OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Malkorri

Malkorri Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Gañetako zirkuaren erdialdean kokatua. Antxitxardiko Punta ere deitzen zaio. Malkorri toponimoa Jesus Elosegik bildu zuen, mendi honetatik gertu dagoen Uidui bordako artzainek sekula entzun ez duten arren. Hala ere, izen honek, mendizale tradizio luzea du. 1943 arte Malkorriren tontorrean egon zen postontzi zaharra da lekuko.
Uiduiko borda da Enirioko labarrean kokatuta daudenen artean garrantzitsuena. Gañetaren hegomendebaldean dago. Trikuharri eta beste megalito batzuen kopuru handiak, toki honetako giza presentzia, milaka eta milaka urtekoa dela adierazten du.
Toki hau, espeleologia aldetik ere, oso garrantzitsua eta interes handikoa da.

## Irispideak

Zaldibiatik, errepide batek, Arkaka Txikiko andeletara daroa, eta Enirio parean kokatzen gaitu Uiduira heltzeko. Bidea ez da hemen amaitzen, Olasoroko bordatik jarraitzen baitu, Igaratzara heldu arte, Gañetako zirku osoa inguratuz hegoaldeko aurpegitik. Horregatik, Uiduitik Igaratzara doan bidea utzi behar da iparrekialdera igotzeko, hurbil, Zerregoena eta Uelegoenako hil monumentuak utziz, diagonalean zeharkatzeko, gailurraren bila, non, Ondar-txuri izeneko mendia nabarmentzen den. Toki honetatik, eta lur garbitik, gorantz jarraitu behar da, Malkorritik gertu amaitzeko. Honengandik iparrekialdera oso hurbil, antzerako itxura baino garaiera zertxobait baxuagoa duen aurretontor bat dago.
Larraitzetik, Txindokiranzko ohiko bidea hartzen da, Alotzako larreetara joateko utzi behar dena, non, Saltarriko zutarri etzana dagoen. Aurrerantz jarraitu behar da omenaldi-monumentu batetara heldu arte, Irazustako leporanzko bidea jarraituz, hona heltzea beharrezkoa ez den arren. Monumentua igaro ondoren, pixkat gehiago igo behar da, eta bidea behin betiko utzi behar da, eskuinetik, lur garbitik, Gañeta Bustiako Puntatik banatzen duen lepora igotzeko. Gainetara iristen da, eta, berehala, ondoko lepora jaitsi behar da. Tarteko beste mendatetxo bat igo, eta, berriz, pixkat jeitsi behar da, Malkorriranzko azkeneko igoerarantz abiatu aurretik. Alotzako larreetatik, badaude beste bide batzuk, mendi honen tontorrera gutxi gora-behera, modu zuzenean heldu ahal izateko.

## Inguruko tokiak

* Malkorriko lezea
* Aizeako arzuloa
* Bustiako lezetxikia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12262920
# Malkoen zubia

Malkoen zubia edo Atsekabeen zubia, ingelesez: Bridge of Tears edo Bridge of Sorrows, Irlandako ipar-mendebaldeko Dunfanaghy eta An Fál Carrach udalerrietatik hurbil dagoen zubi bat da, Donegal konderrian.

## Historia

Burdinbidea eta errepide modernoen garaian baina lehen, zubia Derry hirira eta kostaldera bertaratzeko eskualdeko bide nagusian zegoen. Derry hiria eskualde honetako etorkinek Irlanda utzi eta Australia, Kanada, Ingalaterra, Eskozia eta AEBetara bizitza berri bati ekiteko abiapuntu portua zen. Zubia bide horretan etorkinek hemen uzten zituzten senide eta lagunei agur esateko kokalekua zen, izena hortik datorkio.
Zubitik gertu irlanderaz dagoen plaka baten itzulpenak honala dio: "Atzerritar lurraldeetara doazen pertsonen familia eta lagunak honaino etorriko lirateke. Hemen beren banaketa. Hau da Malkoen zubia".

## Iruditegia

* Irlanderazko plaka.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q97356954
# Malkorraundi

Malkorraundi, Santa Barbara, Santa Barbarako Malkorra edo Malkor Aundi, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da, Gorriti eta Arribe-Atailu herrien artean.
Tontorreko ermitatik datorkio izena, haitzaren gainean eraikitako ermita txikia.
Bere inguruan hainbat harrizko hormaren hondakinak atzeman daitezke. Hor egon baitzen Gorritiko gaztelua.
Gorriti aldetik abiatuz gero erraz menderatzen den mendia da, autobiaren azpitik (Gorritiko irteera) nahiz gainetik (Pagozelaiko zubia) pasata.
Iparraldeko pagadian barrena (pista) edo Hegoaldeko gandorretik igo daiteke.
Ibilbidea gehigarri batekin osatu nahi izanez gero Elosta mendia gertu da, Hegoaldean. Igoera luzeago bat egin nahi izanez gero, berriz, Atallu edo Arribe aldetik igo daiteke, baina beste 500 metroko igoera eransten zaio ibilbideari.
* Gorritiko gaztelua
* "Sugar" dorrea
* Gorriti
* Saia
* Pagoak

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Malkorraundi (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Gorritiko gaztelua
* Elosta
* Beotibarko gudua

## Kanpo estekak

* Santa Barbara / Malkorraundi, http://www.euskal-herria.org/.
# Lusiana

Lusiana Italiako udalerri bat da. Vicenzako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 2.581 biztanle ditu, 34,34 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Lusianak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Asiago Lugo di Vicenza Salcedo Conco Marostica

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57057
* Multimedia: Lusiana / Q57057
# Lusigliè

Lusigliè Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 543 biztanle ditu, 5,26 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Lusiglièk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ciconio Feletto Rivarolo Canavese San Giorgio Canavese

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9447
* Multimedia: Lusigliè / Q9447
# Lusignan kantonamendua

Lusignan kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Vienne departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Guztira 19 udalerri ditu eta Lusignan da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1407128
# Lusia

Lusia Italiako udalerri bat da. Rovigoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 3.309 biztanle ditu, 17,68 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Lusiak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lendinara Sant'Urbano Barbona Rovigo Villanova del Ghebbo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q34381
* Multimedia: Lusia / Q34381
# Maria Berta Rohangoa

Maria Berta Rohangoa (frantsesez: Marie-Berthe Françoise Félicie Jeanne de Rohan), Rohaneko printzesa (Teplice, Austrohungariar Inperioa, 1868ko maiatzaren 21a – Viena, Austria, 1945eko urtarrilaren 19a), Arturo de Rohan printzearen eta bere emazte Gabriela de Waldstein-Wartenberg kondesaren bederatzigarren alaba (eta gazteena) izan zen. Berta Rohango printzesa eta Rohango Etxeko kidea izan zen jaiotzez. Karlos Maria Borboi Austria-Estekoarekin ezkonduta egon zen, Espainiako tronurako erregegai karlista.

## Ezkontza

Maria Berta Karlos Maria Borboi Austria-Estekoaren bigarren emazte bihurtu zen, Karlos lehen emazte Margarita Borboi-Parmakoaren alargun geratu ondoren.
Ezkontza 1894ko apirilaren 21ean izan zen, Bohemiako printze Primatuaren kaperan, eta hark bedeinkatu zuen ezkontza. Ez zuten seme-alabarik izan.

## Tituluak eta tratamenduak

* 1868ko maiatzaren 21a – 1894ko apirilaren 28a: Berta Rohango printzesa.
* 1894ko apirilaren 28a – 1909ko uztailaren 18a: Madrilgo dukesa ezkontidea, Rohango printzesa.
* 1909ko uztailaren 18a – 1945eko urtarrilaren 19a: Madrilgo dukesa alarguna, Rohango printzesa

## Erreferentziak

* ↑ The Peerage

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3291578
* Multimedia: María Berta de Rohan / Q3291578
# Maria Betaniakoa

Maria Betaniakoa, Marta eta Lazaroren arreba, Itun Berriko pertsonaia da. Maria Betanian bizi zen Jerusalem inguruetan. Bere etxean, Jesus hiru aldiz egon zen gutxienez.
Batzuk Maria Magdalenarekin nahasten dute, eta baita Lukasen Ebanjelioan aipatzen duten bekatore anonimoarekin, nahiz eta azkena egile askoren artean eztabaidatsua izatea.

## Bibliaren aipamenak

Maria Betaniakoa Bibliaren hiru ataletan aipatzen da, beti Marta arreba batekin. Hiruetan Jesusengan maitasun handia erakusten du.
* Lukasen Ebanjelioa (Casiodoro de Reina , Cipriano de Valera (1909). Lk 10:38-42): Jesus Galilean predikatzen ari zenean, Marta etxean zegoela. Marta etxera konpondu eta afaria prestatzen ari zen; Maria, bestalde, "Jaunaren oinetara eseri eta bere hitza entzuten" (Lk 10:39).
| « | Marta, berriz, lanpetua zebilen etxeko zereginetan. Orduan, Jesusengana joan eta esan zion: –Jauna, ongi ikusten al duzu nire ahizpak etxeko lan guztiak nire gain uztea? Esaiozu laguntzeko. 41 Jaunak, ordea, erantzun zion: –Marta, Marta, gauza askorengatik zabiltza kezkaz eta larri; 42 baina bat bakarra da beharrezko. Alderik onena aukeratu du Mariak, eta ez dio inork kenduko. | » |
* Lazaroren berpizkundea, Joanen Ebanjelioan (Casiodoro de Reina , Cipriano de Valera (1909). Jn 11:1-44), Maria eta Marta aipatzen ditu.
| « | Orduan, hari doluminak ematen etxean zeuden juduek, Maria arin jaiki eta irten egin zela ikusirik, jarraitu egin zioten, hilobian negar egitera zihoalakoan. Mariak, Jesusengana iritsi eta ikustean, oinetara ahuspeztu eta esan zion: «Jauna, hemen izan bazina, gure neba ez zen hilko». | » |
* Berriro, Joanen Ebanjelioan agertzen da, Betaniako afarian. (Jn 12:3)
| « | Pazkoa baino sei egun lehenago, Jesus Betaniara joan zen, han bizi baitzen Lazaro, hildakoen artetik piztu zuena. Afari bat eskaini zioten han; Marta ari zen afaria zerbitzatzen, eta Lazaro Jesusekin mahaian zeudenetariko bat zen. Orduan, Mariak, nardo garbizko kilo erdi bat ukendu, balio handikoa, harturik, oinak igurtzi zizkion Jesusi, eta gero bere ile-adatsez xukatu. Etxea lurrin-usainez bete zen. Judas Iskariotek, salduko zuen ikasleak, esan zuen: «Zergatik ez da saldu ukendu hori hirurehun denariotan, eta behartsuei eman?» | » |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q239058
* Multimedia: Mary of Bethany / Q239058
# Luna, el misterio de Calenda

Luna, el misterio de Calenda 2012ko espainiar telesaila da, Daniel Écijak Antena 3entzat egina.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Sara Cruz epailea bere alabarekin Calenda herrira iristen denean bere senar Davidekin elkartzeko, ez du imajinatzen une horretatik aurrera bere bizitza zenbat aldatuko den. Etxe berrian bizitzen jartzen diren gau berean, haren senarra, Guardia Zibilaren kapitaina, etxetik ateratzen da, aurrerantzean bizi-zantzurik eman gabe. Bere gorpua basoan aurkitzeak ikerketa baten hasiera ekarriko du, eta Sarak ez du gelditzeko asmorik Daviden hilketaren zergatia eta horren nondik norakoak jakin arte. Herrian eszeptiko agertzen diren gizotsoei buruzko elezaharrek markatuko dute serie honetako naturaz gaindiko giroa.

## Aktoreak

| Pertsonaia | Aktorea |
| Sara Cruz | Belén Rueda |
| Raúl Pando | Daniel Grao |
| Joel Bernal | Álvaro Cervantes |
| Ignacio "Nacho" Castro | Fran Perea |
| Vera Mendoza Morales | Macarena García |
| Leire Costa Cruz | Lucía Guerrero |
| Fernando Bernal | Marc Martínez |
| Olivia Pando | Olivia Molina |
| Basilio Lorca | César Goldi |
| Carola Morales | Belén López |
| Sonia Murillo | María Cantuel |
| Tomás | Carlos Cuevas |
| Pablo Mendoza Morales | Alex Maruny |
| Salva | Daniel Ortiz |
| Claudio Alonso | Boris Ruiz |
| Ricardo "Ricky" León | Alex Hernández |
| Marcela | Estefanía de los Santos |
| Medina | Alberto López |
| Gerardo Montejo | Antonio Durán "Morris" |
| Lucía León | Patricia Olmedo |
| Francisco Elías | Gorka Aginagalde |
| Silvia Elías | Claudia Traisac |
| David Costa | Leonardo Sbaraglia |
| Ernesto Cruz | Álvaro de Luna |
| Diego Mendoza | Roberto Álamo |

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Arranca Luna, el misterio de Calenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3311203
# Luna Fokke

Luna Noa Fokke (2001eko martxoaren 9a) belar-hockeyko jokalaria da. SV Kampongen jokatu zuen zelai erdian. 2022tik Herbehereetako Talde Nazionalarentzat jokatzen du. Talde honekin FIH Pro League 2023 eta EuroHockey Championship 2023 irabazi zituen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan ere txapelduna izan zen.

## Kirol lorpenak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2024 | Paris | 01 ! | Emakumezkoa |
| Europako Txapelketak ||||
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2023 | Mönchengladbach | 01 ! | Emakumezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Team Details – Netherlands» tms.fih.ch (International Hockey Federation).
* ↑ Txantiloi:Dutch «Luna Fokke» hockey.nl (Hockey Netherlands).
* ↑ «LUNA FOKKE – NETHERLANDS» ritualhockey.com (Ritual Hockey).
# Luna (Zaragoza)

Luna Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 1.002 biztanle zituen 307,3 kilometro koadroko azaleran. Cinco Villas eskualdean dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q987437
* Multimedia: Luna, Zaragoza / Q987437
# Luna (argipena)

Luna hitzak adiera zenbait ditu:
* Luna, Arabako kontzeju;
* Luna, Zaragozako probintziako udalerria;
* Luna, erromatar mitologiako jainkosa;
* Luna programa, ilargia esploratzeko Sobietar Batasuneko programa espaziala, 1959-1976 bitartekoa;
* Luna, pertsona izena;
* Luna, Hego Koreako abeslaria.
* Luna, Leongo eskualdea.
* Luna, Leongo ibaia.
# Lumsdenita

Lumsdenita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Lumsdenita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {NaCa3Mg2(As3+V4+2V5+10As5+6O51)*45H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Lumsdenite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Lun'okita

Lun'okita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Lun'okita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Mn,Ca)(Mg,Fe,Mn)Al(PO4)2OH * 4H2O}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Lun'okite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Lumsden (Aberdeenshire)

Lumsden, Eskoziako herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6703438
* Multimedia: Lumsden, Aberdeenshire / Q6703438
# Malko-zaku

Malko-zakua goiko eta beheko betileen artean eta begi-zoko bakoitzean aurkitzen den poltsa da, malkoak malko-kanalikuluetatik jasotzen dituena eta hodi nasolakrimalera bideratzen dituena.
Malko ugari dagoenean funtzionatzen du, batez ere, malko-zakuak barrura eta kanpora ponpatzen duenean, betazaletako muskulu orbikularrak zuzendua, begiak kliskatzean.
Obala da eta 12 eta 15 mm bitarteko luzera du. Goiko aldea borobildua da eta itxita dago; beheko aldea, berriz, hodi lakrimonasalarekin jarraitzen da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Oftalmologia Hiztegia] [2018]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2517379
# Malkoak (Negu Gorriak)

Malkoak Negu Gorriak euskal hip hop musika taldearen abesti bat da. 1990an Negu Gorriak diskoaren barnean kaleratu zuten. Hitzak eta musika taldeak berak egin zituen.

## Kanpo estekak

* Malkoak abestia entzungai
* Datuak: Q12262916
# Malko-puntu

Malko-puntua malko-kanalikuluen sarrerako zuloa edo irekigunea da, betazalaren ertz librearen barruko aldean kokatua. Puntu horretan hasten da malkoak jariatzeko bidea. Begi bakoitzaren erdian (barruan) bi malko-puntu daude.
Elkarrekin malko-guruinek sortutako malko-biltzaile gisa funtzionatzen dute. Fluidoa malko-zakura bideratzen da, eta hortik, hodi lakrimonasaletik sudurraren barrualdera.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Oftalmologia Hiztegia] [2018]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6468858
* Multimedia: Lacrimal punctum / Q6468858
# Malko Kartagokoa

Malko Kartagokoa, agian feniziar melek-errege (K.a. 556-550) hitzaren interpretazio okerra, Kartagoko jeneral bat zen. Handitasun punikoaren egileetako bat, K.a. VI. mendearen erdialdekoa. Berarekin Kartagok Afrikako eta bertako barnealdeko kostaldearen eskualdeen konkista sistematikoa hasi zuen. Kristo aurreko VI. mendearen erdialdera, Libiaren aurkako gerra zuzendu zuen, hain zuzen ere, lur berriak konkistatzeko. Egia da K.a. VI. mendean zehar, Kartagok, afrikarrei, hiriko orubea okupatzeagatik zergak ordaintzeari utzi zizkiela.
Malkoren Siziliako gerra luzeak arrakastatsuak izan ziren, ziuraski 560-550 inguru, eta, funtsean, eskualdearen hedapen bat besterik ez ziren Kartagoren babespean Siziliako hiri feniziarrentzat. Tradizioak, uhartearen zati baten menpekotasunaz hitz egiten duena, ez digu azaltzen Pentatlo Lilibeoko greziar kolonizatzailearen aurka edo Agrigentoko Falaris tiranoaren aurka borrokatu zen.
K.a. 540an, 80.000 soldaduzko armada bat zuzendu zuen Sardinian, baina tokiko herriek behin eta berriz garaitu zuten, Sirai mendiko gotorlekua suntsitu zutenak, konkistatua izan ez zedin. Hala ere, txandakako garaipenekin Sardinian kokagune punikoak sortzea lortu zuen. Gudu erabakigarrian ia armada osoa galdu zuen.
Horren ostean, Kartagoko erregetza eskuratzeko susmagarria zenez, exekutatua izan zen.

## Bibliografia

* MELTZER, O. Meltzer (1879): Gesch. d. Karthager, I, Berlin, 158 or. eta hurrengoak
* GSELL, S. Gsell (1918): Hist. anc. d. P. Afr. du Nord, II, Paris, p. 147 or. eta hurrengoak.
* WARMINGTON, Brian H.(1968[1958]): Storia di Cartagine, Anna Levi, Torino, Giulio Einaudi Editoreak, ISBN 8806051245.

## Erreferentziak

* ↑ WARMINGTON II, 45
* 1 2 Malko, Enciclopedia Italiana, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.
* ↑ Juniano Justino, XVIII, 7

## Ikus, gainera

* Kartagoko monarkak
* Kartagotarren hedapena Italian

## Kanpo estekak

* Enciclopedia Italiana
| Aurrekoa | Kartagoko errege | Ondorengoa |
| Hannon I.a Kartagokoa | K.a. 556-550 | Magon I.a Kartagokoa |
* Datuak: Q1727446
# Malko-kanalikulitis

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Malko-kanalikulitisa malko-kanalikuluen hantura da. Malko-hodiaren marruskadura- eta buxadura-sentsazioa izan daiteke.
Infekzioa alde bakarretik gertatzen da askotan, eta forma kronikoan bakterio gram-negatibo anaerobioek eragiten dute (askotan actinomyces israelii espezieak). Beste kausa akutu batzuen artean, herpes zoster edo herpes birus soila daude.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
* ↑ Bowling, Brad. (2016). Elsevier. (8. argitaraldia), 73 or. ISBN 978-0-7020-5572-0..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1032723
# Malko urdin

Malko urdinak izenarekin ezagutzen dira Noctiluca scintillans gorriak eragiten duen fenomenoa, dinoflagelatuen taldeko mikroorganismo zelulabakarrak. Izaki txiki hauek asaldatzen direnean distira biolumineszentea ematen dute, eta zenbat eta elkarketa handiagoa izan, orduan eta ikusgarriagoa izango da argi ikuskizuna. Hala ere, N. scintillans gorria marea gorriekin, algen loraldiekin eta bere oxigenoa ura ken dezaketen beste mikroorganismo batzuekin lotuta dago, eta beste itsas bizitzarako baldintza toxikoak sor ditzakete. Dinoflagelatu hauen loraldien jarraipena ez da lan erraza, ez baitira guztiz aurreikusgarriak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Carey, Jonathan. (2019-06-14). «China’s Bioluminescent Blue Tears Are Beautiful and Associated With Toxic Blooms» Atlas Obscura (Noiz kontsultatua: 2023-03-11).
# Malko-guruin

Malko-guruinek (bat nagusia, malko barrunbean dagoena, begi orbita bakoitzaren gainaldean, kanpoaldeko alboan dagoena, eta beste gehigarri batzuk, konjuntiba epitelioan aurkitzen direnak), funtzio bezala, malkoak isurtzea dute, urez, sodio kloruroz (gatz arrunta) eta albuminaz osatuak daudenak. Isurketaren funtzioa, begiaren azala garbi eta heze mantentzea, kornearen kanpoaldea elikatzea eta betazalen mugimendua errazteko labaingarri bezala aritzea da.
Malko guruina, goiko betazalaren gihar altxatzailearen zurdaren alboko hedapenaren bidez, bi zatitan banatua dago: goiko zati bat edo orbitakoa eta beste bat behekoa edo palpebrala. Gainera, zenbait malko guruin gehigarri daude, goiko betazalean ugariagoak direnak.
Malkoak malko-sudurreko hoditik, sudurzuloetara iristen dira, behealdeko adarretik behera behealdeko sudur meatura, han, lurrundu egiten dira, airea sudurretik igarotzean.

## Nerbiotzea

Malko-guruinaren sentsibilitatea (mina adibidez) hartzen duen nerbioa, malko nerbioa da, begi nerbioaren adar bat, hau, aldi berean, nerbio trigeminoaren adar bat delarik.
Malko guruina estimulatzen duen nerbioa (ez da aurrekoarekin nahastu behar) malkoak sortzeko, nerbio motore eta begetatibo parasinpatiko bat da. Zuntz parasinpatiko aurregongoildar isurmotoreak, aurpegiko nerbiotik (burezurreko zazpigarren parea) nerbio petroso nagusiaren bidez eta hodi pterigoideoaren bidez, gongoil pterigopalatinora heldu arte bidaiatzen du, toki honetan, neurona gorputzekin sinapsia egiten dutelarik eta gongoilondoko zuntz bezala irteten direlarik.

## Gaixotasunak

Guruin honek jasan dezakeen gaixotasunetako bat, Mikuliczen sindromea deritzona da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Oftalmologia Hiztegia] [2018]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q913628
# Malko-hezur

Malko-hezurra, ungisa edo hezur lakrimala garezurreko mintzezko hezur lau txikia da. Begi-orbitaren barnean dago, malko-guruinen ondoan. Ehun trinkoz osaturik dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q212721
* Multimedia: Lacrimal bones / Q212721
# Malko-kanalikulu

Malko-kanalikulua betazalaren barruko ertzean kokatua dagoen malko-puntutik malko-zakuraino zabaltzen diren bi hodietako bakoitza da.
* Goiko kanalikulua: bien artean txikiena eta laburrena da. Lehenengo igo egiten da, gero angelu zorrotz batean biratzen da, eta erdizka eta behetik malko-zakura pasatzen da.
* Beheko kanalikulua: lehenengo jaitsi eta gero ia horizontalki malko-zakurantz doa.
Bere hanturak malko-kanalikulitis du izena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Oftalmologia Hiztegia] [2018]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2076795
# Malko-karunkula

Malko-karunkula begiaren barne-angeluko eminentzia gorria da, nahiko baskularizatua, aldatutako bilgor-guruinak eta izerdi-guruinak dituena.
Begiko alergiekin, malko-karunkulua eta konjunktiboaren plica semilunarisak hantuak izan daitezke eta azkura eragin, ehunean eta malko-geruzan histamina askatzeagatik.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Oftalmologia Hiztegia] [2018]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2150283
# Manuel de la Peña y Peña

Manuel José María de la Peña y Peña (Mexiko Hiria, 1789ko martxoaren 10a - Ibídem, 1850eko urtarrilaren 2a) Mexikoko legelari eta politikari bat izan zen, Mexikoko bitarteko presidente izan zena bi aldiz, Mexikon Estatu Batuek esku hartu zutenean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q561564
* Multimedia: Manuel de la Peña y Peña / Q561564
# Manuel Ávila Camacho

Manuel Ávila Camacho ( Teziutlán, Puebla ; 1897ko apirilaren 24a - Huixquilucan, Mexikoko estatua ; 1955eko urriaren 13a ) Mexikoko presidentea izan zen 1940ko abenduaren 1etik 1946ko azaroaren 30era. "Presidente caballero" bezala ezagutua izan zen, bere hitza herrialdeko gurtza askatasunaren alde konprometitu ondoren irabazi zuena. Bere administrazioak lidergo militarretik zibilerako trantsizioa burutu zuen, konfrontazioaren antiklerikalismoarekin amaitu zen, hezkuntza sozialistaren bultzada irauli zuen eta AEBekin lan harreman bat berrezarri zuen Bigarren Mundu Gerran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q315626
* Multimedia: Manuel Ávila Camacho / Q315626
# Manuel de Pedrolo

Manuel de Pedrolo i Molina (1918ko apirilaren 1a – 1990eko ekainaren 26a) katalanezko idazlea izan zen. 1918. urtean Aranyón (Segarra) jaio zen, eta haurtzaro eta nerabezaro Tàrregan igaro zuen. 1935. urtean Bartzelonara joan zen.
1950. urtean argitaratutako poema liburu batekin hasi zuen bere literatura ekoizpena. 1953an bere lehenbiziko eleberria argitaratu zuen, Es vessa una sang fàcil. 1954an Premi Joanot Martorell saria irabazi zuen, eta horrez geroztik egungo katalan eleberrien ekoizle irmo eta oparoena bihurtu zen.
Minbiziaz Barcelonan hil zen 1990. urtean.

## Ekoizpena

Bere eleberrien artean daude:
* La mà contra l'horitzó
* Balanç fins a la matinada
* Cendra per Martina
* Mecanoscrit del segon origen (1974)
Ipuinak ere argitaratu ditu:
* Crèdits humans
Baita antzerki lanak ere:
* Cruma
* Homes i no
* Situació bis

## Jasotako sariak

* Joanot Martorell, 1954, Estrictament personal-ekin.
* Víctor Català, 1956, Crèdits humans-ekin.
* Sant Jordi, 1962, Balanç fins a la matinada-rekin.
* Lletra d'Or, 1966, Cendra per Martina-rekin.
* Prudenci Bertrana, 1968, Estat d'excepció-rekin.
* Premi d'Honor de les Lletres Catalanes, 1979.

## Pedrolo euskaraz

1989an Jokin Lasak Pedroloren eleberri ezagunenaren euskarazko itzulpena argitaratu zuen: Bigarren jatorrizko makinizkribua (Donostia:Elkar. ISBN:84-7529-682-3. Jatorrizko izenburua: Mecanoscrit del segon origen (1974).

## Ikus, gainera

* Katalanezko literatura

## Kanpo estekak

* Pedrolo Fundazioa
* «Manuel de Pedrolo». Katalanezko Idazleen Elkartea.
* «Manuel de Pedrolo».
* Datuak: Q427403
* Multimedia: Manuel de Pedrolo i Molina / Q427403