OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Andromaka

Andromaka (antzinako grezieraz: Ἀνδρομάχη, Andromákhē greziar mitologian Hektorren emaztean zen, Tebasko errege Aezioren alaba eta Podoren arreba. Bere izenak "gizonen aurkako gerra egiten duena" edo "gizonen gudua" esan nahi du.
Troiako Gerran, Akilesek Hektor hil zuenean eta hiria greziarrek hartu zutenean Taltibio greziar heraldoak esan zion Astianax hiltzeko plana zutela, Hektorrek eta berak zuten semea, hiriko harresietatik behera botaz. Hau Neoptolemok egin zuen eta, ondoren, Andromaka konkubina gisa eta Hectorren anaia Heleno esklabu gisa hartu zituen. Neoptolomorekin Moloso semea izan zuen, eta Pausanioren arabera Pielo eta Pergamo. Neoptolemo hil zenean Helenorekin ezkondu zen eta Epiroko Erreginan bilakatu zen.
Bere bizitzaren bukaeran Pergamon eman zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19376
* Multimedia: Andromache / Q19376
# Androktasiak

Greziar mitologian, androktasiak, gerran gertatzen ziren hilketak pertsonifikatzen zituzten daimon edo izpiritu batzuk ziren.
Erisen alabak ziren, bere kabuz, beste inor gabe sortu zituenak, beste izpiritu gaizto askorekin batera. Hauekin eta kerrekin (hauen antz handia dutenak) gudu zelaira joaten ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4759471
# Andromeda

Andromeda hurrengo gauzak izan daiteke:
* Mitologia grekoan:
** Andromeda pertsonaia mitologikoa.
* Ikus-entzunezkoetanː
** Andromeda, Euskadi Irratian 2009-2010 denboraldian Mertxe Ezeizak eta 2010etik 2012ra bitartean Maite Artolak gidaturiko saioa, genero ikuspegia lantzen zuena.
# Androkonio

Androkonioa edo androkonio ezkatak hainbat lepidoptero espezietako arrek dituzten ezkata espezializatuak dira, hala tximeletek nola sitsek. Ezkata hauen azpian dauden guruin zelulek feromonak jariatzen dituzte espezie bereko emeak erakartzeko edo gorteatzeko.
Androkonioen kokapena anitza da, hegaletan, gorputzean zehar eta hanketan aurki daitezke. Ohikoa izaten da aurreko hegalen azpialdeko inbaginaziotan agertzea, edo baita hegaletako iletxoen matazetan ere, horrek airean barreia daitezen laguntzen baitu.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Definition of ANDROCONIUM» www.meaning88.com (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).
* ↑ (Ingelesez) «androconial scale» Oxford Reference doi:10.1093/oi/authority.20110803095412562;jsessionid=3e53156550af13813376d48d655262ef. (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2600100
* Multimedia: Androconia / Q2600100
# André Franquin

André Franquin (Etterbeek, 1924ko urtarrilaren 3a - Saint-Laurent-du-Var, 1997ko urtarrilaren 5a) belgikar komikilaria izan zen.
Marrazkilari lanetan hasi zen Compagnie belge d 'actualités (CBA) estudioan. Han ezagutu zituen Morris, Peyo eta Eddy Paape lankideak.
Gaston eta Marsupilamiren sortzailea izan zen. Spirou eta Fantasio komikiak marrazteaz ere arduratu zen 1947tik 1969ra.
Bere estiloa Hergérenaren kontrakoa izan zen. Kolore anitzeko estetika, argi-iluna eta mugimenduaren zentzu indartsu bat erabili zituen.
* Datuak: Q281411
* Multimedia: André Franquin / Q281411
# André Frénaud

André Frénaud (Montceau-les-Mines, Frantzia, 1907ko uztailaren 26a - Paris, Frantzia, 1993ko ekainaren 21a) frantses poeta izan zen.

## Biografia

Literatura-, filosofia- eta zuzenbide-ikasketak egin zituen Parisen. 1930ean, frantseseko irakasle izan zen Lvoveko Unibertsitatean (Polonian). Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, Alemaniara deportatu zuten, baina ihes egitea lortu zuen, eta erresistentzian parte hartu zuen.
Bere poesia lanetan halako oldartu nahi bat azaltzen da, arrazoi existentzialengatik ezinegonez betea. Hizkera arrunta baina zehatza erabiltzen du beti, tonu-aldaketa bat-batekoez eta irakurlea harrituta uzten duten ustekabe eta kontraesanez ederki hornitua. Haren mundu poetikoa Sartre edo Albert Camusenaren pare jarri izan da: Les rois-mages (1943, "Errege Magoak"); Les mystères de París (1943, "Parisko misterioak"); La noce noire (1946, "Ezkontza beltza"); Poèmes de Brandebourg (1948, "Brandenburgoko poemak"); Poèmes de dessous Le plancher (1949, "Zoru-azpiko poemak"); Énorme figure de la déesse Raison (1949, "Arrazoi jainkosaren irudi-eskerga"); Les paysans (1951, "Baserritarrak"). 1960ko hamarraldian bi poema-bilduma argitaratu zituen: Il n´y a pas de paradis (1962, "Paradisurik ez dago") eta La sainte face (1968, "Aurpegi santua"). Handik zenbait urtera, La Sorcière de Rome (1973, "Erromako sorgina") poema luzea eman zuen argitara, eta hurrengo urtean, Mines des rien, petits délires (1974, "Ezeren meatokiak, txikinahikeriak").

## Bibliografia hautatua

* Les Rois mages, Villeneuve-les-Avignon, Seghers, 1943.
* Poèmes de dessous le plancher suivi de La Noce noire, Gallimard, 1949.
* Il n'y a pas de paradis, Gallimard, 1962.
* L'Étape dans la clairière, Gallimard, 1966.
* Les Rois mages, édition corrigée, Seghers, 1966; édition définitive, Gallimard, 1977.
* La Sainte face, Gallimard, 1968.
* Depuis toujours déjà, Gallimard, 1970.
* Notre inhabileté fatale, Gallimard, 1972.
* La Sorcière de Rome, Gallimard, 1973.
* Haeres, Gallimard, 1982 ISBN 20702036X.
* Nul ne s'égare, Gallimard, 1986 ISBN 2070707407.
* Glose à la sorcière, Gallimard, 1995.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q518672
# André Foixkoa

André Foixkoa (1485-1528) Esparros edo Asparrotseko jauna eta Montforteko kondea izan zen.
Aita Joanes Foixekoa, vicomte de Lautreceko bizkondea eta Dofinerriko gobernadorea, ama Jeanne d'Aydie de Lescun, eta arreba Frantzisko I.a Frantziakoaren maitalea zen Françoise Foixkoa zituen.
Henrike II.a Nafarroakoak Nafarroako Erresuma berreskuratzeko 1521eko kanpainan Gaskoniako tropak zuzendu zuen frantziar jenerala zen. Iruñea berehala lortu ondoren, lerroak gehiegi luzatu eta zenbaki-gutxigotasunean Noaingo gudua galdu ondoren, atxilotu zuten. 1521-1526 arteko Italiar Gerretan bizia galdu zuen.
* Datuak: Q523556
* Multimedia: André de Foix / Q523556
# André Frossard

André Frossard (Saint-Maurice-Colombier, Doubs, Frantzia, 1915eko urtarrilaren 14a - Versailles, Frantzia, 1995eko otsailaren 2a) frantses kazetari eta idazlea izan zen.

## Biografia

Aita judua zuen, eta ama protestantea. Hogei urte zituela, katolizismora bihurtu zen. Prentsa politikoan lan egin zuen, hainbat marrazki eginez eta idazlanak argitaratuz. 1946tik aurrera L´Aurore eta Le Figaro egunkarietan idatzi zuen. Idatzitako liburuetan sinesmen katolikoa nabarmentzen zaio. 1969an Dieu existe, je L´ai rencontré ("Jainkoa existitzen da, nik aurkitu dut") idatzi zuen, eta sekulako arrakasta izan zuen, baita nazioartean ere. Joan Paulo II.a Aita Santuak ere irakurri zuen liburua. André Frossard eta Aita Santua adiskide izan ziren, eta hainbat liburu idatzi zituen hari buruz: N´ayez pas peur! Dialogue avec Jean-Paul II (1982, "Ez izan beldur! Elkarrizketa Joan Paulo II.arekin"), Portrait de Jean-Paul II (1988, "Joan Paulo II.aren erretratua"), Défense du pape (1993, "Aita Santuaren defentsan").
Klaus Barbieren kontrako epaiketan lekuko gisa parte hartu ondoren, Le Crime contre l´humanité (1987, "Gizateriaren aurkako krimena") liburua idatzi zuen. 1988an Frantziako Akademiako kide egin zuten. Lanen artean ditu: La Maison des otages (1944, "Bahituen etxea"), Il y a un autre monde (1976, "Bada beste mundu bat"), Les Trente-Six Preuves de l´existence du diable (1978, "Deabrua badelako hogeita hamasei froga"), Excusez-moi d´être français (1992, "Barkatu frantsesa izateagatik").

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q445137
* Multimedia: André Frossard / Q445137
# André Frédéric Cournand

André Frédéric Cournand (Paris, 1895eko irailaren 24a - Great Barrington, Massachusetts, 1988ko otsailaren 19a) frantziar-estatubatuar sendagile eta fisiologoa izan zen. 1956ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Dickinson W. Richards eta Werner Forßmannekin batera kateterismo kardiakoaren garapenagatik.
Parisen jaio zen, eta 1930ean Estatu Batuetara emigratu zuen; 1941ean eskuratu zuen herritartasuna. Bere lanbide ia osoa Columbiako Unibertsitatean irakasle izan zen eta New Yorkeko Bellevue Ospitalean lan egin zuen.
* Datuak: Q271757
* Multimedia: André Frédéric Cournand / Q271757
# André Dumas

André Dumas (Montauban, Frantzia, 1918ko abenduaren 7a - La Roche-sur-Yon, Frantzia, 1996ko ekainaren 23a) teologoa eta frantsesezko idazlea izan zen.

## Bizitza

Filosofia eta teologia ikasi zuen Montpellier, Paris eta Basileako unibertsitateetan. Ikasle kristauen elkarteko idazkaria, Paueko Eliza Erreformatuko artzaina eta Parisko Teologia Protestanteko Fakultateko filosofia eta etikako irakaslea izan zen. Réforme astekariko buru eta Esprit aldizkariko erredakzio-taldeko kide izan zen.
1975ean abortuari buruzko eztabaidetan hartu zuen parte, bere emazte Francine Dumasekin batera. Parisko Ikerketa Ekumenikoen Institutuan irakasle izan zen, eta protestanteen eta beste kristauen arteko elkarrizketa sortzen lan eskerga egin zuen, gainerako erlijioak albo batera utzi gabe.
Lan hauek idatzi zituen: Le Contrôle des naissances. Opinions protestantes (1965, Jaiotzen kontrola. Protestanteen iritziak), Croire et douter (1971, Sinesmena eta zalantza), Cent Prières possibles (1982, Ehun otoitz posible), L´Amour et la mort au cinéma (1983, Maitasuna eta heriotza zineman), Protestants (1987) eta Marie de Nazareth (1989).

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) DUMAS ANDRÉ (1918-1996), Encyclopaedia Universalis.
* (Ingelesez) André Dumas - Yad Vashem website

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2847691
# André Engel

André Engel (Frantzia, 1946) antzerki-zuzendaria da. Filosofiako irakaslea izan zen, baina lanbide hori utzi eta antzerki munduan hasi zen. Hainbat antzezlan prestatu eta zuzendu ditu. Nicky Rieti pintore eta eszenografoarekin eta Bernard Pautrat filosofo eta antzerkigilearekin lan egin du. Oholtza gaineko antzezkizunen ohiko kode eta tradizioak hautsi ditu.
Hauek dira taularatu dituen lan ezagunenak: Brechten Dans la jungle des villes (1972), C.D. Grabberen Don Juan et Fausto (1973), Kafka-Théâtre complet (1979), Lulu(1983), Légendes de la forêt viennoise (1992), La Force de l´habitude (1997).
1996tik 2004ra bitartean, Savoiako Antzerki Eskola Nazionaleko zuzendaria izan zen. Gero, Odéon-Théâtre de l'Europe antzokian hasi zen lanean, artista asoziatu gisa. Hala, Le Roi Lear egin zuen 2006an, eta La Petite Catherine de Heilbronn 2008an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2847725
# André Fermigier

André Fermigier (Paris, 1923ko abuztuaren 22a - 1988ko maiatzaren 16a) frantses kazetari eta argitaratzailea izan zen.
Kazetari eta argitaratzaile gisa egin zuen lan, L´Observateur eta Le Monde argitalpenetan. Azken hori 1984an utzi zuen Louvreko piramidearen aurkako kanpainan laguntza eman nahi izan ez ziolako. Bere artikuluak lan hauetan daude bilduta: La Bataille de Paris (1991, Parisko gudua) eta Chroniques d´humeur (1991, Umorezko kronikak).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2847746
# André Fougeron

André Fougeron (Paris, Frantzia, 1913ko urriaren 1a - 1998ko irailaren 10a) frantses pintorea izan zen.

## Biografia

Frantziako errealismo sozialistaren ordezkari garrantzitsuenetako bat izan zen. Bere artelanetan Europan gertatzen zenari buruzko iritzia islatzen zuen: Mort et faim, Espagne (1937, Heriotza eta gosea, Espainia) Espainiako Gerra Zibilari buruzkoan edo À mort la bête (1944, Piztia heriotzara) nazismoaren aurreko erresistentziari buruzkoan esaterako. 1948an Frantziako errealismo sozialistaren hasiera ezarri zuen lana aurkeztu zuen: Les Parisiennes au marché (Parisko emakumeak azokan). Arteetako Sari Nazionala lortu zuen 1946an.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q2847772
* Multimedia: André Fougeron / Q2847772
# Amaiur (koalizioa)

    Artikulu hau koalizio politikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Amaiur (argipena)».
Amaiur Batasunaren inguruko ezker abertzaleak, Eusko Alkartasunak, Alternatibak eta Aralarrek 2011ko Espainiako hauteskunde orokorretarako osatutako koalizio politiko ezkertiar eta abertzalea izan zen. Koalizioa 2011ko irailaren 27an aurkeztu zuten prentsaurrekoan.

## Aurkezpena

Aurkezpena irailaren 27an egin zen, Donostiako Miramar jauregian. Bertan alderdietako kideez gain beste batzuek ere parte hartu zuten, Arkaitz Estiballes eta Julio Soto bertsolariek, Nestor Basterretxea eskultoreak, Kandido Zubikarai preso ohiak eta hainbat sindikalistek hartu zuten parte, besteak beste.

## Hauteskundeetan

| Hauteskundeak eta data | Botoak | % | Ordezkariak |
| 2011ko Espainiako Gorte Nagusietarako hauteskundeak (Gipuzkoa, Araba, Bizkaia, Nafarroa, Trebiñu) | 333.628 | %22,08 | 7 diputatu |
| 2011ko Espainiako senaturako hauteskundeak (Gipuzkoa, Araba, Bizkaia, Nafarroa, Trebiñu) | - | - | 3 senatari |

## Ikus, gainera

* Bildu
* EH Bildu
* Iñaki Antiguedad

## Erreferentziak

* ↑ Amaiur deituko da koalizio berria. Andoain: Berria (Noiz kontsultatua: 2011/09/27).
* ↑ Amaiur será el nombre de la nueva coalición abertzale. Gara 2011-9-28 (Noiz kontsultatua: 2011-9-28).

## Kanpo estekak

* Eusko Alkartasunaren, Ezker Abertzalearen, Alternatibaren eta Aralarren arteko Akordio Proposamena azaroaren 20ko Hauteskunde Orokorretarako - Aurkezpen dokumentua
* Datuak: Q452571
* Multimedia: Amaiur (political coalition) / Q452571
# Amaiur Batailoia

    Artikulu hau batailoiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Amaiur (argipena)».
19. Amaiur Batailoia (garaiko grafian 19. Amayur Batailoia) 1936tik 1937ra Eusko Gudarosteko bataloietako bat izan zen, hain zuren ere 19. batailoia. EAJ alderdiari atxikia zegoen, batailoi honen komandantea Rufino Rezola ordiziarra izan zen, Eusko Jaurlaritzako Defentsa Saileko idazkaria zen Joseba Rezolaren anaia.
Hasiera batailoi hau osatu zuten konpainiak hauek izan ziren:
* Arrasate konpainia (Gorroñagoitia kapitainaren agindupean).
* Arturo Kanpion konpainia (Francisco Prieto kapitainaren agindupean).
* Sukarrieta konpainia (Agapito Uriarte kapitainaren agindupean, bizkaitarrez osatua eta metrailadoreez hornitua).
* Goierri konpainia (Gabiriko herritarrez osatua).
Uriarte komandanteak bere azken egunetan bere batailoiak Berriztik Santoñarako izan zuen ibilbideaz istorio bat idatzi zuen. Kontakizun hura El Dueso espetxean idatzi zuen, eta 1956an argitaratu zen.

## Ekintzak

1936eko abenduan Urduñako frontean parte hartu zuen, San Pedro mendian galera ugari jasan zituelarik. Horien artean, batailoi honetako Arturo Kanpion konpainiako Francisco Prieto kapitainarena barne. Arabako frontean gudua amaiturik, Amaiur bataloiak guda-lerroan 533 gudari zituen, kuartel zerbitzuetan berriz 40. Beste 44 zauriturik zeuzkan, eta beste 8 gaixoturik.
1937ko otsailean Asturiasen Saseta Brigada osatu zuten beste hainbat batailoirekin batera parte hartu eta galera ugari jasan zituen, 30 hildako barne, hauetako gehienak Areces herritik atzerantz egiteko unean etsaiaren lur eremuan geldituak. Otsailaren 21tik 23ra Nalon ibaiaren zeharkatze unean pairatutako galerak zenbatu ezkero, 10 hildako, 23 desagertu, 85 zauritu eta 24 gaixo izan ziren. Erasoaldiaren porrotaren ostean Asturiasko frontean kokatua izan zen, martxo amaieran Bilbora itzuli zen arte. Zenbait galera gehiago ere jasan zituen, hortaz denera 42 hildako eta desagertutara ailegatu ziren, baita ehunen bat zauritutara ere.
Apirilaren hasieran Olaetan borrokatu zen. Gero Urkiolako eremua defendatu zuen, hurrengo hilabetean lehenbizi Sollubeko guduan eta ondoren Bizkargin parte hartu zuen. Ekainean Artxandako guduan nabarmendu zen, honetan Banderas mendiaren defentsan parte hartu zuelarik. Abuztuan Santanderren atzeman zuten. Denera gerra ekintzetan 125 hildako izan zituen, honela gerrak gehien zigortu zituzten batailoi abertzaleetako bat izan zelarik.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20091128050733/http://www.euskomedia.org/PDFAnlt/vasconia/vas31/31305343.pdf Euskomedia.org
* ↑ Erref. Andrés Mª de Irujo. "Boletín del Instituto Americano de Estudios Vascos" (1958-59).
* 1 2 http://www.euskomedia.org/aunamendi/21684?q=amayur&numreg=2&start=0 Batallón Amayur. Auñamendi Entziklopedia.

## Ikus, gainera

* Gregorio Urkaregi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253301
# Amaiur Sarriegi

Amaiur Sarriegi Isasa (Donostia, 2000ko abenduaren 13a) gipuzkoar futbolaria da, erdilari postuan aritzen dena. 2020az geroztik Real Sociedad futbol taldean jokatzen du.
2021-2022 denboraldian, eraberritutako Realaren kapitaina eta ikurra da; Bigarren Mailatik nazioarteko partidak jokatzera pasa da urtebeteko epean. Espainiako selekzioaren ateak ere zabaldu zitzaizkion.
Denboraldi horretan, taldean egindako bigarrenean, balentria handia lortu du taldekideekin batera: Ligako 2. postua eta Txapeldun Ligarako sailkatzea.

## Hastapenak

Añorga taldean eta Athletic futbol taldeko beheko mailetan hazi zen. 2019ko urriaren 19an Athletic lehen taldearekin debuta egin zuen.

## Estatistikak

| Taldea | Maila | Denboraldia | Liga | Liga | Kopa | Kopa | Denera | Denera |
| Taldea | Maila | Denboraldia | JP | G | JP | G | JP | G |
| Athletic Club B | 2. | 2017/18 | 22 | 11 | 5 | 3 | 27 | 14 |
| Athletic Club B | 2. | 2018/19 | 23 | 11 | 5 | 4 | 28 | 15 |
| Athletic Club B | 2. | 2019/20 | 17 | 13 | 0 | 0 | 17 | 13 |
| Athletic | 1. | 2019/20 | 4 | 0 | 1 | 0 | 5 | 0 |
| Real Sociedad | 1. | 2020/2021 | | | | | | |
| Real Sociedad | | 2021/2022 | | | | | | |
| Real Sociedad | | 2022/2023 | | | | | | |

## Erreferentziak

* 1 2 Real Sociedad. Amaiur Sarriegi Isasa. (Noiz kontsultatua: 2022ko azaroak 21).
* ↑ Iribar, Mikel Orbañanos. «Realak Amaiur Sarriegi fitxatu du» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-04-13).
* ↑ SL, TAI GABE DIGITALA. (2021-10-12). ««Neska gazteen ispilu izatea erantzukizun handia da eta erantzuten jakin behar dugu»» naiz: (Noiz kontsultatua: 2023-04-13).
* ↑ Alzuru, Jone Bastida. ««Bi partida geratzen zaizkigu, eta bigarren postu hori dugu buruan»» Berria (Noiz kontsultatua: 2023-04-13).

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa: Bi partida geratzen zaizkigu, eta bigarren postu hori dugu buruan Berria, 2022.05.03
* Elkarrizketa: Beti saiatzen naiz nire izaera eta balioak zelaian islatzen Berria, 2024.01.16
* Datuak: Q87831507
* Multimedia: Amaiur Sarriegi / Q87831507
# Amaiur (argipena)

Amaiur izenak hainbat adiera ditu:
* Amaiur Baztango iparraldean dagoen herri txikia da. Han izan zen Amaiurko gazteluaren setioak sinbolismo handia du eusko abertzaletasunean, eta han dute jatorria gainerako Amaiur izenek.
* Amaiur Batailoia Eusko Gudarosteko 19. batailoia izan zen, 1936tik 1937 arte.
* Amaiur Txalaparta argitaletxearen euskal liburuen bilduma bat da.
* Amaiur-Merindadeetako Hautes Elkarteak 1979ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan aurkeztutako koalizio abertzale eta ezketiarrak izan ziren.
* Amaiur koalizio politiko ezkertiar eta abertzalea da, Batasunaren inguruko ezker abertzaleak, Eusko Alkartasunak, Alternatibak eta Aralarrek 2011ko irailean osatua.
# Amaiur gaztelu baltza

Amaiur gaztelu baltza (euskara batuan Amaiur gaztelu beltza) Lauaxeta poetaren olerki bat da. Bizkaieraz idatzia dago. Gaitzat Amaiurko gazteluaren setioa du. Gerora abeslari eta musika talde askok agertu dute olerki hau bertsio ugaritan: Antton Valverde, Imanol, Hibai Rekondo, Enboskada...

## Hitzak

Amayur gaztelu baltz ori
—berreun gudari oro sumin—
zaintzen zattuben zaldun onak
Naparra-aldez egin dabe zin.
Izkillu gorriz zenbat gaste
bildur-bako mendittar lerden.
Eta orreik, Yatsu jaun orreik,
Jabier' eko zaldun guren.
Ikurrin bat —kate ta lilli—
torre gottijan zabal dago.
Bera salduko daun semerik
mendi onetan ezta jayo.
Amayur'ko ate-zain orrek
zidar turutaz oyu-egik.
Baztan-ibarran zenbat etsai,
arrotz-gabe eztago mendirik!
Esitturik Amayur dauko
Miranda'ko konde Españarrak.
Orreik bai burnizko janzkijak,
ta urrezko ezpata-sagarrak!
Berekin dator, bai berekin,
Lerin'go eto orren semia.
Txakur txarrak jango al abe
erri-bako zaldun dongia.
Goiko aldetik asten dira,
asten dira subaga-otsez.
Orma-kontretan zenbat zurgu,
eta gezi zorrotzak airez!
Baña torrean zabal dabil
ikurrin bat —kate ta lilli—
Nok zapaldu ete dagikez
berreun gudari orok zoli?
Amayur'ko gaztelu baltza
—jausi yatzuz torre gottijak—.
Baña, arrotza, etzadi geldu,
napar-seme dira gustijak.
Arresi gorri, zubi ausi,
—zein gitxi diran zaldun orreik—.
Erijo, samurño zakije
aberri-min baitabiltz eureik.
Miranda'ko konde gaizto orrek
jo egixuz zidar-turutak.
Ikurrin bat —kate ta lilli—
eztau laztanduko axeak.
Berreun gudari oso sumin
gaztelu-pian dagoz illik.
Ordutik ona, —zenbat laño—,
Naparruan ezta aberririk.

## Ikus, gainera

* Amaiurko gazteluaren setioa
* Amaiurko gaztelua

## Kanpo estekak

* Antto Valverde abeslariaren Amaiur gaztelu baltza abestiaren bertsioa entzungai
* Imanol abeslariaren Amaiur gaztelu baltza abestiaren bertsioa entzungai
* Enboskada musika taldearen Amaiur gaztelu baltza abestiaren bertsioa entzungai
* Datuak: Q12253300
# Amaiurko Gaztelua kalea (Iruñea)

Amaiurko Gaztelua kalea, ofizialki Amaiurko Gaztelu kalea, Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen norantza bakarreko kale bat da.

## Izena

Izena Amaiurko gazteluaren omenez darama.

## Kokapena

Media Luna kalean hasi, eta hego-mendebalderako norantzan Zuria Nafarroakoa plaza igaroz, Francisco Bergamín kalea eta Galizia etorbidearen arteko elkargunean amaitzen da.
Felipe Gorriti kalea, Iturralde Suit kalea eta González Tablas kalearekiko paraleloki doa.
Bestalde, bere ibilbidean zehar honako kaleek gurutzatzen dute: Aralar kalea, Erriberri kalea, Amaia kalea, Karlos III.a Noblearen etorbidea eta Paulino Caballero kalea.

## Ondarea

* Zuria Nafarroakoa plaza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25479423