# Segurtasun-bizikleta

Segurtasun-bizikleta terminoa, ingelesezko safety bicycle, mundu anglosaxoian besterik ez zen ia erabili. Jatorrian, batez ere bi gurpil berdineko bizikleta motari egiten zion erreferentzia, bizikloen aldean, erabiltzen zuten gurpil handia zela eta, ezegonkorragoak eta gidatzeko zailagoak baitziren. 1880ko hamarkadaren amaieran oso ospetsua izan zen, eta, azkenean, bi gurpil berdineko segurtasun-bizikletak bizikloa ordezkatu zuen, kate batek bultzatuta, bizikleta motarik arruntena izatera iritsiz. Izendapena helburu komertzialetarako erabili zen, batez ere Britainia Handian eta Estatu Batuetan, non mota guztietako iragarkietan sartu baitzen. Nahiz eta bizikleta modernoek segurtasun-bizikleten oso antzeko diseinua izan, terminoa zaharkituta geratu da.

## Definizioa

Segurtasun-bizikleta izena 1880ko hamarkadan erabiltzen zen bi gurpileko edozein ibilgailuri erreferentzia egiteko, nahiz eta bi gurpilak neurri berekoak ez izan. Gerora, gaian adituak diren pertsonek terminoa modu mugatuagoan erabiltzen hasi ziren, bizikleta modernoen aurreko diseinu zuzenerako erreserbatuz.
"Diamante koadroa" (Diamond frame) esamoldea, batzuetan, segurtasun-bizikletei erreferentzia egiteko ere erabiltzen da, baita horrelako koadrorik erabiltzen ez badute ere. "Bizikleta bertikala" erretronimoak, bizikleta etzanetatik bereizteko balio du.

## Historia

"Segurtasunekoa" izeneko lehen bizikleta Harry John Lawson (Henry bezala ere aipatua) ingeniari ingelesak diseinatu zuen 1876an, nahiz eta aurretik antzeko beste bizikleta batzuk garatu ziren, Thomas Humberrek 1868an eraikitakoa kasu. Bizikloetan ez bezala, segurtasun-bizikletetan gidariaren oinak lurretik gertu geratzen dira, ibilgailua gelditzeko maniobra erraztuz. Pedalek atzeko gurpila bultzatzen dute, Beraz, txirrindulariaren oinak leku seguruago batean egoten dira, aurreko gurpileko erradioetatik urrun. Lehen modeloek pedal oszilatzaileak erabiltzen zituzten atzeko gurpilari eragiteko. 1879ra arte ez zen katea sartu, aurretik trizikloetan bakarrik erabili zen teknologia berri garrantzitsu bat. Lawsonen ereduak ez zuen arrakasta handirik izan, beharbada, bere kostu handiagatik, pisu handiagoagatik eta bizikloaren sinpletasunarekin alderatuta duen konplexutasun tekniko erlatiboagatik.
Garai hartan agertu zen beste aukera bat Kangaroo biziklo nanoa izan zen, aurreko gurpilari eragiteko urkilaren gainean muntatutako bi kate mekanismo biki zituena.
1885 inguruan, Henry Sturmeyk argitaratutako Segurtasun-Bizikletaren Ezinbesteko Eskuliburuan katalogatutako segurtasun-bizikletetatik, 7k aurreko trakzioa zuten bielen bidez, 44k aurreko trakzioa engranajeen bidez, eta soilik 9k erabiltzen zuten katea eta atzeko trakzioa. Urte hartan bertan, John Kemp Starleyk komertzialki arrakastatsua izan zen lehen segurtasun-bizikleta bota zuen, Rover izenarekin. Bizikloak baino astunagoa eta garestiagoa zen, baina orduko trizikloak baino arinagoa eta merkeagoa. Bere jatorrizko forman zeharkako norabidea erabiltzen zuen, nahiz eta aurrerago zuzeneko norabidea hartu eta salmenten arrakasta itzela bihurtu zen.
Overman Wheel Company konpainia, 1882an sortua, Estatu Batuetako lehen segurtasun-bizikleta fabrikatzailea zen. Chicopeeko (Massachusetts) bere lantegi industrialean, Overmanek bere bizikleta ezagunak ekoizten zituen osorik altzairuzko egiturarekin, galdaketa-piezarik gabe. Overman Victor bizikleta ezaguna zen kalitate handiagokoa zelako eta bere garaiko beste bizikleta batzuek baino pisu baxuagoa zuelako. 1893 inguruan, Overmanen fabrikak bere bizikleten fabrikazio osoa osatu zuen, pneumatikoak, zelak eta hagunak barne.
Segurtasun-bizikletak hobekuntza handia ekarri zuen bizikloaren aldean, eta hura ordezkatu zuen. Kate bidezko trakzioak, aurreko plater handi bat atzeko piñoi txiki bati lotuz pedalen biraketak biderkatzeko, gurpil txikiagoak erabiltzea ahalbidetu zuen, eta bizikloaren aurreko gurpil handiaren beharra ordezkatu zuen, pedalen bielei zuzenean lotua. Gurpil txikienak txarrago moteltzen zituen zuloak; baina pneumatikoak garatu zirenean, aurretik erabilitako errodatze-banda trinkoak ordezkatzeko, desabantaila horrek garrantzizko kontua izateari utzi zion.
Grabitate zentroa baxuagoa izanik eta gurpilen artean, goian eta ardatzaren gainean ibili beharrean, segurtasun-bizikletak nabarmen gutxitu zuen kanpai buelta bat emateko edo eskulekuaren gainean erortzeko arriskua. Horrek egin zituen balaztatzeak eraginkorragoak, eta txirrindularitza, lehenago gizon gazte, aktibo eta ausartentzat gordetakoa, askoz jarduera seguruagoa izatera pasa zen, eta, beraz, askoz herrikoiagoa, batez ere emakumeen artean.
Garai hartako trizikloekin alderatuta, arriskuak hartzeko prestutasun gutxien zuten gidarien artean herrikoiak, segurtasun-bizikletak arinagoak ziren, mekanikoki bakunagoak, eta merkeagoak.
Bere ospea hain azkar hazi zen, 1890eko hamarkadan jada bizikloen eta trizikloen batura baino askoz gehiago zirela.

## Ezaugarriak

Orain, segurtasun-bizikletek neurri bereko –edo ia neurri bereko– bi gurpil dituzte, eta atzeko gurpilean trakzioa transmititzen duen kate bat. Bizikleta hauen koadroaren formarik ezagunenak bi triangelu ditu, diamante koadro bezala ezagutzen den diseinu batean. Koadro diseinu ezberdin bat ere erabiltzen da, non goiko barra horizontala beherantz mugitzen den, zelarako sarbidea errazteko, aipatutako barraren gainean hanka bat nabarmen altxatzeko beharrik gabe.
Bizikleta modernoen barietatea handia izan arren, bizikleta etzana da oinarrizko diseinu bera erabiltzen ez duen barietate garrantzitsu bakarra.

## Irudi galeria

Segurtasun-bizikleten hainbat adibide (ez beti bi gurpilak berdinak dituztenak), izen honetan sartuak, bizikloaren diseinu tradizionaletik argi eta garbi desberdintzen direlako.
* Segurtasun-bizikleta zahar bat (1879) Coventryko Garraio Museoan
* McCammon segurtasun-bizikleta (1884)
* Whippet segurtasun-bizikleta (1885)
* Rover segurtasun-bizikleta (1886)
* Emakumeen segurtasun-bizikleta, koadro irekiarekin (1889)
* Swift segurtasun-bizikleta (1886) Coventryko Garraio Museoan
* Datuak: Q2281298