OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aignish

Aignish, Eskoziako gaeleraz: Aiginis, Eskoziako Lewis uhartean dagoen udalerri bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4696851
* Multimedia: Aignish, Isle of Lewis / Q4696851
ieaHebridak :
ieaBarruko HebridakieaColl
Acha
Arinagour
ieaColonsay
Scalasaig
ieaEigg
Cleadale
Galmisdale
ieaIslay
Ardtalla
Ballygrant
Bowmore
Bridgend
Lagavulin
Nerabus
Port Askaig
Port Charlotte
Port Ellen
Portnahaven
ieaMull
Ardtun
Bunessan
Calgary
Craignure
Croggan
Dervaig
Fionnphort
Kintra
Knockan
Lochbuei
Pennyghael
Salen
Tiroran
Tobermory
Uisken
Ulva Ferry
ieaJura
Ardmenish
Craighouse
Feolin
ieaSeil
Balvicar
Clachan-Seil
Ellenabeich
ieaSkye
Achachork
Aird of Sleat
Ardvasar
Armadale
Ashaig
Bernisdale
Bornesketaig
Borreraig
Borrodale
Borve
Bracadale
Broadford
Brogaig
Bualintur
Camastianavaig
Camuscross
Carbost (Loch Harport)
Carbost (Portree)
Claigan
Colbost
Drumfearn
Drynoch
Dunan
Dunvegan
Duntulm
Edinbane
Elgol
Ellishadder
Eynort
Eyre
Fasach
Feorlig
Ferindonald
Fiskavaig
Flashader
Flodigarry
Galltrigill
Garafad
Geary
Gedintailor
Gillen
Glendale
Halistra
Harlosh
Heaste
Isleornsay
Kensaleyre
Kilbride
Kilmaluag
Kilmarie
Kilmore
Kilmuir
Kilvaxter
Kingsburgh
Kyleakin
Kylerhea
Lealt
Lower Breakish
Luib
Milovaig
Mugeary
Ollach
Ose
Peinachorran
Peinlich
Portnalong
Portree
Ramasaig
Roag
Sconser
Skeabost
Sligachan
Staffin
Stein
Struan
Suladale
Talisker
Tarskavaig
Teangue
Torrin
Totaig
Tote
Treaslane
Trumpan
Uig
Uigshader
Ullinish
Upper Breakish
ieaTiree
Mannal
Scarinish :
ieaKanpoko HebridakieaBarra
Allasdale
Ardmore
Ardveenish
Bogach
Borve
Brevig
Castlebay
Caolas
Northbay
ieaBenbecula
Bail' Iochdrach
Balivanich
Nunton
Uachdar
ieaHarris
Amhuinnsuidhe
Ardhasaig
Borsham
Borve
Bun Abhainn Eadarra
Hushinish
Leverburgh
Luskentyre
Rèinigeadal
Rodel
Tarbert
ieaHegoaldeko Uist
Askernish
Auratote
Balgarva
Bornish
Daliburgh
Howmore
Iochdar
Kilaulay
Lochboisdale
Stoneybridge
ieaIparraldeko Uist
Ardheisker
Baile Glas
Carinish
Lochmaddy
Newtonferry
Sollas
Tigharry
ieaLewis
Achmore
Adabroc
Aignish
Aird Uig
Aird
Airidh a' Bhruaich
Ardroil
Arnol
Back
Baile an Truiseil
Balallan
Barvas
Bayble
Borrowston
Borve
Bragar
Branahuie
Breaclete
Breivig
Brenish
Broker
Brue
Cabharstadh
Calbost
Callanish
Carloway
Cliff
Coll
Cromore
Cross
Crossbost
Eorodale
Eoropie
Fivepenny
Flesherin
Garenin
Garrabost
Garynahine
Gravir
Gress
Habost
Holm
Kneep
Knock
Knockaird
Laxdale
Leurbost
Lionel
Marybank
Mealista
Melbost
New Tolsta
Newmarket
Newvalley
North Dell
North Tolsta
Parkend
Plasterfield
Port of Ness
Portnaguran
Portvoller
Sandwick
Shawbost
Shulishader
Skigersta
South Dell
Steinish
Stornoway
Swainbost
Timsgarry
Tolsta Chaolais
Tong
Uig :
# Akron (Colorado)

Akron Coloradoko herri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 1.702 biztanle zituen, 6,7973 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Washington konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154455
* Multimedia: Akron, Colorado / Q154455
# Akron (Alabama)

Akron Alabamako herri bat da. Hale konderrian kokatua dago. 2010ean 356 biztanle zituen, 199,2 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hale konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66210
# Akromatiko

Akromatiko hitza "kolorerik gabe" esan nahi du, hots, zuria, beltza edo grisa soilik dituena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24960929
# Akromegalia

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Akromegalia (grezieratik: ἄκρος (akros) muturreko eta μεγάλος (megalos) handi) hipofisi guruinaren gehiegizko jardueraren ondorioz sortutako gaixotasuna da, gaixoengan hazkunde handia eragiten duena. Kasu gehienetan hipofisiaren ez-ohiko jarduera hori tumore onbera baten ondorioa da. Horrek hazkunde hormonaren gainprodukzioa eragiten du (gogoratu hipofisiak hormona hori ekoizten duela), eta gehiegizko hazkundea dakar.
Akromegalia ez da erraldoitasunarekin nahastu behar. Biek ala biek hazkunde hormonaren gainprodukzioa dute ezaugarri nagusia, eta hazkunde handia eragiten dute. Baina erraldoitasuna haurtzaroan agertzen da, hezurren hazkundea oraindik osatu ez denean, eta akromegalia helduaroan azaltzen da, epifisia itxi ondoren (ohiko hazkundea bukatuta dagoenean). Bizitzaren laugarren eta bosgarren hamarkadan agertu ohi da.
Akromegaliak, muturreko hazkundea eragiteaz gain, malformazioak sortzen ditu, aurpegian eta gorputz-adarretan: eskuak eta oinak handitzen dira, beheko masailezurra eta masailalboa ere. Sudurra zabaltzen da.... Desitxuratze horiek hezurretako epifisia itxita dagoelako eta hezurren hazkunde lineala ezinezkoa delako sortzen dira. Gorputzeko erraiak eta organoak ere handitzen dira, eta asaldura metabolikoen agerpena ohikoa da. Hezurren malformazioek buruko mina eta min artikularrak eragin ditzake.
Tratamenduari dagokionez hiru dira eskura dauden aukerak:
* kirurgikoa, hipofisiaren tumorea erauzteko eta hormonaren gainprodukzioa kontrolatzeko.
* erradioterapia, tumorearen hazkundea galarazteko.
* farmakologikoa, hazkunde hormonaren gehiegizko jariaketa murrizteko.
Migel Joakin Eleizegi euskaldun ospetsuak (Altzoko Handia goitizenez ezaguna) akromegalia nozitu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Chanson, P; Salenave, S (2008 Jun 25) Acromegaly Orphanet J Rare Dis 3 (17)
* ↑ Ganong, W.F.: Manuel de Fisiología Médica Ed. el Manual Moderno (1980), 256 orr.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189580
* Multimedia: Acromegaly / Q189580
# Akromioi

Akromioia omoplato hezurraren irtenunea da, klabikula hezurraren kanpoko buruarekin giltzatzen dena; deltoide eta trapezio giharrak txertatzen dira bertan.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q615414
* Multimedia: Acromion / Q615414
# Akrokordita

Akrokordita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Akrokordita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: (Mn2+,Mg)5(AsO4)2(OH)4 * 4H2O</chem>. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Akrochordit: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 13-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q420570
* Multimedia: Akrochordite / Q420570
# Akrokorinto

Akrokorinto (antzinako grezieraz Ακροκóρινθος) Greziako antzinako Korinto herrian dagoen goragune harritsua da, Antzinatean eta Erdi Aroan akropoli gisa erabilia. Bere geomorfologiari esker, babesteko oso erraza zen. Bizantziar Inperioaren garaian, gotortua izan zen, Greziako themako estrategoaren egoitza bihurtu baitzen.
Geroago, Laugarren Gurutzadaren ondoren, frankoen gotorleku bihurtu zen, eta, ondoren, veneziar eta otomandarrena.
Ur hornitzea ziurra zutelarik, Akrokorintoko gotorlekua, Grezia hegoaldeko azken babes lerro bezala erabili zen, Peloponesoko penintsulako etsaiak aldentzen. Muinoaren defentsa, harresituriko hiru zirkuituk eratzen zuten. Tokiko zatirik garaienak, Afroditaren omenezko tenplu greziar bat izan zuen. Kristautasuna heldu zenean, eliza bihurtu ze, eta, ondoren, meskita.
American School delakoak, 1929an hasi zituen indusketa lanak. Egun, Greziako Erdi Aroko gaztelurik garrantzitsuenetako bat da.

## Mitologian

Pausaniasek, honako mito hau kontatzen du: Briareo Hekatonkiroa, Poseidon eta Heliosen arteko gatazka baten epaile izan zen. Briareok, honako erabaki hau hartu zuen: Korintoko istmoa Poseidonen jabegoa zen, eta, hiritik gorago zegoen zatia, Akrokorinto, alegia, Heliosena.
Pirene iturria harresi barnean dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q420810
* Multimedia: Acrocorinth / Q420810
# Akron

Akron, Estatu Batuetako hiria, Ohio estatuko Summit konderrian. 2010ean 199.110 biztanle zituen, eta kilometro karratuko 1.232,53 biztanleko dentsitatea.
Simons Perkinsek sortu zuen hiria 1825ean, Ohio eta Erie kanaletik hurbil. Industria-hiri gisa garatu zen, pneumatikoen eta kautxuaren industriagune gisa batez ere. Gaur egun, industria dibertsifikatu egin da, eta goi-teknologiako industriak daude; ikerketako gunea ere bada, eta finantza-gunea.

## Historia

Kautxuaren industriari lotua dago Akronen historia. Akron herriak hiri kategoria hartu zuen 1865ean, eta 1869an B.F. Goodrichek lehen goma-lantegia ezarri zuen hirian. XX. mendearen hasieran, oso azkar hazi zen. Jende askok jo zuen Akronera goma-lantegietan lan egiteko. 1915ean, O'Neil familiak General Tigre konpainia fundatu zuen. 1910etik 1920ra bitartean, populazioa 69.067tik 208.435era handitu zen.
Goodyear Tire & Rubber Company Amerikako penumatiko-konpainia nagusi izatera iritsi zen. Gaur egun, Goodyear konpainiaren egoitza nagusia Akronen dago, eta Bridgestone konpainiak bertan dauka Amerikarako zentro teknikoa.
1950eko hamarkadan jo zuen goia populazioak. 1960. urtean 290.351 biztanle zituen; geroztik, murriztuz joan da etengabe.

## Akrondar ospetsuak

* Bill W (Alkoholiko Anonimoak elkartearen sortzailea)
* Sid Avery
* Alexander Butterfield
* David Allan Coe
* John Dean
* Rita Dove
* Angie Everhart
* Shirley Fry
* Chrissie Hynde
* James Ingram
* Jim Jarmusch
* Melina Kanakaredes
* Vaughn Monroe
* Jaroslav Pelikan
* Charles Pfahl
* Robert Quine
* Willard Van Orman Quine, filosofoa.
* Harry Reynolds
* Sydne Rome
* Richard E. Smalley
* Nate Thurmond
* Maynard James Keenan
* Dan Auerbach, The Black Keys
* Patrick Carney, The Black Keys

## Erreferentziak

* Datuak: Q163132
* Multimedia: Akron, Ohio / Q163132
# Akroleina

Akroleina konposatu organikoa da CH$_2$=CHCHO formula duena. Aldehido asegabeen artean sinpleena da. Likido kolorge eta usain garratzekoa da.

## Prestakuntza

Akroleina industrian prestatzen da propenoa oxidatuz metal oxidoen bidez katalisi heterrogeneoz.
CH$_3$CH=CH$_2$ + O$_2$ → CH$_2$=CHCHO + H$_2$O
Glizerinatik abiatuz ere presta daiteke akroleina. Berau, 280 C-tara berotuta deskonposatu egiten da akroleina emanez.
(CH$_2$OH)$_2$CHOH → CH$_2$=CHCHO + 2 H$_2$O
Akroleina ere sintetiza daiteke formaldehidoaren eta azetaldehidoaren kondentsazioz.
HCHO + CH$_3$CHO → CH$_2$=CHCHO + H$_2$O

## Erabilera

Akroleina narritatzailea denez arma kimiko gisa bailatu izan da. Frantziako armadak akroleina usatu zuen Lehen Mundu Gerran esku-granadak eta artileriako obusak betetzeko.
Egun biozida gisa baliatzen da uretako belar gaiztoak eta algak tratatzeko.
Akroleinak bi funtzio-talde dituenez, aukera hori baliatzen da hainbat sintesi kimikoetan, adibidez, metionina aminoazidoa sintetizatzeko.

## Osasun-arriskuak

Akroleina toxikoa da eta larruazalaren, begien eta arnasbideen narritatzaile bortitza.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Acrolein» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* 1 2 (Ingelesez) Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. (1. argitaraldia) Wiley 2000-06-15 doi:10.1002/14356007.a01_149.pub2. ISBN 978-3-527-30385-4. (Noiz kontsultatua: 2023-03-05).
* ↑ Prentiss, Augustin Mitchell & Fisher, George J. B.. (1937). Chemicals in War: A Treatise on Chemical Warfare. McGraw-Hill Book Company, Incorporated, 139 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q342790
* Multimedia: Acrolein / Q342790
# Akron (Indiana)

Akron Indianako herri bat da. Fulton konderrian kokatua dago. 2010ean 1.167 biztanle zituen, 1,18 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Fulton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2290421
* Multimedia: Akron, Indiana / Q2290421
# Abel Figueiredo

Abel Figueiredo Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. 7.030 biztanle ditu 614,131 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Pará

## Kanpo estekak

* Datuak: Q942803
* Multimedia: Abel Figueiredo / Q942803
# Abel Danimarkakoa

Abel Valdemarsen (1218 – Eiderstedt, 1252ko ekainaren 29a) Danimarkako erregea izan zen 1251tik hil zen arte. Schleswigeko dukea ere izan zen 1232tik hil zen arte.
Valdemar II.a Danimarkakoa eta Berengela Portugalgoaren semea, eta Erik IV.a Danimarkakoaren eta Kristobal I.a Danimarkakoaren anaia izan zen.
1232an Schleswigeko duke izendatu zuten, bere anaia Erik aita Valdemarrek Danimarkako oinordeko eta kogobernari izendatu zuenean.
1241ean Erik Danimarkako errege bihurtu zen eta Abel Schleswig dukerriaren independentzia lortzeko borrokan hasi zen.
1250ean Lage Gudmundsenek, Abelen txanbelana zenak, Erik hil eta burua moztu zion. Abelek zin egin zuen errugabea izango zela anaiaren heriotzagatik, baina herriak ez zion sinetsi ("Abel af navn, Kain af gavn", "Abel izenez eta Kain bere ekintzengatik"). 1250eko azaroaren 1ean Abel Danimarkako errege izendatu zuten eta bere erregealdiak urte eta erdi iraun zuen. 1252an, zergak ordaintzeari uko egiten zioten Frisiako nekazarien aurkako espedizio bat zuzendu zuen, eta ekainaren 29an hil zuten.
Matilde Holsteingoarekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten. Valdemar eta Erik Schleswigeko dukeak izan ziren. Bere ondorengoek (Abel familia) Jutlandiako hegoaldea gobernatu zuten 1375era arte.

## Genealogia

Zuhaitz genealogikoa :
Valdemar III, Duke of Schleswig
Valdemar IV, Duke of Schleswig
Valdemar I.a Danimarkakoa
Eric I, Duke of Schleswig
Valdemar II.a Danimarkakoa
Eric Longbone, Lord of Langeland
Sofia Minskekoa
Abel Danimarkakoa
Abel, Lord of Langeland
Margrete
Antso I.a Portugalgoa
Berengela Portugalgoa
Sophie d'Anhalt-Bernbourg
Dulce of Aragon
Bernhard II, Prince of Anhalt-Bernburg
Sophie of Denmark
John I, Prince of Anhalt-Bernburg
Albrecht von Anhalt-Bernburg :

## Kanpo estekak

* Datuak: Q27932
* Multimedia: Abel of Denmark / Q27932
# Abel Enbeita

Abel Enbeita Ealo (Muxika, Bizkaia, 1942ko abuztuaren 1a) euskal bertsolaria eta bertso-irakaslea da. Balendin Enbeita bertsolariaren semea eta Jon Enbeita eta Libe Enbeitaren anaia da.
20 urte bete arte ikasten aritu zen. Soldaduska egin, eta gau eskolan sartu zen alfabetatzeko. 26 urterekin Abornikanora (Araba) joan zen bizitzera. Bertso eskolen sortzailea izateaz gain, ikastoletan irakasle ibili zen. Frankismo garaian, espetxean egon zen aldi batez, bertso saioetan adierazten zuena zela eta. 1990ean Arabako Prudentzio Deuna Sariketa irabazi zuen.

## Txapelketak

* 1990eko Prudentzio Deuna Sariketa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12252733
# Abel Ferrara

Abel Ferrara (Bronx, New York, 1951ko uztailaren 19a)estatubatuar zinemagilea da, bere filmeen eduki probokatzaile, iruditeria neo-noirren eta giro urbanoen erabileragatik ezaguna.

## Filmografia

| Urtea | Filma | Zuzendaria | Gidoigilea | Aktorea | Oharra(k) |
| 1971 | Nicky's Film | Bai | | Bai | Film labur |
| 1972 | The Hold Up | Bai | Bai | Bai | Film labur |
| 1973 | Could It Be Love | Bai | Bai | | Film labur |
| 1976 | 9 Lives of a Wet Pussy | Bai | | Bai | Film porno |
| 1977 | Not Guilty: For Keith Richards | Bai | | | Dokumentala |
| 1979 | The Driller Killer | Bai | | Bai | Reno |
| 1981 | Ms. 45 | Bai | | Bai | 1. bortxatzailea |
| 1984 | Fear City | Bai | | | |
| 1986 | The Gladiator | Bai | | | Telefilm |
| 1986 | Crime Story | Bai | | | Pilotua |
| 1987 | China Girl | Bai | | | |
| 1988 | The Loner | Bai | | | Telefilm |
| 1989 | Cat Chaser | Bai | | | |
| 1990 | King of New York | Bai | | | |
| 1992 | Bad Lieutenant | Bai | Bai | | |
| 1993 | Body Snatchers | Bai | | | |
| 1993 | Dangerous Game | Bai | | | |
| 1995 | The Addiction | Bai | | | |
| 1996 | Mylène Farmer: California | Bai | | | Mylène Farmerren bideoklipa |
| 1996 | The Funeral | Bai | | | |
| 1997 | The Blackout | Bai | Bai | | |
| 1997 | Subway Stories: Tales from the Underground | Bai | | | Telefilm |
| 1998 | New Rose Hotel | Bai | Bai | | |
| 2001 | 'R Xmas | Bai | Bai | | |
| 2005 | Mary | Bai | Bai | | |
| 2006 | Exes | | | Bai | Cain |
| 2007 | Go Go Tales | Bai | Bai | | |
| 2008 | Chelsea on the Rocks | Bai | Bai | | Dokumentala |
| 2009 | Napoli, Napoli, Napoli | Bai | Bai | | |
| 2009 | Go Get Some Rosemary | | | Bai | lapurra |
| 2010 | Mulberry St. | Bai | | | Dokumentala |
| 2010 | 42 One Dream Rush | Bai | | | Film labur |
| 2011 | 4:44 Last Day on Earth | Bai | Bai | | |
| 2012 | No Saints | Bai | | | Film labur |
| 2012 | My Big-Assed Mother | | | Bai | Film labur |
| 2014 | Welcome to New York | Bai | Bai | | |
| 2014 | Pasolini | Bai | Bai | | |
| 2014 | Don Peyote | | | Bai | taxi gidaria |
| 2016 | Sculpt | | | Bai | |
| 2016 | Black Butterfly | | | Bai | Pat |

## Erreferentziak

* ↑ Brenez, Nicole. (2007). Abel Ferrara. University of Illinois Press, 2 or..
* ↑ Hopewell, John. (2013-8-16). «Ferrara, Dafoe Re-team for ‘Pasolini’» Variety.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q262608
* Multimedia: Abel Ferrara / Q262608
# Abel Goumba

Albert Nguéndé Goumba (Grimari, 1926ko irailaren 18a - Bangui, 2009ko maiatzaren 11) Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen 2003ko martxoaren 23tik abenduaren 12ra.
Medikua eta medikuntza irakaslea, politikan sartu zen kolonia garaian. Ubangi-Xariko lehen ministro izan zen 1959an, Barthélemy Boganda hegazkin-istripuan hil ondoren, baina David Dackorekin galdu zuen boterea lortzeko borrokan. 1960 eta 1979 artean Frantzian erbesteratua, Osasunaren Mundu Erakundean lan egin zuen Ruandan eta Beninen.
Lau aldiz izan zen hautagai presidentetzarako hauteskundeetan (1981, 1993, 1999 eta 2005) eta Aurrerapenerako Fronte Patriotikoa alderdiko buru izan zen. François Bozizék 1993an lehen ministro eta 1993-1995 aldirako presidenteorde izendatu zuen.
Ondoren, Ararteko kargua hartu zuen.
* Datuak: Q318433
* Multimedia: Abel Goumba / Q318433
# Abel Iturralde probintzia

Abel Iturralde probintzia (gaztelaniaz: Provincia de Abel Iturralde) Boliviako La Paz departamenduko probintzia bat da. 42815 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 11828 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1355914
* Multimedia: Iturralde Province / Q1355914
Txantiloi:La Paz departamenduko probintzia aurkibidea
# Abel Grimmer

Abel Grimmer edo Grimer ( Anberes, c. 1570 - id. 1618-1619), flandriar margolaria izan zen .

## Biografia

Jacob Grimmer paisaia-margolariaren semea izan zen. 1591n Catharina Lescornetekin ezkondu zen eta, urtebete geroago, aitak bezala, Anberesko San Lukasen Kofradian sartu zen irakasle. Bere lanetan gai erlijiosoa duten eszenak dira nagusi, askotan urteko hilabeteen edo urtaroen arabera sailkatuta, Pieter Brueghel Zaharra, Hans Bol, Adriaen Collaert edo Pieter van der Heydenen aurreko konposizioetan oinarrituta. Elizako barruak ere margotu eta marraztu zituen - batzuetan Hans Vredeman de Vries-en konposizioetan oinarrituta - perspektiba ondo zainduta, baita hirien ikuspegiak jorratuta ere, batez ere bere jaioterrikoak, Anberesekoak.
Abel Grimmerren gai kuttun bat Babelgo Dorrea izan zen, honen zenbait bertsio sortu zituelarik, Pieter Bruegel Zaharrak gai berari buruz egindako tratamenduan inspiratua. Zerura iristen den hiria eta dorrea eraikitzeko erabakia du gaitzat lan honek. Istorio hau gai iturri aberatsa izan zen XVI eta XVII. mende bukaerako margolari flandriarrentzat. Gai honi buruz Pieter Bruegel Zaharraren 1563ko bi lanak (Kunsthistorisches Museum, Viena; eta Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam) izan ziren inspirazio-bide.

## Lana

Pradoko museoa
* Erregeren semearen ezkontzako oturuntzaren parabola, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua, c. 1611.
* José eta María ostatuak bilatzen dituzte Belenera iristean, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua, c. 1611.
* Sabbath behaketaren parabola, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua.
* Mahastizain ez-leialen parabola, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua. mahasti hiltzaileen parabolan inspiratuta.
* Zorioneko nekazariaren parabola, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua, c. 1611.
* Ereinaren parabola, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua, c. 1611.
National Gallery, Washington.
* Market in Bergen op Zoom, olioa taulan, 63,8 x 82,2 cm, egotzia, c. 1590-1597 .

## Kanpo estekak

* Abel Grimmer Prado Museoaren Entziklopedian.
* Abel Grimmer, National Gallery of Art-en, Washington, DC.
* Datuak: Q2315989
* Multimedia: Abel Grimmer / Q2315989
# Abel Gance

Abel Gance (Paris, Frantzia, 1889ko urriaren 25a - 1981eko azaroaren 10a) zinemagilea izan zen, Europako zinemaren aitzindaria. Lehen Mundu Gerraren aurretik egin zituen lanak maisulantzat hartu izan dira. Gerra-garaian propaganda-filmak egin zituen Frantziako Armadarentzat: Mater dolorosa (1917), esaterako. Baina haren film garrantzitsuenak mutuak dira: La dixième symphonie (1918, Hamargarren sinfonia); J'accuse! (1919, Salatzen dut!); La roue (1923, Gurpila) eta, batez ere, Napoléon (1925). Azken film horrek arazoak izan zituen, hiru pantaila behar baitzituen; gainera, oso luzea zen. Zinema ahostuna sortu eta, urte batzuk lanik gabe egon ondoren, beste film batzuk egin zituen. Haietako batzuk: Lucrèce Borgia (1935); Le capitán Fracasse (1942); La tour de Nesle (1954); eta Cyrano y D´Artagnan (1962).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q313572
* Multimedia: Abel Gance / Q313572
# Alemaniaren blokeoa (1939–1945)

Alemaniaren blokeoa (1939–1945), Gerra Ekonomikoa izenez ere ezaguna, Britainiar Inperioak eta Frantziak Bigarren Mundu Gerran Alemania naziak —eta, geroago, Italia faxistak— gerra-ahaleginei eusteko behar zituen mineralen, erregaien, metalen, elikagaien eta ehunen hornidura murrizteko egindako itsas-blokeoa izan zen. Gerra ekonomikoa, batez ere, itsasontzien blokeoa zen, Atlantikoko guduaren testuinguruan, baina ekonomiaren aldetik garrantzitsuak ziren helburuak bonbardatzea eta herrialde neutralei gerra-materialak erostea ere barne hartzen zituen, ardatzeko potentziei sal ziezazkieten saihesteko.
Blokeoak lau fase izan zituen:
* Lehen aldian, 1939ko irailean Europako liskarrak hasi zirenetik "txantxa-gerra" amaitu arte, aliatuak eta potentzien ardatza merkataritza-ontzi neutralak atzematen ikusi zituen, etsaien bidean entregak konfiskatzeko. Une hartan, ontzien blokeoa ez zen hain eraginkorra izan, Ardatzak Sobietar Batasunetik material erabakigarriak lor zitzakeelako 1941eko ekainera arte; Berlinek, berriz, Espainiako portuak erabili zituen gerrako materialak Alemaniara inportatzeko.
* Bigarren aldia Europako lurreko masa gehiena (Eskandinavia, Benelux, Frantzia eta Balkanak) ardatzak okupatu ondoren hasi zen, 1940-1941 bitartean, Ardatzak une horretan industriaren eta nekazaritzaren gune nagusien kontrola baitzuen.
* Hirugarren aldia 1941eko abenduan hasi zen, Pearl Harborren aurkako erasoaren ondoren, Japoniako Itsas-Armada Inperialaren Aireko Zerbitzuak Estatu Batuak Europako gerrara eraman zituenean.
* Azken aldia gerra Ardatzaren aurka mugitu zenean abiatu zen, 1944ko ekainera arte eta ondoren D egunera arte; horren ondorioz, Ardatza okupatutako lurraldeetatik gradualki erretiratu zen, aliatuen eraso militarren aurrean.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Massie, Robert K.. (2003-10-28). Castles of Steel: Britain, Germany, and the Winning of the Great War at Sea. Random House Publishing Group ISBN 978-1-58836-320-6. (Noiz kontsultatua: 2023-10-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115702
# Alemaniar tankeen ebazkizuna

Estatistikan, alemaniar tankeen ebazkizuna inferentzia estatistikoko ebazkizun klasiko bat da, behatutako elementuen orden-zenbakian oinarritua, elementu guztien kopurua zenbatesten duena. Ebazkizunak II. Mundu Gerran hartu zuen izena, indar aliatuek harrapatutako alemaniar tankeen matrikula edo zenbakia ikusita, zehatzago zenbaki handiena behatuta, alemaniar armadak zuen tanke kopurua zenbatetsi nahi zutenean. Estatistika terminoetan, helburua banaketa uniforme diskretu bateko baliorik handiena zenbatestea da, populaziotik jasotako datu zenbaitetan oinarriturik.

## Soluzioa

Demagun tankeei edo bestelako elementuei modu ordenatuan 1-etik N-ra bitarteko zenbakia esleitu zaiela; m behatutako zenbaki edo matrikula handiena eta k jasotako datu kopurua izanik, bariantza txikieneko zenbatesle alboragabea (eta beraz, zenbatesle hoberena) hau da:
    ${\hat {N}}={\frac {k+1}{k}}m-1=m+{\frac {m}{k}}-1$
Adibidez, behatutako tankeen matrikulak 23, 126, 83 et 62 izanik, guztira dauden tanke kopuruen zenbatespen egokiena hau da:
    ${\hat {N}}=126+{\frac {126}{4}}-1=156.5\ tanke$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3751512