OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Astazaldi

Astazaldia edo gapirioa teilatuari malda ematen dioten solibetako bakoitza da, binaka jartzen direnak bi isuriko teilatuetan. Haren gainean latak eta teilak ipintzen dira.
Zenbait lekutan zentzu zabalagoa ere ematen zaio, etxearen teilatuko hegal osoari horrela esanez.
Gapirio hitzaren jatorria capreus (ahuntza) latina da. Aldaerak: kapirio, kapiloi, gapio, gapiru, kapilio, kapeiru, kapillu, kapiron, kapilon, kapiru, kaprio, kapirixo...

## Erreferentziak

* ↑ «astazaldi» Gaurko hitza (Noiz kontsultatua: 2019-04-12).
* ↑ «Egungo Euskararen Hiztegia (EEH) - UPV/EHU» ehu.eus (Noiz kontsultatua: 2019-04-12).
* ↑ «Lata | Construpedia, enciclopedia construcción» www.construmatica.com (Noiz kontsultatua: 2019-04-12).
* ↑ «Arratiako Udalen Mankomunitatea - kapiloi» www.arratia.net (Noiz kontsultatua: 2019-04-12).
* ↑ «cabrio» The Free Dictionary (Noiz kontsultatua: 2019-04-12).
* ↑ «gapirio - Orotariko Euskal Hiztegia bilaketa» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-04-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1154705
* Multimedia: Rafters (structural systems) / Q1154705
# Aste

Astea astelehenetik igandera doan zazpi egun jarraikietako denbora da. Zazpi egun jarraikiko edozein denbora tarteri, berriz, astea edo astebetea deritzo. Astearen zazpi egunen izenik ohikoenak, euskaraz, hauek dira:
* astelehena
* asteartea
* asteazkena
* osteguna
* ostirala
* larunbata
* igandea
Nazioarteko ISO 8601 arauak eta Europako herrialde gehienek astelehena asteko lehen eguntzat hartzen dute. Europatik kanpoko mendebaldeko herrialde askotan igandea asteko lehen eguntzat hartzen da eta Ekialde Hurbileko zati handi batean astea larunbatean hasten da.

## Asteko egunen izenak, euskalkietan

Asteko egunen izen ezagunenez gainera, badira beste izen batzuk, euskalkietan (forma zabalduenaren berdina baldin bada, ez dugu ezer jarriko):
| Izen zabalduena | Bizkaieraren aldaera gehienetan | Bizkaieraren mendebaldeko zenbait aldaeratan | Bizkaieraren ekialdeko aldaeretan | Gipuzkeraren mendebaldeko aldaeretan | Nafarreraz eta nafar-lapurteraz | Behe nafarreraz | Zubereraz eta erronkarieraz |
| astelehen | | ilen |
| astearte | martitzen |
| asteazken | eguazten |
| ostegun | eguen | | | | ortzegun |
| ostiral | bariku | | egubakoitz | | ortzirale |
| larunbat | zapatu | | | | | ebiakoitz | neskenegun |
| igande | domeka | | | jai |

## Asteko egunen laburtzapenak

| Izena | Laburtzapena |
| astelehen | al. |
| astearte | as. |
| asteazken | az. |
| ostegun | og. |
| ostiral | or. |
| larunbat | lr. |
| igande | ig. |

## Esaerak

Esaera ugari dago asteko egunak adierazgarri dituena, esaterako, hauek:
* "Aste guziz bada ostiral bat".
* "Astegun guztiak balira jai! Alferrak hori nahi" (edota "Ja, ja, jai! asteak balira jai! Neska alferrak hori nahi")
* "Jai ta aste? Mal traste!"
* "Jaiek aste, ni beti izateko gazte".

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Territory Information. .
* 1 2 3 4 5 6 7 Koldo Mitxelena: Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia, 2011.
* 1 2 3 4 5 6 7 Euskararen Herri Hizkeren Atlasa, Euskaltzaindia, 2008.
* ↑ Laburtzapenen hiztegia. Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 41 or..
* 1 2 Zavala, Antonio. (1985). Esaera zaarren bilduma berria. 1 Tolosa: Auspoa, 46 or..
* ↑ Intza, Damaso. (1927). Esaera-zarak. Bilbo: Editorial vasca, 274 or..
* 1 2 Nafarroako Esaera Zaharrak. Baraibar, Etxarri (Larraun), Errazkin. Nafarroako Gobernua, 10 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23387
* Multimedia: Weeks / Q23387
# Aste Nagusia

Aste Nagusia hitzak hainbat esanahi ditu:
* Bilboko Aste Nagusia: Bilboko jaiak.
* Donostiako Aste Nagusia: Donostiako jaiak.
* Castro Urdialesko Aste Nagusia: Castro Urdialesko jaiak.
# Astatula (Florida)

Astatula Floridako herri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 1.837 biztanle zituen, 5,7 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Lake konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q747082
# Astazu Ekialdea

Astazu Ekialdea edota Astazu Nagusia, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.071 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca probintzia eta Frantziako Pirinio Garaiak departamenduaren artean dago.

## Ikus gainera

* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3113515
* Multimedia: Grand Astazou / Q3113515
# Awans

Awans, Belgikako hegoaldeko udalerria da, Valoniako Lieja probintzian dagoena. 2011ko erroldaren arabera, 8.859 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Direction générale Statistique et Information économique. 2011ko errolda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q680564
* Multimedia: Awans / Q680564
# Awang Usman

Awang Usman (1929ko uztailaren 12a - 2001eko azaroaren 29a) malaysiar idazle eta poeta ezaguna izan zen, penyair rakyat ezizena zuen euskaraz "herriaren poeta" esan nahi duena.

## Lanak

Su obra tiene relación con la libertad y la justicia social como temas que lo ocupan, y un apoyo al nacionalismo malayo en sus primeras composiciones.
* La gran ola (1961, poesía).
* Latido (1963, cuentos).
* Espina y fuego (1967, poesía).
* Invitado a Kenny Hill (1968, recopilación de obras de teatro).
* Huesos dispersos (1976, novela).
* Saludos al continente (1982, poesía).

## Sariak

* 1976 Anugerah Pejuang Sastera.
* 1983 Malaysiako Sari Nazionala.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q2981524
# Awaji uhartea

Awaji uhartea (japonieraz: 淡路島, Awaji-shima) Setoko Barne Itsasoan dagoen uharte handiena da eta Hyōgo prefeturari dagokio. 2005eko erroldaren arabera 157.000 biztanle ditu.

## Geografia

Uhartea hegoaldean dagoen Shikoku uhartetik Naruto itsasarteak banatzen du eta Honshū uharte handitik Akashi itsasarteak. 1998an ordea Akashi Kaikyō zubia eraiki zen, munduko zubi eseki luzeena eta Honshurekin lotuta gelditu zen. Itsasarte biak nabigatzeko arriskutsuak dira, batez ere hegoaldekoa, Narutoko zurrunbiloak direla eta.
Nojima failak zeharkatzen du uhartea. Faila hau izan zen 1995eko lurrikara handiaren arduraduna.
Setonaikai Parke Nazionalaren ekialdeko zatian dago.

## Historia

Xintoismoak munduaren sorrera azaltzen duen kondairaren arabera Awaji izan zen ōyashima uharteen artean lehenengoa sortzen Izanagi eta Izanami kamietatik.

## Banaketa administratiboa

VII eta XIX artean Awaji probintzia osatu zuen, gaur egun ordea Hyōgo prefeturaren barnean dago eta hiru udalerri ditu:
* Awaji: uhartearen iparraldea hartzen du eta 47.457 biztanle ditu.
* Sumoto: uhartearen erdialdea hartzen du eta 48.674 biztanle ditu.
* Minamiawaji: uhartearen hegoaldea hartzen du eta 52.888 biztanle ditu.

## Ondasun nabarmenak

* Awaji Ningyō-Jōruri: 500 urte dituen txontxongilo antzokia.
* Hompuku-ji tenplua.
* Akashi Kaikyō zubia.
* Narutoko zurrunbiloak
* Awaji Yumebutai biltzar aretoa.

## Iruditegia

* Awaji Yumebutai (Awaji).
* Sumoto.
* Fukura (Minamiawaji).
* Akashi Kaikyō zubia.
* Narutoko zurrunbiloak.
* Esaki itsasargia.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) Webgune ofiziala
* (Japonieraz) Turismo bulegoaren webgunea
* Datuak: Q504373
* Multimedia: Awaji Island / Q504373
# Bambú Producciones

Bambú Producciones Espainiako telebistako ekoiztetxea da. 2007an sortu zen Ramón Campos eta Teresa Fernández-Valdés gidoigileen eskutik, kalitate tekniko eta artistikoagatik nabarmentzen diren zinerako eta telebistarako fikziozko proiektuak garatu eta ekoizteko helburuarekin.
2012an, Ramón Camposek eta Teresa Fernández-Valdések erronka berri bat hartu zuten beren gain, hau da, fikziozko zigilua emango zion enpresa sortzea: BLOW. Estetika bisual ezberdina eta edukien ikuspegitik arriskutsuagoa den ikus-entzunezko produkzio mota bat sortzeko asmoarekin sortu zuten.
Ekoiztetxearen lehen proiektua Guante Blanco izan zen 2008an, TVErentzako egindako polizia-telesaila. Hirugarren kapituluaren harrera txarraren ondoren bertan behera uztea erabaki zuten, eta gainerako atalak RTVEren webgunean ematea. Lehen porrot horren ondoren, bi urte geroago, Bambuk lehen arrakasta handia izango zuen, berriro ere kate publikorako (TVE) ekoiztutako Gran Reserva izeneko telesailarekin.
2011an, Bambú ekoiztetxeak Antena3 izeneko telebista katean lekua aurkitu eta arrakasta handiko garaiko telesailak ekoizten hasi zituen bertan. Besteak beste, Hispania, Velvet eta azkenik bere telesail enblematikoenetariko bat, Gran Hotel. Garaiko drama bat polizia-generoarekin nahasten duen telesaila. Talde artistiko ezagun batekin lan egin zuten, besteak beste, Amaia Salamanca, Yon Gonzalez, Concha Velasco eta Lluis Homar. Telesailak harrera handia izan zuen Espainian baita nazioartean ere, Frantzian, Erresuma Batuan edo Mexikon eman zuten.
2017ko apirilean, Las chicas del cable Netflix plataformak eta Bambú ekoiztetxeak ko-produkzioan ekoitzitako lehenengo telesail espainiarra da.
Bambú ekoiztetxeak, 2020ko udan estreinatutako El verano que vivimos filma ekoiztu zuen, Carlos Sedes galiziar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa. Blanca Suárez eta Javier Rey aktoreak antzeztuta. Ekoiztetxearen azken film luzea da.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «BAMBÚ PRODUCCIONES · Television · Cine · Documentales» bambuproducciones (Noiz kontsultatua: 2021-03-02).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Bambú Producciones - Productora TV» FormulaTV (Noiz kontsultatua: 2021-03-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20908857
# Bamio (Vilagarcía de Arousa)

Bamio, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Vilagarcía de Arousa udalerrian dagoen parrokia bat da, Pontevedrako probintzian. 2016ko erroldaren arabera 1.269 biztanle zituen.
* Datuak: Q3396016
* Multimedia: Bamio, Vilagarcía de Arousa / Q3396016
# Bambuí

Bambuí Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. 23.546 biztanle ditu 1.455,819 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Minas Gerais

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1756027
* Multimedia: Bambuí / Q1756027
# Bammental

Bammental Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, [[Rhein-Neckar barrutia|Rhein-Neckar]] barrutian. 2014an 6.395 biztanle zituen 12,16 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q81117
* Multimedia: Bammental / Q81117
# Bamijan probintzia

Bamijan edo Bamian (Persieraz: بامیان ), Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen erdialdean dagoena. 14.175 km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 404.700 biztanle zituen. Hiriburua Bamijan hiria da.
Hazarajat eskualdeko probintziarik handiena da eta biztanle gehienak Hazara etniakoak dira.
Antzina erdialdeko Afganistandik igarotzen ziren Zetaren Bideko karabanak, Erromatar Inperioa, Txina eta Erdialdeko eta Hegoaldeko Asiaren artean salgaiak garraitzen zituztenak. Harreman horiei esker elementu greko, budista eta pertsiarrak konbinatzen zituen Arte greko-budista garatu zen. Lanik ezagunenak Bamijango Budak ziren, labarrean zizelkatutako bi estatua erraldoi (bat 55 metrokoa bestea 38 metrokoa). 2001eko martxoan talibanek bonbardatu eta txikitu zituzten irudi hauek.

## Erreferentziak

* ↑ World Gazetteer: Afghanistan: Administrative Divisions (population and area)
* ↑ Islamic Republic of Afghanistan Central Statistics Organization (CSO)
* ↑ berria.info: Talibanek bi buda bonbardatu zituztenekoa

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Bamiyan Development Community Portal
* (Ingelesez) aims.org: District Profile Bamyan
* (Ingelesez) nps: Bamiyan Province
* Datuak: Q171382
* Multimedia: Bamyan Province / Q171382
# Bamileke

Bamileke Kamerungo mendebaldeko goi-lautadetako etnia da, hainbat herritan banatua. Bantu familiako hizkuntza dute. Nekazaritzan oinarritzen da bamilekeen ekonomia, abeltzaintzak ere nolabaiteko garrantzia baduen arren. Gizon batek emazte bat baino gehiago izan ditzake. Taldetan daude antolaturik bamilekeak, eta talde bakoitzak buruzagi bat du. Oso bereziak dira herri honen arkitektura, eskultura eta pintura. Etxeak habeen gainean egiten dituzte. Bitxia da, baita ere, bertako buruzagien inguruan eginiko artea, buruzagiek esertzeko aulkiak, batez ere. Pinturak, eta eskulturak gehienbat, eragin handia izan zuten XX. mendearen hasierako artean, Picassorengan, besteak beste.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q806017
* Multimedia: Bamileke / Q806017
# Bamir Topi

Bamir Myrteza Topi (baˈmiɾ ˈtɔpi ahoskatua;Tirana, 1957ko apirilaren 24a) Albaniako diplomazialari eta politikaria da. Albaniako presidentea izan zen 2007ko uztailetik 2012ko uztailera arte.
Topi KF Tirana Albaniako futbol taldeko ohorezko presidentea izan zen 2005etik 2007ra. 2012ko irailean, Topi Espiritu Demokratiko Berria izeneko alderdiko buru bihurtu zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q57300
* Multimedia: Bamir Topi / Q57300
# Bamfordita

Bamfordita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Bamfordita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Fe^{3+}Mo2O6(OH)3 * H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Bamfordite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Azirina

Azirina hiru begiko heteroziklo asegabea da begietako batean nitrogeno-atomoa duena. Azirinak bi isomero dauzka: batean lotura bikoitza karbono-atomoen artean eratzen da eta bestean karbonoaren eta nitrogenoaren artean. Lehenari 1H-azirina esaten zaio eta bigarrenari 2H-azirina. 1H-azirina ez egonkorra eta errez bihurtzen da bere tautomero 2H-azirina
Azirinaren deribatu ordezkatuek azirinen familia osatzen dute. Aziridinak bere analogo asegabeak dira. Azirinak oso erreaktiboak dira, baina familia honetako disidazirina konposatua aurkitu da Dysidea fragilis belakian.

## Sintesia

2H-azirina normalean binilo-aziden termolisiz sintetizatzen da. Erreakzioaren bitarteko produktu gisa nitrenoa eratzen da. Halaber, 2H-azirina azidirinaren oxidazioz lor daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Melo, Teresa M. V. D. Pinho e; Gonsalves, Antonio M. d'A Rocha. «Exploiting 2-Halo-2H-Azirine Chemistry» Current Organic Synthesis 1 (3): 275–292. (Noiz kontsultatua: 2022-11-13).
* ↑ (Ingelesez) «(R)-Dysidazirine» American Chemical Society (Noiz kontsultatua: 2022-11-13).
* ↑ (Ingelesez) Ochoa de Retana, Ana María; Martinez de Marigorta, Eduardo; de los Santos, Juan Manuel & Palacios, Francisco. (2001). 2H-Azirines as Synthetic Tools in Organic Chemistry. European Journal of Organic Chemistry, 13, 2401-2414 or..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q67913382
* Multimedia: Azirines / Q67913382
# Azitretina

Azitretina konposatu organiko aromatikoa da, C$_{21}$H$_{26}$O$_3$ formula duena, azido karboxilikoen familiako eta. bigarren belaunadiko erretinoidea. Solido kristalino berde-horixla da.

## Erabilera

Azitretina, psoriasi erresistente larriaren tratamenduan erabiltzen da. Arazo eta albo-ondorio larriak eragin ditzakeenez, beste tratamendu batzuei erantzun ez dieten psoriasi-kasu oso larrietan erabiltzen da. Transkripzio genikoa arautzen duten hartzaile nuklearrekin bat egiten du. Keratinozitoak bereiztea eragiten dute, eta hiperplasia epidermikoa murrizten dute; ondorioz, ugalketa zelularra moteltzen da. Azitretina oso erraz xurgatzen da, eta zabal banatzen da ahotik hartu ondoren. Efektu terapeutikoa bi edo lau aste edo gehiago igaro ondoren gertatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) PubChem. «Acitretin» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2024-09-18).
* ↑ (Ingelesez) «Acitretin» go.drugbank.com (Noiz kontsultatua: 2024-09-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q341500
* Multimedia: Acitretin / Q341500
# Azitaingo baseliza

Azitaingo Andra Mariaren Jasokundearen baseliza Gipuzkoako Eibar udalerrian dagoen baseliza bat da. Izen berdineko Azitain auzoan dago, udalerriaren ekialdean eta irteeran, Elgoibarrerako errepide zaharraren ondoan eta Unzueta etxearen beheko aldean. Kultu katolikoko tenplua da, gaur egun parrokia funtzioa ere betetzen duena. Bertan, mundu osoan ezagutzen diren bizarrik gabeko kristoren irudi urrietako bat dago.
Untzueta jauregitik hurbil dago.

## Historia

Jada 1556an Gure Andra Jauregikoa eta 1571an gaur egungo Gure Andra Açitayngoa izenez aipatua da. 1764ko puntuerdiko atea duen ataria du. 1989 eta 1991 artean zaharberritua, hamar urte aurretik ustez balio handia zuten erretaula erretiratu zitzaizkion.
Bertan gorderik dauden imajin interesgarrien artean, XVII. mendeko tamaina naturaleko bizarrik gabeko Kristoren irudia barrokoa eta Ume bat duen Ama Birjinaren irudia daude, azken hau ere zirrenik XVII. mendekoa.
Konbentzio Gerran zehar (1794) eta baselizako altxorrak Frantziar Gudarostetik salbu jartzeko asmoz bertako piezak leku seguruago batera lekualdatzea pentsatu zen, baina Bergaratik igarotzean frantziarrek konfiskatu zituzten.
1963an bertako biztaleriaren hazitzea zela eta, baseliza parrokia izendatua izan zen. Urte berean urteen poderioz jasandako kalteak konpontzeko teilatu osoaren zaharberritzea egin zen. Zaharberritze lanak Javier Sánchez Carril arkitektoak Manuel Lekuona apaiz, historialari eta etnografoaren begiradapean burutu zituen.
2010ean Jorge Villalba ekuatoriar eskultorearen lanari esker San Joan Bataiatzailearen irudia berreskuratu zen.
Antzina baseliza honetan santu horri sagaratutako aldarea ere bazegoen. Idazki hauetan honakoa irakur daiteke:
| « | ... San Joan Egunez, urtero, Azitaingo Gure Andraren baselizako santu honen aldarean abestutako meza ospatu beharra zegoen | » |

## Jaieguna

Jai eguna, abuztuaren 15ean ospatzen dute (Jasokundeko Andra Mari eguna).

## Kondaira

Kondairak dioenez, gaur egun Azitaingo baseliza dagoen lekuan Arrateko Ama Birjinari sagaratutako eliza eraikitzea eerabaki omen zen, Arrateko auzoa mendi baten gainean baitzegoen. Ama Birjinak aingeru itxuraz lanabesak jaso eta mendi gainera igo men zituen.

## Erreferentziak

* ↑ Gipuzkoako aisia eta turismoaren webgunea
* ↑ Azitaingo baselizak San Joan Bataiatzailearen irudia berreskuratu du.Diariovasco.com (Gaztelaniaz)

## Ikus, gainera

* Untzueta jauregia

## Kanpo estekak

* Azitaingo eliza. Egoibarra.com
* Azitaingo elizaren antzinakotasunaz. Egoibarra.com
* Datuak: Q5835899
* Multimedia: Hermitage of Azitain / Q5835899
# Aziti Bihia

Aziti Bihia Hizkuntzalari eta Filologoen Elkartea 2012ko azaroan sortutako ikerlari gazteen taldea izan zen. Haien ikerketa helburuak hizkuntzalaritza historikoari eta, oro har, euskal filologiari lotuak ziren: euskararen historia, gramatika historikoa, dialektologia diakronikoa... 2015eko martxotik, Euskal Herriko Unibertsitateko ikasle-elkartea ere izan zen.
2024ko martxoan kideek elkartea desegiteko erabakia iragarri zuten sare sozialetan.

## Taldearen izena

Elkartearen izena Arnaut Oihenart idazleak jasotako atsotitza da (Euskal atsotitzak eta neurtitzak), eta gaur egungo euskara batuan «hazitik bihia» idatziko litzateke; esanahia «nolako zura, halako ezpala» esaeraren antzekoa da.

## Esteve Materraren Doctrina Christiana

Elkartearen ekintzarik ezagunena da Esteve Materrak idatzitako Doctrina Christiana (1617) liburuaren lehenengo edizioaren ale bat aurkitu izana: 2015. urtearen hasieran aurkitu zuten, Danimarkako Errege Liburutegian. Liburu hori lapurtera klasikoaz idatzitako lehenbizikoa izan zen, eta ordu arte lehen argitaraldi hartako ale guztiak galduta zeuden. 2018ko otsailean liburuaren edizio kritikoa argitaratu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ https://sites.google.com/site/azitibihia/
* ↑ Arnaut Oihenart: Euskal atsotitzak eta neurtitzak, Euskaltzaindia, Bilbo, 2003. Ikus 83. orrialdea.
* ↑ https://docs.google.com/file/d/0B-GpHpXNdipHYmF3ZGd6c2Y5clU/edit
* ↑ «Esteve Materraren 'Doctrina Christiana' liburuaren edizio kritikoa aurkeztuko dute UPV/EHUk eta Euskaltzaindiak - Info» UPV/EHU (Noiz kontsultatua: 2019-01-02).

## Kanpo estekak

* Taldearen webgunea.
* Datuak: Q20492042
# Azitrai-urdin

Azitrai-urdina (Pseudophilotes baton) Lycaenidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Europa erdialdean eta hegoaldean bizi da eta Siberian zehar Errusiako ekialdeko muturreraino iristen da haren hedadura.

## Deskribapena

Tximeleta txikia da, 20-24 mm arteko hegal-zabalera du. Tximeleta arra urdin-morea da gainaldetik eta ertz iluna du. Aurreko hegaletan orbain beltz ilun bana du. Emeak aldiz hegal marroiak ditu, distira urdinxa dutenak. Azpialdetik hegalak gris argiak dira eta orban beltz ugari dituzte eraztun zuri batez inguratuak.
Beldarra berdea da eta lerro gorrixkak ditu.

## Bizi zikloa

Apirila eta iraila artean ikusten dira hegan. Bi belaunaldi izan ohi dituzte altuera gutxiko tokietan eta altuera handian bakarra. Emeak arrautzak banan bana jartzen ditu loretan. Arrautza horietatik beldarra jaiotzen da eta inurriekin erlazionatzen da. Beharrezkoa bada kanibalismoa ere egin dezake, espezie bereko beste beldar batzuk janez.
Beldar itxuran edo pupa itxuran pasa dezake negua. Krisalida lurrean finkatzen da eta kolore grisa eta orban beltzak izaten ditu.

## Habitata

Txilardietan bizi da, ingurune lehorretan, eta itsasoaren mailatik hqasi eta 1.700 metrotako altueraraino aurki daiteke.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Abencerraje Norteño (Pseudophilotes baton)» iNaturalist Panamá (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
* ↑ (Italieraz) Mazza, Giuseppe. (2008-08-07). «Pseudophilotes baton» Monaco Nature Encyclopedia (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
* 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Falso abencerraje. Pseudophilotes baton» Naturaleza y turismo (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1314922
* Multimedia: Pseudophilotes baton / Q1314922
* Espezieak: Pseudophilotes baton
# Aziridina

Aziridina hiru begiko heteroziklo asea da (CH$_2$)$_2$NH formulakoa. Likido kolorge, toxiko eta lurrunkorra da. Bere deribatuek azidirinen familia osatzen duten eta interes handia duten botiken alorrean.
Aziridina Siegmund Gabriel kimikari alemaniarrak sintetizatu zuen lehen aldiz 1888an.
Azidridinaren eraztuna irekiaraziz polimerizatu egiten da eta polietilienimina adarkatuak sintetizatzeko usatzen da.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Steuerle, Ulrich; Feuerhake, Robert. (2006-12-15). Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA ed. «Aziridines» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA): a03_239.pub2. doi:10.1002/14356007.a03_239.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2022-11-13).
* ↑ (Ingelesez) Gabriel, S.. (1888-07). «Ueber Vinylamin und Bromäthylamin. (II.)» Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft 21 (2): 2664–2669. doi:10.1002/cber.18880210287. ISSN 0365-9496. (Noiz kontsultatua: 2022-11-13).
* ↑ Zhuk, D. S., Gembitskii, P. A., & Kargin, V. A.. (1965). Russian Chemical Reviews; Vol 34:7.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q409141
* Multimedia: Aziridine / Q409141
# Azis

Greziar eta erromatar mitologietan, Azis, izen bereko ibaiaren jainkoa zen. Ibai hau, Sizilian dago, Etna sumenditik gertu. Hasieran, gazte siziliar bat izan zen eta, sarri, Dionisoren semetzat jotzen zen. Beste iturri batzuen arabera, berriz, Pan eta Simetis naiadearen semea zen.
Ovidioren arabera (Metamorfosiak, XIII. 750-768), Azisek, Galatea nereida maite izan zuen, baina, ezkongai jeloskor batek, Polifemo ziklopeak, harkaitz batekin hil zuen. Galateak, orduan, Azisen odola, izen bereko bihurtu zuen. Beste iturri batzuen arabera, Azisek bere burua ibai bihurtu zuen, zanpatua izatea eragozteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q419156
* Multimedia: Acis / Q419156
# Arsita

Arsita Italiako udalerri bat da. Teramoko probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. 733 biztanle ditu, 34,14 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Arsitak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Castel del Monte Castelli Penne Bisenti Farindola

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51419
* Multimedia: Arsita / Q51419
# Arsiè

Arsiè Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 2.192 biztanle ditu, 64,76 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Arsièk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Valbrenta $^{(en)}$ Enego Grigno Lamon Seren del Grappa Castello Tesino Fonzaso

## Kanpo estekak

* Datuak: Q41020
* Multimedia: Arsiè / Q41020