OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Indiano

Indiano edo amerikano Ameriketara joandako euskal herritarra da, bereziki berriro Euskal Herrira aberasturik etorritakoa. Espainian ere gertakaria ohikoa zen, eta, batzuetan, haien ondorengoek ere izena jarauntsi zuten, batzuek gizartearen mirespenez eta bestek gizartearen mespretxuz.
Espainiako Urrezko Mendean indianoarena literatura-topiko bilakatu zen baina, bere une gorena XIX. mendeko amaieran eta XX. mendeko hasieran ailegatu zen, noiz askotan herriko jauntxo bihurtu ziren. Garai hartan, Euskal Herriko eta Espainiako gazte askok, txirotasunak bultzatuak, Brasil, Kuba, Argentina, Uruguai, Venezuela edo Mexikora emigratu zuten. Batzuk pobrezia besterik ez zuten topatu baina bazeuden dirutza egin eta itzultzeko gai zirenak. Itzultzerakoan, askok noblezia titulu lortu eta jauregiak eraiki zituzten, indiano-etxeak izenekoak.

## Indianoak Euskal Herrian

Historikoki, euskal emigrazioa batez ere baserritarrez bete zen. XIX. mendeko amaieran eta XX. mendeko hasieran, industrializazioa zela eta, hiri-eremuetarainoko emigrazio izateaz gain, Ameriketarako emigrazioa ere eutsi eta baita handitu zen.
Itzultzea lortu zuten indianoen artean hona hemen adibide batzuk:
* Romualdo Txabarri de la Herrera (1819-1899)
* Pío Bermejillo Ibarra (1820-1883)
* José Altuna Sagastibeltza
* Ramón Erratzu
* Miguel Sainz Indo (1823-1876)
* José Javier Uribarren Markue-Erkiaga (1791-1861) eta María Jesús Agirrebengoa (1811-1857) senar-emazteak
* Martin Mendia Conde (1841-1924),
* Pascual Abaroa Uribarren (1825-1890)
* Paulino de la Sota Ortiz (1831-1927)
* Vivanco Anaiak (1885-1951)
* Antonio eta Rafael Amabizkar (1873-1952)
* Antonio Llaguno (1.874-1.958)
* José María Quintana (1.871-1.944)
* Gregorio del Castillo Garna
* Jose Aretxabala
* Juan Zabala
* Pedro Juan Zulueta
Indiano-etxe ospetsu batzuk egin zituzten. Hona hemen:
* Villa Lola (Balmaseda)
* Villa Dolores (Ispaster)
* Villa Cuba (Gordexola)
* Etxeguren Etxea (Gordexola)
* Solanes Etxea (Gordexola)
* Urrutia Txaleta (Gueñes)
* Olozaga Txaleta (Getxo)
* Indianoaren etxetzarra (Lanteno)
* Lergako udaletxea

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Bahamonde Magro, Ángel; Cayuela, José; Cayuela Fernández,, José Gregorio. (1992). Hacer las Américas: Las élites coloniales españolas en el siglo XIX. Alianza Editorial ISBN 8420642312..
* ↑ [http://www.encartaciones.com/index.php/eu/Corporativa/Conoce-Enkarterri/Municipios/Lanestosa.html%5B%5D Enkarterri: Lanestosa
* ↑ Chalet Mendia. Balmaseda
* ↑ María Teresa, Paliza Monduate. La imagen del indiano como símbolo de estatus: retratos de indianos vascos de la edad contemporánea. .
* ↑ gananzia.com. José Arechabala, el vasco que inventó el ron Havana Club. .
* ↑ Luengo Teixidor,, Félix. Los Vascos en Cuba a finales del siglo XIX. Euskal Herriko Unibertsitatea.
* ↑ Vascos negreros

## Ikus, gainera

* Habanera

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Amerikanuak. Historia de la emigración vasca a América
* Datuak: Q61551
* Multimedia: Indianos / Q61551
# Indianoaren etxea (Villabuena Araba)

Indianoaren etxea edo Peciña Samaniego jauregia Arabako Villabuena herrian dagoen eraikina da. 1608 eta 1610 urte artean eraiki zen.

## Historia

Andres de Bençak eraiki zuen, 1608 eta 1610. urteen artean, Pedro Peciña Samaniegok aginduta. Pedro Peciña Samaniego Santiago de Compostelako arkediano eta kanonigoa zen. Indianoaren etxean, bestetik, bizi izan ziren Villabuenako zenbait pertsonaia karlista garrantzitsu, Francisco de Paula Rivas kasu.

## Ezaugarriak

Jauregia barroko estilokoa da, eta Santiago Matamorosen erliebe batez hornituta dago. Barruko egitura eta dekorazioa ondo gorde egin da. Harmarria, beste nonbaitetik eramana, XVIII. mendean jarri zen egungo tokian.

## Mamua

Herrian esaten den arabera etxean mamu baten pausuak entzuten omen dira. Tradizioaren arabera militar karlista baten espiritua da etxean dabilena. Frantzian hil zen eta haren gorpuzkinak Baionan lurperatu zituzten baina haren uniformea Villabuenara eraman zuten. Antza, haren mamua bere jantziaren bila dabil eta hau erakusteko dagoen tokiraino doa. Agerpen honen ezaugarria da gauez eta egunez entzuten zaiola.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.guiarepsol.com/es/fichas/localidad/villabuena-de-alava-7883/
* ↑ (Gaztelaniaz) «Arquitectura civil» villabuenadealava.org (Villabuenako Udala) (Noiz kontsultatua: 2020-04-04).
* ↑ https://puertasconvivencias.blogspot.com/2013/11/villabuena-de-alava-eskuernaga.html
* ↑ https://www.eitb.eus/es/audios/detalle/1405050/el-fantasma-palacio-villabuena-alava/

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Etxearen mamuaren inguruko informazioa Radio Euskadin.
* Datuak: Q110979347
# Indianokua jauregia

Indianokua jauregia edo Larrunbide etxea Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen jauregi bat da. Getariako Alde Zaharran dago, Kale Nagusian. San Salbador eliza, Otxoa Ibañez de Olano eta Zarautz dorretxeak eta Katrapona pasabidetik hurbil dago.
XVIII. mendean eraiki zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20757578
* Multimedia: Palacio Indianokua / Q20757578
# Justo Antonio Olagibel

Justo Antonio Olagibel Kintana (Gasteiz, Araba, 1752ko abuztuaren 7a - Gasteiz, 1818ko otsailaren 10a) Euskal Herriko arkitekto neoklasiko garrantzitsuena izan zen.
Etxegile-familia batekoa, Gasteizko Irudigintza Eskolan eta Madrilgo San Fernando Errege Akademian garatu zituen arkitektura ikasketak. Gasteiza itzuli berritan, Plaza Berria eraikitzeko eskaera jaso zuen, hiriko arkitekturan jomuga izan zena eta hiriaren garapen berria hasi zuena. Plazak Madrilgo eta Salamancako errege plazak baino handiagoa izan behar zuen, behe solairuan saltokiak eduki eta zamalanak ahalbidetu. Gainera, udaletxe berria bertan izan behar zuen, eta Alde Zaharraren sestra-desberdintasuna kontuan hartu. Horretarako eraiki zuen Arkupea, hiri zaharra eta berria lotzeko ibiltoki estalia eskaintzen duten etxebizitza-eraikina; hamar urteko lana izan zen.
Ezezagunagoa bada ere, Olagibelek bi errepide garrantzitsu diseinatu zituen: Gasteiz eta Guardia lotu zituen errepidea (Herrera mendatetik), eta Briñas eta Amurrio lotu zituena, 1792an eta 1793an, hurrenez hurren.

## Eraikin garrantzitsuak

* 1781-1791: Plaza Berria, Gasteiz.
* 1783: Magdalenaren komentuko elizaren fatxada, Gasteiz.
* 1787: Arriagako Done Bikendi elizaren dorrea eta hegoaldeko arkupea, Gasteiz.
* 1789: San Andres eliza, Eltziego.
* 1790: Arkupea, Gasteiz.
* 1801: Elizako arkupea, Aberasturi.
* 1806: Jose Diaz Espada gotzainaren etxe noblea, Armentia.

## Bibliografia

* Zenbait egile. Olaguíbel. El arquitecto de Vitoria - Gasteizko Arkitektoa. EHAEO, Gasteiz, 2005. (ISBN 84-609-4755-6)

## Bitxikeriak

* Olagibelek eraikitako Gasteizko Plaza Berriaren goitiko argazki bat birritan ageri da Colin Rowe eta Fred Koetter arkitektoen 1978ko Collage City izeneko saiakera ezagunean, hura Le Corbusierren Voisin Planan zegoen espazio libre zedarritugabearekin alderatuz, eta historiako beste plaza gogoangarri batzuekin batera —Parisko Place des Vosges eta Vigevanoko Piazza Ducale, kasu— aipatuz.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Landazuri elkartearen 11-12-13. aldizkaria

## Ikus, gainera

* Arabar ospetsuen zerrenda.
* Arkitektura neoklasikoa.
* Santos Angel Otxandategi.

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) Olagibel Euskal Herriko Arkitektura Ikerkundean
* Datuak: Q596471
* Multimedia: Justo Antonio de Olaguíbel / Q596471
# Justizia jauregi zaharra (Gasteiz)

Justizia jauregi zaharra Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen eraikin bat da. Antzina hiriko epaitegi nagusia izan zen. Gaur egun Espainiako Gobernuaren jabetzako eraikina da.

## Kokalekua

Gasteizko Zabalgunean dago, Olagibel kalearen 11. zenbakian, Foru kalearen izkinan, eta NANren Tramitatze Bulegoa eta Espainiako Polizia Nazionalaren Euskadiko Buruzagitza Nagusiaren alboan.

## Historia

1850eko hamarkadan eraiki zuen.

## Eraikina

Eraikinak gaur egun ez du erabilpen zehatzik, eta oraindik gaur egun ere bere aurrealdearen goialdean frankismoaren ikurrak dituen armarria ikusgai du.
* Aurrealdea.
* Frankismoaren ikurrak dituen armarria.

## Ikus gainera

* Gasteizko justizia jauregia

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23907532
* Multimedia: Antiguo Palacio de Justicia, Vitoria-Gasteiz / Q23907532
# Justizia jauregia (Tolosa)

Justizia jauregia zena Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikin bat da. Tolosako Alde Zaharran dagoen Euskal Herria plazan kokatua dago.
1853an eraiki zen. Estilo neoklasikoa du plaza guztiak, eta jauregia banandu ezina bada ere, ikusgarriagoa da material hobeak, eta inguruko etxeak ez bezala, bi solairu baititu, hiru eduki beharrean. Ataria arkupeduna da, beheko oinean kare-harrizko harlanduz dago egina fatxada. Unanue eta Eskoriatza bertako arkitektoak dira egileak. Epaitegi horretako kartzelan konposatu zuen Jose Maria Iparragirre koblariak amaren omenezko "Nere amak baleki" zortziko hunkigarria.
2009. urtetik aurrera, TOPIC, Tolosako nazioarteko txotxongilo zentroaren egoitza da. Europa osoan dagoen txotxongilo artearentzat zentro integral bakarra da.
Gaur egun, bertako barruti judizialeko epaitegiak Tolosako Justizia Jauregian daude.

## Erreferentziak

* ↑ «tolosa international puppet center» www.topictolosa.com (Noiz kontsultatua: 2022-01-09).

## Ikus, gainera

* Tolosako Justizia Jauregia
* Datuak: Q20492840
# Justizia errestauratibo

Justizia errestauratiboa justizia penalaren paradigma da: delitua pertsonen aurkako erasotzat du, gizarteko harremanen hausturatzat, eta, haustura hori konponbidean jartzeko, delitugilearen eta delituaren ondorioak jasan dituztenen arteko elkarrizketa oinarri duen prozesu bat bultzatzen du.
Justizia errestauratiboko prozesu batean, gertaera batean inplikatutako pertsonek modu kolektiboan ebazten dute nola egin aurre laidoaren ondorioei eta etorkizuneko inplikazioei. Biktimek rol aktiboa dute prozesuan, eta, bitartean, «erasotzaileak» animatzen dira beren ekintzen erantzukizuna beren gain hartzera eta egin duten kaltea konpontzera. Hori barkamena eskatuz, lapurtutako zerbait itzuliz, komunitateari zerbitzua emanez, etab. egin daiteke. Justizia errestauratiboak «erasotzaileei» ere laguntzen die, etorkizunean laidorik ez egiteko. Justizia-teoria batean oinarritzen da, delitua gizabanako edo komunitate baten aurkako iraintzat hartzen duena, Estatuaren eta bere arauen aurkako iraintzat baino gehiago. Biktimen eta «erasotzaileen» arteko elkarrizketa sustatuz, justizia errestauratiboaren praktikak gogobetetze-maila handia lortzen du biktimen artean, baita «erasotzaileek» beren erantzukizunak beren gain hartzea ere.
Howard Zehr, Harrisonburgeko Unibertsitate Menonitako irakaslea, ikuspegi horren aitzindaria izan da, eta hainbat ikerketa argitaratu ditu. Marshall Rosenberg eta Dominic Barter legelariak ere justizia errestauratiboaren defendatzaile handienen artean daude, eta beren jardunbideen bidez erakutsi dituzte justizia mota horren emaitzak, zigor-justiziaren kontrakoak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2020]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1165392
# Justizia eta Garapenaren Alderdia (Maroko)

    Artikulu hau Marokoko alderdiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Justizia eta Garapenaren Alderdia».
Justizia eta Garapenaren Alderdia (arabieraz: حزب العدالة والتنمية‎, Ḥizb Al-ʿAdālah Wal-Tanmiyah, frantsesez: Parti de la justice et du développement; amazigeraz: ⴰⴽⴰⴱⴰⵔ ⵏ ⵜⴰⵏⵣⵣⴰⵔⴼⵓⵜ ⴷ ⵜⴰⵏⴼⵍⵉⵜ), Marokoko alderdi politiko islamista da.
Abdelkrim al-Khatibek sortu zuen 1960ko hamarkadaren erdian MPDC izenaz. Apenas ez zuen kiderik izan, Chabiba Al Islamiya taldetik egotzitako zenbait kidek bat egin arte. 1998an egungo izena hartu zuen.
1997an hauteskudeetan Ordezkarien Ganberan sartu eta 2011ko eta 2016ko hauteskundeeak irabazi zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Martin-Muñoz, Gema. (2000). Political Reform and Social Change in the Maghreb. in: The Barcelona Process: Building a Euro-Mediterranean Regional Community. Frank Cass, 103 or..
* ↑ Elola, Naiara. (2016-10-09). «PJD alderdi islamistak irabazi ditu Marokoko hauteskundeak bigarrenez» Berria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1255232
* Multimedia: Justice and Development Party (Morocco) / Q1255232
# Justizia eta Garapenaren Alderdia

Justizia eta Garapenaren Alderdia honako alderdi politiko islamista hauek izan daiteke:
* Justizia eta Garapenaren Alderdia, Marokokoa.
* Justizia eta Garapenaren Alderdia, Turkiakoa.
# Justizia eta Garapenaren Alderdia (Turkia)

    Artikulu hau Turkiako alderdiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Justizia eta Garapenaren Alderdia».
Justizia eta Garapenaren Alderdia (turkieraz: Adalet ve Kalkınma Partisi), Turkiako alderdi politiko kontserbadorea da.
Abdullah Gül eta Recep Tayyip Erdoğanek sortu zuten 2001ean islamismo moderatuaren tradizioan. Harrezkero, herrialdeko hauteskunde orokor guzitak irabazi ditu eta parlamentuko gehiengo osoa baliatzen ari da herrialdeari buruz daukan ikuspegia inposatzeko: adierazpen askatasuna eta biltzeko askatasuna mugatu, kurduak eta ezkertiarrak zapaldu, eta abar.

## Erreferentziak

* ↑ Arrugaeta Orsola Casagrande, Jose Migel. (2015-03-26). «Salbuespen egoera, betikotzear» Berria.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19077
* Multimedia: Justice and Development Party (Turkey) / Q19077
# Justo Arosemena Lacayo

Justo Arosemena Lacayo (Panamako Hiria, 1929ko martxoaren 31 - La Ceja, 2000ko urriaren 12a) Medellinen (Kolonbia) kokatutako eskultore eta margolari panamarra izan zen.

## Biografia

Justo Arosemena Lacayo Panaman jaio zen 1929ko martxoaren 31n, Justo Arosemena Panamako pertsonaia itzaltsuaren hereniloba. Jaioterrian bizi zen 1937an, familia Estatu Batuetara joan zen arte, eta amak Kaliforniako Ojaiko Villanova akademia militarrean sartzea erabaki zuen. Oinarrizko ikasketak amaitu ondoren, arte plastikoekiko zaletasuna onartu zuen, eta horrek Panamako Arte Ederren Eskolan pintura-ikasketak hastera eraman zuen. Bere arte-prestakuntza Montrealen eta New Yorken aurrera eraman zuen, eta han ere publizitatearen eremuan hasi zen. 1952. urtetik aurrera Madrilen jarraitu zuen bere karrera artistikoarekin, hurrengo urteetan arteaz elikatzeko eta lan egiteko. Han, Espainiako pinturaren maisu ospetsuetako ikasle pribatu bihurtu zen, besteak beste, Daniel Vázquez Díaz eta José Caballero.
Leonel Estrada arte-sustatzaile eta -kritikariak 1955ean Medellinen bakarkako erakusketa bat egiteko gonbita egin ondoren, Olga Elena Mattei idazlea ezagutu eta kokatzea erabaki zuen. Ignacio Gómez Jaramillo maisuak berehala gonbidatu zuen Medellingo Kultura Jauregiko kupula-aretoko “Esklaboen askapena”-ri buruzko freskoak egiten laguntzeko, orduan departamenduko batzarraren egoitza baitzen. Bere arte-jarduerarekin jarraitzen du, pinturaren eta eskulturaren artean txandakatuz, eta horiek 1960an sortu zuen “Arosemena Ltda.” publizitate-agentziaren sorkuntza-lanarekin osatzen ditu. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, pinturako tailer didaktiko bat ireki zuen, irakaskuntzan aritzeko (biluzik marrazkia irakasten zen garaiko lantegi bakanetako bat zen). Hortik aurrera, Arosemena Panamako (Medellín) kontsul ohorezko izendatu zuten, eta hil arte bete zuenkargu hori.
1992an, Medellinen eskulturan eta pinturan denbora luzea eman ondoren, Arosemenak erabaki zuen Montesclaresko San Frantzisko baselizan (La Ceja) kokatzea bere estudioa eta egoitza. Han, Arosemenak, arte-bilaketarekin jarraitzeaz gain, eskualdeko gazte pobreenentzako arte- eta lanbide-tailer bat finkatu zuen bere estudioan. Monstesclaresko San Frantzisko ermita, azken egoitza, inspirazio iturri izango zen azken obretarako. 2000ko urriaren 12an hil zen.

## Erreferentziak

* ↑ Jaime J. Caballero. Justo Arosemena Lacayo. Recordando al maestro escultor. Sie7e.
* ↑ Biografía oficial de la retrospectiva publicada en: Secretaria de Cultura ciudadana de Medellin. "Justo Arosamena, Vida y Obra", colección, "Vivan los Creadores." Alcaldía de Medellin. 2001. Medellin, Colombia. ISBN 958-8024-19-6 JUSTO AROSEMENA

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6318461
* Multimedia: Justo Arosemena Lacayo / Q6318461
# Jose Maria Tuduri

Jose Maria Tuduri Esnal (Tolosa, 1949 -) euskal zinema zuzendari eta gidoigilea da. Bere lanak bere zaletasunarekin lotura estua izan du: XIX. mendea eta Gerra Karlistak

## Filmagintza
### Zuzendaria

* Karlistadaren kronika 1872-1876, (1988)
* Santa Cruz, el cura guerrillero, (1990)
* La fièvre monte à El Pao, (1993), Telebistarako
* El batallón Gernika-Vascos en la 2ª Guerra Mundial (1996)

### Gidoigilea

* Karlistadaren kronika 1872-1876, (1988)
* Santa Cruz, el cura guerrillero, (1990)
* Los montes de hierro, (1993)

## Kanpo loturak

* Artikulua imdb.com
* Euskadiko Filmategia
* Datuak: Q12260702
# Jose Maria Rementeria

Jose Maria Rementeria Ibarluzea (Etxebarria, Bizkaia, 1940ko apirilaren 23a - ibidem, 2023ko urriaren 3a) bizkaitar apaiz, euskaratzaile eta ohorezko euskaltzaina izan zen.
1961eko uztailaren 3an apaiztu zen Derioko apaiztegian. Ondoren, Teologian eta Katekesian diplomatu zen Salamancako Pontifize-Unibertsitatean.
Elizen Arteko Biblia egitasmoan itzultzaile-lanetan aritu zen. 2018ko apirilaren 27an Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatu zuen.
2023ko urriaren 3an hil zen bere jaioterrian, Etxebarrian, 83 urte zituela.

## Liburuak

* Euskerazko dotrinak : kristau katekesia Trentoko Kontziliotik Vatikanoko II : kontziliora (1545-1962) (2018, Labayru Fundazioa)

## Erreferentziak

* 1 2 3 Euskaltzaindia. (2023-10-03). «Jose Mari Rementeria ohorezko euskaltzaina hil da» Plazaberri (Noiz kontsultatua: 2023-10-13).
* ↑ Jose Mari Rementeria, euskerazko kristau-ikasbideen ikerketaren zale amorratua zan abadea hil da. 2023-10-03 (Noiz kontsultatua: 2023-10-13).
* ↑ (Gaztelaniaz) Artime, Mirari. (2023-10-03). «Fallece el académico de honor de Euskaltzaindia y párroco de Ondarroa, José María Rementeria» El Correo (Noiz kontsultatua: 2023-10-13).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q122935399
# Jose Maria Saltsamendi

Jose Maria Saltsamendi Gonzalez de Txabarri (Orio, 1925eko urriaren 8a - 2013ko otsailaren 18a) euskal herritar pilotaria izan zen, erremonte profesionalean aritutakoa. Pilota munduan Salsamendi III.a izenez ezagutua, 87 urterekin zendu zen.

## Biografia

Salsamenditarren dinastian seigarrena, aita-osabak eta anaiak ere erremontelari aritu baitziren, Salsamendi III.a bere garaiko erremontelarien artean onenetakoa izan zen. Abrego I.aren aurka buruz buru jokatu zuen jadanik desagertua den Urumea pilotalekuan, non debuta egina zuen 1942ko urrian, 17 urte besterik ez zuela. Atzelaria, 40, 50 eta 60 hamarkadetan pilotari handia izan zen. Erremonteko Espainiako Txapelketa irabazi zuen 1957an. Buruz buruko lehenengo Espainiako Nazio Txapelketan parte hartu zuen, 1944.ean, Urumea pilotalekuan gailendu eta finalerdietarako sailkaturik geratuz. Zati honetan, Iruñeko Euskal Jai pilotalekuko koadroko Sainz zein Plazabona I.a garaitu zituen, hala nola Madrilgo Recoletos pilotalekuko Azpiroz eta Santamaría. Finalera behin ere galdu gabe iritsi zen. Urumean jokatu zuen, 1944ko irailaren 28an, Abrego I.aren aurka, eta 35era zihoazela, 32 tanto egin zituen lehia sutsu baten ostean, buruz buruko jokorako ahalmen izugarriak zituela erakutsita.
1945 eta 1968 bitartean Madrilgo Recoletos pilotalekuan jardun zuen, soldadutza egitera hiriburu hartara joan behar izan baitzuen. 1957an Espainiako Erremonte profesional Txapelketa irabazi zuen, Irigoienekin, eta 1968.an erretiroa hartu zuen, Madrilgo Recoletos pilotalekua itxi zutenean. Jokoa utzita, Hernaniko Galarreta pilotalekuan intendente aritu zen, ia beste hogeita hamar urtez. Kirol Merezimenduaren Zilarrezko Dominaren jabe zen, besteak beste.

## Erreferentziak

* ↑ «Eskelak» Diario Vasco 2013-2-20.
* ↑ Auñamendi Eusko Entziklopedia. José María Salsamendi González de Chávarri. .
* Datuak: Q12260700
* Multimedia: Salsamendi III / Q12260700
# Jose Maria Setien

Jose Maria Setien Alberro (Hernani, Gipuzkoa, 1928ko martxoaren 18a – Donostia, 2018ko uztailaren 10a) Erromatar Eliza Katolikoko apezpikua izan zen, Donostiako elizbarrutiko apezpikua.

## Bizitza

1944an, batxilergo ikasketak amaitu zituen Donostian, eta Gasteizko seminarioan sartu zen apaiz ikasketak egitera.
1951an presbitero ordenatu edo apaiztu zuten Donostiako Artzain Onaren katedralean.
Ondoren, Erromako Pontificia Università Gregorianan ere egon zen ikasketak osatzen. Bertan, Teologian lizentziatu eta Zuzenbide Kanonikoan doktoretza egin zuen.
1955ean, Teologia Moraleko irakasle eta arima zuzendari izan zen Gasteizko seminarioan. Halaber, Gasteizko Teologia fakultateko irakasle izendatua izan zen.
1960-1972. urteetan Salamancako unibertsitateko Teologia fakultatean katedradun eta dekano izan zen, zuzenbidea eta teologia irakatsiz. Garai berean, pastoraltzako bikario nagusi izendatua izan zen Santanderko elizbarrutian, eta helduen bokazioko El Salvador mintegiko erretore izan zen Salamancan. Aldi berean, Salamancako Colegio Hispanoamericanoko arima zuzendari izan zen.
1972ko irailean, Zama Minor-ko apezpiku tituludun izendatua izan zen, eta 1972ko urrian apezpiku egin zuten Donostiako Artzain Onaren katedralean. Apostolutza Sozialeko Apezpiku Batzarreko kide (1975-1978); Fede Dotrinarako Apezpiku Batzarreko kide (1975-1984) eta Apostolutza Sozialeko Apezpiku Batzarreko kide (1978-1984) izan da.
1979an, Donostiako apezpiku izendatua izan zen. Paulo VI.ak ordenatu zuen. Espainiako Apezpiku Batzarreko Batzorde Iraunkorreko eta Batzorde Betearazleko kide (1984-1989). Apostolutza Sozialeko Apezpiku Batzordeko lehendakaria eta Batzorde Iraunkorreko kide (1984-1989).
Hainbat liburu eta artikulu idatzi ditu moral politikoari eta sozialari buruzkoak eta zuzenbide kanonikoari buruzkoak, bereziki. Besteak beste, "Setien. Un obispo vasco ante ETA".
1979. urteaz geroztik Donostiako Elizbarrutiko Gotzain izan ondoren, 2000. urteko urtarrilean uko egin zion karguari, eta beraren ordez Juan Maria Uriarte izendatu zuten gotzain. Hain zuzen ere, urte hartan iktus bat jasan zuen.
Donostiako Elizbarrutiko buruzagitzan eman zituen urteetan kritika gogorrak jaso zituen sektore eta alderdi ez abertzaleen aldetik. Bere iritzi politiko asko eztabaidagarriak izan dira Espainiako hedabideetan.
Azkenik, 2018ko uztailaren hasieran beste iktus batek jo zuen, eta hilaren 10ean hil zen Donostia Ospitalean, Zainketa Intentsiboen Unitatean. 90 urte zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ www.elmundo.es
* ↑ www.elpais.com
* ↑ "Jose Maria Setien Donostiako gotzain emeritua hil da" (Berria).

## Kanpo estekak

* Donostiako elizbarrutiaren fitxa
* Jose Maria Setien Inguma datu-basean
* (Ingelesez) www.catholic-hierarchy.org
* Datuak: Q206274
* Multimedia: José María Setién Alberro / Q206274
# Jose Maria Soroa

Jose Maria Soroa Soroa (Donostia, 1772 - ? ), Donostiako alkatea eta erregidorea izan zen hainbat urtetan. Jose Bonaparterekin harremanak izan zituen eta Wellington jeneralarekin bildu zen 1813ko armada ingelesak piztutako suteak hirian eragindako kalteak aztertzeko. Diputatu liberala ere izan zen. Alkate izan zen hirian, Donostia, Gros auzoan kale bat dago bere izenean.