OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pan (2015eko filma)

    Artikulu hau 2015eko filmari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pan».
Pan 2015. urtean eginiko filma da, Joe Wrightek zuzenduta.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Peter hamabi urteko mutil pikaro eta bihurria da. Londresen bizi den umezurtz-etxe goibel eta tristean, ordea, ez dituzte ezaugarri horiek gogoko. Bizitza guztia bertan pasa ondoren, ezin sinetsiko gau batean bidaia zoragarria hasiko du fantasiaz beteriko mundura, Sekula Betira. Bertan, pirata, gerlari eta maitagarriekin abentura ugari biziko ditu, hil ala biziko konbateetan parte hartuko du, bere amak umezurtz-etxean zergatik utzi zuen deskubritzen saiatuko da, eta batez ere, lurralde magiko horretan bere tokia bilatzen ahaleginduko da.

## Aktoreak

* Levi Miller: Peter Pan
* Hugh Jackman: Bizarbeltz
* Garrett Hedlund: James Hook
* Rooney Mara: Tigre Lilitxo
* Adeel Akhtar: Sam "Smee" Smiegel
* Nonso Anozie: Bishop
* Amanda Seyfried: Mary
* Kathy Burke: Mother Barnabas
* Lewis MacDougall: Nibs
* Jack Charles: Chief Great Little Panther
* Cara Delevingne: Uhandreak
* Na Tae-joo: Kwahu
* Bronson Webb: Steps
* Kurt Egyiawan: Murray
* Paul Kaye: Mutti Voosht
* Emerald Fennell: Commander

## Erreferentziak

* ↑ Zineuskadi

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Artikulua imdb.com (Ingelesez)
* Datuak: Q15713892
* Multimedia: Pan (2015 film) / Q15713892
# Pan

Pan hitzarekin honako terminoak daude:
* Pan Saturnoko satelitea da.
* Pan primate genero bat da, txinpanze eta bonoboak.
* Pan greziar mitologiako pertsonaia da.
* Pan Dragoi Bolako fikziozko pertsonaia da.

## Filmak

* Pan, 1922ko norvegiar filma.
* Pan, 1995eko dano-alemaniar filma.
* Pan, 2015eko estatubatuar filma.
# Pierre

    Artikulu hau herrialdeari buruzkoa da; izena gaitzat duena beste hau da: «Petri»
Pierre Ameriketako Estatu Batuetako Hego Dakota estatuko hiriburua da. Hiriak 2009. urteko errolda datuen arabera 14.072 biztanle inguru ditu.

## Klima

Datu klimatikoak (Pierre) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 20 | 24 | 31 | 37 | 41 | 44 | 47 | 46 | 42 | 37 | 27 | 21 | 47 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -2 | 2 | 8 | 15 | 22 | 27 | 32 | 31 | 25 | 17 | 6 | -0 | 15 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -14 | -10 | -5 | 2 | 8 | 13 | 17 | 16 | 9 | 3 | -5 | -11 | 2 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -36 | -37 | -28 | -16 | -6 | 2 | 6 | 4 | -6 | -16 | -28 | -35 | -37 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 13 | 14 | 30 | 51 | 80 | 89 | 70 | 47 | 39 | 42 | 18 | 12 | 505 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.01 in) | 6.7 | 5.2 | 6.5 | 8.4 | 9.8 | 10.2 | 9.4 | 7.3 | 5.4 | 5.6 | 6.3 | 6.5 | 87.3 |
| Elur egunak (≥ 0.1 in) | 5.8 | 4.8 | 4.2 | 2.0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.8 | 4.5 | 5.7 | 27.8 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/sd/396597.pdf NOAA

## Kanpo estekak

* Pierreko Udalaren webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q40747
* Multimedia: Pierre, South Dakota / Q40747
# Pierre-De Saurel

Pierre-De Saurel Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Montérégie administrazio-eskualdean dago eta hiriburua Sorel-Tracy da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1517640
* Multimedia: Pierre-De Saurel Regional County Municipality / Q1517640
# Pierre-Firmin Bédat

Pierre-Firmin-César-Auguste Bédat (Baiona, 1774ko martxoaren 11 - ib., 1851) lapurtar militarra izan zen, koronel izandakoa. Napoleon Bonapartek Inperioko baroi izendatu zuen. Iberiar Penintsulako Gerran Jean-de-Dieu Soulten agindupean borrokatu zuen Galizian.
# Pierre-Ambroise Bosse

Pierre-Ambroise Bosse (1992ko maiatzaren 11a) Frantziako distantzia ertaineko korrikalari ohia da. Urrezko domina irabazi zuen 2017ko Munduko Atletismo Txapelketan 800 metroetan. Bossek Frantziako erregistro nazionala ezarri zuen 800m egiteko 2014. urtean, 1.42.53 denborarekin.

## Ibilbide profesionala

Bossek brontzezko domina irabazi zuen Helsinkiko 2012ko Europako Txapelketan 800 metroetan.
2014ko uztailaren 18an, Bossek bere marka pertsonalik onena (1:42.53) hobetu zuen 800 metroko lasterketan, Herkuliseko bileran, Monakon egindako Diamanteen Ligako bilera batean; bigarren postuan amaitu zuen lasterketa Nijel Amos Botswanako atletaren atzetik. Bilera horretan, Amos eta Bosse izan ziren munduko lehen eta bigarren 800 metroetan 2014an; Bossek Frantziako erregistro nazionalaren titular berri bezala jarri zen aire zabaleko 800 metroetan.
2017ko abuztuaren 8an, gizonezkoen 800 m-ak irabazi zituen Londresko IAAF Munduko Txapelketan, 1:44.67 denborarekin. Lesioa zela eta David Rudisha ez zegoenez, 800 m-ko finala nahiko irekia izan zen. Hala ere, Bossek ez zuen korrika egin munduko liderrarengandik hurbil urte osoan, lesioengatik berandu hasi behar izan zuelako denboraldia. Finala erritmo moderatuan atera zen Brandon McBride lehen postuan pasaz 400 m-etan 50.76an. Kipyegon Bett eta Nijel Amos elkarren aurka zeuden bitartean, Bossek bide garbiagoa hartu zen kanpoaldetik, azken biran lidergoa hartzeko. Hiru metroko abantailarekin atera zen azken kurbatik. Azken aurkariak Adam Kszczot eta Kyle Langford izan ziren, tropelaren atzealdetik lasterketa berantiarra eginez, baina Bosse aurreratuegi zegoen aurkariek harrapatzeko. Emaitzen pantaila ikusi zuen, eta sinestezina zela adierazi zuen.
Bossek 2023ko abenduan kirol profesionaletik erretiratuko zela iragarri zuen, lesio batzuen ondoren.

## Kirol lorpenak

Munduko Txapelketak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2017 | Londres | 01 ! | 800m |
| Europako Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2012 | Helsinki | 03 ! | 800m |
| 2018 | Berlin | 03 ! | 800m |

## Erreferentziak

* ↑ 800 Metres - men - senior - outdoor - 2014. .
* ↑ «David Rudisha 'saddened' after pulling out of worlds with muscle strain» TheGuardian.com 31 July 2017.
* ↑ Report: Men's 800m final – IAAF World Championships London 2017 | REPORT | World Athletics. .
* ↑ https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/5151/AT-800-M-f----.
* ↑ (Ingelesez) «France's ex-world champion Bosse calls time on athletics career» France 24 2023-12-26.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3067101
* Multimedia: Pierre-Ambroise Bosse / Q3067101
# Pierre-Charles Villeneuve

Pierre-Charles-Jean-Baptiste-Silvestre de Villeneuve (Valensole, 1763ko abenduaren 31 – Rennes, 1806ko apirilaren 22a) frantziar militarra izan zen, Frantziako Itsas Armadako almiranteordea.

## Bizitza

1798an Egiptorako espedizioan hartu zuen parte, eta urte berean Maltako defentsan jardun zuen. 1805ean britainiarren aurka borrokatu zen Finisterren. Napoleonen aginduei muzin eginez (Bresta abia zedin agindu baitzion), Cadiza joan zen, eta frantses-espainiar itsas armadaren buru jarri zen. Trafalgarko gudua galdu ondoren atxilotu zuten. Aske utzi zutenean, Rennesa joan eta bere buruaz beste egin zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q315255
* Multimedia: Pierre Charles Silvestre de Villeneuve / Q315255
# Perris (Kalifornia)

Perris Kaliforniako hiri bat da. Riverside konderrian kokatua dago. 2010ean 68.386 biztanle zituen, 81,3 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Riverside konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q983609
* Multimedia: Perris, California / Q983609
# Perros-Guirec

Perros-Guirec (bretainieraz: Perred) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da, Bro Dreger lurralde historikoan. Udalerri honetako Granito arrosaren kostaldea oso ospetsua eta ikusgarria da.

## Etimologia

Perros hitzak "lurmuturra" esan nahi du eta Guirec, eremu honetan bizi izan zen San Guirec-en omenez jarrita dago.

## Geografia

300 milioi urtetatik hona higatzen joan den granitozko kostaldean kokaturik dago herria. Hiru hondartza handi ere baditu, Trestraou, Trestrignel eta Saint-Guirec. Kostaldearen parean Jentilez uhartedia aurkitzen da, frantsesez Sept-Îles, "zazpi uharte".

## Iruditegia

* Notre Dame Clarte kapera.
* Kostaldea.
* Portua.
* Granito arrosaren kostaldea, Ploumanac'h itsasargia.
* San Guirec aldarea.
* Costaérès gaztelua.

## Kanpo estekak

* Perros-Guirec udalerriko webgunea (Frantsesez) (Ingelesez) (Alemanez)
* Datuak: Q239943
* Multimedia: Perros-Guirec / Q239943
# Perrine (kraterra)

Perrine kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ02 lau-angelukoan dago, Ilargiaren alde ezkutuaren ipar-hemisferioan. 87,4 kilometroko diametroa du. Izena Charles Dillon Perrineren omenez darama.

## Krater sateliteak

Krater sateliteak krater nagusitik hurbil dauden krater txikiak dira, eta krater horren izen bera hartzen dute letra larri osagarri batekin (baita horien eraketa krater nagusiaren eraketatik independentea bada ere). Konbentzioz, egitura horiek ilargi-mapetan identifikatzen dira, eta dagokien letra krater nagusitik hurbilen dagoen ertzaren erdian kokatzen da.

## Erreferentziak

* (Ingelesez) (WGPSN), IAU Working Group for Planetary System Nomenclature. (2013ko otsailaren 13a). Gazetteer of Planetary Nomenclature. 1:1 Million-Scale Maps of the Moon. Nazioarteko Astronomia Elkartea / USGS.
* (Ingelesez) Andersson, L. E.; Whitaker, E. A.,. (1982). NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
* (Ingelesez) Blue, Jennifer. (25 de julio de 2007). Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS.
* (Ingelesez) Bussey, B.; Spudis, P.. (2004). The Clementine Atlas of the Moon. Cambridge University Press ISBN 0-521-81528-2.
* (Ingelesez) Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C.. (1995). Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers ISBN 0-936389-27-3..
* (Ingelesez) McDowell, Jonathan. (15 de julio de 2007). Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report.
* (Ingelesez) Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B.. (1971). Report on Lunar Nomenclature by The Working Group of Commission 17 of the IAU. , 136 or..
* (Ingelesez) Moore, Patrick. (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co ISBN 0-304-35469-4.
* (Ingelesez) Price, Fred W.. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press ISBN 0521335000..
* (Ingelesez) Rükl, Antonín. (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books ISBN 0-913135-17-8.
* (Ingelesez) Webb, Rev. T. W.. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6ª edición revisada. Dover ISBN 0-486-20917-2.
* (Ingelesez) Whitaker, Ewen A.. (2003). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press 978-0-521-54414-6.
* (Ingelesez) Wlasuk, Peter T.. (2000). Observing the Moon. Springer ISBN 1-85233-193-3.
* (Ingelesez) Lunar Impact Crater Database. Lunar and Planetary Institute (USRA).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7169639
* Multimedia: Perrine (lunar crater) / Q7169639
# Perrinton (Michigan)

Perrinton Michigango herri bat da. Gratiot konderrian kokatua dago. 2010ean 406 biztanle zituen, 1,64 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Gratiot konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3319771
# Perros-Guirec kantonamendua

Perros-Guirec kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Côtes-d'Armor departamenduan dago, Bretainia (eskualdea) eskualdean. Guztira 9 udalerri ditu eta Perros-Guirec da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1726668
* Multimedia: Canton de Perros-Guirec / Q1726668
# Perris Benegas

Perris Benegas (Reno, Nevada, AEB, 1995eko uztailaren 22a) estatubatuar txirrindularia da, estilo libreko BMX modalitatean lehiatzen den kirolaria. Publikoki lesbiana da. 2024ko Olinpiar Jokoetan bigarren postua lortu uen BMX probako estilo librean.

## Ibilbidea

Udako bi Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, eta zilarrezko domina bat lortu zuen 2024ko Udako Parisko Olinpiar Jokoetan, parkeko proban, eta laugarren lekua 2020ko Udako Tokioko Olinpiar Jokoetan, proba berean.
Urrezko domina bat irabazi zuen 2018ko Hiri Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, parke proban. Horrez gain, zilarrezko domina bat lortu zuen X Games sarietan.

## Nazioarteko palmaresa

UCI lehiaketa :
| Olinpiar Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2024 | París Frantzia | | BMX Parkea |
| Munduko lehiaketa ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2018 | Chengdu Txina | | BMX Parkea |
X JokoakGames :
| X Udako Jokoak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2024 | Kalifornia AEB | | BMX Parkea |

## Erreferentziak

* ↑ «At least 186 out LGBTQ athletes at the Tokyo Summer Olympics, by far a record» outsports.com 22 de septiembre de 2021.
* ↑ (Ingelesez) «Perris Benegas reflects on her journey to a silver medal at the 2024 Paris Games | NBC Olympics» www.nbcolympics.com (Noiz kontsultatua: 2024-08-11).
* ↑ «MSN» www.msn.com (Noiz kontsultatua: 2024-08-11).
* ↑ (Ingelesez) Bruton, Michelle. «Paris 2024 Olympics: American Perris Benegas Takes Silver In Women’s BMX Freestyle» Forbes (Noiz kontsultatua: 2024-08-11).
* ↑ (Ingelesez) Staff, Newsroom. (2024-08-03). «Perris Benegas reflects on her journey to a silver medal at the 2024 Paris Games» KOBI-TV NBC5 / KOTI-TV NBC2 (Noiz kontsultatua: 2024-08-11).
* ↑ «MSN» www.msn.com (Noiz kontsultatua: 2024-08-11).
* ↑ «Journal Sentinel Subscription Offers, Specials, and Discounts» subscribe.jsonline.com (Noiz kontsultatua: 2024-08-11).
* ↑ (Ingelesez) Maese, Rick. (2024-07-31). «‘Perris in Paris:’ A U.S. BMX rider makes her name at the Olympics» Washington Post ISSN 0190-8286. (Noiz kontsultatua: 2024-08-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107145591
# Pitcaple

Pitcaple, Eskoziako gaeleraz: Baile Chapaill, Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7198813
# Pitcher udalerria, Cherokee konderria (Iowa)

Pitcher udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Cherokee konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.154 biztanle zituen, 35.79 milia karratu (92.7 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Pitcher udalerriak 535 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 36.806 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1893913
# Pitcairn uharteak

Pitcairn uharteak (ingelesez: Pitcairn Islands, ˈpɪtkɛərn ahoskatua; pitkerneraz: Pitkern Ailen) Polinesiako uhartedi bat da. Uhartediko bost uharteetatik batek baino ez du biztanlerik: Pitcairnek. Jadanik Ozeano Barean dagoen britainiar azken kolonia da, bere biztanleak HMS Bounty itsasontziko matxinatuen eta haiekin joan ziren tahitiarren ondorengoak direla famatua da. Bederatzi familietatik 46 biztanle izaki, uhartedia ezaguna da, halaber, munduko herrialde txikiena delako (burujabe izan ez arren).

## Historia

Pitcairn uharteek, antzinean, polinesiar jatorrizko biztanleak zituzten, uhartedira 800. urtearen inguruan ailegatuak. Hauek Pitcairn eta Henderson uharteetan bizi ziren eta urruneko Mangareva uhartearekin harreman komertzialak izan zituen. Baina Mangarevaren arazoek merkataritza suntsitu zuten eta uharteen biztanleriarekin bukatu.
1606ko urtarrilaren 26an Henderson, Ducie eta Pitcairn uharteetara ailegatu lehendabiziko europarra Pedro Fernandes de Queirós portugaldarra izan zela uste da, baina datu hau ez da fidagarria.
1767an Pitcairn uhartea berriz aurkitu zuten, eta 1790an HMS Bounty ontziko matxinatuek zenbait menderen ostean uharteko lehendabiziko biztanle bihurtu ziren. 1791en Ducie uhartea aurkitu zuten, 1819an Henderson eta 1824an Oeno.
Pitcairn 1838an britainiar kolonia bihurtu zen, eta 1850ean uhartea biztanlerik gabe geratu zen biztanle guztiak Norfolk uhartera joan zirenean. 18 hilabete geroago, 17 pitcairniar uhartera itzuli ziren. Geroztik biztanle gehien izan duen momentuan 223 ziren, baina gehienak Zeelanda Berrira emigratu zirenez, normalean 50 biztanle baino ez dago.
1838an uhartea emakumeen bozka onartu zuen lehendabiziko lurraldea izan zen. 2004ko abenduaren 15an, eskandalua izan zen uhartean, biztanleriaren parte handi bat pedofiliari loturiko salaketa bati lotua izan zenean.

## Politika

Izenez, Pitcairn uharteen gobernatzailea Zeelanda Berriko Britainiar Mandatari Gorena da, gaur egun Richard Fell. Baina uhartean bizi ez zenez, eguneroko lana Uharteko Biltzarraren (Island Council) presidenteari zegokion. Posturako hauteskundeak hiru urtero egiten ziren. Hala ere, 1998ko erreforma konstituzionala eta gero, bere betebeharrak Pitcairneko alkateari dagozkio 1999a eta gero.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Pitcairn gobernuaren webgunea
* Datuak: Q35672
* Multimedia: Pitcairn Islands / Q35672
# Pitch Lake

Pitch Lake (Bike aintzira, euskaraz) asfalto aintzira bat da. Trinidad eta Tobagoko Trinidad uharteko hego-mendebaldean dagoen La Brea izeneko herriaren ondoan (gaztelaniazko toponimo horren izenak, mundruna euskaraz, aintziarari egiten dio erreferentzia halaber). Lakuak 0,405 kilometro koadro ditu eta 76,2 metroko sakonera.
Pitch Lake baliabide turistiko ezaguna da, eta museo txiki bat du ondoan. Enpresa batek bertako asfaltoa ustiatzen du. Munduko asfalto biltegi natural handiena da, eta 10 milioi tona dituela kalkulatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ «Pitch Lake, Trinidad - a geological wonder that is mined for asphalt, Liverpool museums» web.archive.org 2018-10-01 (Noiz kontsultatua: 2021-01-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q717351
* Multimedia: Pitch Lake, Island of Trinidad / Q717351
# Pitcher (New York)

Pitcher Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Chenango konderrian kokatuta dago, New York estatuan. 667 biztanle ditu, 28,48 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Chenango konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3708468
# Pitcairn uhartea

Pitcairn uhartea, Ozeano Barean dauden Pitcairn uhartediko uharte bat da, Polinesian. Uhartedi horretako populatutako uharte bakarra da, 2024an 42 biztanle zituen.
HMS Bounty britainiar itsasontziaren matxinatuen ondorengo asko uharte honetan bizi dira.
* Datuak: Q1779748
* Multimedia: Pitcairn Island / Q1779748
# Pitcairngreen

Pitcairngreen, Eskoziako etxalde bat da, Perth eta Kinross eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7198664
* Multimedia: Pitcairngreen / Q7198664
# Pitcalnie

Pitcalnie, Eskoziako gaeleraz: Baile Chailnidh eta Cuilt Eararaidh, Eskoziako ipar-ekialdeko kostaldeko etxalde txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3777383
* Multimedia: Pitcalnie / Q3777383
# Pitching

Pitchinga bideo edo film bat sortzeko prozesuan dagoen urrats garrantzitsu bat da. Gidoigileak ekoizpen etxeetako produktoreen aurrean egiten duen aurkezpenari deritzo pitching.
Gidoia egin ondoren, produktoreei lana egiten hasi baino lehen, saltzeko unea. Baseballeko jokoaren metafora bat da: pitcher-ak bola jaurtikitzen duenaren irudia hatzen du. Catcherrak hartu beharko luke bateatzaileak jo gabe. Hau da, kudeatzaile ekonomikoak kanporatu baino lehen, aurkezpen arin honen helburua zera da: produktoreak bere eskuetan har dezala, dirua gastatzeko prest agertuz.
# Plastiko pellet

Plastikozko pelletak edo pinportak (ingelesez: nurdle) plastikozko bolatxoak dira, polietilenoarekin, polipropilenoarekin, poliestirenoarekin edo bestelako plastiko konposatuekin egiten dituzte, lehengai gisa erabiltzeko. Bolatxo forman garraiatzen dituzte. Plastikozko produktu ugari sortzeko erabiltzen ditu industriak: urtu, eta forma ematen zaie. Nolabait ere, plastikozko produktuak sortzeko lehengai gisako bat dira, beraz. Plastiko guztiek bezala, petrolioan dute jatorria, eta, beraz, kutsagarriak dira, eta erregai fosiltzat hartzen dira. Dentsitatearen eta materialaren arabera, uraren gainean geldi daitezke, edo, bestela, urperatu. Tamainua 5 mm-tik beherakoa da.

## Kutsadura

Plastiko hauek mundu osoko ibai, hondartza eta aintziretako ertzetan ikus daitezke.
1970eko hamarkada inguruan erregistratu zen lehen aldiz hondartzetan, kutsadura gisa, baina erabilera lehenago erregistratu da, 1940ko eta 1950eko hamarkaden inguruan. Bolatxoak modu askotara iristen dira ozeanora, baita garraioko ustekabeko isuriak ere, eta azkar mugitzen dira, haizeak eramateko bezain txikiak baitira eta uretan ere flotatzen baitute. Ingurunean geratu ahala, deskonposatzen eta are txikiago bihurtzen jarraitzen dute, mikroplastikoak sortuz.
Plastiko horiek ekosistema asko alda ditzakete, hegazti eta arrain batzuek beren janariarekin nahas baititzakete, eta gosez hil daitezke jan dituzten kantitateen ondorioz. Gainera, toxinak eta beste produktu kimiko kaltegarri batzuk (kutsatzaile organiko iraunkorrak) xurgatu ditzakete, eta arrainek irentsi ditzakete, pozoituz horrela; ondoren, giza kontsumorako harrapatuak baldin badira, pertsonengan bukatu daitezke. Gainera, haien azalean biofilmak sor daitezke, gizakientzat kaltegarriak diren patogenoekin.
Talde ekologistek-eta salatu dutenez, plastikozko bolatxo horiek ez dira sailkatzen merkantzia arriskutsuen artean. Hala sailkatuko balira, garraiatzerakoan segurtasun neurri zorrotzagoak hartu beharko lirateke.
Urtero material horren 230.000 tona inguru isurtzen dira itsasora, eta itsasoetako kutsaduraren arrazoi nagusietako bat dira. Hamarkadak behar dituzte desegiteko. Kostaldera iristen direnean, berriz, biltzeko zailtasun handiak sortzen dituzte, oso txikiak baitira —bost bat milimetroko diametroa izan ohi dute—, eta kontuz ibili ezean hondarretan barrena sar bailitezke.

## Erreferentziak

* ↑ «Galiziak onartu egin du azkenean alerta maila igotzea» EITB 2024-01-09 (Noiz kontsultatua: 2024-01-09).
* 1 2 3 4 Nurdiepatrol: «Home», Nurdiepatrol webgunea, 2024-01-09an irakurrita.
* 1 2 3 Mikel Ansa: «Galiziako kostaldera iritsitako milaka plastiko bolak biltzeko antolatzen hasi dira herritarrak», Berria, 2024-01-09.
* ↑ https://oceanblueproject.org/what-are-nurdles-why-you-need-to-worry-about-them/

## Ikus, gainera

* Plastiko pelletek eragindako kutsadura

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Nurdie Patrol wegunean. Kutsadura mota honi eskainitako webgunea.
* Datuak: Q109875324
* Multimedia: Nurdles / Q109875324
# Plastilina

Plastilina edo plastizina moldekatzeko erabiltzen den material plastikoa da. Kaltzio gatzez, baselinaz eta beste konposatu alifatiko batzuez osatuta dago, batez ere azido estearikoz. Haurren erabilerarako egokia da, eta jostailu ezaguna da. Kolore askotan aurki daiteke.
Plastiko termoegonkorra izan arren, hainbat ezaugarri berezi ditu, hala nola, malgutasuna eta tenperatura altuekiko erresistentzia baxua.

## Historia

Franz Kolbek, Municheko (Alemania) farmazia baten jabeak, 1880an asmatu zuen. Industria garai hartan, Munich arteen gune bat zen, eta Kolberen lagunen artean eskultoreak ere ziren: beren eskulturak moldekatzeko erabiltzen zuten buztina berehala lehortzen zela eta, neguan batez ere, harekin lan egitea oso zaila zela kexatzen ziren. Franz Kolbek bere asmakizuna merkaturatzeko, 1887an ezagutzera eman zuen Faber-Castell enpresan eta, oraindik ere, egun saltzen da.

## Plastilinaren birziklatzea

Plastiko gisa, birziklatzeko, gainerako plastikoekin eta metalezko zein tetra-brick ontzi arinekin batera, edukiontzi horia erabil liteke; lurralde batzuetan, baina, argi eta garbi adierazi ohi da plastikozko jostailuak-eta ez botatzeko hor.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Contenedor amarillo ♻️» Ecoembes dudas del reciclaje (Noiz kontsultatua: 2021-03-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q840688
* Multimedia: Plasticine / Q840688