OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Koko uhartea

Koko uhartea (gaztelaniaz: Isla del Coco) Costa Ricako Puntarenasen dagoen uhartea da. Bere ezaugarri naturalak zirela eta, 1997an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Klima

Datu klimatikoak (Koko uhartea) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 29 | 30 | 30 | 29 | 29 | 28 | 28 | 28 | 28 | 29 | 29 | 29 | 28.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 24 | 25 | 25 | 25 | 25 | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 | 24 | 24.3 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 198 | 160 | 231 | 234 | 193 | 201 | 216 | 137 | 81 | 71 | 97 | 114 | 1932.9 |
| Iturria: Weatherbase ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .
* ↑ Weatherbase. (2011). Historical Weather for Cocos Island, Cocos Islands. .

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q215081
* Multimedia: Isla del Coco / Q215081
# Koko, le gorille qui parle

Koko, le gorille qui parle 1978ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren film dokumentala da, Francine Pattersonek San Frantziskoko zooan egindako lanari buruzkoa.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Penny Patterson psikologia ikasleak San Frantziskoko zooan Koko izeneko gorila eme batekin eginiko esperimentua batean, urteetako lanaren poderioz, gor-mutuen zeinu-lengoaiaren bitartez gorilarekin komunikatzea lortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3198377
# Koko-esne

    Ez nahasi koko-ur edo koko-olioarekin.
Koko-esnea koko birrinduaren mamia erauzi eta ura gehituz egindako edaria da.
Koko-esnea %100ean begetala da, eta beraz, ez du ez laktosa ez esne-proteinarik. Koko-esnea asiar sukaldaritzako errezeten eta saltsa askoren oinarria da.
Malaysian eta Indonesian santan eta Filipinetan gata diote.

## Erreferentzia

* ↑ gastronomiavasca.net
* ↑ (Gaztelaniaz) Aaron. (2016-3-19). «¿Qué es la leche de coco?» tiposdeleche.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q841779
* Multimedia: Coconut milk / Q841779
# Koko-olio

    Ez nahasi koko-ur edo koko-esnearekin.
Koko-olioa, halaber kopra olioa deitua, kokoaren mamia prentsatuz lortzen den landare olioa da. % 90ean gantz-azido asez osaturik dago. Kosmetikogintzan oso erabilia da, xaboiak eta kremak egiteko, baita Asiako zenbait herrialdetako sukaldaritzetan ere.

## Osagaiak

Koko olioaren batez besteko gantz-azido osaketa hau da:
| Gantz-azidoak | Gantz-azidoak | Ehunekoa |
| aseak | azido laurikoa | % 47 |
| aseak | azido miristikoa | % 18 |
| aseak | azido palmitikoa | % 9 |
| aseak | azido kaprikoa | % 6 |
| aseak | azido estearikoa | % 3 |
| monoasegabeak | azido oleikoa | % 6 |
| poliasegabeak | azido linoleikoa | % 2 |

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]
* ↑ Fats, Oils, Fatty Acids, Triglycerides Scientificpsychic.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216235
* Multimedia: Coconut oil / Q216235
# Koko (bakterioa)

Kokoak esfera-formako bakterioak dira. Esfera-forma hori kokoaren lau zelula-formetako bat da, eta besteak baziloak (barra- edo makila-formakoak), espiriloak (kiribilak) eta bibrioak ("ur-tanta" edo "ilargi-erdi" formakoak) dira. "Koko" terminoa coccus hitz neolatindarretik dator; azken hori, berriz, grezierako kokkos-etik (κόκκος), eta "baia" esan nahi du.

## Sailkapena

Bakterio guztiak bezala, kokoak organismo biziak dira. Espezie batzuen kasuan, zelulak patroi desberdinen arabera multzokatzen dira, eta patroi horiek formaren arabera sailkatzen dira. Diplokokoak binaka taldekatzen dira, eta hainbat generotakoak izan daitezke. Streptococcus generoa, adibidez, estreptokoko izeneko kateetan taldekatzen da. Sarcina generoa, aldiz, 8 zelulako taldetan multzokatzen da, eta kuboide-forma izaten du. Azkenik, Staphylococcus (euskaraz "estafilokoko") generoa 4 zelulako klusterra osatzen du, edo forma irregularra duen mahats-mordo baten itxura hartu.

## Ikus, gainera

* Baziloa
* Espiroketak

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Coco (bacteria)» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q63085
# Kokomo (Indiana)

Kokomo (ingelesez ˈkoʊkəmoʊ ahoskatua) Indianako hiri bat da. Howard konderrian kokatua dago. Azken zentsuan 59.604 biztanle zituen, 47,91 kilometro koadrotan banatuta. Wildcat ibaiaren ertzean dago, Wabash ibaian amaitzen duena, Mississippi ibaiaen arroan. Miami herriaren nagusia zen Ma-Ko-Ko-Moren izena darama.
Konderriko hiriburua izatearen onurak jaso zituen, negozio asko ireki zirenean XIX. mendean. Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren aurretik Indianapolisekin lotuta zegoen trenbidearen bidez. 1880ko hamarkadan gas natural erreserba handiak aurkitu ziren, boom ekonomikoa sortu zuena. Negozio berri asko ireki ziren, tartean automobilgintza sektorekoak. Asmakuntza asko Kokomon egin ziren garai horretan eta, horregatik, "Lehenengoen Hiria" (City of Firsts) ezizena jaso zuen. Gaur egun automobilgintzak ere pisua du. 1923an ezagun ezin zen Ku Klux Klanek inoiz egindako bilerarik handiena bertan izan zelako, garaiko estimazioen arabera, 200.000 pertsona inguru.

## Klima

Datu klimatikoak (Kokomo, Indiana (bataz bestekoak 1991–2020, muturrekoak 1901–egun)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 22 | 23 | 30 | 34 | 38 | 42 | 43 | 41 | 39 | 33 | 27 | 22 | 43 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 0 | 3 | 9 | 17 | 23 | 27 | 29 | 28 | 25 | 18 | 10 | 3 | 16 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -4 | -2 | 4 | 10 | 16 | 21 | 23 | 22 | 18 | 12 | 5 | -1 | 10 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -9 | -7 | -2 | 4 | 10 | 15 | 17 | 16 | 12 | 5 | -0 | -5 | 5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -32 | -29 | -23 | -13 | -3 | 1 | 5 | 3 | -3 | -8 | -21 | -31 | -32 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 75 | 62 | 81 | 109 | 120 | 132 | 120 | 98 | 93 | 82 | 85 | 72 | 1128 |
| Elurra (mm) | 269 | 249 | 132 | 18 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 38 | 157 | 866 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.01 in) | 13.1 | 10.7 | 12.2 | 12.7 | 13.3 | 12.4 | 11.0 | 9.7 | 8.8 | 10.6 | 10.8 | 12.7 | 138.0 |
| Elur egunak (≥ 0.1 in) | 7.2 | 6.0 | 3.1 | 0.7 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 1.6 | 5.3 | 24.0 |
| Iturria: NOAA ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ «History of Howard County, Indiana» The Kokomo Tribune: 58. 1999-03-28 (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).
* ↑ «Kokomo-Howard County Public Library :: Genealogy & Local History Services» web.archive.org 2013-11-12 (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).
* ↑ Morrow, Jackson. (1909). History of Howard County, Indiana. Indianapolis : B. F. Bowen (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).
* ↑ Wade, Wyn C.. (1998). The fiery cross: the Ku Klux Klan in America. (1. issued as an paperback. argitaraldia) Oxford University Press ISBN 978-0-19-512357-9. (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).
* ↑ (Ingelesez) National Oceanic and Atmospheric Administration. NowData – NOAA Online Weather Data. .
* ↑ (Ingelesez) National Oceanic and Atmospheric Administration. Station: Kokomo 3 WSW, IN. in: U.S. Climate Normals 2020: U.S. Monthly Climate Normals (1991-2020)..

## Ikus, gainera

* Howard konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q913209
* Multimedia: Kokomo, Indiana / Q913209
# Koko-ur

    Ez nahasi koko-esne edo koko-olioarekin.
Koko-ura koko fruituaren barruan dagoen likidoa da. Kolore gardena du, batzuetan opako samarra, eta barruko hutsunean dago, kokoaren mamiak inguratuta. Edari ezaguna da eskualde tropikaletan, fruitutik bertatik edo botiletan hartzen dutena.
Koko-ura edari freskagarrien alternatiba osasungarria da, eta, bereziki, kirolarientzako berariazko edarien ordezkoa edo osagarria.

## Erreferentzia

* ↑ (Gaztelaniaz) Moya, María; Romero, Sarah. (2016-9-19). «Bebidas más saludables que el agua - Agua de coco» Muy Interesante.
* ↑ Zudaire, Maite. (2010eko ekainaren 25a). «Kirolarientzako koko-ura» Consumer.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q633401
* Multimedia: Coconut water / Q633401
# Kokomo Murase

Kokomo Murase (Gifu, Japonia, 2004ko azaroaren 7 - ) snowboarder japoniar bat da, estilo askeko jaitsieran eta jauzi handian lehiatzen dena. 2022ko Neguko Joko Olinpikoetako emakumezkoen estilo askeko jaitsiera proban zilarra eskuratu zuen. Estilo libreko titulu orokorra ere irabazi zuen FIS 2021–22 Munduko Snowboard Kopan.

## Erreferentziak

* ↑ «Kokomo Murase» olympics.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68814703
# Krates

Krates izen grekoak pertsonaia ezberdinei buruzkoa da:
* Krates Atenaskoa (poeta), K.a. V. mendeko poeta bat.
* Krates Tebaskoa, filosofo ziniko bat.
* Krates ingeniaria, Alexandro Handiaren ingeniaria.
* Krates Malluskoa, filosofo helendarra.
* Krates Tralleskoa, erretorikoa.
* Krates Atenaskoa, Akademia Platondarraren zuzendari izandakoa.
# Krasňany

Krasňany Eslovakiako udalerri bat da, Žilinako barrutian kokatuta. 15,18 km²ko azalera du eta 1504 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1354. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1071509
* Multimedia: Krasňany, Žilina District / Q1071509
# Kratera

Kratera (grezieraz: κρατηρ) edukiera handiko ontzi bat da, ur eta ardo nahasketa bat edukitzeko erabiltzen zena Antzin Aroan. Nahasketa honekin betetzen ziren ardo kopak. Janariaren tokira eraman eta lurrean edo plataformatxo baten gainean uzten zen. Koparia (latinez pincerna edo pocillator), likidoa koilara batekin banatzen zuen (latinez cyathus) eta gonbidatuen kopak (pocula edo calice, azken hitz honetatik kaliz hitza datorrelarik) betetzen zituen.

## Motak

Kraterak buztinez edo metal preziatuz egiten ziren, eta forma ezberdinetan modelatzen ziren artistaren nahiaren arabera. Beti, aho oso zabal bat izaten zuen. Formarik hedatuenak eta indusketetan aurkitu direnak honako hauek dira:
* Zutabe kratera, helduleku bertikalekin fuste bezala, irtenune horizontal batekin amaituak. Hau da formarik antzinakoena.
* Boluta kratera Izen hau, bere heldulekuek, ahotik gora irteten direnak, bolutak eratzen dituztelako hartzen du, hau da, espiral edo barraskilo forma
* Kaliz kratera. Honen profilak, ia alderantzikatutako trapezio baten forma du. Hau, aurreko biak baino modernoagoa da.
* Kanpai kratera helduleku irten eta gorantz jarritakoekin, alderantzikatutako kanpai formaduna. Erabilera berantiarreko mota da.
Irudian agertzen den kratera kanpai erakoa da. Buztinez egina dago eta K. a. IV. mendekoa da. Almeriako probintziako Villaricoseko nekropolian aurkitu zen, 48-I hilobian, eta gorpu errauste baten hautsak uzteko balio izan zuen. Satiroen irudiekin apaindua dago (landetako jainko lizunak) eta menadeenekin (Bakoren apaiz andereak) A aurpegian eta himationa (mantua) duten hiru gazterekin B aurpegian. Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean dago ikusgai.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q476968
* Multimedia: Kraters / Q476968
# Krater

    Artikulu hau sumendien irekidurei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Krater (argipen)».
Kraterra sumendi baten gainaldean dagoen inbutu itxurako sakonunea da.
Kraterrak, alderantzikatutako kono baten forma izaten du, sumendiaren gainaldean erupzioek zulatutakoa. Batzuetan, albo batean ere dago, sumendiak bere tontorrean konorik ez duenean, eta, orduan, kraterra, albokoa edo bizkarroia bezala izendatzen da. Gerta daiteke, baita ere, sumendiak konorik ez izatea, hawaiiar sumendien kasuan bezala, eta, orduan, kraterra, lurreko zulo bat da, non laba astindu eta burbuilatzen den, erupzioetan gainezka egiten duena.
Badaude sumendiak, aurkitzen diren tokiaren arabera, krater bat baino gehiago izatera hel daitezkeenak, baina beti bat nagusia. Krater hauek neurri ezberdinak izan ditzakete, metro gutxi batzuetatik, kilometro askotara.
Beste alde batetik, sumendiekin zerikusirik ez duten kraterrei, talka krater deritze, eta oso ohikoak izan dira, Lur planetaren zein Ilargiaren eraketaren historian zehar.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Maar
* Krater aintzira
* Talka krater

## Kanpo estekak

* Datuak: Q109391
* Multimedia: Volcanic craters / Q109391
# Krater (Yemen)

Krater edo Kraytar (ofizialki Seraa) Yemengo Aden hiriko auzorik zaharrenetariko baten izena da. Desagertutako sumendi baten kraterrean egoteagatik datorkio izen hau.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2263449
# Krater (argipen)

Krater hitzarekin honakoak izendatzen ditugu:
* Krater, sumendi baten ahoa edo irekidura.
* Talka kraterra, meteorito batek planeta baten aurka talka egitean edo, orokorrean, bi gorputzek talka egiten dutenean sortzen den zuloa.
* Subsidentzia kraterra, lurrazpiko eztanda nuklear baten ondoren sorturiko zuloa.
* Krater, konstelazioa.
* Krater, Yemengo Aden hiriko auzoa.
# Kapalua (Hawaii)

Kapalua Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Maui konderrian kokatuta dago, Hawaii estatuan. 495 biztanle ditu, 15,171979 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Maui konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1820420
* Multimedia: Kapalua, Hawaii / Q1820420
# Kapadozia

    Artikulu hau Italiako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kapadozia (argipena)».
Göreme parke nazionala eta Kapadoziako labar guneak$^1$ UNESCOren gizateriaren ondarea :
| Kapadoziako ikuspegia ||
| Mota | Biak |
| Irizpideak | i, iii, v, vii |
| Erreferentzia | 357 |
| Kokalekua | Turkia |
| Eskualdea$^2$ | Europa eta Ipar Amerika |
| Izen ematea | 1985 (IX. bilkura) |
| $^1$ UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) $^2$ UNESCOren sailkapena ||
Kapadozia (grezieraz Καππαδοκία/Kappadokía eta turkieraz Kapadokya) Turkiako erdialdean dagoen eskualdea eta Anatoliako antzinako lurraldea da. Gaur egun Aksaray eta Nevşehir probintzien barruan dago nagusiki, izandakoaren zatia besterik ez delarik.
Historia eta kultura aberatsekoa izanda, herrialdeko turismoaren baliabide nagusietakoa da. Naturaren aldetik, erdi basamortuko paisaia ikusgarriak daude eskualdean, haizeak eta erosioak sortutako harri eta hondarrezko forma bitxiak erakusten dituena.
Hau guztia dela eta, UNESCOk 1985ean Gizateriaren Ondaretzat hartu zituen Kapadoziako inguruneak.

## Historia

Persiar Inperioa desagertu ondoren, Ariarates I.a (K.a. 405-K.a. 322), lurraldeko errege eta gobernari bihurtu zen, eta Kapadoziako Erresuma zabaldu zuen Itsaso Beltzeraino. Bakean bizi izan ziren Alexandro Handia hil arte, gainbehera hasi zenean.
Erromatar Inperioaren probintzia izan zen I. mendean, Cappadocia izenarekin, bi mende geroago Armenia Prima eta Armenia Secunda lurraldeetan banatu zuten eta VI. mendean Cappadocia Prima eta Cappadocia Secundatan.
Jesukristoren ondorengo lehendabiziko mende horietan kristautasunaren hastapeneko komunitateak sortu zituzten bertan, erdi ezkutuan eta hainbat lekutan lur azpiko hiriak eraikiz, gaur egun ere orduko aztarnak ikus daitezkelarik.
Azkenik, Otomandar Inperioaren garaian Nevşehir hiria sortu zuten, XVIII. mendearen hasieran, eta gaur egun ere eskualdeko hiri nagusia da.

## Kultura ondarea

Eskualdea arras aberatsa da eremutarren kobazulo eta antzinako labar-monasterioei dagokienez, munduko ingurune zabalenetarikoa mota honetakoa barne hartzen duelarik. IV. mendean lehenengo eremitak joan ziren ingurune honetara, eta gaur egun Göreme eremuan haitz kontzentrazio handiena dago, eskualdean zehar beste hainbat sakabanatuta badago ere. Tokalı, Elmalı, Barbara, Yilanlı, Karanlık eta Çarıklı elizak nabarmentzekoak dira Göremen, XI. mendekoak direnak eta haitzen barruan egindakoak daudenak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2004/XII/16). 142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak. Bilbo.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)(Frantsesez)Aksarayko gobernazioaren webgunea
* Datuak: Q217265
* Multimedia: Cappadocia / Q217265
# Kapadozia (argipena)

Kapadozia izenak adiera zenbait ditu:
* Kapadozia Turkiako erdialdean dagoen eskualdea eta Anatoliako antzinako lurraldea.
* Cappadocia (Abruzzo), Italiako udalerri bat.
# Kapa (burukoa)

    Artikulu hau Balkanetako kapelari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kapa (argipena)».
Kapa edo cappa Mediterraneoko hainbat eskualdetako kapela tradizionala da, batez ere gizonezkoek erabiltzen dutena, Italiako eta Balkanetako eskualde batzuetan.
Kapa kotoizko txapel biribil bordatua da, zilindro-formakoa, laua goialdean, perimetroan eta goialdean hainbat motiborekin apaindu daitekeena.
XIX. mendean, asko fabrikatu eta ohikoan janzten ziren. 21. mendean jaietan soilik erabili ohi dira.

## Izena

Hainbat etimologia proposatu dira : latinezko caput “burua" edo turkierazko kapak-etik: “burukoa". Ez du euskarazko zein erromantzeetako kapa edo gainjantziarekin loturarik.

## Jatorri eta erabilpena

Otomandar Inperioan, sultanaren menpeko gizonezkoek, beren leialtasuna adierazten zuen fez bat eraman behar zuten, zirela musulman, juduak edo kristau izan. Baina jatorri hartatik aurrera, Balkanetako txano tradizionalak dibertsifikatu ziren, batzuk kapa bilakatuz, farea greziarrak ere (phareas / φάρεα) oro har hasierako fezetik desberdinak, lauagoak. Azkenean, XIX . mendean, Balakentako herrien emantzipazioaren aldeko borrokaren elementu sinboliko bihurtu ziren, eta forma horretatik beretzat hartu zuten Carbonari italiarrek, Italiako bateratzaren militanteek, hala nola Garibaldik .

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko wikipediako «Kapa (couvre-chef)» artikulutik itzulia izan da, 2023-08-18 data duen 207024176 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2023-08-18 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* ↑ George Macaulay Trevelyan, Garibaldi and the making of Italy, (June-November 1860), Longmans, Green, 1948

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17098348
* Multimedia: Montenegrin caps / Q17098348
# Kapaau (Hawaii)

Kapaau Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hawaii konderrian kokatuta dago, Hawaii estatuan. 2.008 biztanle ditu, 7,459107 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Hawaii konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2981812
* Multimedia: Kapaau, Hawaii / Q2981812
# Kapa eta ezpatako komedia

Kapa eta ezpatako komedia azpigenero dramatiko bat da, Espainiako Urrezko Mendean tipikoa zena. Nobleen eta zaldunen maila soziala gainditzen ez duten pertsonen artean egiten den gai galanteko antzezlan bat da, Lope de Vegaren El acero de Madrid, bere adibide nabarmenetakoa izanda. Urrezko Mendeko komediaren lau motetako bat da: gainerakoak endredozko komedia, zeinekin batzuetan nahastu egiten dena, karaktere-komedia eta txingote-komedia direlarik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8348345
# Kapaneo

Kapaneo, greziar mitologian, (antzinako grezieraz Καπανεύς Kapaneús), Hipseo eta Astinomeren seme bat zen. Evadne zen bere emaztea eta Estenelo bien semea.
Elezaharraren arabera, Kapaneok indar handia zuen, baita gorputz boteretsua ere, eta gerlari bikain bat zen. Bere harrokeriagatik ere nabarmentzen zen. Mitoaren arabera, Tebasen setioan, Kapaneo, hiriaren harresi parean geratu zen, eta berak hiria inbaditzea, Zeusek berak ere ezingo zuela eragotzi aldarrikatu zuen. Eskiloren lanean, Kapaneok, esku batean zuzi bat daraman gerlari bat irudikatua duen ezkutu bat darama, eta "Nik erreko dut hiria" irakur daiteke, beraren ikur bezala. Bere harrokeriagatik, Zeusek, Kapaneo jo eta hil zuen tximista batekin, eta Evadnek, bere burua bota zuen bere senarraren hil sura eta hil egin zen. Bere istorioa, Eskilok kontatu zuen Zazpiak Tebasen aurka lanean, baita Euripidesek eta Estazio olerkari erromatarrak ere.
Jainkotiar komedian, Dante Alighierik, Kapaneo, Infernuko zazpigarren zirkuluan ikusten du, hamalaugarren ertzean dagoena. Gainontzeko biraotzaileekin edo "Jainkoaren aurkako bortitzekin", Kapaneo, erretzen ari den hareazko lautada batean hiltzera kondenatua da, bere gainean sua erortzen ari den bitartean. Kapaneok, jainkoa biraotzen jarraitzen du (jentila izaki, Jove edo Jupiter deitzen duena) bere buruari ematen ari zaizkion geroz eta min gogorrakoak jasanda ere, Jainkoak, "mendeku gozorik izan ez dezan".

## Kanpo estekak

* Datuak: Q833806
* Multimedia: Capaneus / Q833806
# Kapa (liturgia)

Kapa liturgikoa (latinez pluviale 'euritakoa' edo cappa 'kapa' izenez ezagutzen dena) jantzi liturgikoa da, zehazkiago gainjantzi edo kapa luze bat, aurrealdean irekia eta bularrean banda batekin edo lokarri batekin lotua. Edozein kolore liturgiko izan dezake.
Kristautasunean, edozein mailatako elizigzon batek eraman dezake kapa bat. Gotzain batek janzten badu, normalean mitra batekin batera izaten da. Sarritan oso apainduta dagoen aletxa edo paparreko orratz berezi batekin eramaten da, kaparen bi mutur bular gainean lotzen duen orratz edo krokadura bat, morsum deitua.
Artean, aingeruak maiz agertzen dira kapaz jantzita, batez ere flandriar primitiboen artean.

## Ezaugarriak

Kapak kristautasunaren historian ezagutu duen aldaketa nabarmen bakarra txanoaren desagertzea izan da. Lehen adibide batzuetan txano triangeluarra ageri da, burua prozesioetan eta abarretan estaltzeko baliagarritasun praktikoa izan nahi zuena, baina denborarekin txanoa apaingarri hutsa bihurtu zen, eta brodatuzko ezkutu moduko batez irudikatzen da, batzuetan ertza borla batez apaindua.
Kolore liturgikoei dagokienez, kapak egutegia liturgikoan egun horri esleitutako koloreari jarraitu ohi du, nahiz eta zuria beti erabili daitekeen izaera alaieko ospakizunetarako eta morea baita ere penitentzietarako. Urrezko oihala erabiliz gero urre-kolorea edozein koloreren ordez erabil daiteke morea edo beltza izan ezik,
Edozein material aberats eta moldagarriz egin daiteke. Bere dimentsio zabalak eta forma aldaezina direla eta, antzinako kapak beste jantzi batzuk baino kopuru handiagoan kontserbatu dira. Erdi Aroko brodatu alerik onenak kape liturgikoetan aurkitzen dira egun, adibidez. Bitxigintzako langintzako ale bikain batzuk ere kapetan erabili zirelako gorde dira. morsum edo lokarriak, bereziki, oso ederrak gorde dira.

## Aldaerak

21. mendean aita santuek ere erabiltzen dituzte beste gotzainek bezalako kapak, baina 20. mendera arte mantum izeneko kapa luzeagoak jantzi ohi zituzten.
Cappa magna (literalki, "kapa handia"), izeneko kapa bat ere bada, atzealde oso luzeko jantzi handi bat da, kardinale, apezpiku eta ohorezko beste zenbait prelaturentzat propio eginikoa.

## Erreferentziak

* ↑ «CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Morse» www.newadvent.org (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).

## Kanpo estekak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Cope» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-07-05eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
* Datuak: Q849829
* Multimedia: Copes / Q849829
# Konstituzioaren Alderdia (AEB)

Konstituzioaren Alderdia (ingelesez: Constitution Party) Estatu Batuetako alderdi politiko paleokontserbadorea da. 1991n sortu zuten Zergadunen Alderdia izenaz eta 1999an egungo izena hartu zuen. Gobernu mugatu baten alde egiten du, eta nazionalismo ekonomikoa sustatzen du, baita herrialdeko jatorrizko Konstituzioarekiko eta Independentzia Aldarrikapenaren printzipioen adierazpenarekiko atxikimendu sendoa ere. Alderdiaren arabera, Estatu Batuak Bibliaren aginduetan oinarrituta sortutako nazio kristaua da, eta jurisprudentzia "oinarri bibliko"ekin bat etorri behar da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Floyd is Constitution Party convention delegate» The Magee Courier: 9. 2004-7-15.

## Kanpo estekak

* Konstituzioaren Alderdiaren webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q1128321
* Multimedia: Constitution Party (United States) / Q1128321