OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arja Kajermo

Arja Kajermo (Kiuruvesi, Finlandia, 1949) marrazkilaria eta eleberrigilea da, Suedian hazia, Irlandan bizi da.

## Biografia

Arja Kajermo Kiuruvesin jaio zen; familiak baserri txiki bat zuen han. 1955ean, Stockholmera joan ziren bizitzera, berak sei urte zituela. 1970eko hamarkadan, Arja Kajermo 'au pair' gisa joan zen Dublinera.

### Lan ibilbidea
#### Komikigile

Arja Kajermo marrazkilari gisa hasi zen lanean In Dublin aldizkarirako. Bi hilean behin komiki bat argitaratzen zuen aldizkari horrentzat, hamar urtez. Aldizkarian agertutako lanek osatutako The Dirty Dublin Strip Cartoons bere lehen komikia Poolbeg Press argitaletxeak argitaratu zuen.
Aldizka karikaturak egiten zituen Attic Press editore feministarentzat eta, batzuetan, Irlandako prentsarentzat: The Sunday Press (gaur egun desagertuta), The Irish Times, Image magazine eta Magill. Dublin Four bere komikia Sunday Tribunean argitaratu zuen.
Arja Kajermok Tuula komikia ere marraztu zuen, Dagens Nyheter Suediako egunkariaren igandeko alean agertzen zena.
Tuularen biñetak En pillig sol i Särholmen (Nisses Böcker 2005) liburuan argitaratu zituen. Stockholmeko hegoaldeko auzo pobre bateko eguneroko bizitzari begirada txiki bat da. Bigarren liburu batean, Tuula underbar, underbetald undersköterska (Nisses Böcker, 2008), gaia itxaropenetara, klasera, kulturara, estereotipoetara eta generora zabaldu zuen.
Arja Kajermok ilustratutako liburuen artean, Address Vintergatan (Almqvist & Wiksell, 2003) haurrentzako liburua dago, Annamaria Dahlöfen Hämta kraft (UR, 2008), laneko estresari buruzkoa, eta Bruno Rushforthen eta Val Wassen Get Through (Royal Society of Medicine, 2008), MRCGPeko (Membership of the Royal College of General Practitioners) konpetentzia klinikoen ebaluazioari buruzkoa.

#### Eleberrigile

Arja Kajermoren lehen eleberria, The Iron Age (Burdin Aroa), ingelesez dago idatzita, eta Tramp Press-ek argitaratu zuen, 2017an. Susanna Kajermo Törnerrek irudiztatutako nobela hau 2014ko Davy Byrne's Short Story Award sariketan aurrehautatua izan zen istorio batetik dator. Arja Kajermoren haurtzaroan oinarritzen da neurri batean, gerra ondorengo Finlandian eta Suedian. The Iron Age Republic of Λousness sarirako izendatu zuten, eta Walter-Scott (2018) sarien zerrenda luzearen parte da. Véronique Béghainek itzuli zuen eleberri frantsesera (Éditions Do, 2019).

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) suejleonard.com
* 1 2 Hayden, Joanne. (2017-04-23). «A friend told me, 'you don't think or look Irish so there's not point trying to sound it'» Independent.ie.
* ↑ The Iron Age (paperback). 13-04-2017..
* ↑ The 2014 Davy Byrnes Short Story Award. 05-12-2013..
* ↑ The Iron Age Longlisted for the Republic of Consciousness Prize. 28-12-2017..

## Kanpo estekak

* Parked at Loopia. .
* Datuak: Q4791518
* Multimedia: Arja Kajermo / Q4791518
# Arjen Robben

Arjen Robben (Bedum, Groningen, 1984ko urtarrilaren 23a) herbeheretar futbolari ohia da.
Premier League birritan Chelsea Football Clubekin, Espainiako futbol liga txapelketa behin Real Madridekin eta Bundesliga behin FC Bayern Münchenekin irabazi ditu orain arte* besteak beste.
Bestela Herbehereetako futbol selekzio nazionalarekin jokatzen du 2003tik aurrera, eta 2010eko Munduko Futbol Txapelketan zilarrezko domina lortu zuen.
(* 2010eko iraila arte)

## Jokalariaren ibilbidea

* 2000-2002 FC Groningen 50 p (8 g)
* 2002–2004 PSV Eindhoven 56 (17)
* 2004–2007 Chelsea 67 (17)
* 2007–2009 Real Madrid 50 (11)
* 2009– Bayern
* Datuak: Q43913
* Multimedia: Arjen Robben / Q43913
# Arizzano

Arizzano Italiako udalerri bat da. Verbano-Cusio-Ossolako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 1.964 biztanle ditu, 1,6 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Arizzanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ghiffa Vignone Bee Verbania

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23213
* Multimedia: Arizzano / Q23213
# Ariège (ibaia)

Ariège (frantsesez: Ariège; okzitanieraz: Arièja; katalanez: Arieja), Frantziako ibaia da, Garonaren ibaiadarra dena. Udaberrian elurra urtzen denean ibaia haundi joaten da.

## Ibilbidea

Andorran sortzen da Piriniotan. 2.150 metrotako altueran dagoen Fontnegra aintziran du jatorria. Berehala iparralderantz jotzen du eta kilometro gutxi egin ondoren Frantzian sartzen da. Ibaiaren izena daraman departamenduan sartzen da eta zuzen jarraitzen du iparralderantz. Ax-les-Thermes, Foix eta Pamiers zeharkatzen ditu eta Tolosa Okzitaniakoa iritsi aurretik bat egiten du Garona ibaiarekin. Guztira 163'2 kilometrotako luzera du.

## Zeharkatutako udalerriak

* Ariège (ibaiaren izena daramana): Ax-les-Thermes, Les Cabannes, Tarascon-sur-Ariège, Montgaillard, Foix, Varilhes, Pamiers, Saverdun.
* Garona Garaia: Cintegabelle, Auterive.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18451
* Multimedia: Ariège River / Q18451
# Arjona

Arjona Espainiako Jaengo probintziako udalerria da. Campiña eskualdean kokatzen da, 158 km²-ko azalera du eta 2006an 5.759 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1354411
* Multimedia: Arjona / Q1354411
# Kostelec u Heřmanova Městce

Kostelec u Heřmanova Městce Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 361 biztanle ditu eta 7,46 kilometro koadroko azalera. Chrudim barrutian dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2345289
* Multimedia: Kostelec u Heřmanova Městce / Q2345289
# Košeca

Košeca Eslovakiako udalerri bat da, Ilavako barrutian kokatuta. 18,94 km²ko azalera du eta 2631 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1272. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q278679
* Multimedia: Košeca / Q278679
# Košice

Košice (ˈkɔʃɪt͡sɛ ahoskatua; alemanez: Kaschau; hungarieraz: Kassa, ’kɒʃːɒ ahoskatua) Eslovakiako hiri bat da, herrialdeko ekialdean nagusia eta handiena. 2013. urtean Europako kultura hiriburua izan zen.

## Klima

Datu klimatikoak (Košice) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 0.5 | 3.2 | 9.3 | 15 | 20.3 | 23.2 | 25.1 | 25.1 | 20.3 | 14.3 | 6.2 | 1.4 | 13.7 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -5.6 | -3.9 | -0.4 | 4.2 | 8.9 | 11.8 | 13.4 | 13.1 | 9.2 | 4.5 | -0.2 | -3.9 | 4.3 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 25 | 24 | 26 | 49 | 70 | 86 | 83 | 70 | 53 | 47 | 42 | 33 | 608 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 13 | 11 | 10 | 12 | 14 | 14 | 13 | 11 | 10 | 10 | 13 | 14 | 145 |
| Iturria: World Meteorological Organisation ||||||||||||||

## Kultura ondarea

* Katedral gotikoa (Santa Isabel): Herrialdeko elizarik handiena.
* Antzoki nazionala.
* Puskinova kaleko sinagoga.
* Jakaben jauregia.
* Slávia kafetegia, art nouveau estilokoa.

## Pertsona ezagunak

* Sára Salkaházi (1899-1944), moja katolikoa.
* Sándor Márai (1900-1989), idazlea.
* Martina Hingis (1980-), tenislaria.

## Erreferentziak

* ↑ World Weather Information Service – Košice. 2011ko uztaila.

## Kanpo estekak

* (Eslovakieraz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q25409
* Multimedia: Košice / Q25409
# Košecké Podhradie

Košecké Podhradie Eslovakiako udalerri bat da, Ilavako barrutian kokatuta. 36,91 km²ko azalera du eta 1038 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1297. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q481709
* Multimedia: Košecké Podhradie / Q481709
# Koš

Koš Eslovakiako udalerri bat da, Prievidzako barrutian kokatuta. 13,59 km²ko azalera du eta 1105 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1367. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q672703
* Multimedia: Koš / Q672703
# Košariská

Košariská Eslovakiako udalerri bat da, Myjavako barrutian kokatuta. 11,53 km²ko azalera du eta 436 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1786. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1094053
* Multimedia: Košariská / Q1094053
# Košarovce

Košarovce Eslovakiako udalerri bat da, Humennéko barrutian kokatuta. 7,98 km²ko azalera du eta 622 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1408. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q301476
* Multimedia: Košarovce / Q301476
# Aragoieraren 1987ko arau grafikoak

1987ko Huescako arau grafikoak (Normas graficas de Uesca de 1987) aragoieraz idazteko, Huescan, aragoiera normalitzeko lehen kongresuan (1987ko apirilaren 19an) adostu ziren konbentzio ortografikoen multzo bat dira.
Hala ere, hasieratik aragoieraren alde lan egiten zuten sektore batzuek ez zuten idaztarau horrekin bat egin, Ánchel Contek eta Chesoaren Lan Taldeko kideek bezala. Horrela, denboran aurrera eginez, aragoierarako beste arau batzuk agertu ziren. 2004an, Sociedat de Lingüística Aragonesak arau berri batzuen alde egin zuen, batzuetan Grafía SLA deitu izan dena.
2010eko otsailean, banaketa bukatzeko xedea zuen Academia de l'Aragonések Behin-behineko proposamen ortografikoa kaleratu zuen. Sektore batzuk, hala ere, 1987ko arauak erabiltzeari darraizkio.

## Ezaugarriak

1987ko arauen ezaugarri garrantzitsuena bilatutako sinplifikazioa da. Aragoieraren hiztunak gutxi izanik, eta hizkuntza horretan idatzitako ia ezer ez egonik (Erdi Aroko idatzien eta Echo Ibarreko chesoz idatzitako lanez gain) idaztarau sinpleenaren alde egin zuten arau berriaren bultzatzaileek, beraz. Horrela, 1987ko arauek beti b hizkiaz idaztea (v alde batera utziz) edota c-ren ordez z erabiltzea zehazten zuten; h-a, halaber, ez zen erabiltzen.
1987ko idaztarau horrek aragoieraren jatorrizko hiztunen artean baino hiztun berrien artean izan du arrakasta handiagoa.

## Erreferentziak

* 1 2 (Aragoieraz) Aragoieraren Normalizaziorako I. Kongresuan zehaztutako aragoeraren arau grafikoak.
* ↑ Chesoa Echo Ibarrean mintzatzen den aragoieraren aldaera da, hizkuntzaren aldaerarik bizienetakoa.
* ↑ (Gaztelaniaz)De Lingva Aragonensi aldizkarirako ortografiari buruzko oharrak, Sociedat de Lingüística Aragonesa, 2006.
* ↑ (Aragoieraz) Propuesta Ortografica Provisional de l'Academia de l'Aragonés, 2010eko otsaila

## Kanpo estekak

* (Aragoieraz) 1987ko Huescaco arauak
* Datuak: Q3112774
# Aragoiko Gorteak

Aragoiko Gorteak (aragoieraz Cortz d'Aragón, gaztelaniaz Cortes de Aragón eta katalanez Corts d'Aragó) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko legebiltzarra da. Bere egoitza Zaragoza hiriko Diputatuen kalean dagoen Aljaferia jauregian kokatzen da.

## Aragoiko Gorteetako mahaiburuak

* Antonio Embid Irujo (1983-1987) - (PSOE)
* Juan Bautista Monserrat Mesanza (1987-1991) - (CDS)
* Ángel Cristóbal Montes (1991-1995) - (PP)
* Emilio Eiroa García (1995-1999) - (PAR)
* José María Mur (1999-2003) - (PAR)
* Francisco Pina Cuenca (2003-2011) - (PSOE)
* José Ángel Biel Rivera (2011-2015) - (PAR)
* Antonio Cusculluela Bergua (2015-2016) (PSOE)
* Violeta Barba Borderías (2016-2019) (Podemos)
* José Javier Sada Beltrán (2019-) (PSOE)

## Aragoiko Gorteetako diputatuen banaketa autonomia denboraldian (1983-2007)

Autonomia Hauteskundeak :
| Alderdia | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 |
| PSOE-Aragón | 33 | 27 | 30 | 19 | 23 | 27 | 30 | 22 |
| PP-Aragón | 18 | 13 | 17 | 27 | 28 | 22 | 23 | 30 |
| PAR | 13 | 19 | 17 | 14 | 10 | 8 | 9 | 7 |
| CHA | - | - | - | 2 | 5 | 9 | 4 | 4 |
| IUA | 1 | 2 | 3 | 5 | 1 | 1 | 1 | 4 |
| UCD-CDS | 1 | 6 | - | - | - | - | - | - |
| Denera | 67 | 67 | 67 | 67 | 67 | 67 | 67 | 67 |

## Ikus, gainera

* Erkidegoko ganberak

## Kanpo estekak

* Aragoiko Gorteak (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q1949547
* Multimedia: Cortes of Aragón / Q1949547
# Aragoiko Erribera

    Artikulu hau Nafarroako eskualde geografiko bati buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aragoi Beherea (argipena)».
Aragoiko Erribera edo Aragoi Beherea Aragoi ibaiak bere ibilguaren behereneko aldean eratzen duen ibarraren eskualde naturala da. Beraz, Nafarroako eskualde geografiko bat da, foru erkidego horren hegoaldean dagoena.

## Udalerriak

Eskualde hau zehazki non hasten den ez dago garbi, baina Zarrakaztelutik beherakoa behintzat hartzen du Aragoi behereko eskualdeak.
Hala, bada, ibaiaren uren noranzkoari jarraituz, Nafarroako udalerri hauek barne hartzen ditu, osorik edo zati batean:
* Zarrakaztelu
* Murillo el Fruto
* Santakara
* Melida
* Murillo el Cuende
* Caparroso
* Martzilla
* Alesbes
* Milagro (Aragoi ibaia han isurtzen da Ebrora)

## Natura

Aragoi behereko gainerako ibarbasoek balio handia dute naturaren ikuspegitik. Antzina ibarbaso horiek askoz zabalagoak ziren, eta uholde ordoki osoa estaltzen zuten, hau da, ibaitik hasi eta herriak dauden terrazaraino doan ordoki osoa. Denborarekin, nekazariek pixkanaka lurra kendu zioten ibaiari, soroak egiteko, oso lur emankorrak direnez.

## Erreferentziak

* ↑ José A. Perales: «Los sotos de Mélida», Diario de Navarra, 2008-04-20.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12253797
# Aragoiko Gobernua

Aragoiko Gobernua (gaztelaniaz: Gobierno de Aragón, aragoieraz: Gubierno d'Aragón, katalanez: Govern d'Aragó) edo Aragoiko Diputazio Orokorra (gaztelaniaz: Diputación General de Aragón, aragoieraz: Deputación Cheneral d'Aragón, katalanez: Diputació General d'Aragó) Aragoiko autonomia erkidegoan botere betearazlea jarduten duen erakundea da, 1983 urtean sortu zena. Egungo Aragoiko Gobernuaren presidentea Javier Lambán sozialista da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q578863
* Multimedia: Diputación General de Aragón / Q578863
# Aragoiko Konderria

Aragoiko Konderria (aragoieraz: Condato d'Aragón; latinez: Comitatus Aragoniae) edo Jakako Konderria Aragoi ibaiaren haranean, euskaldunen lurraldean zegoen frankoen markako konderri txikia zen. Erdialdeko Pirinioetan zegoen, eta Anso, Hecho eta Canfranc biltzen zituen bere baitan, Jaka hiriburu zuela. Karolingiarrek burututako Akitaniaren eta Baskoniaren konkista (769) hertsiki lotuta dago Pirinioen kristautzearekin eta mendiko monasterioen zein Aragoien sorrerarekin. Nahiz eta VIII. mendeko bukaeran edo IX. mendeko hasieran karolingiarrek sortua izan, laster Iruñeko Erresumaren eremuan erori zen. Nafarrek 922an bereganatu zuten. XI. mendean Aragoiko Erresuma sortzeko lagunduko zuen.

## Aragoiko kondeen zerrenda

* ?–809: Auriol (nonbait 802 baino lehen hasi zen)
* 809–820: Aznar I.a Garindoitz
* 820–833: Gartzia Gaiztoa
* 833–844: Garindo Gartzeitz
* 844–867: Garindo I.a Aznaritz
* 867–893: Aznar II.a Garindoitz
* 893–922: Garindo II.a Aznaritz
Garindo II.a Aznaritz hil ondoren, konderria Iruñeko Erresuman eremuan sartu zen. Iruñeko erregeek zenbait noble aukeratu zituzten konde izateko (berez subiranotasuna izan ez zuten arren). Gutxi dokumentatutako zerrenda honetan, izen hauek daude:
* Guntislo Garindoitz, Garindo II.a Aznaritzen sasikumea.
* Orti Ximenez, 947 ingurukoa.
* Gonzalo Antso, Antso II.aren semea (970–994), Urraka Fernanditz amaren babespean aritu zuena.

## Bibliografia

* Bisson, T. N. The Medieval Crown of Aragon: A Short History. Oxford: Clarendon Press, 1986. ISBN 0-19-821987-3.
* Ricardo del Arco y Garay. España Christiana: Hasta el año 1035, fecha de la Muerte de Sancho Garcés III. Madril: Espasa Calpe, 1964.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1235737
# Aragoieraren dialektoak
## Sarrera

Aragoierak tokian tokiko dialektoak dauzka, haran, eskualde eta eskualdeetako hizkeretan bilduak. "Dialekto" izendapena bitarakoa da eta ongi zehaztutako haran bakoitzeko hizkerei deitzeko erabil daiteke (cheso, ansotano, etab...). Aragoieraren hizkerak lau talde edo dialektotan sailkatzeko proposamena dago, zenbait autoreren arabera. Hizkuntz aniztasun hori honela sailka daiteke:

## Haranak eta Somontano

Hainbat higadura-garbitasun, homogenitate-bertakotasun, bilakaera eta arkaismo gradu daude:

### Pirinio axialeko haranak

Hizkuntza hobeto gorde da eta arkaismoak ditu. Mendiek sortutako bakantzeak haran bakoitzean hainbat dialekto edota hizkera eman ditu:
* Ansotanera
* Cheso
* Aragüesinera
* Aisinera
* Tensinera
* Bergotesera
* Ballibióko aragoiera
* Belsetanera
* Chistabinera
* Benasquera

### Pirinio aurrea

Jatorrizko ezaugarriak Somontanon baino hobeto gorde dira, baina Pirinio axialeko haranetan baino okerrago ere bai. Somontésera eta haran bakoitzeko hizkeren arteko zubi hizkerak dira.

### Somontano

Somontanera eremu askoz ere zabalagoetan erlatiboki berdintsuagoa da, baina gaztelaniaren eragina du eta jatorrizko ezaugarri batzuk galdu dira. Belaunaldien arteko ezberdintasunak geografiarenak baino handiagoak dira. Izen-adizlagun aurreko i partikularen erabilera galdu da (haran axialetan, bi).

## Erreferentziak

* ↑ hablas locales del aragonés

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3571271
# Aragoierazko Wikipedia

Aragoierazko Wikipedia Wikipediaren aragoierazko edizioa da. 2004ko uztailean jarri zen abian, eta 2014ko urriaren hasieran 30.000 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 72.a zen.

## Estatistikak

| Hilabetea/Urtea | wikipedialariak | wikipedialariak | wikipedialariak | artikuluak | urteroko bilakaera | interwiki postua |
| Hilabetea/Urtea | guztira | 5-99 arg. hilabetero | >100 arg. hilabetero | artikuluak | urteroko bilakaera | interwiki postua |
| 2004/02 | 1 | 0 | 0 | 1 | ------- | 108. |
| 2005/01 | 4 | 4 | 0 | 95 | ------- | 85. |
| 2006/01 | 10 | 3 | 2 | 1.000 | 1.000 | 83. |
| 2007/01 | 23 | 7 | 4 | 5.000 | 4.000 | 73. |
| 2008/01 | 40 | 9 | 4 | 8.000 | 3.000 | 80. |
| 2009/01 | 70 | 9 | 4 | 13.000 | 5.000 | 83. |
| 2010/01 | 89 | 15 | 4 | 19.000 | 6.000 | 69. |
| 2011/01 | 130 | 10 | 6 | 24.000 | 5.000 | 70. |
| 2012/01 | 172 | 13 | 3 | 27.000 | 3.000 | 73. |
| 2013/01 | 202 | 13 | 2 | 29.000 | 2.000 | 76. |
| 2014/01 | 228 | 8 | 3 | 30.000 | 1.000 | 82. |
| 2015/01 | 248 | 4 | 2 | 30.000 | ≤999 | 90. |

## Kanpo estekak

* Aragoierazko Wikipedia
* Datuak: Q1147071
* Multimedia: Aragonese Wikipedia / Q1147071
* Koordinazioa: Category:Aragonese Wikipedia
* ↑ Estadísticas de Wikipedia aragonese, 2015eko abenduaren 11an kontsultatua
* ↑ Wikipedia Report Card: 'Aragonese Wikipedia' 2015eko abenduaren 12an kontsultatua
# Aragoierazko literatura

Aragoierazko literatura hizkuntza oso gutxituen tamainakoa da. Hala ere, aragoieraz idazten dute gaur egun hainbat idazlek, eta esan dezakegu hiztun horien literatura inoizko osasuntsuen dabilela azken urteotan.

## Historia

X. mendekoa da aragoierazko lehen testu ezaguna, Glosas Emilianenses delakoak. XII. eta XIII. mendeetan lekukotza idatziak ugaritu ziren, eta XIV.enean lehen idazle azpimarratzekoa bizi izan zen, Juan Fernández de Heredia alegia.
XVII. mendean Ana Abarca de Bolea lekaimeak testu batzuk utzi zituen, baina XX. mende arte ez dute hiztunek eduki hainbeste aukera euren hizkuntzaz irakurtzeko. 1977an Francho Nagorek lehen gramatika liburua kaleratu zuen, bai eta zenbait fikziozko liburu idatzi ere.

## Idazleak

* Juan Fernández de Heredia (1310?-1396).
* Ana Abarca de Bolea (1602-1685).
* Pablo Recio (1914- 1998).
* Nieus Luzía Dueso Lascorz (1930- 2010).
* Chusé María Satué (1941-).
* Anchel Conte (1942-).
* Chusé Antón Santamaría Loriente (1950-).
* Francho Nagore (1951-).
* Carmen Castán Saura (1954-).
* Chuse Inazio Nabarro (1962-).
* María Pilar Benítez Marco (1964-).
* Ana Tena Puy (1966-).
* Óscar Latas Alegre (1968-).
* Roberto Cortés Alonso (1972-2015).

## Ikus, gainera

* Aragoiko literatura
* Literatura europarra

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3292136
# Kristina Frantziakoa

Kristina Frantziakoa, Kristina Nafarroakoa edo Kristina Borboikoa (Paris, 1606ko otsailaren 10a – Turin, 1663ko abenduaren 27a) Frantzia eta Nafarroako infanta eta Savoiako dukesa izan zen.

## Biografia

Henrike III.a Nafarroakoa erregea eta bere emaztea zen Maria Mediciren alaba izan zen.
1619ko otsailaren 10ean Parisen Viktor Amadeo I.a Savoiakoa ezkondu eta zazpi seme-alaba izan zituzten:
* Luis Amadeo (1622 – 1628), heredero;
* Luisa Kristina (1629 – 1692), Maurizio Savoiakoa ezkondu zuena;
* Frantzisko Jazinto (1632 – 1638), Savoiako duke eta Piemonteko printzea;
* Karlos Emanuel (1634 – 1675), Savoiako duke eta Piemonteko printzea;
* Margarita Yolanda (1635 – 1663), Renato II.a Parmakoa ezkondu zuena;
* Henriketa Adelaida (1636 – 1676), Fernando María Bavariakoa ezkondu zuena;
* Katalina Beatriz (1636 – 1637);
Zuhaitz genealogikoa :
Princess Luisa Cristina of Savoy
Francis Hyacinth of Savoy
Antonio I.a Nafarroakoa
Cristina Ippolita di Savoia
Henrike III.a Nafarroakoa
Karlos Emanuel II.a Savoiakoa
Joana III.a Nafarroakoa
Viktor Amadeo II.a
Kristina Maria Frantziakoa
Princess Margaret Yolande of Savoy
Frantzisko I.a Medici
Maria Medici
Maria Anna Victoria of Bavaria
Joana Habsburgo-Jagellon
Maximiliano II.a Emanuel Bavariakoa
Princess Henriette Adelaide of Savoy
Joseph Clemens of Bavaria
Princess Catherine Beatrice of Savoy
Violante Beatrice of Bavaria :

## Erreferentziak

* ↑ Robert Knecht, Renaissance France, genealogies; Baumgartner

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1083398
* Multimedia: Christine of France / Q1083398
# Kristina Berdynskykh

Kristina Volodymyrivna Berdynskykh —ukraineraz: Крістіна Володимирівна Бердинських— (Kherson, Ukraina) gerra kazetaria da.

## Biografia

Kazetari politiko gisa aritu zen Kieveko aldizkari, telebista eta irratietan 14 urtez, besteak beteste, 2013 eta 2014an Euromaidanen berri eman zuen. 2022ko Ukrainaren inbasioa hastean gertaerak bertatik ezagutaraztea erabaki zuen. Adibide dira Poloniako enbaxadoreari egindako elkarrizketa eta Ohmatdyt haurrentzako ospitaleari buruzko erreportajea. Herrialdean zehar bidaiatu du gerraren berri emateko, Butxa eta bestelako hirietan adibidez. Arreta berezia jarri zian du lekukoen testigantzei.

## Sariak eta aitortzak

* 2022an BBCk munduko 100 emakume inspiratzaileen artean izendatu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 3 BBC 100 Women 2022: quem está na lista das mulheres mais inspiradoras do mundo deste ano? - BBC News Brasil. BBC News 2022-12-06.
* ↑ Kristina Berdynskykh. .
* ↑ «My return to Kherson: the courage of my hometown» Financial Times 2022-11-25.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115650369