OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Yauyupe

Yauyupe Hondurasko El Paraíso departamenduko udalerri bat da. 76 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 1327 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Estadística. Censo de Población y Vivienda 2013. (Noiz kontsultatua: 2020-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2392519
# Yatton

Yatton, Ingalaterrako hego-mendebaldeko Somerset konderrian dagoen udalerri bat da.
2011n 7.552 biztanle zituen.
* Datuak: Q2499687
* Multimedia: Yatton / Q2499687
# Yauheni Zalaty

Yauheni Zalaty (bielorrusieraz: Яўгеній Залаты, Krasnapollye, 1999ko irailaren 9a) bielorrusiar arraunlaria da. Zilarrezko domina bat irabazi zuen Skull bakarkakoan 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Ibilbidea

2017an Munduko gazte mailako txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen, Lituanian.
2022an Nazioarteko Arraunketa Federazioak kirolari errusiar eta bielorrusiarrei nazioartean parte hartzeko debekua ezarri zien Errusiaren Ukrainako inbasioaren zigor gisa. Hala ere 2024an kirolari "neutralei" debekua altxatu eta Luzernan jokaturiko Munduko Kopan brontzezko domina lortu zuen. Horri esker 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan pate hartu ahal izan zuen Banakako Atleta Neutralak taldearen barnean. Zilarrezko domina irabazi zuen skull bakarkako proban.

## Nazioarteko palmaresa

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 02 ! | Skull bakarka |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «World Rowing - Yauheni ZALATY» World Rowing (Noiz kontsultatua: 2024-08-26).
* 1 2 «Yauheni Zalaty claims single sculls silver at 2024 Paris Olympics» www.noc.by (Noiz kontsultatua: 2024-08-26).
* ↑ (Ingelesez) «World Rowing - Junior Men’s Double (JM2x) – Final» World Rowing (Noiz kontsultatua: 2024-08-26).
* ↑ «FIG adopts further measures against Russia and Belarus» www.gymnastics.sport (Noiz kontsultatua: 2024-08-23).

## Kanpo estekak

* Worldrowing.com webguneko fitxa
* Datuak: Q127971930
# Yattah (Hebron)

Yattah (arabieraz: يطّا‎; hebreeraz: יטה‎) Zisjordaniako hiria da. Bertan 45.000 biztanletik gora aurki daitezke. 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinaren menpe dagoen hiria da.

## Historia
### Antzinaroa

Yattah gailur zahar batean kokatuta dago, eta Biblian aipatzen den Juttah hiriaren kokapen berean dagoela uste da. 1931n, K. O. 2. mendeko hilerri judu bat aurkitu zen bertan. K. O. 4. mendean, Eusebio Zesareakoak Yattah "Beit Gubrin hiriaren hegoaldean, hemezortzi miliatara zegoen eta juduz betetako herri handia" zela idatzi zuen. Herrian bizi diren hainbat palestinarrek Arabiako tribu juduen ondorengoak direla uste dute.

### Otomandar garaia

Yatta, Palestinako gainerako lurraldeekin batera, 1517an Otomandar Inperioko zati izatera pasa zen.

### Britainiar mandatua

1922an Palestinan Britainiar Mandatuko agintariek egindako erroldaren arabera, Yattah-n 3.179 lagun bizi ziren, denak musulmanak. 1931n beste errolda bat egin zen eta 4.034 biztanle kontatu ziren, 767 etxetan, eta denak musulmanak. 1945eko datuen arabera, Yattah-ko biztanleria 5.260 lagunekoa zen, denak musulmanak.

### Jordania

1948ko arabiar-israeldar gerraren ondorioz, eta 1949ko armistizioaren ondoren, Yattah Jordaniaren zati izatera pasa zen. 1961n Jordaniak egindako erroldaren arabera, urte hartan 6.326 biztanle zituen herriak.

### 1967 ondoren

1967ko arabiar-israeldar gerra amaitu zenetik, Yattah (eta Zisjordania osoa) Israelen menpe egon dira. 1995etik aurrera, Palestinar Aginte Nazionalak gobernatu izan du.
1967ko erroldaren arabera, 7.281 biztanle zituen herriak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2282208
* Multimedia: Yatta / Q2282208
# Yavanna

Yavanna, quenya hizkuntzan "Fruitu emalea" esan nahi duena, Tolkienen legendariumean agertzen den pertsonaia bat da. Valierretako bat da, bigarren boteretsuena, eta Aratarretako bat. Vanaren ahizpa nagusia eta Aulëren emaztea zen. Eän daraman mozorroan, emakume altu baten itxura du, berdez jantzia, batzuetan, zuhaitz baten forma hartzen zuen arren. Elfoek, Kementari (Lurreko Erregina) ere deitu zuten.
Denboraren hasieran, Valarrak Erdialdeko Lurraldean bizi zirenean, Yavannak haziak erein zituen Endor guztian, eta Valarren Lanparak lehen aldiz dizdira egin zutenean, haziak, irten eta hazi egin ziren. Honela hasi zen Ardako Udaberria. Baina Melkorrek Lanparak suntsitu zituen, eta Valarrek egindako gauza guztiak kaltetu zituen, Yavannarenak barne.
Valarrak Aman eraikitzen hasi zirenean, Yavannak, han, landare gehiago erein zituen, eta lehenengoak baino are ederragoak izan ziren. Valinorren sortu zituen basoetan, Oromë Valarrak, izaki ugari, eta, ondoren, elfoak prestatzen zituen Melkorren aurka borrokatzeko.
Behin Valinor amaitu ondoren, Yavannak, Ezellohar muinoa bedeinkatu zuen, eta Niennak bere malkoekin ureztatu zuen. Orduan, Yavannak, Valarrentzat kantatu zuen, eta, muinoan, Laurelin eta Telperion hazi ziren, Valinorreko Bi Zuhaitzak, Yavannaren asmakuntzarik handiena bihurtu zirenak.
Aulerekin izandako elkarrizketa baten ondoren, non Eruren semeek (gizakiak, elfoak, eta, adopzioz, nanoak) berak sortutako gauzak (landare eta animaliak) errespetatuko ez dituztela argi geratzen den, Manweri, bere asmakuntzarik preziatuenak diren zuhaitzak defenda ahal daitezela eskatzen dio, eta Manwek, Eruren aholkua jarraituz, Entak sortzen ditu, zuhaitz artzainak.
Yavannarena zen Aiwendil edo Radagast maiarra, Istarietako bat.
# Yau Tsim Mong barrutia

Yau Tsim Mong barrutia (txinera tradizionalez: 油尖旺), Hong Kong osatzen duten 18 barrutietako bat da. Barrutiak 6,99 kilometro koadroko azalera eta 280.548 biztanle ditu azken erroldaren arabera.
Hong Kongen batez besteko dentsitatea baino gehiago dauka, 40.136 biztanle kilometro koadroko.

## Ikus, gainera

* Hong Kongen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Barrutiko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q157669
* Multimedia: Yau Tsim Mong District / Q157669
# Župa dubrovačka

Župa dubrovačka Kroaziako udalerri bat da, Dubrovnik-Neretva eskualdean. Azken zentsuaren arabera 8.705 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q394299
* Multimedia: Župa dubrovačka / Q394299
# Žminj

Žminj Kroaziako udalerri bat da, Istria eskualdean. Azken zentsuaren arabera 3.360 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q394246
* Multimedia: Žminj / Q394246
# Žlkovce

Žlkovce Eslovakiako udalerri bat da, Hlohoveceko barrutian kokatuta. 7,94 km²ko azalera du eta 664 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1229. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q975850
* Multimedia: Žlkovce / Q975850
# Žumberak (Zagreb)

Žumberak (Zagreb) Kroaziako udalerri bat da, Zagreb eskualdean. Azken zentsuaren arabera 609 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1086683
* Multimedia: Žumberak, Croatia / Q1086683
# Yuya Himeno

Yuya Himeno (japonieraz: 姫野 宥弥, 1996ko irailaren 27a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Oita Trinita.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q21286406
# Yuwangtai barrutia

Yuwangtai barrutia (txinera tradizionalez: 禹王台区) Txinako barruti bat da, Kaifeng barruan. Azken zentsuaren arabera 130.604 biztanle zituen 60.24 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1198272
* Multimedia: Yuwangtai District / Q1198272
# Yuya Asano

Yuya Asano (japonieraz: 浅野 雄也, Asano Yuya, 1997ko otsailaren 17a -) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Mito HollyHock.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q62601414
# Yuya Funatsu

Yuya Funatsu (japonieraz: 船津 佑也, 1983ko azaroaren 22a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare eta Giravanz Kitakyushu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q8062223
# Yuya Fukuda

Yuya Fukuda (japonieraz: 福田 湧矢, 1999ko apirilaren 4a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q43424303
# Yuya Hikichi

Yuya Hikichi (japonieraz: 挽地 祐哉, 1983ko maiatzaren 2a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare eta Tokushima Vortis.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3300539
# Yuxi

Yuxi (txinera sinplifikatuz: 玉溪市; pinyineraz: Yùxī Shì), Yunnan probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 2.568.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 15.285 kilometro koadroko azalera.

## Banaketa administratiboa

* Hongta Barrutia (红塔区)
* Jiangchuan Konderria (江川县)
* Chengjiang Konderria (澄江县)
* Tonghai Konderria (通海县)
* Huaning Konderria (华宁县)
* Eshan Yi Konderri autonomoa (峨山县)
* Yimen Konderria (易门县)
* Xinping Yi eta Dai Konderri autonomoa (新平县)
* Yuanjiang Hani, Yi eta Dai Konderri autonomoa (元江县)

## Klima

Datu klimatikoak (Yuxi (1971−2000)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 17.2 | 19.2 | 22.9 | 25.8 | 26.4 | 26.1 | 25.8 | 26.1 | 24.8 | 22.5 | 19.4 | 16.8 | 22.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 2.8 | 4.0 | 6.7 | 10.6 | 15.5 | 17.8 | 17.8 | 17.1 | 16.0 | 13.3 | 8.6 | 4.0 | 11.2 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 16.2 | 18.4 | 19.2 | 31.2 | 86.7 | 138.3 | 177.6 | 186.2 | 107.9 | 73.6 | 51.2 | 11.9 | 918.4 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 4.4 | 4.4 | 5.5 | 8.0 | 12.4 | 16.6 | 20.2 | 19.2 | 15.8 | 13.2 | 7.9 | 4.5 | 132.1 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Ikus, gainera

* Yunnan probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak

* ↑ http://www.weather.com.cn/cityintro/101290701.shtml Weather China

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Yuxi hiriko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q496496
* Multimedia: Yuxi / Q496496
# Yuya Hashiuchi

Yuya Hashiuchi (japonieraz: 橋内 優也, 1987ko uztailaren 13a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima eta Tokushima Vortis.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3302385
# Yuya Hikichi (1990)

Yuya Hikichi (japonieraz: 曵地 裕哉, 1990eko irailaren 2a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Consadole Sapporo eta Ehime FC.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11066783
# Évorako tenplu erromatarra

Évorako tenplu erromatarra (portugesez: Templo romano de Évora) Dianaren tenplua izenaz ere ezagutzen dena, Portugalgo Évora hirian dagoen monumentu ezaguna da. Hiriaren erdigune historikoaren barnean dago eta 1986an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen alde zahar guztia.

## Historia

Tenplua Zesar Augustoren omenez k. a. I. mendean eraiki zela uste da, Évorako forum-ean, garai hartan hiria Liberalitas Julia izenaz ezagutzen zen. Ikerketa batzuek II. edo III. mendekoa dela ere badiote, baina dirudienez orduan tenpluak berrantolaketa bat izan zuen. Germaniar leinuek V mendean hiria erasotu eta tenplua suntsitu egin zuten.
XIV. mendean tenpluaren hondarrak hiriko gazteluaren barnean zegoen. 1467an harri ugari hiriaren babes harresia eraikitzeko erabili ziren. Harategi bat ireki zen tenpluaren dorrearen azpian. 1789an James Murphy tenplua berreraikitzen hasi zen. 1836an harategia itxi zen eta 1840an indusketa arkeologikoak egiten hasi ziren. 1869an inguruan zituen Erdi Aroko egiturak eraitsi zituzten eta tenplu erromatarra berreraikitzeko bigarren fasea hasi zuten.
1989 eta 1994 artean Theodor Hauschild arkeologo alemaniarrak indusketa berriak zuzendu zituen.

## Egitura

Tenplua Évorako plaza nagusiak kokaturik dago, muinoaren goren aldean. Inguruan hainbat eraikin erlijioso ditu, Portugalgo Inkisizioa izan zenaren egoitza, inkisidorearen jauregia, Évorako katedrala, Cadavalgo dukeen jauregia eta Évorako museo eta liburutegia, besteak beste.
Gelditzen diren ondarrak granitozko oinarria eta zutabe batzuk dira, iparraldekoak guztiak daude, ekialdean lau eta mendebaldean hiru. Oinarriak 25x15 metrotako neurriak ditu eta 3'5 metrotako altuera. Zutabeak korintiar estilokoak dira eta garaienek 6'2 metrotako altuera daukate. Indusketek erakutsi dutenez urezko foso batek inguratzen zuen tenplua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q737441
* Multimedia: Templo Romano de Évora / Q737441
# Évran

Évran (bretainieraz Evrann) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q291532
* Multimedia: Évran / Q291532
# Évrecy kantonamendua

Évrecy kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Calvados departamenduan dago, Normandia eskualdean. Guztira 32 udalerri ditu eta Évrecy da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1728059
# Évorako artxidiozesia

Évorako artxidiozesia (portugesez: Arquidiocese de Évora, latinez: Archiodioecesis Eborensis) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar artxidiozesia da. 1540ko irailaren 24an ezarri zen artxidiozesi gisa. Artzapezpikuaren egoitza Évoran dago. Egun artzapezpikua Francisco José Villas-Boas Senra de Faria Coelho da.

## Artzapezpikuen zerrenda

* Henrique de Portugal (1540-1564)
* João de Melo (1564-1574)
* Henrique de Portugal (1574-1578)
* Teotónio de Bragança (1578-1602)
* Alexandre de Bragança (1602-1608)
* Diogo de Sousa (1610-1610)
* José de Melo (1611-1633)
* João Coutinho (1635-1643)
* Diego de Sousa (1671-1678)
* Domingos de Gusmão (1678-1689)
* Luís da Silva Teles (1691-1703)
* Simão da Gama (1703-1715)
* Miguel de Távora (1740-1759)
* João Cosme da Cunha (de Nossa Senhora da Porta) (1760-1783)
* Joaquim Xavier Botelho de Lima (1783-1800)
* Manuel do Cenáculo Villas Boas (1802-1814)
* Joaquim de Santa Clara Brandão (Lopes) (1816-1818)
* Patrício da Silva (1820-1826)
* Fortunato de São Boaventura (1832-1844)
* Francisco da Mãe dos Homens Anes de Carvalho (1845-1859)
* José António da Mata e Silva (1860-1869)
* José António Pereira Bilhano (1871-1890)
* Augusto Eduardo Nunes (1890-1920)
* Manuel Mendes da Conceição Santos (1920-1955)
* Emanuele Trindade Salgueiro (1955-1965)
* David de Sousa (1965-1981)
* Maurílio Jorge Quintal de Gouveia (1981-2008)
* José Francisco Sanches Alves (2008-2018)
* Francisco José Villas-Boas Senra de Faria Coelho (2018-)

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Archdiocese of Évora» Catholic Hierarchy.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2118496
* Multimedia: Roman Catholic Archdiocese of Evora / Q2118496
# Évosges

Évosges Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.

## Ikus, gainera

* Ain departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q237474
* Multimedia: Évosges / Q237474
# Évreux

Évreux Frantziako hiria da, Eure departamenduko hiriburua dena.

## Historia

Iton ibaiak zeharkatua, izen bereko konderriaren hiriburua zen. Bertoko kondeak Nafarroako errege bihurtu ziren Filipe Évreuxkoa lehendabizikoa izanda.

## Hiri eta herri senidetuak

* Rugby (Erresuma Batua)
* Rüsselsheim (Alemania)
* Sueca (Espainia)
* Djougou (BEN)

## Évreuxtar ezagunak

* Piarres Nafarroakoa, Mortaingo kondea, Nafarroako infantea.

## Galeria

* Saint-Taurin eliza
* Notre-Dame katedrala
* Saint-Taurin eliza
* Horloge dorrea
* Gauez
* Iton ibaia
* Katedrala

## Ikus, gainera

* Evreux-ko kondeen zerrenda
* Evreux leinua

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q171800
* Multimedia: Évreux / Q171800
# Zaragozako taifa

Zaragozako taifa edo Zaragozako erresuma (arabieraz: طائفة سرقسطة, ṭāʾifa Saraqusta), beste taifa erresumen moduan, 1018an Iberiar Penintsulako ipar-ekialdean eratutako erresuma musulmana izan zen.
Kordobako kaliferriaren ondorengo erresuma hau lehendabiziko hiru hamarkadetan (1018–1038) Banu Tujibi leinuak gobernatua izan zen. Banu Hud leinuak ordezkatuak, hauek Valentzian zegoen El Cid eta Gaztelako Erresuma aliatu zituzten almorabideen aurka burujabetasuna mantentzeko. 1100ean El Cid hil zenean, almorabideek Valentzia konkistatu zuten eta Ebroko haranean dagoen Barbastroraino ailegatu ziren. Banu Hud leinuak maiatzera arte eutsi zuen. Azken erregea zen Abd-al-Malik Imad ad-Dawlak Alfontso I.a Nafarroakoa aliatu zuen eta, zenbait urtez, Rueda de Jalónen mantendu zuen bere taifa.
Bere jaraunspen nagusia, arte munduan, Aljaferia jauregia izan zen eta, filosofia arloan, berriz, lehendabiziko andalustar eskola sortu zuten, bertokoa zen Avempacek zuzenduta.

## Emirren zerrenda
### Banu Tujibi

* Al-Mundhir I.a al-Tuybi al-Mansur: 1013-1021/2
* Yahya al-Muzaffar: 1021/2-1036
* Al-Mundhir II.a: 1036-1038/9
* Abd Allah: 1038/9

### Banu Hud

* Suleiman Al-Mustain I.a ibn Hud: 1038/9-1046
* Abu Yafar Ahmad al-Muqtadir: 1046-1081 edo 82/3
* Yusuf al-Mutaman: 1081 edo 82/3-1085
* Ahmad II.a al-Mustain: 1085-1110
* Abd al-Malik Imad ad-Dawla (1110etik aurrera Rueda de Jalónen): 1110-1130
* Abu Djafar Ahmad Zafadola (Rueda de Jalónen): 1130 edo 1131 - 1146

## Erreferentziak

* ↑ Turk, Afif, El Reino de Zaragoza en el siglo XI de Cristo (V de la Hégira), Madril: Instituto Egipcio de Estudios Islámicos, 1978. ISBN 978-84-600-1064-7
* ↑ Lomba Fuentes, Joaquín, La filosofía islámica en Zaragoza, Zaragoza: Centro del Libro de Aragón, 1991. ISBN 978-84-505-5442-7.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33061
* Multimedia: Taifa of Zaragoza / Q33061
# Zaragozako kuartel-etxearen aurkako atentatua

Zaragozako kuartel-etxearen aurkako atentatua ETA erakundeak 1987ko abenduaren 11n Zaragoza hirian Guardia Zibilaren kuartel-etxe baten aurka bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz kuartel-etxea erabat birrindu eta han bizi ziren 11 pertsona hil ziren, horietarik 5 neskato. Etakideek bonba-autoa kuartel-etxearen inguruetan utzi, handi ihes egin eta bonba-autoa berehala leherrarazi zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q80213
# Zaragozako tranbia

Zaragozako tranbia Aragoiko Zaragoza hirian dagoen garraiobide publikoa da. 2009 eta 2013 urteen artean eraikiko da eta lehen linearen lehen fasea 2011an zabaldu zen.
2011ko apirilaren 4an inauguratu zen ofizialki, eta apirilaren 18ra arte dohainik bidaiatu ahal izan zen.

## Lineak

Iparraldetik hegoalderako lehen lineak 25 geltoki izango ditu, eta eraikuntza 2009ko abuztuaren 18an hasi zen. Tranbiek 200 pertsonentzako tokia dute (146 zutik eta 54 jarrita).
* Linearen lehen zatia 2009 eta 2011 urteen artean eraiki zen, Valdespartera eta Plaza de España bitartean.
* Bigarren zatia 2011-2013an eraikiko da Plaza de España eta Academia General Militar tartean.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20110407090339/http://www.heraldo.es/noticias/zaragoza/los_viajes_gratis_del_tranvia_comienzan_hoy.html Heraldo de Aragon egunkariko albistea.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Proiektuaren webgune ofiziala.
* Tranbiari buruzko bideoa.
* (Gaztelaniaz) Zaragozako mugikortasun plana.
* Datuak: Q1584986
* Multimedia: Tranvía de Zaragoza / Q1584986
# Zaragozako zezen-plaza

Zaragozako zezen-plaza, «La Misericordia» edota «Ramón Pignatelliren zezen-plaza» ere deitua, Espainiako lehen mailako bigarren zezen-plaza zaharrena da. Hondarrak 48 metroko diametroa du, eta sei korta, zezenak sartzeko hiru korta txiki, zortzi zezentoki, horietako 6 hondarrera zuzenean irtenda eta husteko 2 zezentoki, zaldientzako ukuilua eta erizaindegia ditu. Estalki bat zuen Espainiako lehen zezen-plaza izan zen.
Lehen kategoriako plaza da, eta 10.070 lagunentzako lekua du, herriak murriztu ondoren. Zaragozako Diputazio Probintzialaren ardurapean dagoen Ostatu Probintzialaren jabetzakoa da.

## Jatorrizko eraikuntza

Ramón Pignatelli alkatearen aginduz eraikia, El Pilar bezperako 1764ko urriaren 8an inauguratu zuten, La Misericordia ospitalea eta erruki-etxea diruz laguntzeko. Jatorrizko eraikuntza, 70 egunekoa bakarrik, harlangaitzezkoa, adreiluzkoa eta egurrezkoa zen, kareletan eta portada nagusian harrizko motiboak zituena, eta, oro har, estilo arkitektoniko neomudejarrekoa. 1858an Zaragozako Diputazio Probintziala zezen-plaza kudeatzera pasa zen.

## Zabalkuntzak

Jatorrizko eraikuntzak hainbat berrikuntza eta handitze izan zituen denboran zehar. Garrantzitsuena 1916an hasi zen, «zezensuzkoaren urrezko aroan», Miguel Ángel Navarro Pérez aragoiar eta Manuel Martínez de Ubago Lizarraga nafar arkitektoen eskutik. Lineen edukiera handitu zen, kanpoko eraztuna handitu zen beheko solairuan ataripe batekin, eta erizaintza eta bulegoak eraiki ziren. Kanpoko fatxada ere eraberritu zen, toriletako erreforma bat gehituz, eta horrek, funtsean, egungo itxura hartu zuen. Erreforma hain izan zen garrantzitsua, ezen, ondorio guztietarako, plaza desberdintzat jotzen baita.
1989tik aurrera eraberritze berri bat hasi zen, tefloizko estalki mugikor bat instalatzea (1990ean amaitua), eta ospitale-bloke bat hartzen duen eraikin osagarri bat eraikitzea, ebakuntza-gelarekin eta zaurituei arreta emateko behar den guztiarekin, baita prentsa-areto gisa erabili ohi den erabilera anitzeko gune bat ere. 2002an linea guztiak ordeztu ziren eta eserleku zabalagoak eta erosoagoak jarri ziren, 14.300 eserlekutik 10.300era murriztuz.

## Erreferentziak

* 1 2 3 El Mundo, Nº 626, Domingo 26 de septiembre de 2011, Magacine pág. 32.
* ↑ (Gaztelaniaz) ABC 2016-6-18.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7203694
* Multimedia: Plaza de toros de la Misericordia / Q7203694
# Zaragozako etorbidea (Iruñea)

Zaragozako etorbidea Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen etorbide luze bat da. Hiriko hegoaldeko sarbide nagusia da, Tutera, Tafalla, Zangoza eta Aragoi aldeko errepideen berezko sarrera.

## Izena

Izena Zaragoza hiriaren omenez darama.

## Kokapena

Foruen plazan hasi eta Arrosadia eta Azpilagaña auzoak eta Cordobilla igaroz, Noaingo mugan amaitzen da.

## Ondarea

Etorbide honen ibilbidean zehar honako eraikin eta leku nabarmenak daude:
* Foruen plaza
* Mirarien Ama Birjinaren eliza
* Diario de Navarraren egoitza
* Mirarien Ama Birjinaren eliza.
* Diario de Navarraren egoitza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25479835
# Zaragozako ituna

Zaragozako ituna 1529ko apirilaren 22an Gaztelak eta Portugalek sinatutako ituna izan zen. Karlos I.a eta Joan III.a ziren garaiko erregeak.

## Aurrekariak

1494an, Gaztelak eta Portugalek Tordesillasko ituna sinatu zuten, mundua bi eragin gunetan banatuz eta Ozeano Atlantikoaren erdian zegoen meridianoak mendebaldea Gaztelari eman zion ekialdea Portugalentzako zen bitartean.
XVI. mendean, portugaldarrak Ekialdeko Indietara iritsi ziren Afrika inguratuz eta Indiako ozeanoa zeharkatuz.
Beranduxeago, Portugal Espezierian, Moluka uharteak, ezarri zen. Uharte hauek ziren espezia ekoizle garrantzitsuenak (iltzea, piperra, kanela eta intxaur muskatu)a eta horixe zen garai hartan bidaiak egiteko arrazoi nagusienetako bat.
Magalhães-Elkanoren espedizioa (1519-1522) Moluka uharteetara mendebalderantz bidaiatuz iritsi ondoren, Karlos enperadoreak beste espedizio bat bidaltzea erabaki zuen han Gaztelako indarrak ezarri nahian. Horrelaxe bidali zuen García Jofre de Loaisaren espedizioa . Espedizio hau Moluketara iritsi zen eta Tidore sortu zuen. Bertan aurrez ezarrita zeuden portugaldarrekin liskarretan hasi ziren eta gaztelauak alderdi txarrena jasan zuten.
Tordesillasko meridianoa garbi zegoen, baina antimeridianoa zaila zen zehazten garaiko tresnekin. Egiterik izan balitz, Molukak eta Filipinak berak ere Portugalen aldean zeudela garbi ikusiko zen, baina ez zuten sekula argitu.
1524an, Badajoz-Elvaseko Batzordea egin zuten, baina bilera batzuen ondoren, ez zuten soluziorik aurkitu.
1526ko martxoaren 11n, Karlos enperadorea Elisabet Portugalgoarekin ezkondu zen eta bi koroak elkartuta ziruditen, Molukei buruzko akordioa ere ahalbidetuz. Enperadoreak ez zuen Portugalekin arazorik nahi eta, gainera, ez zekiten Moluketako espeziak Europara nola eraman Ekialderantz bidaiatuz (Andres Urdanetaren itzulbidaia 1565 arte ez zen gauzatu).

## Akordioa

Itunak Portugal eta Gaztelaren eragina Moluketatik ekialdera 297,5 legoatara ezarri zuen, Mendebaldeko 135 meridianoa.
Zaragozako itunaren arabera, Moluka uharteak portugaldarren esku geratu ziren. Portugalek uharte haien gaineko eskubideak erosi zizkion Gaztelari 350.000 dukat urreren truke. Gainera, itunean klausula bat ere bazen Gaztelako erregeak ezezta zezakeela esanez, beti ere, dirua Portugali itzultzen bazion.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1147471
* Multimedia: Treaty of Zaragoza / Q1147471