# Erdialdea (Donostia)

Erdialdea Gipuzkoako Donostia hirburuko auzo bat da, XIX. mendeko zabalgunea eta Mirakontxa barne hartzen dituena. Bertan daude hiriko eraikin eta espazio publiko nagusi batzuetan, hala nola udaletxea, Aldundia, katedrala, antzokia, Gipuzkoa plaza eta Kontxako pasealekua. Gehien bat XIX. mendearen bigarren erdian eta XX. mendearen hasieran eraiki zen, 1864an Parte Zaharra inguratzen zuten harresiak bota ondoren. Egun 22.149 biztanle ditu (2022).

## Historia

Donostiaren hazkunde demografikoak —hirigunean 9.000 bizilagun— pilaketa arazo larriak eragin zizkien harresien barruan bizi zirenei. Prim eta Lertxundi jeneralen bitartekotzaz, herritarrek eta udalak gogo biziz esperotako agindua heldu zen: harresiak eraistea. Hiribildu eta gotorleku militar izateari utzi zion, herritarren pozerako. Hurrengo pausoa, harresien aurreko hareatzan, ordu arte ariketa militarrak egiteko, ontzigintzarako eta abarrerako erabiltzen zen tokian, hiria eraikitzea zen, ekialdera hedatuz lehenik, eta hegoaldera gero. Azken zabalkunde hau, Porvenir deitutakoa, Antonio Kortazarren planetan oinarritu zen, baina Jose Goikoak ere parte hartu zuen. Izan ere, 1845etik, Espainiako Errege Gortea udako oporrak Donostian ematen hasi zen, baita haien segizio osoa ekarri ere, sendatze-bainuen moda berrian kokatuta, eta udal kabildoak Donostia zerbitzuen eta gerora "tourismo" deitu zutenaren hiria izatearen alde egin zuen. Eliteen oporraldietarako Biarritz hartu zuten eredu, eta hareatzaren gaineko eraikuntza, berriz, Bartzelonako eta Georges Haussmannen Paris erdialdearen berreraikuntza-plan dotore baina oso eztabaidagarria.

## Ondasun nabarmenak
### Eraikinak

| Artzain Onaren katedrala Boulevardeko kioskoa Donostia 2016 egoitza Donostiako Justizia Jauregi Zaharra Donostiako Klub Nautikoa Donostiako udaletxea Francisco Escudero Kontserbatorioa Gipuzkoako Foru Aldundiaren jauregia | Koldo Mitxelena Kulturunea La Perla bainuetxea Londres hotela Maria Cristina hotela Posta Bulego Nagusia San Martin merkatua Victoria Eugenia antzokia |

### Parkeak

* Alderdi Eder parkea
* Gipuzkoa plaza
* Zaragoza plazako parkea

### Zubiak

* Zurriola zubia
* Santa Katalina zubia
* Maria Kristina zubia

## Kaleak eta plazak
### Kaleak

| Aldapeta Alfontso VIII.aren kalea Andia kalea Argentinar Errepublikaren pasealekua Arrasate kalea Askatasunaren etorbidea Bengoetxea kalea Bergara kalea Blas de Lezo kalea Bulebarra Easo kalea | Elkano kalea Etxaide kalea Foruen pasealekua Garibai kalea Gernikako Arbolaren pasealekua Getaria kalea Hernani kalea Hondarribia kalea Idiakez kalea Joan Etxaide kalea Kamino kalea | Kontxako pasealekua Legazpi kalea Lersundi Jeneralaren kalea Loiola kalea Manterola kalea Marina kalea Miramar kalea Okendo kalea Peñaflorida kalea Prim kalea San Bartolome kalea | San Bartolome kaleska San Martin kalea San Martzial kalea Santa Katalina kalea Triunfo kalea Txurruka kalea Urbieta kalea Urdaneta kalea Valentin Olano Zubieta kalea |

### Plazak

| Aita Binuesa plaza Alderdi Eder Artzain Onaren plaza Bilbao plaza | Bulebarra Gipuzkoa plaza Okendo plaza Zaragoza plaza |

## Iruditegia

* Donostiako udaletxea Alderdi Eder parketik ikusia.
* Artzain Onaren katedrala
* Bilbo plaza, atzean Artzain Onaren katedralaren dorre duela.
* Koldo Mitxelena Kulturunea.
* Maria Cristina hotela eta Victoria Eugenia antzokia.

## Kanpo estekak

* Erdialdea www.donostia.org web gunean,
* Datuak: Q2157741
* Multimedia: Centro-Erdialdea, Donostia-San Sebastián / Q2157741
* ↑ Eustasio Amilibia alkateak jaso zuen mezua. Bera Antzoki Zaharrean zegoela, Mandasko dukearen telegrama bat jaso zuen, baita ikusleei berria zabaldu ere. Espresuki gertakizun horretarako sortutako martxa baten akordeei jarraituz, 1863ko maiatzaren 4an lehenengo harria kendu zen. Zatikatu eta lehenengo ilarako gonbidatuen artean banatu zen.
* ↑ 12.000 errealeko saria jaso zuen lehiaketaren bitartez, eta "Kortazar Zabalgunea" izenaz egin zaigu ezagun. Haren bitartez, aurreikuspena zen 1900. urtean 475.014 metro koadro hiritartzea, 14.775 bizilagunentzat, alegia, 12 metro koadro pertsonako. Aldiz, Kortazarren kalkulu hori nabarmen gainditu zen, 1900an Donostiak 35.583 biztanle izatera heldu baitzen; ikus Javier y Asier Sada. 1995, 102-103. or.
* ↑ Javier y Asier Sada. 1995, 102-103. or.
* ↑ Artola, Miguel (ed.). 2001, 129-130. or.