OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arnold Schönberg

Arnold Schönberg (Viena, 1874ko irailaren 13a - Los Angeles, 1951ko uztailaren 13a) austriar musikagile, zuzendari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza eta lanak

Bere kasa ikasi zuen. Gaztetatik hasi zen musika idazten, ganbera musika, batez ere. 1891. urte inguruan, kontrapuntu-ikasketak egin zituen Zemlinskyrekin. Irakaskuntza funtsezko ogibide izan zuen bizitza osoan. Anton Webern eta Alban Berg izan ziren Schönbergen ikasle nagusiak.
Aldi desberdinak ditu Schönbergen musikagintzak. Lehenengoan, Wagnerren musikaren eragin nabaria du. Ondoren, musika atonalaren araberako lehen lanak idatzi zituen, Pierrot Lunaire (1912), besteak beste, XX. mendeko musikan eragin handia izan dutenak. Hirugarren aldian, hamabi hotseko metodoa edo dodekafonismoa finkatu zuen, hurrengo lanetan berebiziko garrantzia izan zuen aurkikuntza guztiz berritzailea. Azken aldia, Estatu Batuetan bizi izan zituen urteetan gertatu zen. Garai hartan, heldutasun handiko lanak idatzi zituen. 1941. urtean Estatu Batuetako herritar bihurtu zen.
Lan ugari idatzi zituen. Hauek dira aipagarrienak: Verklärte Nacht (1899, Gau itxuraldatua), harizko tresnetarako sestetoa, 1917. eta 1943. urteetan harizko tresnetako orkestrarako moldatua; Gurrelieder (1901); Pelléas et Mélisande (1902-1903), poema sinfonikoa; Erwartung (1909, Esperoan), monodrama; Die Jakobsleiter (1917, Jakoben zurubia), oratorio amaitu gabea; Haizezko tresnetarako boskotea (1923); Moses und Aron (1930-1932), opera; Biolinerako kontzertua (1936); Napoleon Bonaparteri Oda (1942); Varsoviatik bizirik irtena (1947), kantata.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q154770
* Multimedia: Arnold Schoenberg / Q154770
# Arnold Wesker

Arnold Wesker (Londres, Ingalaterra, 1932ko maiatzaren 24a - Brighton, 2016ko apirilaren 12a) ingelesezko antzerkigilea izan zen.

## Bizitza

Judu familia batean hazia eta hezia. Ikasketak amaituta, iturgin eta gozogile lan egin zuen, besteak beste. Azken lanbide hori bere lehen antzerki lanerako inspirazio-iturri izan zen, The Kitchen, 1957an idatzia eta 1960ean ekoitzia. Ordurako, arrakasta handiz jokatu zen Britainia Handian bi mundu-gerren artean finkatutako judu familia baten bilakaera politikoari buruzko trilogia: Chicken Soup with Barley (1958), Rooots (1959) eta I'm talking about Jerusalem (1960).
Urte haietan britainiar gizartea gogor kritikatu zuen Angry Young Men taldeko kide ezaguna izan zen.
Gero Chips with Everything (1962) idatzi zuen, Erresuma Batuko Aire Armadako gizarte-egituren azterketa sakona. Beste idazle batzuekin batera, Centre 42 sortu zuen (1961-1971), sindikatuek finantzatutako antzerki-talde bat, kultura langileengana helarazteko asmoz. Weskerren beste zenbait lan aipagarri: The Wedding Feast (1974), Words on the Wind (1980), Caritas (1981), Whatever Happened to Betty Lemon? (1986), Little Old Lady & Shoeshine (1987), Men Die Women Survive (1990), Bluey (1993), Circles of Perception (1996), Barabbas (2000), Longitude (2002), The Rocking Horse (2007).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q202385
* Multimedia: Arnold Wesker / Q202385
# Arnoldo Alemán

José Arnoldo Alemán Lacayo (Managua, Nikaragua, 1946ko urtarrilaren 23a) nikaraguar enpresari eta politikaria da. 1997tik 2002ra Errepublikako presidentea izan zen.

## Bizitza

Managuaren hegoaldean kafe sail bat zeukan familia batean jaio zen; aitak kargu garrantzitsuak bete zituen Anastasio Somoza diktadorearen garaian. Eskubidezkoa ikasi zuen Leóngo Unibertsitate Autonomoan eta 1979 arte abokatu jardun zuen. Urte horretan, Anastasio Somoza kargutik kendua izan ondoren, sandinistek atxilotu eta jarduera kontrairaultzaileak egitea egotzi zioten. Hori zela eta, 9 hilabetez espetxean egon zen.
Presondegitik atera ondoren, familiaren kafe negozioetan aritzeaz gain, sandinisten politikei kontra egin zien. 1989an, hiru lagunekin batera, Alderdi Liberal Konstituzionalista sortu, eta ondoko urtean Unión Nacional Opositorarekin bat egin zuen. 1990an Managuako alkate hautatu zuten. 1996an, berriz, Errepublikako presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen.
Ustelkeria kasuek markatu zuten haren agintaldia. Izan ere, denbora gutxian, Erdialdeko Amerikako gizonik aberatsenetakoa bihurtu zen, eta Transparency International erakundeak Munduko hamar estatuburu ustelenen zerrendan sartu zuen. Alderdi Liberal Konstituzionalistak Enrique Bolaños aukeratu zuen 2001eko hauteskundeetako presidentegai, Alemánen ordez.
2003an 20 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, legez kanpoko ekintzetatik lortutako dirua zuritzea, iruzurra egitea, gaizkile elkarteko kide izatea eta diru publikoa bidegabeki erabiltzeagatik, baina 2009an Auzitegi Gorenak zigorra ezeztatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Arnoldo Alemán:1946—: Nicaraguan Legislator and Former Leader Biography.jrank.org
* 1 2 3 Fatima HERRERA: Alemani 20 urteko espetxe zigorra jarri dio epaileak, ustelkeriagatik Paperekoa.berria.eus
* ↑ Juan Jesús AZNÁREZ: "Los más buscados" por EE UU: El expresidente nicaragüense Arnoldo Alemán Internacional.elpais.com
* Datuak: Q356647
* Multimedia: Arnoldo Alemán / Q356647
# Arnold Sommerfeld

Arnold Johannes Wilhelm Sommerfeld (Königsberg, Alemania, 1868ko abenduaren 5a - Munich, Alemania, 1951ko apirilaren 26a) alemaniar fisikaria eta matematikaria izan zen.

## Biografia

Clausthalen, Aachenen eta Munichen izan zen irakasle. Giroskopioaren teoriari buruzko liburu bat idatzi zuen. Difrakzioaren, uhin elektromagnetikoen hedapenaren eta metaletan aske dauden elektroiei buruzko teoriak garatu zituen.
1915ean Bohrren atomo-eredua elektroiek egiten dituzten orbita eliptikoetara zabaldu zuen, eta kuantu zenbaki magnetikoak eta azimutalak ezarri zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q77078
* Multimedia: Arnold Sommerfeld / Q77078
# Arnold Zweig

Arnold Zweig (Glogau, 1887ko azaroaren 10a - Berlin, 1968ko azaroaren 26a) Alemaniako idazlea izan zen, antifaxista eta gerraren aurkako mugimenduko aktibista. Lehen Mundu Gerrari buruz idatzitako sei bolumeneko lanagatik oso ezaguna da.
1927an Der Streit um den Sergeanten Grischa (Grischa sarjentoaren kasua) argitaratu zuen, gerraren aurkako liburu ezaguna.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q75868
* Multimedia: Arnold Zweig / Q75868
# Aqaba (muhafazah)

Aqaba (arabieraz: العقبة‎), al-ʻAqabah) Jordaniako 12 muhafazah edo probintzietako bat da. Hegoaldeko eskualdean kokatua, 6.905 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 213.000 biztanle zituen 2020an. Hiriburua Aqaba da.

## Barrutiak

Probintzia 3 barrutitan (liwa) banaturik dago:
* Aqaba
* Al-Quwayra
* Wadi Araba

## Erreferentziak

* ↑ Jordan. citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2022-3-7).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q260796
* Multimedia: Aqaba Governorate / Q260796
# Aqabako golkoa

Aqabako golkoa (arabieraz: خليج العقبة‎), Israelen Eilateko golkoa (hebreeraz: מפרץ אילת‎) izenaz ezaguna, Itsaso Gorriaren golkoa da. Sinai penintsulatik ekialdera eta Arabiar penintsulatik mendebaldera dago. Egipto, Israel, Jordania eta Saudi Arabiak kostaldeak dituzte Aqabako golkoan.
Sinai penintsulak golko bi sortu ditu: Aqabakoa ekialdean eta Suezkoa mendebaldean. Lekurik zabalenean 24 km ditu eta Israelgo, Jordaniako eta Egiptoko mugak lotzen diren iparraldeko muturretik Tirango itsasarteetara 160 km luzera. Iparraldeko muturrean Egiptoko Taba, Israelgo Eilat eta Jordaniako Aqaba ditu. Hegoalderantz, Saudi Arabiako Haql eta Sinai penintsulan kokaturiko Xarm el-Xeikh eta Dahab hiriak daude.
Geologikoki, Aqabako golkoa Ekialdeko Afrika zeharkatzen duen Rift Haran Handiaren zati bat da.
1967an egiptoar itsas-blokeo batek Israelgo itsasontzien kontra Tirango itsasarteetan Sei Eguneko Gerraren hasiera sortu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ EIMAk "Akabako golkoa" proposatu arren, Euskaltzaindiak, Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimian, "Aqabako golkoa" hobesten du

## Kanpo estekak

* Datuak: Q81611
* Multimedia: Gulf of Aqaba / Q81611
# Apustu-artekari

Apustu-artekaria edo artekaria, joko batean jokalari zein ikusleei apustuak proposatu, onartu, kudeatu edota ordainarazten dituen pertsona edo enpresa da. Funtsean, artekariek jokoaren edota apustulari ezberdinen arteko bitartekari moduan egiten dute lan.
Artekariak jokoarekiko neutrala izan behar du eta ez du jokoaren emaitzan eragin behar. Hala balitz, iruzurra legoke tartean.
Apustu-artekaria gizabanakoa edo enpresa bat izan daiteke. Joko-etxeetan, adibidez, joko-etxea bera da artekaritza lana egiten duena.
Normalean, artekariek dirua irabazten dute apustuen kudeaketaz. Hau bi modutan gerta daiteke: apustuak jasotzean komisio bat kobratuz, edo proposatzen dituzten apustu motak doitu eta jokoa amaitzean diru soberakin bat egonen dela bermatuz.
Estatuek apustua eta artekarien lana erregulatu egiten dute, gehienetan. Artekariak, dagokion baimena tarteko, egoera zehatzetan bere lana legez buru dezake. Hala ere, badira legez kanpo lan egiten duten artekariak ere.

## Ikus, gainera

* Artekari

## Kanpo estekak

* Datuak: Q664702
* Multimedia: Bookmakers / Q664702
# Apuí

Apuí Brasilgo udalerri bat da, Amazonaseko estatuan kokatua. 20.647 biztanle ditu 54.244,92 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Amazonaseko estatua

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1112525
* Multimedia: Apuí / Q1112525
# Apèla

Apèla (okzitanieraz Apèla, frantsesez eta ofizialki: Appelle) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 62 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Appelle udalerrian erroldatutako biztanleak 62 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak

### Etxebizitza

2007an 34 etxebizitza zeuden, 22 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 33 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 22 etxebizitza nagusietatik 18 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Appelle udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 4 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 4 | 65-69 | 0 |
| 4 | 60-64 | 4 |
| 0 | 55-59 | 4 |
| 4 | 50-54 | 0 |
| 4 | 45-49 | 4 |
| 0 | 40-44 | 0 |
| 4 | 35-39 | 4 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 0 |
| 0 | 15-19 | 0 |
| 4 | 10-14 | 0 |
| 4 | 5-9 | 4 |
| 4 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 40 ziren, horien artean 29 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 29 pertsona aktiboetatik 27 lanean zeuden (16 gizon eta 11 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 5 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Appelle udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q692843
* Multimedia: Appelle / Q692843
# Aqaba

Aqaba (arabieraz العقبة‎ edota Al-ʻAqabah) Jordaniako hego-ekialdeko muturrean dagoen kostaldeko hiri bat da. Aqabako golkoari izen ematen dio. Bertatik hurbilen dagoen hiria Israelen dagoen Eilat hiria da.
Aqaba bertan dauden bainuetxe eta luxuzko hotelengatik ezaguna da, turista ugari windsurf eta urpekaritza bezalako ur-kiroletaz gozatzera joan ohi dira. Basamortuan duen kokapenaz aprobetxatuz beste jarduera batzuk ere eskaintzen ditu. Horregatik, hiri honetako ekonomia gehienbat turismoan oinarritzen da.

## Klima

Datu klimatikoak (Aqaba) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 20.5 | 22.2 | 25.7 | 30.7 | 35.1 | 38.4 | 39.4 | 39.1 | 36.4 | 32.7 | 27.0 | 21.8 | 30.8 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 8.9 | 10.1 | 12.9 | 17.0 | 20.7 | 23.6 | 25.1 | 25.3 | 23.3 | 19.9 | 14.9 | 10.3 | 17.7 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 4.9 | 5.2 | 4.6 | 3.4 | 1.0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1.8 | 3.0 | 7.7 | 31.6 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 2.0 | 1.4 | 1.5 | 0.8 | 0.5 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.6 | 0.9 | 1.9 | 9.6 |
| Iturria: World Meteorological Organization ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

* Varna (Bulgaria)
* Málaga (Espainia)
* San Petersburgo (Errusia)

## Iruditegia

* Hiriaren aireko ikuspegia
* Akabako kalea
* Hondartza
* Ikuspegi panoramikoa

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. .

## Kanpo estekak

* Akaba hiriko webgune ofiziala
* Datuak: Q180522
* Multimedia: Aqaba / Q180522
# Apuá harana

Apuá harana (gaztelaniaz: Valle Apuá) Paraguaiko Mariscal López 1. Errepidea Errepide Nazionalaren inguruan, Paraguari departamenduko Quiindy barrutiko toki landatarrean kokatutako konpainia edo herrixka bat da.
Bertan Paraguaiko polizia nazionalaren polizia-etxea eta etxebizitzaren batzuk ikus daitezke, baita Ypoá aintziraren hondartzara doan bide bat ere.
237 metroko altueran dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11704968
# Aqesri

Amskroud (arabieraz: اقصري‎; Marokoko amazigera estandarrez: ⴰⵎⵙⴽⵔⵓⴹ) Agadir-Ida-Ou-Tanane prefekturan dagoen herria da, Souss-Massa eskualdean, Maroko. Agadirretik 102 kilometrora dago, errepidez. 2014ko zentsoaren arabera 5.092 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2859111
# Apóstol Santiago (Madril)

Apóstol Santiago, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Hortaleza barrutian. Hiriko 165. auzoa da. 2009ko erroldaren arabera 16.069 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11906303
* Multimedia: Apóstol Santiago neighborhood, Madrid / Q11906303
# Atxulondoko burdinola

Atxulondoko burdinola Zizurkilen (Gipuzkoa) dagoen burdinola bat da. Burdin minerala urtu eta lantzeko ola edo lantokia, Abalozko sakanaren goi partean kokatuta zegoen, Asta eta Atxulondoko errekek bat egiten duten gunean. Gipuzkoan sortu zen lehenengotako industria izateaz gain, burdinola honen garrantzia handia izan zen, "Real Ferreria" deitua izan baitzen eta garai oparoenean 25 bat olagizonek egin omen baitzuten bertan lan. Gaur egun, basoaren erdian galdurik eta sasiak janda dago, burdinola eta olagizonen etxea izandakoaren aurriak eta energi hidraulikoa lortzeko bi erreketan burututako azpiegituraren hainbat aztarna baino ez da geratzen.

## Historia

Atxulondoko burdinolaren existentzia baieztatzen duten daturik zaharrenak XV. mendekoak (1470) dira, Gaztelako Enrique IV erregeak Garcia Arevalok eskubide batzuengatik jasotzen dituen kobrantzak Juan Abendañori eman zizkiolako, hortaz, momentu horretarako martxan zegoen. Burdinola Zizurkilgo Kontzejuak berak eraiki zuen eta bere jabetzakoa izan zen XIX. mende hasierara arte. Gerora, 1497ko dokumentu batean ageri denez, Juan de Abendaño deituriko batek hartu zituen burdinola honen eta inguruko beste baten eskubideak. 1573an Zizurkilgo alkateak Martin Perez de Luzuriagari eman zion Atxulondo errekan ubide eta presa berri bat eraikitzeko ardura. Ez dago idatzizko erreferentzia gehiagorik 1735. urtera arte, zenbait lan egiten da orduan antepara edo botana deitutako zatian Francisco de Izagirre jaunaren ardurapean. 1756an Zizurkilgo herriak errentan emango dio burdinola Gabriel de Ameztoiri, zeinak 1758an Zizurkilgo herria auzitan jarriko duen, presa egoera txarrean baitzegoen eta ur asko galtzen omen zuelako. Orduan agindu zuten zulatua zegoen presa berreraikitzea eta oinarrietaraino desegin eta karez estalitako horma berregitea.
XIX. mende hasieran beste udal jabetza batzuekin batera besterendua izan zen gatazka napoleonikoak eragindako zerga eta kargei aurre egin ahal izateko. 1810 urtean Manuel Jose Larrondobunori saldu zitzaion eta gero partikular ezberdinen eskuetatik pasa zen.

## Erreferentziak

* 1 2 Agirresarobe, Asier. (2005). «Andoain: Atxulondoko errekan burdinola bila» Argia (1990) (Noiz kontsultatua: 2018-10-15).
* 1 2 «Atxulondo» Usurbilgo ondarea ezagutzen (Noiz kontsultatua: 2018-10-15).
* 1 2 Zizurkilgo baserriak. ISBN 9788493570736. PMC 904757217. (Noiz kontsultatua: 2018-10-15). (PDF fitxategia)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31188435
* Multimedia: Atxulondoko burdinola / Q31188435
# Atxurbide

Arantzazumendi, Atxurbide, Mugaata, Mugata mendia Ataun-Burundako mendilerroan dagoen mendi gipuzkoarra da.
Idiazabal eta Ataungo bailarak bereizten dituen mendikateko tontorretako bat da Atxurbide, goien larreak eta behean pinudiak estalia.
Gailurra luzea da eta hesi batek korritzen du mutur batetik (Atxurbide) bestera (Dorrontsorogaña).

## Abiapuntuak

* San Gregoriotik: Ordu 1 eta 45 minutu
* Olaberriatik: 2 Ordu eta 15 minutu
* Idiazabaldik: Ordu 1 eta 45 minutu

## Ikus, gainera

* Gipuzkoako mendiak

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Atxurbide (Mendikat)

## Kanpo estekak

* Atxurbide / Dorrontsorogaña, http://www.euskal-herria.org/.
* Datuak: Q12253853
# Atxuri (Bilbo)

    Artikulu hau Bilboko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Atxuri».
Atxuri Bilboko auzoa da. Bilboko Ibaiondo barrutian kokaturik dago, 5.104 biztanle dauzka eta 17,79 hektareako azalera. Auzoa San Anton elizaren inguruan hedatzen da, Zazpikaleen ondoan. Bilboko auzorik zaharrenetarikoa da, eta Enkarnazioaren eliza ere bertan dago. Euskotrenen Donostia eta Durangorako trenaren hasiera Atxurin dago, Manuel Maria Smithek diseinaturiko geltokian.

## Historia

Auzoaren Atxuri izena, haitz zuritik dator. Auzoa XVII. mendetik aurrera garatu zen Zazpikaleetatik kanpora Bilboko San Frantzisko eta Bilbo Zaharra bezalako auzoak bezala. Ordurarte Atxurin nekazarien baserri eta etxe bakanduak baino ez zeuden. XVIII. mendean hiriaren ospital berria Atxurin zabaldu zen, lehen aldiz gaixoak zeukaten gaixotasunaren arabera banatuz. 1908an behin ospitale berria Basurtun eraiki zela, ospitalearen eraikina ofizioen eskola bihurtu zen eta gaur egun Emilio Campuzano institutua da.
Auzoko beste eraikin garrantzitsu bat Atxuriko geltokiarena da. Manuel Maria Smith arkitekto getxoztarrak diseinatu zuen XX. mendearen hasieran. Donostia eta Bermeoko Euskotren konpainiako trenbideen abiapuntuko geltokia da. Horrez gain, Euskal Trenbide Sarea enpresa publikoaren egoitza bertan dago. 2007tik aurrera eraikitzen hasiko den "Metroaren Hirugarren Linea"ren proiektuarekin, Euskotreneko trenak geltokira ailegatzeari utziko diote, eta beste erabilpen bat bilatu beharko zaio geltokiari.

## Ondarea

* Atxuriko geltokia (1912)
* Emilio Campuzano institutua (1835)
* García Rivero Maisua ikastetxea (1928)

## Garraio publikoa
### Autobusa

Bilbobuseko hamaika lineek egiten dute Atxuritik zehar doan ibilbidea. Bederatzi mota normaleko autobusak, mikrobus linea bat, eta gautxori bat.

### Trena

EuskoTrenen Ermua, Bermeo eta Donostiararteko trenbidearen hasierako geltokia Atxuriko geltokian dago. Geltokia eta trenbideez gain, bezeroentzako harrera zerbitzua eta EuskoTren bulegoak daude, Manuel Maria Smith arkitektoak diseinaturiko eraikin honetan.
Dena den, Bilboko metroaren hirugarren linearen eraikitzearekin batera, Etxebarri eta Atxuri artean trenbideak egiten duen ibilbidea Bilbo ipar-ekialdeko auzoetan zehar desbideratuko da, eta trenbidearen tokia EuskoTranen Bilboko linearen luzapen bat bilakatuko da.

## Iruditegia

* Gizakundea komentua.
* Atxuriko Ospitale ohia, Emilio Campuzano institutua.
* Atxuriko geltokia.
* García Rivero Maisua ikastetxea.

## Kale garrantzitsuenak

* Enkarnazio Plaza
* Atxuri Kalea.

## Ikus, gainera

* Atxuri (Bilboko auzoa)
* Arxuria Etxalar-Zugarramurdiko mendia)
* Aitzuri (Debako hondartza
* Aitzuriaga (Nafarroako herria, Arrasgoitikoa)
* Atxuriaga (Galdamesko auzoa)
* Atxuri (Mungia)
* Aitxuri (Aketegi, Urbiako mendia)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3752361
* Multimedia: Atxuri / Q3752361
# Atxurra (argipena)

Atxurra hitzak adiera zenbait ditu:
* Atxurra, Bizkaian kokatutako kobazuloa.
* Aitzur, Bizkaialdean "atxurra" edo "atzurra" deitua, nekazaritzan erabiltzen den tresna .
* Mozkorraldia, herri hizkeran, "atxurra" ere deitua.
Abizenakː
# Atxuri

Atxuri izenarekin honako artikuluak daude:
* Atxuri, Bilboko auzoa.
* Atxuri, Mungiako auzoa.
* Atxuri, Aizkorriko mendilerroan dagoen mendia.
* Atxuriko erreka, Nerbioiren ibaiadarra.
# Atxuri (Mungia)

Atxuri Mungiako (Bizkaia) mendebaldean dagoen auzoa da. 2016ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 288 biztanle zituen.
Auzuneko etxe batzuk hiriguneak hartu baditu ere, estazioa deritzon aldea eta rugby zelaia bera ere auzune honetakoak dira. Nekazaritzak eta abeltzaintzak gaur egun baino indar handiagoa izan dute lehenagoko sasoietan. Oinez ibiltzeko eta osteratxoak egiteko bide ezin hobeak eskaintzen ditu Mungiako saihesbidearen alboko bidetik abiatuta eta edozein auzobidetatik sartuta.

## Demografia eta biztanleria

Atxuriko biztanleria :
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2016 |
| 222 | 215 | 223 | 236 | 245 | 244 | 257 | 266 | 272 | 288 |

## Ikus, gainera

* Atxuri (Bilboko auzoa)
* Arxuria Etxalar-Zugarramurdiko mendia)
* Aitzuri (Debako hondartza
* Aitzuriaga (Nafarroako herria, Arrasgoitikoa)
* Atxuriaga (Galdamesko auzoa)
* Atxuri (Mungia)
* Aitxuri (Aketegi, Urbiako mendia)

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Auzoaz udal webgunean
* Datuak: Q12254461
# Atxuri kalea (Bilbo)

Atxuri kalea :
| Bilbo, Atxuri ||
| Atxuri kalearen irudia. ||
| Herrialdea Probintzia Udalerria | Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Bilbo erdigunea Atxuri kalea Atxuri kalea Atxuri kalea ||
| Koordenatuak: | 43°15′16.10″N 2°55′17.63″W﻿ / ﻿43.2544722°N 2.9215639°W﻿ / 43.2544722; -2.9215639 |
Atxuri kalea Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen kale bat da. Izen berdineko Atxuri auzoan dago. Miraflores etorbidea eta Santo Juanes plazaren artean eratzen da.

## Eraikin interesgarriak

Atxuri kalearen inguruan honako eraikin, leku eta monumentu nabarmen hauek daude:
* Atxuriko geltokia
* García Rivero Maisua ikastetxea
* Emilio Campuzano institutua
* Hika Ateneoa
* San Antongo zubia eta San Anton eliza
* Atxuriko geltokia.
* García Rivero Maisua ikastetxea.
* Emilio Campuzano institutua.
* San Antongo zubia eta San Anton eliza.

## Garraiobideak

* Atxuriko geltokia, Euskotren eta Euskotran

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20890511
* Multimedia: Calle Atxuri / Q20890511