OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Leire Olaberria

Leire Olaberria Dorronsoro (Ikaztegieta, 1977ko otsailaren 17a -) gipuzkoar txirrindulari ohia da, pistan aritzen zena. Puntuazioan eta Omnium-ean aditua da.
Bere lehen urratsak atletismoan egin bazituen ere, emaitza ezin hobeak lortuz, 100 metrotako Espainiako txapelduna izatea lortu zuen kadete eta junior mailatan- egun txirrindularitzan aritzen da. Bere hobekuntza nabarmena da eta oraindik ez ditugu ezagutzen zeintzuk diren bere mugak. Munduko Txapelketetan eginkizun bikaina bete ondoren, 2008an Beijingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen brontzezko domina lortuz puntuazioko proban.

## Errekorrak

Bere markarik onena: 3'38''695 bere Espainiako errekorra hobetu zuen, Pruszkówen (Polonia) Europako omnium txapelketan egin zuen 3000mko jazarpenean. Taldekako Jazarpenean ere Espainiako errekorra du, Débora Gálvez eta Gloria Rodríguezekin batera (3'32''159).

## Sariak

2009an Euskadi Irratia Saria eman zioten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Vos takes women points track cycling gold» The Times of India 2008-8-18.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Leire Olaberría consigue la medalla de bronce en puntuación» As 2008-8-18.
* ↑ Leire Olaberria, 'omnium' probako Europako txapelduna. EiTB 2010-11-9.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q260825
* Multimedia: Leire Olaberria / Q260825
# Leire Pajín

Leire Pajín Iraola (Donostia, 1976ko irailaren 16a), Espainiako politikaria eta Espainiako Gobernuaren osasun ministroa.
Donostian jaio zen eta ikastolara joan zen, ondoren gaztetan Benidormera joan zen bizitzera eta bertan amaitu zituen bere ikasketak. Gaztelania, euskara eta valentzieraz hitz egiten daki.
PSOEko kidea da. Soziologian lizentziaduna da. Espainiako Kongresuko diputatu izan da 2007tik 2008ra, eta Nazioarteko Lankidetzarako Estatu Idazkaria 2004tik 2008ra. 2008ko uztailean, PSOEren Kongresu Federalean PSOEko Erakunde Idazkari izendatu zuten, José Blancoren ordez.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 (Gaztelaniaz) Pajín se dirige al Pleno del Senado en euskara, valenciano, gallego y castellano. El Mundo (Noiz kontsultatua: 2010-04-28).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q435199
* Multimedia: Leire Pajín / Q435199
* Aipu famatuak: Leire Pajín
# Lady

Lady (koreeraz: 레이디) Hego Koreako pop musika-taldea izan zen. 2005ean sortua, Hego Korean pertsona transgeneroz bakarrik osatutako lehenengo taldea izan zen. Sinae, Sahara, Binu eta Yuna taldekideek osatzen zuten laukotea. Taldeak oso ibilbide laburra izan zuen, 2007an desegin zen eta.
2005eko apirilean taldeak bere disko bakarra argitaratu zuen, taldearen izena izenburutzat zuena.

## Diskografia

| Izenburua | Diskoaren xehetasunak | Abesti zerrenda |
| Lady (레이디) | Argitaratze-data: 2005eko apirilaren 7an Estiloa: Baladak | Abesti-zerrenda Intro - Lady 1st In Da Club Attention Ladies Night Attention (Remixa) Ladies Night (Plus1000 Club Mixa) Attention (Instrumentala) Ladies Night (Instrumentala) |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Manufactured Transgender Pop Group 'Lady' Set to Debut» Chosun Ilbo 2005eko martxoaren 27an jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2007ko ekainaren 8) (Noiz kontsultatua: 2017ko uztailaren 26an).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6469903
# Ladugårdslandet

Ladugårdslandet, Stockholmeko (Suedia) ipar-ekialdeko barruti bat izan zen, 1885etik aurrera Östermalm izena hartu zuen.
XVII eta XVIII. mendeetan Ladugårdslandeteko barrutiak 1-3 solairutako eraikin mistoak zituen: egurrezkoak eta harrizkoak, gehienak kolore horiz eginikoak. Eraikinok lorategi edo laborantza lursail handiagoak izan ohi zituzten; asko mea ustiategiak ziren, edo militarrekin lotura zuten. Biztanleetako asko artisauak ziren (zapataginak, ispiluginak edo bitxigileak adibidez), baina Ladugårdslandeten presentzia militar handia zegoen, hainbat erregimenturekin eta Gärdet ariketa eta entrenamendu eremuarekin.

## Historia

Ladugårdslandet ("bihitegi eremua", suediarrez) Stockholmeko ipar-ekialdeko barrutiaren izena zen. Eremua, jatorriz, erregeek ezarritako bi ukuilu izan ziren, lehen Santa Klara monasterioarenak izan ziren etxeetan. Ukuilu horietatik, hiritik hurbilen zeuden zatiak Stockholm hiriari eman zitzaizkion 1639 eta 1670ean, eta bertan etxeak eraiki ziren, lehen kaleak sortuz; hurrengo urteetan hazkundeak landetxe txikien bidez jarraitu zuen. Artean, barrutia Stockholmeko jende askoren aisialdi lekua zen, uda garaian-eta.
1870eko hamarkadan, Ladugårdslandetek barruti pobre eta zikin fama zuen. Urte horietan gentrifikazio fenomeno bat bizi zuen: eraikin handiagoak eta kale zabalagoak egiten hasi ziren, eta jende aberatsa bertaratu zen. Auzoaren izaera berriarekin bat ez zetorrelakoan, 1885ean auzoari izena ere aldatu zitzaion, Östermalm jarriz ("ekialdeko meatzaldea").
Halere, izen zaharra ez da guztiz desagertu, Ladugårdslandsviken toponimoan bizi delarik (Strandvägen kalearen hegoaldean dagoen badia).

## Eraispena

Ladugårdslandet-en eraikin zaharren eraisketa prozesuak 1890eko hamarkada osoan jarraitu zuen. Östermalm auzo berria azkar eraiki zen, eraikuntza-teknologia industrializatuarekin, eta Ladugårdslandet-en landa-eraikinen paisaia ia erabat desagertu zen.
Kale-sare zaharraren egitura ia guztiz desagertu zen auzoaren berritze prozesuan; halere zatiren bat gorde da, adibidez Storgatanen. Bestela, kaleak tarte berriekin edo zabalagoekin planifikatu ziren.

## Gainerako eraikinak

Ladugårdslandet garaiko eraikin batzuk gelditzen dira: Armémuseum, Kronobageriet, Hedvig Eleonora eliza, Fredrikshov-en gazteluaren aztarnak, hiriko iparraldeko kuartela, Krubban kuartela, Oxenstiern meatzea eta Sturekatten gozotegia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10552983
# Lady Agnew of Lochnaw

Lady Agnew of Lochnaw Gertrude Agnewren erretratua da, John Singer Sargentek 1892an 127 × 101 cm-ko olioz eginikoa. Egun, Scottish National Galleryn dago, Edinburgon. Izan ere, museo horrek 1925ean eskuratu zuen.
Lady Agnew hiru laurdeneko pose batean agertzen da, eserita, jantzi zuri batean. Zuzen begiratzen dio ikusleari, erdi-irribarre batekin.
Erretratuak ospea hartu zuen berehala. 1893ko apirilaren 29an, The Times-eko artikulu sinatu gabe batean, maisulantzat hartu zen obra, eta honako hau gehitu: "teknikaren arrakasta ez ezik, erretratugintza finenaren adibidea ere bada, hitzaren zentzu literalean [...]. Sargentek, sotiltasuna baztertu gabe, manierismoak alde batean utzi ditu, eta pertsona xarmangarri baten irudi ederra egin du".

## Erreferentziak

* ↑ "not only a triumph of technique but the finest example of portraiture, in the literal sense of the word, that has been seen here for a long time. While Mr Sargent has abandoned none of his subtlety, he has abandoned his mannerisms, and has been content to make a beautiful picture of a charming subject"

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18344787
* Multimedia: Lady Agnew of Lochnaw (John Singer Sargent - Scottish National Gallery) / Q18344787
# Lady Bird (filma)

Lady Bird, 2017ko Greta Gerwig estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako drama-komedia film bat da. Saoirse Ronan, Laurie Metcalf, Tracy Letts, Lucas Hedges, Timothée Chalamet, Beanie Feldstein, Stephen McKinley Henderson eta Lois Smith aktoreak antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bere burua Lady Bird (Saoirse Ronan) deituraz izendatzen duen ikasle nerabe bat, institutuko bere azken ikasturtea burutzeko asmoz Kaliforniako iparraldera lekualdatu da. Neska gazteak arteetarako joera du, eta Ekialdeko Kostaldera bizitzera joatea ere amesten du. Modu honetan bizitzan bere bidea nahiz nortasuna topatu eta amaren (Laurie Metcalf) itzal babeslearengandik ateratzen saiatuko da.

## Aktoreak

* Saoirse Ronan: Christine "Lady Bird"
* Laurie Metcalf: Marion McPherson
* Tracy Letts: Larry McPherson
* Lucas Hedges: Danny O'Neill
* Timothée Chalamet: Kyle Scheible
* Beanie Feldstein: Julianne "Julie" Steffans
* Stephen McKinley Henderson: Aita Leviatch
* Lois Smith: Sarah Joan ahizpa
* Jordan Rodrigues: Miguel McPherson
* Marielle Scott: Shelly Yuhan
* Odeya Rush: Jenna Walton
* Jake McDorman: Mr. Bruno
* Laura Marano: Diana Greenway
* Kathryn Newton: Darlene Bell
* John Karna: Greg Anrue

## Erreferentziak

* ↑ «Lady Bird» Berria 2018-02-17.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27480769
* Multimedia: Lady Bird (film) / Q27480769
# Lady Bird Johnson

Claudia Alta "Lady Bird" Johnson, Taylor jaioa (Karnack, Texas, 1912ko abenduaren 22a - West Lake Hills, Texas, 2007ko uztailaren 11) Lyndon Baines Johnson Estatu Batuetako presidentearen emaztea izan zen eta herrialde honetako Lehen Dama 1963 eta 1969 artean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q233648
* Multimedia: Lady Bird Johnson / Q233648
# Ladugårdslandsviken

Ladugårdslandsviken Suediako itsas-badia txiki bat da, Stockholmeko sarreran, Saltsjön badia handiagoaren baitan. Ladugårdslandsvikenen hego-mendebaldean Blasieholmen penintsula eta Skeppsholmen uhartea daude; Södra Djurgården uhartea ekialdean; eta Strandvägen bulebarra iparraldean. Kosta lerroa jarraituz, mendebalderantz Nybroviken eta ekialderantz Djurgårdsbrunnsviken badiak daude.
Izena Ladugårdslandet auzo zaharrari zor dio, (orain Östermalm barrutiaren parte dena).
Mendebaldean, badiak Ladugårdslandsbron izeneko zubiarekin egiten zuen muga. XIX. mendean tarte hori lurrez bete zen, eta gaur egun Nybroplan eta Berzelii parkeak dira .

## Erreferentziak

* Landell, Nils-Erik (1992). Stockholmskartor (1:a upplagan). Stockholm: Rabén & Sjögren. Libris 7237012. ISBN 91-29-61681-6

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10552985
* Multimedia: Ladugårdslandsviken / Q10552985
# Lady Chatterley (2006ko filma)

Lady Chatterley Pascale Ferran frantziarrak zuzendutako filma da, D. H. Lawrenceren John Thomas and Lady Jane eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Bigarren Mundu Gerra baino lehen, Constancek Sir Clifford Chatterley enpresaburu handia ezkondu zuen. Impotente baden ere, Lady Constance emazte ona izatea saiatuko da.

## Aktoreak

* Marina Hands: Lady Chatterley
* Jean-Louis Coulloc'h: Parkin
* Hippolyte Girardot: Sir Clifford Chatterley
* Hélène Alexandridis: Madame Bolton
* Hélène Fillières: Hilda
* Bernard Verley: Sir Malcolm
* Sava Lolov: Tommy Dukes
* Jean-Baptiste Montagut: Harry Winterslow
* Fanny Deleuze: Izeko Eva
* Michel Vincent: Marshall
* Colette Philippe: Madame Marshall
* Christelle Hes: Kate
* Jade Bouchard: neska gaztea
* Joël Vandael: Field
* Jacques de Bock: medikua
* Jean-Claude Leclère: Winter
* Ninon Brétécher: Emma Flint
* Léopold Cannon eta Jade Greil: Bébé Flint
* Anne Benoît: La mercière
* Nathalie Eno: bezeroa
* William Atkinson: meatzaria
* Jean-Baptiste de Laubier: Duncan Forbes
* Jean-Michel Vovk: Albert Adam
* Marina-Aymée Philippe: Bertha Parkin

## Kanpo estekak

* IMBD-ko fitxa (Ingelesez)
* Datuak: Q151751
# Ladue (Missouri)

Ladue Missourieko hiri bat da. St. Louis konderrian kokatua dago. 2010ean 8.521 biztanle zituen, 22,15 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* St. Louis konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q955498
* Multimedia: Ladue, Missouri / Q955498
# Las Condes

Las Condes Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Santiagoko metropolitar eskualdeko Santiago probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 249.893 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Las Condeseko udalaren webgunea.
* Datuak: Q14484
* Multimedia: Las Condes / Q14484
# Las Culebras

Las Culebras 2004. urtean Iruñean sortutako punk-rock musika talde nafarra da.
Kriss Teen eta Olaia Heep musikariek rock taberna batean elkar ezagutu zuten. Gau berean rock talde bat sortzeko zirrara sartu zitzainen barruan eta handik lau hilabetetara, oraindik gitarra ondo ezagutzen ez zutelarik eta baxu-jotzaile eta bateriajole baten zain, abesti zenbait konposatu zituzten.

## Taldekideak

* Olaiaheep – Gitarra eta ahotsa
* Kriss Teen – Gitarra eta ahots nagusia
* Marga Malaria – Baxua eta ahotsa (2005 - gaur egun)
* Karmen Kobra – Bateria eta ahotsa (2007 - gaur egun)

### Taldekide ohiak

* Ursula Strong - Bateria (2004-2005)
* Dani Piton - Bateria (2005-2007)

## Diskografia

* Las Culebras EP (2006, autekoiztua)
* Las Culebras (2007, autekoiztua)
* Marvellous (2009, autekoiztua)
* Locura Orbital (2013, autekoiztua)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Las Culebras taldearen MySpace gunea
* Datuak: Q12261962
# Las Choapas (udalerria)

Las Choapas Mexikoko udalerri bat da. Veracruz de Ignacio de la Llave estatuan kokatua dago. 2010ean 77.426 biztanle zituen 3.509,56 km²ko azaleran. Herriburua [[Las Choapas (Las Choapas)|Las Choapas]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20744250
* Multimedia: Las Choapas Municipality / Q20744250
# Las Cruces (Mexiko Berria)

Las Cruces Mexiko Berriko hiri bat da. Doña Ana konderrian kokatua dago. 2010ean 97.618 biztanle zituen, 198,11 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Doña Ana konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33264
* Multimedia: Las Cruces, New Mexico / Q33264
# Las Cuerlas

Las Cuerlas Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 69 biztanle zituen 32,6 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1638839
* Multimedia: Las Cuerlas / Q1638839
# Las Cárcobas

Las Cárcobas, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Laredo udalerrian dagoen herri bat da. 2008ko erroldaren arabera 24 biztanle zituen.
# Las Entradas

Las Entradas, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Ampuero udalerrian dagoen herri bat da. 2017ko erroldaren arabera 8 biztanle zituen.
# Las Colonias (Texas)

Las Colonias Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Zavala konderrian kokatuta dago, Texas estatuan. 283 biztanle ditu, 13,6 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Zavala konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q981660
# Lebensraum

Lebensraum (alemanez bizi-eremua) Adolf Hitlerren eta ideologia naziren ideia politiko nagusienetakoa zen. Alemania naziren politika espantsionista eta ondorengo konkistak justifikatzeko balio zuen, Alemaniako populazioaren hazkundeak lurralde gehiago (Alemania Handia) eskatzen zuelako.
Hitlerren Mein Kampf liburuan bertan adierazten da historia arrazen arteko borroka hilkorra eta amaigabea dela. Ideologia arrazista horretan eta gizarte-darwinismoan oinarrituta, arraza nagusiek arraza ahulagoak menderatzen dituzte. Eslaboak menpekotzat jota, alemaniarren hedapena ekialdera abiatzekoa zen. Hori dela eta, Bigarren Mundu Gerran ekialdean lortutako konkistetan, eslaboak (batez ere poloniarrak eta errusiarrak) hiltzea, herbesteratzea edo kontzentrazio- zein sarraski-esparruetara bidaltzea nazien Estatu-politika bihurtu zen. Honela, hustutako lurralde horiek alemaniarrekin birpopulatzekoak ziren.
| « | Alemaniako biztanleria bederatziehun mila pertsonatan hazten da urtero. Herritar berrien bataloi hori elikatzeko zailtasunak urtetik urtera areagotu egingo dira, eta azkenean, hondamendia gertatuko da, gosetearen eta pobreziaren arriskua eragozteko behar ditugun tresna eta baliabideak aurkitzen ez baditugu (...). Gehiegizko biztanleria hori kokatzeko lurrak eskuratzeak abantaila handiak ematen ditu(...). Eta politika hori ezin da Kamerunen egin, Europan egin behar da ezinbestean (...) horregatik, nazionalsozialistek (...) gerraurreko politika koloniala eta merkataritza-politika alde batera utziko ditugu eta etorkizuneko lurralde-politikari ekingo diogu. | » |
| Adolf Hilter, Mein Kampf, 1925 ||

## Ikus gainera

* Drang nach Osten
* Alemaniarren ekialderako hedapena

## Kanpo estekak

* Datuak: Q157136
* Multimedia: Lebensraum / Q157136
# Lebern barrutia

Lebern barrutia Solothurn kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Grenchen da. 117,22 kilometro koadroko azalera du eta 44.165 biztanle.

## Mugakideak

Script error: The function "formatStatements" does not exist.

## Udalerriak

Balm bei Günsberg Bellach Bettlach (Suitza) Feldbrunnen-St. Niklaus Flumenthal Grenchen Günsberg Hubersdorf Kammersrohr Langendorf Lommiswil Oberdorf (SO) Riedholz Rüttenen Selzach

## Kanpo estekak

* Datuak: Q661119
* Multimedia: Lebern (district) / Q661119
# Lebesby

Lebesby Norvegiako udalerria da. Finnmark konderrian kokatua dago. 3458.26 km² ditu eta 1.304 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nordkapp Gamvik Tana Porsanger

## Kanpo estekak

* Datuak: Q48760
* Multimedia: Lebesby / Q48760
# Legion (2010eko filma)

Legion 2010eko Scott Stewart estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako fantasiazko filma da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Munduaren amaiera ekidin nahian dabilen talde ausart baten istorioa kontatzen duen filma horrek duen gauzarik bereziena Bibliako Apokalipsia dela bertan agertzen dena, Jainkoak eta haren aingeruek bultzatutakoa.

## Aktoreak

* Paul Bettany : Mikel
* Lucas Black : Jeep Hanson
* Tyrese Gibson : Kyle Williams
* Adrianne Palicki : Charlie
* Charles S. Dutton : Percy Walker
* Jon Tenney : Howard Anderson
* Kevin Durand : Gabriel
* Willa Holland : Audrey Anderson
* Kate Walsh : Sandra Anderson
* Dennis Quaid : Bob Hanson
* Jeanette Miller : Gladys Foster

## Erreferentziak

* ↑ EiTB. (2013/11/05). 'Legión', filmaren estreinaldia, 'La Noche de...' saioan. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q287960
# Legionowo

Legionowo ( (Audio·info)) Poloniako Mazoviako voivoderriko hiri-udalerri bat da, Legionowo barrutian kokatuta. 13,54 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 54137 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q730944
* Multimedia: Legionowo / Q730944
ieaMazoviako voivoderriko udalerriak :
# Legionario

Legionarioa (latinez: legionarius), erromatar legioko partaidea zen. Hau, orohar, 15 urtetik gorako erromatar hiritarrek osatuta zegoen. Legionario baten soldadutzaren iraupena, Errepublika goiztiar garaian, kanpaina militarrarena zen. K. a. II. mendean, gehienezko zerbitzua 16 kanpainatakoa izan behar zela ezarri zen. Marioren aldaketen ondoren, zerbitzuaren iraupena, 25 urtean ezarria geratu zen, eta 20ra laburtu zen Augustoren agintaldian. Bere zerbitzuengatik soldata bat jasotzen zuen, eta, bere soldadutza amaitu ondoren, lurrak, edo, Augustogandik hasita, Aerarium Militarisak ordaindutako diru kopuru bat.
Legionarioa bi xabalinekin armatuta egon ohi zen (bata astuna, pilum, pluralez pila, eta bestea arina), ezpata bat (gladiusa), eta, Tiberioren agintaldi arte, sastakai bat (pugio). Bere babeserako kasko bat (galae), eraztun bat (lorica hamata), armajantzi xafladun bat (lorica segmentata) edo armajantzi ezkatadun bat (lorica squamata), eta laukizuzen formako ezkutu bat (scutum) zeramatzan. Azken honek babes metaliko bat zeraman eskuaren posiziorako. Euren ekipamendua sandalia pare batek (caligae) eta bizkar zorro batek (sarcina) osatzen zuten.
Euren ezaugarri garrantzitsu bat, askotan handiagoak eta hobeto ekipatuak zeuden armaden aurka borroka egin behar izaten baitzuten, gorputz oso diziplinatu baten zati osatzea zen (exercitum), bai mugimendu militarrak modu zehatzean egiteko, bai dortokarako eta bai ingeniaritza militarreko lanean aritzeko ere (kanpamentu, harresi eta gotorleku eraikitzea) eta lan publikoetan (bideak, zubiak, akueduktuak).
Geroztik, legionario deitu dira historiako hainbat gorputz militarretako kideak. Adibidez: Frantziako Atzerritar Legioa, Espainiar Legioa eta Poloniar Legioa osatzen duten militarrak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17346959
* Multimedia: Legionarius / Q17346959
# Legionella

Legionella generoa bakterio Gram negatibo aerobioez osatuta dago, bazilo itxura dutenak. 1977an isolatu zen laborategian lehenengo aldiz, Filadelfian gertatu zen pneumonia agerraldi larri batean. Agerraldi hura legionarioen batzar batean gertatu zenez, bakterio patogeno berriari Legionella izena ipini zioten.
Genero honek 42 espezie desberdinak ditu. Legionella pneumophila da ospetsuena, sortzen duen pneumonia zorrotza dela eta. Espezie gehienak, dena den, saprofito ez-kaltegarriak dira.
Legionella generoaren ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira: katalasa (+) (motela), oxidasa (+), gelatinaren hidrolisia (+). Laborategian hazteko hazkuntza-inguru oso aberatsak behar dituzte, bakterio hauek hazkuntza faktore bereziak behar dituztelako (burdina, alfa-zeto-glutarato, zisteina, glizina...). Gram tindaketari dagokionez, gaizki tindatzen da prozedura klasikoarekin; horregatik, safraninaren ordez fuksina erabiltzen da.
Legionellaren habitat naturala ura da. Espezie gehienek ibai, padura eta lakuetan dute bizitokia, tenperatura epeletan hobeto hazten.

## Legionella pneumophila

Legionella pneumophila genero honen espezierik esanguratsuena da. Bakterio hau oso ohikoa da ur ingurunetan (ibaiak, padurak, lur hezeetan...) eta hortik igaro daiteke gizakiak egindako ur ingurune artifizialetara (ur biltegiak, etxeko zein edifizio handiko hoditeriak, hozte dorreak...). Oso arriskutsua bihurtzen da toki horiek kolonizatzen dituenean, bertan aurkitzen baitu aise hazteko behar duen guztia: tenperatura epelak -ur beroaren hoditeri sarean, hozte dorreetan-, burdina -hoditerietan, ur biltegietan-, materia organikoa eta elikagaiak, ur geldoaren eremuak -hoditeri sare handietan-, etab.
Legionella pneumophilak arnas aparatuaren bi patologia eragin ditzake: Pontiako sukarra, gripearen antzeko gaitz mugatua, eta legionelosia edo legionarioen gaitza, pneumonia akutu oso larria. Legionelosi infekzio sistemikoa da, beheko arnas traktuan eragiten duena. Sukarra, eztula, hotzikarak, nekea eta buruko mina dira gaitz honen ohiko sintomak, eta pertsona inmunogutxituengan hilkorra izan daiteke.
Legionella pneumophila zelula barneko parasitoa da.

## Legionelosia

Legionelosia airean zintzilik dauden bakterioak arnasterakoan harrapatzen da, hots, bioaerosolak arnastuz. Horregatik, arriskutsuak dira oso ur epelarekin funtzionatzen duten eta aerosolak sortzen dituzten tresnak edo instalakuntzak: hozte dorreak, dutxak, jacuzziak, aire girotzeko sistemak....Gaitza ez da pertsonen artean transmititzen, ezta ur kutsatua edaten ere.
Legionelosi agerraldiak oso mediatikoak eta ospetsuak izaten dira, gaixo asko kutsatzen direlako. Ospitaletan, hoteletan eta bainuetxeetan gertatzen dira, baina baita kalean eta leku irekietan ere, hozte dorreetatik gertu. Dena den, legionelosi kasu gehienak noizbehinkako kasuak dira, pertsona bakar bati eragiten diotenak; hauen jatorria ez da oso argia, etxeko dutxak susmagarriak badira ere.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q158013
* Multimedia: Legionella / Q158013
* Espezieak: Legionella
# Legio X Fretensis

Legio decima Fretensis (euskaraz: «Itsasarteko Hamargarren Legioa») erromatar legio bat izan zen. Zesar Augustok K.a. 40 inguruan sortu zuen gerra zibilean borrokatzeko. 410eko hamarkadan oraindik Ekialde Hurbilean koarteleratuta zegoen. Bere ikurrak zezen bat, itsasontzi bat eta basurde bat izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Keppie, L.J.F.. (2000). Legions and Veterans: Roman Army Papers 1971-2000. Stuttgart, 128 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q977375
* Multimedia: Legio X Fretensis / Q977375
# Legio X Gemina

Legio decima Gemina (euskaraz: «Hamargarren Legio Bikia») erromatar legio bat izan zen. Julio Zesarrek K.a. 58an sortu zuen Galiako Gerretan borrokatzeko. 410eko hamarkadan oraindik Viena inguruan koarteleratuta zegoen. Bere ikurra zezen bat izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Keppie, L.J.F.. (2000). Legions and Veterans: Roman Army Papers 1971-2000. Stuttgart, 128 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q253539
* Multimedia: Legio X Gemina / Q253539