OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Segundo Ispizua

Segundo Ispizua Bajaneta (Bermeo, 1869ko ekainaren 2a - Madril, 1924ko ekainaren 19a) bizkaitar historialaria izan zen.
Perun jarri zen bizitzen oso gazte zela, eta apaiz-ikasketak hasi zituen. Ikasketak bertan behera utzita, Ekuadorrera jo, eta kazetaritza-lanetan jardun zuen herri hartan. Ekuadorretik bota zuten 1897an, eta Costa Rican jarri zen bizitzen. El Noticiero Costa Ricako egunkaria sortu eta zuzendu zuen, 1910 arte. Osasun-arazoak zirela eta, Bilbora itzuli, eta Bilboko talde errepublikazale nazionalista (Euzkotar Erkal Abertzale Alderdia) sortu zuen, 1911. urtean. Bere artikulurik gehienak Euskalerriaren Alde, Euzkadi, Union Iberoamericana, El Mercantil de Manila eta beste egunkari askotan eman zituen argitara.

## Obra nagusiak

* La guerra actual y las doctrinas del vasco Francisco de Vitoria (1915),
* Historia de los vascos en el descubrimiento, conquista y civilización de América (6 liburuki, 1914-1919),
* La primera vuelta al mundo. IV centenario: 1522-1922.
* Historia de la geografía y de la cosmografía de las Edades Antigua y Media con relación a los grandes descubrimientos marítimos realizados en los siglos XV y XVI por españoles y portugueses (2 liburuki, 1922) eta
* Historia de la Geografía y de la Cosmografía (2 liburuki, 1922-1926).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12267269
* Multimedia: Segundo de Ispizua / Q12267269
# Segundo gehigarri

Segundo gehigarri bat denboraren emisio estandarrak eguzki denbora ertainetik gertu mantentzeko egiten den moldaketa da. Segundo gehigarriak beharrezkoak dira estandarrak egutegi zibilekin sinkronizatuak matentzeko, euren oinarria astrologikoa delarik.
Telekomunikazioen Batasun Internazionalak eginiko proposamena erlojuari ordu bat gehitzea da 600 urtean behin eta horrela segundo gehigarria ezabatzea. Txina eta Britainia Handiak kontra egin diote aldaketa honi, baina, aldiz, Amerikako Estatu Batuak, Italia, Alemania, Japonia eta Errusia aldaketaren alde daude. Alternatiben artean erlojua ordu bete atzeratzea ere badago, desberdintasuna ordu erdiko atzerapena izatera iristen den momentuan. Bonn-eko Unibertsitateak egindako kalkuluen arabera, hau 2600 urtean gertatuko litzateke.
Denbora zibilaren estandarrak Denbora Unibertsal Koordinatuan (UTC) oinarritzen dira, izugarri zehatzak diren erloju atomikoak erabiliz mantentzen dena. UTC-a eguzki denbora mediotik gertu mantentzeko, noizean behin zuzendu egiten da segundo gehigarri bateko moldaketarekin. Honen ondorioz, 61 segundoko minutu bat izango genuke. Periodo luzeetan zehar, segundo gehigarri hauek gorantz doan erritmo bati gehitu behar zaizkio, 31 s/siglo² parabolari dagokiona. Aurreikusita dago ere segundo bat ezabatzea, 59 segundoko minutu bat izanik, baina ez da beharrezkoa izan orain arte eta ez da aurreikusten etorkizunean beharrezkoa izatea Lurraren errotazioaren aurreikuspenen arabera.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Invitado, Colaborador. (2015-02-09). «¿Cuántos segundos tiene un día?» Naukas (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q194230
* Multimedia: Leap second / Q194230
# Segura Irratia

Segura Irratia Gipuzkoako Segura udalerritik euskaraz emititzen duen irrati kate bat da. Goierri osorako emititu ohi du, gaur egun eskualde honetako sinbolo bilakatu delarik.

## Historia

1956ean On Zesareo Elgarresta, Segurako erretorea zen apaiz bergararrak, Segura Irratia "Jainkoaren hitza eta Goierriko albisteak eskualdean zabaltzeko" sortu zuen. Lehenbizikoz 1956ko apirilaren 2an emititu zuen.

## Ezaugarriak

Irrati kate honek Goierri eskualdean ospea baldin badu, entzuleek maite edo estimatzen dituzten pertsonen urtemugak zoriontzeko asmoz abestiak dedikatzeko aukera ematen duelako da. Irrati honen beste ezaugarri bat bertan egunero errezatu ohi den errosarioa da, irrati honek, bere hastapenetan behintzat, Eliza Katolikoarekin zuen nolabaiteko loturaren erakusgarria.
Euskaraz emititzea zuen segur aski ezaugarri nagusia, Francoren diktadura bete-betean. Horren trukean, ordea, Europatik heltzen ziren oposizioko irratien seinaleak eragozteko traba seinaleak igortzen zituen.

## Diala

* Segura Irratia : 89.2 FM
* Interneten: segurairratia.eus

## Erreferentziak

* ↑ Segura Irratia Goierriko ahotsa. Noticias de Gipuzkoa.

## Ikus, gainera

* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak

* Segura Irratiaren webgunea
* Segura Irratiaren 50. urteurrenaren inguruko ETBko bideoa ikusgai. Youtube.com
* Segura Irratiari buruzko artikulua irakurgai. Noticias de Gipuzkoa. (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q12267273
# Segundo Galarza

Segundo "Xegundo" Ramón Galarza Araco, Shegundo Galarza portugesez, (Segura, Gipuzkoa, Euskal Herria, 1924ko irailaren 7a - Lisboa, Portugal, 2003ko urtarrilaren 4a) Portugalen ibili zen euskal piano-jotzaile eta musikagilea zen. Ramón Galarza portugaldar musikariaren aita zen.
Aita Jazinto Galarza txistularia zuen. Xegundok 6 bat urte zituenean pianoa eta solfeoa ikasten hasi zen Segurako elizako organistarekin. Ondoren Beasaingo Kontserbatorioan eta Ordizian piano-klaseak hartzen hasi zen. Azkenik, Bilbora joan zen eta 5 urteko piano-ikasketak hartu zituen.
Ondoren, Donostiako Klub Nautikoan eta Donostiako Tenis Klubean jotzen hasi eta ezaguna egin zen. 1948an, 24 urte zituela, Estorilgo Kasinoan (Portugalen) jotzea eskaini zioten. Xegundok eskaintza onartu eta Portugalera joan zen. Kasinoan egunero jotzen aritu zen 1950eko maiatzera arte.
Ondoren, "A Chaupana" eta "Aquarium" izeneko jatetxeetan jotzen aritu zen 1951. urtera arte, eta bere lehenengo 3 diskoak grabatu zituen Melodia diskoetxearekin. 1951ren urriaren 21ean Luandara joan zen, "Restauração" zinemaren inauguraziorako, eta 1952ko apirilera arte. Gero, Lourenço Marques hirira (gaur egungo Maputo) joan zen 6 hilabetez Polana hotelean jotzeko. Mozambiken, bere lehen alaba jaio zen, Teresa izenekoa.
1952tik 1954ra Johannesburgen egon zen Springbok Irratian eta no Du Barry Jatetxean jotzeko kontratuarekin. Tarte horretan 6 disko grabatu zituen Decca diskoetxerako. 1954an Lourenço Marquesera itzuli zen Polana hotelean jotzera, 1955eko maiatzera arte.
Egunero jo zuen Palácio hotelean. Estoril diskoetxearekin sinatu zuen eta 4 Lp grabatu zituen.
RTP irrati-telebistak Galarza eta bere biolin-orkestra gonbidatu zuen asteroko telebista-saioa aurkeztera. Saioak harrera ona izan zuenez, 100 saio baino gehiago eman zituzten.
Bai bakarlari, bai bere biolin-orkestrarekin, 50 LP inguru grabatu zituen Portugalen eta Espainian. 1964an, bi saio grabatu zituen Edmundo Rossekin "World of Latin American Entertainement"-entzat.
1998ko azaroan, Xegundoren 50 urteko ibilbidea Portugalen ospatzeko omenaldia egin zuten Estorilgo Kasinoan.
2003ko urtarrilaren 4an hil zen, 78 urterekin, gaixotasun luze batek jota.

## Diskografia
### Diskografia euskaraz

* Akelarre-Bi (1973, Bartzelona)
* Aita Donostia - euskal preludioak (1973)
* Akelarre-Lau (1974, Bartzelona)
* Akelarre-Bost (1974, Bartzelona)

### Besteak

* A Musica Que O Povo Fez (1974, Mozambike)
* Holiday in Portugal

## Erreferentziak

* ↑ Olea, I.. (1970). (pdf) Goierriko lorak. Tolosa (Gipuzkoa): Auspoa Liburutegia, 110 or..
* 1 2 (Portugesez) «MORREU MAESTRO SHEGUNDO GALARZA» Correio da Manhã 2003-01-05 (Noiz kontsultatua: 2016-08-15).
* ↑ «Segundo Galarza musikaria zendu da» Argia 2003-01-07 (Noiz kontsultatua: 2016-08-15).
* ↑ «Xegundo Galarza musikari segurarrak 50 urte daramatza Portugalen» (pdf) Goierritarra 161 zkia.: 12-13 orrialdeak. 1999ko ekainak 18 (Noiz kontsultatua: 2016-08-15).
* Datuak: Q10371013
# Segundo Goikoetxea

Segundo Goikoetxea (Altsasu, 1946ko otsailaren 18a - ), euskal txirrindulari ohia da, 1972 eta 1974 artean profesionala izan zena. Bere ibilbidean bi garaipen lortu zituen.
Itzuli handi bakarrean hartu zuen parte, 1973ko Espainiako Vueltan, non 52. amaitu zen sailkapen orokorrean.

## Palmaresa

1968
* 3. Altsasuko Sarian
1971
* 8. Nafarroako Itzulian
1972
* Samianigoko Klasikoa
* Circuito de la Rua (Ourense - Cuprosan Sari Nagusia)
* 4. Leganeseko Hiru Egunetan
1973
* 5. Pascuas Sari Nagusian
* 8. Levanteko Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

| Lasterketa | 1972 | 1973 | 1974 |
| Italiako Giroa | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | 52. | - |
| Munduko txapelketa | - | - | - |
-: ez zuen parte hartu UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak

* Werner (1972)
* Monteverde (1973)
* Independente (1974)

## Erreferentziak

* ↑ Urtekaria: Segundo Goikoetxea

## Kanpo estekak

Segundo Goikoetxea - ProCyclingStats
* Datuak: Q9075689
# Segundo sexagesimal

Segundo sexagesimal bat minutu sexagesimal baten 1/60 da, edo berdina dena gradu sexagesimal baten 1/3600a.
# Sikkim

Sikkim (nepaleraz: सिक्किम) Indiako ipar-ekialdeko estatu itsasgabea da.

## Geografia

Himalaian kokatuta, mugakideok ditu: mendebaldean, Nepal; iparraldean eta ekialdean, Tibet; ekialdean, Bhutan; eta, hegoaldean, Mendebaldeko Bengala.
Kangchenjunga, munduko hirugarren mendirik altuena, estatuaren ipar-mendebaldeko zatian eta Nepaleko mugan dagoena, ia Sikkimgo leku guztietatik ikus daiteke.

## Izena

Sikkim hitza limbuzko su ("berria") eta khyim ("jauregia") berben arteko lotura da, Phuntsog Namgyal eskualdeko lehendabiziko erregeak jauregia eraiki zuelako. Tibeteraz Denjong du izena, "arroz-harana" esan nahi duena; leptxaz, Nye-mae-el ("paradisua") eta bhutiaz, Beymul Demazong ("arroz-harana ezkutua") da.

## Banaketa administratiboa

Sikkimek lau barruti ditu: Ekialdeko Sikkim, Mendebaldeko Sikkim, Iparraldeko Sikkim eta Hegoaldeko Sikkim: haietako hiriburuak Gangtok, Geyzing, Mangan eta Namchi dira, hurrenez hurren.

## Hizkuntzak

Nepalera Sikkimgo lingua franca da, herritar gehienak nepaldarrak direlako. Ingelesa eta hindia ere oso zabalduta daude. Bhutia, dzongkha, groma, gurunga, leptxa, limbua, magarra, majhia, majhwarra, newaria, raia, sikkimera, xerpera, sunuwarra, tamanga, thulunga, tibetera eta yakha Sikkimgo beste hizkuntzak dira.

## Galeria

* Gurudongmer lakua.
* Teesta ibaia.
* Katao, Iparraldeko Sikkim.
* Kataorako bidea.

## Erreferentziak

* 1 2 Sikkimgo gobernua
* ↑ Sikkimgo gobernua
* ↑ Sikkimgo turismo webgunea
* ↑ Sikkimgo gobernua

## Kanpo estekak

* Estatuko webgune ofiziala
* Datuak: Q1505
* Multimedia: Sikkim / Q1505
# Impeachment

Impeachment (euskaraz "auzibidea") zuzenbide anglosaxoiaren figura da, zeinaren bidez goi kargodun publiko bat auzipetu daitekeen. Parlamentuak onartu behar du auzipetze hori eta gero akusatuaren epaiaz arduratu. Zigortzeak dakar kargugabetzea eta gaitasunik gabe uztea antzeko lanetarako.
Besteak beste Bill Clinton (1998-1999) eta Andrew Johnson (1868), Ameriketako Estatu Batuetako lehendakariak beraien kargutik kentzeko prozesua pairatu zuten.
Espainiako eta Frantziako legedietan, antzeko figura "zentsura mozioa" izan daiteke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q480498
# Imperia dorrea

Imperia dorrea (errusieraz: Империя Башня) Moskuko Nazioarteko Finantza Gunean kokatzen den konplexu polifuntzional bat da. Bi eraikinetan oinarrituko da, A eraikina (erabilera mistoetarako) eta B eraikina (denbora-pasarako aqua-parke konplexu baterako).
A eraikinak, 60 solairurekin, luxuzko bulegoen 70,110 m$^2$ (750,000 sq ft) , etxebizitzen 45,000 m$^2$ (480,000 sq ft) eta 280 geladun hotel bat 30,000 m$^2$ (320,000 sq ft) erantsiko ditu eta hainbat salmenta puntu.
B eraikinak, Aquapark bat izango du eta Moskuko Nazioarteko Finantza Guneako entretenimendu gune nagusia izango da. Gainera, merkataritza-gune bat eta jatetxeak eraikiko dira, urte osoan irekita egongo direlarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2493262
* Multimedia: Imperia Tower / Q2493262
# Imperial-Enlow (Pennsylvania)

Imperial-Enlow Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Allegheny konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. 3.514 biztanle ditu, 4 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Allegheny konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1182219
# Imperia

Imperia Italiako udalerri bat da. Imperiako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. 42.060 biztanle ditu, 45,38 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Imperiak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Diano Arentino Diano Castello Diano Marina Pontedassio San Lorenzo al Mare Vasia Civezza Dolcedo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13318
* Multimedia: Imperia / Q13318
# Imperatriz (Maranhão)

Imperatriz Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. 273.110 biztanle ditu 1.368,987 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Maranhão

## Kanpo estekak

* Datuak: Q504755
* Multimedia: Imperatriz / Q504755
# Imperiako probintzia

Imperia Italiako ipar-mendebaldean etaLiguriako itsasoaren kostaldean dagoen probintzia da, Frantziako mugan eta Liguriako eskualdean kokatuta dagoena.

## Udalerriak

Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:

## Pertsonaia ezagunak

* Edmundo de Amicis (1846-1908), idazlea.

## Ikus, gainera

* Italiaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Italieraz) Probintziako gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q16186
* Multimedia: Province of Imperia / Q16186
# Impekables

Impekables, Iruñean (Nafarroa) sortutako rantxera taldea da. Kojon Prieto y los Huajalotes bezalako taldeen influentzia nabarmena izan dute eta hauek ere, Napar-Mex estiloan kokatzen dira. 2008an, autoekozituriko diska bat kaleratu zuten.
2009an taldeak izena aldatu zuen, Los Zopilotes Txirriaos bihurtuz.

## Taldekideak

* Aspurz - Akordeoia eta koroak
* Balda - Bateria
* Iñaki - Tromboia eta trompeta
* Kristobal - Gitarra eta koroak
* Konejo - Ahotsa
* Largo - Bajua
* Luis - Gitarra
* Montxo - Bajua

## Diskografia

* Guevos pa todos... que yo pago (2008)

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Impekables taldearen webgunea
* Datuak: Q12259568
# Imperator totius Hispaniae

Imperator (totius) Hispaniae (euskaraz: Hispania (osoko) enperadorea) X. mendetik aurrera Leongo erregeek erabilitako latinezko titulua izan zen. Hurrengo bi mendeetan Iberiar penintsulako zenbait erregek erabili zuten bere nagusitasuna edo imperiale culmen aldarrikatzeko. Erdi Aroan "Hispania" latinezko toponimoa, baita "Yspania" edo "Spania" bere desitxuratzeak ere, Iberiar penintsula osoa izendatzeko erabiltzen zuten.
Enperadore titulua Leongo erregeek bere buruarentzat aldarrikatzen bazuten ere, Iruñeko erregeek ere erabili zuten:
* Rodako kodexak Antso I.a Gartzeitzentzat "Obtime Imperator" titulua erabili zuen.
* 1034an Antso III.a Nagusiak León konkistatu zuenean, "Imperator" eta "Naiara" hitzak zituen moneta atera zuen. Hala ere, badaude moneta gerokoa dela esaten dutenak.

## Erreferentziak

* ↑ Gibert, Rafael. (1951). Observaciones a la tesis del Imperio hispánico y los cinco reinos. Arbor, 440–56 or..
* ↑ Maravall, José Antonio. 1973. "El pensamiento política de la Alta Edad Media". Estudios de historia del pensamiento española (Madrid, 1973), I, 35–66. orr.
* ↑ Lakarra de Miguel, José María. (1945). «Textos navarros del Códice de Roda» Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón (1): 194–283..
* ↑ Germán de Iruña. (1935). «Discutibles interpretaciones de la moneda de Sancho el Mayor» RIEV (Paris: Eusko Ikaskuntza) (26): 655-660..
* ↑ Besga Marroquín, Armando. (2003/VII). «Sancho III el Mayor. Un rey pamplonés e hispano» Historia 16 (327).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2038896
# Idoibaltzaga

Idoibaltzaga Bizkaiko elizate ohia da, egun Errigoiti dena. Idoibaltzagan egiten zituzten beren herrialdeko batzarrak antzinako bizkaitarrek. 1376. urtean sortu zuten Errigoiti herria.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12259415
# Idoieta

Idoieta Esteribar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.
1950an jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Esteribarko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak beltzunegiarrak ziren.

## Izena

Idoieta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* Idoieta (1260)
* Ydoyeta (1366)
* Idoyeta (1534)
* Idoieta (1966)

## Historia

1268ko Rediezmoaren Liburuan jasota dagoen arren, eta Orreagako Santa Mariak berrogei urte geroago lursailak zituela badakigun arren, badirudi XIV. eta XVI. mendeen artean leku zaharra hutsik egon zela. 1646an su bakarra zegoen.
15 biztanle zituen 1786an eta 22 1824an.
Bere historia nagusia Esteribarrena da; XIX. mendearen lehen erdira arte jaurerria izan zen arren -beraz, administrazio berezia izan zuena-. Hala eta guztiz ere, 1802an ibarreko berengoen berberak ziren agintariak. Idoieta ibarreko diputatuak eta etxeen artean txandaka izendatutako errejidore batek gobernatzen zuten. 1847an haurrak Zubirira joaten ziren eskolara, biderik onenak ferrazkoak ziren.

## Oharrak

* ↑ /ið̞o.iéta/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza hirugarren silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ «Idoieta - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
* ↑ Gran Enciclopedia de Navarra | IDOIETA. (Noiz kontsultatua: 2021-10-14).

## Ikus, gainera

* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak

* Esteribarko Udalako webgune ofiziala
* Datuak: Q108893900
# Idoitxiki

Idoitxiki, Nafarroako mendi bat da. Mendi hau, Satrustegiko mendilerroan dago, eta, mendilerro hau, aldi berean, Andiako mendilerroan. Idoitxikik, 1.272 metroko garaiera du eta aipaturiko Satrustegiko mendilerroko mendirik garaiena da.

## Abiapuntuak

Ihabarretik, igoera gogor baten ondoren, Irañetako mendatera iristen da. Mendilerroaren ertza ekialderantz jarraituz, lehenik, gain txiki batzuen tontorrera iristen da, 1.272 eta 1.274 metrokoak, Idoitxiki beraren parekoak edo garaiagoak direnak. Hala ere, Idoitxikiren tontorra azkoz bereizgarriagoa da. Sakanaren hutsera moztutako harkaitz bat da, nora jaitsiera labur batean iristen den, 1255 metrora, azkenik, Idoitxikira bertara igotzeko, 1.272 metroko garaierara.
Ollotik edo Senosiainetik, Andia mendilerroaren jaitsiera Ollaran haranerantz igotzen den bidetik igo behar da, eskumalderantz desbideratu eta gailurrerantz daroan malda gogor eta zakarra igotzeko, Satrustegiko mendilerro osoa tontor ezberdinetatik Idoitxikiraino zeharkatzea ahalbidetuz. Lasaiagoa da, bakarrik azken tontor honetara iristea nahi bada, igoera Irañetako mendateraino jarraitzea, eta tontorrera iritsi igoera leun eta erosoan.

## Kanpo estekak

* euskal-herria.org webgunean
* Datuak: Q12259417
# Idoiako Andre Maria

Idoiako Andre Maria edo Idoiako Ama Birjina Erromatar Eliza Katolikoaren adbokazio marianoa da, eta haren irudi nagusia Idoiako baselizan dago.
Izaba herrian adbokazio handiena duen Ama Birjina da. Urtero, herriko biztanleek erromesaldian Idoiara joateko antolatzen dira, omenaldia egiteko. Idoiarako erromeria izenez ezagutzen da, eta hainbat datetan egiten dira.

## Legenda

Tradizioaren arabera, putzu edo zingira batean aurkitu zen, eta bertatik iturri bat geratzen da, Uztarrozeko errekara doan bidetik barreiatzen dena. Babesle gisa deitzen zaio, batez ere buruko minen aurka. Duela hamabi bat urte arte, jende prestatuaren zinopariak, makuluak, erronkariar mototsak, zintak eta beste hainbat objektu ikus zitezkeen.
Beste tradizio batek dioenez, lantzaz errematatutako burdinazko burdin hesia, presbiterioa tenpluaren gainerakotik banatzen duena, Erronkariko neskek ekarri zuten Igarieko monasterio zaharretik, Zaraitzutik. Burdin hesiari buruzko tradizioaren aldaera bat "zaraitzuar nesken bizkarretara" eraman zuten.

## Irudia

Idoiako Ama Birjinaren irudia XIII. mende amaierakoa edo XIV. mende hasierakoa da. Hirurogei zentimetroko altuera duen tailu bat da, non Birjina eta Haurraren aurpegiak irribarretsu dauden.

## Erreferentziak

* «IDOIA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-03-05).

## Ikus, gainera

* Izaba
* Idoiako baseliza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111103423
# Idolatria

Jainkoaizunkeria edo idolatria erlijio baten baitan erabiltzen den termino gaitzesgarria da, erlijio horretakoa ez den jainkoaizun edo beste irudi bat gurtzea nahiz erlijioak gaitzesten dituen gauzak irrikatu eta pertsona eta erakundeei ohore egitea izendatzeko erabiltzen dena. Bereziki, kristautasun, judaismo eta islam erlijioetan erabiltzen da.

## Judaismoa

Idolatria debekatuta dago Toran, eta, haserrearekin, hilketarekin eta intzestuarekin batera, bizitza salbatzeko ere egin behar ez diren bekatuak dira. Hala ere, Tanakhen arabera, idolatriak antzinako Israelen iraun zuen; horren adibide dira Baal, Astarot, Molotx, astroen gurtza eta prostituzio sakratua. Errabinoek debekatu egin zuten idolatrekin kontaktu oro izatea, baita haiekin elikagaiak partekatzea ere.

## Kristautasuna

Idolatriaren ikuspegi kristaua bi kategoriatan bana daiteke oro har: jarrera katoliko-ortodoxoa, ikono erlijiosoen eta beste irudi batzuen erabilera onartzen duena, eta interpretazio protestantea. Protestante fundamentalistek, askotan, idolatria, ikonolatria eta paganismoa leporatzen diete beste kristauei; Erreforma Protestantean, termino horiek berdinak izan ziren protestante guztientzat. Talde puritanoek judaismoaren eta islamaren antzeko jarrera hartu zuten, irudi erlijioso guztiak gaitzetsiz, hiru edo bi dimentsioko irudiak izan, eta gurutze laua ere barne hartuta.

### Katolizismoa

Protestantismoan kritikatzen da Eliza katolikoak irudiez egiten duen erabilera Jainkoa ez den beste pertsona batzuekin harremanetan jartzeko, haiek gurtuz, exegesi bidez, Biblia Santuaren zenbait bertsetetan oinarrituz. Katolizismoan dauden gurtza moduen artean, honako hauek nabarmentzen dira:
* Gozotasuna, edo santuen gurtza, eta
* Hiperdulia, Mariari (Jesusen amari) gordetako gurtza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q840665
* Multimedia: Idolatry / Q840665
# Idolatteria

Idolatteria Tortricidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Idolatteria simulatrix da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Idolatteria bichroma | daturik gabe |
| Idolatteria cantharopisca | daturik gabe |
| Idolatteria fasciata | daturik gabe |
| Idolatteria maon | daturik gabe |
| Idolatteria mimica | daturik gabe |
| Idolatteria mydros | daturik gabe |
| Idolatteria ops | daturik gabe |
| Idolatteria orgias | daturik gabe |
| Idolatteria pyropis | daturik gabe |
| Idolatteria simulatrix | daturik gabe |
| Idolatteria xanthocapna | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5989419
* Espezieak: Idolatteria
# Idokorriko mendilerroa

Idokorriko mendilerroa Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Idokorri mendia da, 1.073 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Idokorri mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak

* Idokorri, 1.073 m 42°42′38″N 1°11′12″W﻿ / ﻿42.71057757°N 1.186662138°W﻿ / 42.71057757; -1.186662138
* Peña de Abajo, 742 m 42°42′34″N 1°12′35″W﻿ / ﻿42.70932833°N 1.209679229°W﻿ / 42.70932833; -1.209679229
* Cerro del Cristo, 732 m 42°41′50″N 1°12′22″W﻿ / ﻿42.6972802°N 1.2060434°W﻿ / 42.6972802; -1.2060434
* Cerromalo, 715 m 42°42′15″N 1°12′55″W﻿ / ﻿42.70406806°N 1.215361458°W﻿ / 42.70406806; -1.215361458

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) mendilerroa Idokorriko mendilerroa (Mendikat)
* ↑ Mendikat, Euskal Herriko Katalogo osoa.

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61629038