OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ambel (Isère)

Ambel Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 26 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Ambel udalerrian erroldatutako biztanleak 26 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 33 etxebizitza zeuden, 15 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 18 bigarren erresidentzia ziren. 30 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 15 etxebizitza nagusietatik 11 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek hitu gela zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 6 etxek bost zituzten. 13 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 3 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ambel udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 0 |
| 0 | 70-74 | 4 |
| 0 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 8 | 40-44 | 0 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 4 |
| 4 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 4 |
| 0 | 0tik 4ra | 4 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 16 ziren, horien artean 12 aktiboak ziren eta 4 inaktiboak ziren. 12 pertsona aktiboetatik 10 lanean zeuden (6 gizon eta 4 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 4 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q1069570
* Multimedia: Ambel (Isère) / Q1069570
# Amber (Oklahoma)

Amber Oklahomako herri bat da. Grady konderrian kokatua dago. 2010ean 419 biztanle zituen, 10,27 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Grady konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3287239
# Ambazac kantonamendua

Ambazac kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Guztira 16 udalerri ditu eta Ambazac da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1438640
# Alorton (Illinois)

Alorton Illinoiseko herri bat da. St. Clair konderrian kokatua dago. 2010ean 2.002 biztanle zituen, 4,66 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* St. Clair konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2671624
# Alosa (monosakaridoa)

Alosa ${\ce {C6H12O6}}$ formula duen monosakaridoa da, aldehido taldea (CHO) lehenengo karbonoan duena. Sei karbono dituenez hexosa bat da.

## Ezaugarriak

Gainerako gluzidoen antzera, alosak bi enantiomero ditu baina naturan D-Alosa baino ez da aurkitzen.
Monosakarido hau ez da batere arrunta. Afrikako Protea rubropilosa zuhaixkaren hostoetatik baino ez da isolatu. Uretan disolbagarria da, ez ordea metanolean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q72152628
* Multimedia: Allose / Q72152628
Karbono hidratoak :
MonosakaridoakDiosakAldosak: GlikolaldehidoaTriosakAldosak: Glizeraldehidoa Zetosak: DihidroxiazetonaTetrosakAldosak: Eritrosa • Treosa Zetosak: EritrulosaPentosakAldosak: Arabinosa • Erribosa • Lixosa • Xilosa Zetosak: Erribulosa • XilulosaHexosakAldosak: Alosa • Altrosa • Galaktosa • Glukosa • Gulosa • Idosa • Manosa • Talosa Zetosak: Fruktosa • Psikosa • Sorbosa • TagatosaHeptosakZetosak: Manoheptulosa • SedoheptulosaDeribatuakDesoxiazukreakDesoxirribosa • RamnosaAminoazukreakGalaktosamina • Glukosamina • N-Azetilgalaktosamina • N-AzetilglukosaminaAzukre azidoakAzido galakturonikoa • Azido glukonikoa • Azido glukuronikoaAzukre alkoholikoakArabitola • Glizerola • Inositola • Manitola • SorbitolaOligosakaridoakDisakaridoakIsomaltosa • Kitobiosa • Laktosa • Laktulosa • Maltosa • Sakarosa • Trehalosa • Turanosa • ZelobiosaTrisakaridoakErrafinosa • Maltotriosa • MelezitosaGainerakoakDestrina (+ Maltodestrina+ Ziklodestrina) • Estakiosa • FruktooligosakaridoakPolisakaridoakHomopolisakaridoakAlmidoia (Amilosa + Amilopektina) • Glukogenoa • Kitina • Kitosanoa • Zelulosa • InulinaHeteropolisakaridoakAgar-agarra • Azido hialuronikoa • Glikosaminglukanoa • Hemizelulosa • Heparina • Kondroitina • Pektina Glukolipidoak • Lipopolisakaridoak • Glikoproteinak • Peptidoglikanoak :
# Alberdi (Paraguai)

Alberdi Paraguaiko udalerri bat da, Ñeembucúko departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 9248 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística, Encuestas y Censos. (2015). (pdf) Paraguay. Proyección de la Población por Sexo y Edad, según Distrito, 2000-2025. jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015eko urriaren 16a) (Noiz kontsultatua: 2018ko irailaren 30a).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2169955
* Multimedia: Alberdi / Q2169955
# Alberic

Alberic Valentziako Erkidegoko udalerria da, Ribera Alta eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua.
27,00 km²-ko azalera du eta 2006an 10.234 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Valentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea
* Datuak: Q1312844
* Multimedia: Alberic / Q1312844
# Albeolo

    Ez nahasi hortz-albeoloarekin.
Albeoloa (latinetik alveolus, "hobitxoa") zakutxo huts baten itxura duen birikako egitura anatomikoa da: bertako albeolo-mintzean gertatzen da nagusiki gas elkartrukea odolarekin. Bronkiolora lotuta daude.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191341
* Multimedia: Pulmonary alveoli / Q191341
# Alber Vázquez

Alber Vazquez (Errenteria, Gipuzkoa, 1969ko martxoaren 22a) gaztelaniaz idazten duen nobelagilea, poeta, blogaria, kazetaria eta editorea da. Poesia, eleberriak eta narrazio laburrak idatzi ditu batez ere.

## Lanak
### Nobelak

* La conquista de Aquitania (2003)
* El hormiguero (2003)
* Zoofrenia (2004)
* Instrucciones para doblar un mapa (2004)
* Cuento vasco de Navidad (2005)
* Icuza (2006)
* Mediohombre (2009)
* Resiste Tucson (2010)
* Largo camino hacia Zuni Pueblo (2011)
* Hambre a borbotones (2015)

### Ipuinak

* Cósele el rabo al lagarto (2008)

### Poema liburuak

* Moscas y obras de arte (1994)
* La plancha de acero (1995)
* Negro (1997)
* Útero (1998)
* Julieta & Romeo (2001)
* Desencriptación de la medusa (2006)
* La mano que decide la intensidad del agua (2008)

### Gazteentzako narratiba

* Isabel y los monstruos luminosos (2009)

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q8193321
# Albera Ligure

Albera Ligure Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 303 biztanle ditu, 21,23 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Albera Ligurek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cabella Ligure Cantalupo Ligure Fabbrica Curone Montacuto Rocchetta Ligure

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17246
* Multimedia: Albera Ligure / Q17246
# Alberdania

Alberdania argitaletxea 1993an Irunen sortutako argitaletxe bat da. Inazio Mujika Iraola idazle eta editoreak eta Jorge Giménez Bech itzultzaile eta editoreak abiarazi zuten.
Euskarazko eta gaztelaniako literatura eskaintzen dio irakurle orori, haur, gazte zein helduei. Argitaletxearen web-orrian, literaturaz gain, kultura, soziologia, politika, filosofia, eta abar jorratzen dituzten saiakera labur ugari aurki ditzakegu, baita lekukotasun liburuak ere. Adin guztietarako literatura argitaratzen du euskaraz (% 76) eta gaztelaniaz (%24).
Bere katalogoko hamabi liburuk jaso dute Euskadi Literatura Saria, eta bik, Literatura Sari Nazionala.

## Iturriak

* NorDaNor
* Armiarma
* Alberdaniaren webgunea

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda
* Durangoko Azoka

## Kanpo estekak

* Alberdania argitaletxearen gunea
* Datuak: Q12253070
# Albergaria-a-Velha

Albergaria-a-Velha Portugalgo Aveiroko barrutian dagoen kontzejua da. 2006ko erroldaren arabera 25.921 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa
### Fregesiak

* Albergaria-a-Velha
* Alquerubim
* Angeja
* Branca
* Frossos
* Ribeira de Fráguas
* São João de Loure
* Valmaior

## Demografia

Biztanleriaren bilakaera (1849 – 2011) :
| 1849 | 1900 | 1930 | 1960 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| 4.717 | 13.526 | 15.293 | 18.446 | 21.326 | 21.995 | 24.638 | 25.252 |

## Erreferentziak

* ↑ "Instituto Nacional de Estatística"

## Kanpo estekak

* (Portugesez) Albergaria-a-Velhako udalaren webgunea.
* Datuak: Q1870321
* Multimedia: Albergaria-a-Velha / Q1870321
# Amaia Gorostiza

Amaia Gorostiza Telleria (Eibar, Gipuzkoa, 1967) Eibar Kirol Elkarteko lehendakaria da.
2016ko maiatzaren 23an Eibar Kirol Elkarteak historian izan duen lehen emakumezko presidentea bilakatu zen.

## Erreferentziak

* ↑ Manterola, Aitor. (2017-05-12). «Amaia Gorostiza: «Pena da klubaren une onenean bozak egin behar izatea»» Berria (Noiz kontsultatua: 2017-05-27).
* ↑ Eibar KE. (2016-05-23). Amaia Gorostiza, SD Eibarreko presidente berria. (Noiz kontsultatua: 2017-05-27).

## Kanpo estekak

* Amaia Gorostizaren profila Twitterren
* Datuak: Q30075479
# Amaia Gastamintza

Amaia Gastamintza Ganuza (Iruñea, 1991ko otsailaren 27a - ) nafar saskibaloi jokalaria da, egun Jopisa Ciudad de Burgos taldean dabilena.

## Palmaresa

* Europako U16 2007 (Letonia)
* Europako U18 2009 (Suedia)
* Munduko U19 2009 (Thailandia)
* Europako U20 2010 (Letonia)
* Europako U20 2011 (Serbia)
* Datuak: Q3752537
# Amaia Garbaio

Amaia Garbaio Sarasibar (Iruñea, 1970eko martxoaren 26a -) nafar igerilari olinpiko ohia da.
Seulgo Olinpiar Jokoetan 4 x 100 erreleboan hartu zuen parte.

## Kanpo estekak

* www.coe.es
* Datuak: Q4740747
# Amaia Intza

Amaia Intza (Oñati, 1974ko uztailaren 1a) euskal herritar politikaria da, 2007-2011 agintaldian H1! alderdiaren baitan Oñatiko zinegotzia eta Kultura Batzordekoa arduraduna izan zena. Aurretik Eusko Alkartasuna alderdian jardun zuen. Zientzia politikoetan doktorea da. 2021. urtean, Euskal Herriko Unibertsitateko Lan Harreman eta Gizarte Langintza Fakultateko dekano izendatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ «Amaia Inza, Lan Harreman eta Gizarte Langintzako dekano berria» UPV/EHU (Noiz kontsultatua: 2023-12-12).
* Datuak: Q12253285
# Amaia Iraundegi

Amaia Iraundegi Gimenez (Donostia, Gipuzkoa, 1994) gipuzkoar aktorea da. Zurriolako Antzerki Eskolan ikasitakoa, haurra zela hasi zen aktore lanetan ETB 1eko Martin telesailean, 2003an, eta telesaileko protagonistetako bat izan zen 2009an amaitu zen arte, Janis Manterolaren paperean. Gerora 2012ko Bi eta bat telesailean parte hartu zuen. 2013an Umezurtzak telefilmean agertu zen. Telebistan egindako lanaz gain hainbat film laburretan zein antzezlanetan parte hartu du.
Aktore lanetik kanpo, Ingenieritza Industriala ikasi du Nafarroako Unibertsitateko Campus Teknologikoan, eta gaur egun Xabet enpresako langilea da.

## Lanak
### Filmak

| Urtea | Izenburua | Papera | Oharrak |
| 2013 | Umezurtzak | Maria | Telefilma |
| 2015 | El amigo imaginario | Mo | Film laburra |
| 2016 | Post mortem | Erizaina | Film laburra |

### Telebista

| Urtea | Izenburua | Papera | Katea | Oharrak |
| 2003-2009 | Martin | Janis Manterola Bengoetxea | ETB 1 | Pertsonaia nagusia (97 atal) |
| 2012 | Bi eta bat | Bego | ETB 1 | 13 atal |

### Antzerkia

* Aldamio etxea izango da gureaǃ (2018, Zurriola Antzerki Eskola)
* Barrexerka (2018)

### Bestelakoak

* #MariaetaGorka, Gure Esku Dagoren spot-sorta (2018)

## Erreferentziak

* ↑ «Profesionala -Euskarazko zinearen gordailua» -Euskarazko zinearen gordailua (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «La serie 'Martin' estrena este sábado su séptima temporada en ETB1» FormulaTV (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).
* ↑ Berria. «Beteranoekin batera, senide, bizilagun eta auzokide berriak» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).
* ↑ «Umezurtzak filmea» bizkaiairratia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Aldamio etxea izango da gurea!, Zurriola Antzerki Eskola» www.donostiakultura.eus (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).
* ↑ «ETBko 'Goenkale' eta 'Martin' telesailetan egindako lanez» www.eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).
* ↑ Iraundegi Gimenez, Amaia. LinkedIn - Amaia Iraundegi Gimenez. Linkedin.
* ↑ «Xabet, modu berri bat enpresei beren digitalizazio prozesuetan laguntzeko» SPRI 2018-06-12 (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q95565452
# Amparo da Serra

Amparo da Serra Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 4.678 biztanle ditu 136,186 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1793156
* Multimedia: Amparo do Serra / Q1793156
# Ampato

Ampato Peruko hegoaldeko jarduerarik gabeko sumendi bat da, Ampato mendikatean kokatua. Itsas mailaren gainetik 6.290 metroko garaiera du.
Sumendiaren izena aimarazko jamp'atu hitzetik dator. Hitz honek apo esan nahi du euskaraz.

## Geografia

Ampato sumendiak bi gailur ditu. Batetik, iparraldekoak, itsas mailaren gainetik 6.150 metroko garaiera du. Bestetik, hegoaldeko tontor nagusiak, itsas mailaren gainetik 6.290 metroko garaiera du.
* Datuak: Q474428
* Multimedia: Ampato / Q474428
# Ampato mendikatea

Ampato mendikatea Peruko hegoaldean dagoen mendikatea da. Normalean elurtuak, Apolobamba mendilerrorekin, Chila mendilerrorekin, Urubamba mendilerrorekin eta Vilcanota mendilerrorekin batera, herriaren erdialdeko sumendi-zonaldea osatzen du, Arequipa, Ayacucho, Cusco eta Puno departamentuetan. Ampato mendikatea Hego Amerikako plaka Nazcako plakaren eraginez altxatzearen ondorioa da; bata bestearen azpian sartzen ari da.

## Mendi garaienak

* Koadroan gailur ospetsuenak aipatzen dira:
| Mendia | Gailurra |
| Coropuna | 6.425 m |
| Ampato | 6.288 m |
| Solimana | 6.093 m |
| Hualca Hualca | 6.025 m |
| Sabancaya | 5.976 m |
| Sara Sara | 5.505 m |

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Volcán Ampato Sumaq Perú webgunean.
* Datuak: Q5679589
* Multimedia: Cordillera Ampato / Q5679589
# Amparo de São Francisco

Amparo de São Francisco Brasilgo udalerri bat da, Sergipe estatuan kokatua. 2.170 biztanle ditu 35,133 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Sergipe

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1802043
* Multimedia: Amparo de São Francisco / Q1802043
# Ampedus brunnicornis

Ampedus brunnicornis kakalardo saproxilikoa da, Elateridae familiakoa, zientziarako Ernst Friedrich Germarek 1844an deskribatu zuena.

## Deskribapena

Txikia da (8-10 mm). Burua, pronotoa, elitroak eta hankak beltzak ditu, tartsoak izan ezik. Batzuetan apendizeak gorriztak izaten dira. Pronotoa puntu zuriz zipriztindua, trinkoago aurrealdean atzealdean baino. Bigarren antenomeroa laburra eta ia globokara da, eta hirugarrena hiruki formakoa eta ia luze bezain zabala. Pronotoaren eta antenomeroen ezaugarrien bidez bereizten dira espezie hau eta Ampedus nigerrimus.

## Bizilekua

Harizti zaharretan bizi da, usteldutako egurrean eta zuhaitzen zuloetako lur beltzean.

## Banaketa

Erdi-mendebaldeko Europako endemismoa da, eta Frantzia, Alemania, Txekia, Eslovakia, Austria eta Italian besterik ez da aurkitu. Berriki Nafarroa Garaiko harizti bakan batzuetan atzeman da (Lezaun, Garralda).

## Kontserbazioa

IUCNren Zerrenda Gorrian espezie kalteberatzat hartua da. Nafarroako Faunako Espezie Mehatxatuen Katalogoan jasorik dago, kaltebera kategorian.

## Erreferentziak

* 1 2 3 Recalde Irurzun, Jose Ignacio; San Martín Moreno, Antonio Fermín; Pérez-Moreno, Ignacio. Presencia de Ampedus brunnicornis Germar, 1844 en la Península Ibérica y nuevos datos sobre elatéridos de cavidades y podredumbres internas de las frondosas(Coleoptera: Elateridae).. Boletín de la Sociedad Entomológica Aragonesa (S.E.A.), nº 47 (2010) : 301‒306, sea-entomologia.org (Noiz kontsultatua: 2019-11-1).
* ↑ Ampedus brunnicornis. gobiernoabierto.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2019-11-1).
* ↑ Horák, J.; Mason, F.; Schlaghamersky, J.; Schmidl, J. eta Petrakis, P.. Ampedus brunnicornis. The IUCN Red List of Threatened Species 2010: e.T157868A5162987, iucnredlist.org (Noiz kontsultatua: 2019-11-2).
* ↑ 254/2019 Foru Dekretua, urriaren 16koa; honen bidez, Babes Bereziko Basa Espezieen Nafarroako Zerrenda ezartzen da, Nafarroako Florako Espezie Mehatxatuen Katalogo berria ezartzen da eta Nafarroako Faunako Espezie Mehatxatuen Katalogoa eguneratzen da.. 216. aldizkaria - 2019ko urriaren 31, navarra.es (Noiz kontsultatua: 2019-11-1).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2249627
# Ampedus nigerrimus

Ampedus nigerrimus kakalardo saproxilikoa da, Elateridae familiakoa, zientziarako Jean Théodore Lacordairek 1835ean deskribatu zuena.

## Deskribapena

Txikia da (9 mm luze). Gorputz luzanga, genero bereko beste espezie batzuena baino zabalxeagoa, eta erabat beltza; hankak eta antenak ere beltzak dira.

## Bizilekua

Harizti zaharretan bizi da, usteltzen ari diren zuhaitzetan.

## Banaketa

Iberiar penintsularen iparraldetik Eskandinavia eta Errusiaraino banaturik dago. Euskal Herrian arrunta da atlantiar harizti zaharretan.

## Kontserbazioa

IUCNren Zerrenda Gorrian arrisku txikiko espezietzat hartua da.

## Erreferentziak

* 1 2 Recalde Irurzun, Jose Ignacio; San Martín Moreno, Antonio Fermín. Acerca de la presencia de Ampedus melanurus Mulsant & Guillebeau, 1855 en la Península Ibérica y otros datos y comentarios sobre Ampedus Dejean, 1833 de Navarra (Norte de la Península Ibérica) (Coleoptera: Elateridae). Arquivos Entomolóxicos, ISSN-e 1989-6581, Nº. 12 (2014), 155-159, dialnet.unirioja.es (Noiz kontsultatua: 2019-11-3).
* ↑ Ampedus nigerrimus (Lacordaire, 1835). gbif.org (Noiz kontsultatua: 2019-11-3).
* ↑ Ampedus (Ampedus) nigerrimus (Lacordaire in Boisduval & Lacordaire, 1835). fauna-eu.org (Noiz kontsultatua: 2019-11-3).
* ↑ Mannerkoski, I.; Hyvärinen, E.; Alexander, K.; Büche, B.; Mason, F. eta Pettersson, R.. Ampedus nigerrimus. The IUCN Red List of Threatened Species 2010: e.T157671A5121732, iucnredlist.org (Noiz kontsultatua: 2019-11-3).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3100045
# Aliantza Berritzaile Nazionala (Brasil)

Aliantza Berritzaile Nazionala (portugesez: Aliança Renovadora Nacional, ARENA) 1966ko apirilaren 4an sortutako alderdi politikoa izan zen, 1964ko Brasilgo Estatu Kolpearen ondoren sortu zen erregimen militar berria babesteko. Nagusiki kontserbadorea zen. Haren sorrera 2. zenbakidun lege instituzionalaren bidez bipartidismoa ezarri zenean gertatu zen. 1980an, alderdi aniztasuna legeztatu zen eta Alderdi Demokratiko Soziala izenaz berrizendatu zen, gaur egun, Alderdi Progresista izenaz ezagutzen dena.
Bipartidismo brasildarrak bi alde politikook sortu zituen: ofizialista, Aliantza Berritzailearena, eta oposiziokoa, Mugimendu Demokratiko Brasildarrarena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2745857
* Multimedia: Aliança Renovadora Nacional / Q2745857
# Aliantza

Aliantza bat pertsonen, taldeen edo estatuen arteko harremana da, elkarri mesede egiteko edo helburu komunen bat lortzeko. Helburu politiko edo militarrekin eraturiko batasuna. Haien artean akordio esplizitua eta agerikoa izan daiteke edo ez. Aliatu deitzen zaie aliantza bateko kideei. Aliatuek itun bat, aliantza-dokumentu bat adostu eta sinatu dezakete edo bestela, helburu berbera daukaten aliatuek ezer adostu eta sinatu gabe elkarri lagunduz molda daiteke. Aliantza mota asko daude: sekretuak, agerikoak, inplizituak, esplizituak, iraupen luzekoak, une jakin edo denbora labur jakin bat besterik irauten ez dutenak...
Aliantzak testuinguru askotan eratzen dira, aliantza politikoak, aliantza militarrak eta enpresa-aliantzak barne. Terminoa gerraren edo borroka armatuaren testuinguruan erabiltzen denean, elkarte horiei potentzia aliatuak ere dei dakieke, batez ere Lehen Mundu Gerraz edo Bigarren Mundu Gerraz hitz egiten denean.
Aliantza militar formal bat ez da beharrezkoa aliatu gisa hautemateko: nahikoa da aliatuen arteko beligerantzia bateratua, norbaiten kontra borroka egitea. Erabilera honen arabera, aliatuak ez dira aliatu bihurtzen aliantza-itun bat adosten dutenean, gerrak antzera kolpatzen dituenean baizik.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskaltzaindiaren hiztegia - Bilaketa: aliantza» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2024-04-30).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q878249
# Aliantza Hirukoitzaren Gerra

Aliantza Hirukoitzaren Gerra —XIX. mendean uruguaitar eta argentinarrek Paraguaiko Gerra deitua; paraguaitarrek Gerra Handia eta brasildarrek Paraguaiko Gerra izenez ezaguna— Aliantza Hirukoitzaren (Brasil, Uruguai eta Argentinak osatutako koalizioa) eta Paraguairen arteko gerra izan zen, 1864–1870 bitartean gertatua.
Gerraren emaitza hau izan zen: Paraguaik bere lurraldearen azalera handi bat galdu zuen (169.174 km²), eta biztanleria 1.525.000tik 221.000tara pasa zen, gizonezkoak 28.000 izanik.

## Erreferentziak

* ↑ EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58947
* Multimedia: War of the Triple Alliance / Q58947
# Aliantza militar

Aliantza militarra akordio politiko bat da, bi estatu edo gehiago elkartu nahi dituena, garrantzi politikoko jokabide komun baten zerbitzura ahaleginak egiteko. Aliantza kontzeptuak zenbait baldintza egiaztatu behar ditu. Haren iturriak nazioarteko itun bat izan behar du, eta helburua, berriz, jarduera komuna hitzartzea. Gainera, elkarrekiko betebehar batzuk dituen ekintza politikoa da.
K.a. 480. urtean Xerxes enperadore persiarrak, Indiatik Asia txikira hedatuak, Grezia klasikoa sortuko zuten herrien multzoa osatzen zuten estatu txikien aurka borrokatu zuen. Espartarrek, atenastarrek, tebastarrek eta eubearrek, besteak beste, liga militar bat osatu zuten, Persiako flota garaitu zuena Salaminan, eta horrela hasi zen Inperio akemenestarraren gainbehera.

## Aliantza militarren oinarriak

XIX. mendearen hasieran, Carl von Clausewitz jeneral prusiarrak honela definitu zuen gerra: "politikaren jarraipena beste bide batzuetatik". Estatuen arteko harremanek gatazka armatuen mehatxua ekartzen dute beti, gutxienez azken baliabide gisa, nahiz eta gehienetan negoziazioen bidetik joan. Estatuen kanpo-politika gizarte nazionalak aldeko egoerak kontserbatzeko kanpo-bitarteko bat kontrolatzeko egindako ahaleginaren emaitza da.
Nazioen kanpo-politikak alderdi berean bat egiten duenean, elkarrekintza bat sortzen du, bi nazio bakarren arteko harremanetara mugatzen ez dena, eta, aldi berean, gertaera berriak sortzen dituzten jarrera edo erreakzioetan eragiten duena.

## Ikus, gainera

* NATO
* SEATO

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1127126
* Multimedia: Military alliances / Q1127126
# Aliano

Aliano Italiako udalerri bat da. Materako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. 880 biztanle ditu, 98,41 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Alianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Roccanova Sant'Arcangelo Stigliano Gorgoglione Missanello

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52277
* Multimedia: Aliano / Q52277