OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Betalaktamiko

Betalaktamikoak antibiotikoen familia bat dira. Izena bere egitura molekularretik dator: talde honetako antibiotiko guztiek eraztun beta-laktamikoa baitute molekularen erdian. Gaur egun, bost talde handitan banatzen ditugu: penizilinak, zefalosporinak, karbapenemak, monobaktamak eta beta-laktamasaren inhibitzaileak.

## Penizilinak

Penizilina izan zen multzo honen lehenengo sendagaia, Alexander Flemingek topatutakoa.
* Naturalak: G eta V Penizilinak.
* Penizilinasari erresistenteak: Kloxazilina, Metizilina.
* Aminopenizilinak: Amoxizilina, Anpizilina.
* Karboxi- eta indanil-penizilinak: Tikarzilina.
* Espektro zabaleko penizilinak: Piperazilina.

## Zefalosporinak

* Lehen belaunaldikoak: Zefalotina, Zefalexina.
* Bigarren belaunaldikoak: Zefonozid, Zefuroxima, Zefoxitina.
* Hirugarren belaunaldikoak: Zefotaxima, Zeftriaxona, Zefixima.

## Karbapenemak

* Imipenem
* Meropenem

## Monobaktamak

* Aztreonam

## Beta-laktamasaren inhibitzaileak

* Klabulanikoa
* Tazobaktam

## Kanpo estekak

* Datuak: Q306264
* Multimedia: Beta-lactam antibiotics / Q306264
# Betalomonosovita

Betalomonosovita mineral bat da eta murmanite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Betalomonosovita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na6\square 4Ti4(Si2O7)2[PO3(OH)][PO2(OH)2]O2(OF)}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Betalomonosovite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Betaal

Betaal indiar beldurrezko telesaila da.
Zipaioen matxinada, (1857) ekarri dute gogora gerra eta zonbiak nagusi diren telesailean. Britainiarren politika kolonialen aurkako altxamendua egungo testuinguruan kokatu dute. Fantasia kutsua eman diote kontakizunari, eta entretenimendu ikusgarriaren alde egin dute

## Pertsonaiak

* Vineet Kumar Singh: Vikram Sirohi
* Aahana Kumra: DC 'Ahlu' Ahluwalia
* Suchitra Pillai: Tyagi komandantea
* Jatin Goswami: Assad Akbar
* Jitendra Joshi: Ajay Mudhalvan
* Siddharth Menon: Nadir Haq
* Manjiri Pupala: Puniya
* Swapnil Kotriwar: Kanji
* Meenal Kapoor: Shakuntala Mudhalvan
* Yashwant Wasnik: Sarpanch
* Savita Bajaj: Mausi
* Ankur Vikal: Bhunnu
* Richard Dillane: Lynedoch koronela
* Krishna Singh Bisht: Kaushal
* Pawan Singh: Yadav
* Akhilesh Unnithan: Chandran
* Ratan Nag: Tripathi
* Shrishti Fadtare: Leila
* Tanmay Khemani: danborra-jolea
* Syna Anand: Saanvi Mudhalvan
* Harshvardhan Singh: Preta

## Erreferentziak

* ↑ «Betaal» Berria 2020-06-06 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q85746735
# Betahistina

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Betahistina hodi-zabaltzaile periferikoa da. 8 mg, 16 mg edo 24 mg-ko tabletetan dago eskuragarri.
Substantzia hori histaminaren analogo sintetikoa da, eta Ménièreren sindromea tratatzeko erabiltzen dute. Nahasmendu horrek sintoma hauek ditu: bertigoak (goragaleak eta gorakoak), entzumen-galera eta akufenoak (zarata-sentsazioa belarri barruan).

## Kontraindikazioak

Honako kasu hauetan:
* Medikamentuarekiko hipersentikortasuna
* Feokromozitoma
* Haurdunaldia eta edoskitzea
* Gaixotasun ultzeradun peptikoaren aurrekariak dituzten edo fase aktiboan dauden pazienteak
* Bronkioetako asma
* Porfiria

## Ohartarazpenak eta arreta-neurriak

Betahistina histaminaren analogoa denez, kontu handiz emango da bronkioetako asma edo gastritis kasuetan. Animalien esperimentazioan teratogeniaren ebidentziarik ez badago ere, ez da gomendatzen haurdunaldian erabiltzea, salbu eta, medikuaren iritziz, lortu beharreko onurak balizko arriskuak konpentsatzea. Ez dakigu medikamentu hori amaren esnearekin askatzen den kantitate nabarmenetan, eta horrek haurrari eragin ahal dion. Amagandiko edoskitzea etetea edo sendagai hori ez ematea gomendatzen da. Sendagaia ematean ibilgailu arinak edo makina astunak ez gidatzea gomendatzen da

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q368995
* Multimedia: Betahistine / Q368995
# Betairidovirinae

Betairidovirinae 2016. urtean ezarri zen Iridoviridae familiako birus-subfamilia bat da –zehazki, familia horretako bi azpifamilietako bat da, bestea Alphairdovirinae baita–. Betairidovirinae subfamiliaren barruan dauden espezie gehienak ornogabeek hartzen dituzte ostalari gisa; Alphairdovirinae barruan dauden ostalari-espezie guztiak "odol hotzeko" ornodunek; hau da, arrainek, anfibioek eta narrastiek.
Hala, subfamilia honetako birusei ornogabeen birus irisatu (edo IIVak, ingeleseko Invertebrate Iridescent Viruses) edo iridobirus ornogabeen iridobirus deritze.

## Generoak

Generoak lau birus-genero hauek ditu barne, nahiz eta partzialki deskribatu eta sailkatutako taxon gehigarri asko ezagutzen diren:
* Kloriridobirusak
* Dafniairidobirusak
* Dekapodiridobirusak
* Iridobirusak

## Ostalariak

Betairidovirinaearen ostalariak ornogabeek dira; baina, ikerketa batzuen arabera, ornodunek har ditzakete ere. Betairidovirinaeko ostalari gehienak artropodoak dira; batez ere, intsektuak eta zura-zorriak. Hala ere, esan bezala, baina beste artropodo batzuk eta artropodoak ez diren zenbait ostalari ere ezagutzen dira. Birus batzuk espezie-ostalari bakar batek hartzen ditu; beste batzuk generalistak dira eta, beraz, espezie asko kutsa ditzakete.

## Eritasuna

Azpifamilia horretako espezie batzuek ez dute kanpotik argiak diren gaixotasunik eragiten. Beste batzuek, oro har, ostalariaren egoera fisikoa murrizten dute. Ornogabearen eritasun iridobiralak nabariagoak dira zenbait espezietan, zeinetan ostalarietan irideszentzia eragiten duten; izan ere, birioi ikosaedrikoak dentsitate handian metatu daitezke ostalari-ehunetan, eta egitura parakristalinoa eratzen dute, argiaren uhin-luzera partikularrak islatzen dituena. Urdin irisatua ohikoagoa da, baina espektro osoan zeharreko kolore-islatzeak topa daitezke. Birioi txikiagoak dituzten espezie gehienetan kolore-islapena kolore-espektroaren alde morerantz lerraturik dago; birioi handiagoen kasuan, berriz, alde gorrirantz.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Taxonomy» talk.ictvonline.org.
* 1 2 3 4 Williams, Trevor. (2008). «Natural invertebrate hosts of iridoviruses (Iridoviridae)» Neotropical Entomology 37 (6): 615–632. doi:10.1590/s1519-566x2008000600001. ISSN 1519-566X. PMID 19169548..
* ↑ (Ingelesez) Stöhr, Anke C.; Papp, Tibor; Marschang, Rachel E.. (2016-03-01). «Repeated Detection of an Invertebrate Iridovirus in Amphibians» Journal of Herpetological Medicine and Surgery 26 (1–2): 54–58. doi:10.5818/1529-9651-26.1-2.54. ISSN 1529-9651..
* ↑ Douch JK, Poupa AM. (July 2021). «Citizen science data opens multiple avenues for iridovirus research and prompts first detection of Invertebrate iridescent virus 31 in Australia» Journal of Invertebrate Pathology 183: 107619. doi:10.1016/j.jip.2021.107619. PMID 34004165..

## Ikus, gainera

* Zipobirus – genero honetako kideek ere irideszentzia eragin dezakete.

## Kanpo estekak

* iNaturalista – Betairidovirinae
* Datuak: Q29002081
* Multimedia: Betairidovirinae / Q29002081
* Espezieak: Betairidovirinae
# Bengalerazko Wikipedia

Bengalerazko Wikipedia (bengaleraz: বাংলা উইকিপিডিয়া, Bānlā u'ikipiḍiẏā) Wikipediaren bengalerazko edizioa da. 2002an jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 20.000 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 67.a zen.

## Kanpo estekak

* Bengalerazko Wikipedia
* Datuak: Q427715
* Multimedia: Bengali Wikipedia / Q427715
# Bengalar

Bengalarrak (bengaleraz: বাঙালি, baŋgali ahoskatua) indo-ariar talde etnikoa da, Bengalan jatorria duena. Euren hizkuntza, bengalera, indoariar familiakoa da. Gehienbat Bangladesh eta India artean bizi dira, baina diaspora zabal bat ere badute. Munduko hirugarren talde etnikorik zabalena da, aurrean han txinatarrak eta arabiarrak baino ez dituena.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 190. arauaː Munduko herriak eta etniak. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q402913
* Multimedia: Bengali people / Q402913
# Bengalako golkoa

Bengalako golkoa (bengaleraz: বঙ্গোপসাগর) Indiako ozeanoaren ipar-ekialdeko itsasoa da, triangelu formakoa, Indiako penintsula, Bengala eta Birmania artean dagoena. 2.172.000 kilometro koadroko eremua hartzen du. Brahmaputra eta Ganges ibaiek bertan husten dute ura.

## Geografia

Ekialdean Malaysiako penintsula du, mendebaldean Indiako azpikontinentea, iparraldean Mendebaldeko Bengala, Indiako estatua eta Bangladesh, eta hegoaldean Sri Lanka eta Indiako Andaman eta Nikobar uharteak. 2.172.000 kilometro koadroko area du. Batez besteko sakonera 2.600 metrokoa da, eta 4.694 metrokoa punturik sakonenean.
Indiako ibai nagusi askok Bengalako golkoan dute ahoa: iparraldean Ganges, Meghna eta Brahmaputrak; hegoaldean Mahanadi, Godavari, Krishna eta Kaverik eta baita Birmaniako Irawadi ibaiak ere.
Kostaldean dauden hiri nagusiak Chennai, lehenago Madras deitua, Visakhapatnam, Kalkuta eta Puducherry dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q38684
* Multimedia: Bay of Bengal / Q38684
# Bengaluru Rural barrutia

Bengaluru Rural barrutia Indiako barruti bat da, Bengaluru dibisioan, Karnataka estatuan. 990.923 biztanle ditu 2.298 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Chikkaballapura barrutia Krishnagiri barrutia Ramanagara barrutia

## Ikus, gainera

* Karnataka

## Kanpo estekak

* Datuak: Q806464
* Multimedia: Bangalore Rural district / Q806464
# Bono (Arkansas)

Bono Arkansasko hiri bat da. Craighead konderrian kokatua dago. 2010ean 2.131 biztanle zituen, 3,6 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Craighead konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79415
* Multimedia: Bono, Arkansas / Q79415
# Bonpas udalerria, Richland konderria (Illinois)

Bonpas udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Richland konderrian. Azken zentsuaren arabera 428 biztanle zituen, 37.53 milia karratu (97.2 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Bonpas udalerrian 68 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 43.482 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4942567
# Bono (Sardinia)

Bono Italiako udalerri bat da. Sassariko probintzian kokatuta dago, Sardinia eskualdean. 3.313 biztanle ditu, 74,54 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Bonok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Anela Bonorva Bottidda Bultei Burgos Nughedu San Nicolò Oniferi Orotelli Benetutti

## Kanpo estekak

* Datuak: Q390241
* Multimedia: Bono (Italy) / Q390241
# Bono (abeslaria)

Bono, benetako izenez Paul David Hewson (Dublin, 1960ko maiatzaren 10a - ) U2 taldeko kantaria da.
Izaera handikoa, musikan arrakastaz ibiltzeaz gain, hainbat gizarte egitasmotan parte izan du.

## Diskografia

* Boy (1980)
* October (1981)
* War (1983)
* The Unforgettable Fire (1984)
* The Joshua Tree (1987)
* Rattle and Hum (1988)
* Achtung Baby (1991)
* Zooropa (1993)
* Original Soundtracks 1 edo Passengers (1995)
* Pop (1997)
* All That You Can't Leave Behind (2000)
* How to Dismantle an Atomic Bomb (2004)

## Ikus, gainera

* Irlandarrak

## Kanpo estekak

* U2 taldearen webgune ofiziala
* Datuak: Q834621
* Multimedia: Bono (vocalist) / Q834621
# Bonorva

Bonorva Italiako udalerri bat da. Sassariko probintzian kokatuta dago, Sardinia eskualdean. 3.189 biztanle ditu, 149,75 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Bonorvak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bolotana Bono Bottidda Cossoine Giave Illorai Ittireddu Macumère Mores Nughedu San Nicolò Semestene Torralba

## Kanpo estekak

* Datuak: Q390280
* Multimedia: Bonorva / Q390280
# Bonnœil

Bonnœil Frantziako udalerria da, Calvados departamenduan dagoena, Normandia Beherea eskualdean. 2013an 130 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Bonnœil udalerrian erroldatutako biztanleak 117 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 53 etxebizitza zeuden, 47 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 53etxeak ziren. 47 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 41 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Bonnœil udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 0 |
| 4 | 70-74 | 4 |
| 4 | 65-69 | 4 |
| 4 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 4 |
| 8 | 50-54 | 12 |
| 0 | 45-49 | 4 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 4 | 35-39 | 0 |
| 12 | 30-34 | 8 |
| 0 | 25-29 | 4 |
| 4 | 20-24 | 0 |
| 8 | 15-19 | 0 |
| 4 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 4 |
| 4 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 83 ziren, horien artean 58 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 58 pertsona aktiboetatik 56 lanean zeuden (31 gizon eta 25 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 25 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Bonnœil udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 630 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q841366
* Multimedia: Bonnœil / Q841366
# Bono (argipena)

Bono hitzak adiera zenbait ditu:
* Bono, Sassariko probintziako (Sardinia, Italia) udalerria.
* Bono, U2 musika taldeko abeslaria.
* Bono, Frantziako Morbihan departamenduko udalerria.
# Bono udalerria, Lawrence konderria (Indiana)

Bono udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Lawrence konderrian. Azken zentsuaren arabera 743 biztanle zituen, 26.3 milia karratu (68 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Bono udalerriak 288 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 22.169 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4942545
# Bioggio

Bioggio Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, Agno Subdistrict $^{(en)}$ barrutian. 2014an 2,626 biztanle zituen 6 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q68425
* Multimedia: Bioggio / Q68425
Lugano Alto Malcantone Manno Aranno Muzzano Cademario Vernate Curio
# Biogas

Biogasa hondakin organikoak, abereen simaurra edo landare-hondarrak egoera anaerobio batean (oxigenorik gabeko egoeran) deskonposatzean lortzen den gas-nahastea da.
Bakterioek egiten duten prozesu horretan metano (batez ere), karbono dioxido, hidrogeno, nitrogeno eta azido sulfhidriko gasen nahastea askatzen da.
Erregai merkea eta berriztagarria da; ibilgailuetan erabiltzen da, kaleko argiekin nahasteko eta industria eta etxeko eginkizunetarako. Biogasaren ekoizpenak, hondakinak baliatzeaz gainera, ongarri bikaina sortzen du bigarren produktu gisa. Garrantzi handikoa da garatze-bidean diren herrialdeetan, eta herri industrializatuetan ere gero eta garrantzi handiagoa ematen diote, petrolioaren egungo morrontza murrizten duelako.
Etxeko hondakin organikoen tratamenduak ingurugiro anaerobio batean gas metanoaren eta sedimentu baten ekoizpena eragiten du. Bigarren hori, egoki prestatuta, ongarri gisa erabil daiteke.
Biogasa beroa eta argindarra ekoizteko erabili ohi da. Zabortegietan pilatuko liratekeen hondakin askoren erabilpenak ahalbidetzen du biogasaren sorrera.
Biogasa ere sortzen da hondakin-uren tratamenduaren araztegietan. Ur horien arazketa prozesuan lohiak sortzen dira, prozesuan zehar jalkitzen diren material solidoak biltzen dituztenak. Lohiak bioerreaktore izeneko tanga handietara bidaltzen dira: bertan, ingurugiro anaerobio batean hainbat mikrobiok lohiak degradatzen dituzte, biogasa sortuz, erregai moduan erabil daitekeena araztegian bertan.
Bioerrektoreetan burutzen den prozesu anaerobio horrek denbora asko behar du (30 egun inguru) lohiak degradatzeko eta biogasa sortzeko. Prozesuan tenperatura altuak ere (36º C) behar ditu.
Biogasa ere modu naturalean sortzen da puzkerrak botatzerakoan. Sabel-haize edo puzkerren osagaiak eta biogas industrialarenak antzekoak dira, haien proportzioak aldatzen badira ere.

## Biogasaren osagaiak

Biogasaren osaera eta osagaien proportzioa erabilitako hondakinen, tratamendu anaerobio motaren eta bere parametroen (tenperatura, pH...) arabera aldatuko da. Nolanahi ere, metanoa da osagai nagusia.
Minda edo purinen tratamendu anaerobioak, esaterako, honako gas hauek dituen biogasa sortzen du:
* Metanoa (CH$_4$): %60-%80
* Karbono dioxidoa (CO$_2$): %30-%40
* Hidrogenoa (H$_2$): %5-%10
* Nitrogenoa (N$_2$): %1-%2
* Karbono monoxidoa (CO): <%0,15
* Oxigenoa (O$_2$): %0,1
* Azido sulfhidrikoa (H$_2$S): <%1
* Ur lurruna: %0,3
Biogasaren osagai nagusia metanoa da (CH$_4$), berotegi-efektuan eragin kaltegarria duena. Bere errekuntzak karbono dioxidoa sortzen du, berotegi-efekturako ere txarra dena, nahiz eta eragin askoz txikiagoa eduki.

## Kanpo estekak

* Biogasa, mozkin garbia
* Datuak: Q171076
* Multimedia: Biogas / Q171076

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Albero, Josu: Mikrobioen mundu liluragarria, EHUak argitaratuta (2019) 175 orr. ISBN: 978-84-1319-082-2
# Biogeruza

Biogeruzak edo biofilmak azal batera atxikiturik dauden egitura biologikoak dira, mikrobio ugariz osatuak. Exopolimero baten bidez atxiki ohi dira mikrobioak azal horretara (bizidun baten azala edo bizigabeko azala izan daitekeena).
Biogeruza batean bi osagai bereiz daitezke: osagai biziduna (mikrobioz osatua) eta zelulaz kanpoko matrizea (mikrobioek ekoiztutako proteinaz eta polisakaridoz osatua). Biogeruza-masaren %85a matrizeari dagokio.
Biogeruza batean ingurugiro desberdinak daude. Bestalde, biogeruzak mikrobioak babesten ditu, egitura horretan zailagoa baita eragile antimikrobiarrak (antibiotikoak, desinfektagarriak...) mikrobio guztietara iristea.
Orokorrean, bakterioak bi modutan bizi daitezke: era librean edo planktonikoan, eta egitura baten barruan beste mikrobio gehiagorekin, azal batera itsatsiak (biogeruzan). Biogeruzetan hazten diren bakterioek berezko ezaugarri fisiologikoak dituzte, era librean bizi diren espezie bereko bakterioek ez dituztenak.
Arlo klinikoan biogeruzek infekzioen sendaketa zailtzen dute, eragile antimikrobiarren jarduera (antibiotikoak, immunitate-sistemaren fagozitoak...) oztopatzen dutelako. Organismoan, bakterioek larruazalean, mukosetan, hortz-haginetan eta jarritako protesietan, besteak beste, biofilmak eratu ahal izaten dituzte. Ez da arazo makala medikuntzan organismo barruko hainbat tokitan (mukosetan edo jarritako inplante medikoetan, adibidez) biogeruzak eratzea, bertan mikrobioak oso babestuta baitaude antibiotikoen aurrean. Era berean, haginetako bakterio-plaka patogenoak, txantxarra eragiten duena, biogeruzak ere eratzen ditu bertan.
Biofilmak ingurugiro likido batean dauden azal solidoen gainean eratzen dira beti. Ur-soluzioa behar dute agertzeko, edo hezetasun handiko ingurugiroak.
Merkataritzan eta industrian ere biogeruzek kalte handiak dakartzate. Egitura horiek mantsotu egin dezakete hodietan zeharreko ur edo olio-fluxua, azkartu dezakete hodien korrosioa eta abiarazi egin dezakete ur azpiko objektuen degradazioa (kostaldeko instalazioak edo itsasontzienak ditugu honen adibidea)
Era berean, jakina da Legionella pneumophila bakterio beldurgarriak ur-hodietan biogeruzak sortzen dituela aldeko baldintza batzuk dituenean (zikintasuna, materia organikoa, ur epela, ur geldoaren eremuak, etab.)

## Erreferentziak

* ↑ Madigan M.T., Martinko J.M., Parker J. Brock Mikroorganismoen biologia, 2007 E.H.U.ak euskaratua 646-647 orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q467410
* Multimedia: Biofilms / Q467410
# Biografia

    Artikulu hau pertsona baten bizitzaz idatzitako testuari buruzkoa da; pertsona baten bizitza gaitzat duena beste hau da: «Bizitza pertsonal»
Biografia (grezieratik: bios bizitza eta graphos idazkera) norbaiten bizitzaz idatzitako deskripzioa edo historia da. Gehienetan liburu edo saiakera modura argitaratzen da; beste batzuetan, alidz, film modura. Autobiografia (auto aurrizkiak "norbera" esan nahi du) pertsona batek bere buruaz idatzitako edo kontatutako biografia da. Biografia bat bizirik gabeko gertaeren zerrenda bat baino zerbait gehiago da, subjektuak gertaera horietan (hezkuntza, lana, harremanak, heriotza...) izan duen esperientzia ere erakusten du. Profil edo curriculum vitae batean ez bezala, biografiak subjektuaren historia kontatzen du haren bizitzako hainbat pasarte nabarmenduz eta barneko xehetasun edo esperientziak kontatuz, eta subjektuaren pertsonalitatearen analisia ere eduki dezake.
Biografiek pertsonaren bizitza osoa barne hartzen dute. Beraz, gehienetan lan biografikoak ez dira fikziozkoak izaten, baina zenbait kasutan fikzioa erabil daiteke haren bizitza erakusteko.

## Historia

Hasiera batean, biografiak Historiaren azpiatal bat baino ez ziren. Historiako liburuetan, garrantzi handiko pertsona bati buruzko informazioa ematerako garaian soilik erabiltzen ziren. Liburu eta idatzi biografikoak (beste informazio historikorik eman gabe) XVIII. mendean argitaratzen hasi ziren, eta gaur egungo itxura XX. mendean hartu zuten.

### Biografia historikoak

Giza historian lehen biografoetako bat Kornelio Lepote izan zen, K.a. 44. urtean Excellentium Imperatorum Vitae ("jeneral bikainen bizitzak") lana argitaratu zuena. Plutarkok biografia luzeagoak eta xeheagoak idatzi zituen grezieraz, K.o. 80. urtean Bizitza paraleloak bilduman gehitu zituenak. Lan honetan, pertsona greziar eta erromatar ezagunak bikoteka azalduta daude: adibidez, Demostenes eta Zizeron hizlariak, edo Alexandro Handia eta Julio Zesar jeneralak. Bertako 50 bat biografiak iraun dute gaur egun arte. Antzinako biografien beste bilduma ezagun bat Hamabi zesarren bizitzak da, Suetoniok idatzia K.o. 121. urtearen inguruan idatzia, Hadriano enperadorearen garaian.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «BIOGRAFÍA» Etimologías de Chile - Diccionario que explica el origen de las palabras (Noiz kontsultatua: 2022-01-02).
* ↑ Saila, Kultur. (2011-07-18). «biografia» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-02).

## Ikus, gainera

* Autobiografia.
* Autofikzio.
* Biografiak (kategoria).

## Kanpo estekak

* Argia.eus Biografiak.
* Bertsozale.eus. Biografiak.
* UPV/EHU Biografiak.
* Elkar argitaletxea: Biografiak bilduma.
* Joseba Agirreazkuenaga, Agustín Gómez eta Juan Antonio Morales: Eusko Ikaskuntzaren hiztegi biografikoa (1918-1998).
* Txalaparta argitaletxea: Biografiak.
* Zientzia.eus. Biografiak
* Datuak: Q36279
* Multimedia: Biographies / Q36279