OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gema Intxausti

Gema Intxausti Miangolarra (Gernika-Lumo, 1966) euskal artista arlo desberdinetan, bereziki eskultura landu du oso modu berritzailez eta disziplina arteko bideak aztertuz.

## Biografia

Gema Intxausti Gernikan, 1966an jaio zen. Leioako Arte Ederrak Euskal Herriko Unibertsitatean ikasi zuen. Ondoren, University College for the Creative Arts erakundean, Fernhamen (Ingalaterra), zinema eta bideoa ikasi zuen. 1980tik aurrera Artelekun, artista desberdinen tailerrak antolatu zituen: Ángel Bados, Pepe Espaliú, Txomin Badiola eta María Luisa Fernández. 2018an bere ibilbide artistikoa saritzeko Gure Artea saria eskuratu zuen.

## Estiloa eta lanaren oinarriak

"Eskultura-praktikak zeharkatzen du Gema Intxaustiren obra. Hasierako obrak, garbiketako zapiz eginak, eta zelozko piezak, euskal testuinguruan laurogeita hamarreko urteetako eskulturaren lengoaien berrikuntza markatu zuten proposamenen artean koka daitezke. Geroago, Gemaren obrak ukitu narraziozkoagoa hartu zuen, zine, musika edo literaturako erreferentziei oso leku garrantzitsua eman baitzien. Duela gutxi marrazkia eta argazkia baliatu ditu zenbait proiektu egiteko, horien aipua eginez eta horiez jabetuz; eta proiektu horietan, horrenbestez, arte kontzeptualak abian jarritakoekiko hurbileko estrategiak identifika daitezke".

## Erakusketak
### Bakarkakoak

* Wilder is the Black, La Taller, Bilbo (2014)
* Meanwhile… rapture, Rekalde Aretoa, Bilbo (2014).
* Gema Intxausti. Jendetzaren erdian atxiloketa ikusten, Artium, Gasteiz, 2020.

### Kolektiboak

* Intxausti, Muniategiandikoetxea, Peral, Arteleku, Donostia (1994)
* Gema Intxausti / Azucena Vieites, DV Galeria, Donostia (1997),
* Gaur, Hemen, Orain, Bilboko Arte Ederren Museoa, Bilbo (2001)
* Suturak, San Telmo museoa, Donostia (2014)

## Sariak

* 1991: Gure Artea Saria 1991n.
* 1994: Bizkaiko Foru Aldundiaren Arte Plastikoen Sorkuntzarako Beka.

## Erreferentziak

* ↑ Tabalera. Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroa
* ↑ https://www.tabakalera.eus/eu/gema-intxausti
* ↑ https://www.artium.eus/eu/erakusketak/item/61049-gema-intxausti-entre-la-multitud-observando-el-arresto

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa Argian, 2020/03/22.
* (Gaztelaniaz):Gema Intxaustiren lana Artiumen.
* (Gaztelaniaz):Gema Intxaustiren hitzaldia Gasteizko Artiumen.
* Datuak: Q87349528
# Gemazio

Gemazioa, bi progenitoreen irtenguneak elkartzean sortzen den ugalketa asexual mota bat da. Ohikoa da belakietan, Bryozoa, Cnidaria filumetan eta fungi erreinuko izaki zelulabakarreko organismoetan. Ugalketa asexuala denez, horrela sortutako organismo berriak klonak dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q845312
# Gema Igual

Gema Igual Ortiz (Santander, Kantabria, 1973ko irailaren 10a) kantabriar politikaria da, Santanderko alkatea 2016ko azaroaren 17an. Kantabriako Alderdi Popularrekoa da.

## Biografia

Santanderren jaio bazen ere, Arnuero herriaren parte den Islan hazi zen. Hiru neba-ahizpetako bat, José Manuel, udalerri horretako alkatea eta PPko diputatu autonomikoa da.
Kantabriako hiriburuko La Albericia institutuan bigarren hezkuntzako ikasketak egin ondoren, irakasle-ikasketak egin zituen Kantabriako Unibertsitatean, baina ez zituen ikasketak amaitu, Madrilen lana aurkitu baitzuen.

### Lan ibilbidea

Espainiako hiriburuan turismo agentzia batean aritu zen lanean zortzi urte inguru.
Santanderrera itzuli zenean, Kantabriako Enpresari Gazteen Elkarteko gerentea izan zen.
2003an, Gonzalo Piñeiroren eskutik iritsi zen Santanderko Udalera. Han, zinegotzi zela, hainbat arlotan aritu zen: Turismoa eta Festak (2003-2007); Turismoa eta Protokoloa (2007-2011); eta Turismoa eta Erakundeekiko Harremanak (2011-2015, eta 2015eko ekainetik 2016ko azarora).
Santanderko PPren hautagaitzaren bigarren postuan egon zen 2007, 2011 eta 2015eko hauteskunde deialdietan.
2016ko azaroaren 17an Santanderko alkate izendatu zuten, Sustapen ministro berria zen Iñigo de la Sernaren ordez, horrela, hiriaren historiaren kargu egin zen lehen emakumea bihurtu zen.
2000. urteaz geroztik Kantabriako PPn afiliatuta dago, eta eskualdeko alderdiaren Batzorde Betearazleko kidea da eta Kantabriako PPko Alkateen Kontseiluko lehendakaria izan da.
2016ko abendutik, Espainiako Udal eta Probintzien Federazioko Gobernu Batzordeko kidea da.
Horrez gain, Santander Creación Fundazioko presidentea da, eta Santanderko alkatea izanda, Arku Atlantikoko Hirien Konferentziaren lehendakariordetzan dago.
Kantabriako PPko hautagai gisa aurkeztu zen Santanderreko 2019ko udal-hauteskundeetan. Udaleko 25 zinegotzietatik 11rekin irabazi zuen. Ciudadanos eta Vox taldeekin ituna egin ondoren, alkatetza hartu zuen 2019ko ekainaren 15ean.
2023an alkatetza berretsi zuen, Udaleko 27 zinegotzietatik 14 lortu ondoren.

## Erreferentziak

* ↑ Gema Igual Ortiz, alcaldesa de Santander. .
* 1 2 3 4 Santiago, Violeta. (15 de junio de 2019). Gema Igual apela al consenso para construir el futuro de Santander. Santander.
* ↑ Número 2 lista PP Ayuntamiento de Santander. .
* ↑ Gema Igual, nueva alcaldesa de Santander en sustitución de Íñigo de la Serna. .
* ↑ Primera alcaldesa de Santander. .
* ↑ Miembro del Comité Ejecutivo del PP de Cantabria. .
* ↑ Vocal de la FEMP. .
* ↑ Nueva presidenta de la Fundación Santander Creativa. .

## Ikus, gainera

* Santanderko Udala

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27840113
* Multimedia: Gema Igual / Q27840113
# Fraguasko geltokia

Fraguas Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, Arenas de Iguña udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Palentzia — Santander

## Zerbitzuak

Santanderko Renfe Aldiriak
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
 C-1SantanderValdecilla • Nueva Montaña • Muriedas–Bahia • Maliaño • Boo • Guarnizo • Parbayon • Renedo • Vioño • Zurita • Sierrapando • Torrelavega • Viernoles • Caldas • Lombera • los Corrales de Buelna • Fraguas • Arenas de Iguña • Santa Cruz • Molledo • Barcena de Pie de Concha • Pujayo • Pesquera de Ebro • Lantueno • rio EbroReinosa :

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5846562
iea  Santanderko Renfe Aldiriak :
# Frai Zacarias Martinez eraikina

Frai Zacarias Martinez eraikina Gasteizen dago, Frai Zacarias Martinez kalearen 3. zenbakian.

## Historia

1864 urtean eraiki zen. Hasieran Irakasle Eskola Normalaren egoitza izan zen. 1963an Oinarrizko Hezkuntza Orokorreko ikastetxe bihurtu zen eta "Frai Zacarias Martinez" izena jarri zitzaion. 1923tik 1928ra arte Elizbarrutiko azpezpiku eta Gasteizko Elizbarrutiko Apaizgaitegiaren sustatzaile izandakoaren oroitzapenez.
1986an birgaitu zen. Egun hainbat udal zerbitzuen egoitza da.

## Arkitektura

Eraikuntza askea da, harlandua eta hargin-lanezkoa, sakonera ertaineko lur zati laukizuzen baten altxatzen dena. Harlandua atari nagusian eta bazterretan erabiltzen da, eta hargin-lana berriz alboetako fatxadetan. Beheko solairua eta bi altuera ditu, hasiera baten hirugarren pisuan ganbara egon zen, bigarren altuerari itsatsitakoa. Fatxada nagusia oso handia da eta bederatzi bano ardatz ditu, denak arku eskartzanotan amaituta eta molduretan sostengatuta. Fatxadak leiho asko izan arren, oso sendoa da, inposta lerroek soilik apurtzen duten monotonia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56570822
# Fraiburgo

Fraiburgo Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. 33.481 biztanle ditu 547,854 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Santa Catarina

## Kanpo estekak

* Datuak: Q543046
* Multimedia: Fraiburgo / Q543046
# Fraide-bizar

Fraide-bizar (Usnea barbata) Parmeliaceae familiako auka da, landareen bizkarroi bizi izaten dena. Zuhaitzen adarretan eta sortzen da, eta bizar edo hari moduko luzakin mataza batzuk izaten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3552691
* Multimedia: Usnea barbata / Q3552691
* Espezieak: Usnea barbata
# Fragua baserria

Fragua baserria Zeberioko baserri bat da.

## Arkitektura

Kokotenetxea baserriaren aurrean dago, eta fatxada nagusia haren parean du. Baserri txikia da. Erdisotoa, behe-solairua eta teilatupekoa ditu, eta bi isuriko teilatua eta teilatu-hegal zabala. Fatxada nagusia iparraldera begira dago, eta zutabe bertikalek mugatutako lau zati ditu. Zati bakoitzean, leiho txiki bat dago ia karratua. Fatxadaren erdian dago sarrera-atea, eta hara igotzeko, harrizko patin bat dago. Fatxada simetrikoa da, eta aipagarriak dira teilatu-hegalaren euskarri diren kurba-formaz landutako jabaloiak, bai eta zurezko armazoia eratzen duten piezen loturak ere. Loturak enara-hegalen formakoak dira, eta zurezko kabilak. Armazoia kareorez eta harlangaitzez osotuta dago.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat monumentu hau sailkatutako kultura-ondasun izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

## Ikus, gainera

* Errementerikoa, Kokotenetxea eta Fragua baserriak

## Kanpo estekak

* Monumentu multzo izendapena EHAAn
* Datuak: Q65581104
* Multimedia: Fragua baserria / Q65581104
# Fraide

Fraidea gizonezko eskeko ordena bateko kristau erlijiosoa da. Fraideak apaizak izan daitezke ala ez, horretarako botoak egiten ala ez dutenaren arabera.

## Ikus, gainera

* Monje

## Kanpo estekak

* Datuak: Q548320
* Multimedia: Roman Catholic friars / Q548320
# Frai Bartolomeo

Frai Bartolomeo edo Bartolommeo della Porta (Savignano di Prato, 1472ko martxoaren 28a - Florentzia, 1517ko urriaren 6a), Baccio della Porta ere deitua, Pizkundeko italiar margolaria izan zen.

## Bizitza

Cosimo Rosselliren ikaslea izan zen. Hasieran Il Perugino eta, batez ere, Leonardo da Vinciren eragina agertu zuen; gero, Michelangelorena eta Rafaelena. 1500ean Domingotar Ordenan sartu zen eta geroago, Girolamo Savonarolaren jarraitzaile baitzen, bere lehenagoko lan profanoak erre zituen. Bizitzaren parte gehiena Florentzian eman zuen, baina 1508an Veneziara eta 1514an Erromara egindako bidaietan teknika eta estilo berriak beretu zituen. Florentzian hil zen 1517an.

## Estiloa

Haren margolanak Quattrocentotik Pizkunde beterako pausoa islatzen du. Bartolomeoren lanean ikuspuntuaren zentzua eta erliebearen bilakuntza ageri dira nabarmen, bere-berea den sfumato eta contraposto-aren erabilera efektistarekin batean. Lan gehienak Mariotto Albertinellirekin batera egin zituen, anagrama moldean biek batera izenpetzen zituztelarik.

## Lanak

Lan nagusiak ditu Savonarolaren erretratua (1498 aldean, Museo nazionale di San Marco, Florentzia), Azken Judizioa freskoa (1499-1501, Museo nazionale di San Marco, Florentzia), Ama Birjinaren agerpena San Bernardori (1504-1507, Uffizi Galeria, Florentzia), Santa Katalinaren ezkontza mistikoa (1511, Louvre Museoa, Paris), Pala Corondolet (1512, Besançongo katedrala) eta Kristo lau ebanjelariekin (1516, Palazzo Pitti, Florentzia).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-5-11 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q7780
* Multimedia: Fra Bartolomeo / Q7780
# Frai Zacarias Martinez kalea (Gasteiz)

Gasteizko Frai Zacarias Martinez kalea Alde Zaharrean dago. Hiribilduaren jatorrizko trazatuaren hiru kaleetako bat da, Santa Maria eta Eskola kaleekin batera.

## Kokapena

Goiuriko plazan hasten da eta Hedegile kalean amaitzen da, Portalearen ondoan ondoan.

## Luzera

400 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 7 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 6raino.

## Historia

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera,1928ko apirilaren 11an onartu zen izen zaharra kentzea, Apaizgaitegiko kalea, eta berria jartzea, Zacarias Martinez garaiko Gasteizko apezpikuaren omenez.

## Azpiegiturak
### Trafikoa

Trafikorako irekita dago, baina kale osoan ez dago aparkatzeko tokirik.

### Eraikinak

* Oihaneder Jauregia
* Eskoriatza Eskibel Jauregia
* Frai Zacarias Martinez eraikina
* Olaberen elurzuloa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56571707
* Multimedia: Calle de Fray Zacarías Martínez, Vitoria-Gasteiz / Q56571707
# Fotosintesi anoxigeniko

Fotosintesi anoxigenikoa zenbait bakteriok egiten duten fotosintesi berezia da, oxigenorik gabe burutzen dena (anaerobioa baita). Fotosintesi mota hau burutzen duten bakterioek ez dute landareek duten klorofila, bakterioklorofila izeneko pigmentua baizik.
Landareek egiten duten fotosintesia oxigenikoa da, hots, oxigenoa sortzen du:
Fotosintesi anoxigenikoan, aldiz, elektroien emailea ez da ura, SH$_2$ baizik:
Fotosintesi anoxigenikoa sufrearekin dago lotua, eta sulfobakterio izeneko bakterioek burutzen dute. Sulfobakterio horiek, bakterioklorofilaz gain, beste pigmentu batzuk dituzte, berde eta purpura kolorekoak. Pigmentuek izena ematen diete bakterio fotosintetiko hauei: sufrearen bakterio berdeak eta sufrearen bakterio purpurak, hurrenez hurren.
Bakterio gutxi batzuek ez dute SH$_2$ erabiltzen elektroi-emaile moduan, hidrogeno molekularra (H$_2$) edo molekula organiko erreduzituak baizik (Rhodospirillum rubrum, esaterako)
Bakterioek burutzen duten fotosintesi mota honek, fotosintesi oxigenikoaren antzera, bi fase ditu: argi-fasea (ATP sortzen duena) eta ilunpeko fasea (Calvin zikloaren bitartez gluzidoak eratzen dituena).
Bakterio fotosintetiko gehienak autotrofoak dira, baina badaude heterotrofoak ere, materia organikoa karbono-iturri bezala erabiltzen dutenak (Calvin zikloa behar ez dutenak). Bakteriar fotosintesia ingurune anaerobioetan burutzen da beti.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q975983
# Fototrofo

Fototrofoak (grezierazko φωτο, foto, "argia" + τροϕή, trofi, "elikatu") argi-energia energia kimikoa bihurtzeko gai diren bizidunak dira, haien karbono-iturria CO$_2$ izanik. Askotan organismo fotoautotrofoak energia lortzeko beste era batzuk dauzkate honetaz gain.
Fototrofo gehienak autotrofoak dira, hots, CO$_2$ dute karbono-iturria. Fotoautotrofo deritzonak dira, eta fotosintesia burutzen dute. Landare ia guztiak fotoautotrofoak dira eta baita hainbat bakterio ere. Bakterio gutxi batzuk fotoorganotrofoak dira, hots, argi-energia dute energia iturria, baina materia organikoa erabiltzen dute karbono-iturri gisa (heterotrofoen antzera).

## Ikus, gainera

* Bizidunen oinarrizko sailkapen nutrizionala

## Kanpo estekak

* Datuak: Q335183
# Fotosfera

Izar baten fotosfera, izar hori mugatzen duen azalera argitsua da, edo, hobe esanda, ikus dezakegun argia igortzen duen izarraren eremua. Klasikoki, Eguzkiaren eta gainontzeko izarren fotosferaz hitz egiten da. Gure eguzkiaren kasuan, fotosferako tenperatura 5800 gradu kelvin ingurukoa da. Ez da solidoa, baizik eta 300 kilometroko sendoera duen plasma geruza bat, jasotzen dugun argia eta beroa igortzen dituena. Beste izar batzuen kasuan, fotosfera edo azaleko tenperatura, handiagoa edo txikiagoa izan daiteke, eta, beraz, igorritako argia, batez beste, beste kolore batetakoa da. Izarrik hotzenak, gorriak dira, eta, beroenak, urdinak.
Fotosfera, presio handipean dauden gas geruza batez osatua dago. Teleskopioekin ikusia, granulazio fin bat du (flokulu deritzenak) eta ertz garbiak. Bertatik igortzen du izarrak bere erradiazioa. Bere azalera, bere gainean fakula deritzen argi hondo batean datza, fakula hauek, tenperatura altuagoan daudenez, are dizdiratsuagoak direlarik. Alderantziz, zulo edo beheragune sakonetan eratzen dira eguzki orbanak, hauen bidez, beheko geruza ikusten delarik, hain beroa ez dena, eta, beraz, itxuraz, ilunagoa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6372
* Multimedia: Photosphere / Q6372
# Fotosintesi oxigeniko

Fotosintesi oxigenikoa fotosintesi mota bat da. Bertan, ura da lehen elektroi emalea, eta, beraz, oxigenoa (O$_2$) askatzen da azpiproduktu bezala. Fotosintesi ohikoena da.
Fotosintesi hau da landareek, algek eta zianobakterioek burutzen dutena.
Dagoen beste fotosintesi mota fotosintesi anoxigeniko deritzona da: hainbat bakteriok burutzen dute, eta fotosintesi oxigenikoaren aldean ez du oxigenorik sortzen.

## Ikus, gainera

* Fotosintesi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2628457
# Fotosistema

Fotosistemak pigmentu fotosintetikoak biltzen dituzten talde funtzionalak dira, landareen kloroplastoetan daudenak (kloroplastoetako tilakoideetan, hain zuzen ere). Zeregin oso garrantzitsua burutzen dute fotosintesian, pigmentu horiek (klorofilek, karotenoideek...) argiaren energia xurgatu eta energia kimiko (ATP) bihurtzen baitute.
Klorofila guztiek berezitasun bat dute: argiaren aurrean elektroiak erraz galtzen dituzte. Galdutako elektroiak elektroi-garraiorako kate batean sartzen dira, non molekula bat erreduzitzen da (NADP) eta ATP ere (energia kimikoa) eratu egiten da.
Landareen fotosintesian bi fotosistema daude (I eta II). Fotosistema bakoitzak argiaren uhin luzera ezberdinetan lan egiten du:
Bi fotosistema horiek batera lan egiten dute, seriean. II fotosisteman uraren fotolisia gertatzen da, oxigeno molekula bat askatuz. Fotosistema bietan 2 elektroi garraiatzen dira.
Bi zati bereizi daitezke fotosistemetan: antena konplexua (bertan argia xurgatzen duten pigmentuak daude) eta erreakzio gunea (bertan elektroi-garraioaren katea dago, eta erreakzio kimiko gehienak gertatzen dira).
II fotosisteman klorofilak askatzen dituen bi elektroiek, uraren fotolisitik datozen bi protoiekin batera, NADP erreduzitzen dute (NADP → NADPH2). Bestalde, uraren fotolisitik datozen bi elektroiak garraio kate batean sartzen dira (zitokromoak dituena) eta arnas katean gertatzen den antzeko prozesu baten bidez ATP ere sortu egiten da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22327806
* Multimedia: Photosystems / Q22327806
# Fototaktismo

Fototaxia zelulek argiaren intentsitateari erantzuteko mugimenduak egiteko duten trebetasuna da. Kontrako efektuari ordea, orientatu gabeko mugimenduari, fotofobia deritzo (Harris, 2008). Argi-intentsitate handia dagoenean, zelulak iturriaren kontrako noranzkoan mugimenduak eginez gero, fototaxia negatiboa eman dela esaten da. Bestalde, argi-intentsitate ertainen aurrean, argi-sortarantz zuzendutako mugimendua, fototaxia positiboa litzateke.
Argi-intentsitatea jasotzeko gaitasuna duten elementu zelularrei fotoerrezeptore deritze. Fototaxia gauzatzeko gaitasuna duten bizidunen artean, prokarioto fotosintetikoak daude.

## Erreferentziak

* ↑ Harris, E.H., Stern, D.B., and Witman, G.B. (2008). The Chlamydomonas Sourcebook (Second Edition) (Academic Press).
* Datuak: Q1510084
* Multimedia: Phototaxis / Q1510084
# Gabai arre kanariar

Gabai kanariarra edo gabai arre kanariarra (Calonectris borealis) Procellariidae familiako itsas-hegaztia da, Ozeano Atlantikoan bizi dena..
Madeirako, Azoreetako eta Berlengetako kostaldetan jaioak, 45–56 cm-ko luzera dute. Kumalditik kanpoko garaian Atlantiko iparralderantz eta hegoalderantz joaten da eta Kantauri itsasoan ere ikusi daiteke.
Lehen gabai arrearen azpiespezietzat zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Listado de nombres en euskera de las aves de España – Ornitologia.eus. (Noiz kontsultatua: 2021-06-19).
* ↑ Harrison, Peter. (1983). Seabirds: An Identification Guide. Beckenham: Croon Helm ISBN 0-7099-1207-2..
* ↑ (Ingelesez) Frank Gill; David Donsker.. Loons, penguins, petrels. in: IOC World Bird List versión 5.4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3410599
* Multimedia: Calonectris borealis / Q3410599
* Espezieak: Calonectris borealis
# Gaastra (Michigan)

Gaastra Michigango hiri bat da. Iron konderrian kokatua dago. 2010ean 347 biztanle zituen, 4,25 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Iron konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2021909
# Gabai

Gabai honakoa izan daiteke:
* Gabai, Euskal Herriko historiari buruzko komikia.
* Kaioen beste izen bat.
# Gabadi

Gabadi Nafarroa Behereko udalerria da. Amikuze eskualdean dago, Donapaleuko kantonamenduan. Gabat du izen ofíziala.
8,31 km$^2$ ditu, eta, 1999ko datuen arabera, 219 biztanle (gabadiarrak).

## Geografia
### Inguru naturala

Biduze ibaiak gurutzatzen du udalerria .

### Udalerri mugakideak

* Ilharre iparraldean
* Arboti-Zohota ekialdean
* Labetze-Bizkai mendebaldean
* Aiziritze-Gamue-Zohazti hego-ekialdean
* Amendüze-Unaso hegoaldean

## Historia

1145-1150. urteetako dokumentuetan aipatzen da lehen aldiz Gabadi herria.

## Ekonomia

Ekonomia jarduera nagusiak laborantza (artoa, babarrunak, patata) eta abere hazkuntza (ardiak eta behiak) dira.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 |
| 391 | 384 | 405 | 436 | 443 | 409 | 384 | 379 | 367 |
| 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 |
| 365 | 354 | 354 | 327 | 317 | 316 | 309 | 312 | 309 |
| 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 |
| 305 | 294 | 292 | 313 | 281 | 267 | 282 | 244 | 240 |
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2009 | 2014 | 2020 |
| 233 | 202 | 199 | 224 | 229 | 215 | - | - | - |

## Hizkuntza

Euskara hitz egiten da, behe-nafarrera; euskaldunak, % 75.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q843728
* Multimedia: Gabat / Q843728
* Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Gabadi
# Gaba energía

Gaba Energía Gaba Comercialadora de Eléctrica S.L.U.ren izen komertziala da, % 100 berriztagarria den energia elektrikoa merkaturatzen den Galizia enpresa teknologikoa. Madrilen du egoitza operatiboa, nahiz eta egoitza Lugon dagoen. 2022tik Espainiako penintsulako merkatua zerbitzatzen ari da. Izena lasaitasuna sortzen duen neurotransmisoretik dator.
Gabak bi jarduera garatzen ditu: energia berriztagarrien merkaturatzea batez ere partikularrei eta autokontsumoko instalazioen salmenta, mugikortasun, mantentze eta eraginkortasun energetikoko produktuen salmenta Gaba Store, bere denda birtualaren bitartez.
Adimen artifizialaren erabilera nabarmentzen da bere bezeroentzako prezioak pertsonalizatzeko, potentziaren optimizazio automatikoa, kontsumoaren aurreikuspena eta gomendioak; baita kontratazioetan blockchain-aren erabilera ere.
# Genevako Konbentzioak

Genevako Konbentzioak lau hitzarmen eta lehenagiriei deritze.
Lehena, Geneva hirian 1864an izan zen. Bertan batzartu eta hitzarmen batzuk egin zituzten garaiko munduko potentzia handiek. Hasiera batean hamabi herrialde hamar artikulu adostu zituzten. Besteak beste zauritutakoei laguntza bermatzea hitzartu zuten.
1929an gerrako presoak ondo tratatzeko eta militarren graduazioa errespetatzeko konpromisoa hartu zuten.
1949an, Bigarren Mundu Gerra amaitu eta geroko hitzarmenari "Genevako Konbentzioa" era singularrean deritzo. Hitzarmenak honetan, gerra denboran zibilak errespetatzea erabaki zen. Hasierako Konbentzioaren bultzatzailerik handiena Henri Dunant (1828-1910) izen zen, 1863an Gurutze Gorria sortu zuen berbera.
Hagako Konbentzioarekin batera, gudetan erabiltzen diren eta nahiko era orokortuan herrialde gehienek onartzen dituzten hitzarmenak dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133536
* Multimedia: Geneva Conventions Protocols / Q133536