OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Atzeraldi

Ekonomian, atzeraldia jarduera ekonomikoaren atzerakada nabarmenari deritzo. Terminoa zehazterakoan adostasunik ez badago ere, National Bureau of Economic Research estatubatuar erakundearen definizioa da gehien onartzen dena; horren arabera, atzeraldia ondoz ondoko bi hiruhilekoetan zehar BPGak hazkunde tasa negatiboak dituenean gertatzen da. Depresioa, berriz, atzeraldi handi eta iraunkor bat dela irizten da, BPGaren hazkunde tasa negatibo handiekin.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q176494
# Atzeranzko isurketa

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Atzeranzko isurketa edo isurketa atzerakaria eiakulatuko den jariakina, normalean uretran zehar irteten dena, maskurirantz birbideratzen denean gertatzen da. Normalean, maskuriaren esfinterra uzkurtu egiten da eta semena uretrarantz doa presio txikiagoagatik. Atzeranzko isurketan, esfinter honek ez du ondo funtzionatzen. Arrazoiak nerbio-sistema autonomoaren, prostata-ebakuntzaren edo sendagaien ondorio izan daitezke.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kontsulta-fitxak] [1992]
* ↑ (Gaztelaniaz) MedlinePlus. Eyaculación retrógrada. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1759920
# Atzerakada Handia

Atzerakada Handia, frantsesez: Grande Retraite, "Monsetik atzera-egitea" izenez ezagutua nagusiki Britainiar iturrietan, 1914ko abuztuan eta irailean zehar Britainiar Armada Espedizionarioak (BAE) eta Frantziako Bosgarren Armadak egin zuten atzerakada luzea izan zen. Lehen Mundu Gerran Mendebaldeko frontean Charleroiko (abuztuaren 21ean) eta Monseko guduen (abuztuaren 23an). Abuztuaren 29an Ententeko armadak hasitako Guise/Saint Quentineko kontraerasoak ez zuen Alemaniaren aurrerapena geldiaraztea lortu eta atzerakada Marne ibaian zehar jarraitu behar izan zuen. Irailaren 5etik 12ra, Marneko Lehen Guduan aliatuek erretiratzeari amaiera eman zioten; alemaniar armadak Aisne ibairantz atzera egitera behartuz. Aisneko Lehen Guduan (irailaren 13tik 28ra) borroka emaitza erabakigarrik gabe amaitu izan arren, argi geratu zen alemaniarren Pariserako martxa, Schlieffen planaren oinarria, bertan behera geratu egin zela. Jarraian bi aldeen armadak iparralderantz mugitu ziren elkarrekiko hegalen aurka eginez, aurrerago Itsasorako Lasterketa izena jasoko zuen faseari hasiera emanda (irailaren 17tik urriaren 17ra).

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Hastings, Max. (2013). Catastrophe: Europe Goes to War 1914. Knopf Press ISBN 978-0307597052..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2707293
* Multimedia: Great Retreat / Q2707293
# Atzerako hondeamakina

Atzerako hondeamakina indusketak egiteko erabiltzen den eraikuntzako makina da. Hondeamakinaren aldaera bat da da eta ez da harekin nahastu behar.
Hondeamakinarekin alderatuta, atzeko aldean ere pala bat du.
Atzerako hondeamakinak lurrak mugitzeko erabili ohi da, baina beste hainbat lanetarako ere erabiltzen da, esaterako, orubeetan arrapalak sortzeko, eraikinaren zimendu azpiko lurrak prestatzeko eta zangak egiteko (hoditeriak, kableatuak, drainadurak eta abar).
Txasisa kate edo pneumatikoen gainean muntatuta egon daiteke; azken kasu honetan katu hidraulikoak izaten ditu makina lurrean finkatzeko.
Atzerako hondeamakina, hondeamakina ez bezala, lurrak mugitzeko lanetan goitik behera egiten du lan eta aurreko aldetik makinarantz, hain zuzen ere hortik datorkio izena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q948917
* Multimedia: Tractor backhoe attachments / Q948917
# Artezkar

Artezkar edo itua tiro lehiaketetarako erabiltzen den objektua da, tiro egitean helburu dena eta tiratzailearen zorroztasuna ebaluatzeko ere balio duena.
Kirol eta jolas batzuetan zenbakitutako zirkulu zentrokide batzuk izan ohi dituzte artezkarrek. Militarren ituek, adibidez, zutik edo etzanda dagoen soldadu baten silueta izan ohi dute dute. Artezkar mugikorrak ere egon ohi dira, metodo mekanikoren batek mugituak.

## Iruditegia

* Dardo profesionaletako itua.
* Itu mugikorrak: ahateei tiro, Igeldoko jolas-parkea.
* Aire-fusilezko tiroan, 10 metrora jartzen dena.
* Suitzako armadak darabiltzen artezkarrak.
* Txekiako helburu margotua, 19. mendea.

## Erreferentziak

* ↑ «OEH - Bilaketa - Artezkar» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-06-15).
* ↑ «OEH - Bilaketa - Itu» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-06-15).
# Artez euskara zerbitzua

ARTEZ Euskara Zerbitzua Kooperatiba Elkartea 1990 urtean sorturiko enpresa bat da eta bere xedea, lan munduan, euskara sustatu, garatu eta normalizatzea da. Esperientzia handia dauka Euskara Planak diseinatzen eta garatzen erakundeetan, sektore ezberdinetako enpresetan, elkargo eta elkarte profesionaletan, udaletan, merkatariei eta zerbitzu enpresetan. Euskara lan edo zerbitzu hizkuntza izateko prozesuan behar duten aholkularitza teknikoa, prestakuntza eta bestelako laguntzak eskainiz. Lan munduan Euskara Planak sustatzen eta garatzen, aitzindariak izan dira.

## Euskalgintzarako ekarpenak

Euskaldunongida.net
Euskaraz aritzen diren profesional, merkatari eta negozio euskaldunak biltzen dituen zerrenda da. Baieuskarari ziurtagiriaren antzekoa zerrenda da, baina bertan aurki daitezkeenak ez dute zertan ziurtagiria izan behar, izan ere, edozeinek eman dezake izena bertan.
Arloka eta herrika bilaketak egiteko aukera ematen du webguneak.
Hiztegiak.net
Firefoxerako Euskalbar aplikazioaren antzera, hiztegiak, glosarioak, banku terminologiakoak, eta abar biltzen dituen webgunea da.
Papergintza
Fakturak, inprimakiak, agendak, zoriontzeko krismak eta bestelako paperezko euskarriak sortzen dituzte euskaren hutsunea betetze aldera.

## Web gunea

http://www.artez.net/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254210
# Artezabal

Artezabal Tafallaldeko Uxue udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
XVI. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Uxueko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak artezabaldarrak ziren. Ez dakigu non dagoen.

## Historia

Hori da, hain zuzen ere, historiaurreko garaiaren eta Goi Erdi Aroaren artean Uxue mendilerroan zeuden herrixketako bat. VIII. eta IX. mendeen artean, Uxueko gotorlekua sortu zenean, bertako bizilagun asko hiribildu berrira aldatu ziren, batez ere defentsa-arrazoiengatik, musulmanekiko muga eremu lauan baitzegoen. Erdi Aroan zehar, populazioa eta erakargarritasuna galduz joan zen, Uxueren alde, eta, horren ondorioz, 1534. urterako jenderik gabe geratu zen.

## Oharrak

* ↑ /àɾtes̻áβ̞al/ ahoskatua (laguntza) Azentua: zorrotza hirugarren eta kamutsa lehengo silaban

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.

## Ikus, gainera

* Uxue
* Erdialdea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q111984126
# Artezgailu (argipena)

Artezgailua honakoa izan daiteke:
* Mekanikan, artezketa egiten duen makina, hau da, pieza bati behar duen forma eta neurri zehatza ematea dion makina.
* Elektrizitatean, artezgailua, korronte alternoa korronte zuzen bihurtzen duen osagai edo zirkuitu elektrikoa.
# Artezi

Artezi (Arte eta Zientzia) diskoetxea Jose Angel Irigarai idazleak sortu zuen.
Aurretik Herri Gogoa diskoetxearen sorreran parte hartutakoa zen Irigarai, Ez Dok Amairu taldeko gainerako kideak bezala. 1969an lau kantu grabatu zituen EP batean ("Urak dakarrena", "Begiak", "Herri-behera" eta "Miña ta griña"), Josepe Irigaray izenarekin.
Ez Dok Amairuren desegiteak Herri Gogoan eragindako zatiketaren ondorioz jaio zen Artezi. Ibilbide laburra izan zuen, baina zenbait disko garrantzitsu kaleratu zituen 70eko hamarkadaren erdialdean: Lourdes Iriondo eta Xabier Leteren lehen disko luzeak (1974), Gorka Knorren Araba kantari (1974) eta Nik nahi dudana (1975), eta Benito Lertxundiren Zuberoa/Askatasunaren semeei (1977), besteak beste. Ortzadar folk taldearen bi disko ere argitaratu zituen. Talde horretan, Benito Lertxundiren taldeko bi musikari zeuden; Kutxo Otxoa de Eribe eta Pello Gereño.
Artezi diskoetxearen 1980an desegin zen, neurri handiko LPak argitaratu zituzten singletik LPra. 1976ra arte argitaraturiko 220 diskoetatik 170 single ak izan ziren eta 50, berriz, LPak. (Amezaga 2005: 202-203).

## Erreferentziak

* ↑ http://eimakatalogoa.eus/objetos/AHO%20BETE%20KANTA.pdf%5B%5D
* Edukiaren zati bat [{{{web}}} «Artezi»] artikulutik hartua da. Artikulu hark {{{egilea}}} du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61069679
# Artetako gatzagak

Artetako gatzagak antzinako gatz esplotazioak dira, Ollarango Arteta herrian daudenak, Nafarroa Garaian. Gatzaren ustiaketa ekonomikoa, eguzkiaren lurruntze naturalean oinarritua, 20. mendean amaitu ondoren, denbora luzean utzita egon ziren; 21. mendean koadro batzuk berreskuratu dira, bisitatu ahal izateko. Herritik kilometro eta erdi hegoaldera daude.

## Ezaugarriak

Ollarango diapiroko gatz depositoak duela 200 milioi urteko itsaso batean du jatorria. Akuiferoko ura kontaktuan dago gatz jalkin horiekin, eta litro bakoitzeko 250-260 gramo gatz-kontzentrazioarekin irteten da iturburutik.
Iturburuko gatzuna lurrunketa bidez bihurtzen da gatz. Urak metro gutxi batzuetako bide naturala egiten du, berehala bat egiten baitu Udarbe errekarekin. Gatza ekoitzi ahal izateko, putzu batean biltzen da lehenik ura, eta handik larrainetara bideratzen da. Eguraldi ona bada, hiru-lau egun aski dira larraineko ur xafla mehea lurruntzeko, eta gatza kristaltzeko.
Jatorrian, larrainak egurrezkoak eta buztinezkoak izan ohi ziren, baina XX. mendean porlanezkoak eraiki ziren. Halakoak dira, hondaturik asko, XXI. mendean ikusgai direnak. Aspaldian garrantzi handia izan zuten Ollarango ekonomian, baina 2020an bi familiak besterik ez zituzten erabiltzen. Suntsituta daude, halaber, inguruko etxolak, non ustiatzaileek gatza eta tresnak biltzen zituzten.
Iruñerriko Mankomunitatea, Ollarango udalaren eta jabeen laguntzarekin, gatzagak zaharberritzen ari da, helburu didaktikoekin. Oinak bustitzeko uharka bat ere egin dute, urak propietate terapeutikoak baititu. Artetako kontzejuak ere interesa du gatzagen iraupenean, eta parte hartu izan du zenbait topaketatan.

## Ikus, halaber

* Euskal Herriko gatzagak

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Artetako gatzagak. Ollarango Udala, ollo.es (Noiz kontsultatua: 2021-7-11).
* 1 2 Artetako gatzagak: gatzari buruzko istorio batzuk ezagutzeko inguru natural bitxia. Iruñerriko Mankomunitatea, ecoblog.mcp.es 2020-7-21 (Noiz kontsultatua: 2021-7-11).
* ↑ Gazia gozotasun bihurtzeko aukera bila - Debagoiena. Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2020-06-23).

## Kanpo estekak

* Artetako gatzagak, ollo.es
* Artetako gatzagetako paseoa, mcp.es
* Datuak: Q96606950
* Multimedia: Arteta salt evaporation ponds / Q96606950
# Artetako iturburua

Artetako iturburua Andimendiko urak biltzen dituen ur-biltegi bat da, gizakiak moldatutako egitura, bertatik Iruñera ura garraiatzeko ubide bat abiatzen delarik.

## Kokapena

Bertan biltzen da gutxi gorabehera 100 kilometro koadroko eremu batean Andiamendin erortzen den ura.
Ollaran ibarrean dago kokatua, Iruñetik 30 kilometrora ipar-mendebaldera, eta Artetako kontzejuaren izena duen arren, Ultzurrun herritik gertuago dago, bertatik behera isuria duen ibaiak Udarbe du izena, eta iturburutik gorantz Andiamendin barrena barneratzen den zintzurrak Artazul du izena.
Azpiegitura hidrologikoez gain, bisitarientzako arreta etxe bat dago.

## Ubidea

XIX. mendearen amaieran Iruñeko 30.000 herritarren ur beharrak asetzeko ez ziren aski herriko iturri eta putzuetako ura, Subitzako iturburukoa eta Arga ibaitik ateratzen zena. Artetatik egindako ubidea 1895ean ireki zen, eta azpiegitura inportantea izan zen garai hartan. Zazpi kilometroko ubide bat egin zen Egillor herriraino, zeinak urtean 300 egunetan 500 litro segundoko emaria eman zezakeen. Handik, emariaren 140 litro Iruñerantzat zuzentzen zen (Mendillorrirainoko ubide baten bidez), eta beste parte bat azpiegitura hidroelektriko batean aprobetxatzen zen.
1920. urtean beste ubide bat sortu zen, 700 litro segundoko garraiatzeko gaitasunarekin. 20. mendearen amaieran eta 21.aren hasieran, Eugiko urtegiarekin batera, Iruñeko ur hornikuntzaren iturburu nagusia da Artetakoa.

## Erreferentziak

* 1 2 «Artetako iturburua | Mancomunidad de la Comarca de Pamplona» www.mcp.es (Noiz kontsultatua: 2020-07-15).
* ↑ Gran Enciclopedia de Navarra | ARTETA, MANANTIAL DE. (Noiz kontsultatua: 2020-07-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q97379549
# Auxvasse (Missouri)

Auxvasse Missourieko hiri bat da. Callaway konderrian kokatua dago. 2010ean 983 biztanle zituen, 1,96 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Callaway konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q962441
# Auza (argipena)

Auza hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia

* Auza: Ultzamako (Nafarroa Garaia) kontzejua.
* Auza: Baztango (Nafarroa Garaia) mendia.
* Miguel Auza: Zacatecasko (Mexiko) udalerria.
# Auzances kantonamendua

Auzances kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Guztira 35 udalerri ditu eta Auzances da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1451042
# Auza (Ultzama)

    Artikulu hau Ultzamako herriari buruzkoa da; Baztango mendia gaitzat duena beste hau da: «Auza (mendia)»
Auza Ultzamako kontzejua da. 2020 hasieran 165 biztanle zituen.

## Biztanleria

Auzako biztanleria :
| 1960 | 1970 | 1981 | 1990 | 2000 | 2010 | 2020 |
| 225 | | 181 | 187 | 184 | 164 | 165 |

## Auzatar ezagunak

* Maria Diez de Ultzurrun (1900-1990), sendalaria.
* Aritz Begino (1980), esku huskako pilotaria.

## Erreferentziak

* 1 2 Evolución de la población de los municipios y concejos desde 1981, con su legislación asociada. administracionelectronica.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2022-1-7).
* ↑ Estornés Zubizarreta, Idoia; Asiron Suarez, Joseba. Auza. Auñamendi Eusko Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2021-8-7).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2873205
* Multimedia: Auza / Q2873205
# Auzate

Auzatea jai edo ospakizun batean udal batek egiten duen ardo eta janariaren banaketa ekitaldia da. Ohitura handikoa da Sakanako herri askotan. Ardoa, kasu askotan, barkillo izeneko zilarrezko ontzian eskaintzen da.

## Adibideak
### Altsasu

Altsasun ohikoa da auzatea egitea jai gehienetan. Altsasuko inauterietan konpartsak eskaintzen du plazan, baina gehienetan udalak egiten du, Erkuden, San Juan, San Pedro zein Maiatzeko Gurutzearen egunean.

### Arbizu

Sanjuanetan Udalak aatea eskaintzen du egunero plazan, arratseko 8ak aldera, ardoa eta gazta debalde emanez. Aipatutako aatearen ohitura festetatik kanpo ere egiten da. Urtean lau egunetan (maiatzaren 13an, irailaren 8an, irailaren 15ean eta urriaren 12an) ardoa banatzen da plazan zilarrezko ontzi batzuetan (barkilloak), baita gazta eta ogia ere, eta aukera baliatzen dute askok afaria edo ospakizun txiki bat egiteko.

### Etxarri Aranatz

Etxarri Aratzen udalak diru kopuru bat ematen dio elkarte bakoitzari eta honek erabakitzen du zer preparatuko duen auzaterako. Gehienetan haragi gisatua, bakailaoa edo tripakiak... izaten da. Jaietan elkarteak arduratzen dira auzate hori antolatzeaz.
Ardoa banatzeko katiluak edo barkiluak erabiltzen dira Etxarrin. Ardoa banatzeaz arduratzen denari sisero deitze zaio. Ardoaren sisa lau jaietan banatu behar zuen: San Kiriko, San Adrian, Amaletai eta Ama Birjinaren egunetan. Etxarriko barkilua zilarrezkoa da, 150-160 zentimetro kubikoko edukiera du.

## Erreferentziak

* ↑ «diccionario gastronómico » Todas » Auzate» www.diccionariogastronomico.es (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).
* ↑ SA, Baigorri Argitaletxea. (2015-06-23). ««Aatea», Arbizun indarrak berrituz igandera arteko jaiei eusteko modu aparta» GARA (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).
* ↑ www.aldorinternet.com, Aldor Internet-Diseño y Programación Web-. «Etxarri Aranazko Udala / Ayuntamiento de Etxarri Aranatz :: Sakana - Nafarroa - Euskal Herria.» www.etxarriaranatz.eus (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q105062022
# Artieta

Artieta Mena Haraneko herria da, Burgosko probintzian. Espainiako Estatistika Institutua(2020)ren arabera, 14 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q94625622
# Artieda (Aragoi)

    Artikulu hau Zaragozako udalerriari buruzkoa da; Urraulbeitiko kontzejuari gaitzat duena beste hau da: «Artieda»
Artieda edo Artieda de Aragón Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 102 biztanle zituen 14 kilometro koadroko azaleran. Jacetania eskualdean dago.

## Etimologia

Koldo Mitxelenak azaltzen du, Nafarroako Artieda herriaz ari delarik, Artieda toponimoa, aurreko Arteeta baten aldaera litzatekeela eta Arteeta, Arteak dauden lekua bide da (Art(h)e + -eta atzizki multzokaria). Mikel Belaskok Mitxelenaren azterketa bera aplikatzen dio Argoiko Artiedari, Nafarroan bertan dauden bi Artetari eta Burgosen, Mena Haranean dagoen Artietari.
Beste teoria batek dio, Artieda, "arto"-ak dauden lekua izango litzatekeela esanahia. "Arto" gaztelaniaz elorri beltza eta bestelako landare batzuentzat eskualde hauetan erabiltzen zen izena da. Aragonen bertan, beste toponimo batzuk landare horren izenarekin lotuta leudeke: Artos, Artosa, Artal...

## Ondarea

Casa de los Diezmos (hamarrenen etxea), Antso I.a Gartzeitz Iruñeako erregeak eta Toda Azearitz erreginak dohaintza(n) eman zuten 918ko martxoaren 128an.
Sant Martín parrokia-eliza, XII. mendeko eliza erromanikoa da, eta XVI et XVII. mendeetan berritua.

### El Forau de la Tuta aztarnategia

Aspaldidanik jakina zen herrian erromatar aztarnak zeudela hainbat puntutan, hala nola San Pedro ermitan, El Forau de la Tutan, Campo de la Virgenen eta Campo del Royon. Horiek ondo ikertzean, ordea, ikerlariak konturatu ziren bizigune bakarra osatzen zutela, eta 2022an ikerketaren emaitzak argitaratzean, hiri monumental baten berri eman zuten, erromatar garaian eta Goi Erdi Aroan iraun zuena. Aztarnategi osoari, El Forau de la Tuta izena eman diote arkeologoek.
Besteren artean, izen eusko-akitanierazko izenak dituzten inskripzioak aurkitu dira.

## Senidetutako herriak

* Municipio Autonomo Zapatista Emiliano Zapata
2022an, arkeologoek jakitera eman zuten nekropolia topatu zutela eta bertan eusko-akitanierazko izen berriak aurkitu dituztela, oraindik argitaratu ez direnak.

## Erreferentziak

* ↑ Villar Pérez, Luis. (2005). Toponimia de origen vegetal en el Alto Aragón. Nombres colectivos de árboles y su significado ecológico. ISSN 0214-7602. (Noiz kontsultatua: 2023-06-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q712486
* Multimedia: Artieda / Q712486
# Arties

Arties :
| Artiesko etxeak eta Garona ibaia. ||
| Herrialdea | Katalunia |
| Probintzia | Lleidako probintzia |
| Udalerria | Aran Naut, Arango harana 42°41′54″N 0°52′15″E﻿ / ﻿42.69833°N 0.87083°E﻿ / 42.69833; 0.87083 |
Arties, Kataluniako Naut Aran udalerrian dagoen herri bat da, Arango haranan. Garona ibaia herri honetatik igarotzen da.

## Iruditegia

* Herrigunea.
* Santa Maria eliza.
* San Joan eliza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2865771
* Multimedia: Arties / Q2865771
# Artieda (argipena)

Artieda hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia

* Artieda: Urraulbeitiko herria, Nafarroan.
* Artieda: Aragoiko udalerria, Jazetanian.

## Deitura

* Andrés Rey de Artieda edo Andreu Rei d'Artieda (1549 - 1613), abokatu eta idazle valentziarra.
* Diego de Artieda Chirino y Uclés, Costa Ricako konkistatzaile espainiarra.

## Historikoa

* Artieda del Nuevo Reino de Navarra: egungo Panaman sortutako hiria, orain desagertuta dagoena. Diego de Artieda Chirinok sortua.
# Artiga (Garona Garaia)

Artiga (okzitanieraz Artiga, frantsesez eta ofizialki: Artigue) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 33 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Artigue udalerrian erroldatutako biztanleak 34 ziren. Familiak 11 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak) eta 7 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 38 etxebizitza zeuden, 14 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 24 bigarren erresidentzia ziren. 32 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 14 etxebizitza nagusietatik 10 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 3 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 4 etxek bost zituzten. 3 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 7 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 5 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Artigue udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 4 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 4 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 4 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 8 | 45-49 | 0 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 4 | 35-39 | 4 |
| 4 | 30-34 | 0 |
| 4 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 4 |
| 0 | 5-9 | 4 |
| 4 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 21 ziren, horien artean 18 aktiboak ziren eta 3 inaktiboak ziren. 18 pertsona aktiboetatik 16 lanean zeuden (11 gizon eta 5 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 3 pertsona inaktiboetatik 2 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Artigue udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1088729
* Multimedia: Artigue / Q1088729
# Artiedako jauregia

Artiedako oinetxe jauregia Urraulbeitiko Artieda kontzejuan XIV. mendeko oinetxe jauregi bat da.

## Historia

Kontzeju horretako antzinako eraikin gotortua armagintzako lurmutur gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Otxoa Peritz, Artiedako jauna, 1357an Karlos II.a Arleuxko espetxetik askatu zuten zaldunetako bat izan omen zen. Johan Uritz jauregiko jauna zen 1432an. Johan Martinitz Uritz Bianako Printzeak zaldun armatu zuen 1453an, eta leinua beaumontarren alderdirik nabarmenetako bat izan zen urte haietako gerra zibiletan. 1513an, etxea kuartelak ordaintzetik bidalitako orube nobleen artean agertzen da. Bere jabeak, Lope Ezparzakoa kapitainak, 1537tik 50 000 marabedi oheratzeko agindua zuen. 1550ean zortzi tapiz bikain ekarri zituen Flandriatik aretoak apaintzeko. 1726an Besollako markesarena zen -1702an Jose Elio Aiantzek sortutako titulua-, eta honek bere ondasun erantsiei aurre egiteko eskatu zuen. Armarriaren Liburuaren arabera, XVI. mendean armarria urrezkoa zen, bost burela urdinekin; zilarrezkoa, beste armairu batzuetan gulez egina. Aldaera arinekin, Otxoa Peritz Artiedak, 1375ean Gergako gazteluko alkaideak, arma hauek zekartzan.

## Eraikina

Lau angeluko egitura du eta dorreak izkinetan, XV. mendekoa dena. Fatxada nagusian dorre handia altxatzen da, errematean animaliekin eta munstroekin landutako zapatak dituena.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | ARTIEDA. (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

## Ikus, gainera

* Artieda
* Urraulbeiti

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20492000
* Multimedia: Palacio de Artieda (Navarra) / Q20492000