OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ziza hori-marroi

Ziza hori-marroia (Tricholoma fulvum edo Tricholoma flavobrunneum) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Mikatza, kalitate gastronomiko eskasekoa.

## Deskribapena

Kapela: 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, arre-gorrixka kolorekoa, batzuetan titi apur batekin, gaztetan likatsua, zuntzezko ezkata txikiekin.
Orriak: Hori argiak hasieran, zahartzean, kolore gorrixka hartzen dute. Estu, desberdinak, eskotatuak.
Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa eta lodixeagoa oinarrirantz. 5 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Estaltzen duten zuntz arre-gorrixken azpian horia, oinarrirantz arreagoa.
Haragia: Oinean kolore horixkakoa, irin usain leunekoa eta zapore mikatzekoa.
Etimologia: Tricholoma hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Flavobrunneum epitetoa latinetik dator, horia, esan nahi duen "flavus" hitzetik eta arre, esan nahi duen "brunneus" hitzetik. Kapelaren eta orrien koloreagatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria, zapore mikatzagatik.

### Nahasketa arriskua

Tricholoma nictitans delakoarekin, honek koniferoen azpian irteten du eta orriak horiz koloreztatuta ditu, baina tonu apalagoekin.

## Sasoia eta lekua

Udaren amaieran eta udazkenean, urkien (Betula pendula) azpian.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Islandia, Kaukasia, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 177 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014.). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 222 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 305 or. ISBN :84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 258 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ Tricholoma fulvum: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2062226
* Multimedia: Tricholoma fulvum / Q2062226
# Ziza marroi

Ziza marroia (Tricholoma focale) Tricholomataceae familiako onddo bat da. Kalitate eskasekoa denez, garnizio gisa eta testura handiagoko beste espezie batzuekin nahastuta soilik erabiltzea gomendatzen da. Kremetan prestatu izan da, pasten osagai gisa eta untxien haragiarekin egindako arrozetan.

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 10 cm arteko diametrokoa. Lehenik ganbila, gero laua, titi kamuts bat geratzen zaio, kolore arrekoa, erreflexu laranjekin. Azal likatsu samarra ale gazteetan, helduetan lehorra eta fibrilosoa. Ertz bihurritua, perretxikoa gaztea denean itsatsitako eraztun hondarrekin.
Orriak: Oso estu, ugari, meheak, kako forman itsatsiak, kolore zurixkakoak, modu irregularrean zikinduak, kapelaren kolorekoak.
Hanka: Erdian lodituta eta oinarrirantz mehetua, kapelaren koloreko edo argiagoko estaldura fibriloso batekin, gora eginez mintzezko eraztun antzeko batekin amaitzen da, oinaren goiko aldean kolore zuria agerian utziz.
Haragia: Sendoa, trinkoa, zuria, irinaren usain eta zaporearekin edo pepinoarenarekin.
Etimologia: Tricholoma terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Focale epitetoa berriz latinetik dator, lepoko zinta, esan nahi duen "focale" hitzetik. Eraztunaren presentziagatik

## Jangarritasuna

Gutxi estimatutako jangarria.

### Nahasketa arriskua

Hurbileko espezieak: Tricholoma caligatum delakoa, Camembert gaztaren usain handia duena. Tricholoma aurantium espeziea, urre kolore gutxiagokoa, eta zimitzen usain arin bat duena. Tricholoma robustum perretxikoarekin, kolore argiagokoa, normalean Pinus pinaster basoetan bizi dena, baina beste Koniferoen azpian ere ateratzen da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean lur hareatsuko pinudietan.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Amerika eta Errusia

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 175 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 236 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 267 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 343 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10549730
* Multimedia: Tricholoma focale / Q10549730
# Ziza marroi-irinusain

Ziza marroi-irinusaina (Tricholoma ustaloides) Tricholomataceae familiako onddo bat da.
Zapore mikatza du, toxikoa den susmoa dago (Tricholoma equestre bezala)

## Deskribapena

Kapela: 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, lehenik kanpai kamuts baten itxurakoa, gero ganbila eta amaieran zabaldu egiten da, garaiera txikiko titi zabal batekin. Ertza biribildua du, azala likatsua denbora hezean eta marroi bizi kolorekoa, ilunagoa erdian.
Orriak: Zuriak, ez oso estu, itsatsiak edo ia eskotatuak. Zahartzaroan, ziztada marroiak agertzen dira.
Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa eta fusiformea, zuria orrien azpian, zuriaren eta marroiaren arteko kolore kontrasteak ondo mugatutako eremuraino.
Haragia: Zuria, kolorez aldatzen ez dena, irin usain handia du, eta zapore mikatz samarra du, mastekatu eta denboratxo batera.
Etimologia: Tricholoma hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria zapore mingotsa duelako.

### Nahasketa arriskua

Tricholoma ustale delakoarekin erraz nahas daiteke, eta baita Tricholoma subannulatum espeziearekin ere.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua

Europa, Mexiko, Japonia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 176 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palazon Lozano Fernando. (2006). Setas para todos. Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 265 or. ISBN 84-87997-86-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 297 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 160 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7840814
* Multimedia: Tricholoma ustaloides / Q7840814
# Žitavce

Žitavce Eslovakiako udalerri bat da, Nitrako barrutian kokatuta. 8,29 km²ko azalera du eta 382 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1232. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q777712
* Multimedia: Žitavce / Q777712
# Žirany

Žirany Eslovakiako udalerri bat da, Nitrako barrutian kokatuta. 15,56 km²ko azalera du eta 1367 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1044046
* Multimedia: Žirany / Q1044046
# Žitavany

Žitavany Eslovakiako udalerri bat da, Zlaté Moravceko barrutian kokatuta. 18,20 km²ko azalera du eta 1918 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1075. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q394123
# Žitná-Radiša

Žitná-Radiša Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 17,77 km²ko azalera du eta 453 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1295. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q367613
* Multimedia: Žitná-Radiša, Bánovce nad Bebravou District / Q367613
Bánovce nad Bebravouko barrutiko udalerriak :
HiriakBánovce nad BebravouHerriakBorčany • Brezolupy • Chudá Lehota • Cimenná • Dežerice • Dolné Naštice • Dubnička • Dvorec • Haláčovce • Horné Naštice • Krásna Ves • Kšinná • Libichava • Malá Hradná • Malé Hoste • Miezgovce • Nedašovce • Omastiná • Otrhánky • Pečeňany • Pochabany • Podlužany • Pravotice • Prusy • Ruskovce • Rybany • Slatina nad Bebravou • Slatinka nad Bebravou • Timoradza • Trebichava • Uhrovec • Uhrovské Podhradie • Veľké Chlievany • Veľké Držkovce • Veľké Hoste • Vysočany • Zlatníky • Čierna Lehota • Ľutov • Šišov • Šípkov • Žitná-Radiša :
# Živko Radišić

Živko Radišić (serbieraz: Живко Радишић, ʒîːʋko rǎdiʃit͡ɕ ahoskatua; Prijedor, 1937ko abuztuaren 15a - Banja Luka, 2021eko irailaren 5a) serbo-bosniar politikaria izan zen. Bosnia-Herzegovinako Presidentetza Kolektiboko presidentea izan zen 1998ko urritik 1999ko ekainera eta 2000ko urritik 2001eko ekainera.
Sarajevoko Unibertsitatean Zientzia Politikoetan lizentziatu zen. 1969an Banja Luka berreraikitzearen arduraduna izan zen, urte horretako lurrikararen ondoren. 1977tik 1982ra Banja Lukako alkatea izan zen. 1982tik 1985era Bosnia-Herzegovinako Serbiar Errepublikako Defentsa ministroa izan zen. 1996an Bosnia-Herzegovinako Alderdi Sozialistaren sortzaileetako bat izan zen.
1998an Bosnia-Herzegovinako presidentetza kolektiboko kide serbiarra aukeratu zuten eta bere presidentea izan zen bi alditan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4808727
* Multimedia: Živko Radišić / Q4808727
# Évisa

Évisa, (korsikeraz: Evisa) Korsikako hegoaldeko udalerria da, Hego Korsika departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 208 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Populations légales 2013 | Insee» www.insee.fr (Noiz kontsultatua: 2016-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1087767
* Multimedia: Évisa / Q1087767
# Éviango Hitzarmenak

Éviango Hitzarmenak, ofizialki Déclarations gouvernementales du 19 mars 1962 relatives à l'Algérie, Frantzia Aljeriaren askatasuna onartzeko ituna izan zen. Hitzarmenak 1962ko martxoaren 18an Évian-les-Bains hirian (Auvernia-Rodano-Alpeak) sinatu ziren, Frantziako eta Aljeriako Errepublikako behin-behineko gobernuaren (GPRA) ordezkariek artean, horrela Aljeriako gerrari amaiera emanez. Horren ondorioz, martxoaren 19tik hasita, Aljeriako lurralde osoari aplikatu behar zen su-etena ezarri zen. Akordio hauek oraindik izenik ez zuen zortzi urteko gerra bat amaitzen zuten. Gatazka horretan Frantziak 400.000 soldadu inguru hedatu zituen Aljerian eta 250.000 eta 400.000 aljeriar artean hil ziren (milioi bat baino gehiago FLNren arabera).
Akordioak berresteko, Frantzia kontinentalean 1962ko apirilaren 8ko erreferenduma egin zen, eta botoen % 91k akordioak aplikatzeko botere osoa eman zion gobernuari. Aljeriaren aldean, independentziarako erreferenduma 1962ko uztailaren 1ean egin zen; botoen % 99.72 aldekoak izan ziren.
Hitzarmenak sinatu arren biolentzia ez zen amaitu. Organisation de l'Armée Secrète OAS, batetik, eta FLNko muturreko nazionalistek eraso eta ekintza ugari eragin zituzten Hitzarmenak sinatu eta gero.

## Negoziatzaileak

| FLNko Delegaritza Krim Belkacem Saad Dahlab Zohra Drif Rachida Drif Ahmed Boumendjel Ahmed Francis Habiba Boudar Taïeb Boulahrouf Mohamed Seddik Ben Yahia Rehda Malek Kaïd Ahmed (Slimane komandantea) Katia Belkhadem Comandante Mendjli | Frantziako Delegaritza Louis Joxe Bernard Tricot Roland Cadet Yves Roland-Billecart Claude Chayet Bruno de Leusse Vincent Labouret Jean Simon (jenerala) Hubert de Seguins Pazzis (teniente koronela) Robert Buron Jean de Broglie |

## Datu batzuk

Akordio horiek amaiera ofiziala eman zieten 132 urteko kolonizazio frantsesari eta zazpi urte eta bost hilabeteko gerrari. Gerran 130.000 aljeriar inguruk eta 400.000 frantziar borrokalarik hartu zuten parte. Borroketan milioi eta erdi aljeriar hil ziren, Aljeriako estatuaren arabera, 250.000-400.000 aljeriar artean Frantziako estatuaren arabera. Frantziako 28,500 soldadu ere hil ziren, 30.000tik 90,000 Harkiak, eta 4.000-6.000 arteko zibil europearrak (baita 65.000 zauritu ere).

## Erreferentziak

* ↑ https://www.estrepublicain.fr/actualite/2012/03/18/la-paix-secrete-des-rousses

## Ikus, gainera

* Organisation de l'Armée Secrète

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Bi delegaritzen aldarrikapen testua.
* Datuak: Q1471139
* Multimedia: Evian Accords / Q1471139
# Évian-les-Bains kantonamendua

Évian-les-Bains kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Savoia Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Guztira 33 udalerri ditu eta Évian-les-Bains da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1728049
# Évolution (2015eko filma)

Évolution 2015eko Lucile Hadzihalilovic frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Nicolasek hamar urte ditu eta amarekin bizi da uharte urrun batean, emakumeak eta nerabeak baino bizi ez diren herri batean. Ozeanoaren ondoko ospitale batean, haur guztiei tratamendu mediko misteriotsu bat egiten diete.

## Aktoreak

* Max Brebant : Nicolas
* Roxane Duran : Stella
* Julie-Marie Parmentier : ama
* Mathieu Goldfeld : Victor
* Nissim Renard : Franck
* Pablo-Noé Etienne : ume
* Nathalie Legosles : erizaina

## Erreferentziak

* ↑ www.sansebastianfestival.com

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20856888
# Ñacunday

Ñacunday Paraguaiko udalerri bat da, Paraná Garaiko departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 9561 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos. (2015). (pdf) Paraguay. Proyección de la Población por Sexo y Edad, según Distrito, 2000-2025. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015eko urriaren 16a) (Noiz kontsultatua: 2018ko irailaren 30a).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2445774
# Ñengo Flow

Ñengo Flow Rio Piedrasen jaio zen, San Juan auzoan. Bera Bayamonen bere bizitza pasatu zuen, han hasi zen musika urbanoarekiko interes guztia.14 urte besterik ez zituela bere auzoko eszenatokian abestu zuen lehen aldiz abesti bat. Momentu horretan konturatu zen trebetasun handia zuela musikarako. Abesten entzun ondoren Univision music empresak munduari erakusteko bere musika acordio bat sinatu zuten.

## Arazo pertsonalak (eztabaidak).

2008-2009 eztabaida bat edo beste bat izan zituen consusellarekin baina gero sare sozialen bidez argi utsi zuten bere artean ez zegoela inolako prolemarik.
2010ko otsailan Puerto Ricoko poloziarekin euki zituen arazo asko. Aurkitu zituelako 46 Xanax pastillak eta 73 percocet pastillak.
Gero, 2012 barnetegi batean satu zuten paisotzen eta azkatzek saiatzeagatik.
2017an, atentzio zentroa izan zen, Hactor Fatherrek zaplasteko bat eman zituelako Arcangeleri eta Ñengo defendatu egin zuen. Eta hilabete horretan bertan, agintariek atxilotu egin zuten matihuana ontza bat hartus gero vere oasabarekin.
2018ko amaieraren eta 2019ko hasieraren artean, Darelekin etsaitsaun handia zegoela ikusi zen, Ñengorekin haserretu zela “asesina” remixa ez zelako atera. Baina hilabete batzuk geroako, elkarrizketa batean Darelek esan zuen Ñengorerik ya ondo zegoela eta biak batera elkarrik bideoak grabatzea pentsatu zuten.

## Bizitza pertsonala.

Michelle Marchellekin ezkonduta dago eta bi seme ditu: Kevin Jandiel Rosa Martell eta Marco Alexander Rosa Martell Michelle Marchellekin 2013 euki zuen bigarren semea. Sameari Marco Alexander Rosa Martell deitu zuten. Bere bizitza pertsonala oso pribatua mantentzen du baina biak demostratzen dute bien arteko maitasuna.

## Discrografia.
#### estudio baten grabatutako bideoak:

* 2020: The Goat

#### Mixtapes

* 2011: Real G 4 life
* 2012: Real G 4 life 2
* 2017: Real G 4 life 3
* 2024: Real G4 Life, Vol. 4

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16221464
# Ñetas

Ñetas, 1970eko hamarkadaren amaieraldera Puerto Ricoko Río Piedras udalerrian sortutako gaizkile-talde bat da, bertako espetxeetan jazotako hainbat liskar, altxamendu eta greben ondoren. Talde honek delitu ugari burutu izan ditu, tartean hilketak, lapurretak estortsioa eta droga-trafikoa.
Gaur egun herrialde askotara hedatu da, Puerto Ricoz gain baita AEBetako ekialdeko kostaldea, Espainia eta Katalunia ere. XXI. mendearen haiseratik Latin King gaizkile-taldearekin etsaitasun handia du.
# Ñora

Ñora landatutako piper mota bat da. Murtzian eta Alacanten, hango jatorrizkotzat jotzen dena, "bola" deitzen zaio. Txikia, borobila eta gorri kolorekoa da, eta eguzkitan lehortzen uzten da. Zapore gozoa du eta Espainiar Sortaldeko gastronomian asko erabiltzen da, batez ere Katalunia, Murtziako Eskualdea eta Valentziako Erkidegoan.

## Historia

1493ko martxoak 22an Kristobal Kolon Palosera iritsi zen eta berehala Errege-Erregina Katolikoei konkista errenditzera joan zen. Audientzia honen aurretik, Indietan gertaturiko arrisku larri baten ondorioz egin zuen botu bat betetzera joan zen. Horren ondoren Guadalupeko Andre Maria Birjinarengana doa kandela bat jartzera esker emate ekintza bezala. Oso litekeena da Kolonek espezia berri honen haziak monasterioan utzi izana. Aklimatazioaren ondoren, piper deritzon espezia berria Yusteko monasteriora pasa zen. Yusteko jeronimoek piperraren ezagutza Murtziako La Ñorako Jeronimoen monasteriora, Murtziako Eskoriala bezala ezagutzen dena, pasa zuten, eta hortik Alacantera.

## Erabilera

Erreak laguntza gisa zerbitzatzen dira, eta batez ere piperrautsa egiteko erabiltzen da, zenbait plater ontzeko erabiltzen dena. Ohikoa da arraultza erreen laguntza edo entsalada batzuen ongailu bezala erabiltzea, baita, Alacanteko probintziako iparraldean ñoran oinarritutako plater goxo bat egiteko ere, pericana deritzona.
Alacant eta Murtziako arrozei kolore eta zapore bereizgarri bat ematen diote (gorria eta laranja. Asko gomendatzen da gainontzeko osagaien aurretik ñora arinki frijitzea eta alde batera uztea jalkitzen, edo bere haragia probestea haziak eta txortena ateraz, eta uretan hamar minutuz sueztituz bere haragia laban batekin atera eta olio errera gehitu aurretik.
Katalunian ere olio erretan eta arrozetan erabiltzen da, baina, batez ere, romesko saltsaren osagai nagusi eta bereizgarria da, xató izeneko entsalada tipikoa gozatzen duena, eta alioliarekin batera kataluniar barbakoetan sekula falta ez den eta haragi, arrain eta barazki mota orokin hain ondo konbinatzen duena. Calçotadetan prestatzen den salvitxada izeneko saltsaren osagai bereizgarria ere bada.
Cartagenan soilik bola deitzen zaio, eta hiriko platerik adierazgarriena den Calderoa.
Sukaldaritzan bere erabilera gozagarri gisa geroz eta baloratuagoa dago, eta geroz eta gehiago aurki daiteke Espainiako sukalde modernoetan, bere txirikorda bereizgarrietan zintzilikatuak. Bere zapore boteretsu eta apartekoak, arrozei, gisatuei eta saltsei ematen dien koloreaz gain, oso postu mesedegarria ematen diote sukaldaritza herrikoian.

## Prestaketa

Ñora eguzkitan lehortzen uzten da zelai eremu handietan, hala, ñora txirikordak, espainiar sukalde eta jatetxeetan sarri apaindura gisa erabiltzen diren baratxuri txirikordekin batera lehortzen doaz.

## Bitxikeriak

Esaten denez, ñorak ezin du piper txorizeroa ordezkatu, ezta alderantziz ere.

## Ikus, gainera

* Murtziako piperrautsa
* Pikillo piper
* Padrongo piper
* Piper txorizero
# Ñame

Ñame Dioscorea generoko zenbait tuberkuludun landareen izen arrunta da, batez ere, Dioscorea alata eta Dioscorea esculenta. Eskualde tropikaletan hazten da, batez ere, Afrikan, hegoaldeko Asian eta Ozeano Bareko uharteetan. 1,5 metroko luzera eta 70 kg. ere izan ditzakete eta tokiko sukaldaritzan preziatuak dira oso.

## Erreferentziak

* ↑ «Ñame». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-07-08.)
* ↑ International Institute of Tropical Agriculture. (2010). Yam. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8047551
* Multimedia: Yam / Q8047551
# Ñemby

Ñemby Paraguaiko udalerri bat da, Erdialdeko departamenduan kokatua. 40 km²ko azalera du eta 2017ko estimazioen arabera 131048 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos. (2015). (pdf) Paraguay. Proyección de la Población por Sexo y Edad, según Distrito, 2000-2025. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015eko urriaren 16a) (Noiz kontsultatua: 2018ko irailaren 30a).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q123643626
* Multimedia: Ñemby / Q123643626
# Ñiquén

Ñiquén Txileko erdialdeko komuna bat da. Biobío eskualdeko Ñuble probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 11.421 biztanle zituen. Komunaren hiriburua San Gregorio da.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Ñiquéneko udalaren webgunea.
* Datuak: Q201070
* Multimedia: Ñiquén / Q201070
# Ñanduti

Ñandutia (guaranieraz: ñanduti) Paraguaiko parpaila tradizionala da. Ñanduti hitzak amarauna esan nahi du guaranieraz.
Euskarri bat erabiliz jostorratzez brodatutako parpaila da. Hari zuriz josia, motibo geometriko eta zoomorfiko koloretsuak izan ohi ditu. Ñandutitik sortutako ehuna jantziak, erlijio-apaingarriak, kapelak, haizemaileak eta beste hainbeste apaingarri egiteko erabiltzen da.
Paraguaiko Kongresuak Ñandutiaren Egun Nazionala instituzionalizatu zuen 2018ko 6105 zenbakidun legearen bidez, ospakizun-data, urtero, urriko bigarren igandean ezarriz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Ley nº 6105 que institucionaliza el segundo domingo del mes de octubre, de cada año, como el Día Nacional del Ñandutí. 2018-06-22 (Noiz kontsultatua: 2020-08-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q292834