# Eperra (abestia)

    Artikulu hau abestiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Eperra».
    Artikulu hau abestiari buruzkoa da; hegaztia gaitzat duena beste hau da: «Eper»
Eperra euskal abesti herrikoia da. Zuberoan du jatorria. Abesti honen bertsiorik ezagunenak Niko Etxart altzürükütar abeslariak eta Anje Duhalde lapurtarrak moldatutakoak dira.
Etxartek 1979an grabatu zuen lehenengoz Madrilen. Gerora, Anje Duhaldek Akelarre taldearekin abestu zuen eta hori da Hegoaldean hain ezagun den bertsioa. Horren ondotik berrogei bertsio inguru izan ditu abestiak, guztiak musikatuak. 2004ko Eperra albumean, lehen aldiz a capella abestu zuen Niko Etxartek Dominika Etxartekin eta Robert Larrandabururekin, jatorrizko bertsioan.
2005ean Euskal Kanturik Onena saioan hirugarren hautatu zuten.
Abestia oso ezaguna da, 'Euskal abesti herrikoien' artean 4. bisitatuena izan da Wikipedian (2015-2023).
* Anje Duhalde
* Niko Etxart
* Dominika Etxart

## Hitzak

Lehen aldiz irakurrita ematen du kantuaren gai nagusia txoriak, eperrak, lumak direla. Baina hitz horien artean metafora asko daude. Benetako gai nagusia amodio kontuak dira. Zeren metafora da lilia (lorea)? Zeren metafora da “lumarik eijerrena erori” kontu hori?
XVIII. mendeko herri lirikan hegaztiak emazteak izendatzeko sinbolo ziren. Usoa bezala eperra kantatzen ez duen txoria izanez, bukaera zoriontsurik ez duten poemetan aurkitzen dira gehienbat.
Zuberoako molde berezi batzuk azaltzen dira:
* kokarda: gandorra, eperrak buruan daukan apaingarria
* eijer, ejer, edder… Batuaz eder.
* bilo holli, batuaz ile hori.
* gai, gaua. Badirudi Zuberoan ez dela gertatu e > i aldaketa eta forma arkaikoari eutsi diote:
* ebili (ebiltia, batuaz hedatuago baina modernoagoa dirudien ibiltzea adierazteko).
* haier, batueraz haiei esango genuke;
* so egin, soz – hau da, begiratzen.
| Jatorrizkoa zubereraz | Beste modu batera |
| Eperrak baditizu bere bi hegalak Bai eta bürün gainin kokarda ejer bat Zük ere balinbazünü gaztetarzün ejer bat Neskatilen gogatzeko bilo holli pollit bat. Amorosak behar lüke izan lotsa gabe Gaüaz ebiltea ez üken herabe Egünaz ebiltea desohore leike Txoriak ere oro haier soz dirade. Ebili izan nüzü gaüaz eta beti Eia atzamanen nianez lili eijer hori Azkenean atzaman düt, oi bena tristeki Lümarik ejerrena beitzaio erori. Mündüan ez da nihor penarik gabe bizi Nik ere badit aski horitean segürki Nik desiratzen nizün ezkontzea zurekin Bena ene aitak ez dü entzün nahi hori. Zure aitak zer lüke eni erraiteko Ala ez nitzaio aski aren ofizioko Ala zü soberaxe zitzaio enetako Printzerik ez ahal da orai zurenganako. | Horra eperra bere bi hegalekin Baita buru gainean gandor eder bat Zuk ere baduzu gaztetasun eder bat Neskatoak seduzitzeko ile hori eder bat Maitalea ez da lotsatu behar Gauez paseatzeko ez da herabe Egunez ibiltzea desegokia litzateke Txori guztiek ere begiratzen diete Ibili izan naiz gauez eta egunez Ea aurkitu nuen lili eder hori Azkenean aurkitu dut! baina hain triste Lumarik ederrena baitzaio erori. Munduan ez da inor penarik gabe bizi. Nik ere badaukat aski horretan ziur Nik desiratzen nuen ezkontzea zurekin Baina nire aitak ez du entzun nahi hori Zure aitak zer du niri esateko Ala ez naiz nahikoa bere ofiziorako Edo zu gehiegi zara niretzat printzerik ez dago orain zuretzat |

## Niko Etxarten Eperra diskoa

Niko Etxarten Eperra albumaren historia 1993an hasi zen, Etxarten aitak, Dominikak, erretiroa hartu zuenean. Prozesua luzea izan bazen, nahita izan omen zen luzea. Herrian bertan estudio txukuna zuten grabazioak egiteko. Kantu hauek guztiak zuzenean balira bezala grabatzen zituzten eta mimo handiz gainera. 1999an sartu ziren estudioan eta behin kantua grabatu eta sei hilabete pasa zitezkeen hurrengoa grabatu arte. Hirurok elkartzeko modu bat izan zen batez ere eta abentura zinez ederra.
Modu gordinean eta musikarik gabe, ahots hutsean, kantu laburrak egiten saiatu ziren, melodian ongi sar zitezen eta luzeegiak izatea saihestu nahirik. Hala, euskal kantu, kopla, pastoral eta abarrek euren luzeragatik batzuengan sortzen duen asperdura aienatu nahi izan zuten. eperra abestiaz gain beste 16 kantu sartu zituzten albumean
Diskoa grabatzen hasi aurretik, kantaldiak eskaini ohi zituen hirukoteak Iparraldean. Emozio handiko kantaldiak izaten ziren, elizak betetzen zituztenak eta adin guztietako jendearentzat gustagarri zirenak. Batzuentzat nostalgiaz beteriko kantuak ziren, baina kantari zuberotarrak dioenez, gazteek ere topatzen omen zuten zer edo zer kantu horien atzean. Zuberotarrak zain ziren disko hau noiz kaleratuko eta kantaldi bakoitzaren ostean, horixe eskatzen zieten. Hiru motako kantuak biltzen ditu: kantu zahar edo herrikoiak, xiberotar konpositore handiek utzitakoak eta hirukote honek sortutakoak.

## Erreferentziak

* ↑ Tolosa, Mayi. (2005-1-23). «Eperra: kantagintzaren bizigarri» Argia (1976) ["... Kantu herrikoietariko bat, diskoari izenburua ematen diona da hain zuzen ere, Eperra. Etxartek 1979an grabatu zuen lehenengoz disko hau Madrilen. Gerora, Anje Duhaldek Akelarre taldearekin abestu zuen eta hori da Hegoaldean hain ezagun den bertsioa. Horren ondotik berrogei bertsio inguru izan ditu abestiak, guztiak musikatuak." Dibulgazio laburpena].
* ↑ Etxart, Niko. (2004). «Eperra» www.badok.eus (Elkar) (Noiz kontsultatua: 2023-03-20).
* ↑ Duhalde, Anje. (2012). «Ibilean» www.badok.eus (Elkar) (Noiz kontsultatua: 2023-03-20).
* ↑ «Euskal abesti herrikoi bisitatuenak Wikipedian (Massviews Analysis)» pageviews.wmcloud.org (Noiz kontsultatua: 2023-08-10).
* 1 2 gorkaazk. (2015-01-19). «Metafora – Eperrak» egunsentiederra (Noiz kontsultatua: 2023-03-20).
* 1 2 Ikus, baita, Zuketa eta xuketa
* ↑ -tarzun/-tasun atzizkiari buruz, ikus, esate baterako Elixabete Perez Gaztelu: «Koldo Mitxelenaren zinema-kritiketako hitz eratorriak», Euskaltzaindia, 1994.
* ↑ Datibo. 2015-04-01 (Noiz kontsultatua: 2018-11-12).
* 1 2 3 «Eperra: kantagintzaren bizigarri» www.argia.eus (Argia) (Noiz kontsultatua: 2023-03-20).

## Kanpo estekak

* Niko Etxart eta Alboka taldea ETB1ko 1999-2000 urtezaharreko programa batean "Eperra" abesten duen bideoa ikusgai.
* Anje Duhalde abeslarian "Eperrak" abestiko bertsioa entzungai.
* "Eperra" abestiaren hitzak ikusgai.
* Datuak: Q12256923