# Konstante fisiko

Konstante fisiko bat, zientzian, magnitude fisiko bat da, zenbakizko balio finkoa duena, eta ez da aldatzen denbora igaro ahala. Horrek kontrastea egiten du konstante matematikoekin, zenbaki horiek ez baitaude zuzenean inplikatuta magnitude fisikoen neurketan. Konstante fisikoak dimentsiogabeak izan daitezke, hau da, zenbakiak zentzu hertsian, baina gehienetan konstanteak, fisikan, dimentsio batzuei lotutako zenbaki gisa adierazten dira.
Konstante fisiko asko daude, eta ezagunenetako batzuk hauek dira: Plancken konstantea, grabitazio-konstantea eta Avogadroren konstantea (Avogadroren zenbakia izenaz ezagunagoa). Konstanteek forma asko hartzen dituzte: Plancken luzerak funtsezko distantzia fisiko bat adierazten du; hutseko argiaren abiadurak adierazten du unibertsoarekiko abiadura maximoa, eta α konstanteak, edo egitura meheko konstantea izanik, elektroien eta fotoien arteko elkarrekintzaren ezaugarri da, eta dimentsiogabea da.
Paul Adrien Maurice Dirac, 1937. urtean, zenbait konstantek denborarekin balioa gutxitu zezaketela pentsatu zuen lehenengo. Nolanahi ere, urteko aldakuntza-kotak oso txikiak dira: 10$^{-5}$ egitura meheko konstanterako eta 10$^{-11}$ grabitazio-konstanterako. Gaur egun arte ez dago behin betiko ondoriorik arlo horretan, horren inguruko frogak neurketen muga estatistikoen barruan baitaude.
Hauek dira konstante fisikoak:
| Izena | Ikurra | Balioa | Jatorria |
| Konstante unibertsalak ||||
| Argiaren abiadura hutsean | c | ≡ 299.792.458 m/s | definizioz |
| Hutsaren iragazkortasuna | μ$_0$ | ≡ 4π×10-7 kg·m/A²s² (o H/m) | definizioz |
| Hutseko Permitibitatea | ε$_0$ | = 1/35950207149·π F/m χ8,85418781762039 10-12 A²s⁴/kg·m³ | ≡ 1/μ0c² |
| Hutseko berezko inpedantzia | Z$_0$ | = 119,9169832·π Ω = 376,73031346177068 kg·m²/A²s³ | ≡ μ$_0$c |
| Plancken konstantea | ℎ | = 6,62607015 x 10$^{-34}$ kg·m²/s | ≡ 4/K$_J$²R$_K$ |
| Plancken masa | m$_p$ | = 2,17645(16) × 10$^{-8}$kg | ≡ (ℎc/2πG)$^{1/2}$ |
| Plancken luzera | l$_p$ | = 1,61624(12) × 10$^{-35}$ m | ≡ (ℎG/2πc³)1/2 |
| Plancken denbora | t$_p$ | = 5,39121(40) × 10$^{-44}$ s | ≡ (ℎG/2πc⁵)$^{1/2}$ |
| Plancken tenperatura | T$_p$ | = 1,416785(71) × 10$^{32}$ K | ≡ (ℎc⁵/2πGk$_B$²)$^{1/2}$ |
| Elektromagnetismoa ||||
| Coulomben konstantea | κ | = 8.987.551.787,3681764 N/F | ≡ 1/4πε0 = c² × 10-7 H/m |
| Elektroiren karga | e | = 1,602 176 634×10-19 C | ≡ 2/K$_J$R$_K$ |
| Grabitazioa ||||
| Grabitazioaren konstante unibertsala | G | ≈ 6,671 91(99)×10-11 m³/kg·s² | neurrietatik abiatuta |
| Grabitatearen azelerazioa itsasoaren mailan | g$_0$ | ≡ 9,806 65 m/s² | konbentzioa |
| Konstante fisiko-kimikoak ||||
| Uraren puntu hirukoitzaren tenperatura | T$_0$ | ≡ 273,16 K | definició |
| Presio atmosferiko estandarra | atm | ≡ 101.325 Pa | convenció |
| Gas idealez osatuta | R o R$_0$ | ≈ 8,314 462 618 153 24 J/K·mol | = N$_A$k$_B$ |
| Gas ideal baten bolumen molarra,p = 1 atm, θ = 0 °C | V$_0$ | ≈ 22,413 996(39) l/mol | = Rθ/p |
| Avogadroren zenbakia | N$_A$ o L | ≈ 6,022 140 76×10$^{23}$ mol$^{-1}$ | definizioz |
| Masa atomikoaren unitatea | amu o uma | ≈ 1,660 538 86(28)×10$^{-27}$ kg | oinarrizko egoeran dagoen $^{12}$C atomo baten masaren 1/12 |
| Boltzmann konstantea | k o k$_B$ | ≈ 1,380 649×10$^{-23}$ J/K | = R/N$_A$ |
| Stefan-Boltzmann konstantea | σ | ≈ 5,670 400(40)×10$^{-8}$ W/m²K⁴ | ≡ 2π⁵k$_B$⁴/15ℎ³c² |
| Wienen konstantea (Wienen legea) | b o σ$_w$ | ≈ 2,897 768 5(51)×10$^{-3}$ m·K | |
| Loschmidt-en konstantea | N$_L$ | ≈ 2,686 777 3(47)×10$^{25}$ m$^{-3}$ | ≡ N$_A$/V$_0$ |
| Konstante atomikoak eta nuklearrak ||||
| Egitura meheko konstantea | α | ≈ 7,297 352 568(24)×10$^{-3}$ ≈ 1/137,035 999 11(46) | ≡ e²μ$_0$c/2ℎ = μ$_0$c/2R$_K$ |
| Rydberg-en konstantea | R$_∞$ | ≈ 1,097 373 156 852 5(73)×10$^7$ m$^{-1}$ | ≡ m$_e$α²c/2ℎ ≡ α²/2λ$_C$ |
| Hartree-ren energia | E$_H$ | ≈ 4,359 744 17(75)×10$^{-18}$ J | ≡ 2R$_∞$ℎc |
| Konduktantzia-quantuma | G$_0$ | ≈ 7,748 091 733(26)×10$^{-5}$ S | ≡ 2/R$_K$ |
| Fluxu magnetikoaren quantuma | Φ$_0$ | ≈ 2,067 833 72(18)×10$^{-15}$ Wb | ≡ 1/K$_J$ |
| Bohr-ren erradioa | a$_0$ | ≈ 5,291 772 108(18)×10$^{-11}$ m | ≡ ℎ/2πm$_e$cα ≡ (λ$_C$/2π)/α |
| Compton-en uhin-luzera elektroirako | λ$_C$ | ≈ 2,4263×10$^{-12}$ m | ≡ ℎ/m$_e$ c |
| Elektroiaren erradio klasikoa; Comptonen erradioa | r$_e$ | ≈ 2,817 940 325(28)×10$^{-15}$ m | ≡ e²/4πε$_0$m$_e$c² ≡ (λ$_C$/2π)×α |
| Bohr-en magnetoia | μ$_B$ | ≈ 9,274 009 49(80)×10$^{-24}$ A·m² | ≡ K$_J$ℎ²/8πm$_e$ |
| Magnetoi nuklearra | μ$_N$ | ≈ 5,050 783 43(43)×10$^{-27}$ A·m² | ≡ K$_J$ℎ²/8πm$_p$ |
| Protoiaren masa | m$_p$ | ≈ 1,672 621 71(29)×10$^{-27}$ kg | neurtua |
| Neutroiaren masa | m$_n$ | ≈ 1,674 927 28(29)×10$^{-27}$ kg | neurtua |
| Elektroiaren masa | m$_e$ | ≈ 9,109 382 6(16)×10$^{-31}$ kg | neurtua |

## Ikus, gainera

* Nazioarteko unitate-sistema
* Unitate atomikoak
* Planck unitateak

## Kanpo estekak

* Pisu eta neurrien nazioarteko bulegoa
* CODATA 2002 balio gomendatuak
* CODATA (Committee non Fecha for Science and Technology)
* ICSU (International Council for Science) artxibatua.
* Datuak: Q173227
* Multimedia: Physical constants / Q173227