OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Thelephora palmata

Thelephora palmata Thelephoraceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Clavaria palmata, Clavaria tomentosa. Merisma palmatum, Merisma foetidum, Phylacteria palmata.

## Deskribapena

Karpoforoa: Tentea, zuhaixkara, 3 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, enbor sinplearekin, desberdina, adar tente ugaritan banatua, azpi-biribildua, arre-more kolorekoa, gero marroi zikin kolorekoa, mutur lautuarekin, kuneiformea edo lineala, osoak edo finbriatuak, zurixkak.
Haragia: Usain higuingarriarekin, kirats ezaugarri oso bizi eta iraunkorrarekin.
Etimologia: Palmata epitetoa latinetik dator, adarkatua, palmaren itxuran esan nahi duen “palmatus” hitzetik. Bere adarren formagatik.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Usain oso handi eta desatsegina dario, simaur usain gisa definitua, eta horregatik bakarrik ondo ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenaren amaieran. Pinuen basoetako eremu hezeetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kolonbia, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Taiwan, Australia, Aljeria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 579 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) GN Granada natural.
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Thelephora palmata: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q276267
* Multimedia: Thelephora palmata / Q276267
* Espezieak: Thelephora palmata
# Thelephora anthocephala

Thelephora anthocephala Thelephoraceae familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena

Koral edo adarkatu formako fruituak ematen dituen onddoa, edo oinarrian etzanda eta adarkatuta agertzen direnak (Thelephora incrustans edo Thelephora anthocephala f. repens). Lehenengo forman adar ugari garatzen dira ardatz berean, eta adar horiek gero eta finagoak bihurtzen dira, muturrak zorrotzak eta zurixkak, adarrak lau samarrekin, arrexka kolorekoak, lilak, oliba antzekoak, leunak, kolore bereko ardatzarekin, gehienez 2 cm-ko lodierarekin; 6 cm-ko tamaina ingurukoa. Etzandako formak gingil arre-gorrixka koloreko ugari izaten ditu, 10-20 mm-ko luzerakoak. Elastikoak, zuntzezkoak, usaingabeak.

## Jangarritasuna

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Thelephora palmata, Thelephora caryophyllea eta abarrekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean. Goroldio eta belar artean, koniferoen edo hostoerorkorren basoetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Kirgizistan, Himalaiako eremua, Japonia, Txina, Singapur, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 310 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Asturnatura.
* ↑ Thelephora anthocephala: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3526291
* Multimedia: Thelephora anthocephala / Q3526291
# Theix

Theix (bretainieraz Teiz) Morbihan departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q128456
* Multimedia: Theix / Q128456
# Thelephora caryophyllea

Thelephora caryophyllea Thelephoraceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Helvella laciniata, Helvella caryophyllea, Thelephora caryophyllea var. a communis, Scyphopilus caryophylleus, Thelephora convoluta.

## Deskribapena

Kapela: 2 cm edo gehiago, larrukara samarra, mehea, hondoratua edo infundibuliformea, zuntzezko-urratua, biguna, eremu zirkular arinekin edo batzuetan uhindua, arre-purpura ilun kolorekoa, isabela kolorekoa, hur kolorekoa, ertza zurixka, erramuskulu estu samarretan banandua.
Himenioa: Leuna edo luzetarako zimurtasunaren ondorioz fin-fin urratua, arre-morexka kolorekoa edo arre-marroi kolorekoa, zurbilagoa eta zurixkagoa ertzerantz.
Etimologia: Caryphyllea epitetoa grezieratik dator, krabelina esan nahi duen “karyophyllon” hitzetik. Karpoforoaren itxuragatik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Krabelin baten antza duten adar urratuak dituen lore irekiaren forma bereizgarria du. Izen zehatza dudarik gabe ondo jarria du.

## Sasoia eta lekua

Isolatuta edo soropildua baso mistoetan, batez ere urkien azpian, lurzoru belartsuetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Belize, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Svalbard, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Kirgizistan, Thailandia, Filipinak, Australia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 487 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) AsoJaen, Asociación Botánica y Micológica de Jaén.
* ↑ Thelephora caryophyllea: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10701455
* Multimedia: Thelephora caryophyllea / Q10701455
# Thelkow

Thelkow Alemaniako udalerri bat da, Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan. Azken zentsuaren arabera 466 biztanle zituen, 25,85 kilometro koadroko azaleran..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q690690
* Multimedia: Thelkow / Q690690
# Thelma & Louise

Thelma & Louis (euskaraz "Thelma eta Louis") 1991ko Ridley Scott estatubatuar zinema zuzendariaren filma bat da. Filma hau mugimendu feministaren ikur bilakatu zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Thelma Dickinson, bizimodu aspergarri duen etxekoandre gaztea da, neskametzat duen senar gogaigarriarekin bizi delarik. Bestalde, Louise Sawyer kafetegi batean zerbitzari gisa lan egin eta musikaria den bere senargaia, Jimmy, berarekin ezkontzeko amesten du. Asteburu batez bi lagunek egunerokotasun aspergarri eta fustrazioetatik urrundu nahian autoz elkarrekin ihes egitea erabakiko dute. Baina hain dibertigarria eta askatzailea zirudien ihesaldia hainbat gertakizun dramatikoez beteriko esperientzia bilakatuko da.

## Aktoreak

* Susan Sarandon: Louise Shawer
* Geena Davis: Thelma Dickinson
* Harvey Keitel: Hal Slocombe (ikertzailea).
* Michael Madsen: Jimmy Lennox (el amigo de Louise).
* Christopher McDonald: Darryl Dickinson (Thelmaren senarra).
* Stephen Tobolowsky: Max (FBIko agentea).
* Brad Pitt: JD (autostopista).
* Timothy Carhart: Harlan Puckett (bortxatzailea).
* Lucinda Jenney: Lena
* Marco St. John: kamiolaria
* Jason Beghe: polizia
* Noel Walcott: txirrindularia

## Sariak

* 1991: Oscar Sariak: Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria. 6 izendapen.
* 1991: Urrezko Globoak: Jatorrizko gidoi onena. 4 izendapen.
* 1991: BAFTA: 8 izendapen, tartean filma, zuzendari, argazki eta soinu banda onena.
* 1991: Seminci: Espiga de Ouro: Filma onena.
* 1991: Cesar Sariak: Atzerritar filma onenaren izendapena
* 1991: David de Donatello: Atzerritar filma onena
* 1991: 2 National Board of Review Sari: Emakumezko aktore onenak (Susan Sarandon eta Geena Davis)

## Erreferentziak

* ↑ «Thelma, Louise» web.archive.org 2009-09-16 (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).

## Kanpo estekak

* Thelma & Louis filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q658041
# Thelma (2017ko filma)

Thelma 2017ko Joachim Trier norvegiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Thelma ez da neska arrunta, eta Jainkoari galdetzen dio etengabe ea zergatik egin duen horrela. Gurasoek ez diote asko laguntzen, normaltzat hartzen baitituzte neskatoak erakusten dituen botereak. Zeozer sentitzen duen bakoitzean, hondamendiren bat sortzen du; are gehiago, neska batekin maitemindu denetik.

## Aktoreak

* Eili Harboe : Thelma
* Kaya Wilkins : Anja
* Henrik Rafaelsen : Trond
* Ellen Dorrit Petersen : Unni
* Grethe Eltervåg : Thelma (6 urte)
* Ludvig Algeback : gaztea
* Isabel Christine Andreasen : ikaslea
* Camilla Belsvik : erizaina
* Lars Berge : salbatzailea
* Vanessa Borgli : Vilde
* Sigve Bøe : gidaria
* Ingrid Jørgensen Dragland : erizaina
* Vidar Fransson : gaztea
* Ingrid Giæver : Julie
* Gorm Alexander Foss Grømer : gaztea

## Erreferentziak

* ↑ «Film Sinopsia» Berria 2018-04-05 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28233735
# Tokioko burtsa

Tokioko burtsa (japonieraz: 東京証券取引所, Tōkyō Shōken Torihikijo) (TSE) Japoniako hiriburuan dagoen balore-burtsa da. 1878an sortu zuten, eta gaur egun munduko bigarren balore-burtsarik handiena da (lehendabizikoa New Yorkekoa da. Haren baloreetako asko nazioartekoak dira eta bere indizerik ezagunena Nikkei 225 da, Nihon Keizai Shimbun egunkariak haututako konpainiek osatuta. CORES (Computer assisted Order Routing and Execution System) negoziaketa-sistema erabiltzen du.

## Egitura

Tokioko burtsa honako ataletan banaturik dago:
* First Section (lehen merkatua): kapitalizaziorik handiena duten japoniar konpainia (blue chip) eta Nikkei indizekoentzat.
* Second Section (bigarren merkatua): japoniar enpresa txikienentzat.
* Foreign Section (hirugarren merkatua): atzerritar enpresentzat.
* Mothers (enpresa amak): hazkunde handiko enpresa berritzaileentzat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q217475
* Multimedia: Tokyo Stock Exchange / Q217475
# Tokioko geltokia

Tokioko geltokia, japonieraz 東京駅, Japoniako Tokio hiriburuan dagoen tren geltoki bat da, Chiyoda auzoko Marunouchi finantza barrutian, eta Jauregi Inperiala eta Ginza merkatal barrutitik hurbil.
1914an eraikia izan zen eta Bigarren Mundu Gerra amaieralderako bonbardaketek larriki kaltetu zuten, gerra ondorenean berreraikia izan zelarik.
* Datuak: Q283196
* Multimedia: Tokyo Station / Q283196
# Tokioko metroa

Tokioko metroa Tokio eta inguruko hiriak batzen dituen garraiobidea da. Gaur egun zerbitzua bi konpainiek kudeatzen dute Toei (都営, Toei?) eta Tokioko metroa (東京メトロ, Tōkyō Metoro?). Asian irekitako lehen metroa izan zen 1927ko abenduaren 30ean eta urtero 3.174 milioi pertsonek erabiltzen dute. Shinjukuko geltokia esaterako hiru milioi pertsonek erabiltzen dute egunero.

## Lineak
### Tokioko metroa

* Ginza linea (銀座線)
* Marunouchi linea (丸の内線)
* Hibiya linea (日比谷線)
* Tozai linea (東西線)
* Chiyoda linea (千代田線)
* Yūrakuchō linea (有楽町線)
* Hanzōmon linea (半蔵門線)
* Namboku linea (南北線)
* Fukutoshin linea (副都心線)

### Toei

* Toei Asakusa linea (都営　浅草線)
* Toei Mita linea (都営　三田線)
* Toei Shinjuku linea (都営　新宿線)
* Toei Oedo linea (都営　大江戸線)

## Argazkiak

* Kinshincho geltokia barrutik.
* Geltoki barruko seinalea.
* Kitaayase geltokirako sarrera.
* Tokioko metro lineen mapa

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Tokioko metroaren webgune ofiziala.
* (Ingelesez) Tokioko metroko geltokiei buruzko argazki eta informazioa.
* Datuak: Q962135
* Multimedia: Tokyo Subway / Q962135
# Tokioko bonbardaketa

Tokioko bonbardaketa (japonieraz: 東京大空襲, Tōkyōdaikūshū) Ameriketako Estatu Batuetako Armadak airetik bonba su-eragile bidez egindako erasoak izan ziren. 1942an eta batez ere, 1944 eta 1945 urteetan egin zituen AEBk erasoak. Erasoen ondorioz, 100.000 pertsona hil ziren eta 1.000.000 desplazatu eragin zituen.

## Gertakariak

1945eko martxoaren 9aren eta 10aren arteko goizaldean, AEBetako 334 B-29 hegazkinek 1.665 tona bonba su-eragile bota zituzten. Fosforo zuriz eta napalmez osatutako bonba horiek erasotzaileek aurreikusitako triskantza eragin zuten; lurrikarei aurre egiteko, Japoniako eraikuntza material tradizional nagusiak egurra eta papera baitira. 41 kilometro koadro erraustu zituzten.

## Ondorioak

260.000 etxe baino gehiago birrindu eta gutxienez, 105.400 pertsona hil (Hiroshiman eta Nagasakin, hurrenez hurren, 80.000 eta 74.000 pertsona hil zituzten bonbek erasoaren unean, gerora erradiazioak askoz biktima gehiago eragin arren). Eta aditu gehienen ustez, benetako biktima kopurua askoz handiagoa izan zen, bi aldeei interesatzen baitzitzaien zenbakiak txikitzea: estatubatuarrek eragindako sarraskia minimizatu nahi zuten eta japoniarrek ez zuten beren ahuldadea onartu nahi.

## Erantzuleak

Robert S. McNamara zen orduan AEBetako defentsa ministroa eta, beraz, Tokioko bonbardaketaren erantzule intelektuala. Hil baino lehen, barkamena eskatu zuen erasoarengatik, baina oraindik ere egindakoa justifikatzen ahalegindu zen, “in order to do good you have to sometimes engage in evil” esaldi ezagunarekin; ongia egiteko batzuetan gaizki jokatu behar dela, alegia. Curtis LeMay jeneralak, erasoaren erantzule materialak, askoz garbiago hitz egin zuen: “Galdu izan bagenu, ni gerrako kriminala nintzateke”.
Hortaz, Tokioko sarraskiak bertan behera uzten du hilabete batzuk geroago Trumanek erabilitako justifikazioa, are gehiago kontuan hartuta Nagasakiko erasoaren bezperan eta biharamunean, abuztuaren 8an eta 10ean berriro ere Tokio bonbardatu zutela.

## Erasoen helburua

Mark Seldenek dioenez, Japoniaren errendizioaren bidea jorratzen ari zen bonba atomikoa baino lehen ere eta, horretarako, Sobietar Batasunaren bitartekaritza bilatzen zuen. AEBek, ordea, ez zuten sobietarrek Ozeano Barean eskua sartzerik nahi eta nagusiki horrek bultzatu omen zituen arma atomikoak erabiltzera eta bide hori ixtera.
Gainera Seldenek aurrekaritzat ditu Japoniaren aurkako eraso atomiko eta ez-atomikoak:
| « | Gerra egiteko modu oso estatubatuarraren hasiera izan zen hura: zibilak bonbardatzea eta, gero, ukatzea. | » |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Long, Tony. «March 9, 1945: Burning the Heart Out of the Enemy» Wired ISSN 1059-1028. (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
* ↑ Irazustabarrena, Nagore. (2018ko uztailaren 29a). «Tokio, bonba atomikoaren itzalean» Argia CC-BY-SA lizentzia.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q59886
* Multimedia: Bombing of Tokyo in 1945 / Q59886
# Tokioko katedrala

Tokioko Andra Mari Katedrala (japonieraz: 東京カテドラル聖マリア大聖堂, Tōkyō Katedoraru Sei Maria Daiseidō) Tokioko arte katedral katolikoa da, Bunkyō auzoan dagoena.

## Historia

Hasierako egurrezko egitura 1899an eraiki zen estilo gotikoan eta Bigarren Mundu Gerrako bonbaketek suntsitu egin zuten. 1964 urtean Kenzo Tange arkitektuak diseinaturiko erikin berria altxatu zen. 2007an berrizte lanak burutu ziren.

## Eraikina

Gurutze itxurako oina dauka eta bertatik zortzi parabola hiperboliko altxatzen dira goian gurutze berria osatuz. Eraikinak berak 39'4 metrotako altuera dauka eta banatuta dagoen kanpaidorreak 61'6 metrotakoa.
Organoa Mascioni italiar egileak eraiki zuen eta 2004ean kokatu zuten katedralaren barnean.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz)(Ingelesez) Katedralaren webgune ofiziala
* Datuak: Q1193480
* Multimedia: St. Mary's Cathedral, Tokyo / Q1193480
# Tokioko metropoli eremua

Tokioko metropoli eremua (japonieraz: 東京圏, Tōkyō-ken) Japonian dagoen metropoli eremu handiena da. Kantō MMA ere deitu izan zaio. Kantō eskualdeko lau prefekturek osatzen dute: Tokio, Chiba, Kanagawa eta Saitama. Guztira 37.818.369 biztanle eta 13.555,8 km²-ko hedadura lortzen dute. Erabat hiritartutako gune honen %35a itsasoari jandako lurretan kokatzen da, gomi izeneko materialaren gainean. Gomia aukeratutako eta zanpatutako zakarrez egina dago, eta eraikinak egiteko erabiltzen da.

## Geografia

Tokioko Badia inguratzen duen metropoli erraldoia da. Ez da erraza definitzen zer den Tokio, izan ere hainbat kontzeptu desberdinek muga desberdinak baitituzte.
* Tokio Hiria: 23 auzok osaturiko erdigunea da, 8.336.611 biztanle eta 621'9 km² ditu.
* Tokio prefetura: 13.047.446 biztanle eta 1808 km² ditu.
* Tokio metropoli eremua (Kantō MMA): 37.818.369 biztanle eta 13.555,8 km² ditu.
* Kantō eskualdea: 42.607.376 biztanle eta 32.423'9 km² ditu.
* Herrialdeko Hiriburu eskualdea: 43.470.148 biztanle eta 36.889'28 km² ditu.

## Hiri handienak

* Tokio Hiria (23 auzoak, 8.336.611 biztanle)
* Yokohama (3,654,427 bizt.)
* Kawasaki (1.385.003 bizt.)
* Saitama (1.231.880 bizt.)
* Chiba (929.363 bizt.)

## Ekonomia

Munduko ekonomiagunerik handiena da eta hirugarren merkataritzagunea. Munduko metropolien artean ekoizpen handiena dauka, 2.000 bilioi dolarretakoa hain zuzen ere.

## Azpiegiturak

Haneda eta Naritako aireportuez gain badaude beste bost ere.
Metropoliak 136 tren lerro ditu 2.578 km osatzen dituztenak eta hauetan 1.200 geltoki daude. Tokioko geltoki zentralak 4 kilometrotako luzera du eta Shinjukuko geltokiak 200 irteera ate.
Tokio eta Yokohamako kaiak herrialdeko handienak dira.

## Iruditegia

* Tokioko Badiaren satelite ikuspegia.
* Tokioren satelite ikuspegia.
* Tokio.
* Yokohama.
* Kawasaki.
* Saitama.
* Chiba.
* Shibuya, Tokio.
* Narita aireportua.
* Yamanote lerroa, egunero 3'61 milioi bidaiari eramaten ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q328121
# Tokioko udaletxea

Tokioko udaletxea edo Tokioko Gobernu Metropolitarraren Eraikina (japonieraz: 東京都庁舎, Tōkyō-to Chōsha) Tokioko metropoliaren gobernuaren egoitza da, Shinjuku auzoan 1991an eraiki zena.

## Egitura

Hiru eraikinek osatzen dute udaletxea. Handiena 48 solairutako eraikina da, 33. garren solairurarte batera eta gainerakoak bi dorretan banaturik dituena. Katedral gotiko bat irudikatu nahi izan zuen Kenzo Tange arkitektuak. Lur barnean beste hiru solairu ditu.
Bigarren eraikina ere altua da baina 37 solairu ditu. Hirugarren eraikinean, zortzi solairutakoan, Tokioko metropoliko parlamentua dago.

## Historia

1991 urtean eraiki zen eta 157 bilioi yenetako kostua izan zuen. Chiyoda auzoan zegoen udaletxearen ordezko eraikina izan zen. Eraiki zutenean Japoniako eraikin altuena zen, 1993an Yokohama Landmark Tower eraiki zuten arte, eta Tokioko altuena 2006an Midtown Dorrea altxatu zen arte.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) (Ingelesez) (Txineraz) Tokioko gobernuko webgune ofiziala
* Datuak: Q111973
* Multimedia: Tokyo Metropolitan Government Buildings (1991) / Q111973
# Tokioko nazioarteko aireportua

Tokioko nazioarteko aireportua edo Tokio Haneda aireportua (japonieraz: 東京国際空港, Tōkyō Kokusai Kūkō) , (NAGE: HND, NAZE: RJTT), Japoniako Tokio hirian dago.
2012an 66.795.178 bidaiarik erabili zuten eta munduko erabilienen artean dago.

## Argazkiak

* 2. terminala
* 2. terminaleko irteera gunea.
* 1. terminala
* 1. terminaleko merkataritza gunea.
* 2010ean zabaldutako nazioarteko terminala.

## Ikus, gainera

* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera
* Narita nazioarteko aireportua

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) (pdf) Lurralde, garraio, azpiegitura eta turismo ministerioaren webgunea. (Noiz kontsultatua: 2013-05-06).
* ↑ https://web.archive.org/web/20120125141748/http://www.mlit.go.jp/koku/04_outline/10_data/03_kanrijoukyoucyousyo/h18_rekinen_nendo.pdf

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Aireportuaren webgunea.
* Datuak: Q204853
* Multimedia: Tokyo International Airport / Q204853
# Trifilita

Trifilita fosfato motako minerala da eta triphylita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Trifilita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {LiFe^{2+}PO4}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Triphylite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Trietil fosfato

Trietil fosfatoa konposatu organikoa da (C$_2$H$_5$)$_3$PO$_4$ formula duena eta organofosfatoen klasekoa. Likido kolorge, korrosiboa eta sukoia da. Larruazala, begiak eta mukosak larri narritatzen ditu.

## Erabilera

Erabilera nagusiak hauek dira: katalizatzaile industriala (anhidrido azetikoaren sintesian), erretxina polimerikoen aldatzailea eta plastifikatzailea (esaterako. poliester asegabeetarako). Eskala txikiagoan, disolbatzaile, sugar-atzeratzaile, plagiziden eta beste produktu kimiko batzuen bitartekari, peroxidoen egonkortzaile, kautxua eta hainbat polimero sendotzeko agente gisa usatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Triethyl phosphate» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-09-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q410382
* Multimedia: Triethyl phosphate / Q410382
# Trifida Nebulosa

Trifida Nebulosa :
| Datuak ||
| Igoera zuzena | {{{igoera zuzena}}} |
| Deklinazioa | {{{deklinazioa}}} |
| Distantzia | 2.200 eta 6.000 argi-urte artean dagoela uste da |
| Itxurazko magnitudea | 5 |
| Itxurazko tamaina | {{{tamaina}}} |
| Konstelazioa | Sagittarius (konstelazioa) |
| Izen teknikoa NGC | NGC 6514 |
| Izen teknikoa M | M 20 |
Trifida Nebulosa (baita Messier 20 edo M20 eta NGC 6514 izendatua ere) Sagittarius konstelazioaren nebulosa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11377
* Multimedia: Trifid Nebula / Q11377
# Trifești

Trifești Errumaniako udalerri bat da, Iași konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q417609
# Trifenilmetano

Trifenilmetanoa edo tritanoa konposatu organiko aromatikoa da, (C$_6$H$_5$)$_3$CH formula duena. Solido kolorgea da, disolbatzaile organiko ezpolarretan disolbatzen dena eta uretan ez. Trifenilmetanoak tindu sintetiko askoren oinarrizko egitura osatzen du. Horietako asko pH adierazle moduan usatzen dira eta gutxi batzuk fluoreszenteak dira.
Bestalde, (C$_6$H$_5$)$_3$C- taldeari tritilo esaten zaio, adibidez tritil kloruroan.

## Sintesia

Trifenilmetanoa Friedel-Crafts erreakzioaren bidez sintetiza ahal da betzenotik eta kloroformotik abiatuta aluminio kloruroa katalizatzaile gisa baliatuz.
3 C$_6$H$_6$ + CHCl$_3$ → Ph$_3$CH + 3 HCl
Alternatiba moduan kloroformoa karbono tetrakloruroz ordezak daiteke katalizatzaile bere erabiliz.
    3 C$_6$H$_6$ + CCl$_4$ + AlCl$_3$ → Ph$_3$CCl·AlCl$_3$
    Ph$_3$CCl·AlCl$_3$ + HCl → Ph$_3$CH

## Erabilera

Gorago esan bezala, trifenilmetanoa tindagai sintetiko askoren oinarrizko egituraren osagaia da, etsenplurako, bromokresol berdea, malakita berdea edo kresol gorria.
Bestetik, tritilo taldea ordezkatzaile gisa asko erabiltzen da sintesi kimikoan, esaterako alkoholen hidroxiloak babesteko.
Ph$_3$CCl + ROH → Ph$_3$COR + HCl

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Triphenylmethane» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-04-29).
* ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-29).
* ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» orgsyn.org (Noiz kontsultatua: 2024-04-29).
* Datuak: Q424277
* Multimedia: Triphenylmethane / Q424277