OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Erdialdea (Zambia)

Erdialdea (ingelesez: Central province) Zambiako 10 probintzietako bat da. Probintziako hiriburua Kabwe da.

## Barrutiak

* Chibombo
* Chisamba
* Chitambo
* Kabwe
* Kapiri Mposhi
* Luano
* Mkushi
* Mumbwa
* Ngabwe
* Serenje
* Shibuyunji

## Kanpo estekak

* Datuak: Q190718
* Multimedia: Central Province (Zambia) / Q190718
# Erdialdeko Afrika

Erdialdeko Afrika kontinente horretako erdiko aldean dauden herrialdeek osatzen duten eskualde handia da.
Alfabetikoki ordenatuta, 11 herrialde hauek osatzen dituzte eskualde hau:
* Afrika Erdiko Errepublika
* Angola*
* Burundi**
* Ekuatore Ginea
* Gabon
* Kamerun
* Kongoko Errepublika
* Kongoko Errepublika Demokratikoa
* Ruanda**
* Txad
* Sao Tome eta Principe
Hala ere, izartxoaz (*) markatutako herrialdea Hegoaldeko Afrikako lurraldetzat eta bi izartxoezkoak (**) Ekialdeko Afrikakotzat ere hartzen dituzte bestelako irizpideei jarraituz.

## Geografia

Geografikoki, alde batetik Sahararen azpiko lurraldean kokatuta daude herrialde hauek, eta bestetik eskualde hau Gineako golkoaren ekialdean hedatzen da. Bestela, Afrikako Laku Handiak izeneko lurraldea eskualdearen ekialdean dugu.
Azkenik, afrikar ibai handiena den Kongo ibaiak lurraldea zeharkatzen du bere ibilbide osoan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27433
* Multimedia: Central Africa / Q27433
# Erdialdeko Alentejo

Erdialdeko Alentejo (portugesez: Alentejo Central) Portugalgo azpieskualdea da, Alentejoko eskualdean kokatuta dagoena.
7.227 km²-ko azalera dauka eta 2001ean 173.401 biztanle zituen (2005: 171.239 biz.).

## Kontzejuak

* Alandroal
* Arraiolos
* Borba
* Estremoz
* Évora
* Montemor-o-Novo
* Mourão
* Portel
* Redondo
* Reguengos de Monsaraz
* Sousel
* Vendas Novas
* Viana do Alentejo
* Vila Viçosa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q616008
# Erdialdea Trenaren Aldea

Erdialdea Trenaren Aldea (EATA) irabazi asmorik gabeko elkartea da, eta Zaragoza-Iruña-Euskal Y abiadura handiko burdinbidearen eraikuntza geldiaraztea du helburu, Zaragoza-Altsasu burdinbide konbentzionalaren hobekuntzaren truke, Nafarroako Tafallaldea, Orbaibar, Izarbeibar eta Arga-Aragoi eskualdeetan.

## Mugimenduaren ekintzak

2019ko otsailaren 16an, elkarteak martxa bat deitu zuen Tafallako kaleetatik Abiadura Handiko Trenaren aurrean tren sozial "erraza eta merkea" eskatzeko. Manifestazioan parte hartu zutenek "bai tren sozialari" leloa idatzi zuten, letra handiz; izan ere, plataformaren helburua Nafarroako Foru Erkidegoak tren publiko eta soziala izatea da, eta horrek AHTari uko egitea eta trenbide-korridore berri bat eraikitzea eskatzen du.
2020ko ekainaren 26an, Tafallan abiadura handiko trenaren aurkako kontzentrazioa egin zuten, baina ez zuten gelditu. Elkartea deitzaileek lanak gelditzea eta osasun arloan aurreikusitako dirua inbertitzea eskatu zuten.
2021eko otsailaren 7an, Tafallako tren geltokiaren aurrean beste elkarretaratze bat egin zen, eta, horren bidez, baztertu egin zen abiadura jandiko urenari zerbitzua emateko bide berri bat eraikitzea, eta Nafarroako Gobernuari eskatu zitzaion bide konbentzionala hobetzeko apustua egin zezala, Errioxan erabaki zuten bezala, abiadura handiko trenbidearen finantziazio faltagatik.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Merindadearen ahotsa. Erdialdea Trenaren Aldea. (Noiz kontsultatua: 2021-02-13).
* ↑ (Gaztelaniaz) Navarra.com. «Manifestazioa Tafallan, Abiadura Handiko Trenaren aurrean tren sozial "erraza eta merkea" eskatzeko» Navarra.com (Noiz kontsultatua: 2020-09-08).
* ↑ «AHTren aurkako elkarretaratzea Tafallan» www.noticiasdenavarra.com (Noiz kontsultatua: 2020-09-08).
* ↑ (Gaztelaniaz) SL, TAI GABE DIGITALA.. «Tafallan AHTaren lanak baztertu dituzte eta egungo bidea hobetzearen alde egiteko eskatu dute» naiz: (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) SL, TAI GABE DIGITALA.. «Tafallan elkarretaratzeak tren soziala eskatuko du berriro» naiz: (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105476836
# Erdialdea (Kamerun)

Erdialdea (frantsesez: Région du Centre) Kamerungo 10 eskualdeetako bat da. 68.953 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 4.159.500 biztanle zituen 2015ean. Jaunde da hiriburua. Bertako etnia nagusiak Bassa, Ewondo eta Vute dira.

## Geografia

Iparraldean Adamawa eskualdea du, ekialdean Ekialdeko eskualdea, hegoaldean Hegoaldeko eskualdea, eta mendebaldean Kostaldea eta Mendebaldea eskualdeak.

## Ekonomia

Jaunde eta eskualdeko beste herri batzuk industria-gune garrantzitsuak dira, batez ere zurgintzari dagokionez. Nekazaritza da jarduera ekonomiko garrantzitsua, kakaoa batez ere. Hiriburutik eta plantazio eremuetatik kanpo, biztanle gehienak nekazari txikiak dira.

## Erreferentziak

* ↑ Cameroon. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2022-3-1).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q739951
* Multimedia: Centre Region (Cameroon) / Q739951
# Enrique Gaviola

Enrique Gaviola ( Rivadavia, Mendoza, 1900eko abuztuaren 31 – Mendoza, 1989ko abuztuaren 7a) argentinar astrofisikaria izan zen.
La Platako Unibertsitatean astrofisikako ikasketak amaituta, atzerrira joan zen ikasketak sakontzera, eta Göttingen, Berlin, Paris, Baltimore, Washington, Pasadena eta Madrilgo Unibertsitateetan egon zen horretarako. Kimika fisikoa eta fisika matematikako irakasle izan zen Buenos Airesko Unibertsitatean, La Platako eta Kordobako Behatoki Astronomikoetako astrofisikari, eta Kordobakoaren zuzendari 1940-1947 bitartean. 1944tik 1950era, Argentinako Fisika Elkartearen lehendakari izan zen. Hirurogeitik gora lan argitaratu zituen Alemania, Ingalaterra eta Argentinako aldizkari zientifikoetan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q5379705
# Enrique Gaspar

Enrique Lucio Eugenio Gaspar y Rimbau (Madril, Espainia, 1842ko martxoaren 2a - Oloroe-Donamaria, Pirinio Atlantikoak, Frantzia, 1902ko irailaren 7a) diplomatiko eta idazle espainiarra izan zen.
Besteak beste, antzezlanak, zartzuela eta eleberriak idatzi zituen.

## Biografia

Enrique Gaspar y Rimbauren gurasoak aktoreak ziren. Bere aita hil zenean, bere ama eta bi anai-arrebekin Valentziara joan zen bizitzera. Humanitateak eta filosofia ikasi zituen, baina ez zituen inoiz bukatu bere ikasketak, San Juango markesaren banku komertzialean lan egiteko utzi baitzituen.
13 urterekin jada idatzia zuen bere lehenengo zartzuela, eta 14rekin La Ilustración Valencianako idazle zen. 15 urte zituela, Gaspar y Rimbauren amak bere lehenengo komedia antzeztu zuen. 21 urte zituenean Madrila joan zen, idazten jarduteko.
Idazle gisa bere urterik oparoenak 1868tik 1875era bitartekoak izan ziren, aristokraziarentzat baino, burgesentzako operak idatzi baitzituen. Garai honetan drama historikoak ere sortu zituen, eta gizarte-antzerkiaren aitzindari bihurtu zen Espainian.
23 urte zituela, Gaspar y Rimbau Enriqueta Batllés y Bertán e Lis-ekin, aristokrata ederra, ezkondu zen, bere gurasoen atsekaberako. Bigarren haurra jaio ondoren, diplomatikoen multzoan sartu zen, 27 urterekin.
Grezian eta Frantzian izan zen, eta ondoren Madrilen, eta azkenik kontsul bezala lan egin zuen Txinan, Macaon lehenengo eta ondoren Hong Kongen. Garai honetan operak idazten eta antolatzen jarraitu zuen, eta honez gain El Diario de Manila idatzi zuen.
Espainiara itzuli zenean Oloroe-Donamaria-ra joan zen bizitzera, nahiz eta bere familia Bartzelonan izan. Bartzelonan katalanez opera bat eman zuen eta geroago Frantzia hegoaldeko hainbat lekutan bizi izan zen. Bere emaztea Marseillen hil zen, bertan Enrique Gaspar y Rimbau kontsul zelarik. Osasunez oso ondo ez zebilela, Oloroe-Donamariara erretiratu zen bere alaba, suhi eta bilobekin. 1902an hil zen 60 urte zituelarik.
* Datuak: Q1997461
* Multimedia: Enrique Gaspar / Q1997461
# Enrique Ginea

Enrique Ginea Makibar (Gasteiz, 1874 – ?, 1944) arabar argazkilaria izan zen. Bere lanak XX. mende hasierako Araba, Errioxa eta Gipuzkoako bizitzaren kronika osatzen du eta, egun, Pilar Arostegi Udal Artxiboan dago. Jesús Ginea González de Peñalba bere semea arkitektoa izan zen.
Bere garaietako hainbat aldizkarirako lan egin zuen, tartean Donostiako Novedades edo Madrilgo Blanco y Negro.
* Datuak: Q5407554
* Multimedia: Enrique Guinea / Q5407554
# Enrique Gorriarán

Enrique Haroldo Gorriarán Merlo (San Nicolás de los Arroyos, 1941eko urriaren 18a - Buenos Aires, 2006ko irailaren 22a) argentinar iraultzailea izan zen.

## Bizitza

Unibertsitatean ekonomia ikasi eta Langileen Alderdi Iraultzailean sartu zen. Horrez gain, Herri Armada Iraultzailea talde armatu gebaristaren sorreran parte hartu zuen.
Gorriaranek, Nikaragua, Argentina eta Latinoamerikako beste herrialdeetan borroka egin zuen. 1976an Herri Armada Iraultzailea oso suntsituta zegoenez, Fronte Sandinistan sartu zen. 1979an sandinistek Managua hartu zuten eta Anastasio Somozaren aurkako planak prestatzen hasi zen. 1980ko irailaren 17an, Asunciónen (Paraguai) Somoza diktadorea hil zuen komandoko kidea izan zen.
1989an Argentinara itzuli zen. Urte horretan, La Tabladako kuartela erasotu zuen eta atxilotu zuten. Espetxeratua izan zen eta 2006ko irailaren 22an hil zen bihotz- eta arnas funtzioak hutsegin ondoren.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) chile-mir.org (Enrique Gorriarán)
* Datuak: Q2993039
# Enrique Granados

Enrique Constanzo Granados i Campiña (Lleida, 1867ko uztailaren 27a – Mantxako kanala, 1916ko martxoaren 24a) musikagile eta piano-jotzaile kataluniarra izan zen, Espainiako erromantizismo musikalaren bultzatzaile nagusietako bat. Ospe handikoak dira pianorako ondu zituen lanak, Goyescas eta 12 Danzas españolas bereziki. Bartzelonako piano eskolaren sortzailea izan zen. Lehen Mundu Gerraren garaian hil zen, alemaniarrek Ingalaterratik Frantziara zihoan Sussex itsasontzia torpedoz eraso zutenenean.
Rosa García Ascort (1906-2002) konpositoreak berarekin ikasi zuen.

## Lan hautatuak
### Pianorako lanak

* 12 Danzas españolas (1890). Lau zati ditu:
** 1: Galante, Orientale, Fandango
** 2: Villanesca; Andaluza; Rondalla aragonesa
** 3: Valenciana; Sardana; Romántica
** 4: Melancólica; Arabesca; Bolero
* 7 Valses Poéticos (1895)
* 6 Piezas sobre cantos populares españoles (1895)
* Allegro de concierto (1903)
* Escenas románticas (1904)
* Goyescas (1911), suite pianorako
* Escenas poéticas (1912)
* Bocetos (1912)

### Orkestrarako lanak

* Dante (1908), poema sinfonikoa
* Concierto para piano y orquesta (1909)
* Cant de les estrelles (1911), orkestra eta kororako

### Ahots musika

* Colección de tonadillas escritas en estilo antiguo (1910)
* Canciones amatorias (1915)

### Musika lirikoa

* María del Carmen (1898), opera
* Goyescas (1916), opera

### Ganbera musika

* Trio, op. 50 (1895)
* Madrigal (1915)

## Ikus, gainera

* Musika klasikoa
* Kataluniako musika
* Datuak: Q294225
* Multimedia: Enrique Granados / Q294225
# Enrique Gerrikagoitia

Enrique Gerrikagoitia Meabe (Gernika-Lumo, 1967ko ekainaren 3a -) txirrindulari bizkaitar ohia da, 1990 eta 1992 artean profesionala izan zena. Bere ibilbidean ez zuen garaipenik lortu.

## Palmaresa

1989
* Andra Mari Sari Nagusia

## Emaitzak lasterketa nagusietan

| Lasterketa | 1990 | 1991 | 1992 |
| Italiako Giroa | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | 143. | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | Err. |
| Txirrindularitzako Munduko Txapelketak | - | - | - |
-: Ez zuen parte hartu Err.: Erretiratu zen

## Taldeak

* BH-Amaya Seguros (1990)
* Amaya Seguros (1991)
* Wigarma (1992)

## Erreferentziak

* ↑ Urtekaria
* Datuak: Q8776158
# Enrique Goiri

José Enrique Niceto Goiri Bayo (Bilbo, 1877ko martxoaren 1a- 1925eko apirilaren 3a) bizkaitar futbolaria izan zen, Athletic Clubean erdilari moduan aritutakoa. 1903an Club Athletic de Madrid (egungo Atlético Madrid) sorreran ere aritutakoa, txirrindulari ona eta gimnasta hobea, kirol asko egiten zituen eta ohorezko sari batzuen jabe zen.
Bilboko merkatari familia aberats baten semea izanik, Astorkia Britainia Handira bidali zuten ikasketak amaitzera, Dumfriesko St Joseph ikastetxe katolikoan. Bertan José Maria Barquín taldekidea ezagutu zuen. Gymnasium Zamacoisen aritzen ziren Luis Márquez Marmolejo, Alejandro Atxa, Fernando eta Pedro Iraolagoitia, Juan Astorkia eta Eduardo Montejorekin hasi zen jokatzen.

## Palmaresa

* Espainiako Futbol Errege Kopa: 1902, 1903 eta 1904

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «One Of The Oldest Contested Cups In World Of Football – Played For At 'St Josephs' College Dumfries» www.dgwgo.com 2015-6-13.
* ↑ (Gaztelaniaz) «La historia del Athletic en 10 momentos» Marca 2020-4-27.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q47489569
# Enrique González Álvarez

Enrique González Álvarez (Kokand, Uzbekistango Sobietar Errepublika Sozialista, 1942 – Santurtzi, 2008ko maiatzaren 16a) bizkaitar politikaria izan zen, Euskadiko Partidu Komunistan ibilitakoa. 1991 eta 1995 artean Ezker Batua-Berdeak alderdiko idazkari nagusia izan zen.
Sobietar Batasunean jaio zen, gurasoak bertan erbesteratuta zeudelako. Aita Asturiasko buruzagi komunista zuen. Hamabi urte zituela, itzuli eta ingenieritza teknikoa ikasi zuen.
Euskadiko Partidu Komunistan sartu eta, Tomás Tuerosekin batera, Euskadiko Langile Komisioen sorreran parte hartu zuen. Garai haietan Aizarnazabalgo lantegi batean lan egin zuen. 1986an EPKren idazkari nagusi bilakatu zen eta 1991n Ezker Batuarena. IV. biltzarrean (1995eko abendua) Javier Madrazok menderatua izan zen. Jubilatu ondoren, Santurtziko zinegotzi bilakatu zen. Minbiziak jota hil zuen.

## Erreferentziak

* ↑ «Obituario: Enrique González, ex coordinador de Ezker Batua» El País 2008-5-17.
* ↑ «Un partido y dos corrientes internas» El País 2008-5-25.
* Datuak: Q5833355
# Enrique Goñi

Enrique Goñi Beltrán de Garizurieta (Iruñea, 1961), Nafarroako enpresaburua da.

## Ikasketak

Nafarroako Unibertsitatearen Zuzenbide Lizentziaduna, IESE Business Schoolko PADE. Pennsylvaniako Unibertsitatearen Wharton Schoolen Gestio Estrategikoa ikasi zuen eta Harvard Business Schoolen.

## Ibilbide profesionala

Barclays Banken hasi zen lanean. Ondoren, MutuAvenir enpresen goi kargua izan zen. 1996an Agrupación Mutuan zuzendariordea bezala hasi zen; 1998an taldearen alboko zuzendariaren izendapena jaso zuen. 2000an Miguel Sanzek, Nafarroako lehendakaria zenik, Nafarroako Kutxaren taldeko Zuzendari Orokorra bezala bultzatu zuen. 2002an Nafarroako Kutxaren Zuzendari Orokorraren kargua eskuratu zuen. 2010ean Caja Canarias eta Caja Burgosekin batera Banca Cívica taldea sortu zuen, berau lehendakari exekutibo izanik. 2012an Banca Cívica CaixaBankek irentsi zuen eta bertan Enrique Goñi beste goi kargua eskuratu zuen.
2013an Nafarroako Kutxaren aferan inplikatua izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ http://elpais.com/diario/2002/01/03/paisvasco/1010090409_850215.html

## Kanpo loturak

* Enrique Goñi
* Noticias de Navarra, Sei urtetako aldaketak Nafarroako Kutxan.
* Noticias de Navarra, Estres testek Banca Cívicaren kaudimena zalantzan jartzen dute.
* Datuak: Q5833366
# Ezlekuak

    Artikulu hau diskoari buruzkoa da; kontzeptua gaitzat duena beste hau da: «Ezleku»
Ezlekuak Lisabö rock musika talde gipuzkoarraren 5. diskoa da, 2007an argitaratutakoa.

## Kantu zerrenda

* Hazi eskukada I
* Aukerak, ankerrak
* Bi minutu
* Alderantzizko magia
* Sekula etxean izan ez
* Hazi eskukada II
* 1215. katean
* Nekearen teoria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257730
# Ezmel Ablitaskoa

Samuel edo Ezmel Ablitaskoa (Ablitas, ? – ?, 1342), "Ablitasko judu aberatsa" ezizenaz ezaguna, mailegu-emaile nafarra izan zen, Nafarroa eta Aragoiko erregeak finantzatu zituena.

## Biografia

Ezmelek Ablitasko juduen artean ezaguna zen On Joseph aita zuen. Aragoiko erregeari eta Nafarroako jauntxoei hain diru-kopuru handiak maileguz eman zizkion (itzuli ez zizkiotenak) ezen Samuelek ezin baitzituen zergak ordaindu. Bere heriotza eta gero, bere iloba zen Samuel II.a Ablitaskoa eta Tuterako kristau bat bere ondarearen administratzaile bilakatu eta zinpean jabetzak saltzera behartu zituzten, tartean altzariak, dirua, urrezko eta zilarrezko ontziak, loreontziak edo tailuak.
Beste azalpen bat ere badago: 1340 inguruan, mailegu asko eman zizkion nafar jauntxoei, hasieran interesik gabe, baina San Joan egunerako ordaintzen ez bazuten, % 20ko interesean. Hil zenean, erret-ondasunaren zordun zelako, erreginak bereganatu zituen Ezmel Ablitaskoaren diru-kontuak. Petri IV.a Aragoikoak, ordea, dirua zor zion Ablitasi: 60.000 soldata edo 3.000 bartzelonar libera hain zuzen ere; Nafarroako erregeak, halaber, bere alaba Mariaren dotea zor zion aragoiarrari. Aragoiko erregeak emaztearen doteaz kitatu zuen Ezmel Ablitasen jaraunsleekin zuen zorraren truke.
Dena dela, 1343an Joana II.a Nafarroakoak bere ondarea konfiskatu zuenean, erret-ogasunak dirutza handia lortu zuen, tartean, erregeak berak zuen 53.000 liberako zorra.

## Semeak

Samuelen seme bi ezagutzen ditugu, Funes eta Judah izenekoak hain zuzen ere, azkena Iruñean aurkitutako agiri batean agertzen delarik.

## Erreferentziak

* ↑ Gottheil, Richard. Jewish Encyclopedia. .
* ↑ «Navarra y La Rioja: juderías florecientes en la Ruta Jacobea (octavo artículo)» www.elreloj.com 2007-3-7.
* ↑ Arigita Lasa, Mariano. (1905). Influencia social, religiosa y política de los judíos en el País Vasco. Gipuzkoako Foru Aldundia, 124 or..
* ↑ Kayserling, Meyer. (1861). Gesch. der Juden in Navarra, den Baskenländern und auf den Balearen, oder Gesch. der Juden in Spanien. I. Berlin, 53 et seq. or..
* ↑ www.puntubi.com. Ablitas, Ezmel. .
* ↑ Joseph, viii. 487. orr.
* ↑ Jacobs, Joseph. An Inquiry Into the Sources of the History of the Jews in Spain. xxxviii, 85 or. ISBN 1116966751..
* Datuak: Q5423311
# Ezpain handi

Ezpain handiak emakumeen larruazaleko bi tolesdura luze dira, pubis menditik perineoraino hedatzen direnak. Gizonezkoen eskrotoaren homologoak dira. Bi ezpainen tartean ezpain txikiak, ezpainarteko ildoa, klitoria (klitoriaren prepuzioa, klitoriaren guruina, klitoriaren frenilloa, Harten ildoa eta aluaren bestibulua daude. Azken horren barruan uretra eta aluaren kanpoko zuloak daude. Ezpainek kanpoaldetik ile kizkurra dute eta barrualdean larruazal sebazeo leuna.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1081574
* Multimedia: Labia majora / Q1081574
# Ezkutuko zelula sistema

Ezkutuko zelula sistema ezkutuko erakunde batek poliziak, informazio zerbitzuek eta orohar aurkako erakunde batek hautemana ez izateko baliatzen duen antolaketa sistema, erakundearen beste atalekiko harremanak eta loturak minimotzen dituena, ahal den neurrian zelula edo talde bereiziak eta isolatuak osatuz. Zelula lozorrotua ekintzak burutzeko agindu, informazio edo baliabideen zain dagoen taldea da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2944071
# Ezkuzta

Ezkuzta Azpeitiako udalerrian dagoen kobazuloa da. Azpeitiko kanpoaldetik Zestoarantz, Ezkuzta baserriaren atzeko aldean eta izen bereko harrobiaren ondoan dago.

## Ezaugarriak

Urmael bat da, kontsumorako erabilia, eta kobazulo barruan bertan kanalizatua. Galeria honetatik beste bat sortzen da, jatorrizko egoeran mantentzen dena. Haitzuloaren sarrerak, ekialdera begira, 3 metroko zabalera eta 2,5 metroko altuera du, baina artifizialki handituta dago.

## Historia

Aztarnategia Azpeitiko Antxieta Taldeko kideek aurkitu zuten 1979an eta kata bat egin zuten. 1983an material gehiago jaso zuten azaletik.
2014ko azaroaren 5ean, duela 14.500 urte inguruko hezurrezko bi haga apaindu agertu ziren. Iberiako Penintsulan gisakorik ez zela eta Izturitzekoekin ahaidetuta zeudela zioten adituek.

## Erreferentziak

* 1 2 3 «Ezkuzta»
* ↑ Juan Luis Zabala, «Duela 14.500 urte inguruko hezurrezko bi haga apaindu agertu dira Azpeitiko Ezkuztan leizezuloan», Berria, 2014-11-05

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492515
# Ezoziko Ama Birjinaren Santutegia

Ezoziko Ama Birjinaren Santutegia Gipuzkoako Soraluze herrian dago. XVI. mendean bukatuta, herritik hiru kilometrotara dago. Ezoziko auzoan dago.

## Ezaugarriak

Arkitektura erlijiosoaren ikuspuntutik, Santutegiaren eraikina nabarmentzen da; izan ere, bi otoitz-lekuak hargin berberek, Galarraga eta Joan Landerrain errezildar maisuek, bukatu zituzten, XVI. mendearen azken urteetan. Horren kanpoko itxura hiriko elizarena da. Santutegi honen barnean zenbait altxor artistiko ikus dezakegu, hala nola, urbedeinkatu-ontzi gotikoa, egitura gótico duen Ama Birjinaren irudi fina, grabatu astrolatikoak eta hamaika irudi geometriko koruari euste dioen zurerian dauden beste hainbat.
Azpimarragarria da baselizan gordetzen den itsas zinoparia, XIX. mendeko belaontziaren itxurarekin.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.soraluze.eus/eu/herria/turismoa/monumentuak
* ↑ https://www.kulturweb.com/adm/ficha.asp?tipoficha=2&que=32&id=206&L_Id=198&idioma=es
* ↑ https://eu.wikibooks.org/wiki/Euskal_ontzi_arkitektura/Gipuzkoako_itsas_zinopariak

## Kanpo estekak

* Baseliza Sorapedian.
* Datuak: Q108563831
# Ezpain

Ezpainak liseri aparaturako sarrera eta ahoaren aurrealdeko irekidura. Erdialdeko gihar zati bat dute, kanpoaldetik larruazalez estalia, eta, barrualdetik, muki mintz batekin.
Erdialdeko gihar zatia, gogoaren mende dagoen gihar ildotu bati dagokio, kanpoaldetik, larruazalez estalia, epidermis, dermis eta hipodermisarekin osatua, eta, barrualdetik, muki mintz batekin, estaldurako epitelio bat, lamina propio bat eta azpi muki-mintz batez osatua.
Ezpaina, mintzezko birtolesdura larruazalgihartarra da. Mozketa batean muki mintza larruazaletik ezberdintzeko ile folikuluak begiratu behar dira. Gainera, muki mintzaren epitelioa altuagoa da.
Ezpainen muki mintza osatzen duten listu guruinak misto hodiazinosoak dira.
Ezpainean ebaki bat eginez gero, ebaki honek odol asko isurtzen du, bertan aurkitzen diren zain ugariengatik, anastomosi zainarterialen presentziarekin.
Ezpainaren ertz askea dagoen tokiak, pixkana-pixkana, kornifikazioa galtzen du, eta ezpaineko transizio toki bakar bat da.

## Goiko ezpaina

Erdialdean, tuberkulu izeneko nodulu biribildu bat altxatzen da. Nodulo honen gainetik, iragazki izeneko sakonunetxo bat dago. Sudurreko hegaletatik ezpainen ertzetaraino, ildo sudurezpaintar izeneko ildotxo batzuk daude.

## Beheko ezpaina

Azpitik, ildo ezpainkokostiar izeneko ildo horizontal bat du.
Bertikalean, beheko ezpainetik ildo ezpainkokostiarra arte, ezpain ildoa dago.

## Ezpainetako gaixotasunak

* Mukozele
* Kelitis
* Ezpaineko herpesa
* Ahoko minbizia

## Ohiturak

Mendebaldeko kulturari dagokionez, eta gorputzeko beste hainbat tokitan egiten den bezala, ezpainetan piercingak jartzea oso ohikoa da. Askotan, lehen aipaturiko ildo ezpainkokostiarrean jartzen da, baina baita ezpainen ertzean, eta beste batzuetan, sudurra eta goiko ezpainaren artean dagoen noduluan edo iragazkian jartzen da.
Afrika eta beste toki batzuetako triburen batzuk, aldiz, behealdeko ezpaina deformatzeko ohitura dute. Adibidez, buztinezko platertxo bat jarriz.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15173
* Multimedia: Lips / Q15173
# El ojo del fotógrafo

El ojo del fotógrafo 1993ko Iñaki Dorronsoro arabar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Erreportari grafiko ohi batek bizimodu lasaia darama orain artikulugile gisa. Kolaboratzaile batek istripu bat izango du, eta haren ordezko argazkilariak argazkiarekin liluratuta sentituko da berriro.

## Aktoreak

* José Luis Santos: David
* Joseba Apaolaza: Guillermo
* Marina Oroza: Eva
* Rafa Martín: zuzendaria
* Reyes Moleres
* Ana Elordi
* Fernando López Castillo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q80040984