# Élisabeth Rétiffe

Élisabeth Rétiffe (Vézelise, Meurthe eta Mosela, 1834ko urtarrilaren 9a – Saint-Laurent-du-Maroniko barrutia, Guyana Frantsesa, 1882ko otsailaren 24a) kartoi-fabrikatzailea zen, militante sozialista, anbulancière (kanpaina-ospitaleko erizaina) eta communarde (Parisko Komunan parte hartu zuen emakumea) frantsesa.
Heriotza-zigorra ezarri zioten Parisko Komunan izan zuen esku-hartzeagatik, baina geroago pena kommutatu eta bortxazko lanengatik trukatu zioten. Guyanara bidali zuten zigor berria betetzera.

## Biografia

Rose Rétif, Élisabeth Rétiffe izenaz ezaguna, 1834ko urtarrilaren 9an jaio zen Meurtheko Vézelisen.
«Cartonnière» zen, hau da, kartoi-fabrikatzailea. Lanbide horrek bizitzeko nahikorik ematen ez zionez, Parisko hiriak behartsuei ematen zizkien laguntzetara jo zuen. Arazoak izan zituen bere izaera sutsuaren ondorioz: 1853an emakume bat kolpeka zauritzeagatik kondenatu zuten, eta 1855ean aginteari men ez egiteagatik.
Élisabeth Rétiffe ezaguna izan zen bere konpromiso sozialista eta internazionalistagatik.
1871n Parisko Komunaren matxinada gertatu zenean, ambulancière (kanpaina-ospitaleko erizaina) lanetan hasi zen. Aurrerago adieraziko zuen Communardei ez ezik, haren beharra zuten Versailles-eko gobernuaren soldaduei ere lagundu ziela.
Lekukoek adierazi zuten 1871ko maiatzean Élisabeth Rétiffe ikusi zutela Bellevilleko Communarden tropen artean, zapi gorria jantzita eta fusila soinean gurutzatuta zeramala. Pétroleuse izatea ere leporatu zioten, hau da, suteak eragiten omen zituzten emakumeetako bat. Bera izan zen kargu horregatik epaitu zituzten bost emakumeetako bat.
Rétiffek ukatu egin zituen egozten zizkioten akusazioak, baina laugarren gerra-kontseiluak heriotzara kondenatu zuen 1871ko irailaren 4an. Zigorra 1871ko azaroaren 27an kommutatu eta bortxazko lanengatik trukatu zioten. Cayenne-ra (Guyana) erbesteratu zuten.
Guayanan Jean Berthonier, beste kondenatu bat, ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen 1878an. 1880ko uztailaren 10ean askatu zuten, baina Guayanan geratzea erabaki zuen. Han hil zen 1882ko otsailaren 24an, Saint-Laurent-du-Maronin.

## Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko wikipediako «Élisabeth Rétiffe» artikulutik itzulia izan da, 2022-07-04 data duen 196684691 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-07-04 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 (Frantsesez) RÉTIFFE Élisabeth [RÉTIF Rose, dite. ] Maitron/Editions de l'Atelier 2020-06-30 (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
* 1 2 3 4 5 6 Édith Thomas, 1980. 195, 196 eta 203. or.
* ↑ (Frantsesez) Mailhé, Germaine. (1994). Déportations en Nouvelle-Calédonie des communards et des révoltés de la Grande Kabylie (1872 à 1876). L'Harmattan ISBN 978-2-7384-2796-0. (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
* ↑ (Frantsesez) Sidonie, Verhaeghe. (2021). «Une communarde comme les autres ?» le1hebdo.fr (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
* ↑ Édith Thomas, 1980. 203. or.

## Bibliografia

* (Frantsesez) RÉTIFFE Élisabeth [RÉTIF Rose, dite. ] LE MAITRON. Dictionnaire biographique. 2009ko uztaila - 2020ko ekaina (Noiz kontsultatua: 2022-11-03).
* (Frantsesez) Édith Thomas. (1980). Les Pétroleuses. Gallimard, 195, 196, 203 or..
* (Frantsesez) Rougerie, Jacques. (1964). Procès des Communards. Gallimard, 116 or..
* Cordillot, Michel (zuz.). (2021). La Commune de Paris 1871. L'événement, les acteurs, les lieux.. Ivry-sur-Seine: Les Éditions de l'Atelier.

## Ikus, gainera

* Parisko Komuna
* Pétroleuse
* Emakumeak Parisko Komunan

## Kanpo estekak

* Beloki Resa, Elena. (2021) Parisko Komuna: emakumeen hitza eta ekintza argitara. ERRIA (Erreportajeak).
* 150 urte Parisko komunaz: Mugarria historian eta ezkerraren erreferentea. (2020) EITB podcastak. Erreportajeak.
* Kellner, Manuel (2021) Hace 150 años. Las mujeres en la Comuna de París. Rebelión. Feminismos,
* LES FEMMES DE LA COMMUNE DE PARIS / 150 éme ANNIVERSAIRE / TEXTES DE LOUISE MICHEL, JULES JOUY et EUGENE POTTIER / Chantés par Pauline Floury & Séverin Valière
* Michèle Gard. LES FEMMES DANS LA COMMUNE. Ciné-archives. Fonds audiovisuel du PCF. Mouvemente ouvrier et democratique.
* Datuak: Q104597524
* Multimedia: Élisabeth Rétiffe / Q104597524