OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ekhi Bravo

Ekhi Bravo Doiz (Donostia, Gipuzkoa, 1997ko azaroaren 30a) Euskal Herritar futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da normalean, beste batzutan atzealdeko hegaletan.

## Estatistikak

2024ko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.
| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Champions League | Champions League | Europa League | Europa League | Conference League | Conference League | Superkopa | Superkopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G | JP | G |
| Tolosa | 3. | 2016/17 | 17 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 17 | 1 |
| Tolosa | DH | 2017/18 | - | - | - | - | - | - | - | - | | | - | - | - | - |
| Tolosa | Denera | Denera | 17 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 17 | 1 |
| Eibar Urko | DH | 2018/19 | - | - | - | - | - | - | - | - | | | - | - | - | - |
| Eibar Urko | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | | | - | - | - | - |
| Vitoria | 3. | 2019/20 | 18 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 18 | 1 |
| Vitoria | Denera | Denera | 18 | 1 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 18 | 1 |
| Eibar | 1. | 2019/20 | 0 | 0 | 3 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 3 | 0 |
| Eibar | Denera | Denera | 0 | 0 | 3 | 0 | - | - | - | - | | | - | - | 3 | 0 |
| Real Union | 2.B | 2020/21 | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | | | - | - | 2 | 0 |
| Real Union | Denera | Denera | 2 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 0 |
| Real Unión B | DH | 2021/22 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Real Unión B | Denera | Denera | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Portugalete | 3.F | 2022/23 | 20 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 20 | 0 |
| Portugalete | Denera | Denera | 20 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 20 | 0 |
| Touring | 3.F | 2023/24 | 27 | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 27 | 4 |
| Touring | Denera | Denera | 27 | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 27 | 4 |
| Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | Ibilbide osoan | 84 | 6 | 3 | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | 87 | 6 |

## Erreferentziak

* Datuak: Q79142481
# Ekhi Patera

    Artikulu hau astronomiako objektuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ekhi (argipena)».
Ekhi Patera Jupiterren orbitako Io sateliteko gainazaleko egitura geologikoa da, patera edo krater bat.
Izen euskalduna du, eguzkiarekin eta suarekin lotura duten mitologia izenen sorta batekin izendatu baitzituzten bere garaian Ioko hainbat patera.

## Erreferentziak

* ↑ Madariaga, Leire. (2018-04-19). Euskaldunak Eguzki sisteman, zerrenda irekia. About Basque Country (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).
* ↑ «Planetary Names: Patera, paterae: Ekhi Patera on Io» planetarynames.wr.usgs.gov (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25908993
# El Paso konderria

El Paso konderria honako konderrietako baten izena izan daiteke:
* El Paso konderria (Colorado)
* El Paso konderria (Texas)
* El Paso konderria (Kansasko Lurraldea)
# El Paso konderria (Texas)

El Paso konderria (ingelesez: El Paso County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua El Paso da. 2010eko zentsuaren arabera 800.647 biztanle zituen, El Paso kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

El Paso konderriak 2.628,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,87 ura dira. Beste 2.622,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 304,58 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 800.647 pertsonetatik 763.380 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 658.134 dira. 20.649 beltzak edo afroamerikarrak. 2.269 amerikar natiboak ziren eta 805 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.551 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 602 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.391 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q108494
* Multimedia: El Paso County, Texas / Q108494
# El Payo

El Payo Salamancako udalerria da, El Rebollar eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 405 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
* Datuak: Q1646351
* Multimedia: El Payo / Q1646351
# El Paso (Texas)

El Paso Texas estatu estatubatuarreko hiria da. Estatuaren mendebaldean dago kokatuta eta 648,8 kilometro karratuko azalera du. 2008ko datuen arabera, hiriak 613.190 biztanle ditu. Río Grande ibaiaren ertzean dago.
El Paso konderriko hiriburua da. Mexikoko Ciudad Juarez hiriaren parez pare dago.

## Ekonomia

Azoka eta finantza hiri garrantzitsua da (abere hazkuntza, kotoia, petrolio findegiak eta kobre meatzeak). Unibertsitatea. Estatu Batuetako muga hiri garrantzitsuenetako bat da.

## Klima

Datu klimatikoak (El Pasoko nazioarteko aireportua, 1981-2010) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 27 | 30 | 34 | 37 | 41 | 46 | 44 | 43 | 40 | 36 | 31 | 27 | 46 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 15 | 18 | 22 | 26 | 31 | 36 | 35 | 34 | 31 | 26 | 19 | 14 | 25.6 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0 | 3 | 6 | 10 | 15 | 20 | 21 | 21 | 17 | 11 | 4 | 0 | 10.7 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -22 | -17 | -10 | -5 | -1 | 8 | 13 | 11 | 5 | -4 | -17 | -21 | -22 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 10 | 12 | 7 | 6 | 12 | 24 | 39 | 51 | 38 | 15 | 12 | 20 | 246.1 |
| Elurra (mm) | 20 | 13 | 5 | 15 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 15 | 56 | 124.5 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.01 in) | 3.8 | 3.4 | 2.4 | 1.9 | 2.7 | 3.9 | 8.3 | 8.7 | 6.3 | 4.7 | 3.0 | 3.9 | 53 |
| Elur egunak (≥ 0.1 in) | .6 | .4 | .1 | .1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | .1 | .2 | .8 | 2.3 |
| Eguzki orduak | 254.2 | 265.6 | 325.5 | 348.0 | 384.4 | 384.0 | 359.6 | 334.8 | 303.0 | 297.6 | 258.0 | 244.9 | 3759.6 |
| Iturria: http://www.nws.noaa.gov/climate/xmacis.php?wfo=epz NOAA ||||||||||||||

## Hiri senidetuak

El Paso ondorengo hiriekin senidetuta dago:
* Chihuahua (Mexiko)
* Jerez de la Frontera (Espainia)
* Mérida (Espainia)
* Ciudad Juárez (Mexiko)
* Torreón (Mexiko)
* Zacatecas (Mexiko)

## Kanpo estekak

* El Pasoko Udalaren webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q16562
* Multimedia: El Paso, Texas / Q16562

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# El Paso udalerria, Woodford konderria (Illinois)

El Paso udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Woodford konderrian. Azken zentsuaren arabera 3.404 biztanle zituen, 24.23 milia karratu (62.8 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, El Paso udalerrian 1191 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 37.050 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5351801
# El Paso (La Palma)

El Paso La Palma uhartean eta Santa Cruz Tenerifeko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) El Pasoko Udalaren webgunea
* Datuak: Q434123
* Multimedia: El Paso, La Palma / Q434123
# El Paso konderria (Colorado)

El Paso konderria (ingelesez: El Paso County) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kiowa da. 2010eko zentsuaren arabera 622.263 biztanle zituen, El Paso kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

El Paso konderriak 5.515,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,11 ura dira. Beste 5.508,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 622.263 pertsonetatik 541.612 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 93.665 dira. 35.792 beltzak edo afroamerikarrak. 3.693 amerikar natiboak ziren eta 1.911 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16.492 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 1.147 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 21.616 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q111774
* Multimedia: El Paso County, Colorado / Q111774
# El País Vasco (Pío Baroja)

El País Vasco Pío Barojaren bidaia liburua izan zen, 1953koa, Euskal Herri osoaren gida gisa idatzitakoa.

## Edizio originala eta mutilatua

Edizio ilustratua izan zen, zazpi herrialdeen mapekin eta argazkiez hornitua, eta ia 600 orrikoa. Frankismoaren garai gordin batean idatzia, Destino argitaletxe katalanak argitaratu zuen. Euskal Herria eta gaztelaniaz País Vasco termino kultural geografiko ez politikoki nabarmenduak ziren orduan, eta elkarren sinonimoak bi hizkuntzetan, liburuak adierazten duen bezala. Mapetan, Trebiñu ere ez zen bereizten Araban zulo balitz bezala.
1988an, Incafo argitaletxeak beste edizio bat kaleratu zuen Espainian, mozketa handiekin, zentzu politiko argi batekin. Zazpi kapitulu osorik desagertu ziren, "Siete en una" izeneko atala barne, eta deskribatutako lurraldeak pasatu ziren izatera bakarrik Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa. 21. mendean Círculo de Lectores argitaletxeak berriro edizio mutilatua atera zuen, Ipar Euskal Herriaren eta Nafarroarik gabeko liburu bat.
2006an, ordea, Txalaparta argitaletxeak liburu originalaren berredizioa kaleratu zuen, zazpi herrialdeen berri ematen zuen testu oso jatorrizkoarekin. Hona testu original horretako lerro batzuk, Barojarenak, liburuaren azalpena ematen:
| « | Cuatro son las provincias que comprende el País Vasco español: Álava, Guipúzcoa, Navarra y Vizcaya. Tres son las provincias que forman el País Vasco francés: Labord, Baja Navarra y Soule. El interés y la sugestión que ejerce sobre el visitante la tierra vasca, tanto en su parte española como francesa, son debidos principalmente a la originalidad de los rasgos típicos que la unifican y diferencian de los demás países | » |
| Pío Baroja, 1953 ||

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Egaña, Iñaki. (2006-12-33). «Zazpiak bat (siete en una): el País Vasco de Pío Baroja» Letras e Ideas (33) (Noiz kontsultatua: 2024-06-17).
* ↑ (Gaztelaniaz) Bakaikoa, Baleren; Bandrés, Luis; Ezeizabarrena, Xabier; Ibarra, Pedro; Olascoaga, J.O.. (2007-02-13). «Inmoralidad político-cultural» Deia (Noiz kontsultatua: 2024-06-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126709386
# Eurotas

Eurotas (grezieraz Εὐρώτας), Greziako ibai bat da, Lakoniako garrantzitsuena, 82 kilometroko luzera duena. Antzinako Boreo mendian sortzen da, gaur egungo Kravari mendian, eta Lakoniako Golkoan itsasoratzen da. Antzinaroan, Esparta hiria zeharkatzen zuen, ibai komunikazio bide bezala erabili zuena eta Giteon zuen bere ohiko portuaren alternatiba bezala.
Greziar mitologiaren arabera, ibaiak, bere izena, bere sortzagaileagatik jasotzen du, Eurotasengatik, Espartako lehen errege izan zen Lelexen seme edo bilobarengatik (bertsio ezberdinen arabera), nork Lakoniako aintzirak drainatuz sortu zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q119152
* Multimedia: Eurotas (river) / Q119152
# Eurotalde

Eurotaldea euroguneko Finantza ministroek hilero egiten duten bilera informalari deitzen zaio eta helburu nagusia beren politika ekonomikoa koordinatzea da. Ministroez gain, Europar Banku Zentraleko lehendakariak eta Moneta eta Ekonomia gaietarako Komisario Europarrak ere parte hartzen dute Eurotaldean.
Europar Kontseiluak 1997an sortu zuen Eurotaldea eta de facto hustu egin ditu haren biharamunean biltzen den Ekonomia eta Finantza Ministroen Kontseiluaren (ECOFIN) edukiak; azken honek Eurotaldearen erabakiak berresten ditu. Lehendakariak bi urte eta erdiko agintaldia du, Lisboako tratatuaren arabera.
2013ko urtarrilaren 21ean Jeroen Dijsselbloem herbeheretarra aukeratu zuten Eurotaldeko lehendakari.

## Kideak

| Batsuneko Estatua | Ordezkaria |
| Austria | Hans Jörg Schelling |
| Herbehereak | Eric Wiebes |
| Belgika | Koen Geens |
| Portugal | Maria Luís Albuquerque |
| Zipre | Harris Georgiades |
| Eslovakia | Peter Kažimír |
| Finlandia | Antti Rinne |
| Eslovenia | Uroš Čufer |
| Estonia | Jürgen Ligi |
| Frantzia | Michel Sapin |
| Espainia | Luis de Guindos |
| Alemania | Wolfgang Schäuble |
| Grezia | Gikas Hardouvelis |
| Irlanda | Michael Noonan |
| Italia | Pier Carlo Padoan |
| Malta | Edward Scicluna |
| Luxenburgo | Pierre Gramegna |
| Letonia | Andris Vilks |
| Bozkatzeko eskubiderik gabe ||
| Europar Batasuna Eurotaldeko lehendakaria | Jeroen Dijsselbloem Herbehereak |
| Europar Batasuna Europako Banku Zentraleko lehendakaria | Mario Draghi Italia |
| Europar Batasuna Moneta eta Ekonomia gaietarako Komisarioa | Jyrki Katainen Finlandia |
| Europar Batasuna Eurotaldeko Lan Taldeko burua | Thomas Wieser Austria |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Misio Gutuna
* ↑ Berria 2013-1-23

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Eurozone webgunea
* Datuak: Q149964
* Multimedia: Eurogroup / Q149964
# Eurostat

Eurostat, Europako Batzordearen zuzendaritza orokor bat da eta egoitza Luxenburgon du. Bere zeregin nagusiena Europar Batasuneko erakundeei informazio estatistikoaz hornitzea da eta estatu kideen artean, hautagaien artea eta EFTA herrialdeen artean estatistikaren arloan harmonizazioa sustatzea da. Herrialde desberdinetan Eurostatekin batera elkarlanean diharduten erakundeek multzoak Europar Estatistika Sistema deritzona osatzen dute.

## Ikus, gainera

* Anjeles Iztueta Azkue

## Kanpo estekak

* Datuak: Q217659
* Multimedia: Eurostat / Q217659
# Eurotower

Eurotower, Alemaniako Frankfurt hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 148 metro eta 40 solairu dauzka eta 1977an amaitu zuten.
Richard Heil arkitektoak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera

* Alemaniako eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Eraikinaren fitxa structurae.de webgunean.
* Datuak: Q198046
* Multimedia: Eurotower, Frankfurt / Q198046
# Estrimondar golkoa

Estrimondar golkoa (grezieraz Στρυμονικός Κόλπος, Strimonikós kólpos, latinez Strymonicus sinus), Egeo itsasoan dago, Traziako kostaldean, honela, Estrimon ibaiagatik deitua, bertan itsasoratzen dena. Izen hau, jada aro klasiko greziarrean jasotzen zuen. Berrikiago, Contessako golkoa deitua izan da, eta, ondoren, Orfaniko golkoa, baina, gaur egun, berriz ere, Strimonikós kolpós deitzen da, antzina bezala. Mendebaldean, Kaltzidika penintsularekin muga egiten du, Erdialdeko Mazedoniaren zati dena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1468759
* Multimedia: Strymonian Gulf / Q1468759
# Estriégana

Estriégana Guadalajarako udalerria da, Sierra norte de Guadalajara eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 24 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1653790
* Multimedia: Estriégana / Q1653790
# Estroboskopio

Estroboskopioa jiratzen edo mugitzen ari den gauzaki bat tarteka argitzen dituen tresna da, gauzaki horren mugimendua, biraketa-abiadura edo dardaren maiztasuna aztertzeko balio duena. Azkar mugitzen ari den makina bat edo makina baten atal bat, adibidez, poliki mugitzen ari delako edo gelditu egin delako itxuran ikus daiteke, argitze motz eta distiratsuak eginez, mugitzen ari den zatia beti leku berean argituz gero. Argazkigintzan oso erabilgarria da laster mugitzen ari diren gauzakien argazkiak egiteko.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q178873
* Multimedia: Stroboscopes / Q178873
# Estromatolito

Estromatolitoak (grezieratik: στρῶμα strôma: ohea, eta λίθος líthos : harria) harrien antzeko sedimentuak dira, kaltzio karbonatoz (CaCO$_3$) osatuak, mikrobioen jardueraren ondorioz denboran zehar eratuak (zianobakterioen metabolismoaren ondorioz, bereziki). Haietako asko fosilak dira, eta bizitzaren zantzu zaharrenak dira (3.500 milioi urte dituzte).
Estromatolitoak oso ugariak izan ziren aurrekanbriar garaian, atmosfera karbono dioxidoan aberatsa zenean baina oxigeno gutxi zuenean.
Mikroskopioan aztertuak, fosilizatutako zelulez osatuak daudela ikusten da. Itsaso beroetan eta ez oso sakonetan bizi ziren eta bizi diren zianobakterioak dira harri horien osagai nagusia.
Estromatolito zaharrenak (3.500 milioi urte dituztenak) garai hartako mikrobio anaerobioz osatuta daude. Zianobakterioak dituztenak orain dela 2.500 milioi urte inguru agertu ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q176739
* Multimedia: Stromatolites / Q176739
# Estrona

Estrona (E1) estrogenoen taldeko hormona bat da, emakumezkoen obarioetan eta gantz ehunean ekoizten dena. Hiru estrogeno naturaletako bat da, estradiol eta estriolarekin batera. Estrona da hiru hormonetan urriena; estradiola ugaltze-adinean dagoen emakumearen gorputzean agertzen da ia beti, eta estriola, batez ere, haurdunaldian. Estrona menopausia osteko emakumeen artean nagusia da.
Estrona estrona sulfato bihurtzen da, gordailu gisa jarduten duen molekula bat, behar izanez gero estrogeno aktiboago bat (estradiol) bihur daitekeelako.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) National Center for Biotechnology Information. Estrone -PubChem. .
* ↑ Helen Varney, Jan M. Kriebs, Carolyn L. Gegor. (2004). Varney's midwifery. (4. argitaraldia) Jones and Bartlett Publishers, 340 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q414986
* Multimedia: Estrone / Q414986
# Estrontzianita

Estrontzianita karbonato motako minerala da eta aragonita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Estrontzianita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {SrCO3}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Strontianite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Estrildidae

Estrildidae paseriforme ordena hegaztien familia bat da, tartean mundu zaharra eta Australasia espezien erdia baino gehiago dituena.

## Generoa

* Parmoptila
* Nigrita
* Pytilia
* Cryptospiza
* Pyrenestes
* Spermophaga
* Mandingoa
* Clyptospiza
* Hypargos
* Euschistospiza
* Lagonosticta
* Uraeginthus
* Coccopygia
* Estrilda
* Amandava
* Paludipasser
* Emblema
* Stagonopleura
* Oreostruthus
* Neochmia
* Taeniopygia
* Poephila
* Lonchura
* Amadina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214462
* Multimedia: Estrildidae / Q214462
* Espezieak: Estrildidae
# Estriol

Estriola estradiolaren eta estronaren metabolismotik eratorritako estrogenoa da. Ekintza-indarra estradiolarena eta estronarena baino txikiagoa du. Haurdun dauden emakumeen gernuan 16beta isomeroa topatu dute. Estradiola haurdunaldian obulutegian jariatzen den hormona bat da, eta plazentan substantzia gehiago jariatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Ginekologia Hiztegia] [2015]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q409721
* Multimedia: Estriol / Q409721
# Estro

Estroa edo araldia animaliez mintzatuz, ernaltzeko grina da; grina horrek irauten duen denbora.
Ugaztunen emeen kasuan, araldia sexualki harkorrak diren garaia da, hau da, arra onartzen duten unea. Etapa honetan obulazioa gertatzen da. Gertaera hau ezberdina da espezie bakoitzean, iraupena aldatzen baita.
Arretan testosterona gehitu eta dimorfismo sexuala handitu egiten da, baita oldarkortasun eta emeekiko ere.

## Araldia iraupenaren edo maiztasunaren arabera

Estro mota asko daude:
* Urtekoak: urtean behin gertatzen da. Espezie basati gehienek horrelako zikloak dituzte. Hori horrela da kumeen jaiotza eta eskura dagoen elikagai kantitate handieneko, klima beroeneko edo migrazio-une egokienetako garaia bat etor daitezen. Adibidez, zerbidoak, hegazti basatiak, hartzak, otsoak, fokak, etab.
* Aldizkakoak: aldian-aldian gertatzen dira. Etxeko animalietan (txakurra, katua), klima erregularreko animalietan (ia aldaezina) eta animalia sedentarioetan gertatzen da. Gizakiari dagokionez, ziklo horri hilekoaren zikloa ere esaten zaio, hilekoarekin hasten dena, eta 28 egunetik behin gertatzen dena, gutxi gorabehera.
* Iraunkorrak: araldia iraunkorra da edo, hobeto esanda, ez da existitzen. Beti dira emankorrak. Hori, batez ere, etxeko hegaztietan gertatzen da, adibidez, oiloan. Animalia horiek ia egunero arrautzak erruten dituzte (hau da, ia egunero obulatzen dute), eta, beraz, beti emankorrak dira, eta, gainera, espermatozoide-sako-gordailu bat dute beren umetokian, eta, horri esker, arraren hazia zenbait egunez kontserbatu daiteke (hori da, era berean, oilar batek bere ardurapean beti ernaldutako oilo asko izateko arrazoia). Hau, lehen esaten den bezala, ez da benetan estroa.

## Araldian izandako portaera

Portaera askotarikoa da espeziearen arabera. Funtsezkoa da araldian dagoen emeak ezohiko kitzikapena izaten duela, eta ia beti eragiten diola arren portaerari. Adibidez, behiaren araldia edo oreinen orroa.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2001] eta [Albaitaritza Hiztegia] [2018]
* ↑ Euskaltzaindia. Araldi. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..
* ↑ Poole, Joyce. (1987ko iraila). «Rutting Behaviour in African Elephants: The Phenomenon of Musth» Behaviour 102 (3): 283–316. doi:10.1163/156853986x00171..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q596937
* Multimedia: Rutting / Q596937
# Federico Borromeo

Federico Borromeo (Milan, 1564ko abuztuaren 18a - ibidem, 1631ko irailaren 21a) italiar kardinala eta Milango artzapezpikua izan zen.
Borromeotarren familia nobleko kidea eta San Karlos Borromeoren lehengusua, Bolonian ikasi zuen Gabriele Paleotti kardinalarekin. Teologian doktoratu zen Paviako Unibertsitatean 1585ean, eta ikasketak egin zituen Erroman. Sixto V.a Aita Santuak kardinal izendatu zuen 1587an. Kardinal bezala bost konklabetan parte hartu zuen (1590, 1591, 1592, 1605 eta 1623) eta 1621ean kanpoan egon zen.
Kontrarreformako Italian pertsonaia nabarmena izan zen. Politikan ez zen gehiegi interesatu, eta azterketan eta otoitzean zentratu zen. 1595ean Klemente XIII.a aita santuak Milango artzapezpiku izendatu zuen. 1609an Liburutegi Anbrosianoa sortu zuen protestanteen aurrean Eliza Katolikoaren arma teologiko gisa. Arte bilduma garrantzitsu bat eman zion Liburutegiari, Pinakoteka Anbrosianoa. 1627-28 eta 2630eko goseteetan pobreak elikatzeko egindako ahaleginengatik nabarmendu zen.
* Datuak: Q469171
* Multimedia: Federico Borromeo / Q469171