OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Marie Christina Kolo

Marie Christina Kolo (1989) klimaren aktibista, ekofeminista eta giza eskubideen aldeko ekintzaile madagaskartarra da.

## Bizitza

1989an jaio zen Nosy Be uhartean eta Ambodiranon hazi zen. Txikitan, bere etxetik gertu ehun-fabrikek eragindako ingurumen-inpaktuak ikusi zituen, eta kutsadura gelditzeko eskaera egin zuen. Parisko Unibertsitate Katolikoan Humanitario eta Garapen Proiektuen Kudeaketa masterra egin zuen.
2015ean klimaren aktibista bihurtu zen, Nazio Batuen Erakundeko boluntario gisa lanean ari zela lehorterako joera duen Androy eskualdean.
2016an, Green N Kool enpresa soziala sortu zuen.
2018an, Ecofeminism Madagascar izeneko klima-aldaketan eta genero-indarkeriarekin duen erlazioan ardaztutako lineako plataformaren sorreran parte hartu zuen.
2019an, Nazio Batuen Klima Aldaketaren Konferentzian (COP25) parte hartu zuen.
2021eko apirilean, Kolok, Brasilgo Paloma Costarekin batera, António Guterresi hitz egin zion gazteen klima-ekintzari buruzko elkarrizketa birtualean.
2022an BBCren 100 Emakume seriean sartu zen.

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Marie Christina Kolo: La lucha para que Madagascar sobreviva» Columna Digital.
* ↑ (Ingelesez) «UMaine Mandela Washington Fellowship» The University of Maine.
* 1 2 (Frantsesez) «Portrait : Marie Christina Kolo, la révoltée de Madagascar» Vanity Fair.
* ↑ (Frantsesez) «La Green Team» GreenNKool.
* ↑ (Ingelesez) «Malagasy Team receives $24,500 for “Women Break the Silence”» U.S. Embassy in Madagascar.
* ↑ (Ingelesez) Brown, Ryan Lenora. (2021). «Madagascar nears a first: Famine caused by climate rather than war» The Christian Science Monitor.
* ↑ (Ingelesez) «First Person: ‘Youth won’t stay silent’ says Madagascar climate activist» UN News.
* ↑ (Ingelesez) «BBC 100 Women 2022: Who is on the list this year?» BBC News.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111342326
* Multimedia: Marie Christina Kolo / Q111342326
# Marie Beatrice Schol-Schwarz

Marie Beatrice Schol-Schwarz, Bea Schwarz ezizenez ezagunagoa (1898ko uztailaren 12a - 1969ko uztailaren 27a) herbehereetar botanikaria eta fitopatologoa izan zen. 1922an Utrechteko Unibertsitatean doktoretzarako ikasten ari zela grafiosiaren agente kausal fungikoa aurkitu zuena. Johanna Westerdijk-en doktoregoko lehen ikaslea izan zen. Zientzia bere sinadura «M.B.Schwarz» da.
Bataviako aborigena zen, Ekialdeko Indietakoa. Bere bizitza profesional goiztiarraren zati bat Arachis hypogaea kakahuete landareari eragiten dioten patogenoak aztertzen joan zen Bogorreko "Nekazaritzako Estazio Esperimentalean". 1926an ezkondu eta ikerketatik erretiratu zen, nahiz eta 1942an, senarra hil ondoren, beste ikerketa batzuk egiten jarraitu zuen. Holandara itzuli zen bere bi seme-alabekin eta Baarnoko Centraal Bureau voor Schimmelcultures-en kolaboratu zuen. Bertan, hainbat onddo aztertu zituen eta Epicoccum generoari buruzko monografia bat idatzi zuen. Phialophora generoari buruzko ikerketekin ere jarraitu zuen, baina bere osasun egoera delikatuagatik amaitu baino lehen hil zen.

## Argitalpen batzuk

* 1965. Cephalosporium Crotocinigenum Sp.nov. 3 or.
* 1922. Das zweigsterben der ulmen, trauerweiden und pfirsichbäume: Eine vergleichend-pathologische studie ... (Hongo del olmo, sauce llorón y duraznero: Un estudio comparativo patológico). Baarn, Netherlands. Phytopathologisch laboratorium "Willie Commelin Scholten." Mededeelingen. Ed. A. Ooshoek, 73 or.

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20141006135834/http://www.cybertruffle.org.uk/people/0023302_.htm
* ↑ https://web.archive.org/web/20110724171931/http://dap.library.uu.nl/cgi-bin/dap/dap?diss_id=3349
* ↑ https://mujeresconciencia.com/2017/07/12/marie-beatrice-schol-schwarz-botanica/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4815122
* Multimedia: Bea Schwarz / Q4815122
* Espezieak: Marie Beatrice Schol-Schwarz
# Manganeses de la Polvorosa

Manganeses de la Polvorosa Zamorako probintziako udalerria da, Benavente y Los Valles eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 753 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1652096
* Multimedia: Manganeses de la Polvorosa / Q1652096
# Manganeses de la Lampreana

Manganeses de la Lampreana Zamorako probintziako udalerria da, Tierra del Pan eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 607 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
* Datuak: Q1769451
* Multimedia: Manganeses de la Lampreana / Q1769451
# Manganako dorrea

Manganako dorrea Espainiako Cuenca hiriko monumentua da, babes-dorrea alegia. Espainiako Kultura Ondasunaren izendapena du. Dorreak, musulmanen alkazar gainean eraikia, birmoldaketa ugari izan ditu; ezagutzen den lehendabiziko eraikuntza XVI. mendekoa da. Cuencako sinboloa da.

## Etimologia

Dirudienez “mangana” antzinako grezieratik dator, “manganon”, gerra-makina. Arabiarren alkazarren dorre bat egon zitekeen hor eta, agian, katapulta bat. Horrek izena justifikatuko luke.

## Historia

Lehen esan dugun bezala dorreak aldaketa asko ezagutu ditu. Lehen dorrea oinplanta karratua zen eta Antón Wyngaerde margolariari esker ezagutzen da: 1565an dorrearen marrazkia egin zuen. Marrazki horretan 1532an Esteban Limosínk dorreko gezian jartzeko egin zituen gurutze eta burnizko haize orratza ez dira agertzen.
XVI. mendearen amaieran Esteban Limosín arkitektoak konponketa batzuk egin zituen baina eraikinaren funtsa aldatu gabe. Hori XVIII. mendean Juan Llanes y Massak egin zuen marrazkiari esker dakigu zeren eta bertan agertzen dena Wyngaerderen marrazkian bezalakoa zen. Baina XVIII. mendean dorrean tximista batek jo zuen kalte handiak sortuz eta, hori gutxi balitz, XIX. mendearen hasieran frantsesek ere dezente kaltetu zuten dorrea. Kalte horiek zuzentzeko Mateo López arkitektoari kontratatu zuten. 1862an, nahiz eta egindako lanak, dorrearen goiko parteak gaizki jarraitzen zuen.
Benetako aldaketa XX. mendean eman zen, ordea. Erreforma Fernando Alcántara arkitektoa zuzendu zuen eta berak sartu zuen neomudejar estiloa eraikinan, monumentuareki bat ez zetorren estiloa alegia. Inspirazioa Islamdar artean bilatu zuen, Ipar Afrikako monumentuetan. Gezia kendu zuen eta haren ordez kanpai batzuk jarri zituen, kupula txiki batez estaliz. Hormak igeltsuzko apaingarri aberats eta koloretsuekin bete ziren. Almena batzuk jarri zituen ere bai.
Hor ez ziren aldaketak bukatu. 1970an berriro ere dorrea zaharberritu zen. Helburua Cuencako sinboloa den dorrea duintzea zen. Proiektua Víctor Caballerok egin zuen, 1968an, eta gotorleku kutsua eman zion dorreari. Ondoren, emaitza nahiko polemikoa izan zen baina gaur egun hiriaren erreferentzia da dorre hau.

## Erreferentziak

* 1 2 http://casaelescaleron.com/blog/la-torre-mangana-cuenca/

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz):Dorrearen bideoa Youtuben.
* Datuak: Q3847961
* Multimedia: Torre de Mangana / Q3847961
# Manganberzeliita

Manganberzeliita fosfato motako minerala da eta berzeliita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Manganberzeliita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaCa2Mn2+2(AsO4)3}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 - 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Manganberzeliite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Manganflurlita

Manganflurlita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Manganflurlita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {ZnMn2+3Fe^{3+}(PO4)3(OH)2(H2O)7*2H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Manganflurlite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Mangangordonita

Mangangordonita fosfato motako minerala da eta laueita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Mangangordonita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mn2+Al2(PO4)2(OH)2 * 8H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Mangangordonite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Manganarsita

Manganarsita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Manganarsita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mn3(As2O4)(OH)4}}$. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Manganarsite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Manganbelyankinita

Manganbelyankinita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Manganbelyankinita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Mn,Ca)(Ti,Nb)5O12 * 9H2O}}$. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Manganbelyankinite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Manganbabingtonita

Manganbabingtonita silikato motako minerala da eta rhodonita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Manganbabingtonita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca2(Mn,Fe)FeSi5O14(OH)}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Manganbabingtonite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# María del Mar García Puig

María del Mar García Puig (Bartzelona, 1977ko abuztuaren 28a) Kataluniako politikaria, filologoa eta idazlea da. XIV. legealdiko Madrilgo Diputatuen Kongresuko diputatu zein berdintasun-batzordeko lehen lehendakariordea izan zen.

## Biografia

Filologia ingelesean lizentziatua eta hizkuntza eta kognizio-zientzietan masterra eginda, Dublineko zein Stanfordeko Unibertsitatean egin zuen bere graduondoa, literatura- eta edizio-graduondo bat egiten. Literatura

## Ibilbidea
### Politikari

Podemos alderdiaren Zirkulu Feministetan barneratzen da Podemosen sorrera-momentutik, bai eta, Podemosen barruan, Bartzelonako Herritarren Hiri-Kontseiluaren parte da. 2015eko Espainiako Hauteskunde Munizipaletan Barcelona en Comú alderdiarekin elkarrekin lan egin zuen. 2015eko Espainiako Hauteskunde Orokorretan En Comú Podem alderdiaren diputatutzat hautatua izan zen, Bartzelonako zerrenda pean. 2016ko, 2019ko apirileko eta 2019ko azaroko hauteskundeetan berrautatua izan zen.

### Idazle

2023. urtean La historia de los vertebrados izenburuko liburua argitaratu zuen. Gure aurreko emakumeen antsietateari eta sendatzeko ahalmenari buruzko eleberria da. Zauri pertsonalen eta borroka unibertsalen bidaia, artearen eta literaturaren bidez.

## Argitaratutako lanak

* La historia de los vertebrados (2023)

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Constituidas las 21 comisiones legislativas y las no legislativas de Reglamento, Peticiones y Estatuto de los Diputados. .
* ↑ (Gaztelaniaz) “Treblinka” de Chil Rajchman, con su editora Mar García Puig | Radio Sefarad. (Noiz kontsultatua: 2020-06-25).
* ↑ «Maria del Mar Garcia Puig | En Comú Podem» web.archive.org 2016-03-19 (Noiz kontsultatua: 2020-06-25).
* ↑ http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/Diputados
* ↑ (Gaztelaniaz) CORDÓPOLIS. (2020-01-07). «Pedro Sánchez, reelegido por el Congreso como presidente del Gobierno» CORDÓPOLIS, el Diario Digital de Córdoba (Noiz kontsultatua: 2020-06-25).
* ↑ (Gaztelaniaz) Errazti, Izaskun. (2023-09-24). ««La literatura ha sido para mí un salvavidas»» El Correo (Noiz kontsultatua: 2023-09-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «LA HISTORIA DE LOS VERTEBRADOS | MAR GARCIA PUIG | Casa del Libro» casadellibro 2023-03-23 (Noiz kontsultatua: 2023-09-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22227974
* Multimedia: María del Mar Garcia Puig / Q22227974
# María del Mar Rodriguez Carnero

Maria del Mar Rodriguez Carnero Malagan jaio zen 1975eko urtarrilaren 18an. Chambao taldeko kideetako bat da eta La Mari bezala ezagunagoa da.

## Biografia

2002an kaleratu zuten lehen diskoa Chambaorekin. 2005az geroztik Lamari da taldeko liderra. Urte horretan, bularreko minbizia diagnostikatu zioten, baina denbora gutxiren buruan osatu zen. Ebakuntza egin eta hiru hilabetera taldearekin biran zebilen berriro.
Minbizia gainditu izanak bizitzaren ikuspegia aldatu diola esan izan du behin baino gehiagotan. Con cáncer tambien se crece liburua argitaratu zuen, gaixotasunaren garaiko bizipenak kontatuaz. Enamorá de la vida, aunque a veces duela liburua ere idatzi zuen bere ahizpa Aurorarekin.
Guztira zortzi disko kaleratu ditu Chambao taldeak. Azkena aurten bertan, taldearen izen bera jarri diotelarik. Guk taldearen klasiko bat aukeratu dugu. Pokito a poko kantua, 2005eko irailean Fuengirolan emandako kontzertutik hartua.

## Diskografia

* Flamenco Chill (2002)
* Endorfinas en la Mente (2003)
* Pokito a Poko (2005)
* Con Otro Aire (2007)
* En el Fin del Mundo (2009)
* Chambao (2012)
* Nuevo Ciclo (2016)
* Datuak: Q4975181
* Multimedia: María del Mar Rodríguez Carnero, "La Mari" / Q4975181
# María del Monte

María del Monte Tejado Algaba (Sevilla], 1962ko apirilaren 26a) sevillana eta kopla kantari espainiarra da, baita irrati eta telebistako aurkezlea ere. María del Monte ponte-izenarekin da ezaguna artistikoki.

## Ibilbidea

Bibiana Algaba Barragánen eta Antonio Tejero Vargasen alaba, bost anai-arrebetatik txikiena da, emakume bakarra.
Ceutan jokatutako Gente joven telebista-lehiaketan saio bat irabazi ondoren, bere lehen diskoa kaleratu zuen. Bigarrenak, Cántame sevillanas izenekoak, arrakasta itzela izan zuen denbora gutxian, eta platinozko 3 disko lortu zituen, batez ere bertan delako María del Monteren inoizko abesti ezagunena, Cántame izenekoa, El Rocioko erromeriara doan bikote baten topaketa kontatzen duena.
2022an Sevillako Harrotasunaren eguneko pregoia berak irakurri zuen, LGTBIQ+ normalizaziorako garrantzitsutzat hartua izan zen, ahopean ezaguna zelarik bere lesbianismoan, armairutik irtetea seinale positibotzat hartua izan baitzen, tradizio ustez kontserbadore batean (kopla andaluziarra) urrats esanguratsua izan zelakoan.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «María del Monte famosa cantante española. Biografía» CORAZON Y ROSA (Noiz kontsultatua: 2023-09-14).
* ↑ (Gaztelaniaz) «María del Monte sale del armario en el Orgullo de Sevilla y presenta a su novia» La Voz de Galicia 2022-06-24 (Noiz kontsultatua: 2023-09-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q793723
# María Antonia (Paraguai)

María Antonia Paraguaiko udalerri bat da, Paraguaríko departamenduan kokatua. 312 km²ko azalera du eta 2017ko estimazioen arabera 5382 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos. (2015). (pdf) Paraguay. Proyección de la Población por Sexo y Edad, según Distrito, 2000-2025. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015eko urriaren 16a) (Noiz kontsultatua: 2018ko irailaren 30a).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29228209
# María Antonia Zorraquino

María Antonia Zorraquino (Zaragoza, 1904 -ib., 1993ko azaroaren 22a) biokimikaria eta ikertzailea izan zen.

## Biografia

Bere familiak txokolate-fabrika bat zuen eta aita emakumeen hezkuntzaren alde zegoen. María Antonia hiru urtetik Señoritasko Goi Mailako Eskolara joan zen, eta hantxe ikasi zituen, besteak beste, frantsesa eta matematika. Beste eskola batzuetatik igaro ondoren, batxilergoa Zaragozako Institutu Orokorrean eta Teknikoan egin zuen.
Hasieran, zientziak gehiago interesatzen zitzaizkion, baina, aitaren lagun Rocasolano doktorearen laborategian mikroskopioaren bidez 'begiratu' zuenean, argi izan zuen kimika ikasi nahi zuela, elkarrizketa batean azaldu zuen bezala.
1930ean doktoratu zen Zaragozako Unibertsitateko Zientzia Fakultatean, «Koloideen egonkortasunari eta karga elektrikoari buruzko ikerketak» tesiarekin, eta hogeita hiru gizon zituen promozio horretako emakume bakarra izan zen.
Ikerketa Biokimikoen Laborategian lan egin zuen, Gregorio Rocasolanoren zuzendaritzapean. 1931n, Juan Martín Sauras Zaragozako Unibertsitateko Kimikako katedradunarekin ezkondu zen, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen: Juan, 1932an jaio zena, María del Pilar, 1933an jaio eta hil zena, eta M. Antonia, 1948an jaio eta Zaragozako Unibertsitatean Espainako Hizkuntza katedraduna dena.
Kimikako Laborategian lanean jarraitzea nahi zuen arren, ezin izan zuen, senarrak ez baitzuen egokitzat jo emakume ezkondu batek etxetik kanpo lan egitea. 1993ko azaroaren 22an hil zen.

## Erreferentziak

* 1 2 María Antonia Zorraquino Zorraquino. .
* 1 2 Semblanzas - Juan Martín Sauras. .
* 1 2 (Gaztelaniaz) Portolés, Carmen Magallón. (1998). Pioneras españolas en las ciencias: las mujeres del Instituto Nacional de Física y Química. Editorial CSIC - CSIC Press ISBN 978-84-00-07773-0. (Noiz kontsultatua: 2022-05-17).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19766268
# María Antonia Peña

María Antonia Peña Guerrero (La Línea de la Concepción, Cádiz, 1966) Aro Garaikideko historialari katedraduna da Huelvako Unibertsitatean. 2017. urteko uztailean Huelvako Unibertsitateko errektore hautatu zuten, eta unibertsitate horretan postua hartu zuen lehen emakumea izan zen. Era berean, Andaluziako Unibertsitateko lehenego emakume errektorea izan zen.

## Ibilbidea

Geografia eta Historian lizentziaduna da Sevillako Unibertsitatean, eta Historia Garaikideko katedraduna Huelvako Unibertsitatean. Unibertsitateko irakaslea da 1991tik. Bere lanen artean, jauntxokeria eta klientelismoa bezalako gaien ikerketa nabarmentzen dira. 'El sistema caciquil en la provincia de Huelva. Clase política y partido (1898-1923)/ Jauntxo-sistema Huelvan. Klase politikoa eta alderdiak (1898-1923)' analisiak IX. Díaz del Moral ikerketa-saria jaso zuen. 'Historia Cultural de la Corrupción Política en España y América Latina (siglos XIX y XX)/ Ustelkeria politikoaren historia kulturala Espainian eta Latinoamerikan (XIX. eta XX. mendeak)' proiektuaren ikertzaile nagusia izan da.
Hainbat ikerketa-egonaldi egin ditu Erroman, Londresen, Parisen, Habanan, Liman eta Bogotan. Ebaluazio eta Prospektiba Agentzia Nazionaleko ebaluatzailea da, eta Historia Garaikidearen Elkarteko, 'International Commision for the History of Presentative and Parliamentary Institutions' elkarteko eta Andaluziaren Bigarren Modernizaziorako Kontseilu Aholku-emaileko zuzendaritza-batzordeko kide izan da.
La Rábidako Egoitza Iberoamerikarreko zuzendaria izan zen, eta Andaluziako Nazioarteko Unibertsitateko Internazionalizazio eta Garapenerako Lankidetzako errektoreordea. Horrez gain, La Rábida taldeko lehen lehendakariordea ere izan zen, 63 unibertsitate iberoamerikarren lana biltzen duena. 2017. urteko uztailean, Huelvako Unibertsitateko errektore hautatu zuten. Unibertsitate horretan postua hartu zuen lehen emakumea izan zen, eta Andaluziako errektoreen historian lehen hautagaia izan zen. Hautagaikide Francisco Ruiz irakaslea izan zuen, kasu horretan, berriz hautatzeko aurkeztu zena . Peñak botoen %50,77rekin irabazi zuen, eta Francisco Ruizek, berriz, %45,78rekin. Ikasleen botoen bikoitza lortu zuen.
2018an, YoDona aldizkariak urtero argitaratzen dituen Espainiako 500 emakume garrantzitsuenen zerrendan sartu zen, artearen, kulturaren, ekonomiaren, politikaren edo gizartearen munduko emakumeekin.

## Sariak

* IX. Díaz del Moral El sistema caciquil en la provincia de Huelva. Klase politikoa eta alderdiak (1898-1923) lanarengatik

## Erreferentziak

* 1 2 3 «María Antonia Peña Guerrero, nombrada primera rectora de la Universidad de Huelva» eldiario.es.
* 1 2 «María Antonia Peña, primera rectora de la Universidad de Huelva tras ganar las elecciones» www.europapress.es 23 de junio de 2017.
* ↑ «María Antonia Peña, elegida una de las 500 mujeres más influyentes de España» Huelva Buenas Noticias, Periódico digital de Huelva y provincia centrado en informaciones positivas 12 de noviembre de 2018.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76161852
* Multimedia: María Antonia Peña / Q76161852
# María Aranzazu Vélez de Mendizabal

María Aranzazu Vélez de Mendizabal, edo 'pantera zuria' ( , ) mesedeetako moja, Saturrarango Emakumeen Kartzelako ama nagusia.

## Saturrarango Emakumeen Kartzelako ama nagusia

Saturrarango Emakumeen Kartzela espetxe frankista zen, preso politiko zein arruntak biltzen zituena. Espetxearen gidaritza Mercedarias de la Caridad izeneko erlijio-ordenaren esku zegoen, María Aranzazu Vélez de Mendizabalen zuzendaritzapean hain zuzen ere. Bertan, tratu txarrak ohikoak ziren, eraso sexualak barne, eta egondako presoen testigantzen arabera, Tomasa Cuevas adibide, María Aranzazu Vélez de Mendizabalek fama bereziki txarra hartu zuen, pantera zuria deitzen zioten:
   Sor 'Pantera zuria' deitzen genion, moja-jantzi zuriak zituelako, baina bihotza oso beltza.
   (La llamábamos sor 'Pantera blanca' porque tenía los hábitos blancos pero el corazón muy negro.)
   Carmina Merodio
Haurren edoskitzea debekatzeaz gain Ondarru, Mutriku eta Debako familiek elkartasunaz eramandako janaria konfiskatu eta presoei saltzen zien. Gerora, janari horren lapurreta zela eta María Aranzazu Vélez de Mendizabal kargutik kendu zuten, baita Antonio Maya zuzendaria ere. Sor María Jacinta Uribesalgo bere ordezkoa izan zen.

## Bibliografia

* Jiménez Martín, Eva; León Nanclares, Ander; Orbegozo Oronoz, Izaskun; Pego Otero, Laura; Pérez Machío, Ana Isabel; Vozmediano Sanz, Laura (2012). Situación penitenciaria de las mujeres presas en la cárcel de Saturrarán durante la Guerra Civil Española y la Primera Posguerra. Hacia la recuperación de su memoria. EMAKUNDE.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Segovia, Mikel. (2021-02-08). «Las 1.000 mujeres que la Guerra Civil mató y la historia olvidó» El Independiente (Noiz kontsultatua: 2023-03-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) MUJER Y MEMORIA. UN ACERCAMIENTO A LA REPRESIÓN EN LA DICTADURAFRANQUISTA: EL CASO DE SATURRARAN. Moviendote eta Eusko Jaurlaritza, 37 or..
* ↑ (Gaztelaniaz) Badiola Ariztimuño, Ascensión. (2015). [https://todoslosnombres.org/wp-content/uploads/2022/03/badiola_ariztimuno_-_represion_pais_vasco.pdf La represión franquista en el País Vasco. Cárceles, campos de concentración y batallones de trabajadores en el comienzo de la posguerra. ].
* ↑ (Gaztelaniaz) «Las rosas de Saturraran» El Correo 2013-05-28 (Noiz kontsultatua: 2023-03-08).
* ↑ «Cárcel de Saturrarán, prisión franquista» gara.naiz.eus (GARA) (Noiz kontsultatua: 2023-03-08).
* ↑ «El "almacén de mujeres" y madres de Saturraran» www.publico.es (Noiz kontsultatua: 2023-03-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q116923686
# María Antonia de Cortázar

María Antonia de Cortázar edo Cartazar edo Maria Antonia Kortazar gipuzkoarra (Oñati, XVIII-XIX. mendeak), unibertsitatean ikasi zuen dokumentatuta dagoen lehen emakumea da.
1806-1807 urteetan Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitatean ikasleen zerrendatan ageri da. 1806an “Derecho Real” ('Errege Zuzenbidea') karreran onartu zuten eta kanon ikasketen lehen maila egin zuen.
Alarguna zen eta kanpoko ikasleak hartzen zituen etxean, apopilo gida, bizimodua aurrera eramateko.

## Erreferentziak

* 1 2 Dominguez, Anabel. (2020-12-26). «La cara más social de la primera universidad vasca» Noticias de Gipuzkoa.
* ↑ Azurmendi, Nerea. (2021-11-07). «María Antonia de Cortázar, la primera universitaria» El Diario Vasco.
* 1 2 Arantzazuko egutegia 2022: eguneroko egutegi takoa, Ediciones franciscanas Arantzazu, 2021, 9788472403307.

## Bibliografia

Azpiazu Elorza, José Antonio (2020): Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitatearen historia soziala, Kutxa, 9788471736086.
* Datuak: Q124024789