OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Alba (Missouri)

Alba Missourieko hiri bat da. Jasper konderrian kokatua dago. 2010ean 555 biztanle zituen, 0,85 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jasper konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q962230
# Alba (Pennsylvania)

Alba Pennsylvaniako borough bat da. Bradford konderrian kokatua dago. 2010ean 157 biztanle zituen, 1,74 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Bradford konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1130751
* Multimedia: Alba, Pennsylvania / Q1130751
# Alba (Teruel)

    Artikulu hau Teruelgo udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Alba».
Alba Teruelgo udalerria da, Comunidad de Teruel eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 250 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalerriari buruzko webgunea.
* Datuak: Q1647034
* Multimedia: Alba (Teruel) / Q1647034
# Alba (Cuneo)

Alba Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 31.210 biztanle ditu, 53,59 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Albak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Barbaresco Benevello Borgomale Castiglione Falletto Corneliano d'Alba Diano d'Alba Grinzane Cavour Guarene La Morra Monticello d'Alba Piobesi d'Alba Roddi Serralunga d'Alba Treiso Trezzo Tinella Neive Rodello

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18341
* Multimedia: Alba (Italy) / Q18341
# Alba (Texas)

Alba Texasko herri bat da. Rains konderrian kokatua dago. 2010ean 504 biztanle zituen, 2,73 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Rains konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q979629
* Multimedia: Alba, Texas / Q979629
# Alba Adriatica

Alba Adriatica Italiako udalerri bat da. Teramoko probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. 12.760 biztanle ditu, 9,6 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Alba Adriaticak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Colonnella Corropoli Martinsicuro Tortoreto

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51417
* Multimedia: Alba Adriatica / Q51417
# Andoni Iturbe

Andoni Iturbe izan daiteke:
* Andoni Iturbe Amorebieta (Zornotza, 1967 - ) kultura sailburuordea;
* Andoni Iturbe Tolosa, kazetaria eta irakaslea.
# Andoni Iturbe Amorebieta

    Artikulu hau funtzionarioari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Andoni Iturbe».
Joseba Andoni Iturbe Amorebieta (Zornotza, 1967 - ) bizkaitar funtzionarioa da. Egun, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailburuordea da Joxean Muñoz ordezkatuz.
Deustuko Unibertsitatean Geografia eta Historian lizentziatua (1990) Ezagutzaren Kudeaketa Masterra ere egin zuen (2002). Irakasle moduan ere aritu da bertan.
1993an Bizkaiko Foru Aldundian sartu eta hogei urtez proiektu kulturalak zuzendu ditu. Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Zuzendaria izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ «Andoni Iturbe izango da Kultura sailburuorde berria» Berria 2020-09-15.
* ↑ bizkaia.eus
* ↑ (Gaztelaniaz) Abajo, Teresa. (2020-09-15). «Andoni Iturbe, nuevo viceconsejero de Cultura» El Correo.
* Datuak: Q99347872
# Andoni Lekuona Berasategi

Andoni Lekuona Berasategi (Oiartzun, Gipuzkoa, 1932ko maiatzaren 13a - 2017ko abenduaren 29a) gipuzkoar soziologoa zen. Manuel Lekuonaren iloba, Juan Mari Lekuona Berasategi olerkaria eta Julen Lekuona Berasategi kantaria anaiak zituen.
Soziologia ikasketak Parisen egin zituen.

## Liburuak

* Baserriko Irabazbideak (1969)
* Estudio Socio-económico del Caserío Guipuzcoano (1971)
* Oroipena Zor. Fusilatu eta desagertuak Oiartzunen (Oiartzungo Udala, 2010)

## Erreferentziak

* ↑ Iraola, Arantxa. (2017ko abenduaren 31). «Andoni Lekuona soziologoa hil da» Berria (Noiz kontsultatua: 2018ko urtarrilaren 1a).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47010402
# Andoni Lafuente

Andoni Lafuente Olagibel (Gernika, 1985eko irailaren 6a -) euskal txirrindulari ohia da.
2007tik 2009ra txirrindularitza profesionalean aritu zen Euskaltel-Euskadi taldearekin.

## Palmaresa

2004
* Sabin Foruria Oroimenezkoa
* 5. Pentekostes Sarian
2005
* Jose Mari Anza Memoriala
* Udaberri Saria
* 3. Oñati Sarian
* 3. Antzuola Sarian
2009
* 2. Tour Down Underreko Mendiko sailkapenean

## Taldeak

| Urtea | Taldea |
| 2007 | Euskaltel-Euskadi |

## Kanpo estekak

* Andoni Lafuente - ProCyclingStats
* Datuak: Q492330
* Multimedia: Andoni Lafuente / Q492330
# Andoni Iruretagoiena

Andoni Iruretagoiena Lertxundi, Izeta VI.a (Aia, 1993) gipuzkoar herri-kirolaria da.
2017an El Conquistador del Caribe saioan parte hartu eta irabazi egin zuen. 2020an herri kiroletan Euskal Pentatloian aritzen da eta emaitza bikainak lortu ditu, banakakoa eta binakakoa irabazi baititu. Guztira zazpi txapel irabazi ditu 2024 artean.
Banakako errekorra ere Izeta IV.ak ezarri zuen 2024an, 30:53 hain zuzen ere.

## Palmaresa

* Euskal Pentatloi Saria:
** Banakakoa (4): 2021, 2022, 2023, 2024
** Binakakoa (3): 2020, 2021, 2022

## Erreferentziak

* ↑ «Andoni Iruretagoiena 'Izeta VI.a' Euskal Pentatloiko hurrengo kanporaketan lehiatuko da - Zarautz» Zarauzkohitza.eus (Noiz kontsultatua: 2021-09-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) «¡Izeta, ganador de 'El Conquistador del Caribe' por los pelos!» EITB Euskal Irrati Telebista (Noiz kontsultatua: 2021-09-25).
* ↑ «Andoni Iruretagoiena 'Izeta VI' eta Nerea Arruti nagusi, Pentatloi Sariaren finalean - Azpeitia» uztarria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
* ↑ «Izeta VI.ak laugarren aldiz irabazi du Euskal Pentatloia» Berria 2024-09-22 (Noiz kontsultatua: 2024-09-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108692902
# Andoni Ituarte

Andoni Ituarte (Bilbo, 1919ko abuztuaren 20a - ?) bizkaitar txirrindularia izan zen. Gerrarengandik ihesi, leku askotan izan zen 1939an Venezuelara iritsi zen arte. Munduko txapelketetan hiru parte hartze: 1949an Kopenhagen, 1950ean Bruselan eta 1951n Milanen. Helsinkiko Olinpiar Jokoetan Venezuela ordezkatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ «Andoni Ituarte, «el vasco»: «Venezuelako bakarra izan nintzen Munduko Txapelketetan»» Argia.
* Datuak: Q4754535
# Andoni Lubaki

Andoni Berriotxoa Gabiria, Lubaki izengoitiz ezaguna (Urretxu, 1982) gipuzkoar foto kazetari independentea da. 2011. urtetik dabil munduko gatazkak argazkien bidez kontatzen. Atzerriko hainbat hedabiderentzat egin du lan, hala nola: Associated Press, Associated France Press, Newsweek, Vice, New York Times, eta abar. Euskal hedabideekin ere kolaboratu du eta gaur egun Naiz! eta Gara medioekin ohiko kolaborazioak egiten ditu. Albiste ez diren bere kontakizunak bere webguneko blogean kontatzen ditu ingelesez, euskara eta gaztelerazko bertsioak prestatzen ari bada ere.

## Sariak

* 2013: Chris Hondros Memorial Award
* 2013: Best In Show in Atlanta Photojournalism Seminar
* 2013: Features, Honorable mention in Atlanta Photojournalism Seminar
* 2014: Pulitzer Award finalist with AP Team.
* 2014: Breaking News 2nd in Picture of the Year
* 2021: Silver in Editorial/Conflict in MIFA
* 2021: Bronze in Editorial/Conflict in MIFA
* 2021: Bronze in Editorial/Conflict in TIFA

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «No es un día cualquiera - La pandemia en los medios y Premio de Poesía Loewe 2019 - Tercera hora - 28/06/20» RTVE.es 2020-06-28 (Noiz kontsultatua: 2023-08-03).
* ↑ «"Gerra eta erasoak biderkatzeko ari dira baliatzen koronabirusa Ekialde Hurbilean"» EITB 2020-06-10 (Noiz kontsultatua: 2023-08-03).
* ↑ «andoni berriotxoa Aloak» Goierriko Hitza 2014-04-28 (Noiz kontsultatua: 2023-08-03).
* ↑ (Gaztelaniaz) GOÑI, FCO JAVIER AGUADO. (2019-01-19). «Andoni Lubaki presenta 'Sahara, un exilio de 40 años'» El Diario Vasco (Noiz kontsultatua: 2023-07-30).

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q105046247
# Andrés Segovia

Andrés Segovia Torres (Linares, 1893ko otsailaren 21a - Madril, 1987ko ekainaren 2a), Salobreñako I. markesa, espainiar gitarrista izan zen. Hamabost urte zituela eman zuen lehen kontzertua Granadan. Geroago arrakasta handia izan zuen Madrilen eta Bartzelonan. 1916an, sona handiko bira bat egin zuen Hego Amerikan, eta 1924ean egin zuen aurkezpena Parisen, eta 1926an Estatu Batuetan. Garai guztietako gitarrista ospetsuenetako bat izan zen Segovia; oso goraipatua izan da haren gitarraren hots-kalitatea. Ikasle ugari izan zituen. Honoris causa doktore izendatu zuten unibertsitate askotan, Oxforden, besteak beste. Madrilgo San Fernandoko Arte Ederretako akademiko ere izendatu zuten. Gitarrarako lan klasiko ugari berridatzi zituen, eta musikagile askok idatzi zituzten harentzako lanak: Turina, Castelnuovo-Tedesco, Villa-Lobos, Ponce eta Rodrigo (Fantasía para un gentilhombre).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q192529
* Multimedia: Andrés Segovia / Q192529
# Andrés Trapiello

Andrés Trapiello (Manzaneda de Torio, Leon, 1953ko ekainaren 10a) espainiar eleberrigile, poeta, saiakera-idazle eta argitaratzailea da.
Idazle honen lan nagusietako bat Literaturaren historian zokoratuta gelditu diren idazle handiak edo testu argitaratu gabeak ezagutaraztea izan da, hain zuzen ere. Besteak beste, arrazoi politikoengatik baztertua izan zen Rafael Sánchez Mazas idazlearen poesia guztiak bildu ditu, eta Francis Vighi arrazoigabe ezezagunaren berri azalarazi eta ezagutarazi du.
Berak idatzitako poema-bildumen artean, aipagarriak dira, besteak beste, Las tradiciones (1982, Tradizioak); La vida fácil (1985, Bizitza erraza); eta Acaso una verdad (1993, Agian egia batek, Kritikaren Saria irabazitakoa). Garrantzi handiagokoak dira, beharbada, haren literatura-saiakerak, idazkera arin sakonaz idatziak, oso pertsonalak eta burutsuak, polemikoak inoiz, gaiaren ezagutza sakonean oinarrituak beti. Aipagarrienak: Sempere (1977); Las vidas de Miguel de Cervantes (1993, Miguel de Cervantesen bizitzak); Las armas y las letras (1994, Armak eta letrak, Espainiako Gerra Zibilaren ondoko letren egoeraren azterketa); Los nietos del Cid (1997, Ciden bilobak, 98ko belaunaldiko idazleen azterketa). Bestalde, bere egunerokoaren lehenengo hamazazpi ale argitaratu ditu, Salón de pasos perdidos (Urrats galduen aretoa) titulupean. Egunerokoa idazteari buruz ere teorizatu du, eta liburu bat du idatzia: El escritor de diarios (1998, Egunerokoen idazlea). Egunkari eta literatura-aldizkari nagusietan artikuluak idazten ditu. Horietako asko, liburuei egindako hitzaurreekin batera, zenbait liburutan bildu dira: Clásicos de traje gris (1990, Jantzi griseko klasikoak); Mil de mil (1995, Milako mila); Todo es menos (1997, Dena da gutxiago); Sólo eran sombras (1997, Ez ziren itzalak besterik).
Haren azken lanetako batzuk: Un sueño en otro (2004) eta El volador de cometas (Antología) (2006) poesia-lanak; nobelen artean, Los amigos del crimen perfecto (Nadal saria, 2003an), Al morir don Quijote (2004), La seda rota (2006) eta Los confines (2009). Egunerokoen artean, aipatzekoak dira ondorengo aleak: La cosa en sí (2006), La manía (2008), Troppo vero (2009), Apenas sensitivo (2011) eta Ayer no más (2012).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q3754140
* Multimedia: Andrés Trapiello / Q3754140
# Andrés Tupac Amaru

Andrés Mendigure Tupac Amaru (c. 1763 - 1795) buruzagi matxino indigena bat izan zen, José Gabriel Tupac Amaruren iloba, Soratako setioa Pedro Vilca Apazarekin batera zuzendu zuena.

## Biografia

Lehenengo erasoak arrakastarik eduki ez zuelarik, 1781eko maiatzaren 4an Sorataren bigarren setioa hasi zuen 20.000 indigenekin batera. Hiriko erresistentzia garaitzekotan, erreka defentsen aurka zuzendu zuten. Gregoria Apazarekin (Tupac Katariren arreba) zebilela eta, buruzagi aimararen laguntzan joan zen Sorata eskuratu ondoren (abuztuaren 4a).
Erregeordearen indultuaren eta Sicuaniko bakea sinatu ondoren (1782), salaketa berri batzuk zela eta atxilotua eta Espainiara bidalia izan zen. 10 urteko gartzela zigorra ezarri zioten, baita Perura inoiz itzultzeko agindua, 1784ko martxoaren 16ko epaiaren arabera.

## Ikus, ere

* Tupac Amaru I.a
* Tupac Amaru II.a
* Tupac Katari
* Datuak: Q3757190
# Andrés Vicente Gómez

Andrés Vicente Gómez Montero (Madril, 1943ko irailaren 16a) espainiar zinema-ekoizlea da.
Ekoizpen-prozesuaren mailarik apalenetan lan egin zuen hasieran, baina Salkind eta Querejeta ezagutu zituen, eta 1970eko hamarraldiaren hasieran ekoizle independente gisa hasi zen lanean Eguiluz Films, S.A. etxearentzat, besteak beste. Comanche blanco (1968, Komantxe zuria) izan zen Gómez Monterok ekoitziriko lehenengo filma, eta harrezkero hainbat lan egin zituen, munduko zinema-jaialdi ospetsuenetan arrakasta handiz aurkeztu izan direnak. Beste zenbait sariren artean, azpimarratzekoak dira Berlingo Zilarrezko Hartzak (El año de las luces eta Beltenebros filmekin, 1986an eta 1990ean hurrenez hurren), Veneziako Zilarrezko Lehoia (Jamón, jamón, 1992an) eta, batez ere, Atzerriko film onenaren Oscar saria Belle Epoque filmari esker (1992). Donostiako zinemaldian, Zilarrezko Maskorra eskuratu zuen Remando al viento filmarekin (1987), eta beste sari batzuk ere eskuratu izan ditu bertan. Gómez Monterok Espainiako zinemagintzako zuzendari ospetsuenen filmak ekoitzi ditu, eta enpresa handi ugariren babesa izan du (Compañía Iberoamericana de TVE, S.A., telebistako lanetarako batez ere; Lolafilms, zinemako lanetarako, etab.). 1998. urtean europar zinemagintzari ekoizle gisa egindako ekarpenarengatik omenaldia egin zioten Cannesko zinema jaialdian. Azken urteetako beste lan aipagarri batzuk: El amante bilingüe (1992), Tirano Banderas (1993), Huevos de oro (1993), Los peores años de nuestra vida (1994), El día de la bestia (1995).

## Filmografia hautatua

* Jamón, jamón, Bigas Lunarena
* Belle Époque, Fernando Truebarena
* El día de la Bestia, Álex de la Iglesiarena
* La Celestina, Gerardo Verarena
* Torrente, el brazo tonto de la ley, Santiago Segurarena
* La comunidad, Álex de la Iglesiarena
* Torrente 2: misión en Marbella, Santiago Segurarena
* Isi/Disi. Amor a lo bestia, Chema de la Peñarena
* Son de mar (2001), Bigas Lunarena

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q3753672
# Andrés Salazar (aktorea)

Andres Salazar (Armenia, 1981eko ekainaren 6a) Kolonbiako telebistako aktorea da, eta ezaguna da Caracol Televisión eta Canal RCN kateetako telenobeletan zenbait paper interpretatzen dituelako.

## Biografia

Salazarren karrera Bogotan hasi zen, Kolonbian, Padres e hijos telenobelan. Geroago, Kolonbiako beste telenobela askotan agertu zen, La bruja nabarmenago, eta Mas latinos-en aurkezle izan zen, New Yorken oinarritutako ikuskizun-lerroko bizimodua. pertsona ospetsuen zerrendetan askotan aipatu izan da, Latinoamerikako entretenimenduko era honetako argitalpenetan agertzen da: TVyNovelas. Gainera, Kimberly Reyes eta Mauricio Mejía aktore kolonbiarrekin batera aritu da Salazar.

## Kanpo estekak

* Andrés Salazar Internet Movie Databaseren webgunean (Ingelesez)
* Gnecco, Natalia. «¿Falta más criterio y preparación en la televisión colombiana?» blogs.eltiempo.com.
* «Andrés Salazar pasa de la actuación a la dirección de cine» www.cronicadelquindio.com.
* Datuak: Q28517379
# Andrés Solar

Andrés Manuel Solar Santurio, Andrés Solar izenaz ezagunagoa (Gijón, Espainia, 1955eko abuztuaren 25a-1984ko abenduaren 27a), asturierazko idazlea eta asturiar ezker nazionalistako militantea izan zen. Surdimientuko egile onenetakotzat jotzen da, 29 urterekin gazte hil bazen ere.

## Ibilbidea

Andrés Solar El Fondónen jaio zen, Deva parrokian, Gijónen. Nekazarien sema zen, eta tokiko eskola publikoan egin zituen lehen hezkuntzako ikasketak. 1978an, hizkuntzaren aldeko mugimenduan sartu zen, eta kulturan zein politikan lanean jardun zuen buru-belarri.
Hurrengo zazpi urteetan, prentsa artikuluak argitaratu zituen, baita literatura sariak irabazi ere, Gijóngo Herri Unibertsitateko irakaslea izan zen, Asturiasko Hizkuntzaren Akademiako kide, Xaréu Titeres antzerki taldearekin lankidetzan aritu zen. Conceyu Bableko kide ez ezik, Xunta Pola Defensa de la Llingua Asturianako eta Ensame Nacionalista Astur alderdi ezkertiarreko kide izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Rubiera, Andrés. 2004, 11. or.
* 1 2 Solar Santurio, Andrés. Araz (Noiz kontsultatua: 2017ko abuztuaren 2a).

## Bibliografia

* Rubiera, Ramón. (2004). Obres inédites. Academia Llingua Asturiana ISBN 9788481683622. (Noiz kontsultatua: 2017ko abuztuaren 2a).
* Datuak: Q13146717
# Andrés Salcedo

Andrés Salcedo González (Barranquilla , 1940ko urriaren 2a - Puerto Kolonbia , 2022ko urtarrilaren 7a) Kolonbiako esataria, berriemailea, idazlea, musikagilea, aurkezlea eta kirol-kazetaria izan zen.

## Karrera
### Hasieran

Barranquilla (Atlantiko) hirian jaio zen, 1940an. Santa Cruz de Mompox udalerrian hasi zuen bere ibilbidea irrati esatari gisa eta bere gaztaroan Valledupar hiriko Radio Guatapurí irrati ezaguneko zuzendari izatea lortu zuen, Medellíngo irratian esperientzia baten ostean. New Yorkera bidaiatu ondoren, WADO irratian sartzeko eskaera egin zuen, 1960ko hamarkadaren amaieran Espainiara bidaiatzea erabaki zuen bere karrera zabaltzeko helburuarekin.

### Europako esperientzia

Espainiara heldu ondoren, lan txiki batzuk egin behar izan zituen itzultzaile, idazle eta zinema kritikari gisa. Handik gutxira, Iberiar herrialdean errekonozimendua lortzen hasi zen, eta 1969an Kronika Sari Nazionala lortu zuen El día en que nadie murió en la carretera lanagatik. Dagoeneko Espainian kokatuta zegoen, Radio Madrid irratiarekin profesionalki lotu zen esatari gisa eta bere ahotsa eman zuen hainbat irrati-nobeletan.
1970eko maiatzean Alemaniara joan zen esatari baten oporrak egiteko eta 22 urtez egon zen herrialde teutonikoan, Deutsche Welle eta TransTel enpresekin lanean. Hasiera batean Alemaniako kulturara egokitzea zaila izan bazen ere, denboraren poderioz hedabidean finkatu eta itzultzaile eta esatari lanetan aritu zen, Latinoamerikan errekonozimendua lortuz Bundesligaren eta beste kirol txapelketen kontaketekin, batez ere, jokalarientzat asmatu zituen ezizen partikularrengatik. Telematch entretenimendu saioan gaztelaniazko ahotsetako bat ere bihurtu zen.

### Itzulera eta azken urteak

Europan bere karrera amaitzean, Salcedok bere jaioterrira itzultzea erabaki zuen 1990eko hamarkadaren hasieran eta Bogotan finkatzea erabaki zuen, non telebistako albistegi bat eta kirol programa bat aurkeztu eta bere ahotsa iragarki, bideo eta dokumentaletan ipini zuen. 1999. urtean RTI Televisión programatzailearen "Fútbol RTI" saioan aritu zen. Handik denbora batera Barranquillara itzuli zen Telecaribeko ahots ofiziala izateko. Bere azken atsedenlekua Puerto Colombiako (Atlantiko) udalerria izan zen.

### Heriotza

2022ko urtarrilaren 7an hil zen, Puerto Colombian, 81 urte zituela.

## Erreferentziak

* ↑ «Valledupar, tierra de amor» El Pilón 3 de abril de 2017.
* 1 2 3 4 «Andrés Salcedo: maestro locutor» El Tiempo 22 de octubre de 2018.
* ↑ «Novela del destacado narrador de fútbol y escritor» Aips America 28 de noviembre de 2012.
* ↑ «Andrés Salcedo: Los comentaristas abusan» Revista Semana.
* ↑ «Grandes apodos de Andrés Salcedo de las transmisiones de la Bundesliga por la Cadena 3» La Monserga del Fútbol 16 de marzo de 2017.
* ↑ «Homenaje a Andrés Salcedo en Puerto Colombia» Cápsulas 11 de junio de 2017.
* ↑ Molina, Luz Élida. (2022-01-07). «Luto en el periodismo deportivo por la muerte de Andrés Salcedo» El Colombiano.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q98077432
# Andrés Tuduri

Andrés Tuduri Sánchez, (Tolosa, 1898ko abuztuaren 28a - Madril, 1967ko abenduaren 28a) gipuzkoar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena. Futbola utzi ondoren, Espainiako Atletismo Federazioaren presidentea izan zen.

## Klubak

| Kluba | Urtea(k) |
| Athletic de Madrid | 1916-1928 |
* Datuak: Q16483323
* Multimedia: Andrés Tuduri / Q16483323
# Andromeda (Doré)

Andromeda (frantsesez: Andromède) Gustave Dorék 1869n olio pintura da. Bilduma pribatu batean dago jasota. Estilo aldetik erromantizismoan kokatu daiteke.

## Deskribapena

Greziar mitologiako pertsonaia deskribatzen du, Andromeda. Irudia biluzik agertzen da, harkaitz bati lotuta, Perseok heriotzatik salbatu aurretik. 1862an, Gustave Dorék gai bereko grabatu bat egina zuen, baina Perseoren etorrera irudikatu zuen han, itsas munstroa akabatzeko prestatzen. Lan honetan ere munstroa ikus daiteke, ezkerreko behe aldean.

## Erreferentziak

* ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10319885g

## Ikus, gainera

Andromeda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15845534
* Multimedia: Andromeda (Gustave Doré) / Q15845534
# Andromeda (mitologia)

Greziar mitologian Andromeda (antzinako grezieraz Ἀνδρομέδα, "gizonen gobernaria"), Etiopiako errege ziren Kasiopea eta Zefeoren alaba zen. Kasiopeak, bere burua Nereida bezain edertzat hartuz, Poseidonen haserrea piztu zuen, nork, lurrera, uholde bat eta Zeto izeneko itsas munstro bat bidali zituen, gizaki eta abereak desagertarazi zitzaten, Amonen orakuluaren bidez, euren alaba Andromeda Zeto itsas munstroarekin ezkondu arte ezer konponduko ez zela jakinik, Zefeo erregeak, bere alaba, arroka bati kateatuta utzi zuen, biluzik eta bitxiekin.
Perseok, naiadeek oparitu zizkioten sandalia hegalariei esker hegan eginez, Medusa hil ondoren itzultzen ari zela, Andromeda ikusi eta berarekin maitemindu zen. Hondartzara jaitsi zen Zefeo eta Kasiopearekin hitz egitera, bere eskua eskatzeko asmoz itsas munstroaz libratzea lortuz gero. Andromedaren gurasoak onartu egin zuten, baina ez oso gogo onez. Perseok itsas munstroarekin borrokatu, hil egin zuen eta Medusaren burua erabili zuen (begiratzen zuen edonor harri bihurtzen zuena), animalia harri bihurtzeko, koral bihurtuz. Ondoren, Andromeda askatu zuen eta pozik onartu zuen ezkontza. Baina Kasiopeak ezezkoa eman zuen, bere alabaren eskua jada Agenor printzeari agindu baitzion. Perseok honen eta honen segizioaren kontra borrokatu zuen, eta asko hil ondoren, bere burua, Medusaren burua erabiltzera behartua ikusi zuen, honela, oraindik bizirik geratzen zirenak harri bihurtuz. Azkenik, Andromeda pozik ezkondu zen Perseorekin.
Andromeda bere senarraren atzetik joan zen Tirintora, Argosen, eta sei seme (Perseideak) eta alaba baten ama bihurtu zen. Honako hauek ziren: Perses, Altzeo, Mestor, Heleo, Elektrion, Estenelo eta Gorgofone. Euren ondorengoek Mizenas gobernatu zuten Elektrionetik Euristeo arte, honen ondoren, Atreok koroa jaso zuelarik, eta Herakles heroia barnean dago. Mitologia honen arabera, Perses, persiarren arbasoa da. Hil ondoren, Ateneak Andromeda, ipar zeruko konstelazioen artean jarri zuen, Perseo eta Kasiopeagandik gertu.

## Galaxia

Andromeda, ipar hemisferioko zeruan, Andromedak irudikatzen du, bere barnean Andromeda galaxia duena.

## Mitoaren oihartzunak

Sofoklesek eta Euripidesek (eta berrikiago Pierre Corneilleek), istorio hau oinarri bezala hartuta, zenbait tragedia idatzi zituzten, eta istorioko gertakizunak antzinako artelan askotan irudikatuak izan ziren.
1981eko eta 2010ean Clash of the Titans filmak.

## Iturriak

* Apolodoro Liburutegi mitologikoa ii. iv. 3-5
* Ovidio Metamorfosiak iv. 668-764

## Erreferentziak

* ↑ Artsuaga, Juan Inazio. Jentilen Akaberak. Munibe (Antropologia-Arkeologia) Supl. 20, 2004, Aranzadi. Z. E.(45-46 orr.)
* ↑ (Gaztelaniaz) astronomo. «Constelación Andrómeda (Estrellas, Origen y Posición)» Planetario (Noiz kontsultatua: 2022-07-04).
* ↑ Davis, Desmond. (1981-06-12). Clash of the Titans. Charles H. Schneer Productions, Peerford Ltd. (Noiz kontsultatua: 2022-07-04).
* ↑ (Ingelesez) Clash of the Titans (2010). (Noiz kontsultatua: 2022-07-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q161582
* Multimedia: Andromeda / Q161582
# Andromeda mendia (Alberta)

Andromeda mendia, Kanadako Alberta estatuan dagoen mendi bat da, Jasper Parke Nazionalan eta Banff Parke Nazionalan, eta Mendi Harritsuetan. 3.450 metroko garaiera du.
1930ean W.R. Hainsworth, J.F. Lehmann, M.M. Strumiarek lehenbiziko aldiz igo zen.
* Datuak: Q2197909
* Multimedia: Mount Andromeda / Q2197909