↑ Agirrezabalaga, Eguzki. (2021-10-01). «Zubiak: istorioak ere komunikatzen» bidaiari - bidaia aldizkaria (Noiz kontsultatua: 2021-11-27).
* ↑ Suecia, Absolut. (2013-04-24). «Suediako Zazpi Mirariak» Absolut Viajes (Noiz kontsultatua: 2021-11-27).
# Ørsta

Ørsta Norvegiako udalerria da. Møre og Romsdal konderrian kokatua dago. 804.84 km² ditu eta 10.163 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sykkylven Stranda Hornindal Volda Hareid Sula

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156453
* Multimedia: Ørsta / Q156453
# Øksnes

Øksnes Norvegiako udalerria da. Nordland konderrian kokatua dago. 319.15 km² ditu eta 4.424 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sortland Bø Andøy

## Kanpo estekak

* Datuak: Q308134
* Multimedia: Øksnes / Q308134
# Øresund

    Artikulu hau Danimarka eta Suedia arteko itsasarteari buruzkoa da; Ålandeko udalerria gaitzat duena beste hau da: «Sund (Åland)»
Sund edo Øresund (danieraz: Øresund; suedieraz: Öresund) Danimarkako Sjælland uhartea eta Suediako Eskania eskualdea bereizten dituen itsasartea da. Ipar itsasoa eta Itsaso Baltikoa lotzen ditu. Lekurik estuenean, Danimarkako Elsinore eta Suediako Helsingborg artean, 4 kmko zabalera baino ez du.
Oresund Ozeano Atlantikoa eta Itsaso Baltikoa batzen dituzten hiru daniar itsasarteetako bat da. Bidea Kattegat, Skagerrak eta Ipar itsasotik doa.

## Historia

Itsasartearen kontrol politikoak maizko auziak sortu zituen Danimarka eta Suedia artean. Danimarkak kontrola mantentzeko mendebaldeko itsasaldean Kronborg gaztelua (Helsingørren) eta ekialdekoan Kärnan gotorlekua (Helsingborgen) eraiki zituen, 1658an ekialdeko kosta Suediari utzi arte.
2000 urtean Øresund zubiak Danimarka eta Suedia elkartu zituen.

## Uharteak

Oresunden zenbait uharte daude:
* Amager.
* Saltholm.
* Ven.
* Peberholm - artifiziala.
* Middelgrundsfortet - artifiziala.
* Flakfortet - artifiziala.

## Erreferentziak

* ↑ 159. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-6).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q104662
* Multimedia: Oresund / Q104662
# Ústí nad Labem

Ústí nad Labem (txekieraz ˈuːsciː ˈnad labɛm ahoskatua; alemanez: Aussig) Txekiar Errepublikako ipar-mendebaldean kokatutako hiria da. Bilina eta Labe ibaien elkargunean dago eta, jarduera handiko ibai portua izateaz gain, trenbide bilgune garrantzitsua da. Ústí nad Labem eskualdeko zentro administratiboa da. 2012an 93.747 biztanle zituen.

## Hiri senidetuak

* Halton, Erresuma Batua
* Chemnitz, Alemania
* Vladimir, Errusia

## Erreferentziak

* ↑ Statutární město Ústí nad Labem: Statistická data Český informační server. Statnisprava.cz

## Kanpo estekak

* Hiriko webgunea.
* Datuak: Q156974
* Multimedia: Ústí nad Labem / Q156974
# Ústí nad Labem eskualdea

Ústí nad Labem (txekieraz: Ústecký kraj; alemanez: Region Aussig) Txekiar Errepublikako ipar-mendebaldean, Bohemia eskualde historikoan, dagoen eskualde administratiboa (txekieraz: kraj) da. 5.335 km²ko azalera du eta 2012an 828.026 biztanle zituen. Zentro administratiboa Ústí nad Labem da.

## Hiri nagusiak

* Bílina
* Česká Kamenice
* Děčín
* Chomutov
* Jirkov
* Kadaň
* Louny
* Lovosice
* Litoměřice
* Litvínov
* Most
* Roudnice nad Labem
* Rumburk
* Štětí
* Teplice
* Terezín
* Ústí nad Labem
* Varnsdorf
* Žatec

## Erreferentziak

* ↑ Txekiar Errepublikako eskualdeak Bizkaia.net
* ↑ Počet obyvatel v oblastech, krajích a okresech České republiky k 1.1.2012, Český statistický úřad

## Kanpo estekak

* Datuak: Q192702
* Multimedia: Ústí nad Labem Region / Q192702
# Waverton (Cheshire)

Waverton, Ingalaterrako mendebaldean dagoen udalerri bat da, Cheshire konderrian.
2001ean 1.560 biztanle zituen.
# Tilston

Tilston, Ingalaterrako mendebaldean dagoen herri bat da, Cheshire konderrian.
2021ean 603 biztanle zituen.
# The Bank (Cheshire)

The Bank, Ingalaterrako mendebaldean dagoen herri bat da, Cheshire konderrian.
2016an 609 biztanle zituen.
* Datuak: Q38710720
* Multimedia: The Bank, Cheshire / Q38710720
# Sutton Weaver

Sutton Weaver, Ingalaterrako mendebaldean dagoen udalerri bat da, Cheshire konderrian.
2011n 495 biztanle zituen.
# 1-Propanol

1-Propanola edo propil alkohola (IUPAC: Propan-1-ol) alkohol koloregabea da, urarekin oso nahasgarria. Bere formula kimiko garatua CH$_3$-CH$_2$-CH$_2$OH da. Isopropil alkoholaren isomero bat da. Naturan, fermentazioan agertzen da eta botika-industriak desinfektatzaile gisa erabiltzen du.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14985
* Multimedia: Propan-1-ol / Q14985
# 1,2-dikloroetano

1,2-dikloroetanoa edo etilen dikloruroa konposatu organikoa da CH$_2$ClCH$_2$Cl formula duena organokloratuen familiakoa. Likido kolorge, toxikoa eta sukoia da kloroformoaren antzeko usaina duena. Binil kloruroa sintetizatzeko lehengai gisa baliatzen da, hots, poli(binil kloruro) (PVC) plastikoa lortzeko baliatzen den monomeroa prestatzeko.

## Sintesia

Bi molde nagusi daude etilen dikloruroa sintetizatzeko. Etilenoa kloroz tratatuz burdina(III) kloruroa katalizatzaile moduan usatuz,
${\ce {CH2=CH2 (g) + Cl2(g) -> CH2ClCH2Cl (l)}}$
edo, etilenoaren oxiklorazioaz kobre(II) kloruroa katalizatzailea delarik.
${\ce {H2C=CH2 + 2 HCl + 1/2 O2 -> ClCH2CH2Cl + H2O}}$

## Erabilera

1,2-dikloroetanoaren mundu-produkzioaren % 95aren bueltan binil kloruroa ekoizteko baliatzen da, gero PVC produzitzeko monomero gisa usatuko dena.
Etilen dikloruroa garai batean koipea edo pinturak kentzeko erabii izan da, baina bere toxikotasuna medio egun debekatuta dago. Bestetik, hainbat sintesi organikotan erreaktibo gisa baliatzen da, etilendiaminaren produkzioan adibidez.

## Segurtasuna

1,2-dikloroetanoa oso sukoia da eta gainera azido klorhidrikoa libratzen du erretzea, korrosiboa dena,
Gainera toxikoa da irentsita, inhalazioz edo azalean zehar hartuta. Inhalazioz oso erraz har daiteke lurrin-presio handia baitauka. Kartzinogenotzat jotzen da.
Rotterdamgo Konbentzioko zerrenda agertzen den konposatu kimiko toxikoetako bat da.

## Erreferentziak

* ↑ dikloroetano. https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/dikloroetano.
* ↑ (Ingelesez) PubChem. «1,2-Dichloroethane» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2022-12-18).
* ↑ Ethylene dichloride. https://www.spglobal.com/commodityinsights/en/ci/products/ethylene-dichloride-chemical-economics-handbook.html.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161480
* Multimedia: 1,2-Dichloroethane / Q161480
# 1,2-dikloropropano

1,2-dikloropropanoa konposatu organokloratua da ClCH$_2$CHCICH$_3$ formula duena, haluroen familiakoa. Likido kolorgea, toxikoa eta sukoia da, usain gozokoa.
Epiklorohidrinaren produkzioaren azpiproduktua da. Garai batean hainbat prozesu industrialetan usatzen zen, adibidez pinturak erauzteko, baina toxikotasuna medio baztertuz joan da.

## Erreferentziak

* ↑ Chlorinated Hydrocarbons. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14356007.a06_233.pub2.
* ↑ (Ingelesez) PubChem. «1,2-Dichloropropane» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2022-12-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161478
* Multimedia: 1,2-Dichloropropane / Q161478
# 1,3-dibromopropano

1,3-Dibromopropanoa (CH$_2$)$_3$Br$_2$ formulako konposatu organiko bromatua da, hots, haluroetako bat. Usain goxoko likido kolorgea.
Ziklopropanoa prestatzeko baliatzen da.

## Sintesia

1,3-Dibromoproponoa fotokimikoki eragindako erradikal-adizioaz prestatzen da. Alil bromuroa eta hidrogeno bromuroa dira lehengaiak.
${\ce {H2C=CHCH3 + HBr ->[hv] BrCH2-CH2-CH2Br}}$
Kontuz ibili behar da erreakzioa ez dadin gerta adizio elektroizalea, zeren eta kasu horretan Markovnikov-en arauari men eginez 1,2-dibromopropanoa eratuko litzatekeen.

## Erreakzioak

Bromuroa irteera-talde ona denez, 1,3-dibromopropanoa ordezkapen-erreakzioetan parte hartzen du. Nukleozale egokien presentzian ziklobutanoaren deribatuak sintetiza daitezke. Adibidez ziklopentadienoarekin erreakzionatuz espiro konposatu bat sor dezake.
Ziklopropanoaren sintesian usatzen da non zink erabiltzen den agente deshalogenatzaile moduan eta sodio ioduroa katalizatzaile gisa.
${\ce {BrCH2CH2CH2Br + 2 Na -> (CH2)3 + 2 NaBr}}$

## Arriskuak

1,3-Dibromopropanoak azala narritatzen du, kaltegarria da irentsiz gero eta toxikoa ur-organismoentzako.

## Erreferentziak

* ↑ VAUGHAN, WILLIAM E.; RUST, FREDERICK F.; EVANS, THEODORE W.. (1942-11-01). «THE PHOTO-ADDITION OF HYDROGEN BROMIDE TO OLEFINIC BONDS1» The Journal of Organic Chemistry 07 (6): 477–490. doi:10.1021/jo01200a005. ISSN 0022-3263. (Noiz kontsultatua: 2021-03-29).
* ↑ Wilcox, Charles F.; Whitney, George C.. (1967-09-01). «Preparation of spiro[3.4oct-1-ene»] The Journal of Organic Chemistry 32 (9): 2933–2936. doi:10.1021/jo01284a076. ISSN 0022-3263. (Noiz kontsultatua: 2021-03-29).
* ↑ (Ingelesez) James, S. P.; Pue, M. A.; Richards, D. H.. (1981-04-01). «Metabolism of 1,3-dibromopropane» Toxicology Letters 8 (1): 7–15. doi:10.1016/0378-4274(81)90130-2. ISSN 0378-4274. (Noiz kontsultatua: 2021-03-29).

## Ikus, gainera

* 1,1-Dibromopropanoa
* 1,2-Dibromopropanoa
* 2,2-Dibromopropanoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q408240
* Multimedia: 1,3-Dibromopropane / Q408240
# 1-Butanol

1-Butanola edo n-butanola (IUPAC: butan-1-ola) C$_4$H$_9$OH formula eta egitura lineala duen alkohol primarioa da. Hiru isomero ditu: isobutanola, 2- butanola eta tert-butanola.
| Isobutanola | Tert-butanola | 2-Butanola |

## Produkzioa

Sintesi-prozedura tradizionalean 1-butanola bi faseko erreakzio baten bidez sintetizatzen da azetaldehidotik abiatuta. Lehenean bi molekula azetaldehidok erreakzionatzen dute krotonaldehidoa emanez. Atzen hau hidrogenatuz sintetizatzen da 1-butanola.
Egun gehiago baliatzen den propilenoaren hidroformilazioan, atzen urratsa bitarteko produktu den butanalaren hidrogenazioa da. Rodioa eta kobaltoa usatzen dira katalizatzaile gisa.

## Erabilera

1-butanolaren produkzioaren zati handi bat bernizak produzitzeko baliatzen da, % 85aren bueltan. Disolbatzaile moduan ere erabiltzen da, adibidez, nitrozelulosa disolbatzeko edo uretan oinarritutako margoetan. Azken horietan kodisolbatzailea izaten da.
Bestetik, zapore-emaile askoren osagarria ere bada.

## Naturan

Naturan karbohidratoen hartziduraren ondorioa izaten da. Edari alkoholdun askotan agertzen da, hala nola, garagardoan, ardoan, brandyan eta whiskia. Biharamunaren erantzuletzat jo izan da, baina ez dago horren ebidentzia zientifiko irmorik. Kontzentrazioa txikia eta aldakorra izaten da.

## Erreferentziak

* ↑ Vicario Hernandez, Jose Luis & Moreno Benitez, Maria Isabel. (2009). Kimika organiko industriala. EHU, 74-75 or. ISBN 978-84-692-7831-4..
* ↑ Butanols--four isomers : 1-butanol, 2-butanol, tert-butanol, isobutanol.. World Health Organization 1987 ISBN 978-92-4-154265-4. PMC 20898054. (Noiz kontsultatua: 2021-03-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16391
* Multimedia: Butan-1-ol / Q16391
# 1,4-ziklohexadieno

1,4-Ziklohexadienoa C$_6$H$_8$ formulako konposatu organikoa da zikloalkenoen familiakoa. Likido kolorge eta sukoia da. 1,3-Ziklohexadienoa isomeroa du.

## Sintesia

Laborategian ordezkatutako 1,4-ziklohexadienoak Birch-en erreakzioaren bidez egiten da konposatu bentzenikoetatik abiatuta metal alkalino bat eta amonioaren moduko protoi-emaile bat baliatuz.

## Erreakzioak

1,4-Ziklohexadienoaren eta bere deribatuen eraztuna oso erraz bihurtzen da aromatiko.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «1,4-Cyclohexadiene» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).
* ↑ (Ingelesez) Rabideau, Peter W.; Marcinow, Zbigniew. (2004). «The Birch Reduction of Aromatic Compounds» Organic Reactions (American Cancer Society): 1–334. doi:10.1002/0471264180.or042.01. ISBN 978-0-471-26418-7. (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).
* ↑ (Ingelesez) Walton, John C.; Portela‐Cubillo, Fernando. (2007). «1,4-Cyclohexadiene» Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis (American Cancer Society) doi:10.1002/047084289x.rn00806. ISBN 978-0-470-84289-8. (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161523
* Multimedia: 1,4-Cyclohexadiene / Q161523
# 1-Kloronaftaleno

1-kloronaftalenoa (C$_{10}$H$_7$Cl) konposatu aromatiko kloratua da. Likido kolorge oliotsua da. Kristalen errefrakzio-indizea neurtzeko usatzen da. 2-kloronaftalenoa isomeroa du.

## Sintesia

Naftalenoa zuzenean kloratuz sintetizatzen da 1-kloronaftalenoa. Normalean bi isomero monokloratuekin batera deribatu bikloratu eta trikloratuak ere eratzen dira.

## Ezaugarriak

1-kloronaftalenoak 268 °C-tan irakiten du.
Uretan ez da disobatzen, baina bai alkoholetan, eterretan, bentzenotan eta kloroformotan.
Bizidunentzako toxikoa da.

## Erabilera

1-kloronaftalenoa biozida sendoa da eta intsektizida eta fungizida moduan erabitzen da zurezko lurrak eta itsasontzietako edukiontziak tratatzeko,
1970eko hamarkada arte olioak, gantzak eta DDTa disolbatzeko erabili zen.
Kristalen errefrakzio-indiziea neurtzeko usatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Alemanez) Bavendamm, W.; Bellmann, H.. (1953-02-01). «Chlornaphthalin-Präparate» Holz als Roh- und Werkstoff 11 (2): 81–84. doi:10.1007/BF02605462. ISSN 1436-736X. (Noiz kontsultatua: 2021-02-24).
* 1 2 (Gaztelaniaz) 1-Chloronaphthalene. https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/sial/25320?lang=es&region=ES.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161607
* Multimedia: 1-Chloronaphthalene / Q161607
# 1,3-ziklohexadieno

1,3-Ziklohexadienoa (C$_2$H$_4$)(CH)$_4$ formulako konposatu organikoa da zikloalkenoen familiakoa. Likido kolorge eta sukoia da. Pinu-olioaren osagai den terpinenoa 1,3-ziklohexadienoaren deribatua da.

## Sintesia

1,3-Ziklohexadienoa produzitzeko 1,2-dibromoziklohexanoa deshidrobromatu egiten da.
${\ce {(CH2)4(CHBr)2 + 2 NaH -> (CH2)2(CH)4 + 2 NaBr + 2 H2}}$

## Erreakzioak

1,3-Ziklohexadienoak zikloadizioak pairatzen ditu, Diels-Alder erreakzioarren bidezkoak adibidez.
Bestetik, 1,3-ziklohexadieno bentzeno bihur daiteke dehshidrogenazio erreakzio baten bidez, oso exotermikoa dena bidenabar.
1,3-ziklohexadienoak eta bere deribatuek metal-alkeno konplexuak eratzen dituzte, hala nola [C$_6$H$_8$)Fe(CO)$_3$].

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» orgsyn.org (Noiz kontsultatua: 2021-04-14).
* ↑ (Ingelesez) Guppi, Sanjeeva Rao; O'Doherty, George A.. (2008). «1,3-Cyclohexadiene» Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis (American Cancer Society) doi:10.1002/047084289x.rn00921. ISBN 978-0-470-84289-8. (Noiz kontsultatua: 2021-04-14).
* ↑ (Ingelesez) «1,3-Cyclohexadiene» webbook.nist.gov (Noiz kontsultatua: 2021-04-14).
* ↑ (Ingelesez) Pearson, Anthony J.; Sun, Huikai. (2008). «Cyclohexadieneiron Tricarbonyl» Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis (American Cancer Society) doi:10.1002/047084289x.rn00791. ISBN 978-0-470-84289-8. (Noiz kontsultatua: 2021-04-14).

## Ikus, gainera

* 1,4-ziklohexadienoa
* Ziklohexenoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q387320
* Multimedia: 1,3-Cyclohexadiene / Q387320
# 1783 Albitskij

1783 Albitskij asteroide gerrikoan aurkitutako 1783. asteroidearen izena da. 1935eko martxoak 24an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1935 FJ zen. Bere izena Vladimir Aleksandrovitx Albitzkygatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q143704
* Multimedia: 1783 Albitskij / Q143704
# 1785 Wurm

1785 Wurm asteroide gerrikoan aurkitutako 1785. asteroidea da. 1941eko otsailak 15ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1941 CD zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q143726
# 1784 Benguella

1784 Benguella asteroide gerrikoan aurkitutako 1784. asteroidearen izena da. 1935eko ekainak 30ean aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1935 MG izan zen. Bere izena Angolako Benguela hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q143706
# 1781 Van Biesbroeck

1781 Van Biesbroeck astereide gerrikoan aurkitutako 1781. asteroidearen izena da. 1906ko urriak 17an aurkitu zuen August Kopffek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa A906 UB zen. Bere izena George Van Biesbroeckgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q143672
# 1782 Schneller

1782 Schneller asteroide gerrikoan Ạ1782. asteroidearen izena da. 1931ko urriak 6an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1931 TL1 izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q143678