OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Miami konderria (Kansas)

Miami konderria (ingelesez: Miami County) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Paola da. 2010eko zentsuaren arabera 32.787 biztanle zituen, Miami kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Miami konderriak 1.528,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,8 ura dira. Beste 1.490,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,45 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 32.787 pertsonetatik 31.536 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 828 dira. 411 beltzak edo afroamerikarrak. 169 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 114 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 527 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q374358
* Multimedia: Miami County, Kansas / Q374358
# Miami konderria (Ohio)

Miami konderria (ingelesez: Miami County) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Troy da. 2010eko zentsuaren arabera 102.506 biztanle zituen, Miami kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Miami konderriak 1.061 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,97 ura dira. Beste 1.053,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 96,61 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 102.506 pertsonetatik 97.249 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1.341 dira. 2.063 beltzak edo afroamerikarrak. 173 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.213 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 110 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.685 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q489595
* Multimedia: Miami County, Ohio / Q489595
# Miami Vice (filma)

Miami Vice, 2006ko Michael Mann estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Miami Vice (1984-1990) telesailean oinarritua dago. Colin Farrell, Jamie Foxx, Justin Theroux, Gong Li, Naomie Harris, Ciarán Hinds, Barry Shabaka Henley, Luis Tosar, John Ortiz, Isaach De Bankolé eta Eddie Marsan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
AEB, Miami, Sonny Crockett (Colin Farrell) eta Ricardo Tubbs (Jamie Foxx) hiriko poliziaren Ustelkeriaren Aurkako Brigada Saileko bi detektibe dira. Ekintza batean, goi agintaritzan izandako traizio batek bi agente federalen heriotza eta droga liskar batengatik familia oso baten sarraskia eragin duela ohartuko dira. Castillo (Barry Shabaka Henley) tenienteak hala onartuta, UABSak Sonny eta Ricardori AEBetara droga esportatzen duten hispaniar-amerikar drogatrafikatzaileentzat lan egiteko agindua emango die. Beren gezurretazko nortasun berriarekin, kartel boteretsu baten diruzaina ezagutuko dute, Isabella (Gong Li), Arcángel de Jesús Montoya (Luis Tosar) narkoarentzat dirua zuritu eta inbertitzen duen emakumea. Isabella eta Sonny maitaleak egingo dira. Crockett eta Tubbsek droga Floridako hegoaldean banatuko dute, beren lankideen hilketen arduradunak identifikatu eta Krimen Antolatuaren Orden Berria ikertzeko erlojuaren kontrako larteketa bati ekiten dioten bitartean.

## Aktoreak

| Pertsonaia | Telesaila | 2006ko filma |
| James "Sonny" Crockett | Don Johnson | Colin Farrell |
| Ricardo "Rico" Tubbs | Philip Michael Thomas | Jamie Foxx |
| Trudy Joplin | Olivia Brown | Naomie Harris |
| Gina Calabrese | Saundra Santiago | Elizabeth Rodriguez |
| Stan Switek | Michael Talbott | Domenick Lombardozzi |
| Larry Zito | John Diehl | Justin Theroux |
| Martin Castillo | Edward James Olmos | Barry Shabaka Henley |

### Bestelakoak

* Gong Li: Isabella
* Luis Tosar: Arcángel de Jesús Montoya
* John Ortiz: José Yero
* Ciarán Hinds: John Fujima, FBIko agentea
* Isaach De Bankolé: Neptune
* John Hawkes: Alonzo Stevens
* Tom Towles: Coleman
* Eddie Marsan: Nicholas

## Kanpo loturak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
# Miami konderria

Miami konderria honako konderrietako baten izena izan daiteke:
* Miami konderria (Indiana)
* Miami konderria (Kansas)
* Miami konderria (Ohio)
# Miami konderria (Indiana)

Miami konderria (ingelesez: Miami County) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Peru da. 2010eko zentsuaren arabera 36.903 biztanle zituen, Miami kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Miami konderriak 977,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,18 ura dira. Beste 968,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 37,76 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 36.903 pertsonetatik 34.213 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 906 dira. 1.649 beltzak edo afroamerikarrak. 309 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 128 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 572 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q304289
* Multimedia: Miami County, Indiana / Q304289
# Miami udalerria, Cass konderria (Indiana)

Miami udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Cass konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.311 biztanle zituen, 20.34 milia karratu (52.7 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Miami udalerriak 633 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 31.405 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7996108
* Multimedia: Miami Township, Cass County, Indiana / Q7996108
# Miami udalerria, Clermont konderria (Ohio)

Miami udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Clermont konderrian. Azken zentsuaren arabera 43.943 biztanle zituen, 86.6 milia karratu (224 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Miami udalerriak 15985 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 45.726 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q925238
* Multimedia: Miami Township, Clermont County, Ohio / Q925238
# Miami udalerria, Hamilton konderria (Ohio)

Miami udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Hamilton konderrian. Azken zentsuaren arabera 15.969 biztanle zituen, 23.8 milia karratu (62 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Miami udalerriak 5801 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 40.973 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9042268
* Multimedia: Miami Township, Hamilton County, Ohio / Q9042268
# Mika urkabean

Mika urkabean 1568ko ohol gaineko olio-pintura da, eta Flandesko Errenazimenduko Pieter Bruegel Zaharrak margotu zuen.

## Irudiaren deskribapena

Margolanean basoko soilune bat agertzen da eta, bertan, lau baserritarrek dantza egiten dute dultzainaren doinuaz. Aldamenean, berriz, urkabe bat dute koadroaren erdian, eta margolana bitan zatitzen du, konposizio manieristetan bezala, eskuina "irekiago" agertuz eta ezkerria, berriz, "itxiagoa", eta margolanaren ia erdian, mika. Urkabeak "ezinezko objektu" baten traza hartzen du, Penrose triangelu antzeko zerbait, zutoinen oinarriei eta argiztapen kontraesankorrari erreparatzen badiegu.
Beste mika bat urkabearen oinarrian dago pausatuta. Gizon batek, ezkerrean aurrealdean, kaka egiten du itzalean, beste batzuek hiru dantzariei begira dauden bitartean. Eskuinean, gurutze bat dago, atzean ur-errota bat duela. Atzealdean haran baten ikuspegia zabaltzen da ibaiaren inguruan, ezkerrean hiri bat eta mendi-harkaitz batzuen gainean gaztelu bat, baita dorre bat ere haitz-azaleramendu baten gainean eskuinean, eta urrutiko mendiskak eta zerua. Dantzarien atzean, elkar txirikordatzen duten bi zuhaitz berezi agertzen dira, Bruegel Zaharrak lehenago erabilitako gai bat. Sakonera-sentsazioa emateko, aurrealdeko marroi ilun trinkoak erdibideko berdeetara aldatzen dira distantzia erdian, eta urdin eta gris argietara atzealdean.

## Ahozko tradizioarekiko lotura

Brugelek margolana sortu zuen Fernando Álvarez de Toledo, Albako 3. dukea, Herbehereetara heldu eta hurrengo urtean (duke hori Espainiako errege Filipe II.ak bidali zuen herbeheretarren errebolta zapaltzeko). Urkabeak doktrina protestante berria aldarrikatzen zutenentzako exekuzio-mehatxua eman dezake aditzera. Margolanak, gainera, herbeheretarren esaera zahar batzuei ere egiten bide die erreferentzia: nederlanderako atsotitz batek urkabean kaka egin eta, aldi berean, dantzatzea aipatzen du, estatuari iseka egiteko modu bat. Mikari ere egiten dio erreferentzia, mikak kontakatiluen adierazletzat baitzeuzkaten, eta zurrumurruak urkamendira omen zeraman. Bestalde, urkaberako bidea zelai atseginetatik doalako ideia dago.

## Iraupena

Ez da ezagutzen zergatik edo norentzat margotu zen lan hau. 1568ko data duenez, hau da Bruegelen azkenetariko margolana, hura 1569an hil baitzen. Bruegelek emazteari eskatu zion heriotzaren orduan bere margolan batzuk erre zitzala, baina Mika urkabean harentzat gorde zezala. Darmstadteko Hessisches Landesmuseumen dago.

## Erreferentziak

* ↑ Early Netherlandish painting, Volume 4 of Collections of the National Gallery of Art Systematic Catalogue, Cambridge University Press, 1986, [[:en:Special:BookSources/0894680935|ISBN 0894680935]], 32. or.
* 1 2 3 Painting life: the art of Pieter Bruegel, the Elder, Robert L. Bonn, 2006, ISBN 1-884092-12-8, 106. or.
* 1 2 The Last Flowering of the Middle Ages, Baron Joseph Van Der Elst, Kessinger Publishing, 2005, ISBN 1-4191-3806-5, p.114

## Ikus, gainera

* Nederlanderazko atsotitzak

## Kanpo estekak

ISBN 9780870999901.. (7. irudia)
* Datuak: Q1122842
* Multimedia: The Magpie on the Gallows / Q1122842
# Mikael Larsson

Mikael Larsson (Årsunda, 1971ko maiatzaren 19a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Mikael Larsson
* ↑ Mikael LARSSON

## Kanpo estekak

* Datuak: Q96393142
# Mika urdin

Mika urdina (Cyanopica cyanus) Corvidae familiako hegazti ertaina da, mika baino txikiagoa. Buru beltza du, papar zuria eta bizkar nabarra. Arraun-lumetako eta buztan luzeko urdinak izena ematen dio. Zuhaitz batetik bestera hegal egiten du. Nahiko arrunta da jatorrizko lekuetan, baso eta landaretzetan, gizakiaren jardunetik urrun. Iberiar Penintsulako erdialde eta hegoaldean egonkorra da, baina iparraldean, urria eta lekualdakorra. Nahiko lotsati eta ezkutua da.

## Erreferentzia zerrenda

* Datuak: Q503807
* Multimedia: Cyanopica cyanus / Q503807
* Espezieak: Cyanopica cyanus
# Monotremata

Monotremak (grezieratik μονός monos "bakarra" + τρῆμα trema "zulo", kloakari erreferentzia eginez) Prototheriaren barruan bizirik dauden ugaztun bakarrak dira. Kumeak bizirik erditu ordez arrautzak jartzen dituzte. Gaur egun Australia eta Ginea Berrian baino ez dira bizi, nahiz eta behinola askoz hedapen handiagoa zutenaren datuak dauden. Ornitorrinko eta ekidnak dira espezieak.
Monotrema ugaztunen klaseko Monotremata ordenako animaliez esaten da. Gaur egun bizi diren espezieak dituen prototerioen subklaseko ordena bakarra da. Uzkitik kanporatzen dituzte digestioaren hondakinak eta gernua. Arrautzez ugaltzen dira; emeek hartarako eratzen zaien martsupio edo zaku-antzeko batean berotzen dituzte arrautzak. Ez dute benetako ugatzik, baina esne-guruinak badituzte. Muturra moko-itxurakoa, zapala eta hezurtsua dute. Bi familia hartzen ditu, ornitorrinkidoak eta takiglosidoak (edo ekidnidoak).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Hugall, A.F. et al.. (2007). «Calibration choice, rate smoothing, and the pattern of tetrapod diversification according to the long nuclear gene RAG-1» Syst Biol. 56 (4): 543–63. doi:10.1080/10635150701477825..
* Datuak: Q21790
* Multimedia: Monotremata / Q21790
* Espezieak: Monotremata
# Monowi (Nebraska)

Monowi Nebraskako herri bat da. Boyd konderrian kokatua dago. 2010ean biztanle bakarra zuen, Elsie Eiler, Ameriketako Estatu Batuetan biztanle bakarra duen inkorporatutako herri bakarra delarik. 0,55 kilometro koadro ditu guztira.
5.000 liburu dituen liburutegi bat dago, Elsie Eilerren hildako senarraren omenez eraikia.

## Ikus, gainera

* Boyd konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q962405
* Multimedia: Monowi, Nebraska / Q962405
# Monowai itsaspeko mendia

Monowai Zeelanda Berriaren iparraldean dagoen itsaspeko mendi edo sumendi bat da. Kermadec uharteetako sumendirik aktiboenetako bat da. Erregistraturiko azken erupzio bolkanikoa, 2006an gertatu zen.
Gutxi gora-behera, 100 metroko sakoneran dago, gertu aurkitzen diren Tongako fosa eta Kermadeceko fosaren mailan. Bere urperaketaren posizioa eta sakonera, aldatu egin ziren 1998 eta 2004 bitartean, luizi eta erupzioen ondorioz. Galdara, 1500 metroko sakoneran du, 13x8 kilometroko neurrikoa, eta itsaspeko sumendiaren konotik 5 eta 15 kilometro bitartean ipar-ipar-ekialderantz dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1637519
# Monozito

Monozitoa leukozito mota bat da, agranulozitoen taldean sailkatzen dena. Leukozito handienak dira (7-15 μm) eta fagozitosi egiteko ahalmena dute (fagozitoak baitira). Haien nukleoak giltzurrun-itxura du.
Monozitoak, odoleko gainontzeko zelulen antzera (leukozito guztiak, eritrozitoak eta plaketak) hezur-muinean sortzen dira. Batzuek aske irauten dute odolean, baina beste batzuk ehunetara pasatzen dira, eta bertan makrofago bihurtzen dira.
Odoleko leukozitoen %3 eta %9aren arteko portzentaia osatzen dute.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107244
* Multimedia: Monocytes / Q107244
# Metal noble

Metal nobleak taula periodikoan: :
| H | | | | | | | | | | | | | | | | | He |
| Li | Be | | | | | | | | | | | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg | | | | | | | | | | | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | * | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | ** | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg |
| | | * | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |
| | | ** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |
Metal nobleak kimikoki oso geldoak diren metalak dira, hau da, ez dute kimikoki erreakzionatzen (edo oso gutxi erreakzionatzen dute) beste konposatu kimiko batzuekin. Hori dela eta, oso metal interesgarriak dira helburu teknologiko edo bitxigintzarako. Propietate horrek erreaktibotasun txikia dakar, edo, beste era batera esanda, ez dute korrosioa edo oxidazioa gehiegi pairatzen, eta horrek aldaezintasunaren itxura ematen die, eta horregatik deitzen zaie nobleak.

## Elementuak

Metal nobleak (besteak beste, urrea, zilarra, platinoa eta platinoideak) korrosio edo oxidazio fenomenoa jasaten ez duten metalak dira, O$_2$-a duten ingurune urtsuen baldintza korrosiboen eraginpean daudenean, azidoak izan ala ez. Ez dira erreaktiboak.Metal erdinobleak (adibidez: kobrea) atmosfera korrosiboen eraginpean egonik eraso kimiko arinak jasaten dituztenak dira. Ez dira oso erreaktiboak.

## Bitxikeriak

* Hirugarren saria ezarri zen Joko Olinpikoetako irabazleentzat, brontzea (kobre- eta eztainu-aleazioa) metal noble bat zela uste faltsuarekin. Sari honek gaur egun bere horretan dirau, akatsa gorabehera.
* Horietako batzuk nobleak izan arren, gaur egun ez dira amalgama gisa erabiltzen hortzak lehengoratzeko; horien ordez, zeramikazko materialak erabiltzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q585302
# Metal txiro

Metal txiro izen arrunta taula periodikoaren p blokean dauden elementu kimiko metalikoei ematen zaie. Beren urtze-puntua eta irakite-puntua trantsizio-metalena baino baxuagoak izan ohi dira eta beren elektronegatibotasuna altuagoa, eta bigunagoak izaten dira. Metaloideen lerro berean daude, baina haietatik bereizten dira irakite-puntu askoz altuagoa dutelako.
"Metal txiro" terminoa ez da IUPAC-ek onartutako nomenklatura. Talde honek aluminioa, galioa, indioa, eztainua, talioa, beruna eta bismutoa barne hartzen ditu. Zenbaitek germanioa, antimonioa eta polonioa ere sartzen dituzte taldean, baina gehienetan metaloide gisa sailkatzen dira. 133tik 116rainoko elementuek ere segurasko metal txiroen ezaugarriak edukiko lituzkete; hala ere, oraindik horien kantitate urrriegiak sintetizatu dira beraien ezaugarri kimikoak ezagutu ahal izateko.
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| B Boro | C Karbono | N Nitrogeno | O Oxigeno | F Fluor |
| Al Aluminio | Si Silizio | P Fosforo | S Sufre | Cl Kloro |
| Ga Galio | Ge Germanio | As Artseniko | Se Selenio | Br Bromo |
| In Indio | Sn Eztainu | Sb Antimonio | Te Telurio | I Iodo |
| Tl Talio | Pb Berun | Bi Bismuto | Po Polonio | At Astato |

## Ikus, gainera

* Taula periodiko

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19591
* Multimedia: Post-transition metals / Q19591
# Metaline (Washington)

Metaline Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Pend Oreille konderrian dago, Washington estatuan. 162 biztanle ditu, 0,786097 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Pend Oreille konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1510819
# Metal preziatu

Elementuen Taula Periodikoko metal preziatuak: :
| H | | | | | | | | | | | | | | | | | He |
| Li | Be | | | | | | | | | | | B. | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg | | | | | | | | | | | AI | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | * | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | ** | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg |
| | | * | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |
| | | ** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |
Metal preziatuak beste elementu edo mineralekin nahasturik ez diren metalak dira, hala nola urrea, zilarra, platinoa, paladioa eta rodioa, balio handikoak oro har, eta bereziki bitxigintzan erabiltzen direnak, bestelako aplikazio industrialak izaten badituzte ere.

## Elementuak

Metal preziatuak (besteak beste, urrea, zilarra, platinoa eta platinoaren taldea), korrosio- edo oxidazio-fenomenorik jasaten ez duten metalak dira, O2-aren presentzia duten ur-inguruneetako baldintza-korrosiboetan —azidoak edo ez— jasaten direnean. Ez dira erreaktiboak.Metal erdi-preziatuak (adibidez: kobrea, atmosfera korrosiboen eraginpean daudenean eraso kimiko arinak jasaten dituztenak dira. Ez dira oso erreaktiboak.

## Ezaugarriak

Platinozko taldeko metalak metal preziatu izenez ere ezagunak (platinoa, paladioa, iridioa, rodioa, merkurioa, osmioa eta rutenioa ) oso hedatuta daude planeta osoan. Teknologia espezifikoetan eta katalisi-aplikazioetan erabiltzen da, kantitate txikietan, eta horrek oso zaila egiten du bere berreskurapena (horretarako, inguruabar bereziak bete behar dira). Kimika alorrean, asko erabiltzen dira aktibitate katalitikoagatik eta erreaktibitate baxuagatik. Katalizatzaile gisa, platinoa hidrogenazio, deshidrogenazio, isomerizazio, ziklizazio, deshidratazio, deshalogenazio, oxidazio eta Hidrogeno Elektrodo Normalerako (NHE) erreakzioetan erabiltzen da. Sinesmen publikoa izan arren, metal preziatu gehieni errege-urak (azido oso oxidatzaileen nahaste kontzentratua) eraso diezaioke.

## Bitxikeriak

* Olinpiar Jokoetako irabazleentzako, hirugarren saria brontzea (kobrearen eta eztainuaren aleazioa) metal preziatu zelako uste faltsuaren arabera ezarri zen. Akatsa izan arren, gaur egun saria bere horretan mantentzen da.
* Horietako batzuk, preziatuak izan arren, gaur egun ez dira hortz zaharberritzeko amalgama gisa erabiltzen; horren ordez, zeramikaz egindako materialekin zaharberritzen dira.

## Ikus, gainera

* Harribitxia

## Kanpo estekak

* Fermi mailen arteko truke-bandak ikusteko, gutxienez, metal guztien Fermi-ren gainazala Fermi-ren Azalera Datu -basean aurki daiteke.
* Datuak: Q271449
* Multimedia: Precious metals / Q271449
# Metalgintza

Metalgintza da objektu utilitario, artistiko edo apaingarrien fabrikazioan metalak ekoizteko eta moldatzeko teknikak eta arteak. Langintza horrek barne hartzen ditu metal preziatuekin (hala nola zilarra eta urrea), gainontzeko metalekin bezala, egiten diren galdaketa- eta taila-teknikak. Errementari, urregintza eta bitxigintza biltzen ditu.
Metalgintza oso garrantzitsua izan da gizateriaren garapenean. Esaterako, historiaren azterketan, gizakiak hainbat metalen ekoizpenean eta lantzean nagusi izan ziren garaiei deitzen zaie modu berezi batean (Kobre Aroa, Brontze Aroa eta Burdin Aroa).

## Osatze teknikak

Ziurrenik, metalak konformatzeko teknikarik zaharrena mailukatzea da. Kalkulatzen da K.a. 2500. urte inguruan hasi zela metal urtuan molde-isurtze teknika erabiltzen. Geroago, bihurritzeko, errematxatzeko eta soldatzeko teknikak erabili ziren.

## Historia

Kobrea naturan berezko egoeran aurki daitekeen metal bakanetako bat da, hau da, beste elementu batzuekin konbinatu gabe. Horregatik, gizakiak erabili zuen lehenetarikoa izan zen. Beste berezko metalak urrea, platinoa, zilarra eta meteoritoetatik eratorritako burdina dira.
Historiaurreko garaietatik urrea eta zilarra fabrikatzen zirenez, hainbat tresneria (hala nola ontziak, apaingarriak, bitxiak, txanponak eta estatuak) garaiko estilo, apaingarri eta zaporeari jarraituz eta horiek ekoizten zituen nazioaren arabera, zibilizazio nagusietatik igaroz beha daiteke.
Urrea lantzeko erabiltzen ziren teknikak oso sinpleak ziren hasieran. Hotzean mailukatzeak forma desberdinak har zezaketen xaflak eta hariak ematen zituen. Geroago, baina oraindik goiz-aro batean, berotze eta urtze teknikak erabili ziren. Aurrerapen teknikoek formen dibertsifikazioa ekarri zuten.
Antzinako Egipton, kobrea lantzen zen, eta bere erabilera oso zabalduta zegoen Europan XVII. eta XVIII. mendeetan, batez ere, etxeko tresnak egiteko. Antzinako Grezian, brontzea eta letoia erabiltzen ziren, Erdi Aroan peltrezko platerak eta pitxerrak egiten ziren bitartean. XVI. mendetik aurrera, burdin forjatuaren erabilera egin zen ezagun erreja eta balustra apaingarriak egiteko.

## Ikus, gainera

* Burdinola
* Errementari
* Urregintza
* Metalurgia
* Metal Aroa

## Erreferentziak

* ↑ Exposición 'Oro & Plata' sobre orfebrería en la antigüedad hispana. La Voz Libre 23 de junio de 2010.
* Datuak: Q953045
* Multimedia: Metalworking / Q953045
# Metal mendiak

Metal mendiak Alemaniaren eta Txekiaren arteko mendikatea da.
Bohemiako mendien mugan dago, eta iparraldetik hegoaldera 160 km-ko luzera hartzen du. Hego-ekialdean 600-700 metro ingurukoak mendirik garaienak dira. Erdialdean, Txekia aldeko gailur nagusia Klinovec mendia da (1.244 m) eta Alemania aldekoa, Fichtelberg (3.983 m).
Urre-, zilar-, kobre-, wolfram- eta ikatz-mea ugari izan dira mendi haietan. Hori dela eta, Erdi Aroan alemaniar meatzari asko iritsi zen Metal mendietara lanera, eta hantxe geratu ziren. Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean, alemaniarrak kanporatuak izan ziren meategien ondoko herrietatik; geroztik, hango biztanle gehienak txekiarrak dira.
Mendien arteko garraiobideak onak dira. Meak eta turismoa dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4198
* Multimedia: Ore Mountains / Q4198