OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Poltesco

Poltesco, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka eta haran bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7226036
* Multimedia: Poltesco / Q7226036
# Poltsikoko erloju

Poltsikoko erlojua, sakelako erlojua edo montra, normalean, malgukiko erloju mekaniko mota bat da, bere tamaina txikiagatik, poltsiko batean eraman daitekeena eta, oro har, txaleko edo praketako poltsikoan eusteko katenatxo bat duena.
Poltsikoko erlojuak, Lehen Mundu Gerrara arte erloju mota ohikoena izan zirenak, gaur egun ez dira erabiltzen, eskumuturreko erlojuak ordezkatu baititu.
Europan XV. mendearen erdialdean sortu ziren, erlojuei kiribileko malguki bat aplikatu eta gutxira. Lehenengo aleak zilindro-formakoak ziren, asko aldatzen ziren eta gutizia arraroak zituzten, eta XVI. mendearen hasieratik badakigu Alemanian eta Italian poltsikoko erlojuak erregularki eraikitzen zirela. Adibide berezi bat, Nurembergen egiten zirenak ziren (Peter Henlein maisuak egiten zituenak adibidez), oboide forma zutenak, nondik Nurembergeko arrautza izen ospetsua datorren.

## Eragina herri kulturan

Zineman eta telebistan, pertsonaia baten aurpegiaren aurrean poltsikoko erloju bat kulunkatuz hipnosia eragitea espero da. Iparralde geografikoa aurkitzeko ere erabil daitezke.
Fullmetal alkimista manga eta animean, Edward Elricek zilarrezko poltsikoko erloju bat darama, estatuko alkimista guztiei ematen zaiena. "Never Forget 3.Oct.11" hitzak tapa barruan grabatzen ditu eta alkimiaz zigilatzen du bere jatorrizko gorputza berreskuratzeko promesa gogoratzeko.

## Ikus, gainera

* Eguzki erlojua
* Datuak: Q849813
* Multimedia: Pocket watches / Q849813
# Poltsa

    Agian, akzioak, tituluak eta lehengaiak saldu eta erosi diren Burtsa artikulua bilatzen ari zinen.
Poltsa edo zorroa irekigune bat duen objektua da, gauzak gordetzeko erabiltzen dena. Erabilera zenbait ditu:
* zorroa, jantzi-osagarria;
* plastikozko poltsa,
* paperezko poltsa,
* zorabio-poltsa,
* anatomian, zaku itxurako zenbait egiturari ematen zaion izena,
** Fabriciusen poltsa.
* poltsa militarra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16518695
# Poltsa (militarra)

Poltsa edo poltsikoa, galdara edo eltze modura ere ezaguna– borroka-indar jakin baten talde bat da, aurkako indar batzuek beren oinarri logistikotik eta lagunarteko beste indar batzuekin isolatuta geratu direnak. Gerra mugikorretan –hala nola, blitzkriegean– irtenguneak poltsikoetan moztu ohi ziren; ostean, suntsipen-guduen ardatz bihurtu zirenak.
Poltsiko terminoak inguratutako indarrek nahita inguratuak izan direnaren konnotazioak ditu; bestalde, posizio gotortu baten ondoriozko inguratzeari setioa deitu ohi zaio.

## Ezarpena
### Sobietar doktrina militarra

Sobietar doktrina militarrak hainbat inguraketa-tamaina bereizten zituen:
* Galdara edo teontzi (errusieraz: котёл). Etsai-indarren inguratze handia, estrategia-mailako kontzentrazioan;
* Zakua (errusieraz: мешок). Operazio-mailako indar-kontzentrazioa;
* Habia (errusieraz: гнездо). Maila taktikoan harrapatutako etsai-indarrak.

### Kessel

Alemanezko kessel hitza (euskaraz, lit.: pertz) inguratutako indar militar bat izendatzeko erabili ohi da; kesselschlacht terminoak, bestalde, (euskaraz, lit. pertz-gudua) pintza-mugimenduari egiten dio erreferentzia.

### Cerco

Gaztelaniako cerco hitza (euskaraz, lit.: hesi edo setio) indar militar baten inguratzeari izendatzeko erabiltzen da. Bolivia eta Paraguairen arteko Chacoko Gerran (1932–1935) bereziki ohikoak izan ziren cercosak; hala, inguratze-guduak erabakigarriak izan ziren gerraren emaitzarako.

### Motti

Motti finlandierako argot militarra da, guztiz inguratuta dagoen etsaiaren unitatea deskribatzeko erabiltzen dena. Inguratze-taktikari, bestalde, motitus deritzo (euskaraz, lit.: "bloke isolatu" edo "motti-eraketa").

## Kanpo estekak

* The Great Kitilä Motti (Neguko Gerraren historia, dokumental baten webgunetik)
* Datuak: Q30678285
# Poltergeist II: The Other Side

Poltergeist II: The Other Side (euskaraz Poltergeist II: Beste Aldea) 1986ko Brian Gibson ingeles zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. JoBeth Williams, Craig T. Nelson, Heather O'Rourke, Oliver Robins, Julian Beck, Zelda Rubinstein, Will Sampson eta Geraldine Fitzgerald aktoreek antzeztu zuten.
Poltergeist (1982) film ospetsuaren jarraipena eta izen berdineko sagaren filma da, ondoren Poltergeist III (1988) jarraipena eta Poltergeist (2014) berregokitzapena izan zituen.
1986ko Efektu berezi onenen Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Richard Edlund, John Bruno, Garry Waller eta William Neil).

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Gertakizun izugarriak jazo eta urte betera, Feeling familiako senideek bizitako naturazgaindiko fenomenoak ahazteko asmoz leku lasai batera bizitzera lekualdatu dira. Baina Carol Anne (Heather O'Rourke) neskatoak ahalmen extrasentsorialak izaten jarraitzen du. Jess amona (Geraldine Fitzgerald) hiltzen den gauean, neskatoak harekin jostailuzko telefono baten bidez hitz egingo du.

## Aktoreak

* Craig T. Nelson: Steven Freeling
* JoBeth Williams: Diane Freeling
* Heather O'Rourke: Carol Anne Freeling
* Oliver Robins: Robbie Freeling
* Zelda Rubinstein: Tangina Barrons
* Will Sampson: Taylor
* Julian Beck: Henry Kane erreberendoa
* Geraldine Fitzgerald: Jessica Wilson

## Kanpo estekak

* Poltergeist II: The Other Side filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q499935
# Poltár

Poltár Eslovakiako udalerri bat da, Poltárko barrutian kokatuta. 30,53 km²ko azalera du eta 5713 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1330. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q259694
* Multimedia: Poltár / Q259694
# Falisko

Falisko (latinez: Falisci; antzinako grezieraz: Φαλίσκοι) Etrurian, Tiberren etruriar aldean, bizi zen herri italikoa izan zen. Bere eremua egungo Lazion zegoen. Bere hizkuntza, faliskera deitua, latinaren senide hurbila izan zen. Etruskoekin harreman politiko eta sozial handiak mantendu zituzten, Etruskar Ligaren kideak izanik. Hori zela eta, Erromak menderatuak izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2015-1-30). 174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. , 9 or..
* ↑ Adams Holland, Louise. (1925). The Faliscans in prehistoric times. American Academy in Rome.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q253482
# Falete

Rafael Ojeda Rojas, ezizen artistikoz Falete (Sevilla, Andaluzia, 1978ko urtarrilaren 9a) espainiar flamenko eta andaluziar kopla abeslari bat da.
Cantores de Híspalis taldearen kide zen Falín (1959-2008) zenaren semea, Sevillako Lope de Vega antzokian 17 urterekin La Chunga abeslariarentzako abestuz jendaurrean estreinekoz abestu zuen.
1990eko hamarkadan munduko hiri askotan barna Danzas de España ikuskizunean parte hartu zuen.
Jesús Quintero kazetariaren babesa izan zuen, bere diskografian Bambino, Lola Flores, Rocío Jurado, Chavela Vargas, Isabel Pantoja, José Antonio Labordeta, Javier Oliva Tortosa edo Paco Ibáñezen abestiak daude.

## Diskografia

* 2004: Amar duele (urrezko diskoa +60.000 kopia)
* 2006: Puta mentira
* 2007: Coplas que nos han matao
* 2008: ¿Quién te crees tú?
* 2012: Sin censura

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q922334
# Falgarita

Falgarita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Falgarita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {K4(VO)3(SO4)5}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Falgarite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Falguière (Parisko metroa)

Falguière Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 15. barrutian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera

* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 12. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak

* (Frantsesez) RATPko web gunea
* (Frantsesez) Île-de-France Mobilitésko web gunea
* Datuak: Q568013
* Multimedia: Falguière (Paris Metro) / Q568013
# Falkenberg/Elster

Falkenberg/Elster Alemaniako hiri-udalerri bat da, Brandenburgo estatuan. Azken zentsuaren arabera 6.263 biztanle zituen, 82,16 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q570094
* Multimedia: Falkenberg/Elster / Q570094
# Falfurrias (Texas)

Falfurrias Texasko hiri bat da. Brooks konderrian kokatua dago. 2010ean 4.981 biztanle zituen, 7,41 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Brooks konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q387737
* Multimedia: Falfurrias, Texas / Q387737
# Falga

Falga (frantsesez eta ofizialki: Falga) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 119 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Falga udalerrian erroldatutako biztanleak 99 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 42 etxebizitza zeuden, 36 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 41 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 36 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek hiru gela zituen, 10 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 34 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Falga udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 4 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 8 | 65-69 | 4 |
| 4 | 60-64 | 0 |
| 12 | 55-59 | 12 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 4 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 0 | 35-39 | 4 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 4 | 25-29 | 4 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 4 |
| 4 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 68 ziren, horien artean 52 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 52 pertsona aktiboetatik 47 lanean zeuden (27 gizon eta 20 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Falga udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 465 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q518291
* Multimedia: Falga / Q518291
# François Jacob

François Jacob (Nancy, 1920ko ekainaren 17a - Paris, 2013ko apirilaren 19a) frantziar biologoa izan zen. 1965ean Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Jacques Monod eta André Lwoffekin batera.

## Biografia

Judu jatorriko izan zen. Alemaniak Frantzia okupatu ondoren, Britainia Handira ihes egin zuen. 1940an, medikuntzako bi urte amaituta, Frantziako Armadaren Bigarren Dibisio Blindatuan sartu zen, mediku gisa. Ohorezko Legioarekin, Askapen Ordenarekin eta Gerrako Gurutzearekin kondekoratua izan zen.
Monodekin egindako lanek garapen molekularraren biologia ekarri zuten, eta, bereziki, transkipzioaren erregulazioa.
Frantses Akademiako kidea hautatu zuten 1996an.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q218311
* Multimedia: François Jacob / Q218311
# François Laurent d'Arlandes

François Laurent Vieux d'Arlandes (1742ko irailaren 26a - 1809ko maiatzaren 1a) frantziar markesa, soldadua eta aire beroko baloien aeronauta aitzindaria izan zen. Berak eta Jean-François Pilâtre de Rozier-ek baloi askeen lehen hegaldi tripulatua egin zuten, 1783ko azaroaren 21ean, Montgolfierren baloian.
D'Arlandes Anneyron-en jaio zen Dofinerrian. Joseph Montgolfier ezagutu zuen Tournongo jesuiten ikastetxean. Frantziar errege guardiako infanteriako ofizial bihurtu zen.
Montgolfier anaien globoaren lehenengo erakusketa publikoa 1783ko ekainaren 17an ospatu zen, eta ondoren, ardi baten, oilar baten eta ahate baten loturarik gabeko hegaldi bat Versaillesko jauregiko aurreko patioan, irailaren 19an. Frantziako Luis XVI.a erregeak erabaki zuen lehenbiziko hegaldi tripulatuan kondenatutako bi gaizkile joango zirela, baina Rozierrek Polignac-eko dukesaren laguntza eskatu zuen lehengo aeronauta izateko ohorea goi-mailako pertsona bat izan behar zela. Erregeari konbentzitu zioten onartzeko Arlandes eta Rozier lehen pilotuak izaten.
D'Arlandesek Mantxako kanala zeharkatzeko hegaldi bat proposatu zuen 1784an, baina plana ezerezean geratu zen.
Armadatik baztertu egin zuten frantziar iraultzaren ondoren koldarkeriaz, eta bere Saleton-eko gazteluan hil zen Anneyron ondoan. Iturri batzuek iradokitzen dute bere buruaz beste egin zuela.

## Kanpoko loturak

* www.ballooninghistory.com
* Datuak: Q440160
* Multimedia: François Laurent d'Arlandes / Q440160
# François Leterrier

François Leterrier (Margny-lès-Compiègne, Frantzia, 1929ko maiatzaren 26a - Paris, 2020ko abenduaren 4a) frantziar zinema zuzendaria eta aktorea izan zen.
Robert Bresson frantziar zinema zuzendariaren eskutik hasi zen zinemagintzan, honek Un condamné à mort s'est échappé filmean Fontaine tenientearen antzezpena egin zuenean. Aktore-lan horren ondoren, filmak zuzentzeari ekin zion.

## Filmografia
### Zuzendari
#### Zinemarako

* Les Mauvais Coups (1961)
* Un roi sans divertissement (1963)
* La Chasse royale (1969)
* Projection privée (1973)
* Goodbye Emmanuelle (1977)
* Va voir maman, papa travaille (1978)
* Je vais craquer (1980)
* Les Babas Cool (1981)
* Le Garde du corps (1984)
* Tranches de vie (1985)
* Le Fils du Mékong (1992)

#### Telebistarako

* La Guêpe (1965)
* Milady (1976)
* Pierrot mon ami (1979)
* Le Voleur d'enfants (1981)
* Le Cœur du voyage (1986)
* L'Île (1987)
* Imogène (1989, 3 atal)
* Clovis (1993, 2 atal)
* Les Disparus de Reillanne (1993)

### Aktore

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| 1956 | Un condamné à mort s'est échappé | Fontaine tenientea | |
| 1974 | Stavisky | André Malraux | |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q769772
# François Jauregi

François Jauregi (Ipar Euskal Herria, XIX. mendea) euskal idazlea izan zen. 1850ean Gramera berria, ikasteko euskaldunec mintzatzen espainoles argitaratu zuen Buenos Airesen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12258014
* Jatorrizko testuak: Egilea:Francisco Jáuregui de San Juan
# François Lacroix

François Lacroix (Entraygues-sur-Truyère, 1795eko azaroaren 16a - 1882ko urriaren 11), frantziar apaiz katolikoa izan zen. Baionako (1837–1878) apezpikua izan zen. Baionan bere izenak duen karrika bat dago.
# François Laffargue

François Joseph André Louis (Orthez, 1858ko abenduaren 29a - Virton, Belgiar Luxenburgo, 1914ko abuztuaren 22a) Frantziar militarra izan zen, Lehen Mundu Gerraren hasierako guduetan parte hartu zuena.

## Karrera Militarra

1858ko abenduaren 29an jaio zen Orthezen, Bearnoko eskualdean. Ernest eta Louise Ursule Laffargueren semea, 1879tik armadan sartu zen eta 1890an Kapitain maila lortu zuen. 1901ean batailloi baten agintaria egin zuten eta 1914an, gerra hasi baino lehen, 130. Infanteria Erregimenduaren agintaria egin zuten. Abuztuaren 10ean, Mangiennesko guduan parte hartu zuen herria defendatzen lortuz. 21ean Frantzia-Belgika muga zeharkatu zuen eta Belgikako Virtongo hirian hil zuten egun bat geroago, 55 urte zituela. Hil eta gero Ohorezko Legioaren domina eman zioten.

## Bizitza Pribatua

1892an Claire Marie Charlotte Clicquot de Mentquerekin ezkondu zen eta hiru seme eta bi alaba izan zituzten.
Bernard Laffargue, bere semerik zaharrena, François baino bi egun geroago hil zuten Belgikan ere.

## Erreferentziak

* ↑ «MémorialGenWeb Fiche individuelle» www.memorialgenweb.org (Noiz kontsultatua: 2019-12-26).
* ↑ (Frantsesez) «Généalogie de Bernard Ernest Eugène Louis Pierre LAFFARGUE» Geneanet (Noiz kontsultatua: 2019-12-26).
* Datuak: Q80224677
# François Just Marie Raynouard

François Just Marie Raynouard (Brignoles, 1761eko irailaren 18a - Passy, 1836ko urriaren 27a) frantses dramagilea eta politikaria izan zen.
Legebiltzarreko diputatu izan zen, girondinoen aldetik (1791), Thermidorreko 9ko hilketatik ihes egin ahal izan zuen (1793), eta Robespierre hil ondoren (1794) jendaurrera itzuli zen. Ondoren tragediak idatzi zituen, Caton d´Utique (1794), Les Templiers (1805), baina Napoleonen haserrea piztu zuen Les États de Blois, ou la mort du duc de Guise antzerki-lanarekin (1810, Bloiseko estatuak edo Guiseko dukearen heriotza). Erudizio-lanak egin zituen ondoren: Choix des poésies originales des troubadours (1816-1821, Trobadoreen poema hautatuak) eta Lexique roman hiztegia, hil ondoren argitaratua (1939-1944).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q769608
* Multimedia: François Just Marie Raynouard / Q769608
# François Latournerie

François Latournerie (Biarritz, 1891ko uztailaren 12a — 1914ko abuztuaren 11) Paueko garnizioko 18. infanteria erregimentuko soldadua zen. Lehen mundu gerra edo gerla handiko lehen hildako euskalduna izan zen (gerra piztu eta zortzigarren egunean) antza denez bero kolpe batengatik.
Beste hainbat soldadu bezala abuztuaren 6an partitu zen trenez bere garniziotik eta Frantziako Meurthe eta Mosela departamentuko Toul herrira iritsi ziren abuztuaren 9an, bertatik oinez abiatzeko intentzioarekin. Bi egun geroago, frontera iritsi aitzin, abuztuaren 11n zendu zen.
Meurthe et Moselleko Choloy-Menillot Nécropole Nationalean ehortzirik dago.

## Kanpo estekak

* http://mambiarritz.canalblog.com/archives/2010/07/20/18629805.html
* https://paysbasqueavant.blogspot.com/2017/03/le-premier-mort-basque-de-la-guerre.html
* Datuak: Q58245718
# Proba zehatz

Estatistikan, proba zehatza probarako erabiltzen den estatistikoari buruz aurrez ezarritako baldintza guztiak betetzen dituen proba estatistikoa da. Gehienetan estatistika ez parametrikoko probak izaten dira, non datuen jatorriko populazioari buruzko baldintza malguak ezartzen diren. Proba zehatzetan, gainera, eta hortik izena, hipotesi nulua baztertzen den aldi kopurua bat dator erabateko zehaztasunez, adierazgarritasun-mailarekin. Proba zehatzak dira, besteak beste, proba binomiala eta Fisherren proba.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9250577
# Probabilitate normaleko grafiko

Probabilitate normalerako grafikoa datu multzo bat banaketa normalera egoki doitzen den erakusten duen grafiko bat da. Modu sinpleenean, datuak eta horiei banaketa normal batean legozkiekeen z balioak irudikatzen ditu kartesiar diagrama batean. Probabilitateen kalkulua saihesteko, ardatz bertikalean datuei dagozkien probabilitate metatu enpirikoak jar daitezke, baina orduan ardatz bertikalean eskala graduatu berezi bat erabili behar da, paper gausstar-aritmetiko deritzon grafiko huts batean. Zentzu zabalagoan, ordea, probabilitate normalerako grafikoa eratzeko beste zenbait aukera daude: Q-Q grafikoak, datuak eta banaketa normalean dagokien kuantil teorikoak irudikatzen ditu; P-P grafikoak, berriz, datuetatik eratorritako banaketa-funtzio enpirikoaren maiztasun erlatiboak eta banaketa-funtzio teorikoaren probabilitateak irudikatzen ditu.

## Henryren zuzena

Probabilitate normal grafikoaren bertsio sinpleena da Henryren zuzena, ardatz horizontalean datuak eta bertikalean datuei banaketa normal batean legozkiekeen z balioak irudikatzen dituena. Grafikoa eratzeko pausoak honako hauek dira:
* datuak ordenatu eta dagozkien maiztasun erlatiboak kalkulatu modu honetan: f=i/(n+1), non i datuaren ordena den datu-multzoan;
* maiztasun erlatibo horiek probabilitate normal moduan hartu eta banaketa normal batean dagozkien z balioak kalkulatu;
* datuak eta dagozkien z balioak irudikatu kartesiar diagrama batean.
Henryren zuzena J.P.P. Henry (1848-1907) frantses ingeniariaren omenez izendatzen da, bera izan baitzen XIX. mendean diagrama asmatu zuena.

### Adibidea

       x datuak i/(n+1) z: P(Z<z)=i((n+1) 3.4 1/(4+1)=0.2 -0.842 5.2 2/(4+1)=0.4 -0.253 5.6 3/(4+1)=0.6 0.253 6.5 4/(4+1)=0.8 0.842
Ezker aldean x datuak eta dagozkien z balioak irudikatu dira. Eskuz era daitekeenZuzen bati jarraiki lerrokaturik daudenez, banaketa normala datuetara egokitzen dela esan daiteke. Grafikotik, banaketa normal horren batezbestekoa eta desbideratze estandarra zenbatets daitezke:
* batezbestekoa zuzenak ardatz horizontala ebakitzen duen x balio moduan ezar daiteke, 5 kasu honetan;
* desbideratze estandarra zuzenaren malda da: (6-5-3.4)/0.842-(-0.842)=1.84, gutxi gorabehera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q432581
* Multimedia: Normal probability plots / Q432581
# Probabilitate aplikatu

Probabilitate-teoriak estatistikarako oinarri teorikoa eskaintzeaz gain, badu berezko balio bat errealitatean ausazkotasunarekin zerikusia duten fenomenoak eta problemak ebazteko. Probabilitate tresnak helburu horietarako erabiltzen denean, probabilitate aplikatua egiten da.

## Probabilitate aplikatuaren arloak

* Ilara teoria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3623548
* Multimedia: Applied probability / Q3623548
# Probabilitate espazio

Probabilitate teorian, probabilitate espazioa probabilitatearen eraketa axiomatikorako oinarrizko elementu bat da. Probabilitate espazioa $(\Omega ,{\mathcal {F}},\mathbf {P} {\big )}$ hirukote bat da:
* $\Omega$ lagin espazio bat da, zorizko saiakuntza bateko gertakizunen multzoa;
* ${\mathcal {F}}$ aurreko $\Omega$ lagin espaziotik eratorritako sigma-aljebra bat da, $\Omega$ lagin espazioaren azpimultzoen bilduma bat, $\Omega$ bera eta multzo hutsa barne hartu behar dituena eta itxia dena bilketa eta osaketa eragiketa zenbakarriei buruz;
* $\mathbf {P}$ probabilitate neurri bat da, 0tik 1era bitarteko balioak esleitzen dituena, $P(\Omega )=1$ eta $P(\emptyset )=0$ balioak ematen dituena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q623472
# Probabilitate geometriko

Probabilitate geometrikoa probabilitatea eta geometria uztartzen dituen arloari deritzo, geometriaren bitartez probabilitateari buruzko ebazkizunak ebatziz zein probabilitate-kalkulu eta teoriaren bitartez, objektu geometrikoen propietateak ikertuz. Adibidez,
* geometriaren bitartez, probabilitate bat kalkulatuz: gezi bat zati bereiziak dituen itu baterantz zoriz jaurtita, zenbatekoa da zati jakin batean suertatzeko probabilitatea?
* probabilitatearen bitartez, objektu geometriko baten propietateei buruz: zirkunferentzia batetik zoriz bi puntu aukeratzen badira, zenbatekoa da bi puntuak lotzen dituen zuzenkiaren batez besteko luzera?
Probabilitate geometrikoa matematikako ebazkizun klasiko zenbaitetan agertzen da, XVIII. mendeko Buffonen orratz-ebazkizuna esaterako. Jolas-matematikako ebazkizunak asmatu eta ebazteko ere erabiltzen da.

## Bibliografia

* Solomon, Herbert. (1978). Geometric Probability. Philadelphia: Society for Industrial and Applied Mathematics.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q327164