OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aduana-zergarik gabeko eremu

Aduana-zergarik gabeko eremua edo zona frankoa Estatuko lurraldearen zati mugatu berezia da. Eremu horretan sartzen diren salgaiak estatuko aduana-eremutik kanpora geratzen dira inportazioko zerga eta eskubideei eta estatu barneko zerga edo merkataritza-politikei dagokienez. Ez dago denbora-mugarik salgaiak eremu horretan edukitzeko. Herrialde askotako gobernu askok zona frankoak ezartzen dituzte urruneko eskualdetan, hara biztanleak erakartzeko eta eskualdearen garapen ekonomikoa sustatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Turismoa Hiztegia] [2013]
* ↑ Euskalterm: [Garraioa eta Logistika Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q496341
# Analcina

Analcina Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Analcina penthica da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Analcina penthica | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4751019
* Espezieak: Analcina
# Analektak

Analektak ((Txineraz)) Konfuzio pentsalariaren ezagutzen den liburu bakarra da. Haren irakaspenak Konfuzioren Analektak liburuan bildu ziren bera hil eta urte andana igaro zirenean. Konfuziok bere ikasleei eman zizkien hitzaldi batzuen bertsio idatzia da: hauek idatzi eta bildu zituzten. Egungo historialariek uste dute Konfuziok berak idatzitako dokumenturik ez dagoenik, baina 2.000 urtean bost libururen idazletzat jo zuten. Txinerazko jatorrizko izenburuak "hitzen inguruko eztabaidak" esan nahi du. Berez analekta hitza aukeraketa edo antologia esan nahi du.
Udaberri eta Udazkenen garaian idatziak, Analektak dira konfuzianismoaren lanik handiena. Txinatarren artean eragina izaten jarraitzen dute, baita Asiako beste herrialde batzuetan ere, gaur egun oraindik.

## Egitura eta edukia

Analektetan, kapituluak banakako gaien arabera multzokatuta daude. Hala ere, ez dute ordena berezirik jarraitzen. Izan ere, kapituluek erabat ausazkoak dirudite, beren artean inolako loturarik ez duten kapitulu korrelatiboetako gaiekin. Konfuzionismoa filosofia praktiko bat da, bizitzara bideratutako pentsamendu-sistema bat, norbere burua hobetzera bideratua. Konfuzioren helburua, azken batean, ez da salbazioa, jakituria eta autoezagutza baizik.

## Garrantzia

Kultur heroiaren lekua du txinatar zibilizazioan Konfuziok, eta halakotzat ohoratzen dute errito tradizionaletan. Bi mila urte baino gehiagoz, Analektak Txinako eskoletako ikasketen parte izan dira, izan ere, Konfuzioren obra ezagutu gabe gizon bakar bat ere ezin zela maila moral eta adimen-maila egokira iritsi uste zen. Analektak liburuaren ezagutza ere ezinbestekoa bihurtu zen gorte inperialeko funtzionario orok egin behar zituen azterketa inperialak gainditzeko.

## Konfuzio euskaraz

2008an Analektak (Lun Yu) liburua plazaratu zen Ibaizabal argitaletxearen eskutik, Erlijioen Jakinduria bilduman. Konfuziok bere ikasleei eman zizkien hitzaldi batzuen bertsio idatzia da; ikasleek idatzi eta bildu zituzten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Confucius | Biography, Teachings, & Facts |Britannica» www.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2022-08-12).
* ↑ https://tradukka.com/dictionary/pt/analecta?hl=es
* ↑ https://www.elkar.eus/es/liburu_fitxa/analektak/konfuzio/9788483942215

## Kanpo estekak

* (Frantsesez):Frantsesezko bertsioa Wikisourcen.
* (Gaztelaniaz):Konfuzioren esaldiak.
* Datuak: Q276015
* Multimedia: Analects / Q276015
# Anakoreta

Anakoreta (antzinako grezieraz: ἀναχωρητής, mundutik baztertutakoa) eremutarra da; leku bakartietan otoitz eta penitentziara emanik bizi den pertsona. Antzinako garaietan basamortuan bizi ziren anakoretak, mundutik eta tentaldietatik ihesi. Kristautasunean izan diren anakoretez gainera, beste erlijio batzuetan ere izan dira, hinduismoan eta budismoan batez ere.
Jada antzinako juduen artean izan ziren anakoretak baina II. eta III. mendeetatik aurrera (askotan jazarpenak zirela eta) ugaldu ziren. Horietatik asko Tebaidarantz (Egipto) jo zuten. Anakoretek bere jarrera manamendua jarraitzen zuela uste zuten:
| « | Mundukoak bazinete, munduak maite izango zintuzkete, nork berea maite duen bezala; baina nik aukeratu eta mundutik atera zintuztedanez, munduak gorroto dizue, mundukoak ez zaretelako | » |
| —Joan 15:19 |||

## Eremutarrak

Ezagunak dira Kapadoziako (Turkia) antzinako eremutarren kobazulo eta labar-monasterio txikiak, Göreme inguruan kokatuta eta IV. mendean sortutakoak. Araban ere garai hartako Lañuko leizeak ditugu adibide moduan, Trebiñun, eta beste aztarna batzuk daude Gaubean eta Bernedon ere bai.

## Anakoreta ezagunak

* Anton abadea, Egiptoko Makario, Arsenio Handia, Liziako Kristobal eta Tebaseko Paulo (III.-IV. mendeak)
* Eneko Oñakoa (XI. mendea)
* Walter Hilton, Heinrich Seuse eta Norwicheko Juliana (XIV. mendea)

## Ikus, gainera

* Mugimendu zenobitiko

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Diccionario enciclopédico popular ilustrado Salvat (1906–1914)

## Kanpo estekak

* (Ingelesez)"The way of an anchoress"
* Datuak: Q1146843
* Multimedia: Anchorites / Q1146843
# Anakrusa

Anakrusa, musikan, esaldi baten hasieran eta konpas barraren aurretik jarrita dagoen nota bati eta nota talde bati deritzo, lehen denbora indartsuaren aurretik beraz.
Izen hau, aipaturiko notak dituen konpasari erreferentzia eginez ere erabil daiteke.
Anakrusa dagoenean, erabilitako pultsuak azken konpasari kentzen zaizkio.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q637371
* Multimedia: Anacrusis (music) / Q637371
# Anakronismo

Anakronismoa garai jakin bateko usadio eta joerekin bat ez datorren ekintza, pentsaera, objektu eta gertaera da, bereziki garaiko beste osagaiekin kontrakarrean jartzen denean. Anakronismoa sorrarazten duen elementua anakronikoa dela esaten da. Hitza grezierazko ana (ἀνά, aurka) eta kronos (χρόνος, denbora) hitzetatik eratorria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189203
* Multimedia: Anachronism / Q189203
# Anakoluto

Anakoluto hitza latinetik dator, anacoluthon, eta hau grezieratik, ανακόλουθον, euskaraz “jarraipenik eza” esan nahi du. Hitzezko figura erretorikoa da eta elipsian oinarritzen da. Praktikan esaldiaren koherentzia sintaktikoan galtzean datza. Hizlariak edo idazleak bere pentsamendua jarraitzen du eta, ondorioz, diskurtsoa aldatu egiten du. Ahozko hizkuntzan oso ohikoa da, adibidez “hotza egiten du, arraioa, irekiko dut atea”, baina baita literaturan ere.
Bertsolaritzan ohikoa da baita ere. Ikus dezagun Xenpelarren bertso hauetan, esaterako:
    Iya guriak egin du,
    badegu zeñek agindu,
    ez oraindik umildu:
    alkarrengana bildu,
    gerra nai duben guziya,
    berari kendu biziya!
Itxuraz, azkeneko bi lerro besteekin ez dute ezer ikusirik baina, oinarrian, pentsamendu beraren jarraipena da. Batzuetan anakolutoa osatu gabeko esaldi bezala ager daiteke: “Zu ez zara izango…?”. Horretan, nahiz eta esaldia ez osatu, modu batez erantzuna lerro antean gelditzen da. Prosan batez ere erabiltzen da eguneroko hizkuntza erreproduzitu nahi denean, barruko pentsamenduen imitazioaz.

## Erreferentziak

* ↑ Xabier Altzibar, 43. or.

## Bibliografia

* Euskaltzaindia: Literatura Terminoen Hiztegia. Bilbo: 2008. Xabier Altzibarren artikulua, 43-44 or.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria. Bartzelona: Ariel, 1982. 24-25 or.

## Kanpo estekak

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
* Datuak: Q484456
# Anakreonte

Anakreonte (antzinako grezieraz: Ἀνακρέων; Teos, Lidia, Antzinako Grezia, K.a. VI. mendearen bigarren erdia) antzinako grezierazko poeta lirikoa izan zen. Samosko Polikrates eta Atenasko Hiparko tiranoen gorteetan bizi izan zen. Haren obretatik gaur eguneraino iritsi diren zatiek ardoa, jatearen atseginak eta, batez ere, amodioa kantatzen dituzte. 1554an Henri Estiennek argitaratu zuen Anacreonteian bilduriko poema laburrak —II. mendekoak bide ziren alexandriar imitatzaileek eginak— Pizkundeko anakreontetar poesia delakoaren inspirazio-iturri izan ziren.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q213484
* Multimedia: Anacreon / Q213484
# Anaktuvuk Pass (Alaska)

Anaktuvuk Pass (iñupiaqeraz: Anaqtuuvak edo Naqsraq) Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. North Slope Boroughn kokatuta dago, Alaska estatuan. 425 biztanle ditu, 12,660672 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Alaska Native Place Names | Alaska Native Language Archive. University of Alaska Fairbanks (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79755
* Multimedia: Anaktuvuk Pass, Alaska / Q79755
# Ana Laguna

Ana Laguna (Zaragoza, 1954ko maiatzaren 16a) dantzari espainiar-suediarra da. María de Ávilaren jarraitzaile historiko garrantzitsuenetako bat da eta Europako balet garaikidean karrera sendoa du. Bere karrera ia osoa Stockholmen, Suedian egin du, Cullbergen lerroen barruan.

## Biografia

Zaragozan ikasi zuen María de Ávilarekin. Mats Ek dantzari eta koreografo suediarrarekin, 1985etik 1993ra bitartean Cullberg taldeko zuzendari artistikoa izan zenarekin, ezkondu zen.

### Lan ibilbidea

1974an, Stockholmeko Cullberg Ballet-en parte hartu zuen, Birgit Cullberg-en eta Mats Ek-en zuzendaritzapean. Ana Lagunaren errepertorioan Mats Ek, Jirí Kylián, Christopher Bruce, Maurice Béjart, Nacho Duato, Pierre Perrault, Ohad Naharin eta William Forsythe koreografiak daude. Nederlands Dans Theater (1980-81) lanean urtebete eman ondoren, Ana Laguna Cullberg Balletera itzuli zen, eta hantxe jarraitu zuen Mats Ek-en ekoizpenen rol nagusiak dantzatzen.

## Sariak eta goraipamenak

* 1990ean Dantza Sari Nazionala (Espainia).
* 1995 - Emmy saria Carmen lanarengatik.
* Giselle (Video Danse —Frantzia) filmeko interpretaziorik onena.
* Golden Carina Ari Medal (Suedia).
* 1997an Zaragozako alaba kuttuna.
* 2000 - Ohorezko irakaslea, Kultura Ministerioa, Suedia.
* 2010 - Arte Ederren Merituaren Urrezko Domina.
* 2019 - Madrileko Komunitateko Kultura Saria.

## Erreferentziak

* ↑ «Ana Laguna. Dance. Biography and works at Spain is culture.» www.spainisculture.com (Noiz kontsultatua: 2022-12-01).
* 1 2 3 https://www.danza.es/multimedia/biografias/ana-laguna. .
* ↑ https://www.danza.es/multimedia/revista/ana-laguna-201cla-danza-es-como-el-agua201d. .
* ↑ Copia archivada. .
* ↑ http://www.heraldo.es/noticias/cultura/la_bailarina_ana_laguna_recibe_medalla_ora_las_bellas_artes.html
* ↑ País, El. (12 de febrero de 2019). Cayetana Guillén Cuervo y Enrique Ponce, condecorados con el Premio de Cultura de la Comunidad. ISSN 1134-6582..

## Kanpo estekak

* Ana Laguna Interneten Movie Database (ingelesez).
* Mats Ek : Place/Ställe Ana Lagunagatik eta Mijaíl Barshnikov

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4252439
* Multimedia: Ana Laguna / Q4252439
# Ana Lilian de la Macorra

Ana Lilian de la Macorra Apellániz (Mexiko Hiria, 1957ko azaroaren 27a) telebista-ekoizlea eta aktore mexikar ohia da, El Chavo del Ocho, El Chapulín Colorado eta Chespirito programetan lan egin zuena; 1975-1980 artean, Patyren papera lortu zuen 1978an El Chavo del Ochon.

## Erreferentziak

* ↑ Blakesley Lindsay.. «The Internet Movie Database (IMDb)9952The Internet Movie Database (IMDb). The Internet Movie Database Ltd, http://www.imdb.com» Electronic Resources Review 3 (5): 56–57. doi:10.1108/err.1999.3.5.56.52. ISSN 1364-5137. (Noiz kontsultatua: 2020-10-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16336479
# Ana Laverón

Ana Laverón Simavilla (Espainia, XX. mendea) ingeniari aeronautiko espainiarra da, ingeniaritza aeroespazialeko katedraduna eta E-USOC - Eragiketa Espazialen Euskarri Zentroko zuzendaria.

## Biografia

1994an ingeniaritza aeronautikoan doktoratu zen Ingeniaritza Aeronautikoko Goi Eskolan. Unibertsitate-zentro horretan bertan lortu zuen Ingeniaritza Aeronautikoko titulua, eta Ibilgailu Aeroespazialen Teknologian espezializatu zen.

### Ibilbide profesionala

1991tik 2009ra bitartean, irakasle aritu zen ESIAn. 1999tik 2002ra, irakasle gonbidatua izan zen, ikerketarako eta irakaskuntzarako lizentziarekin, Monterreyko (ITESM) Institutu Teknologikoan eta Goi Mailako Ikasketetan (Mexiko). 2009an, unibertsitateko katedradun izendatu zuten ingeniaritza aeroespazialaren arloan. Madrilgo Unibertsitate Politeknikoko Ingeniaritza Aeronautikoko Goi Eskola Teknikoko (ETSIA) lehen katedraduna izan zen.
1999an Eragiketa Espazialen Euskarri Zentroan sartu zen, zuzendari laguntzaile eta koordinatzaile zientifiko gisa. 2005ean zuzendari tekniko izatera pasatu zen, eta 2006an eremu aeroespazialeko ikerketa-zentro horren zuzendaritza hartu zuen.
2004tik 2008ra, teknologia berrien eta sareko zerbitzuen errektoreordearen albokoa izan zen, UPMko errektoreordetzan. Eta Sustapen Ministerioko Aholku Batzordeko kidea da (2015- ).
Tornado izeneko katamaran olinpikoaren ertzean nabigatzeko haize-oihala optimizatzeko diseinu berriaren azterketa zuzendu zuen. Europako Espazio Agentziarako beste proiektu bat ere zuzendu zuen GeoFlow-en.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Fernandez, Jose. (2009-11-10). «ANA LAVERÓN ES LA PRIMERA CATEDRÁTICA DE LA ESCUELA TÉCNICA SUPERIOR DE INGENIEROS AERONÁUTICOS DE MADRID» Aerotendencias.
* ↑ Llistat-de-persones-expertes-de-l-ambit-de-l-Enginyeria-i-l-Arquitectura. .
* 1 2 Curriculum abreviado.. .
* ↑ «BOE.es - BOE-A-2009-16419 Resolución de 9 de septiembre de 2009, de la Universidad Politécnica de Madrid, por la que se nombra Catedrática de Universidad a doña Ana Laverón Simavilla.» www.boe.es.
* ↑ Vaquerizo, Teresa. (2017-04-30). «Destino Marte: las mujeres españolas que guían la carrera espacial | Actualidad» S Moda EL PAÍS.
* ↑ «Portal de Transparencia» transparencia.upm.es.
* ↑ «La Moncloa. 22/07/2015. Un grupo de expertos asesorará a Fomento en materia de infraestructuras y transportes [Prensa/Actualidad»] www.lamoncloa.gob.es.
* ↑ Madridiario. «Nuevo diseño para la vela del catamarán olímpico Tornado» Madridiario.
* ↑ «Universidad Politécnica de Madrid» www.upm.es.
* ↑ InfoEspacial. «Premio de la ESA al E-USOC español» Infoespacial.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116705594
# Ana Leza

Ana Arana Leza (Madril, 1962 - ) aktore espainiar ohia da.
Aktorea izan arren, ezaguna da Antonio Banderasekin ezkonduta egon delako 1987tik 1995era arte. Mujeres al borde de un ataque de nervios edo Philadelphia filmetan agertzen da. Concha Leza aktorearen alaba da.
# Altadena (Kalifornia)

Altadena Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Los Angeles konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. 42.846 biztanle ditu, 22,609577 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Los Angeles konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q433701
* Multimedia: Altadena, California / Q433701
# Altafulla

Altafulla Kataluniako udalerria da, Tarragonès eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 4.685 biztanle zituen. 6,95 km²-ko azalera du.

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2009 |
| 781 | 741 | 687 | 750 | 711 | 640 | 756 | 957 | 1.085 | 1.674 | 3.293 | 4.685 |

## Ikus, gainera

* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Altafullako udalaren webgunea.
* Datuak: Q433746
* Multimedia: Altafulla / Q433746
# Altai

Altai hauetako bat izan daiteke:
* Altaiko Errepublika.
* Altai mendiak.
* Altaiko poni. Altaiko ponia edo Altai bertako zaldi arraza bat da.
* Altai, bertoko etnia.
# Altaffaylla

Altaffaylla Tafallako kultura elkarte eta argitaletxea da, herriaren arabierazko izena hartu duela. 1980ko hamarkadan sortu zuten batez ere merindadearen historia eta kultura zabaltzeko asmoz, baita ondoko eskualdearenak eta Nafarroakoak orokorrean ere.
Sortzaileen artean Jose Mari Espartza dago eta egun Juan Carlos Berrio Zaratiegi da elkarteko presidentea.

## Bibliografia hautatua

* "Navarra 1936. De la Esperanza al Terror". VVAA.
* "Historia de Tafalla - Tafallaren Historia". Jose Mari Esparza.
* "Peña Sport F.C. 75 años en azul y negro". Jose Luis Lizarbe.
* "Dantzariak. Historia de los grupos de danzas de Tafalla". VVAA.
* "Obreros somos: 1969-1989- El Movimiento obrero en la comarca de Tafalla". Colectivo Unitario-LAB.
* "Etxarri Aranatzeko eta Arañaz Elkarteko Hiztegia". Rafael Karasatorre.
* "Artajona Toponimia vasca. Artaxoa Euskal Toponimia". Jose Maria Jimeno Jurio eta Patxi Salaberri Zaratiegi.
* "Jotas Heréticas de Navarra". Jose Mari Esparza.
* "Historia del valle de Orba. Amunarrizketa-Iriberri". Ricardo Urrizola.
* "Valdorba románica". Andres Ortega.
* "Lizarrako euskara. Historia de la lengua vasca en Tierra Estella". Pello Etxaniz.
* "Nafarroako Ipar-Ekialdeko Euskara. Irunberritik Aezkoaraino". Aitor Arana.
* "Como puta por rastrojo: origen y uso de algunos dichos navarros". Jose Mari Espartza.

## Ikus, gainera

* Erriberriko merindadea

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Argitaletxearen katalogoa
* (Gaztelaniaz)Elkartearen datuak udal webgunean
* Datuak: Q12253236
# Altafjorden

Afjorden, Norvegiako iparraldean dagoen fiordo bat da, Alta udalerrian. 38 kilometro luze ditu.
Finnmark konderrian dago.
* Datuak: Q433737
* Multimedia: Altafjorden / Q433737
# Altagène

Altagène, (korsikeraz: Altaghjè) Korsikako hegoaldeko udalerria da, Hego Korsika departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 49 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Populations légales 2013 | Insee» www.insee.fr (Noiz kontsultatua: 2016-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1087934
* Multimedia: Altagène / Q1087934
# Altadis

Altadis tabakoa ekoiztu eta saltzen duen enpresa hispano-frantziarra da. 1999an Tabacalera eta Seita enpresen bateratzearen ondorioz sortua. Europako zigarroen hirugarren ekoizlea da, eta hainbat marka ezberdin salerosten ditu. Horrez gain, habanoen salmenten %50a kontrolatzen du. Horrez gain, garraioan ere aritzen da, Logista enpresako akziodun nagusia delarik eta Nacex, Integra2 eta beste hainbat garraio enpresen jabe da.
2007an Imperial Tobacco britainiarrak akzioen gehiengoa erosi zuen 16.200 milioi euro ordainduz. 2008ko otsailean Altadisen akzioek Madrilgo burtsan kotizatzeari utzi zioten.

## Markak

Altadisek honako zigarro eta habano marken jabe da:
* Zigarroak: Gauloises, Fortuna, Gitanes, Ducados, Nobel, Royale, Amsterdamer.
* Puruak: Cohiba, Montecristo, Partagás, Don Diego, Romeo y Julieta, Longchamp eta Vegafina.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20080205065934/http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=%2Fmoney%2F2007%2F07%2F18%2Fbcnaltadis118a.xml

## Ikus, gainera

* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)(Ingelesez) Altadisen webgunea
* Datuak: Q433704
* Multimedia: Altadis / Q433704
# Altagracia (Nikaragua)

Altagracia Nikaraguako Rivasko departamenduko udalerri bat da. 2012ko estimazioen arabera 22088 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Información de Desarrollo. (2012). (pdf) Población Total, estimada al 30 de Junio del año 2012.. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1647907
* Multimedia: Altagracia, Nicaragua / Q1647907
Txantiloi:Rivasko departamenduko udalerri aurkibidea
# Altai (herria)

    Artikulu hau herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Altai».
Altaiak (altaieraz: алтайлар, алтай-кижи; errusieraz: Алтайцы) Siberian (gehienbat Altaiko Errepublikan eta Altai kraian) bizi den talde etnikoa da. Euren hizkuntza, altaiera, turkiar familiakoa da.
* Altaiak
* Xaman altai bat
* Altai gizon bat
* Altai emakume
* Altai zaldun
* Altai emakume

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q244735
* Multimedia: Altai people / Q244735
# Altai (mendiak)

    Artikulu hau mendikateari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Altai».
Altai (altaieraz: Алтай туулар, Altay tuular; kazakheraz: Алтай таулары, Altay tawları; errusieraz: Алтайские горы, translit.: Altajskije gory; txinera tradizionalez: 阿爾泰山脈; txinera sinplifikatuz: 阿尔泰山脉, Xiao'erjing: اَعَرتَىْ شًامَىْ; dunganeraz: Артэ Шанмэ; mantxueraz: ᠠᠯᠲᠠᠢ ᠶᠢᠨ ᠨᠢᠷᠤᠭᠤ, Altai-yin niruɣu) Erdialdeko Asiako mendikatea da, Errusia, Txina, Mongolia eta Kazakhstan artean kokaturik. Mendietan Irtish, Obi eta Jenisei ibaiek dute ahoa. Bere mugak Ipar-mendebaldeko 52º iparrean, ekialdeko 84º - 90º ekialdean (non Saian mendiak hasten diren), eta hego-ekialdean Gobi basamortuan daude.
Alitau edo Altai turkieraz "Urrezko mendiak" esan nahi du. Mendikateak Ek-tagh izena ere badu. Bere ezaugarri naturalak direla eta, UNESCOk bere natura-erreserbak Gizateriaren Ondare izendatu zituen, Altaiko Urrezko Mendiak izeneko multzoan.

## Geografia

Geografikoki mendiak hiru eskualdetan banatuta daude:
* Altai errusiarra edo Altai Handia
* Altai mongoliarra
* Gobi-Altai
Hona hemen mendikatearen mendi nagusiak:

## Ekologia

UNESCOk 16.175 km² azalera duen eskualdea Gizateriaren ondare izendatu zuen: 'Altai mendi urrekarak' (Altai eta Kutun erreserbak, Teletskoje aintzira, Belukha mendia eta Ukok goi-lautadak osatuta). Hantxe daude elur-lehoinabarra eta argali ugaztun arraroak.
2003ko irailaren 27an 7,3 graduko lurrikarak hegoaldeko Chuya arroa suntsitu zuen.

## Ikus, gainera

* Asiako geografia

## Galeria

* Belukha mendia
* Kutsherla harana
* Mendikatea Kucerla lakutik
* Kutsherla lakua

## Erreferentziak

* ↑ 159. araua. Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-12).
* ↑ (Ingelesez) UNESCO. Golden Mountains of Altai. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5955
* Multimedia: Altay Mountains / Q5955
# Anko Martzio

Anko Martzio (latinez: Ancus Marcius; K.a. 642-K.a. 617), Erromako zazpi erregeetatik laugarrena izan zen, ziur asko mitikoa, aurrekoak bezala.

## Biografia

Amaren aldetik, bigarren erregea izan zen Numa Ponpilioren biloba, sabinar jatorriko azken erregea izan zen. Bere ama, Ponpilia zen. Romuloren ezaugarri batzuk eta Numa Ponpilioren beste batzuk ditu. Lehenagandik, bere konkista politika, Erromaren domeinuaren hedapena lurralde zabal batetara eta hiriaren hazkuntza demografikoa suposatu zuena. Bigarrenagandik, instituzio erlijiosoenganako errespetu eta dedikazio handia, zuzenbide pontifikalaren erregulatzailetzat hartzen delarik.
Tito Livioren arabera, Lazio konkistatzen jarraitu zuen, eta, Erroman, latindar kopuru bat ezarri zuen, Aventino muinoan, plebeioen nukleoa izan zena, Senatuan ordezkaritzarik izateko eskubiderik ez zutenak. Erritu gerlariak legeztatu zituen.
Lan publikoei dagokienez, egitasmo ugari aurrera eraman zituen. Janikuloa gotortu zuen, Tiber ibaiaren gainean zurezko zubi bat eraiki zuen, Sublizio zubia bezala ezagutzen dena, Ostiako portua sortu zuen, Tiberren estuarioa babesteko, gatzaga batzuk eraiki zituen, Erromako lehen presondegia eraiki zuen, akusatuak, eurekin zer egin erabaki arte giltzapetuta izateko (ordu arte, zigorrik ohikoena erbestea zen).
Bere aurreko erregea Tulio Hostilio izan zen, eta, bere ondorengoa, Tarkinio Prisko.
* Datuak: Q206741
* Multimedia: Ancus Marcius / Q206741