# Sabina Spielrein

Sabina Spielrein, jaiotzez, Sabina Naftulovna Spielrein, errusieraz, Сабина Нафтуловна Шпильрейн (Rostov Don, Errusia, 1885ko azaroaren 7a – ibíd. Sobiet Batasuna, 1942ko abuztuaren 12a) jatorri juduko psikiatra eta psikoanalista errusiarra izan zen. Psikoanalisiaren historiako lehen emakumeetako bat izan zen, eta haren ekarpen teoriko nagusia «neke suntsitzaile eta sadikoa» kontzeptua lantzea izan zen, Freud-ek geroago heriotzaren irrika garatzeko oinarritzat hartuta.

## Biografia

Sabina Spielrein Rostov Don-en jaio zen, familia judu, tradizional eta klase sozial altuko batean. Naftul Moshkovich (geroago: Nikolai Arkadievich), Spielrein (merkataria) eta Emilia Eva Markovna Lublinskaya (odontologoa) senar-emazteen bost seme-alabetatik nagusiena izan zen.
Rostoveko familia aberatsek seme-alabak Frantziako haur-eskolara bidaltzen zituzten arren, gurasoek erabaki zuten Sabina eta Yakob neba (Yasha edo Jan ere deitua) Froebel mugimendu pedagogikoaren lehen mailako eskola txiki batera joatea. Mugimendu horrek ospea zuen, haur txikiak irakasteko ikuspegi berritzaile, ilustratu eta liberala baitzuen. Etxean musika jaso zuen, etxean bizi zen irakasle pribatu bat baitzegoen, Leontievna, baita haurtzain poloniarra ere. Gurasoengandik ingelesa, frantsesa, alemana eta yidisa ikasti zuen. Geroago, Bibliako hebrearrarekin osatu zituen hizkuntza-gaitasunak.
Aipamen biografikoen arabera, neskato zaila eta bihurria zen, sarritan zigortua, intelektualki oso geldiezina, eskolako errendimendu bikaina zuena, irudimen handikoa eta sexu-interes goiztiarra zuena.
Emilia ahizpa bakarrak urtebete bete zuenean eta Sabinak hamaika zituenean, Nikolaik lur bat erosi zuen Pushkinskaya 97 etorbideko kokaleku bikainean, eta 1896an etxe dotore eta zabal bat eraiki zuen familiarentzat, neorrokoko estiloan. Etxea eraikitzen hasi zen urte berean, Sabina «Yekaterinskaya Gymnasium» onartu zuten eskakizun handiko bigarren eskolan. Eguneroko oharretatik ondorioztatzen denez, aitak presio handia egiten zion errendimendu akademikoarekin. Eskolako lanekin batera, ordu asko ematen zituen biolin, piano eta kantuko entsegu eta ikasketa musikalak egiten.
Rostoven egon zen 18 urte bete arte, eta orduan sartu zuten klinika psikiatriko batean: gurasoek Zurichera bidali zuten, Burghölzli Mental Ospitalean tratamendu bat egin ziezaioten. Han egon zen 1904ko abuztuaren 17tik 1905eko ekainaren 1era.
Deskribatutako haurtzaro korapilatsuaren ondoren, depresio-krisiak zituen. Gertaera psikotiko akutu baten garaia zen, eta afektibitatearen nahasteak zituen, negar eta barre konpultsiboak tartekatuz. Han Carl Gustav Jung ezagutu zuen, eta hark artatu zuen, histeria tratatzeko garatu berria zen tratamendu psikoanalitikoaren teknikak aplikatuz.
Jung-ek bere oharretan deskribatzen zuenez, bi gurasoak histerikoak ziren (historia klinikoko dokumentuak 2001ean argitaratu ziren). Aitak, koleriko eta oldarkorra, tratu txar fisikoa behin eta berriz ematez gain, zigor moral eta tratu umiliagarrirako joera zuenak, bere buruaz beste egiteko mehatxua egiten zuen, Sabinak 16 urte zituela aparteko urrats batzuk egiten saiatu zenean. Ama, Jung-ek deskribatua, haur eta limurtzaile gisa agertzen da, eta batzuetan alabarekin lehian aritzeko joera izaten zuen.
Jung-en tratamenduak arrakasta izan zuen, eta haren sintoma larrietatik erabat sendatu zen. Bestalde, Sabina analistarekin maitemindu zen eta maitale egin ziren.
Sendatu eta berehala, Zuricheko Unibertsitateko medikuntza eskolan sartu zen. Hain zuzen, lehenengo asteetan Burghölzli klinikan bizi izan zen, eta handik joaten zen klaseetara, apartamentu bat alokatu zuen arte. Zúrich emakumeak onartzen zituen Europako lehen unibertsitatea izan zenez, erakarpen-gune bihurtu zen haientzat, bereziki ikasle errusiarrentzat; beraz, Sabina ez zen bakarra: 1910ean 362 ikasle errusiar zeuden Zuricheko Unibertsitatean. Klinika psikiatrikoan denbora bat pasatzeak ere, planak atzeratu bazituen ere (medikuntza ikasi nahi izan zuen betidanik), abantaila bat eman zion: helduagoa egin zen, ospe handiko medikuekiko tratuan esperientzia zuen eta alemanaren hizkuntza hobeto menderatzen zuen ikaskideek eta etorkinek baino. Bere egunkariko pasarteen analisien arabera, medikuntza eskolako urteetan bizitza pertsonalaren ezaugarri nagusiak izan ziren aldarteak aldakorrak izan ziren, baina beti ere ikerketa zientifikoarekiko konpromiso serio batekin. Haren hitzek maitasun-grina handiak adierazten dituzte, baina, aldi berean, ezkontzarekiko beldurra eta mespretxua eta etsipenekiko beldurra. Carl G. Jung-ek ikasle-garai horretan zituen sentimenduei dagokienez, ez dirudi erotikoak zirenik nagusiki, baizik eta mirespen sakonak markatzen zituen, non pasioa ez zen heroiaren gurtza bezain nabaria.
1911n, medikuntzan graduatu zen, eskizofrenia-kasu bati buruzko tesi bat defendatuz (Über den psychologischen Inhalt eines Falles von Schizophrenie, «Eskizofrenia-kasu bateko eduki psikologikoari buruz»); tesia Eugen Bleulerrek zuzendu zuen, eta psikoeskaintza teorikoen lehen ekarpenetako bat da. 1910ean idatzi zuten batez ere, eta 1911ko otsailean aurkeztu. Harekin lortu zituen medikuntzako lizentziatura eta psikiatriako ohorezko matrikula.
Jungengandik aldentzea asko kostatu zitzaion, baina errealitatea onartu behar zuen: gizon ezkondua zen, eta ez zuen emaztea utziko. Jung-en seme bat kosta ahala kosta izan nahi zuela zioen ideia finkoa ere bertan behera utzi zuen. Hala, zailtasunik gabe, Zurich uztea lortu zuen, eta Chailly s-ko atseden-aste batzuk igaro zituen lehenik. Clarens, Genevako lakuaren ertzean. Berehala jarraitu zuen Munichera bidean, eta han hilabete batzuk eman zituen Artearen Historia ikasten eta Die Destruktion als Ursache des Werdens lanik garrantzitsuena amaitzen.
Urte horretan bertan, Wiener Psychoanalytische Vereinigung-eko kide hautatu zuten, eta psikoanalisi-elkarte bateko kide izan zen lehen emakumea izan zen. Elkarte horretan lehen aldiz azaldu zuen desegite-pultsioari buruzko tesia, 1911ko azaroaren 25ean. Lan hori urtebete geroago argitaratu zen, Destruktion als Ursache des Werdens izenburupean («Suntsipena bilakaeraren kausa»).
1912an, Pavel Scheftel-ekin ezkondu zen, jatorri juduko mediku errusiarrarekin, eta handik denbora batean eraman zuen abizena. Ezkontzatik bi alaba jaio ziren: Renate, 1913an jaioa, eta Eva, 1926an jaioa.
Hurrengo urteetan, lan kliniko psikoanalitikoa egin zuen, Vienan, Berlinen eta, batez ere, Genevan. Han, Édouard Claparèderen laborategian lan egin zuen, eta bera buru zuen Genevako Elkarte Psikoanalitikoko kide egin zen. Garai hartan pedagogia eta psikologia ebolutiboko gaietan kontzentratu zen, eta psikoanalisiari buruzko hitzaldiak eman zituen haurrekin Jacques Rousseau Institutuan.
1922an Jean Piageten psikoanalista izan zen bere aztertzailea eta ikaslerik nabarmenena, zortzi hilabete iraun zuen tratamendu didaktikoko harreman batean.
1923an, eta Sigmund Freud-en laguntzarekin, Spielrein Errusiara itzuli zen alabarekin, artean sobietar errepublika bihurtu baitzen. Elkarte Psikoanalitiko Errusiarreko kide eta analista didaktikoa izan zen, Moskuko estatuko institutu psikoanalitikoko anbulantzian mediku gisa lan eginez. Aldi berean, Estatuko Unibertsitateko paidologia unitateko burua izan zen eta Vera Schmidtekin batera lan egin zuen Moskuko haur-eskola batean, White Nursery izenekoan (altzari eta horma guztiak zuriak ziren). Erakundea ahalik eta azkarren haurrak pertsona libre gisa haztea sustatzeko sortu zen, eta agintariek hiru urte geroago itxi zuten, haurrekin sexu-perbertsioak egiten ziren akusazio faltsua eginda (izan ere, Stalinen semea, Vasily, White Nursery-n izen faltsuarekin egon zen).
Sobietar Batasunera itzuli eta handik urtebetera, Sabina Spielrein jaioterrira itzuli zen, eta han bizi izan zen berriro senarrarekin. 1926an, bigarren alaba izan zuen, Eva, eta mediku gisa aritu zen poliklinika psikiatrikoan.
1936an behin betiko debekatu zen paidologia, eta eskola publikoetako mediku gisa hasi zen lanean. Psikoanalisia Sobietar Batasunean debekatuta egon arren, 1940ra arte jarraitu zuen lanean.
Pavel Naumovich Scheftel senarra bihotzekoak jota hil zen 1937an edo 1938an, beste iturri baten arabera. Bere hiru nebak, Jan, Isaac eta Emil, atxilotu eta desagertu egin ziren Stalinen Purga Handian. 1937ko abenduaren 26an, Isaac neba nagusia, Sobietar Batasunean lanaren psikologian aitzindari izan zena, fusilatuta hiltzera kondenatu zuten, eta berehala exekutatu zen. Haren gorpua hobi komun batera bota zuten. Jan eta Emil ere exekutatu egin zituzten, anaiak eta zientzialariak zirelako. 1938ko urtarrilean Jan fusilatu zuten. Emilek tiro bat jaso zuen Rostoven urte bereko ekainean. 1938ko abuztuaren 17an, 77 urte zituela, Nikolai, Sabinaren aita, argitu gabeko egoeran hil zen, gaztea ez bazen ere, ez baitzegoen gaixorik.
1942an, Deutsche Wehrmachtek (Hitlerren armada alemaniarra) Rostov okupatu ondoren, Sabina Spielrein eta haren bi alabak hil zituen, Rostoveko beste judu batzuekin batera, SSetako komando batek.
Sabina Spielreinen gutunak, egunkariak eta kopiak ospitaleko espedienteetan jaso eta argitaratu ziren, baita Jung eta Freud-enak ere.

## Ekarpen teoriko nagusiak

Sabina Spielrein-ek pultsu suntsitzaile eta sadikoaren kontzeptua landu zuen, ezbairik gabe, bere ekarpen nagusia, zeinaren eragin zuzena izan baitzen Freud-ek heriotza-pultsuaren existentzia postulatzera eraman zuen garapenean, frogatuta eta ondo dokumentatuta geratu baita. Destruktion als Ursache des Werdens-en zabaltzen dituen argudioak («Suntsipena, tesiaren arrazoi nagusi») oinarri ezaguna dira.
Era berean, Jung-ek egindako arimaren nozioa lantzean Sabina Spielrein-ek izan zuen eragin nabarmena ere ezagutu da, psikologia analitikoan oinarrizko kontzeptua, Jung-ek berrogeita hamar urte geroago Aniela Jaffék konposatutako eta editatutako autobiografian egin zuen erreferentziaren ondorioz, oroitzapenak, ametsak, emakumearen kontzientziaren teknikatik abiatuta barne-topaketa bati buruzko pentsamenduak. Hau esan zuen: "Banekien ahotsa emakume batetik zetorrela eta paziente baten ahotsa ezagutu nuen, oso psikopata adimentsua, nigan konfiantza handia zuena. Nire barruan forma bizia izatera iritsi zen". Hala ere, Aniela Jaffék 1957an erregistratutako Jung-en iruzkinen transkripzio argitaragabean, Jung-ek argi utzi zuen emakume hori María Moltzer zela eta ez Spielrein. Hala ere, Lance Owens-ek Spielrein-ekiko harremana askoz berandu izan zela dokumentatu du.22
Vienara abiatu baino lehentxeago, Sigmund Freud-ekin trebatzen jarraitzeko, azken akaberak egin zituen eskizofreniari buruzko tesiaren erredakzioan. Oso eskas zegoen paziente eskizofreniko baten historia klinikoaren azterketa zen. Haren delirioetan heriotza- eta gainbehera-edukiak nagusitzen ziren, eta ezin zituen gehienak hitzez adierazi. Spielreinek gogor lan egin zuen eduki horiek deszifratzen eta antolatzen, eta dualtasun bat aurkitu zuen sexu-irrika horretan, desegiteko elementu suntsitzaile batekin eta eraikuntza-elementu batekin. Azken hori, «osagai eraldatzailea» deritzona, Freud-ek geroago sublimazio gisa sartu zuenetik kontzeptualki hurbil dagoen nozioa da, eta deskribatu dugun antagonismoan, zeinak, egiazki, bizi-pultsioaren eta heriotza-irradiazioaren antzeko egitura baitu, zenbait autorek lehenengo hurbilketa bat ikusten dute heriotza-pultsioaren oinarri diren kontzeptuetara; beste batzuek, berriz, Sabina Spielreal-en lehen idazkian errepresioaren teoria dagoela zehaazten dute.
Duela gutxi, batez ere egunkaria berraurkitu ondoren, 1977an idatzi pertsonalak eta korrespondentzia argitaratu ondoren (zati bat 1980an argitaratu zen), haur-psikoanalisiaren aitzindaritzat hartzen da, eta eboluzioaren eta garapenaren psikologian ekarpen teoriko garrantzitsuak egozten zaizkio, orain dela gutxi arte Anna Freud-ek eta Melanie Klein-ek bakarrik betetzen zuten lekua partekatuz.
Lan horien zati handi bat Moskuko haurren etxean egin zuen, Genevan egon bitartean. Han artikulu asko argitaratu zituen, Renate alabaren portaerari buruzko behaketa-protokoloetan eta oharretan oinarrituak, haur-hizkuntzaren garapenari eta afasia-nahasteen jatorriari buruz. Horri dagokionez, tesi bat aurkeztu zuen: afasian ikusten diren pentsamenduaren nahasteek haurren pentsamenduaren antzeko ezaugarri estrukturalak dituzte.

## Argitalpenak (hautaketa)

Sabina Spielreinen artikulu eta entseguak alemanez idatzita daude, gehienak. Bere idatzien zati txiki bat bakarrik itzuli da ingelesera edo beste hizkuntza batzuetara, eta duela gutxi argitaratu da. Gaztelaniarako itzulpenak urriagoak dira. Hurrengo zerrendan izenburuen itzulpena dago, informatzeko asmoz, baina horrek ez du esan nahi dagokion artikuluaren itzulpen argitaraturik dagoenik.
* Spielrein, Sabina (1911). «Über den psychologischen Inhalt eines Falles von Schizophrenie (Dementia Praecox)» [Acerca del contenido psicológico de un caso de esquizofrenia (Dementia praecox)]. Jahrbuch für psychoanalytische und psychopathologische Forschungen (en alemán) 3: 329-400.
* Spielrein, Sabina (1912). «Die Destruktion als Ursache des Werdens» [La destrucción como causa del devenir]. Jahrbuch für psychoanalytische und psychopathologische Forschungen (en alemán) 4: 465-503.
* Spielrein, Sabina (1912). «Beiträge zur Kenntnis der Kindlichen Seele» [Contribución al conocimiento de la mente infantil]. Zentralblatt für Psychoanalyse und Psychotherapie (en alemán) 3: 57-72.
* Spielrein, Sabina (1912). «Mutterliebe» [Amor de madre]. Imago (en alemán) 2: 523-24.
* Spielrein, Sabina (1913). «Selbstbefriedigung in Fusssymbolik» [La masturbación en el simbolismo del pie]. Zentralblatt für Psychoanalyse und Psychotherapie (en alemán) (3): 263.
* Spielrein, Sabina (1913). «Traum vom Vater Freudenreich» [Sueño con el padre Freudenreich]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychotherapie (en alemán) 1: 484-486.
* Spielrein, Sabina (1913). «Das unbewusste Träumen in Kuprins Zweikampf» [El sueño inconsciente en El duelo de Kuprín]. Imago (en alemán) 2: 524-525.
* Spielrein, Sabina (1913). «Die Schwiegermutter» [La suegra]. Imago (en alemán) 2: 589-591.
* Spielrein, Sabina (1914). «Der vergessene Name» [El nombre olvidado]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 2: 383-384.
* Spielrein, Sabina (1914). «Tiersymbolik and Phobie bei einem Knaben» [Simbolismo animal y fobia en un niño]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 2: 375-377.
* Spielrein, Sabina (1914). «Zwei Mensesträume» [Dos sueños de menstruación]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 2: 32-34.
* Spielrein, Sabina (1915). «Ein unbewusster Richterspruch» [Un fallo inconsciente]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 3: 350.
* Spielrein, Sabina (1916). «Die Äusserungen des Oedipuskomplexes im Kindersalter» [Las expresiones del complejo de Edipo en la edad infantil]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 1: 44-48.
* Spielrein, Sabina (1920). «Das Schamgefühl bei Kindern» [El sentimiento de vergüenza en los niños]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 6: 157-158.
* Spielrein, Sabina (1920). «Zur Frage der Entstehung und Entwicklung der Lautsprache» [Acerca del surgimiento y desarrollo del lenguaje hablado]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 6: 401}.
* Spielrein, Sabina (1920). «Das Schwache Weib» [La mujer débil]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 6: 158.
* Spielrein, Sabina. «Verdrängte Munderotik» [Erotismo oral reprimido]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 6: 361-362.
* Spielrein, Sabina (1920). «Renatchens Menschenentstehungstheorie» [La teoría de la gestación de Renatita]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 6: 155-157.
* Spielrein, Sabina (1921). «Russische Literatur» [Literatura rusa]. Bericht über die Fortschritte der Psychoanalyse 1914–1919 (en alemán) (Viena: Internationaler Psychoanalytischer Verlag).
* Spielrein, Sabina (1921). «Schnellanalyse einer kindlichen Phobie» [Análisis rápido de una fobia infantil]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 7: 473-474.
* Spielrein, Sabina (1922). «Briefmarkentraum» [Sueño con sellos postales]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) (8): 342-343.
* Spielrein, Sabina (15 de enero de 1922). «Qui est l’auteur du crime?» [¿Quién es el autor del crimen?]. Journal de Geneve (en francés) (2).
* Spielrein, Sabina (1922). «Die Entstehung der kindlichen Worte Papa und Mama» [El origen de las palabras infantiles «papá» y «mamá»]. Imago (en alemán) 8: 345-367.
* Spielrein, Sabina (1922). «Schwiez» [Suiza]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 8: 234-235.
* Spielrein, Sabina (1923). «Rêve et vision de étoiles filantes» [Sueño y visión de estrellas fugaces]. International Journal of Psycho-Analysis (en francés) 4: 129-132.
* Spielrein, Sabina (1923). «Die drei Fragen» [Las tres preguntas]. Imago (en alemán) 9: 260-263.
* Spielrein, Sabina (1923). «L’automobile: Symbole de la puissance male» [El automóvil:símbolo del poder (de la potencia) masculina]. International Journal of Psycho-Analysis (en francés) 4: 128.
* Spielrein, Sabina (1923). «Ein Zuschauertypus» [Un tipo espectador]. Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse (en alemán) 9: 210-211.
* Spielrein, Sabina (1923). «Quelques analogies entre la pensée de l’enfant, celle de l’aphasique et la pensée subconsciente» [Algunas analogías entre el pensamiento del niño, el de la afasia y el pensamiento subconsciente]. Archives de psychologie (en francés) 18: 306-322.
* Spielrein, Sabina (1923). «Einige kleine Mitteilungen aus dem Kinderleben» [Algunos pequeños mensajes desde la vida infantil]. Zeitschrift für Psychoanalytische Pädagogik (en alemán) 2: 95-99.
* Spielrein, Sabina (1923). «Die Zeit im unterschwelligen Seelenleben» [El tiempo en la vida psíquica subconsciente]. Imago (en alemán) 9: 300-317.
* Spielrein, Sabina (1931). «Kinderzeichnungen bei offenen und geschlossenen Augen» [Dibujos infantiles con los ojos abiertos y cerrados]. Imago (en alemán) 16: 259-291.
* Spielrein, Sabina (1994). «Destruction as the Cause of Coming into Being» [La destrucción como causa del devenir]. Traducción al inglés del artículo Die Destruktion als Ursache des Werdens. Journal of Analytical Psychology (en inglés) 39 (2): 155-186.
* Spielrein, Sabina (2003). «The origin of the child’s words ‘papa’ and ‘mama.’ Some observations on the different stages in language development» [El origen de las palabras infantiles «papá» y «mamá». Algunas observaciones sobre los diferentes estadios en el desarrollo del lenguaje]. En Covington, Coline; Wharton, Barbara, eds. Traducción al inglés del artículo Die Entstehung der kindlichen Worte Papa und Mama. En:Sabina Spielrein: Forgotten Pioneer of Psychoanalysis (en inglés) (New York): 287-305.

## Gaztelaniara itzulitako lana

* Spielrein, Sabina (2021). La destrucción como origen del devenir. Florentzia Molfinoren itzulpena, rústica, 112 orrialde. Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoa. ISBN 9786073041546.

## Zinema eta dokumentala

* 2002an, Elisabeth Marton zuzendari suediarrak Ich hieß Sabina Spielrein (Mi nombre fue Sabina Spielrein) dokumentala egin eta AEBn emititu zen 2005. urtearen amaieran.
* Urte berean, Roberto Faenzak Prendimi l'anima filma zuzendu zuen. Bertan, Jung (Iain Glen) eta Sabina Spielreinen (Emilia Fox) arteko harremanaren historia berreraiki zuen. 1904an, 19 urte zituela, Junfreud Burghölzliko Klinika Psikiatrikoan sartu zen, 1909ko martxoan, neurkonplexu batekin. Jung arrakastaz arituko da hilabete batzuetan, prozedura terapeutiko berriak erabiliz (metodo asoziatiboa eta psikogalvanometroa).
* David Cronenberg zinema-zuzendariak A Dangerous Method estreinatu zuen 2011n, Christopher Hamptonen 2002ko antzerki-lan baten zinemarako egokitzapena. Bere argudioa Sabina Spielrein, Carl Gustav Jung eta Sigmund Freud-en arteko harreman profesional eta afektiboen inguruan oinarritzen da. Protagonistak Keira Knightley (Spielrein), Michael Fassbender (Jung) eta Viggo Mortensen (Freud) dira.

## Iruditegia

* Sabinaren familia-etxea
* Spielrein familia, 1896 (behean Sabina, Emilia eta Jan; erdian ama, Eva eta Isaac, atzean aita ezkerrean)
* Spielrein familia, 1909. Ezkerretik hasita Eva, Sabina, Nikolai, Emil, Isaac eta Jan
* Eva ahizpa, 1930
* Isaac neba
* Jan, Emil eta Isaac nebak
* Ama
* Sabine Spielreinen etxean oroitzapen plaka

## Erreferentziak

* ↑ Jablonski, H.. (2015). Sex versus survival: the life and ideas of Sabina Spielrein, by John Launer, London, Duckworth/Overlook, 2014, 326 pp., US$35 (hardback), ISBN 978-1-4683-1158-7. doi:10.1080/01062301.2015.1040329. (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* 1 2 3 (Alemanez) Richebächer, Sabine. (2017-05-03). Sabina Spielrein: Eine fast grausame Liebe zur Wissenschaft. Dörlemann eBook ISBN 978-3-908778-69-1. (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Launer, John. (2017). Sex Versus Survival: The Life and Ideas of Sabina Spielrein. Overlook Press, The ISBN 978-1-4683-1259-1. (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* 1 2 (Alemanez) «Sabine Richebächer - Sabina Spielrein – »Eine fast grausame Liebe zur Wissenschaft« :: Autoren & Übersetzer :: Neue Bücher :: DÖRLEMANN» doerlemann.com (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* 1 2 «Dialnet Métricas - Fuentes Barco, Marina» dialnet.unirioja.es (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* 1 2 3 4 (Ingelesez) «Roudinesco - Plon - Diccionario De Psicoanalisis.pdf [14303ewd794j»] idoc.pub (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* ↑ (Ingelesez) «Burghölzli hospital records of Sabina Spielrein» Journal of Analytical Psychology 46 (1): 15–42. 2001-01 doi:10.1111/1465-5922.00213. ISSN 0021-8774. (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* ↑ (Ingelesez) Gay, Peter. (1998). Freud: A Life for Our Time. Norton ISBN 978-0-393-31826-5. (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* ↑ (Gaztelaniaz) Young-Eisendrath, Polly; Dawson, Terence. (1999-05-06). Introducción a Jung. Ediciones AKAL ISBN 978-84-8323-048-0. (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* ↑ «recuerdos, sueños, pensamientos. editado por an - Comprar Libros sin clasificar en todocoleccion - 243581735» www.todocoleccion.net: 221 or.. (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* ↑ «Exhibition Overview - The Red Book of Carl G. Jung: Its Origins and Influence | Exhibitions - Library of Congress» www.loc.gov (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* ↑ (Ingelesez) «Sabina Spielrein» Jewish Women's Archive (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* ↑ «Stefania Bianconi - Prendimi l'anima - Videos - Yabla Italiano» italiano.yabla.com (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
* ↑ Un método peligroso - trailer en español. (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).

## Kanpo estekak

* Entrevista con Roberto Faenza
* Mi nombre es Sabina Spielrein: filme documental dirigido por Elisabeth Márton (en inglés)
* Datuak: Q232336
* Multimedia: Sabina Spielrein / Q232336