OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# María Cabrera (ijitoa)

María Cabrera (Espainia, 1467 – Guadalajara, 1527) dantzari, amazona eta akrobata izan zen. Espainiako ijito zaharrentzat jotzen da.

## Aurrekariak

Bere familia Zipre eta Siriako lurretatik iritsi zen Espainiara, Martín de Egipto Menor izeneko kondearen ehun laguneko tribu zingaroarekin zeinak 1460an Alfontso V.a Aragoikoaren baimena jaso zuen bere lurretatik mugi zitezen. 1462an Jaenera iritsi ziren, eta han Miguel Lucas de Iranzo kondegaiak ere harrera egin zien.

## Biografia

Ustez, 1467. urtearen inguruan jaio zen Espainiako punturen batean. Txikitatik besteen entretenimenduaren munduan hezi zuten eta hainbat diziplina menderatzen zituen: dantzaria izateaz gain, amazona ere bazen, eta sokan akrobazia handiak egiten zituen. Familiaren konpainiak 1488an parte hartu zuen Guadalajarako Infantadoko Jauregian. Jaian, Diego Hurtado de Mendoza y Luna gaztea ezagutu zuen, Íñigo López de Mendoza dukearen lehengusua, zeina harekin maitemindu zen zaldiz ibiltzen ikustean.
Hurtado de Mendozaren aginduz konpainiatik erretiratu, hirian finkatu eta etxe batzuk eman zizkion ordainean. Etxe horietan, urtetan senideen bisitak jaso zituen, hiritik pasatzen zirenean. Urtebete geroago, 1489an, Martin de Mendoza semea jaio zen, ijitoa goitizenez. Joana I.a Gaztelakoa haien semea legitimatu zuen, eta eliza-karreran jarraitu zuen. Izan ere, hainbat kargutarako izendatu zuten. Martinek ere alaba bat izan zuen, Martina de Mendoza, Diego de Mendoza y Aragón eta Miguel de Cervantesen lehengusina eta La gitanilla liburuaren inspirazioa.

## Erreferentziak

* 1 2 3 «María Cabrera, la gitana española más antigua» www.pretendemosgitanizarelmundo.com.
* ↑ (Gaztelaniaz) «101 mujeres gitanas pa’ construir tu feminismo» pikara magazine 2021-04-21 (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).
* 1 2 3 4 LÓPEZ DE MENESES, Amada. (1972). «Una prima gitana de Miguel de Cervantes» Recensions: 247-250..
* ↑ SÁNCHEZ ORTEGA, MARÍA HELENA. (1994). «Los gitanos españoles desde su salida de la India hasta los primeros conflictos en la península» Revista Espacio, Tiempo y Forma (7): 319-354..
* ↑ Condes de la pequeña Egipto. 16 de noviembre de 2016.
* 1 2 IRIBARREN, Mary C. (2008). «Gitanos y payos. Dos mundos y dos ideas sobre la libertad en La Gitanilla» Thémata. Revista de Filosofía (40).
* ↑ FERNÁNDEZ JIMÉNEZ, Diego. (2018). Una respuesta a la cuestión gitana. Reflexiones jurídicoconstitucionales sobre una minoría cultural española. Universidad de Córdoba, 42 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ortega, Silvia Agüero Fernández, Araceli Cañadas. (2018-03-06). «8M: Hagamos memoria feminista» elDiario.es (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76824213
# Mary Cartwright

Mary Cartwright (Northamptonshire, 1900eko abenduaren 17a - Cambridge, 1998ko apirilaren 3a) britainiar matematikaria izan zen.
Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen. 1940ko hamarkadan, John Littlewoodekin batera, Van der Pol ekuazioak landu zituen. Ingalaterrako Royal Societyren Adiskide izendatu den lehen emakumea da. 1951n Londresko Mathematical Societyko lehendakari izendatu zuten. Erretiratu ondoren ere, hitzaldiak ematen jarraitu zuen hainbat unibertsitatetan. Matematika-funtzioen teoria ikertzen eman zuen bizitza osoa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q452158
* Multimedia: Mary Cartwright (mathematician) / Q452158
# Mary Celine Fasenmyer

Sister Mary Celine Fasenmyer, R.S.M., (Crown, Pennsylvania, 1906ko urriaren 4a – Erie, Pennsylvania, 1996ko abenduaren 27a) estatubatuar matematikaria izan zen. Eskolan hasi zenetik beti izan zen ona matematikan. Ikasketak bukatu eta berehala hasi zen irakasle gisa lanean. Hainbat ikastetxetan eman zituen eskolak. Ondoren, doktoregoa lortu zuen Michigango Unibertsitatean (1946). Identitate hipergeometrikoak frogatzeko erabiltzen diren ordenagailuko metodoen sortzailea izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016/05/20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q3296158
# Mary Chapin Carpenter

Mary Chapin Carpenter (Princeton, New Yorkeko estatua, 1958ko otsailaren 21a) estatubatuar country eta folk musika kantautore bat da.

## Diskografia
### Estudio diskoak

* Hometown Girl (1987)
* State of the Heart (1989)
* Shooting Straight in the Dark (1990)
* Come On Come On (1992)
* Stones in the Road (1994)
* A Place in the World (1996)
* Time* Sex* Love* (2001)
* Between Here and Gone (2004)
* The Calling (2007)
* Come Darkness, Come Light: Twelve Songs of Christmas (2008)
* The Age of Miracles (2010)
* Ashes and Roses (2012)
* Songs from the Movie (2014)
* The Things That We Are Made Of (2016)
* Sometimes Just the Sky (2018)
* The Dirt and the Stars (2020)

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q270765
* Multimedia: Mary Chapin Carpenter / Q270765
# Mary Calderone

Mary Steichen Calderone (Paris, Frantzia, 1901ko uztailaren 1a - Kennett Square, Pennsylvania, AEB, 1998ko urriaren 24a) estatubatuar sendagilea izan zen.
Rochesterko Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Senarra ere sendagilea zuen, eta biek jardun zuten osasungintzan lanean. Calderone Ameriketako familia planifikazioko zentroen federazioko zuzendari medikua izan zen 1953. urtetik 1964. urtea bitartean. Sexualitateari buruzko ezaguera sakonagoa izanez gero jendeak bere sexu arazoen aurrean jarrera arduratsuagoa duela eta hori osasun eta zorion iturri izan daitekeela zioen Calderonek. Horrenbestez, eskoletan sexu heziketa bultzatzeko ahalegin handiak egin zituen. Besteak beste, kontseilari, mediku, talde erlijioso, eskola eta abarri sexu heziketari buruzko informazioa helaraztearren, Estatu Batuetako Informazio eta Heziketa Sexualeko Kontseilua eratzen lagundu zuen 1964. urtean, eta haren zuzendari izan zen 1982. urtea arte.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-09-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q15497221
# Mary Collin

Mary Collin (1860ko apirilaren 1a - 1955eko uztailaren 22a) ingeleseko irakaslea izan zen, eta XX. mendearen hasieran emakumeen sufragioaren defendatzailea. Collin Cardiff eta Barrutiko Emakumeen Sufragisten Elkarteko lehendakaria izan zen.

## Bizitza

Mary Collin Cambridgen jaio zen, eta Notting Hill High School for Girlsen hezi zuten; ondoren, Bedford Collegen graduatu zen, Londresen, frantsesez eta alemanez. Neskentzako Nottinghameko Bigarren Hezkuntzako Eskolan zazpi urte igaro ondoren, Cardiff Intermediate School for Girlseko zuzendari izendatu zuten (gero Cardiff High School for Girls) 1895ean, eskola inauguratu zenean; 1924 arte eutsi zion postuari. Eskolan ongi kalifikatutako maisu-maistrak bildu zituen, Beatrice May Baker barne, eta Badmintoneko eskolako buru izan zenean, ikuspegi horren kopia egin zuen, progresistagoa izateko. Collinek komunitatean zuen posizioari esker, errespetua areagotu zuen emakumeen mugimendu sufragistaren lider gisa.
Irakasle nagusi gisa, neskei matematika eta zientzia irakastearen alde egin zuen, eta eskola-ikuskatzaileek ere irakaskuntza-kualifikazioa izatearen alde egin zuen. Collin andereñoaren erretratua, artista ezezagun batena, berriro aurkitu zuten San Faganseko Historia Museo Nazionalean, eta ikusgai jarri zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Ursula Masson. (2000). «'Political Conditions in Wales are Quite Different...': party politics and votes for women in Wales, 1912-15» Women's History Review 9 (2): 369–388. doi:10.1080/09612020000200248..
* ↑ Oxford Dictionary of National Biography ISBN 978-0198614111
* ↑ «"Here comes the Devil": Welsh Suffrage and the Suffragettes» National Museum Wales.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18819659
# Marc Aillet

Marc Aillet (Benin, 1957ko apirilaren 17a) Baionako apezpikua da.

## Biografia

Beninen jaio zen aita Frantziako armadako militarra zuelako. Ama berriz, bretainiarra zuen.
1982ko uztailaren 3an ordenatu zen apaiz Frejus-Toulongo elizbarrutian. Teologian doktoreduna da Friburgeko Unibertsitatetik. Teologia moraleko irakaslea izan zen zazpi urtez Fréjuseko apaiztegian. San Rafaelgo apaiz izan zen zazpi urtez eta Fréjus Touloneko bikario nagusia da 2002az geroztik. Horrez gain, San Martingo komunitateko kidea da. 2008ko azaroaren 30etik Baionako apezpikua da, aurrekoak, Pierre Molèresek erretiroa hartu baitzuen.

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Frantziako Gotzain-konferentziaren webgunea
* (Ingelesez) catholic-hierarchy.org
* Datuak: Q1353396
* Multimedia: Marc Aillet / Q1353396
# Marc-Édouard Nabe

Marc-Édouard Nabe —jaiotzez Alain Marc Edouard Zannini izena zuena— (Marseilla, Frantzia, 1958ko abenduaren 27a) margolaria eta jazz gitarra-jotzailea da, Marcel Zaniniren semea.

## Kanpo estekak

* "Marc-Édouard Naberen azken trikimailua", Hedoi Etxarte, argia.com, 2011-01-09.
* Autorearen webgunea
* Datuak: Q645167
* Multimedia: Marc-Édouard Nabe / Q645167
# Marc Blucas

Marcus Paul Blucas (Butler, Pennsylvania, 1972ko urtarrilaren 11) aktore estatubatuarra da. Riley Finn Buffy the Vampire Slayer telesailean antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia

* Inflammable (1995)
* Eddie (1996)
* Dilemma (1997)
* Pleasantville (1998)
* The 60s (1999)
* The Mating Habits of the Earthbound Human (1999)
* House on Haunted Hill (1999)
* Undressed (1999)
* Buffy the Vampire Slayer (2000-2001)
* Summer Catch (2001)
* Jay and Silent Bob Strike Back (2001)
* We Were Soldiers (2002)
* Sunshine State (2002)
* They (2002)
* I Capture the Castle (2003)
* Prey for Rock and Roll (2003)
* View from the Top (2003)
* One Flight Stand (2003)
* The Alamo (2004)
* First Daughter (2004)
* After Sex (2006)
* Thr3e (2007)
* The Killing Floor (2007)
* House (2007)
* The Jane Austen Book Club (2007)
* Tripulación Dave (2007)
* Deadline (2009)
* Lie to Me (2010)
* Knight and day (2010)
* Castle (2010)
* Red State (2011)
* Necessary Roughness (2012)
* Datuak: Q382295
* Multimedia: Marc Blucas / Q382295
# Marc Arcis

Marc Arcis (Mouzens, 1655- Tolosa Okzitania, 1739), Okzitaniako eskultorea izan zen. Haren aktibitatea XVII eta XVIII. mendean eman zen.

## Biografia

Antoine Rivalz (1667-1735) margolariaren ikaslea izan zen. Tolosako Agustindarren Museoan antza Rivaltzek Arcisi egindako erretratoa gordetzen da. 1674tik 1677ra Tolosako Pertsona Ospetsuen Galeriarako eskulturak egin zituen: Luis XIV.a Borboikoa erregearena, Pèire Godolin poetarena...
Parisen Sorbonako elizaren barruko apainketan hartu zuen parte eta Versaillesen lan batzuk egin zituen. 1684an Akademian onartu zuten. 1690tik aurrera Toulousen bizi zen; hiri horretan kaperan desberdinen apainketan lan egin zuen eta eliza batzuetan, besteak beste, Sant Sarnin basilika eta Tolosako San Eztebe katedralean Tolosa Okzitanian 1739an hil zen.

## Obra

Marc Arcisen obra ezagun batzuk hauek dira:
* Agustindarren Museoan dagoen Elisa profetaren irudia (Tolosa).
* Agabo profeta, Agustindarren Museoan.
* Sant Sarnin basilikaren aldarea, Marc Arcisek aurrean dagoen berunezko erliebea egin zuen.
* San Markoren medailoia, Versaillesko Notre dame elizan.

## Erreferentziak

* ↑ http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_98=REPR&VALUE_98=Arcis%20Marc&DOM=All&REL_SPECIFIC=1
* ↑ http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/memoire_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=AP58P01103

## Kanpo loturak

* (Frantsesez):Marc Arcisen obrak Joconde datu-basean.
* Datuak: Q3287777
* Multimedia: Marc Arcis / Q3287777
# Marc Bohan

Marc Roger Maurice Louis Bohan (Verrières-le-Buisson, 1926ko abuztuaren 22a - Châtillon-sur-Seine, 2023ko irailaren 6a) frantziar moda diseinatzailea izan zen.
Kapelak egiten zituen amak eraginda sartu zen modaren munduan. 1945ean eskola amaitu ondoren, hainbat diseinatzailerentzat lan egin zuen, 1953an bere lehen moda bilduma diseinatu zuen arte. 1954tik 1958ra Jean Patourekin lan egin zuen. 1958an Christian Dior enpresan hasi zen lanean, eta 1960an Yves Saint Laurent ordezkatu zuen zuzendari sortzaile postuan. 1989an Dior utzi eta bere izenarekin diseinatu zuen.
Bere bezeroen artean Grace Kelly, Sofia Loren eta Jacqueline Kennedy izan zituen. Silvia Suediakoa eta Karolina Monakokoaren ezkontzako soinekoak diseinatu zituen.

## Iruditegia

* 1955, Bohanek Marc Patourentzat diseinatutako emakume-jantzia
* 1973, Bohanek Marc Patourentzat diseinatutako emakume-jantzia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3287825
* Multimedia: Marc Bohan / Q3287825
# Magnolia (Minnesota)

Magnolia Minnesotako hiri bat da. Rock konderrian kokatua dago. 2010ean 222 biztanle zituen, 2,01 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Rock konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2228109
* Multimedia: Magnolia, Minnesota / Q2228109
# Magnoi

Magnoia kuasipartikula bat da, kristal-sareta bateko elektroien spin-egituraren kitzikapen kolektiboa adierazten duena. Mekanika kuantikoaren uhin-ikuspegitik magnoi bat kuantizatutako spin-uhintzat har daiteke. Magnoiek energia-kopuru finkoa eta sareta-momentua ekartzeaz gain, bosoi bektorialen portaera bera jarraitzen dutela adierazten duen spin-1 propietatea daukate.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1377101
* Multimedia: Magnon / Q1377101
# Magnolia (Illinois)

Magnolia Illinoiseko herri bat da. Putnam konderrian kokatua dago. 2010ean 260 biztanle zituen, 0,84 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Putnam konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2668480
# Magnolia (Delaware)

Magnolia Delawareko herria bat da. Kent konderrian kokatua dago. 2010ean 4.629 biztanle zituen, 0,31 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Kent konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q601131
* Multimedia: Magnolia, Delaware / Q601131
# Magnolia (Iowa)

Magnolia Iowako hiri bat da. Harrison konderrian kokatua dago. 2010ean 183 biztanle zituen, 1,47 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Harrison konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1930082
* Multimedia: Magnolia, Iowa / Q1930082
# Magnolia (Kentucky)

Magnolia Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Larue konderrian dago, Kentucky estatuan. 535 biztanle ditu, 5,303561 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Larue konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5989904
# Magno Maximo

Magno Maximo (latinez: Magnus Maximus; Gallaecia, Hispania, c. 335 – Aquileia, 388ko abuztuaren 28a) Mendebaldeko Erromatar Inperioko enperadorea izan zen 383 hil zen arte.

## Bizitza

Militar bat izan zen Britanian 368an eta Afrikan 373an. 381ean pikto eta eskotoen eraso batek garaitu zuen Britanian. 383an, agintzen zuen tropek enperadore izendatu zuten. Britaniatik Galiara joan zen haiekin, eta Graziano enperadorea garaitu zuen. Italiara iritsita, akordio bat lortu zuen Valentiniano II.arekin eta Teodosio I.arekin, eta Mendebaldeko enperadore izendatu zuten.
Bere hiriburua Augusta Trevenorumen kokatu zuen eta Galia, Britania, Hispania eta Afrikan gobernatu zuen. Txanpona sortu, Galiako probintzialak berrantolatu eta heresien atzetik ibili zen, eta Priszilianoren exekuzioa baimendu zuen.
387an Valentiniano Milandik bota zuen. Orduan Valentinianok eta Teodosiok eraso egin zioten eta Poetovioko guduan garaitu zuten. Ondoren, Magno Maximok Aquileiara ihes egin zuen, eta han exekutatu egin zuten.

## Galesko kondairan

Magno Maximo da protagonista Galestar triadetan Macsen Wledig izenarekin, Elen printzesa galestarraren senar, eta Powys eta Gwenten eta Powys eta Gwent erresumen sortzaile gisa.
* Datuak: Q211396
* Multimedia: Magnus Maximus / Q211396
# Magnolia (Arkansas)

Magnolia Arkansasko hiri bat da. Columbia konderrian kokatua dago. 2010ean 11.577 biztanle zituen, 33,5 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Columbia konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79562
* Multimedia: Magnolia, Arkansas / Q79562
# Magnolia (Ipar Carolina)

Magnolia Ipar Carolinako herri bat da. Duplin konderrian kokatua dago. 2010ean 939 biztanle zituen, 2,64 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Duplin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2024957
# Masaya Okugawa

Masaya Okugawa (japonieraz: 奥川 雅也, 1996ko apirilaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kyoto Sanga FC.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q18700901
* Multimedia: Masaya Okugawa / Q18700901
# Masaya Tomizawa

Masaya Tomizawa (japonieraz: 富澤 雅也, 1993ko uztailaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako V-Varen Nagasaki.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q24866608
# Masaya Sato

Masaya Sato (japonieraz: 佐藤 将也, 1990eko otsailaren 10a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus eta Fujieda MYFC.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q6782771
# Masaya Tashiro

Masaya Tashiro (japonieraz: 田代 雅也, 1993ko maiatzaren 1a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Gifu.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q24866642
# Masaya Nozaki

Masaya Nozaki (japonieraz: 野崎 雅也, 1993ko abuztuaren 3a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gainare Tottori eta YSCC Yokohama.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q6782768
# Masaya Saito

Masaya Saito (japonieraz: 斎藤 雅也, 1985eko ekainaren 8a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tochigi SC.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q6782769
# Masaya Yoshida

Masaya Yoshida (japonieraz: 吉田 将也, Yoshida Masaya, 1996ko urriaren 10a -) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Thespakusatsu Gunma‎.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q62085089
# Masaya Shibayama

Masaya Shibayama (japonieraz: 柴山 昌也, Shibayama Masaya, 2002ko uztailaren 2a -) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Omiya Ardija.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q100454578
# Masaya Suzuki

Masaya Suzuki (japonieraz: 鈴木 将也, 1988ko maiatzaren 9a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Mito HollyHock eta SC Sagamihara.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q6782772
# Masaya Yamamoto

Masaya Yamamoto (japonieraz: 山本 真也, 1991ko urriaren 23a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako YSCC Yokohama.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q23014178
# Matiguás

Matiguás Nikaraguako Matagalpako departamenduko udalerri bat da. 2012ko estimazioen arabera 50230 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Información de Desarrollo. (2012). (pdf) Población Total, estimada al 30 de Junio del año 2012.. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2215416
* Multimedia: Matiguás / Q2215416
Txantiloi:Matagalpako departamenduko udalerri aurkibidea
# Matiko

Matiko Bilboko auzoa da. Bilboko Uribarriko barrutian kokatua, bigarren barrutian alegia. Auzoak 6.412 biztanle eta 0,26 kilometro karratuko azalera dauka (2006an Bilboko udalak emaniko datuen arabera). Matiko hiriko eta Bilboko itsasadarraren ekialdean kokaturik dago. Auzoak Castañosekin egiten du muga mendebaldean, eta Uribarrirekin ekialdean.
Auzoa EuskoTrenen Bilbo eta Lezamako trenbidearen geltoki bat dauka. Horrez gain, Bilbobusen 72. linea Matikora zabaldu zen 2006. urteko apirilean eta auzoa Bilbo erdigunearekin batzen du.
* Begoñako Errepublikaren mapa topografikoa (1925)

## Garraio publikoa
### Trena

Matiko auzoan Euskotrenen Txorierriko linearen izen bereko Matikoko geltokia eta Loruriko geltokia daude. Gaur egun Loruriko geltokia baino ez dago martxan, Matikokoa 2010ean itxi baitzen, Bilboko metroaren 3. linea eraikitzeko lanen ondorioz. Lanekin batera trenbidea lurperatu eta geltoki berria eraikitzen ari da, 2016ko abenduan irekiko dena. Auzoa Bilbo erdigunearen elkartzeaz gain, Bilboko aireportura helduko den trenbidearen geltoki-buru ere bihurtuko da.

## Kale garrantzitsuenak

* Matiko kalea

## Ikus, gainera

* Mahatserri
* Lorategi-hiri (Bilbo)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11936209
* ↑ Bilbao Kultura. (2015-02-02). Begoña Herri Garaia - Begoña, Un Pueblo de Altura. (Noiz kontsultatua: 2024-08-02).
# Matilda

Matilda Roal Dahlek idatzitako eta Quentin Blakek ilustratutako liburuaren izenburua da. Ingelesezkoa da jatorrizko bertsioa eta 1988. urtean argitaratu zen lehen aldiz Londresen. Euskarazko itzulpena Agurtzane Ortiz de Landaluzek egin zuen 1993an.
Haur eta gazte literaturan kokatzen den kontakizuna da non gerora bertsio desberdinak egin diren, hala nola: filma eta musikala.

## Argumentua

Matilda Wormwood 5 urteko haur azkarra da, bere adinari dagokionerako oso aurreratua. Gurasoek ez diote kasurik egiten, ez dira Matildaren hezkuntzaz arduratzen eta beraien aisialdi eta bizimoduari ematen diote garrantzia. Zaintza gabezi horren aurrean, Matildak aparteko gaitasunak dituenez bere kabuz irakurtzeko gai da eta txikitatik bere kabuz joaten da liburutegira, hortaz, 5 urterekin irakurriak ditu autore ezagunenen hainbat obra.
Eskolan, Matildak, Trunchbull izeneko zuzendari beldurgarria ezagutuko du, pertsonaia honek eskola tradizionalaren irudia islatuko duelarik. Bestalde, harreman berezia eraikiko du Honey andereñoarekin eta honek, bere garapenean lagunduko dio, gurasoek ematen ez dioten arreta asebetez eta bere jakin-mina elikatuz. Ildo honetatik, Matildak helduen munduari aurre nola egiten dion ikusiko dugu.

## Pertsonaiak
### Matilda

5 Urteko neskato azkarra da. Bere adinari dagokiona baino adimen maila altuagoa du, horrekin batera, gaitasun magikoak azaltzen ditu. Matilda ausarta, argia autonomoa, lotsagabea eta irakurzalea da. Maite ez duen familian jaio da Matilda, ulertzen ez duen familia arduragabean. Egoera horri bakarrik aurre egiten ikasi behar izan du, hortaz, bidezkoa ez den zerbait egiten denean, bere irudimena eta botereak erabiliz erantzuten du.

### Honey

Matildaren irakasle maitagarria, maitasun eta motibazioan oinarrituriko hezkuntzaren aldekoa. Matildaren aliaturik handiena bihurtzen da eta harekin identifikatzen da, berak ere haurtzaro zaila bizi izan zuelako.

### Trunchbull

Eskolako zuzendaria da, erabat autoritarioa eta gupida-gabea. Haurtzaroa gogaitzen du eta haurrak fisikoki zein psikologikoki erasotzen ditu. Eraso horien hainbat adibide agertzen dira kontakizunean zehar.

### Wormwood jauna (Matildaren aita)

Gizon iruzurgile eta diruzalea da, kotxe zahar hondatuak salduz jendea engainatzen duena. Ez du bere seme-alaben hezkuntzarekiko inolako interesik eta ez die jaramonik egiten. Lanean ez dagoenean, telebistaren aurrean pasatzen du eguna.

### Wormwood andrea (Matiladaren ama)

Azalkeriaren sinboloa da, pertsonen itxura fisikoak izugarrizko garrantzia dauka beretzat eta emakume baten bizitzako helburua gizon arrakastatsu batekin ezkontzea eta itxuraz polita izatea dela defendatzen du behin eta berriz. Horrekin batera, senarraren kasuan bezala, Matildari ez dio jaramonik egiten, adibidez arratsaldero bingoan jolastera joaten da lagunekin, Matilda etxean bakarrik utziz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1426188