OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Nix (satelitea)

Nix Plutonek eta Karontek osatzen duten sistema bitarraren satelite bat da. 2005ean izan zen aurkitua Hidra satelitearekin batera eta 2006an Hubble espazio teleskopioak bere existentzia baieztatu zuen. Hasieran 'S/2005 P 2' izena jarri zitzaion, 2006an Nazioarteko Astronomia Elkarteak orain duen izena jarri zion arte mantendu zen aipatutako izena. Ehun kilometro inguruko diametroa dauka.
Pluton eta bere sateliteekin gertatu den bezala, gorputz honek ere greziar mitologiako infernuko edo inframunduko jainkoen izena hartu du. Kasu honetan, Nix, iluntasunaren jainkosaren izena da.
Nixen izena, Hidra, Plutongo satelitearenarekin batera aukeratu zen. Bi izenen inizialak batzen baditugu, NH siglak lor ditzakegu, sigla hau New Horizons zundaren omenez ezarri zen, zunda hau 2006an Plutonera bidean abiatu zelako.
Gorputz honek +23,38ko magnitudea du, beraz, ezin da Lurretik behatu.
Nixek orban gorri bat duela konturatu dira zientzialariak, gorputz honekiko beraien interesa piztuz. New Horizons zundak 2015eko uztailaren 14an eginiko argazki batzuek oso ongi erakusten dute orban hau. Zunda honek eginiko argazki guztiak bikainak dira, Nixetik 165.000km-ra zegoen arren, 3 kilometroko zabalera eta 42 kilometroko luzeera duten ezugarri fisikoak erakusten dituen argazkiak ateratzea lortu du.

## Izenaren jatorria

Nix izena greziar mitologiako iluntasunaren jainkosarena da. Jainko hau Karonen ama ere bada. 2006an ezarri zitzaion behin betiko izena. Hasiera batean Nyx izena jartzea proposatu zuten hainbat astronomoek, baina, ideia hau ez zen onartua izan beste gorputz batek antzeko izen bat duelako, zehazki, (3908) Nyx asteroideak.

## Iruditegia

* New Horizons zundak 2015eko ekainaren 13an ateratako argazkia. Argazki honetan Nixen alde polarra ikus daiteke.
* 2015eko uztailaren 14ean New Horizons zundak atera zuen argazkia. Bertako koloreek hobekuntza bat jaso dute
* New Horizonsek Nix-i txuri-beltzean ateratako argazkia.
* Lehengo irudia, Ralph teleskopiaoak koloreztatuta.
* New Horizonsek 2015eko abenduaren 18an Nixi atera zion argazkia.

## Ikus, gainera

* Hidra (satelitea)
* Pluton
* Plutongo geologia
* Transneptunotar objektuak

## Kanpo estekak

* Plutonen sateliteei iburuzko informazio gehiago
* Nixi buruzko informazio gehiago NASAren webgunean (Ingelesez)
* Datuak: Q102694
* Multimedia: Nix / Q102694
# Nix (argipena)

Nix hitzak hainbat esanahi ditu:
* Nix, Plutonen satelitea.
* Nix, greziar mitologiako iluntasunaren jainkosa.
* (3908) Nyx, asteroidea.
# Odness

Odness, Eskoziako Orkadak uharteetan dagoen penintsula eta etxalde bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7077878
* Multimedia: Odness / Q7077878
# Odoakroren Erresuma

Odoakroren Inperioa edo Italiar Inperioa (latinez: Regnum Italicum) Odoakro germaniar buruzagiak sorturiko Erreinua izan zen, Romulus Augustus Mendebaldeko Erromatar Inperioko azken enperadoreak abdikatu ondoren. Teodoriko Handiak 493an hil zuen eta Inperio Ostrogotikoa sortu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3755547
# Odoardo Borrani

Odoardo Borrani (Pisa, 1833ko abuztuaren 22a – Florentzia, 1905eko irailaren 14a) italiar margolaria izan zen.
Pisan jaio zen eta familiarekin Florentziara joan zen. Han, Arte Ederretako Akademian ikasi zuen, baina estilo akademikotik bereizi zen. Akademiaren urrezko domina irabazi zuen eta armadan denboraldi bat eman zuen.
Telemaco Signorini eta Vincenzo Cabianca lagunek Macchiaioli margolari taldearekin jarri zuten harremanetan. 1859an Italiako Bigarren Independentzia Gerran esku hartu zuen. 1862an Piagentinan hasi zen margotzen, Florentziatik gertu, Giuseppe Abbati, Silvestro Lega, Raffaello Sernesi eta Signorinirekin.
Bere azken urteetan irakasle, zeramikari eta artista grafikoa izan zen.

## Iruditegia

* 26 aprile 1859 (1861)
* Cappella dei Pazzi
* Signora con ombrellino
* Cucitrici di camicie rosse (1863)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1056323
* Multimedia: Odoardo Borrani / Q1056323
# Odiseo deritzon gudari baten erretratua

Odiseo deritzon gudari baten erretratua (gaztelaniaz: Retrato de un gudari llamado Odiseo) Iruñean dagoen Jorge Oteizaren eskultura bat da. Bere kutxa metafisikoen azterketan egindakoa da, eta karga sinboliko handia du, greziar mitologiako pertsonaia bat Euskal Herriarekin lotzen baitu.

## Izena

Eskulturaren izena Odiseo deritzon gudari baten erretratua gisa aurkezten du Iruñeko udalak, baina Oteizak zioen gudari armatu gisa adierazi behar zela.

## Eskultura

Iruñean dagoen bertsioa 1990an Jorge Oteiza gipuzkoar eskulturgileak egin zuen eta 1992an bertan paratua izan zen. Hala ere, 1975an hasi zen lanean, Esperimentazio-ondorioa 3 serieko Omenaldia Mallarmeri 1958ko eskultura oinarri hartuta. Odiseo (Ulises) greziar heroiaren alegoria bat da.
Altzairu beltzezko xaflez egina dago. Neurriak: 250 x 192 x 235 cm. eta 1.500 kilogramoko pisua.

## Kokalekua

Iruñeko zitadelan dago, Armada etorbidearen aldeko sarbide nagusia eta bolborategiaren artean.

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Iruñeko Udala -Odiseo deritzon gudari baten erretratua» esculturas.pamplona.es (Noiz kontsultatua: 2021-04-25).
* ↑ www.noticiasdenavarra.com (Noiz kontsultatua: 2021-04-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Jorge Oteiza - Homenaje a Mallarmé» www.museoreinasofia.es (Noiz kontsultatua: 2021-04-25).

## Kanpo estekak

* Odiseo deritzon gudari baten erretratua. Iruñeko eskulturak (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q20031270
# Odobești

Odobești Errumaniako udalerri bat da, Bacău konderrian. 9.423 biztanle ditu, 57 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Odobești $^{(en)}$ Unirea $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q743752
* Multimedia: Odobești / Q743752
# Odoakro

Odoakro edo Odovakar (435-493), erdi hunoa eta erdi esziroa heruloen tribu germaniarraren buruzagia zen. Historian ospetsua da, Mendebaldeko Erromatar Inperioko azken enperadore izan zen Romulo Augustulo tronutik kendu zuelako, 476an, zein Castel dell'Ovo edo Castellum Luccanumera erbesteratua izan baitzen, eta Napoliko badian eta 511ra arte edo baita beranduagora arte bizi izango baitzen.
Romulo Augustulo tronutik kendu ondoren, Odoakrori (germanieraz Audawakrs, "aberastasuna bilatzen duena" esan nahi duena), enperadore berri bat izendatu eta honen bidez gobernatzeko, ala Ekialdeko Erromatar Inperioko menpeko gisa gobernatzeko aukera suertatu zitzaion. Bere aurretik gobernatu zuten askok ez bezala, Rizimero kasu, bigarren aukera hautatu zuen, Mendebaldeko intsignia inperialak, garai horretan Ekialdeko enperadore zen Zenoni itzuliz, Italiako dux bezala berretsia izatea eskatzen zuen gutun batekin batera. Zenonek, bere onespena eman zion eskari honi eta patrizio maila eman zion.
480an hil zen arte, Mendebaldeko enperadore legitimoa zen Julio Nepotek, teorikoki, Odoakroren nagusi izaten jarraitu zuen, azken hau, bere izena zeraman txanpona ere atera zuen bitartean. Baina, Odoakrok, rex Italiae edo Italiako errege titulua ere jaso zuen, eta hala onartua izan zen bere bizitza osoan.
Baina, Odoakro eta Ekialdeko Erromatar Inperioaren arteko harremanek, okerrera egingo zuten beranduago, eta, 489an, Zenon enperadorearen laguntzarekin, ostrogodoek, Teodoriko Handiaren buruzagitzapean, Odoakroren erresuma inbaditu zuten, honen barbaro foederatiz osatutako armada suntsitu (eta oraindik existitzen ziren erromatar tropa urriak) eta 493an errenditzera behartuz. Teodorikok, oturuntza batera gonbidatu zuen, eta, uste denez, ostrogodoak bere ezpata propioarekin hil zuen, Odoakroren erresuma osoa bereganatuz.

## Ikus, gainera

* Odoakroren Erreinua
* Datuak: Q103333
* Multimedia: Odoacer / Q103333
# Odisha

Orissa Indiako ekialdeko estatua da, Bengalako golkoan kokatutakoa, Dekkan penintsulako ipar-ekialdean. Hiriburua Bhubaneswar da.

## Geografia

Goi-ordokiek eta mendiek hartzen dute estatuko lurralderik gehiena. Mahanadi, Brahmani eta Baitarani ibaiak lurrak ureztatzeko erabiltzen dira eta, oro har, mendebaletik ekialderako norabidea dute. Klima tropikala da.

## Historia

Kalinga dinastiarekin erresuma aberatsa zen Budaren garaian. K.a. III. mendean Asoka enperadorea hartaz jabetu zen denbora batez, baina burujabetasuna berreskuraturik, itsas herri ahaltsua izan zen kristautasunaren lehen mendeetan. Ganga dinastiarekin urrezko aroa iritsi zuen (1078-1264). 1592an mongolek beretu zuten, eta 1803an ingelesek konkistatu zuten. 1949an egin zen Indiako Batasuneko estatu.

## Ekonomia

Biztanleriaren % 90 inguru herrixketan bizi da, eta nekazaritza dute jarduera nagusia: arroza, landare oliodunak, azukre kanabera, jutea, kokoa, etab.; azienda (bufaloak, behiak, ardiak, ahuntzak). Barnealdeko basoetan zenbait tribu primitibo bizi dira oraino, ehiza, bilketa eta nekazaritza ibiltaria egiten dutenak.
Meatze baliabide garrantzitsuak: burdina, kromita (Indiako lehen ekoizlea), manganesoa, grafitoa, bauxita, etab. Industria nagusiki baliabide horien ingurukoa da. Arrantza ere garrantzitsua da.

## Artea eta kultura

Indiako kulturan garrantzi handia izan dute Orissako santutegi ospetsuek, Bhubaneswarrekoak bereziki (VIII-IX. mendeak). Bestalde, orissi deiturikoa Indiako bost dantza mota klasikoetako bat da. Leinu asko daude eta erabiltzen diren hizkuntzak munda, dravidikoa eta oriya dira.

## Banaketa administratiboa

Orissak 30 barrutitan banatuta dago. Hona hemen:
* Angul
* Boudh
* Bhadrak
* Balangir
* Bargarh
* Baleswar
* Cuttack
* Debagarh
* Dhenkanal
* Ganjam
* Gajapati
* Jharsuguda
* Jajapur
* Jagatsinghpur
* Khordha
* Kendujhar
* Kalahandi
* Kandhama
* Koraput
* Kendrapara
* Malkangiri
* Mayurbhanj
* Nabarangpur
* Nuapada
* Nayagarh
* Puri
* Rayagada
* Sambalpur
* Subarnapur
* Sundargarh
Hiriburua eta hiri handiena Bhubaneswar da. Beste hiri nagusiak Cuttack, Sambalpur,Berhampur,Balasore, Puri eta Rourkela dira.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Estatuko webgune ofiziala
* Datuak: Q22048
* Multimedia: Odisha / Q22048
# Odivelas

Odivelas Portugalgo Lisboako barrutian dagoen kontzejua da. 2008ko erroldaren arabera 153.584 pertsona bizi ziren 26,14 kilometro koadroko azaleran.

## Banaketa administratiboa
### Fregesiak

* Caneças
* Famões
* Odivelas
* Olival Basto
* Pontinha
* Póvoa de Santo Adrião
* Ramada

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera (2001 – 2011) :
| 2001 | 2011 |
| 133 847 | 144 549 |

## Erreferentziak

* ↑ "Instituto Nacional de Estatística"

## Kanpo estekak

* (Portugesez) Kontzejuaren webgunea.
* Datuak: Q850837
* Multimedia: Odivelas / Q850837
# Odisheim

Odisheim Alemaniako udalerria da. Saxonia Beherea estatuan dago, [[Cuxhaven barrutia|Cuxhaven]] barrutian. 2014an 511 biztanle zituen 13,5 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q505545
* Multimedia: Odisheim / Q505545
# Nicéphore Niépce

Joseph-Nicéphore Niepce (Chalon-sur-Saône, Borgoina, 1765ko martxoaren 7a - Saint-Loup-de-Varennes, Borgoina, 1833ko uztailaren 5a) frantziar fisikari eta kimikaria izan zen. Itsasontzietarako eztanda-motor bat asmatu zuen (1807) anaiarekin batera. Gerora, sortu berria zen, litografia lantzeari ekin zion. Zilar kloruroa erabiliz, grabatuak negatiboan erreproduzitzea lortu zuen. 1826an heliograbatua asmatu zuen. 1829tik aurrera, Daguerrerekin batera aritu zen lanean irudiak lortzeko esposizio-denborak laburtzeko bideak aurkitzeko asmoz, baina lanaren emaitzak ikusi aurretik hil zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q188342
* Multimedia: Nicéphore Niépce / Q188342
# Nicșeni

Nicșeni Errumaniako udalerri bat da, Botoșani konderrian. 2.509 biztanle ditu, 44,27 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Nicșeni $^{(en)}$ Dacia $^{(en)}$ Dorobanți $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16425857
# Nidaros katedrala

Nidaros katedrala Norvegiako Trondheimgo katedrala da.
XI. mendean Norvegiako Erresumako errege San Olafen hilobiaren gainean eraiki zen, 1070-1300 urteen artean,.1152an, Nidaros elizbarrutiko parrokia izendatua izan zen.

## Irudiak

* Nidaros, Elgeseter zubitik ikusia
* Nidaros katedrala, 2011n.
* Nidaros katedrala.
* Nidaros katedrala, albotik.
* Nidaros katedrala, ibaitik ikusia
* Xehetesunak
* Xehetasun gehiago

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Norvegieraz [bokmål]) (Ingelesez) (Frantsesez) (Alemanez)
* Datuak: Q215023
* Multimedia: Nidaros Cathedral / Q215023
# Niculești

Niculești Errumaniako udalerri bat da, Dâmbovița konderrian. 4.627 biztanle ditu, 27,86 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Niculești $^{(en)}$ Ciocănari $^{(en)}$ Movila $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2467603
# Nida (ibaia)

Nida (ˈɲida ahoskatua) erdialdeko Poloniako ibaia da, Vistularen adarra. 154 kilometroko luzera eta 3.844 km²-ko arroa ditu. Arro honen barnean Nidako Naturagune Babestua dago.
Bere ibilbidean Radków, Oksa, Sobków, Pińczów, Wiślica eta Nowy Korczyn zeharkatzen ditu.
* Datuak: Q1521184
* Multimedia: Nida (river) / Q1521184
# Nidda

Nidda Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, [[Wetterau barrutia|Wetterau]] barrutian. 2014an 16.786 biztanle zituen 118,35 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* (Alemanez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q569625
* Multimedia: Nidda / Q569625
# Niculițel

Niculițel Errumaniako udalerri bat da, Tulcea konderrian. 3.774 biztanle ditu, 93,67 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Niculițel $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12724993
* Multimedia: Niculițel, Tulcea / Q12724993
# Nicéphore Soglo

Nicéphore Dieudonné Soglo (Badou, Togo, 1934ko azaroaren 29a) Beningo presidentea izan zen.
Zuzenbidea eta ekonomia ikasi zituen Parisko Unibertsitatean. Bere lehengusu Christophe Soglok finantza ministro izendatu zuen Sourou-Migan Apithy boteretik bota ondoren iruzur estatu-kolpe batean. 1972an Mathieu Kérékouk estatu-kolpea jaso ondoren, herrialdea utzi eta Munduko Bankuan eta Nazioarteko Diru Funtsan lan egin zuen. 1990ean herrialdea demokratizatzeko konferentzia nazional batek lehen ministro izendatu zuten. 1991ko martxoan Kérékou garaitu zen presidentetzarako hauteskundeetan eta apirilaren 4an karguaz jabetu zen. 1996ko eta 2001eko hauteskundeetan ez zen berriz hautatua izan. Ondoren, Cotonouko alkatea izan zen (2003-2015).
* Datuak: Q336218
* Multimedia: Nicéphore Soglo / Q336218
# Nidau

Nidau Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, Biel/Bienne barruti administratiboa barrutian. 2014an 6,815 biztanle zituen 1,5 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13209
* Multimedia: Nidau / Q13209
# Nomograma

Nomograma edo abakoa erregela eta kurba graduatuak erabiliz bi balio edo gehiagori dagokien beste balio bat kalkulatzeko erabiltzen den diagrama bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q721129
* Multimedia: Nomograms / Q721129
# Nomo

Nomo Antzinako Egiptoko herrialde bakoitzari ematen zitzaion izena da. Grezieratik dator (Νομός, 'barrutia'); egiptoeraz hesp edo sepat zeritzen, hau da, 'landu daitekeen eremua'. Bere agintaria nomarka zuen izena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223706
* Multimedia: Nomes of ancient Egypt / Q223706
# Nerbio motor

Nerbio motorra nerbio-sistema zentralean, normalean bizkarrezur-muinean, dagoen nerbio bat da, muskuluetarantz informazio sentsoriala garraiatzen duena. Gorputz zelular batez eta dendritazko adar batez osatua dagoen neurona motorraren ezberdina da, nerbioa axoi sorta batez osatuta dagoelako.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2004]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2422765
# Nerbio bestibular

Nerbio bestibularra utrikuluko eta sakuluko makuluetan eta anpoiletan sortzen den nerbioa da, zentzumen-kinadak entzumen-organotik garunera eroaten dituena. Nerbio koklearrarekin batera, nerbio bestibulokoklearra eratzen du. Barne-belarrian dago eta orekaz arduratzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Otorrinolaringologia Hiztegia ] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2146063
# Nerbio glosofaringeoaren neuralgia

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du aholku medikorik ematen
Nerbio glosofaringeoaren neuralgia nerbio glosofaringeoaren eta haren adarren ibilbidean zehar kokatutako min gogorrarekin azaltzen den sindromea da. Eztarrian eta belarrietan min handia eragiten du. Batzuetan, beste tokiko sintoma batzuk daude, horien artean, bradikardia eta hipotentsioa. Mina Trigeminoaren neuralgiak eragiten duenaren antzekoa da, baina kokapena ezberdina da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
* ↑ (Gaztelaniaz) Egile Asko. (2000). Neuralgia esencial del trigémino y otros nervios craneales. 7, 26-35 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11790773
# Nerbio oftalmiko

Giza anatomian, nerbio oftalmikoa nerbio trigeminoaren hiru adarretatik lehena osatzen duen zentzumen-nerbio mehea da, betzuloko goi-fisura zeharkatzen duena. Nerbioa nerbio trigeminoaren gongoilaren aurreko eta erdiko aldean sortzen da, eta orbitara iristen da sinu leizetsuaren kanpoko hormatik, bere zentsore-sorta eman ondoren (Arnolden nerbio errepikaria), eta, azkenik, hiru adarretan banatzen da, orbitan betzuloko goi-fisuratik sartzen direnak. Adar horiek nerbio nasoziliarra, frontala eta malko-nerbioak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Oftalmologia Hiztegia] [2018]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1420571
* Multimedia: Ophtalmic nerve / Q1420571
# Nerbio hazkunde-faktore

Nerbio hazkunde-faktore (NGF) faktore neotrofiko eta neuropeptido bat da, neurona zehatz batzuen hazkuntza, mantenu, hedatze eta biziraupenean parte-hartzen duena. Ziurrenik hazkunde-faktore prototipoa da, eta deskribatu zen lehenetako bat izan zen. Rita Levi-Montalcini eta Stanley Cohenek 1956an isolatu eta Medikuntzako Nobel Saria eskuratu zuten. Garai hartatik hainbat prozesu biologiko aurkitu dira NGFk parte-hartzen duena, horietako bi pankreako beta-zelulen biziraupena eta sistema-immunitarioaren erregulazioa izanik.
Azken urteotako ikerketak aurkitu du NGFren kontzentrazioa odol plasman handiagoa dela harreman erromantiko bat izan dutenen artean 12 hilabete baino gehiagoz, izan ez dutenengan baino.

## Erreferentziak

* 1 2 3 GRCh38: Ensembl release 89: ENSG00000134259 - Ensembl, May 2017
* 1 2 3 GRCm38: Ensembl release 89: ENSMUSG00000027859 – Ensembl, May 2017
* ↑ Human PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ Mouse PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ EMANUELE, E; POLITI, P; BIANCHI, M; MINORETTI, P; BERTONA, M; GEROLDI, D. «Raised plasma nerve growth factor levels associated with early-stage romantic love» Psychoneuroendocrinology 31 (3): 288–294. doi:10.1016/j.psyneuen.2005.09.002. (Noiz kontsultatua: 2017-10-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q417782
* Multimedia: Nerve growth factors / Q417782
# Nerbio glosofaringeo

Nerbio glosofaringeoa edo IX. bikote kraniala entzefalo enborreko erraboiletik irteten den nerbio mistoa da. Bere jatorria erraboilaren oliba atzeko ildoa da eta burezurretik zulo jugularraren bidez ateratzen da X. eta XI. gara nerbioekin batera. Zulo jugularrean nerbio glosofaringeoaren beheko gongoila (Andersch gongoila) eta goiko gongoila (Ehrenritter gongoila) aurkitzen dira. Bertan, IX. gara nerbioaren osagai diren zuntz aferenteen somak kokatzen dira. Nerbio glosofaringeoa nerbio estilofaringeoarekin batera doa eta faringearen goiko eta erdiko gihar hertsatzaileen artetik igarotzen da orofaringera eta mihira heltzeko.
Faringearen nerbio-plexuan parte hartzen du. Horrez gain, aferentziak jasotzen ditu mihitik eta faringetik eta eferentziak bidaltzen ditu muskulu estilofaringeora eta parotida guruinera.

## Nukleoak
### Nukleo anbiguoa

Errai nukleo eragile berezia da. Zubiaren behealdean sortzen da eta erraboilean zehar luzatzen da. IX eta X gara nerbioen bitartez bideratuko ditu bere zuntzak, beraz, beren ibilbidea egingo dute.
III, IV eta VI poltsa faringeotik sortutako muskuluak inerbatuko ditu: glosofaringeotik doazen zuntzek III. poltsa faringeotik eratorritakoak eta bagotik doazen zuntzek IV-VI poltsa faringeoetakoak.
Garaldetik irteten diren zuntzak glosofaringeoaren bitartez bideratzen dira eta buztanalderagotik ateratakoak, ordea, bagoaren bitartez. Bi nerbioak zulo jugularretik ateratzen dira.
Kortexaren eragina bilaterala da.

### Beheko listu nukleoa

Errai nukleo eragile orokorra da. Erraboilean kokatzen da, goiko listu nukleoa baino beherago.
Nukleo honetako zuntzak (presinaptikoak), IX. nerbio bikotearen bitartez bideratuko dira. Hala, gongoil aurreko zuntzak gongoil otikora iritsiko dira eta bertan sinaptatuko dute. Zuntz postsinaptikoak nerbio aurikulotenporalaren bidez parotida guruinera iritsiko dira hura inerbatzeko.

### Traktu bakartiaren nukleoa

Errai nukleo hartzaile bakarra da. Erraboilean kokatzen da eta informazio orokor zein berezia hartzen du. Bi atal ditu:
* Goiko atala: sentikortasun berezia (dastamena) hartzen du tinpano korda, glosofaringeo eta nerbio bagoaren bitartez. Hala, dastamen informazioa traktu bakartiaren nukleoaren goialdera iritsiko da.
* Beheko atala: errai informazioa heltzen da atal honetara, orokorra: faringe eta laringeko mukosarena, barohartzaileena, kimiohartzaileena, torax eta abdomeneko erraiena… Informazio hau glosofaringeo eta bagoaren bitartez heltzen da.

## Gaixotasunak

* Nerbio glosofaringeoaren neuralgia.

## Erreferentziak

1. https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home 2. https://es.wikipedia.org/wiki/Nervio_glosofaríngeo 3. https://en.wikipedia.org/wiki/Glossopharyngeal_nerve

## Irudi gehigarriak

* Giza burmuinaren beheko ikuspegia. Bikote kranialak ikusten dira.
* Nerbio glosofaringeoaren ibilbidea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q334143
* Multimedia: Nervus glossopharyngeus / Q334143
# Nerbio bagoaren bizkarraldeko nukleo

Vagus nerbioaren nukleo dortsala bago nerbioaren (X. bikote kraneala) gara nukleo bat da.

## Kokapena

Erraboilean aurkitzen da, nerbio hipoglosoaren nukleoaren alboaldean hain zuzen ere. Laugarren bentrikuluaren zoruan kokatzen da.

## Ibilbidea

Nukleo honetatik ateratzen diren axoiak beheko oliba eta beheko garuntxo pedunkuluaren artetik aterako dira. Gongoil aurreko zuntz hauek torax eta abdomeneko gongoiletan sinaptatuko dute, toraxeko eta abdomeneko erraietara bideratzeko.

## Funtzioak

Erraietako gara nukleo motor orokorra da eta nukleo parasinpatikoa izango da batez ere. Zuntz postganglionarrak birikak eta digestio aparatuaren lehen bi herenak parasinpatikoki inerbatuko dituzte, besteak beste. Bihotzaren inerbazio parasinpatikoa nukleo honetatik dator ere, bertan kokatzen baitira ganglio aurreko neuronen somak.

## Irudi gehigarriak

* Nerbio bagoaren nukleo dortsala (Anatoramako irudia)
* 9: Nerbio bagoaren bizkarraldeko nukleoa eta bere nerbioa

## Erreferentziak

* https://neuinfo.org/data/search?q=%22Dorsal%20nucleus%20of%20vagus%20nerve%22&t=data&s=cover&b=0&r=20#all
* https://web.archive.org/web/20060907231522/http://sprojects.mmi.mcgill.ca/cns/histo/systems/cranialnerves/main.htm

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5298797