# Montenegroko Errege Armada

Montenegroko Erresumako Armada (serbieraz/montenegroeraz: Војска Краљевине Црне Горе; Vojska Kraljevine Crne Gore), euskaraz Montenegroko Errege Armada bezala ezagutzen dena, Montenegroko Erresumako armada zen.

## Armadaren sorrera

Montenegroko Errege Armadaren sorrera 1910eko abuztuaren 28an eman zen, Montenegroko Erresuma aldarrikatu ondoren, Nikolas I.a armada berriko errege eta komandanteburu bihurtuz. Urtebete baino gehiago pasatuko zuen eta Montenegro, Serbia, Grezia eta Bulgariarekin batu zen, Balkaniar Liga sortzen, Balkanetan Otomandar domeinuarekin amaitzeko aliantza militarra.

## Montenegro Balkanetako Gerretan
### Balkanetako Lehen Gerra

Montenegroko Erresuma Otomandar Inperioari gerra deklaratu zion lehen balkaniar herrialdea izango zen, otomandarren menpean zeuden kristauak askatzeko Novi Pazar hiri otomandarrari eraso eginez. Montenegroko armada, Danilo printzearen buru zegoen, Nikolas I.a Montenegrokoaren semea, Mitar Martinović eta Janko Vukotić jeneralekin batera. Montenegro, Balkanetako herrialde txikiena zen arren, bere botere militarra sinestezina zen:
Montenegrok ez zuen armada profesionalik, bizi izan zituen gerra guztietako Europako armadarik txikiena izateaz eta bere baliabide urriez gain, hala nola armak, artilleriako piezak eta kanoiak, herritar gehienak soldadu-postuan edo armadako ofizial gisa zeuden, baina ona, gizon gutxi zituen arren, bere hildakoak ez ziren oso larriak, bere gizonen % 50 baino gutxiago galduz, Balkanetako Lehen Gerran, non 2.836 gizon hildako, 6.602 zauritu eta 406 gaixotasunengatik hil zeuden.

### Balkanetako Bigarren Gerra

Montenegrok Kosovoko ekialdeko zatia lortuko zuen, Metohia, Serbiari atxikitako Prizren eremutik izan ezik. Bulgariak Serbia akusatu zuen hitzarmenean planifikatu gabeko lurraldeak konkistatzeagatik; orduan, Bulgariak gerra deklaratu zion Serbiari, Balkanetako Bigarren Gerra hasieran. Montenegrok Serbia lagunduko luke armada montenegroarra beste behin bidaliz, baina gizon gutxiagorekin, 12.800 gizonekin, Danilo Montenegroko eta Janko Vukotić jeneralaren agindupean. Bulgariako porrotaren ondoren, hilabete batean, bere gizonen % 1 baino gutxiago galdu zuen, 1.201 galerarekin, 241 hildako eta 961 zauritu.

## Montenegro Lehen Mundu Gerran

1914ko uztailaren 28an, Austria-Hungariako tronurako oinordekoa, Frantzisko Fernando artxidukea, eta bere emaztea, Sofia Chotek, Gavrilo Princip, serbobosniar nazionalista gazteak erail zituen. Austria-Hungariak ultimatum batean bidali zuen Serbiari, erasoa jazarri zuela esanez, baina ez zuen onartu, orduan Austria-Hungariak gerra deklaratu zion Serbiari. Errusiak, eslaviar guztien babesleak, nagusiki bere aliatuei, Serbia eta Montenegrori, gerra deklaratzen die Austria-Hungariari. Alemaniak, Austria-Hungariaren aliatu, Errusiari gerra deklaratzen dio, eta Frantziak, Errusiaren aliatu, Alemaniari gerra deklaratzen dio, Lehen Mundu Gerrari hasiera emanez.
Montenegro 1914ko abuztuaren 6an sartu zen gerran, Kotor-regatik, Adriatikoan kokatutako itsas base austrohungariar batetik, ibilbide hori Montenegrokoa balitz, bere ekonomia progesatuko zen eta merkataritza-bide berriak ireki zitzakeelako. Montenegro Serbiarekin lerrokatu zen 45-50.000 soldadu mobilizatuz (biztanleria osoaren 1/10), 62 artilleria-bateria, 14 landa-kanoi eta 62 metrailadoreekin.

### Montenegro 1914ko Serbiako kanpainan

Montenegrok, Serbiarekin batera, 45-50.000 soldadu montenegroar zituen, 420.597 soldadu serbiarrekin, hau da, 470.597 soldadu serbo-montenegroarrekin, 500.000 soldadu austrohungariarri aurre egin zieten, eta 1914ko abenduaren amaieran garaitua izan zen, armada erdia galduta, baina serbiarrek ere amore eman zuten galdutako armada osoaren 3/4 baino gehiago utzita, eta armada montenegroarrak bere armadaren % 1 baino gutxiago galdu zuen.

### Militarizazioa 1914ko Serbiako kanpainan

| Mota | Austria-Hungaria | Serbia + Montenegro (kopuru) |
| Batailoi | 329 | 209 |
| Bateria | 200 | 122 + 62 (184) |
| Eskuadroi | 51 | 44 |
| Ingeniari enpresak | 50 | 30 |
| Landa-kanoia | 1243 | 718 + 14 (732) |
| Metrailadoreak | 490 | 315 + 62 (377) |
| Soldadu kopuru | 500.000 | 420.597 + 45-50.000 (465-470.597) |

### Montenegro Serbiako erorketan

Armada montenegroarrak 48.300 soldadu izaten jarraitzen du, hau da, 50.000 soldaduetatik 1.700 hilak edo zaurituak izan ziren, gizonak % 4 baino gutxiago galduta. Armada serbiarrak, aldiz, 420.597 soldadu izango zituen, baina sufritu egin zuen 1914ko kanpaina homonimoan, bere armadaren % 40 baino gehiago galduta, 260.000 soldadurekin amaituz, Austria-Hungaria, Serbiarekin batera, gehien sufritu zuena izan zen, 500.000 sodadetatik, gizonen % 40 baino gehiago galdu zirelarik. Austrohungariarrak ez ziren Serbiako mugatik mugitu 1915eko lehen hilabeteetan. Ez litzateke izango harik eta galtzaile balkaniarra, Bulgaria, eszenan sartu arte, eta bat Erdialdeko Potentziaetara, Alemaniarekin batera, Balkanetako frontera aparteko gizonak bidaliz. Bulgaria mobilizaria 300.000 soldadu germaniar-austrohungariarrekin batera beste 300.000 soldadu, 308.300 soldadu serbo-montenegroar totalen aurka (Montenegroko armadako 48.300 soldaduak eta Serbiako armadako 260.000 soldaduak), Serbia hilabete baino gutxiagoan eroriz, Austria-Hungaria eta Bulgaria zatituz.
Montenegro izango zen bulgariar-germaniar-austrohungariar inbasioak konkistatu ez zuen Balkanetako herrialde bakarra, baina ez zen serioa izan 1915eko amaieratik 1916ko hasierara arte. Montenegroko armadak 23.000 galdu zituen, gehienak, 13.000 hildako eta beste 10.000 zauritu edo desagertu, eta % 63ko galerak izan zituzten.

### Montenegroko inbasioa eta armadaren harrapaketa

Armada montenegroarrak 50.000 gizonera handitu zituen bere personal, Austria-Hungariako edo Bulgariako balizko inbasio baterako. Nikolas erregeak ihes egin zuen herrialdetik, eta botere guztia Janko Vukotić-i eman zion, Aginte Gorena montenegroarraren Kabineteburu gisa. Austria-Hungariak Montenegroko inbasioa planifikatu zuen 1916ko urtarrilaren hasieran, eta 1916ko urtarrilaren 5ean hasi zen, Austrohungariar armadako 100.000 soldadurekin, 50.000 soldadu montenegroarren aurka, hau da, austrohungariarrek montenegroarrak bikoizten zituzten, Montenegroko kanpaina militarrari hasiera emanez. Armada montenegoarrak, Serbiara inbasioaren ondoren erretiratzen ari zen serbiar armadaren eta frantziar artilleriaren laguntza zuen. Austrohungariarrak ezker oinarekin hasi ziren Mojkovac-eko herria hartzen 20.000 gizonekin, gudu homonimoa hasiz, non 6.500 montenegroarrek garaitu zituzten, hau da, austrohungariarrak montenegroarrak laukoiztu zituzten gutxienez. Armada montenegroarrak bere lurraldeko lehen gudua irabazi zuen, Mojkovac-eko gudua aurreko beste guduetan baino hildako gutxiago izan zituen montenegrotar bataila izan zelarik, 200 hildako eta 700 zauritu baino gutxiagorekin. Armada montenegroarrak irabazi zuen Mojkovaceko gudua, baina bere tamaina txikiagatik, ezin izan zuten armada austrohungariarra atzera eraman, astebete barru Cetinje harrapatuz eta herrialde osoa bi aste barru, Shkodër-rekin batera. Armada montenegroarra Janko Vukotić, bere buruzagiarekin batera preso hartuko dute gerra amaitu arte.

## Gerra guztiak

| Gatazkak | Aliatuak | Arerioak | Pertsonal | Emaitzak |
| Balkanetako Lehen Gerra (1912-1913) | Bulgaria Grezia Serbia Italia (boluntarioak) Albaniarrak (boluntarioak) Armeniarrak (boluntarioak) Errusia (laguntza) | Otomandar Inperioa Zirkasiarrak Albaniarrak (boluntarioak eta irregularrak) Austria-Hungaria ​ (laguntza) | 44.500 gizon | Garaipena • Londresko Ituna • Balkanetako Bigarren Gerrapiztu |
| Balkanetako Bigarren Gerra (1912-1913) | Errumania Grezia Serbia Errusia (laguntza) Otomandar Inperioa | Bulgaria | 12.800 gizon | Garaipena Bukaresteko Hitzarmena |
| Serbiako kanpaina (1914) (1914ko abuztua-abendua) | Serbia | Austria-Hungaria | 45-50.000 gizon | Garaipen serbo-montenegroarra Austria-Hungariak atzera egin du |
| Serbiako kanpaina (1915) (1915eko urtarrila-azaroa) | Serbia | Austria-Hungaria Alemania Bulgaria | 48.300 gizon | Porrota serbo-montenegroarra •Serbia Austria-Hungaria eta Bulgaria militarki okupatuta dago •Austria-Hungaria ipar-ekialdea •Bulgaria hegoaldea, erdialdea eta ipar-mendebaldea |
| Montenegroko kanpaina (1916ko urtarrilaren 5etik 18ra) | Serbia (laguntza) Frantzia | Austria-Hungaria | 50.000 gizon | Porrota Austria-Hungariak Montenegro garaitu du militarki |
| Balkanetako frontea (I. Mundu Gerra) (1914-1918) | Serbia Frantzia (1915etik) Erresuma Batua (1915etik) Grezia (1917tik) Italia (1915etik) Errusia (1917 arte) | Austria-Hungaria Bulgaria (1915etik) Alemania (1915etik) Otomandar Inperioa (1916-1917) | 50.000 gizon (gehienez) | Garaipena •Serbiak 1918an berreskuratu zuen bere lurraldea, 1915etik okupatua • Podgoricako Batzarrak Montenegron Serbiarekin batzearen aldarrikapena • Austria-Hungariako eslaviarrek Serbiarekin Jugoslavia osatzeko bizi diren lurraldeak batzea • Neuillyko Ituna |

## Armadaren militar montenegroar ospetsuak

* Nikolas I.a Montenegrokoa - Montenegroko erregea eta armadaren komandanteburua
* Janko Vukotić - Lehen ministro eta 1. Armadaren komandantea
* Petar Pešić - Montenegroko Aginte Goreneko Estatu Nagusiko burua
* Božidar Janković - Montenegroko Aginte Goreneko Estatu Nagusiko burua
* Krsto Popović - Jenerala Montenegroko kanpainan
* Andrija Radović - Lehen ministroa erbestean (1916-1917)

## Erreferentziak

* ↑ Luxenburgo, Liechtenstein, Monako eta Andorrak ez zuten, ezta armadarik ere, nahiz eta Luxenburgok gaur egun 1.000 soldadu baino gutxiago izanez, Montenegroko Erresumako armada Europa osoko armadarik txikiena zuen 1910ean sortu zenetik.
* ↑ Errusiak Serbia eta Montenegro babesten ditu bere burua "Eslaviar Guztien Babesle" bezala izendatzeagatik eta Otomandar Inperioari bere gorrotoa erakusteagatik 1878ko Errusia-Turkiar Gerratik Balkanak askatu zirenetik
* ↑ Austria-Hungariak otomandarrei laguntzen die Serbiarekin dituzten harremanengatik, mugimendu paneslavistagatik. Austria-Hungariako Bosnia anexiotik, Serbiak ez zuen hegoaldeko eslaviarrekin biltzeko aukerarik izan, eta bi herrialdeen arteko tentsioak areagotu ziren, Errusia eta Montenegro barne
* ↑ Errusiak Serbia eta Montenegro laguntzen ditu Balkanetako Lehen Gerratik, baina Serbia Tratatuan proposatu gabeko konkistatutako lurraldeek bulgariar akusazioagatik, Bulgariak gerra deklaratzen dio Serbiari. Horregatik, Errusiak Serbia eta Montenegro laguntzen ditu berriro, Otomandar Inperioarekin (Edirne eta Ekialdeko Traziako lurraldeagatik) eta Errumaniarekin (Dobruja berreskuratzeko batera Bulgariatik)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q120988829