OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jolas hezigarri

Jolas hezigarria edo jolas didaktikoa balio hezigarri berezia duen jolasa da. Kontzeptu polemikoa da, jolasa definizioz dibertitzea beste helbururik ez duen jarduera baita. Beste alde batetik, ordea, jolasari hezigarri izenondoa gehitzea guztiz hutsala da. Argi dago jolasa haurraren garapen intelektual eta psikomotorrean funtsezko jarduera dela, kasu guztietan hezigarria, neurri handiagoan edo txikiagoan bada ere. Jolas hezigarriaren ideia plazaratu zuen lehena Ovide Decroly izan zen Initiation à l'activité motrice et intellectuelle par les jeux éducatifs lanarekin. Gogora dezagun Decroly metodo globalaren aitzindaria izan zela; autoreak berak metodo analitiko-sintetikoa ere deitu zion.
Autore horrek dioenez, “jolasek, funtsean, aukera eman behar diote haurrari bere inpresioak erregistratzeko eta sailkatzeko. Hartara, inpresio horiek konbinatzeko eta beste batzuekin asoziatzeko”. Decrolyk proposatutako jarduerak jolas gisa aurkeztea erabaki zuen haurraren interesa pizteko. Ideia horretatik sortu zen jolas hezigarri terminoa, gaur egun hainbeste erabiltzen dena eta hain eztabaidatsua dena.
Egun, jolas hezigarri esaten dugunean, aipatzen ari gara jolas librearen ezaugarri berberak dituen jarduera ludiko bat. Hau da, ez haurrari berez sortzen zaiona, helduak asmo hezitzailez proposatzen diona baizik. Jolas hezigarritzat jo ohi dira piezak sailkatu, ordenatu eta antzeko atazak eskatzen dituzten jostailuak, buruhausgarriak, eraikuntza-jostailuak eta jostailu tekniko-zientifikoak.

## Ezaugarriak

Jolas hezigarriek ezaugarri hauek dituzte:
* Beren helburua haurrari funtzio mental jakin batzuk garatzea, ezagutza jakin batzuen hastapena bultzatzea eta arretari, oroimenari eta ulermenari dagokienez askotan errepikatzea ahalbidetzen duten objektu batzuk eskaintzea da.
* Oro har, bakarka egiten dira, baina badira talde txikian eta talde handian egiteko pentsatutakoak ere bai.
* Proposatzen diren jarduerak eserita egiten dira eta nagusiki etxe barruan.
* Erabiltzen den materiala sinplea, arina eta bolumen gutxikoa da; gainera, bistarako erakargarria izaten da.
* Materiala lortzen erraza eta merkea izaten da, hondatzen denean erraz berreskuratu ahal izateko.
Jolas hezigarriak desberdinak dira hainbat alderdiri dagokionez: erlazionatzen diren funtzioak eta ezaupideak; haurren adina; helburua; bakarkako, talde txikiko edo handiko zereginak eta egiteko/zuzentzeko teknikak.

## Ikus, gainera

* Haur-jolas

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5341305
* Multimedia: Educational toys / Q5341305
# Adel (Georgia)

Adel Georgiako estatuko hiri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 5.334 biztanle zituen, 20,87 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Cook konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q353662
* Multimedia: Adel, Georgia / Q353662
# Adeitasun

Kortesia, jendetasuna edo adeitasuna, batzuetan manerak ere deitua, gizartean edo talde baten baitan bizi eta harremanak izateko begirunezko keinu eta jokamolde finak dira, maiz pertsona batekin harremanetan hasi eta hitz egiteko moduarekin, janzkera eta higiene pertsonalarekin eta otorduetan eta beste ekitaldi sozialetan izan beharreko jokaera loturik. Kultura eta talde sozial batetik bestera aldatzen dira: talde baten baitan adeitsua izan daitekeen agurra zakarra izan daiteke beste batean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q281287
* Multimedia: Politeness / Q281287
# Adeje

Adeje Tenerife uhartean eta Santa Cruz Tenerifekoko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da. Udalerriko hasierako izena Adexe zen.

### Klima

Datu klimatikoak (Adeje (1982-2012)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 18.6 | 18.8 | 19.9 | 20.7 | 21.8 | 23.8 | 26.3 | 27.5 | 26.0 | 24.4 | 21.5 | 19.5 | 22.4 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 15.4 | 15.7 | 16.4 | 17.1 | 18.2 | 20.1 | 22.4 | 23.2 | 22.4 | 20.9 | 18.4 | 16.4 | 18.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 12.3 | 12.6 | 13.0 | 13.5 | 14.6 | 16.5 | 18.5 | 18.9 | 18.9 | 17.4 | 15.4 | 13.4 | 15.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 54 | 42 | 37 | 18 | 8 | 3 | 1 | 1 | 7 | 35 | 65 | 72 | 343 |
| Iturria: Climate-data.org ||||||||||||||

## Hondartzak

* Playa Fañabé
* Playa del Duque
* Playa de Torviscas
* Playa la Pinta
* Playa Ajabo
* Playa San Juan

## Banaketa administratiboa

Herriak (2014) :
| Herria | Biztanleria |
| Adeje (udalerriburua) | 16.110 |
| Armeñime | 1913 |
| La Caldera | 97 |
| Costa Adeje | 20.126 |
| Fañabé | 4149 |
| Ifonche y Benítez | 32 |
| Los Menores | 1794 |
| Tijoco | 2446 |
| Guztira | 46.667 |

## Hiri senidetuak

* Bischoffen (Alemania)
* Caracas (Venezuela)
* Paterna (Espainia)
* Ribeira (Espainia)
* Tías (Espainia)
* Unterhaching (Alemania)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Clima: Adeje. .

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Adejeko Udalaren webgunea
* Datuak: Q353618
* Multimedia: Adeje / Q353618
# Adel (Iowa)

Adel Iowako hiri bat da. Dallas konderrian kokatua dago. 2010ean 3.682 biztanle zituen, 8,48 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Dallas konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q165718
* Multimedia: Adel, Iowa / Q165718
# Adel Xah

Ali-qoli Khan (persieraz: علیقلی‌خان‎), Adel Xah (عادل‌شاه, euskaraz: «errege zuzena») errege-izenaz ezagunagoa, afxariden dinastiako Irango xah izan zen.

## Familia eta hastapenak

Ali-qoli Khan Nadirren anaiaren, Ibrahim Khan, seme zaharrena zen. 1737an, tronura iritsi eta urtebetera, Nadirrek Maxhadko gobernadore izendatu zuen. Urte berean, Ketevan printzesarekin, Nadirren aliatua Teimuraz II.a georgiar erregearen alabarekin, ezkondu zen. 1740an, Abu'l-Fayzen alaba batekin ere ezkondu zen, Bukharako Khanerriaren gobernari zena.

## Boterera igotzea

1743tik 1747ra, Ali-qoli Khanek Nadirren tropak gidatu zituen Kurdistango yazidien, karakalpaken, Korasmia eta Sistango uzbekiarren aurka. Gero, osabarekin arazoak izan zituen, azken honek, Nadirren mesfidantzarekin konbinatuta, 100,000 toman ezartzea erabaki zuelako. 1747ko apirilean, Sistango matxinoekin batera, Ali-qoli Khanek Herat okupatu zuen eta kurduak matxinatzera bultzatu zituen. Bere ofizialek, matxinatuen aurka zihoala, Nadir hil zuten, eta Ali-qoliri koroa eskaini zioten.
Maxhadera iristean, Ali-qolik indar leial bat bidali zuen Kalateko gotorlekura, non Nadirren seme guztiak hil zituzten, 14 urteko biloba izan ezik, Shahrokh Mirza. 1747ko uztailaren 6an, xah izendatu eta Adel-Shah, "errege justua", errege-izena hartu zuen. Ebrahim Mirza bere anaia gobernadore bidali zuen Isfahanera, Ali-qoli Maxhaden bere georgiar kutun ezezagunarekin, Sohrab Khanekin, zegoen bitartean. Geroago, urte horretan, bere kurdu aliatu ohiak, goseteak jotako armada eta hiriburua hornitzeari uko egin ziotenak, garaitu eta bere jarraitzaileetako batzuk hil zituen. Gero Mazandaranen kontra abiatu zen, Qajar tribua mendean hartzeko alferrikako ahalegin batean. Adilen aginduz, Mohammad Hasan Khan qajarren buruzagia erail eta bere lau urteko semea, Aga Muhammad Khan izango zena, zikiratu zuen.

## Boterearen galera eta heriotza

Bien bitartean, Ebrahim Mirza, Irango mendebaldearen gaineko kontrola sendotu zuena, bere anaiaren aurka matxinatu zen. Sohrab Khan- Adelen kuttuna- hil zuen eta, 1748ko ekainean, bere indarrak Azerbaijango sardarra zen Amir Aslan Khanekin batzeko joan zen. Azken honek, kopuruz handiagoa zen gudaroste baten buru, Gilandik aurrera egin zuen indar errebeldeak elkar ez zitezen, baina bere komandante askoren desertzioak bere erabateko porrota azkartu zuen. Adelek Teheranera ihes egin zuen, baina bertako gobernadore batek Ebrahimen esku utzi zuen Adel, eta honek itsutu egin zuen. Sei hilabete geroago, Ebrahim xa izendatu zuten, baina bere erregealdia berehala amaitu zen, estatu kolpe batek Nadiren biloba Shahrokh Mirza tronura ekarri zuen. Ebrahim itsutu egin zuten eta laster hil zen; Adel, berriz, Maxaden kateatu zuten, eta hil arte torturatu zuten.

## Familia

Zuhaitz genealogikoa :
Ebrahim Khan Afshar
Adel Xah
Ebrahim Khan :

## Erreferentziak

* Datuak: Q197881
* Multimedia: Adel Shah / Q197881
# Adebayo Akinfenwa

Saheed Adebayo Akinfenwa (Islington, 1982ko maiatzaren 10a) Ingalaterrako futbolari ohia da. Aurrelari postuan jokatzen zuen, eta bere azken taldea Ingalaterrako English Football League One taldeko Wycombe Wanderers izan zen. Ia ibilbide osoa 3. eta 4. mailako taldeetan egin zuen.

## Ibilbidea

Nerabezaroan Lituaniako FK Atlantas klubean sartu zen bere agenteak aholkatu ziolako. Klubean bi urte eman ondoren, Akinfenwak Erresuma Batura joatea erabaki zuen 2003. urtearen hasieran, non Barry Town F. C. Galesko Premier Ligako txapeldun klubera batu zen.
Handik gutxira, Akinfenwa Boston United F. C.-ra joan zen, eta 2003ko urrian azkenengo minutuan gol bat sartu zuen Swindon Town F. C.-ren aurkako debutean.
2004ko uztailean Torquay United klubera sartu zen. Denboraldi horretan 14 gol sartu zituen, baina horrek ez zion lagundu klubari kategoria mantentzeko. Ez zuen onartu kontratua berritzea.
2006-07 denboraldiaren amaieran, Swansea City klubean jokatzen aritu ondoren, ez zuen onartu kontratu berri bat sinatzeari, eta Swindon Town-entzat sinatu zuen 2007ko ekainaren 29an.
2008ko urtarrilaren 18an akordioa sinatu zuen Northampton Town taldearekin. Swindon Townen kontra debuta egin zuen, partidua 1-1 geratu zan. Akinfenwak, orduan, eragin handia lortu zuen etxeko debutean, berdinketaren gola sartu baitzuen Leeds Uniteden aurka 1-1 berdinduta.
Akinfenwa Sixfields-era itzuli zen 2011. urtean. Bere lehen gola Bristol Roversen aurka sartu zuen abuztuaren 16an. Horri esker, Northampton Town taldeak 2012-13 denboraldiaren amaierara iristea lortu zuen. Akinfenwak Gillingham taldea sinatu zuen berriro, agente libre gisa, 2013ko uztailaren 2an.
Jose Mourinhok zuzendutako Chelsea-ren aurkako partida batean, Premier Leagueko zaleek Akinfenwa ezagutu zuten eta, 66. minutuan ordezkatua izan ondoren zaleen txalo zaparrada jaso zuen, nahiz eta bere taldeak partida 3-2 galdu.

## Klubak

| Taldea | Hiria | Denboraldia | Partiduak | Golak |
| Atlanta | Lituania | 2001-2003 | 75 | 42 |
| Barry Town F. C. | Gales | 2003 | 12 | 6 |
| Boston United F. C. | Inglaterra | 2003 | 4 | 1 |
| Leyton Orient F. C. | Inglaterra | 2003 | 2 | 0 |
| Rushden & Diamonds F. C. | Inglaterra | 2003-2004 | 0 | 0 |
| Doncaster Rovers F. C. | Inglaterra | 2004 | 9 | 4 |
| Torquay United F. C. | Inglaterra | 2004-2005 | 41 | 16 |
| Swansea City | Inglaterra | 2005-2007 | 75 | 21 |
| Millwall F. C. | Inglaterra | 2007-2008 | 9 | 0 |
| Northampton Town F. C. | Inglaterra | 2008-2010 | 95 | 39 |
| Gillingham F. C. | Inglaterra | 2010-2011 | 46 | 11 |
| Northampton Town F. C. | Inglaterra | 2011-2013 | 93 | 35 |
| Gillingham F. C. | Inglaterra | 2013-2014 | 37 | 10 |
| A. F. C. Wimbledon | Inglaterra | 2014-2016 | 94 | 23 |
| Wycombe Wanderers F. C. | Inglaterra | 2016-2022 | 196 | 54 |
| Karrera guztia | Karrera guztia | Karrera guztia | 781 | 226 |

## Joko-estiloa

Akinfenwak 100 kg-tik gora pisatzen zituen. 180 cm-ko altuerarekin bere ezaugarria bere indarra eta bizkortasuna ziren, horregatik sartu zituen gol asko buruz sartu zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3932901
* Multimedia: Adebayo Akinfenwa / Q3932901
# Adecco

Adecco suitzar enpresa multinazionala da, outsourcing eta giza baliabideen kudeaketa arloan lan egiten duena. 1996an frantziar Ecco eta suitzar Adia Interim enpresak bilduz sortua, egun 60 herrialdetan lan egiten du eta Zürichen du egoitza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q353494
* Multimedia: Adecco / Q353494
# Adejeko mentzeierria

Adejeko mentzeierria Tinerfe Handia hil ondoren eta Kanariar uharteen gaztelar konkistaren aurretik, Tenerife uhartea banatu zen bederatzi mentzeierrietako bat izan zen. Egungo Adeje, Guía de Isora eta Santiago del Teide udalerriak hartzen zituen. Bertako mentzeiak, Betzenuriya eta Pelinor edo Tinerfe eta Sunta izan ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5408890
# Adel Aljabrin

Adel Aljabrin (1968ko urtarrilaren 5a) arkularia da. Saudi Arabia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Adel Al-Jabrin

## Kanpo estekak

* Datuak: Q353740
# Adel udalerria, Dallas konderria (Iowa)

Adel udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Dallas konderrian. Azken zentsuaren arabera 8.344 biztanle zituen, 36.59 milia karratu (94.8 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Adel udalerriak 2816 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 36.421 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1891985
# 755 Quintilla

755 Quintilla asteroide gerrikoan aurkitutako 755. asteroidearen izena da. 1908ko apirilak 6an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo estatubatuarrak Massachusettseko Taunton herritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1908 CZ zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q114734
# 757 Portlandia

757 Portlandia asteroide gerrikoan aurkitutako 757. asteroidearen izena da. 1908ko irailak 30ean aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo estatubatuarrak Massachusettseko Taunton herritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1908 EJ zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156946
* Multimedia: 757 Portlandia / Q156946
# 755
## Kanpo estekak

* Datuak: Q23650
* Multimedia: 755 / Q23650
# 754 Malabar

    Artikulu hau asteroideari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Malabar».
754 Malabar asteroide gerrikoan aurkitutako 754. asteroidearen izena da. 1906ko abuztuak 22an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1906 UT zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156930
* Multimedia: 754 Malabar / Q156930
# 756 Lillianna

756 Lillianna asteroide gerrikoan aurkitutako 756. asteroidearen izena da. 1908ko apirilak 26an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo estatubatuarrak Massachusettseko Taunton herritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1908 DC zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156939
* Multimedia: 756 Lilliana / Q156939
# 757
## Gertaerak

* Urtarrilaren 29a – Txinan An Lushan ―Tang dinastiaren aurkako matxinadaren burua― bere semeak, An Qingxu, hil zuen.

## Jaiotzak

* Apirilaren 24a – Hixam I.a, Kordobako II. emir omeiarra (h. 796).

## Heriotzak

* Urtarrilaren 29a – An Lushan, Asia erdiko lider militarra.
* Apirilaren 26a – Eztebe II.a, Aita santua (j. c. 715).
* Alfontso I.a Asturietakoa, Katolikoa, Asturietako erregea (j. c. 693).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31135
* Multimedia: 757 / Q31135
# 758 Mancunia

758 Mancunia asteroide gerrikoan aurkitutako 758. asteroidearen izena da. 1912ko maiatzak 18an aurkitu zuen H. E. Wood astronomoak Hego Afrikako Johannesburgo hiritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1912 PE zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q156955
* Multimedia: 758 Mancunia / Q156955
# 756
## Jaiotzak

* Abu Nuwas, arabiar poeta handia (h. 814).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31121
* Multimedia: 756 / Q31121
# 758
## Jaiotzak

* Sakanoue no Tamuramaro, japoniar jeneral eta shoguna (h. 811).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30538
* Multimedia: 758 / Q30538
# 759
## Kanpo estekak

* Datuak: Q30532
* Multimedia: 759 / Q30532
# Indianola (Nebraska)

Indianola Nebraskako hiri bat da. Red Willow konderrian kokatua dago. 2010ean 584 biztanle zituen, 3,23 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Red Willow konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q958112
* Multimedia: Indianola, Nebraska / Q958112
# Indianópolis (Minas Gerais)

Indianópolis Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 6.171 biztanle ditu 830,03 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22062505
* Multimedia: Indianópolis (Minas Gerais) / Q22062505
# Indianola (Washington)

Indianola Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kitsap konderrian dago, Washington estatuan. 3.664 biztanle ditu, 14,883088 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Kitsap konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1503701
# Indianola (Kalifornia)

Indianola Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Humboldt konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. 791 biztanle ditu, 3,657424 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Humboldt konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6024005
* Multimedia: Indianola, Humboldt County, California / Q6024005
# Indianola (Oklahoma)

Indianola Oklahomako bi herriren izena da:
* Indianola (Delaware konderria, Oklahoma)
* Indianola (Pittsburg konderria, Oklahoma)
# Indianola (Pittsburg konderria, Oklahoma)

Indianola Oklahomako herri bat da. Pittsburg konderrian kokatua dago. 2010ean 162 biztanle zituen, 0,81 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Pittsburg konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2949138
# Indiantown udalerria, Bureau konderria (Illinois)

Indiantown udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Bureau konderrian. Azken zentsuaren arabera 593 biztanle zituen, 36.41 milia karratu (94.3 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Indiantown udalerrian 249 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 28.481 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5636985
# Indianola (Mississippi)

Indianola Mississippiko hiri bat da. Sunflower konderrian kokatua dago. 2010ean 10.683 biztanle zituen, 22,2 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Sunflower konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q867711
* Multimedia: Indianola, Mississippi / Q867711
# Indianópolis (Paraná)

Indianópolis Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. 4.448 biztanle ditu 122,622 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Paraná

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2050304
* Multimedia: Indianópolis (Paraná) / Q2050304
# Indiaporã

Indiaporã Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. 3.886 biztanle ditu 279,607 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* São Pauloko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1649876
* Multimedia: Indiaporã / Q1649876
# Joan I.a Bretainiakoa

Joan I.a Gorria (frantsesez: Jean I le Roux; bretainieraz: Yann Iañ ar Ruz; 1217/18 - 1286ko urriaren 8a) Bretainiako dukea izan zen.
Bretainiako Petri I.aren semea zen, eta aitaren antzera, Elizaren aginpidea murrizten saiatzeagatik eskumikatu zuten. Erromara jo zuen barkamen eske eta, lortu ondoren, San Luisen gurutzadan hartu zuen parte Tunisian.
1237an Blanka Nafarroakoa ezkondu zuen. 1239an Brest bereganatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Elizabeth M. Hallam & Judith Everard. (2001). Capetian France, 987-1328. Longman, 273 or..
* Datuak: Q381851
* Multimedia: John I, Duke of Brittany / Q381851
# Joan I.a Gaztelakoa

Joan I.a Gaztelakoa (Epila, Zaragoza, 1358ko abuztuaren 24a - Alcala de Henares, Madril, 1390eko urriaren 9a). 1379ko abuztuaren 24tik 1390ko urriaren 9ra Gaztelako Erregea zen. Trastamara etxearen bigarren monarka, Henrike II.a Gaztelakoa eta Joana Manuelen, Borgoina Etxeko Villenako Joanes Manuelen alaba, semea zen. Aragoiko erresuman jaio zen aita erbestean zegoela.
1375 urtean, Aragoiko Leonor, Piarres IV.a Aragoikoaren alabarekin, ezkondu zen Sorian. Bi seme izan zituzten:
* Henrike III.a Gaztelakoa (1379 – 1406), Gaztelako erregea;
* Fernando I.a Aragoikoa (1380 – 1416), Aragoiko erregea.
Leonor hil ondoren, Beatriz Portugalgoarekin (1372-1410) ezkondu zen eta seme bakarra izan zuten: Miguel (?), haurtzaroan hila.
Ehun Urteko Gerran parte hartu zuen, Ingalaterraren aurka. 1384an Fernando I.a Portugalgoa, Beatriz emaztearen aita, semerik gabe hil baitzen, Joanesek koroa aldarrikatu zuen, Piarres Gonzalez, bere etxezaina, Gaztelako Erresumako erregeorde utzita. 1385ean, Joanesek Joanes I.a Portugalgoa, Petri I.a Portugalgoaren sasikoa eta Fernando I.a Portugalgoaren sasianaiaren aurka borrokatu zen. Aljubarrotako guduan ia bizitza galdu zuen. Azkenean, 1390n Alcala de Henaresen hil zen, zaldi baten gainetik jausi ondoren. Toledon hilobiratu zuten.

## Tituluak

Bere erreinaldian, Gaztela, Leon, Portugal, Toledo, Galizia, Sevilla, Kordoba, Murtzia, Jaen eta Algarveko erregea izan zen eta baita Bizkaiko Jauna.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 186. arauaː Atzerriko pertsona-izenak. Grafia-irizpideak. Erregeerreginen eta kidekoen kasua. .
| Aurrekoa: Tello I.a | Joanes I.a Bizkaiko Jauna (1370-1390) | Ondorengoa: Gaztelako koroari lotuta |
| Aurrekoa: Henrike II.a | Joanes I.a Gaztela eta Leongo Erregea (1379-1390) | Ondorengoa: Henrike III.a |

## Ikus, gainera

* Bizkaiko jaurerria.
* Gaztelako erregeen zerrenda
* Datuak: Q310421
* Multimedia: John I of Castile / Q310421
# Joan Hurtado Mendozakoa (1285-1367)

Joan Hurtado Mendozakoa "Zaharra" (c. 1285 - Naiarako gudua, 1367ko apirilaren 3a) arabar aitoren semea eta militarra izan zen, mendozatarren buruzagia.

## Biografia

Joan Hurtado Mendozakoa Bizardunaren, Mendozako VI. jaunaren, eta Maria Mendozakoaren seme gazteena izan zen, Lope Garcia Salazarren arabera. Bere anaiak izan ziren: Pedro Gonzalez Mendozakoa, Almazángo I. jauna eta Hurtado Diaz Mendozakoa, Corzanako I. jauna
Mendibil, Otogoien, Otobarren eta Martiodako jauna izan zen eta Arriagako Kofradiako kide izan zen. 1332an Alfontso XI.a Gaztelakoa koroatu zuten urtean eta Arriagako kofradia desegin zenean, Joan Hurtado Mendozakoa Garbia edo Gaztea (c. 1329- c. 1404) bere semeari utzi zizkion Otogoien eta Otobarrenen gaineko jaurgoa.
1339an, Ehun Urteko Gerraren hasieran, Alfontso XI.a Gaztelakoaren enbaxadorea izan zen Frantzia eta Ingalaterrako erregeen aurrean. Eduardo III.a Ingalaterrakoak begi onez ikusi zuen eta 1348an Ingalaterrara itzuli zen gaztelar itsasontzien interesak defendatzeko. Gaztelako Gerra Zibilean Henrike II.aren alde egin zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Apuntes Históricos y Biográficos compilados por José L. G. de Paz
* 1 2 3 PAZ MORO, Agurtzane et al.. (2019). "Por merçed e mandado de mi sennora": el señorío de María de Mendoza a fines de la Edad Media : nuevos textos para el estudio de la sociedad alavesa (1332-1511). Bilbo: Euskal Herriko Unibertsitatea, 23-25 or. ISBN 978-84-1319-032-7..
* Datuak: Q80918149