OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Mattia Preti

Mattia Preti (Taverna, 1613ko otsailaren 24a - Valletta, 1699ko urtarrilaren 3a) italiar margolaria izan zen.
Caravaggioren estiloaren jarraitzailea izan zen. Erroman elizetarako freskoak margotu zituen eta 1653 eta 1660 artean Napolin lan egin zuen. 1659an Maltako Ordenako zaldun izendatu zuten eta Maltako uhartera joan zen bizitzera. Han, freskoak margotu zituen Vallettako San Joanen kokatedralean, San Joan Bataiatzailearen bizitza irudikatuz.

## Iruditegia

* Sant'Antonio Abate c.1628, 62 x 62 cm, private collection
* The Concert c.1630, Hermitage Museoa, San Petersburgo
* Homer c.1635, 102 x 81 cm, Gallerie dell'Accademia, Venezia
* The Martyrdom of St. Bartholomew c.1650, Basilica of St. Joseph Proto-Cathedral
* The Marriage at Cana c.1655-1660, National Gallery, Londres
* Pilate Washing His Hands, c. 1663, The Metropolitan Museum of Art, New York
* Calling the Apostle Matthew c. 1630-1640, 104 x 164 cm, Kunsthistorisches Museum, Viena
* Unbelieving Thomas, c. 1656-1660, 187 x 145 cm, Kunsthistorisches Museum
* Christ in Glory with Saints, 1660-1661, Museo del Prado, Madril
* Tomiri immerses Ciro's head in a skin bag of blood, 1685-89, 174 x 213, Louvre, Paris
* The Death of Sophonisba c.1660-1670, 198 x 174 cm, Museum of Fine Arts of Lyon
* The Vanity, 1650-1651, 93,5 x 65 cm, Uffizi, Florentzia
* A Mother Entrusting Her Sons to Christ c. 1635-36, 143 x 193 cm, Pinacoteca di Brera, Milan
* The Banquet of the Rich Glutton c.1665, 148 x 200 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome
* Plato and Diogenes c.1688, 101 x 151 cm, Capitoline Museums, Erroma
* The Deliverance of St. Peter from Prison, c. 1650, 205 x 226 cm, Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden
* Saint George on Horseback 1658, 275 x 207 cm, St. John's Co-Cathedral
* St John the Baptist Wearing the Red Tabard of the Order of St John 1671, 98 x 78 cm, National Museum of Fine Arts, Malta
* Saint Veronica with the Veil, 1655-1660, 100 x 74 cm, Los Angeles County Museum of Art
* Saint Paul the Hermit, c. 1662-1664, 103 x 76 cm, Cleveland Museum of Art
* St. John the Baptist Preaching, c. 1665, Fine Arts Museums of San Francisco
* Adoration of the shepherds, c. 1678, Walker Art Gallery, Liverpool
* Judith and Holofernes, c. 1653-1654, 186 x 143 cm, Museo di Capodimonte, Napoli
* Baldassarre's Feast, 1653-1659, 202 x 297 cm, Museo di Capodimonte
* The four Evangelists, 1650, 153 x 207 cm, Palazzo Abatellis, Palermo
* Christ and the adulteress, 1650, 85 x 117 cm, Palazzo Abatellis
* Martyrdom of Saint Andrew, 1650-1651, Sant'Andrea della Valle, Erroma
* Return of the Prodigal Son, 1658, 202 x 285 cm, Royal Palace of Naples
* Aeneas, Anchises and Ascanius Fleeing Troy, 1630, 86 x 153 cm, Gallerie Nazionali di Arte Antica, Rome
* Saint Sebastian, 1660, 240 x 169 cm, Museo di Capodimonte
* Adoration of the Shepherds, 1645, 148 x 197 cm, National Museum, Varsovia
* Martyrdom of Saint Catherine, 1659, 365 x 267 cm, Church of Saint Catherine of Italy, Valletta, Malta
* Belisarius receiving alms, 1665-1669, 152 x 198 cm, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam

## Kanpo estekak

* Datuak: Q468632
* Multimedia: Mattia Preti / Q468632
# Mattin Irigoien

    Artikulu hau antzerkigile baxenafartarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Irigoien».
Mattin Irigoien (Ainhize, Nafarroa Beherea, 1963 - ) euskal idazle eta antzerkigilea da. Guillaume Irigoien kazetari eta idazlea anaia du.

## Bizitza

Ainhizen jaioa, Arberatzen bizi da gaur egun. Antzerkiko lehen urratsak Hiruak Bat antzerki taldean egin zituen.

## Lanak
### Antzerkia

* Hautsi da kristala (1997, BBK - Euskaltzaindia) Toribio Altzaga Saria
* Amikuzeko toberak (1991, Maiatz)
* Gaztetasunak erabiltzen nau (2006)
* Loreak mendian, ondarkinak lurpean eta bideak gainean (2008)

### Komikia

* Okatxu hegal egiten (Argia, 2010). Asisko Urmeneta marrazkilari, Adur Larrea kolorista eta Irigoien gidoigile.

## Erreferentziak

* ↑ «Mattin Irigoien» Literaturaren zubitegia (Noiz kontsultatua: 2016-5-2).
* 1 2 3 «Mattin Irigoien» Alberdania (Noiz kontsultatua: 2024-09-14).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko antzerkia
* Nafarroa Behereko idazleak
* Guillaume Irigoien

## Kanpo estekak

* Mattin Irigoien literaturaren zubitegian.
* Elkarrizketa Argian.
* Mattin Irigoienen mintzaldia hiru bideotan: nola eutsi euskarari?.
* Datuak: Q12263239
| Euskal idazleak | Artikulu hau euskal idazle bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
# Mattie

Mattie Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 670 biztanle ditu, 28,69 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Mattiek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bussoleno Fenestrelle Meana di Susa Roure Susa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9459
* Multimedia: Mattie / Q9459
# Mazuecos de Valdeginate

Mazuecos de Valdeginate Palentziako udalerria da, Frechilla eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 107 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Palentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1918560
* Multimedia: Mazuecos de Valdeginate / Q1918560
# Mazuelo de Muñó

Mazuelo de Muñó Espainiako Burgosko probintziako Alfoz de Burgos eskualdean dagoen Estépar udalerriko herria da. 1970eko datuen arabera 403 biztanle zituen. Lehen udalerri propioa zuen.
Garapen demografikoa :
| 1842 | 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 |
| 138 | 415 | 444 | 408 | 432 | 439 | 434 | 473 | 481 | 545 | 534 | 545 | 555 | 403 |

## Dorre gotortua

Burgosko hobeto kontserbatu denetariko bat da gaztelu hau. Pero Carrillo Burgosko merio nagusiak XIV. menden eraiki zuen.

## Hiritar ospetsuak

* Luis Sáez, margolaria (1925-2010)

## Erreferentziak

* ↑ https://www.burgos.es/provincia/localidad/mazuelo-de-muno

## Ikus, gainera

* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6007866
* Multimedia: Mazuelo de Muñó / Q6007866
# Mazuelo de Muñóko gaztelua

Mazuelo de Muñó gaztelua Gaztelako Mazuelo de Muñó herriko dorre gotortu bat da, Burgosko probintzian. Dorre bat eta barbakana bat ditu inguruan. XV. mendean eraikia, 1991tik Kultura Intereseko Ondasuna da.

## Historia

Gaztelua XIV. mendearen erdialdean eraiki zuen Juan Alfonso Carrillok, Gaztelako Petri I. erregearen garaian, Mazuelo de Muñóko behetriaren jabeak, edo bere seme Pedro Carrillok, hiribilduko jaun eta Burgosko merio nagusiak, XV. mendearen lehen herenean. 1753an gaztelua Joaquín de la Cerda y Torquemadarena zen, La Rosako markesa, eta 1923an José de Saavedra y Salamanca, Vianako markesa. Dorrea 1923ko udaberrira arte funtzionamenduan izan zen, urte horretan sute batek barrualdea suntsitu zuen arte. Gaur egun zaharberritu egin da eta bisitak jasotzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Oñate Gómez, Francisco (2001). Blasones y linajes de la provincia de Burgos. II. liburuki, Burgos: Burgosko Aldundia. ISBN 84-86841-91-7.
* ↑ https://www.burgos.es/provincia/localidad/mazuelo-de-muno

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29982377
* Multimedia: Castillo de Mazuelo de Muñó / Q29982377
# Mazzano Romano

Mazzano Romano Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. 2.948 biztanle ditu, 29,07 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Mazzano Romanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Campagnano di Roma Castel Sant'Elia Faleria Magliano Romano Calcata Nepi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q242935
* Multimedia: Mazzano Romano / Q242935
# Mazuela

Mazuela Burgosko udalerria da.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 76 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1630729
* Multimedia: Mazuela / Q1630729
# Mazzarino

Mazzarino Italiako udalerri bat da. Caltanisettako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. 10.932 biztanle ditu, 295,59 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Mazzarinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Barrafranca Caltagirone Caltanissetta Gela Niscemi Pietraperzia Ravanusa Riesi San Michele di Ganzaria Butera Piazza Armerina San Cono Sommatino

## Kanpo estekak

* Datuak: Q477575
* Multimedia: Mazzarino / Q477575
# Mazuecos

Mazuecos Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 369 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q974276
* Multimedia: Mazuecos / Q974276
# Mazurek Dąbrowskiego

Mazurek Dąbrowskiego (Dąbrowskiren mazurka, euskaraz) Poloniako ereserkia da.
Abestia "Italian (dauden) Poloniar Legioen abestia" (polonieraz Pieśń Legionów Polskich we Włoszech) izenarekin ezaguna zen. Henryk Dąbrowski jenerala Italian Bonaparteko legioen buruzagia zen eta abestia haren omenez moldatua zen.

## Musika

Musika Józef Wybickiek 1797an moldatu zuen. Abestia Jugoslaviako antzinako ereserkiarentzat ere erabili zen nahiz eta hitzak ezberdinak izan.
| | [[:Fitxategi:|]] [[Fitxategi:|220px|noicon|alt=]] |
| Arazoak fitxategi hau entzuteko? Ikus multimedia laguntza. ||

## Hitzak

Hitzak ere Józef Wybickiek berak 1797an idatzi zituen.

### Polonieraz

    Jeszcze Polska nie zginęła,
    Kiedy my żyjemy.
    Co nam obca przemoc wzięła,
    Szablą odbierzemy.
Korua:
    Marsz, marsz, Dąbrowski
    Z ziemi włoskiej do Polski
    Za twoim przewodem
    Złączym się z narodem.
    Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
    Będziem Polakami,
    Dał nam przykład Bonaparte,
    Jak zwyciężać mamy.
(Korua)
    Jak Czarniecki do Poznania
    Po szwedzkim zaborze,
    Dla ojczyzny ratowania
    Wrocił się przez morze.
(Korua)
    Juz tam ojciec do swej Basi
    mowi zapłakany:
    "Słuchaj jeno, pono nasi
    Biją w tarabany."
(Korua)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q482988
* Multimedia: Mazurek Dąbrowskiego / Q482988
# Mazurka

Mazurka (polonieraz: mazurek) poloniar dantza da, Mazuria izeneko probintziakoa. Hiruko konpasa du. Normalean ahulak diren konpasaldiak indartzea du ezaugarri nagusia. XVIII. eta XIX. mendeetan Europa osoan zabaldu zen eta ondoren Estatu Batuetan. Frédéric Chopinek mazurka asko idatzi zituen pianorako.

## Multimedia

| | Frederic Chopinen mazurka A minorrean, 17. Op., 4. zb. Donald Betts-ek joa Musopen. Frederic Chopinen mazurka D maiorrean, 33. Op., 2. zb. Robin Alciatorek joa Musopen. |
| Arazoak fitxategi hauek entzuteko? Ikus multimedia laguntza. ||
| | Claude Debussyren mazurka Benoit Mortgatek joa. Alexander Scriabinen mazurka, 40. Op., 2. zb. Alexander Scriabinek joa |
| Arazoak fitxategi hauek entzuteko? Ikus multimedia laguntza. ||

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/8/24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) The Mazurka Project
* Datuak: Q151942
* Multimedia: Mazurka / Q151942
# Mazzano

Mazzano Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 12.635 biztanle ditu, 15,73 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Mazzanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bedizzole Calcinato Castenedolo Nuvolera Rezzato

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105176
* Multimedia: Mazzano / Q105176
# Manchester by the Sea (filma)

Manchester by the Sea (euskaraz Manchester Itsasotik) 2016ko Kenneth Lonergan estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Casey Affleck, Michelle Williams, Kyle Chandler, Gretchen Mol eta Lucas Hedges aktoreek antzeztu zuten.
2016ko urtarrilaren 23an Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen. Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria eta Aktore onenaren Urrezko Globo Saria - Drama (Casey Affleck) eskuratu zituen.
Massachusetts estatuko Manchester-by-the-Sea arrantzale herrian girotua dago.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Lee Chandler (Casey Affleck) Bostongo iturgina, hil berria den bere anaiaren (Kyle Chandler) 16 urteko semeaz (Lucas Hedges) kargu egiteko Manchester-by-the-Sea jaioterrira itzuli da.

## Aktoreak

* Casey Affleck: Lee Chandler
* Michelle Williams: Randi, Leeren emazte ohia, orain berriz ezkondua
* Kyle Chandler: Joseph "Joe" Chandler, Leeren anaia
* Lucas Hedges: Patrick Chandler, Joe eta Eliseren hamasei urteko semea
* Gretchen Mol: Elise Chandler, Joeren emazte ohia
* C.J. Wilson: George, Chandlers familiaren laguna
* Tate Donovan: Hockey Coach
* Kara Hayward: Silvie, Patricken neskalagunetako bat
* Anna Baryshnikov: Sandy, Patricken neskalagunetako bat
* Erica McDermott: Sue, ontziolako nagusia
* Matthew Broderick: Jeffrey
* Heather Burns: Jill

## Kanpo estekak

* Manchester by the Sea filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q19864603
* Multimedia: Manchester by the Sea (film) / Q19864603
# Manchester city center

Manchester city center, Ingalaterrako Manchester hirian dagoen auzo bat da, Manchester Handian.
Hiriaren hirigunea da, bai eta finantza eta negozio barrutia ere.
2011n 17.861 biztanle zituen.
# Manchester udalerria, Dearborn konderria (Indiana)

Manchester udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Dearborn konderrian. Azken zentsuaren arabera 3.297 biztanle zituen, 45.5 milia karratu (118 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Manchester udalerriak 1376 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 29.609 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7995870
* Multimedia: Manchester Township, Dearborn County, Indiana / Q7995870
# Manchesterko museoa

Manchesterko museoa, ingelesez: Manchester Museum, Erresuma Batuko Manchester hirian dagoen antropologia eta natura-zientziei buruzko museo bat da. Manchesterko Unibertsitatearen jabetzakoa da eta Oxford Road kaleann dago. Unibertsitatearen campuseko neogotiko estilo eraikinetan dago.

## Museoa

1974ko urriaren 1ean inauguratu zen. Bertan natura-zientziei buruzko bildumez gain teknologia eta ingurumenari buruzko erakusketak ere badaude. Bestalde, Historiaurrea eta Antzinaroko hainbat herrialdeetako objektu nabarmenen bilduma ere badu, tartean dinosaurioen eskeletoak, Antzinako Egiptoko momiak eta Sudango objektuak. Bestelako arloko bildumak ere baditu, geologia, paleontologia, biologia, botanika eta numismatika barne.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q2087619
* Multimedia: Manchester Museum / Q2087619
* Espezieak: MMUE
# Manchester udalerria, Adams konderria (Ohio)

Manchester udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Adams konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.882 biztanle zituen, 6.3 milia karratu (16 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Manchester udalerriak 728 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 16.657 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q177877
* Multimedia: Manchester Township, Adams County, Ohio / Q177877
# Manchester udalerria, Boone konderria (Illinois)

Manchester udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Boone konderrian. Azken zentsuaren arabera 871 biztanle zituen, 33.53 milia karratu (86.8 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Manchester udalerrian 206 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 75.581 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q964266
# Manchester udalerria, Morgan konderria (Ohio)

Manchester udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Morgan konderrian. Azken zentsuaren arabera 117 biztanle zituen, 18.6 milia karratu (48 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Manchester udalerriak 95 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 31.951 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6747535
* Multimedia: Manchester Township, Morgan County, Ohio / Q6747535
# Manchesterko aireportua

Manchesterko nazioarteko aireportua Manchesterreko hiria zerbitzatzen duen aireportua da. Londresko aireportuan kontuan hartu gabe Erresuma Batuan dagoen aireporturik garrantzitsuena da
2012an 19.736.502 bidaiarik erabili zuten.

## Argazkiak

* Aireportua hegoaldetik ikusia.
* 1. terminala beste terminalekin batzen dituen bidaiarientzako bidezubi edo "skylink" delakoa.
* 1. terminala, kontrol dorrea eta denbora gutxirako aparkalekua.
* 2. terminala
* 3. terminala

## Estatistikak

| | Bidaiarik | Hegaldiak | Zama |
| 1997 | 15.948.454 | 147.405 | 94,318 |
| 1998 | 17.351.162 | 162.906 | 100,099 |
| 1999 | 17.577.765 | 169.941 | 107,803 |
| 2000 | 18.568.709 | 178.468 | 116,602 |
| 2001 | 19.307.011 | 182.097 | 106,406 |
| 2002 | 18.809.185 | 177.545 | 113,279 |
| 2003 | 19.699.256 | 191.518 | 122,639 |
| 2004 | 21.249.841 | 208.493 | 149,181 |
| 2005 | 22.402.856 | 217.987 | 147,484 |
| 2006 | 22.422.855 | 229.729 | 148,957 |
| 2007 | 22.112.625 | 222.703 | 165,366 |
| 2008 | 21.219.195 | 204.610 | 141,781 |
| 2009 | 18.724.889 | 172.515 | 102,543 |
| 2010 | 17.759.015 | 147.032 | 115,922 |
| 2011 | 18.892.756 | 158.025 | 107,415 |
| 2012 | 19.736.502 | 168.883 | 96,822 |

## Erreferentziak

* ↑ UK Airport Statistics. Caa.co.uk (Noiz kontsultatua: 4 April 2010).
* ↑ Iturria: Erresuma Batuko Aire Agintaritza Zibila

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Manchesterko aireportuaren webgune ofiziala
* Datuak: Q8694
* Multimedia: Manchester Airport / Q8694
# Manchesterko momia

Hannah Beswick (1688-1758ko otsaila), Birchin Bower jabegoan bizi zen emakume dirudun bat izan zen. Bere familian izandako aurrekarien ondorioz, bizirik lurperatuko zutelako beldurrez, berau hil aurretik bere gorpua lurperatu gabe geratzeko borondatea laga zuen, honela denboraldika oraindik bizirik jarraitzen zuen ikus zezaten. Halere, 1758an hil zenean, bere gorpua hilondua izan zen.
Gorpua hilondutzeko zein metodo erabili zen ezezaguna den arren, haren odola trementina eta gorribizia ordezkatzean zetzala uste da, alegia, arteria hilondura delakoa. Gorpua erloju-kaxa zahar batean gorde eta Charles White familiako medikuaren etxean biltegiratu zen. Beswicken itxurazko xelebrekeria, bertako jendearen ikusnahia piztu eta bisitari kuxkuxeroak erakarri zituen, horregatik gorpua ikusgai jarri zen.
Azkenik, Manchestero Natura Zientzien Museora eramana izan zen, eta leku honetan Manchesterko momia' edota Birchin Bowerko momia ezizena jaso zuen. Gerora Manchesterko Unibertsitatera lekualdatua izan zen, eta agintarien onarpena eta artzapezpikuaren oneritziarekin lurperatzea erabaki zen. Ekitaldia 1868ko uztailaren 22an Harpurhey hilerrian burutu zen, haren heriotza jazo eta 110 urtera. Gorpuaren hondakinak dauden hilobiak ez du izenik eta ez dago adierazia.

## Kanpo estekak

* The strange fame of Hannah Beswick, BBCko artikulua. (Ingelesez)
* Datuak: Q2595537
# Manchesterko Unibertsitatea

Manchesterko Unibertsitatea (ingelesez: University of Manchester) Ingalaterrako Manchester hirian dagoen unibertsitate publiko bat da. Manchesterko museoaren jabea da.
1824an inauguratu eta 2018-2019 ikasturtean 40.250 ikasle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) University of Manchester. Visitor attractions at The University of Manchester. .

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
# Zubák

Zubák Eslovakiako udalerri bat da, Púchoveko barrutian kokatuta. 25,67 km²ko azalera du eta 836 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1259. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q221642
* Multimedia: Zubák / Q221642
# Zubrohlava

Zubrohlava Eslovakiako udalerri bat da, Námestovoko barrutian kokatuta. 15,26 km²ko azalera du eta 2295 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1550. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q227605
* Multimedia: Zubrohlava / Q227605
# Zubron

Zubrona, Żubroń polonieraz, etxeko behia eta Europako bisontearen arteko hibrido bat da. Zubrona da bera baino askoz hedatuago dagoen Amerikako beefaloaren parekoa. Azken hau Amerikako bisontearen eta etxeko behien arteko nahasketa da.

## Etimologia

Bisontea, żubr deitzen da polonieraz, eta handik sortu zen zubron izena. Hibridoari zubron deitzea 1969. urtean onartu zen ofizialki, Przekrój aldizkari poloniarrak egindako inkestari erantzunez bertako jendeak egindako ehunka proposapenen artean izen hori aukeratuz.

## Arrazaren historia

Sortutako lehendabiziko zubrona, ezagunak diren datuen arabera, Leopold Walicki poloniarrak sortu zuen 1847. eta 1850. urteren artean., nahiz eta baliteke aldez aurretik ere zubronen bat sortua izatea. Lehen Mundu Gerra eta gero, zenbait zientzilariek uste zuten zubrona etxeko aziendaren ordezkoa izan litekela. Askoz gogorrago eta gaixotasunen aurrean indartsuagoa baitzen. Gainera abere hau oso larre kaskarreko parajetan ondo moldatzen da, baserri baten azpiegiturarik bat ere izan gabe ere.
1958. urtetik aurrera zubronekin egindako saiakerak jarraitu ziren Poloniako zenbait erakundeen eskutik, bereziki Białowieża basoan eta Mlodzikowon. Poloniako behi gorriak zein behi frisiarrak erabili zituzten bisontekin nahasteko. Experimentoaren lehendabiko 16 urtetan 71 abere jaio ziren, "Filon" izeneko alea barne 1960ko abuztuaren 6an jaio zena. Filonen ama zubron bat zen jada. Txahal eta txekorrek 60 kilogramo inguru pisatzen dute jaitzerakoan, eta oso azkar hazten dira. Haragitan emankortasuna ere handia da, kalitate handikoa gainera. Abere hibrido hauen helburua etxeko aziendaren aurrean alternatiba merke eta iraunkorra bilakatzea zen.
1980. hamarkada arte experimentoa aurrera joan zen, baina orduan zenbait faktore batu ziren zubronen aurka. Alde batetik ordurako nekazaritzako agintariak ez zeuden ados egindako esfortzu eta ateratako ondorio eta etekinekin. Are gutxiago ekonomia sozialista estutasun larrietan sartuta zegoenean. Agintariek experimentoarekiko interesa galdu zuten. Beste aldetik Europako beste herrialdetako etxaldeek ere interes gutxi zuten hibridoarekiko. Hori gutxi balitz beldurra zegoen zientifikoen artean abere hauek ugalduz gero, zubrona Europako bisonte puroekin libreki gurutzatuko ote zen arrazaren ondare genetikoa kutsatuz. Azken hau Europako zenbait herrialdetan gertatu da beste hibrido eta basa-animaliekin. Esate baterako basurde eta txerrien arteko kontrolik gabeko edota nahita sortutako aberekin.
Baldintza eta beldur guzti hauek bat etorri ziren azken erabakia hartzerakoan. Bi gune nagusi zeuden saikaera bultzatzen; alde batetik Lekno 391 aberekin eta Popielno 121 aberekin. Sobietar Batasuneko Askania Novan ere zenbait saikaera egin omen zuten hibridoarekin. Programa bertan behera geratu zen azkenean, eta soikik zubronen samalda txiki bat mantentzen da egun Bialowieskako Parke Naturalean.

## Ikus, gainera

* Beefalo
* Yakalo
* Europako bisonte

## Erreferentziak

* ↑ Los señores del bosque. Conservación del lobo, el lince, el oso y el bisonte en Europa". Egilea Christian Kempf. Argitaletxea, Lynx edicions, 1990

## Kanpo estekak

* Datuak: Q393179
* Multimedia: Żubroń / Q393179
# Zuchwil

Zuchwil Suitzako udalerria da. Solothurn kantonamenduan dago, Wasseramt barrutia barrutian. 2014an 8,875 biztanle zituen 4,67 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18473
* Multimedia: Zuchwil / Q18473
Luterbach Derendingen Solothurn Biberist Riedholz Feldbrunnen-St. Niklaus
# Zuccarello

Zuccarello Italiako udalerri bat da. Savonako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. 280 biztanle ditu, 10,81 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Zuccarellok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Balestrino Castelbianco Castelvecchio di Rocca Barbena Cisano sul Neva Erli Arnasco

## Kanpo estekak

* Datuak: Q227641
* Multimedia: Zuccarello / Q227641