OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lapa (argipena)

Lapa hitzak esanahi zenbait ditu:
* lapa, Patella generoko molusku gasteropodoa;
* lapa edo patsa, fruituak zanpatu eta zukua erauztearen ondorengo hondarra.
# Lapa de Gargantáns

Lapa de Gargantáns Galiziako Pontevedrako probintzian Moraña udalaren Gargantáns herrian dagoen neolitoren (K.a.3000-2000 urtetan) menhir bitxia da zeren eta Galizian oso gutxi baitaude. 1958an Carlos Paratcha Vázquez maisua aurkitu zuen. Megalitoak zuen itxura bereziari esker berehala Morañako ikono bezala onartua izan zen.

## Etimologia

Galizieraz “lapa” hitzak, beste esanahien artean, hilobi bat markatzen duen harria da. Dena dela, kasu honetan, ez dago garbi menhir honen funtzioa zein zen: hilobia markatzea, tribuen arteko muga bat ezarri, gertaera bat gogorazteko sinboloa...

## Ezaugarriak

Menhirrak garaierako 1'92 metro du eta diametroko 50 zentimetro. Itxura konikoa du eta euskarria karratua; euskarria moztuta dago eta, horregatik, lehen altuagoa zela pentsatzen da. Harriaren gainean hogei petroglifo inguru daude grabatuta. Baita ere angeluak eta bi suge-lerroak ikusten dira.
Menhir hau eta San Martiño de Gargantáns eliza erromaniko artean, bestetik, Parañosen kastroa dago. Zoritxarrez kastro hau oso desitxuratuta dago eta egun zuhaitzen landaketa bat dago inguruan.
1980an monumentua lekuz aldatua izan zen. Hasieran San Martiño de Gargantáns eta Santa Xusta de Moraña herrien arteko mugarria zen eta 500 metrotara eraman zuten.

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz):Galicia Maxica webgunea.
* Datuak: Q16214320
* Multimedia: Lapa de Gargantáns / Q16214320
# Lapakiza Linzola

Lapakiza Linzola Mendebaldeko Pirinioetan dagoen mendia da, Ansoko ibarrean (Huesca) kokaturik, Erronkariko ibarrarekin ia mugakide. Izan ere, Belagua (Izaba) ohiko abiapuntua da.
2.100 metro ditu.

## Ikus, gainera

* Pirinioak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261873
# Lapa-lehergailu

Lapa-lehergailu edo Lapa-bonba toki askotan itsas daitekeen lehergailu mota bat da. Normalean, automobiletan jartzen da.

## Itsasteko moduak

Sistema desberdinak daude:
* Iman indartsu batekin.
* Xingola itsasgarrirekin.
Aktibatzeko ere sistema desberdinak daude: urruneko kontrola, mugimendu sentsoreen bidez, tenporizagailuaren bidez. Izena itsasoko animalia batetik datorkio, lapa; lapak itsasbazterreko haitzei itsatsita bizi dira, arroketan itsatsita.
Bonba mota hau talde armatuek eta zerbitzu sekretuek asko erabiltzen dute. Euskal Herrian ETA erakundeak erabili zuen sarritan.

## Ikus, gainera

* Bonba (lehergailua)

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Lehergailu hauei buruzko informazioa.
* Datuak: Q17622992
# Lap dance

Lap dance edo Dantza magalean dantza erotiko mota bat da non dantzaria mugimendu erotikoak egiteko ikuslearen gainean jartzen den. Publikoan egiten denean ikusleak ez du ezer egiten; pribatuan beste motatako ekintza sexualetara eraman dezake. Dantza mota hau Europako zein Ameriketako Estatu Batuetako klubetan oso modan jarri da. Euskal Herrian ez dago oso zabalduta.

## Deskribapena

Dantzaria musika baten erritmoaren arabera mugitu egiten da. Ikuslearen gainean jarrita haren mugimenduak oso sexualak eta probokatzaileak dira. Dantzariak gehien batean emakumeak dira. pribatuan egiten denean bezeroak luzeera aukera dezake eta sexu zuzenean bukatu daiteke; beraz, [[prostituzio] mota bat da.
Dantza mota hau Las Vegasen sortu zen. Hiri horretan egindako ikerketa baten arabera urtean 150.000 dantzari milioi ingurko ikusleen aurrean dantzatzen dute.
Lap dance, bestetik, stripteasearekin lotu daiteke. Ohikoa da dantzaria, dantzatzen duen bitartean, arropa kentzen joatea, azkenean biluzik gelditzeko. Pole dancerekin era konbinatu daiteke, hau da, dantzariak metalezko barra baten inguruan dantzatzen duenean.

## Zineman

Zinema izan da dantza mota hau zabaltzeko bidea. Lap dance filme askotan agergu da:
* 1995: Showgirls, Zack Carey (Kyle MacLachlan). Hemen Nomi Maloneren (Elizabeth Berkley) lap dance azaltzen da.
* 1999: Go.
* 2001: The Center of the World Wayne Wang zuzendariaren filma.
* 2007: Death Proof Quentin Tarantinoren filma.
* 2010: Welcome to the Rileys.
* 2014: Lap Dance.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Lap dance parodia bat.
* Datuak: Q59195
* Multimedia: Lap dance / Q59195
# Valladolid (Yucatán)

Valladolid (maia hizkuntzaz Saki) Mexikoko Yucatan estatuko biztanle gehieago duen hirugarren hiria da. Halaber, Valladolid udalerriko burua da. Mexikoko hegoekialdean dago, Yucatango ekialdean, estatuko hiriburua den Méridatik 170 kilometrotara. 2020an egindako zentsuaren arabera 56 494 biztanle zituen. Hiri kolonial ederra da.

## Historia

Hiria 1543ko maiatzaren 28an sortu zuen Francisco de Montejok, "El Sobrino" izenekoak. Jatorriz, maien Chauac-Há herrian zegoen, baina 1545eko martxoaren 24an, fundatzaileak aurka egin arren eta saneamendu arrazoiak zirela medio, Zacira eraman zuten, Cupules maien jauntxoaren hiriburura. 1848an, maia indigenek hiria eta haren etxaldeak inbaditu zituzten Kasten gerran, eta, ondorioz, kaltetutako familiek beste eskualde batzuetara emigratu behar izan zuten; Yucatango gobernuak hiria berreskuratu zuen hilabete batzuk geroago. 1910eko ekainaren 4an, Valladolideko matxinada edo Iraultzaren lehen txinparta bezala ezagutzen den Mexikoko Iraultzaren lehen aurrekarietako bat izan zen hiria.
2012an, Mexikoko Herri Magikoen zerrendan sartu zuten hiria, eta bigarrena izan zen izendapen hori jasotzen Yucatan estatuan, Izamalen ondoren.

## Toponimia

Maia hizkuntzaz hiriari Saki' edo Sakí esaten zaio. Etimologikoki "sak", zuria da eta I' gabirai. Armarrian horrela agertzen da, bestetik, hegazti zuria alegia. Valladolid izena espainiar konkistatzaileek ezarri zioten, Espainiak Valladolid hiriaren oroimenez.

## Klima

Udan euri erregularrak egiten dituen klima epel azpihezea da nagusi; urteko batez besteko tenperatura 25,8 ºC-koa da, maximoa maiatzean erregistratzen da eta minimoa urtarrilean. Itsas brisak eta hego eta mendebaldeko haizeek berotasuna jaitsarazten dute.

## Ondarea

Beste eraikin eta inguruen artean hauek aipa daitezke:

### Elizak

* San Gervasio eliza
* San Bernandino de Siena
* Santa Lucía
* Candelaria
* Candelariaren Andre Mariaren kapera
* San Juan de Dios
* San Juan eliza
* Santa Ana

### Beste lekuak

* Francisco Cantón Rosado parke nagusia
* Udaletxea
* Kulturetxea
* Venados etxea
* Artisautza Merkatua
* Azoka
* San Roque museoa
* Bost kale
* Fraideen galtzada
* Heroien parkea
* Zací cenotea

## Artisautza

Herrian egiten diren artisautza ugarien artean hamakak iraztea, arropa tipikoa egitea, brodatuak, bitxigintza, talabarteria eta harrizko irudiak daude.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.inegi.org.mx/app/scitel/Default?ev=9
* ↑ https://web.archive.org/web/20091225075409/http://www.valladolid.com.mx/museo/sala2.php
* ↑ https://www.yucatan.gob.mx/?p=valladolid
* ↑ https://www.worldpackers.com/es/articles/valladolid-yucatan
* ↑ https://web.archive.org/web/20091222233323/http://www.valladolid.com.mx/museo/sanroque.php
* ↑ https://web.archive.org/web/20091201043239/http://www.valladolid.com.mx/museo/sala5.php

## Ikus, gainera

* Valladolid (udalerria)

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Yucatan.gob.mx - Yucatángo estatuaren webgune ofiziala.
* (Gaztelaniaz):Valladolid.gob.mx - Valladolid udalerriaren webgune ofiziala.
* (Gaztelaniaz):Hiriari buruzko bideo turistikoa.
* Datuak: Q1024731
* Multimedia: Valladolid, Yucatán / Q1024731
# Valladolid (Honduras)

Valladolid Hondurasko Lempira departamenduko udalerri bat da. 81 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 3646 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Estadística. Censo de Población y Vivienda 2013. (Noiz kontsultatua: 2020-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1645823
* Multimedia: Valladolid, Honduras / Q1645823
# Vallader

Valladerra erromantxeraren bost dialektoetako bat da.
Hiztunak jatorriz Grisons Kantoiaren ekialdean bizi dira, Engadin/Engiadina Beherea eskualdean.
Aditu batzuen ustez, ladinoaren aldaera dugu hau.

## Ikus, gainera

* Puter
* Erromantxera

## Kanpo estekak

* Datuak: Q690226
# Valladolid (udalerria)

Valladolid Mexikoko udalerri bat da. Yucatán estatuan kokatua dago. 2010ean 74.217 biztanle zituen 1.117,51 km²ko azaleran. Herriburua [[Valladolid (Valladolid)|Valladolid]] da.

## Erreferentziak

* ↑ Superficie continental. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.
* ↑ Población total. Mexiko: Instituto Nacional de Estadística y Geografía.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2656439
* Multimedia: Valladolid Municipality / Q2656439
# Valladolideko Errege Entzutegi eta Kantzelaritza

Valladolideko Errege Entzutegi eta Kantzelaritza (gaztelaniaz: Real Audiencia y Chancillería de Valladolid) 1371n Henrike II.a Gaztelakoak ezarritako epaitegia izan zen, Gaztelako Kontseiluak kontuan hartu gabe Gaztelako Koroa osoan konpetentzia zuena.
Valladoliden egoitza zuen epaitegi goren honek Erdi Aroan eta Aro Modernoan iraun zuen, 1834an Espainiako Auzitegi Gorenak ordezkatua izan arte.
XV. mendean bere jurisdikzioaren zati bat galdu zuen, hasieran Ciudad Realen, gero Granadara eraman zutena, beste Kantzelaritza sortu zutelako.

## Antolaketa

Hasieran bakarra izan arren denboraren poderioz gai ezberdinak jorratzen zituzten geletan antolatu zen bere konpetentziak hobeto betetzeko. Zuzenbide zibilaz arduratzen ziren entzuleek Zibileko Gela (Sala de lo civil) osatu zuten, era berean, zuzenbide penalaz arduratzeko Krimenen Gela (Sala del crimen) eta kaparetasuna frogatzeko Kaparetasunaren Gela (Sala de la Hidalguía) sortu zituzten. Bizkaiko Gela (sala de Vizcaya) ere bazuen, non entzuleek Bizkaiko Foruan oinarritutako erabakiak hartzen zituzten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3321073
# Valladolideko Euskal Etxea

Valladolideko Euskal Etxea, ofizialki Centro Vasco Gure Txoko, Espainiako Valladolid hirian dagoen euskal etxe bat da, Gaztela eta Leon autonomia erkidegoan. Estrella kalearen 21. zenbakian dago. 1983an sortua izan zen.
# Valencia de Alcántara

Valencia de Alcántara Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 89 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 6.175 biztanle zituen 595 km²-ko azaleran.

## Hiri senidetuak

* Alfacar (Espainia)

## Ikus, gainera

* Cáceresko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Valencia de Alcántarako Udalaren webgunea
* Datuak: Q1613421
* Multimedia: Valencia de Alcántara / Q1613421
# Valencia de las Torres

Valencia de las Torres Badajozko udalerria da, Campiña Sur eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 687 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q920525
* Multimedia: Valencia de las Torres / Q920525
# Valencia konderria (Mexiko Berria)

Valencia konderria (ingelesez: Valencia County) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Los Lunas da. 2010eko zentsuaren arabera 76.569 biztanle zituen, Valencia kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Valencia konderriak 2.766,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,49 ura dira. Beste 2.761,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,67 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 76.569 pertsonetatik 72.339 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 44.605 dira. 839 beltzak edo afroamerikarrak. 2.117 amerikar natiboak ziren eta 32 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 314 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 122 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 806 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q487283
* Multimedia: Valencia County, New Mexico / Q487283
# Valenciako aintzira

Valenciako aintzira (gaztelaniaz: Lago de Valencia edo Lago de Tacarigua) Venezuelako erdialdeko aintzira endorreikoa da. Carabobo eta Aragua estatuen artean dago, Kostaldeko mendilerroaren oinetan, 413 mko garaieran. 364 km²-ko eremua hartzen du eta, Maracaiboko aintziraren ondotik, Venezuelako handiena da. Kotoia, azukre kanabera, tabakoa, artoa, kafea eta fruitu arbolak aldatzen dira aintziraren ertzetan. Maracay eta Valentzia dira kostaldeko hiri nagusiak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/03/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1469728
* Multimedia: Lake Valencia / Q1469728
# Valencia West (Arizona)

Valencia West Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pima konderrian dago, Arizona estatuan. 14.101 biztanle ditu, 25,654821 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Pima konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1890841
# Valencia del Mombuey

Valencia del Mombuey Badajozko udalerria da, Sierra Suroeste eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 782 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1658582
* Multimedia: Valencia del Mombuey / Q1658582
# Valencia del Ventoso

Valencia del Ventoso Badajozko udalerria da, Zafra - Río Bodión eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.249 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Badajozko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q1630828
* Multimedia: Valencia del Ventoso / Q1630828
# Libuše

Libuše (txekieraz; alemanez: Libussa edo Libuscha), Přemyslidar dinastiaren eta, orotara, txekiar herri osoaren arbaso mitiko bat da. Elezaharraren arabera, Praga VIII. mendean sortu zuen.
Esaten denez, Libuše, Krok gobernari txekiar mitikoaren alaba izan zen, eta ahizpa txikia bere alaba guztien artean, Kazi Teta azti eta sendatzailea. Bera, bere aitak aukeratu zuen oinordeko bezala (epaile bat). Agintari jakintsu bat izatea frogatu zuen arren, tribuko gizonezkoak, euren gobernaria emakume bat izateaz disgustura zeuden. Libušei, herriarentzako printze bat aukeratzeko esan zioten, eta berak, Stadice herrixkako Přemysl izeneko mutil bat aukeratu zuen. Berau aurkitu eta printzesaren jauregira eraman zuten. Honela, Přemysl, nekazari izatetik, gobernari izatera pasa zen. Bera eta Libuše ezkondu egin ziren, eta Libuše, Nezamyslen ama bihurtu zen. Hau izan zen Přemyslidar dinastiaren hasiera, Txekiar Errepublikan.
Libuše, hiru neba-arreben artean jakintsuena zen, eta Praga hiriaren fundazioa iragarri zuen bere Libušín gaztelutik (elezaharren arabera, beranduago Vyšehrad izango zena).
Libuše eta Přemyslen istorioa, Cosmas Pragakoak kontatu zuen xehe-mehe bere Chronica Boëmorum lanean (XII. mendea).
Libušen irudi mitikoak, zenbait lan dramatikotarako materiala eman zuen, horien artean, Franz Grillparzerren tragedia batentzako, Bedřich Smetanaren opera batentzako eta Miloš Urbanen eleberri batentzako, Polo palisada bat.
Libuše, AEBetako Louisiana estatuko Rapides Parish herriko elkarte txekiar baten izena ere bada.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q610179
* Multimedia: Libuše (kněžna) / Q610179
# Liburuzain

Liburuzaina liburutegi batean liburu, agiri eta beste elementuen bildumen kudeaketa lanak egin eta erabiltzaileei harrera eta informazioa eskaintzen dizkien pertsona da. Historian, liburuzainaren zeregina liburuak modu egokian gorde ordenatzea izan bada ere, egun bere lan esparrua zabalagoa da eta modu orokorrean informazioaren kudeaketaz arduratzen den profesionala da. Liburuzainaren Munduko Eguna uztailaren 10ean izaten da.

## Ikus, gainera

* Bibliotekonomia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q182436
* Multimedia: Librarians / Q182436
# Liburutegiko bildumaren garapen

Liburutegi baten bildumaren kudeaketa edo garapena "liburutegi baten materialen bildumaren indarguneak eta ahuleziak identifikatzeko aukera ematen duen prozesu bat da, erabiltzaileen beharretan eta komunitatearen baliabideetan oinarrituta, eta hautematen diren beharrak zuzentzeko saiakera".
Bildumaren plangintzarekin, prestakuntzarekin, ebaluazioarekin eta mantentze-lanekin zerikusia duen guztia kontuan hartu beharko litzateke, eta antolaketa-prozesu zabala osatu beharko litzateke. Horretarako, hainbat jarduera koordinatu egin beharko lirateke, hala nola, bildumaren erabileraren azterketa egitea, liburutegiko beharrak ebaluatzea, bildumara gehituko diren ale berrien hautaketa, liburutegirako ale berrien eskuratze-prozesua egitea, kontserbatzea, beste liburutegietako baliabideak partekatuz lankidetzan aritzea eta, baita ere, beharrezkotzat jotzen ez diren aleak garbitzea, baztertzea, alboratzea edo xahutzea.
Eginbeharrekoak idatzizko dokumentu batean zehaztu beharko litzateke, erabiltzaileentzat, eta batez ere kudeatzaileentzat, eskuragarri. Aldizka, idatzizko dokumentu hori berrikusia eta erabiltzaile-kudeatzaileen artean adostua izan beharko luke.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3567214
# Liburuzainaren Nazioarteko Eguna

Liburuzainen Nazioarteko Eguna oroitzapenezko eguna da, eta bertan liburutegi baten zaintzaz, antolakuntzaz eta funtzionamenduaz arduratzen direnen lana aitortzen da. Terminoak, zentzu zabalagoan, hainbat arlotan – hala nola dokumentazio-zentroetan, gizarte-, kultura- eta hezkuntza-erakundeetan, bai eta gobernu-erakundeetan eta erakunde independenteetan ere – lan egiten duten liburutegiko profesionalei egiten die erreferentzia.
Ez dago data unibertsalik ospakizun horretarako; herrialde bakoitzak bere testuinguruaren arabera definitzen du. Txileren kasuan, urtero, uztailaren 10ean, Liburuzainaren Eguna ospatzen da

## Historia

Oroimenaren jatorria Argentinan dago, 1810eko irailaren 13an Mariano Morenoren eta bere gobernu-taldearen eskutik lehen liburutegi publikoa sortu zelarik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q112828931
# Libuň

Libuň Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 816 biztanle ditu eta 10,53 kilometro koadroko azalera. Jičíngo barrutian dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1823175
* Multimedia: Libuň / Q1823175
# Txapitula

Txapitula leiho mota bat da, etxe bateko teilatu-isurkitik gora bertikalean ateratzen dena. Ganbara-barnea argitzeko izaten da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: Txapitula. euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-1-17).
* Datuak: Q17345
* Multimedia: Dormers / Q17345
# Txapulin

Txapulin (gaztelaniaz: Chapulin) Mexikon eta Ameriketako Estatu Batuetan indigenek ortopteroei izen horrekin ezagutzen dute. Izen arrunta da. Horiek guztiak jateko hazten eta erabiltzen dira.

## Etimologia

Hitza nahuatl hizkuntzatik dator: chapōlin, chapā[nia] hitzatik, ‘salto egin’ eta ōlli ‘oihal ziratu’. Euskaraz itzulpena horrelako zerbait izango litzateke: "Oihal ziratuez eginiko pilota moduan salto egiten duena".

## Txapulin espezieak

Sailkapen hau zientifikoa ez da, herriak eginikoa baizik. Hona hemen espezieak:
* Pyrgomorphidae familiako guztiak, zuhaixken txapulinak.
** bereziki Sphenarium purpurascens, milparen txapulina.
* Acrididae familiaren gehienak.
** Melanoplus differentialis
** Melanoplus gladstoni
** Melanoplus femurrubrum
** Hesperotettix viridis
** Arphia conspersa
** Arphia nietana
** Machaerocera mexicana
** Trachyrhachys kiowa
** Trimerotropis pallidipennis
** Xanthippus corallipes
** Boopedon diabolicum
** Boopedon rufipes
** Opeia obscura
* Romaleidae familiako batzuk.
** Brachystola magna
** Taeniopoda eques
** Chromacris versicolor
* Gryllidae familiako batzuk, kilkerrak.
Gainera, txapulin izena Mexikon eta Erdialdeko Amerikan espezie hauentzat erabiltzen da:
* Acrididae familiako guztiak, otiak.
* Caelifera ordeneko guztiak (tartean Acrididae familia), matxinsaltoak.

## Geografia

Txapulinek Mexiko Hiriko Chapultepec muinoari (‘Txapulinen muinoa’) izena eman diote.

## Elikadura

Txpunilak berez haziak dira jateko. Mexikoko toki askotan jaten dira baina ez da ohitura orokorra zeren eta zenbait tokitan oso gutxi jaten dira. Elikaduraren ikuspuntutik kalitate oneko proteinak dituzte, %60 eta 70 artean; datu horiek txapulinak behiki, txerriki edo oilasko haragiarekin parekatzen ditu. Beraz, dieta orekatu batean oso aukera ona dira.
Jateko garaian plater askotan erabiltzen dira: saltsetan, saltxitak egiteko, botanetank, gisatuak.
Ezagutzen diren intsektuen herena jateko modukoak dira UAEMeko Verónica Juárez irakaslearen iritziz. Ez jateko arrazoia ez da dietetikoa, kulturala baizik. Hori bai, intsektizidaz erabili gabeko animaliak izan behar dira.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20200325095800/https://thebugtrotters.com/encyclopedie-insectes-comestibles-wikibug/chapulines-sauterelles-mexique/
* ↑ https://elsouvenir.com/chapulines-un-gran-platillo-de-la-gastronomia-mexicana/

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Txapulinak jateko errezeta batzuk.]
* (Gaztelaniaz):Chapulinen gaineko ikerketak Mexikon.
* Datuak: Q1062847
* Multimedia: Chapulines / Q1062847
# Txarabeltz

Atxabal edo Txarabeltz mendia Murumendiko mendilerroan dagoen Gipuzkoako mendi bat da.

## Abiapuntuak

* Matxinbentatik: Ordu 1 eta 15 minutu

## Ikus, gainera

* Murumendiko mendilerroa
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268334
# Txaplata (argipena)

Txaplata hitzak adiera zenbait ditu:
* txaplata edo adabakia;
* txaplata edo enplastua.
* txaplata edo liburuaren bizkarreko laukia; liburutegietan liburuei ezartzen zaien bizkar-etiketa.
# Txaranbeldu

Txaranbeldua ate edo leiho bat eratzeko modu bat da eta hutsunearen zabalera pixkanaka handitzean edo gutxitzean datza; horrela bada, baoa handitzearen efektu bisuala lortzen da eta bisitariari barrura sartzeko zirrara sortuko dio. Horrez gain, egitura honekin eraikinean argi gehiago sartuko da.
Berez, gotiko eta erromaniko garaiko elementua da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1520848
* Multimedia: Splay / Q1520848
# Txapin

Txapinak Gipuzkoan bereziki etxe barruan ibiltzeko erabiltzen diren oinetakoak dira. Kanpoko oinetakoak baino bigunagoak dira eta zoru laua izaten dute, erosoago ibili eta aiseago garbitzeko. Hare gehiago ume txikietan jartzen zaie puntuz egindakoak eta xingola baten bidez orkatilan lotuak.
Nafarroako zenbait eskualdetan txapin edo txapinak izenarekin galtzerdiei deitzen zaiei.

## Historia

XX. mendearen hasieran Gipuzkoan dantzariek eramaten zituzten Txapin edo abarka zuriak edo beltzak ziren. Gehienetan taldekide dantza zen zehazki Legazpiko ezpata-dantzan, dantza hauetan emakumeak zein gizonak dantza egiten zuten.
Idatzi zaharretan dantzarien oinetakoak kontuak ageri direnean, zapata edo txapin modukoak ageri dira, askotan dantzari bakoitzak bordatu edota zintekin apainduak.

## Erreferentziak

* ↑ kuarrenta. «Txapin beltzak jantzi dituzte Legazpiko ezpata-dantzariek» dantzan.eus (Noiz kontsultatua: 2023-10-05).

## Ikus, gainera

* Abarkak,
* Espartinak,
* Kirol-oinetako, zapatilak, tenisak, tenis-oinetakoak,
* Txankletak, tongak edo hondartzako espartinak,
* Txinalak.
* Zapata, Oski.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q876824
* Multimedia: Slippers / Q876824
# Txapitela kalea

Txapitela kalea Nafarroako hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da.

## Kokapena

Merkatarien kalean hasi eta Gazteluko plazan amaitzen da.

## Kalea

Dendez beteriko merkatal izaera eta giro handia duen kalea da, gaur egun oinezkoentzako kalea da. Ia beti jendez betea egon ohi da, bertan hiriko usadiozko betiko denda historikoetako batzuk baidaude, bai eta Ernest Hemingway estatubatuar idazlea hirira iristean ostatu hartu ohi zuen La Perla hotel ospetsua ere.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25475215
* Multimedia: Calle Chapitela / Q25475215
# Txaradigorri

Txaradigorri, Miruatza edo Antatxula mendia Ataun-Burundako mendilerroan dagoen mendi gipuzkoarra da.

## Abiapuntuak

* Lizarrustitik: Ordu 1 eta 30 minutu

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12268333