OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Gerra-ekonomia

Gerra-ekonomia gerra-egoeran eta horren ondorioz herrialde bateko gobernuak, erakundeek eta familiek hartzen dituzten neurri ekonomikoen multzoa da. Gerra egoeran ekoizpenaren beherakada eta produktuen eskasia gertatu ohi dira; horrek hiperinflazioa eragin eta gobernuak esku hartzera behartzen du, prezioak kontrolatuz eta produktuen erosketarako kuotak ezarriz. Aldi berean, gerrarako armak eta bestelako baliabideen ekoizpena ziurtatu nahian, ohikoak dira derrigorrezko lana eta ekonomia-azpiegituren erabateko kontrola.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1476218
* Multimedia: Economies during war / Q1476218
# Gerra-joko

Gerra-jokoa (ingelesez: wargame; alemanez: Kriegspiel) edozein eskalatako (liskarra, taktikoa, operazionala, estrategikoa edo globala) borroka armatua birsortzen duen jokoa da, edozein ingurune historiko, hipotetiko edo fantastikotan erabilitako teknologiaren, estrategiaren eta antolaketa militarraren nolabaiteko simulazioa inplementatzen duten arauekin.
Gerra-jokoek ez dakarte inoiz jokalarien artean indarkeria fisikorik erabiltzea. Aitzitik, borroka edo ekintza belikoaren simulazioak dira, mahai-joko gisa (adibidez, taula baten gainean fitxak erabiliz) edo benetako birsortze gisa (adibidez, birsortze historikoaren praktikaren bidez). Nolanahi ere, gehienetan, borrokaldiak, batailak edo borrokak simulatzen dituzten mahai-jokoetarako gerra-jokoez hitz egiten da, lehorrekoak, itsasontzikoak, airekoak, itsaspekoak edo espazialak izan. Xakea eta go jokoa gerra-jokoen aitzindari sinpleak dira, baina taktikan eta estrategian oinarritzen dira.
Gerrako bideo-joko bat gerra-joko tradizional baten elementu berberak partekatzen dituen bideo-joko bat da. Gaur egun, herrialde askotako armadek, hala nola Estatu Batuetakoek, bideo-jokoak erabiltzen dituzte beren soldaduentzako entrenamendu-simulazio birtualak sortzeko eta estrategiak edo gerra-planak egiteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1501543
* Multimedia: Wargames / Q1501543
# Gerra-deklarazio

Gerra-deklarazioa agiri baten bidezko adierazpen formala da, estatu batetik bestera datorrena, eta lehenak bigarrenaren aurkako gerra hasi duela adierazten duena. Gaur egun, gertaera hori dokumentu formal baten bidez gauzatzen da, baina historian askotan gerra hasi da aldez aurretik abisatu gabe.
Formalki, "gerra-egoeraren adierazpena" dokumentua gobernariaren edo subiranoaren sinadurak, Estatuko botereen ordezkariak, Senatuak edo tartean den herrialdeko kantzelaritzak berretsi dezakete. Gainera, indarrean dauden Tratatuak edo nazioartean edo nazio bakoitzean ezarri diren eta urratutzat jotzen diren legezko xedapenak aipatuz babestuta egon daiteke.
Dokumentu horrek ere erabilera geopolitikoa du; izan ere, batzuetan, gerra batean nazio bat beste batek garaitu duenean, nazio askok gerra amaitu eta gero, gerra irabazlearen aurkako babes- edo sumisio-ekintza gisa deklaratzen dute. Horren adibide dira Argentina eta Txile, 1945ean gerra deklaratu baitzieten Alemaniari eta Japoniari, ia garaituta zeudenean.
Barne-gerrako egoera deklaratzea Gerra Zibila da, eta gobernuak, beharrezkoa bada, setio-estatu bat dei dezake ordena publikoari eusten saiatzeko.
Gerra-egoeraren deklarazio baten arrazoi ohikoenak ("Casus belli") hauek dira:
* Herrialde edo lurralde bateko herritarren lurraldeari, ondasunei edo ondareei erasotzea.
* Inbasioa, baimenik gabeko okupazioa edo intrusiozko ekintzaren bat.
* Ezarritako itun bat edo bizikidetza harmonikoa urratzen duen herrialde baten aurkako ekintza garrantzitsuak.
* Itunak ez betetzea.
* Ekintza terroristak.
* Ondasun nazionalaren gaineko mehatxu nabarmena.
* Barne-ordena mehatxatzen du.
Gerra-egoera, askotan, bide diplomatikoaren porrotagatik gertatzen da, nazioarteko gatazkak ebaztean, eta bi nazio beligeranteren edo gehiagoren arteko bake-akordioa lortzea ezinezkoa dela adierazten du. Horrekin, alderdi gerrazaleek beren indar armatuak mobilizatzeko eta gerra-ekitaldiak hasteko deia egiten dute. Biztanleria zibilaren aurkako erasoa eta hilketak Gerra Krimentzat edo gizateriaren aurkakotzat hartzen dira.
Normalean, gerra-egoeraren amaiera ez da formalki edo diplomatikoki ezartzen, etsaitasun-etenaldi gisa baizik. Beste batzuetan, gerran dauden herrialdeek bake-akordio bat sinatzen dute, etsaitasunen amaiera adierazteko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q334516
* Multimedia: Declarations of war / Q334516
# Gerra-bagoi

Gerra-bagoia iraultzaile hustarrek Bohemiako indar inperialekin izan zituzten enfrentamenduetan erabiltzen zuten tresna militarra zen.
Jan Zizka hustar komandante militarrak asmatuak, Erdi Aroko armadek garraiorako erabiltzen zituztenen antzeko gurdi bat zen, parapetoz sendotua eta kanoi-zuloez osatua, nondik arkabuzez, esku-kanoiez, arkuez eta baleztez tiro egiten zen. Ideia, hustarren auzokideek Erdialdeko Europan erabiltzen zituzten taktika ezberdinetan oinarritzen zen: nomada ijitoek euren kanpamenduetan erabiltzen zituzten taborrak, kosakoek azkar gotortzeko erabiltzen zuten gulyay gorod-a eta, horretan inspiratuta, batzuetan, Bi Nazioen Errepublikako eta Hungariako Erdi Aroko Armadako indarrek erabiltzen zituzten taktikak.
Gerra-bagoiak armada bati mugikortasun handia emanten zion, erraz defenditzen ziren formazio itxietan multzokatu zitezkeen lantzaz, pikaz, irabiurez, alabardaz eta beste adar-armaz osatutako infanteriaren laguntzarekin. Gurdiak bilduz, kanpamentu gotortuak azkar sor litezke, horrela zibil gehienak babesten zituzten, hustar jarraitzaileen kontingente handiena osatzen zutenak. Su-armen erabilera berritzaileak, haien defentsarako ahalmen handiak eta aldakortasun eta mugikortasunek orekatu egiten zuten kopuru eta armen gutxiagotasuna indar inperialeko zalditeria profesionalarekin alderatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7968749
# Gerra-elefante

Gerrako elefanteak Antzinaroko historia militarrean erabilitako elefanteak izan ziren. Naturan hazita, arrak bakarrik joaten ziren gerrara, indartsuagoak eta azkarragoak baitziren, eta emeekin harreman adeitsua izatea estalaldiaren garaian baino ez zen posible. Erabilitako elefanteak Asiako espeziekoak (Elephas maximus) eta Afrikako sabanakoak (Loxodonta africana pharaoensis) ziren, elefante afrikarraren azpiespezie desagertua.
Animaliak entrenatzen zituzten borroka bizien beldur ez zirelako. Letagin zorrotzak zituzten eta ezpata eramaten zuten tronpan. Animaliek ere brontzezko eraztunak eramaten zituzten hanketan, tendoiak ebaki ez zitzaten. Indiar, kartagoar eta persiar armadek asko erabili zituzten.
Gerrako elefanteak arma garrantzitsua izan ziren, baina ez oso ohikoa, Antzinateko historia militarrean. Normalean etsaiaren kontra kargatzeko, etsai-taldeak zapaltzeko edo haien lerroak hausteko erabiltzen ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223694
* Multimedia: War elephants / Q223694
# Gerra-kontseilu

Gerra-kontseilua izaera sumario edo sumarisimoko prozedura judizial militar bat da, non modu azkarrean erabakitzen den Justizia militar kodean tipifikatutako delitu bat egin ote den, gerra egoeragatik edo beste antzekoren batengatik (setio egoera, salbuespen egoera edo larrialdi egoera) justizia arruntaren zain egotea ahalbidetzen ez duena.
Jeneral batek presiditzen du, eta orotara maila altuko hiru edo bost militarrek osatzen dute, noiz-behinka epaileren batek parte hartuz. Gerra egoeratan leporatzen diren gertaerak ziurtatzen dira, akusatuaren defentsa labur bat baimentzen da eta zigorra berehala jarri eta betearazten da. Modu orokorrean, ez ditu Zuzenbide estatuak dituen berme konstituzionalak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2574878
# Gimnastika 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – tranpolina gizonezkoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetako gizonezkoen tranpolin gimnastikoa 2021eko uztailaren 31n egin zen Ariake Gimnastika Zentroan.

## Emaitzak
### Sailkapena

| Pos. | Gimnasta | Herrialdea | 1. errutina | 2. errutina | Guztira | Oharrak |
| 1 | Ivan Litvinovitx | Bielorrusia | 53.515 | 60.040 | 113.555 | Q |
| 2 | Uladzislau Hantxarou | Bielorrusia | 53.180 | 60.220 | 113.400 | Q |
| 3 | Dylan Schmidt | Zeelanda Berria | 52.415 | 59.705 | 112.120 | Q |
| 4 | Dominic Clarke | Australia | 52.130 | 59.550 | 111.680 | Q |
| 5 | Dong Dong | Txina | 52.275 | 59.375 | 111.650 | Q |
| 6 | Daiki Kishi | Japonia | 52.205 | 59.335 | 111.540 | Q |
| 7 | Andrei Judin | ROC | 51.770 | 59.475 | 111.245 | Q |
| 8 | Dmitri Uxakov | ROC | 49.795 | 59.690 | 109.485 | Q |
| 9 | Ángel Hernández | Kolonbia | 51.350 | 54.580 | 105.930 | R1 |
| 10 | Seif Sherif | Egipto | 45.810 | 50.380 | 96.190 | R2 |
| 11 | Diogo Abreu | Portugal | 52.135 | 41.285 | 93.420 | |
| 12 | Mykola Prostorov | Ukraina | 51.385 | 41.185 | 92.570 | |
| 13 | Aliaksei Shostak | Ameriketako Estatu Batuak | 51.165 | 30.985 | 82.150 | |
| 14 | Gao Lei | Txina | 52.245 | 10.575 | 62.820 | |
| 15 | Ryosuke Sakai | Japonia | 38.935 | 23.315 | 62.250 | |
| 16 | Allan Morante | Frantzia | 14.590 | 6.490 | 21.080 | |

### Finala

| Pos. | Izena | Zailtasuna | Exekuzioa | Hegaldia | Guztira |
| 01 ! | Ivan Litvinovitx (BLR) | 18.200 | 16.500 | 17.915 | 61.715 |
| 02 ! | Dong Dong (CHN) | 17.800 | 16.600 | 17.135 | 61.235 |
| 03 ! | Dylan Schmidt (NZL) | 17.800 | 16.300 | 16.975 | 60.675 |
| 4 | Uladzislau Hantxarou (BLR) | 17.900 | 16.300 | 17.365 | 60.565 |
| 5 | Dmitri Uxakov (ROC) | 17.100 | 16.500 | 17.100 | 59.600 |
| 6 | Andrei Judin (ROC) | 17.800 | 15.200 | 16.735 | 58.235 |
| 7 | Daiki Kishi (JPN) | 17.300 | 14.900 | 16.915 | 57.815 |
| 8 | Dominic Clarke (AUS) | 7.400 | 6.600 | 7.255 | 24.955 |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Trampoline Gymnastics - Men Schedule | Tokyo 2020 Olympics» .. (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65242354
# Gimnastika 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – tranpolina emakumezkoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetako emakumezkoen tranpolin gimnastikoa 2021eko uztailaren 31n egin zen Ariake Gimnastika Zentroan.

## Emaitzak
### Sailkapena

| Pos. | Gimnasta | Herrialdea | 1. errutina | 2. errutina | Guztira | Oharrak |
| 1 | Liu Lingling | Txina | 50.155 | 55.315 | 105.470 | Q |
| 2 | Zhu Xueying | Txina | 49.755 | 55.545 | 105.300 | Q |
| 3 | Bryony Page | Britainia Handia | 48.850 | 55.810 | 104.660 | Q |
| 4 | Rosie MacLennan | Kanada | 48.840 | 55.595 | 104.435 | Q |
| 5 | Megu Uyama | Japonia | 48.705 | 54.880 | 103.585 | Q |
| 6 | Susana Kochesok | ROC | 47.870 | 54.920 | 102.790 | Q |
| 7 | Nicole Ahsinger | Ameriketako Estatu Batuak | 48.325 | 53.785 | 102.110 | Q |
| 8 | Dafne Navarro | Mexiko | 46.685 | 53.165 | 99.850 | Q |
| 9 | Malak Hamza | Egipto | 45.225 | 49.495 | 94.720 | R1 |
| 10 | Maddie Davidson | Zeelanda Berria | 47.870 | 45.540 | 93.140 | R2 |
| 11 | Iana Lebedeva | ROC | 48.615 | 23.190 | 71.805 | |
| 12 | Léa Labrousse | Frantzia | 14.015 | 54.070 | 68.085 | |
| 13 | Hikaru Mori | Japonia | 47.350 | 16.425 | 63.775 | |
| 14 | Samantha Smith | Kanada | 48.335 | 11.210 | 59.545 | |
| 15 | Laura Gallagher | Britainia Handia | 47.235 | 6.100 | 53.335 | |
| 16 | Jessica Pickering | Australia | 17.840 | 16.350 | 34.190 | |
R1 = Reserve 1 R2 = Reserve 2
Txantiloi:Use dmy dates

### Finala

| Pos. | Izena | Zailtasuna | Exekuzioa | Hegaldia | Kenketak | Guztira |
| 01 ! | Zhu Xueying (CHN) | 15.000 | 16.800 | 9.400 | 15.435 | 56.635 |
| 02 ! | Liu Lingling (CHN) | 15.000 | 16.000 | 9.100 | 16.250 | 56.350 |
| 03 ! | Bryony Page (GBR) | 15.000 | 15.800 | 9.400 | 15.535 | 55.735 |
| 4 | Rosannagh MacLennan (CAN) | 14.900 | 15.600 | 9.200 | 15.760 | 55.460 |
| 5 | Megu Uyama (JPN) | 14.000 | 16.000 | 9.300 | 15.355 | 54.655 |
| 6 | Nicole Ahsinger (USA) | 14.300 | 15.300 | 9.300 | 15.450 | 54.350 |
| 7 | Susana Kochesok (ROC) | 14.400 | 15.300 | 9.000 | 15.590 | 54.290 |
| 8 | Dafne Navarro Loza (MEX) | 12.800 | 13.900 | 8.000 | 13.645 | 48.345 |

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Trampoline Gymnastics - Women Schedule | Tokyo 2020 Olympics» .. (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65242351
# Gimnastika 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak erritmikoa taldea aparatu guztiak

Gimnastika erritmikoa taldeka 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan abuztuaren 9 eta 10ean egin zen. Txinako taldeak irabazi zuen urrea, Israelgoak zilarra eta Italiakoak brontzea.

## Emaitzak
### Sailkapena

| Pos. | Taldea. | 5 | 3 + 2 | Guztira | Sailkapena |
| 1 | Bulgaria Kamelia Petrova Sofia Ivanova Rachel Stoyanov Magdalina Minevska Margarita Vasileva | 37.700 (2) | 32.700 (2) | 70.400 | Q |
| 2 | Italia Alessia Maurelli Martina Centofanti Agnese Duranti Daniela Mogurean Laura Paris | 38.200 (1) | 31.150 (6) | 69.350 | Q |
| 3 | Ukraina Diana Baieva Alina Melnyk Mariia Vysochanska Valeriia Peremeta Kira Shyrykina | 35.450 (6) | 33.500 (1) | 68.950 | Q |
| 4 | Frantzia Aïnhoa Dot-Espinosa Manelle Inaho Célia Joseph-Noël Justine Lavit Lozéa Vilarino | 36.600 (3) | 32.200 (4) | 68.800 | Q |
| 5 | Txina Guo Qiqi Hao Ting Huang Zhangjiayang Wang Lanjing Ding Xinyi | 35.500 (5) | 32.400 (3) | 67.900 | Q |
| 6 | Israel Ofir Shaham Diana Svertsov Adar Friedmann Romi Paritzki Shani Bakanov | 35.250 (7) | 31.900 (5) | 67.150 | Q |
| 7 | Uzbekistan Evelina Atalyants Shakhzoda Ibragimova Mumtozabonu Iskhokzoda Amaliya Mamedova Irodakhon Sadikova | 33.550 (10) | 30.450 (7) | 64.000 | Q |
| 8 | Azerbaijan Gullu Aghalarzade Laman Alimuradova Zeynab Hummatova Yelyzaveta Luzan Darya Sorokina | 33.850 (8) | 28.150 (9) | 62.000 | Q |
| 9 | Brasil Maria Eduarda Arakaki Victória Borges Déborah Medrado Sofia Pereira Nicole Pircio | 35.950 (4) | 24.950 (13) | 60.900 | |
| 10 | Espainia Ana Arnau Inés Bergua Mireia Martínez Patricia Pérez Salma Solaun | 30.400 (13) | 30.000 (8) | 60.400 | |
| 11 | Australia Saskia Broedelet Emmanouela Frroku Lidiia Iakovleva Phoebe Learmont Jessica Weintraub | 31.400 (11) | 27.05 (11) | 58.450 | |
| 12 | Mexiko Dalia Alcocer Sofía Flores Julia Gutiérrez Kimberly Salazar Adirem Tejeda | 29.700 (14) | 27.800 (10) | 57.500 | |
| 13 | Alemania Anja Kosan Daniella Kromm Alina Oganesyan Hannah Vester Emilia Wickert | 33.700 (9) | 23.650 (14) | 57.350 | |
| 14 | Egipto Lamar Behairi Johara Eldeeb Farida Hussein Abeer Ramadan Amina Sobeih | 30.850 (12) | 25.050 (12) | 55.900 | |
* Beltza — emaitzarik onena errutima bakoitzean.
* Etzana — emaitzarik onena bi errutinetan.

### Finala

| Pos. | Taldea. | 5 | 3 + 2 | Guztira |
| 01 ! | Txina | 36.950 (1) | 32.850 (3) | 69.800 |
| 02 ! | Israel | 35.600 (5) | 33.250 (2) | 68.850 |
| 03 ! | Italia | 36.100 (3) | 32.000 (4) | 68.100 |
| 4 | Bulgaria | 34.100 (7) | 33.700 (1) | 67.800 |
| 5 | Azerbaijan | 34.850 (6) | 31.600 (5) | 66.450 |
| 6 | Frantzia | 35.750 (4) | 30.250 (7) | 66.000 |
| 7 | Ukraina | 36.550 (2) | 29.150 (8) | 65.700 |
| 8 | Uzbekistan | 34.050 (8) | 30.450 (6) | 64.500 |
* Beltza — emaitzarik onena errutima bakoitzean.
* Etzana — emaitzarik onena bi errutinetan.

## Erreferentziak

* ↑ Group All-Around - Qualification results. .
* ↑ Group All-Around - Final results. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q124684432
* Multimedia: Gymnastics at the 2024 Summer Olympics – Women's rhythmic group all-around / Q124684432
# Gimnastika 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak barra asimetrikoak

Emakumezkoen barra asimetrikoak 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan 2024ko uztailaren 27 eta abuztuaren 4an egin zen, Bercy Arenan. Kaylia Nemour aljeriarrak irabazi zuen urrea, Qiu Qiyuan txinatarrak zilarra eta Sunisa Lee estatubatuarrak brontzea.

## Sailkapena

| Pos | Gimnasta | D emaitza | E emaitza | Guztira | Qual. |
| 1 | Kaylia Nemour (ALG) | 7.1 | 8.500 | 15.600 | Q |
| 2 | Qiu Qiyuan (CHN) | 6.8 | 8.266 | 15.066 | Q |
| 3 | Sunisa Lee (USA) | 6.4 | 8.466 | 14.866 | Q |
| 4 | Nina Derwael (BEL) | 6.5 | 8.233 | 14.733 | Q |
| 5 | Zhang Yihan (CHN) | 6.4 | 8.300 | 14.700 | Q |
| 6 | Alice D'Amato (ITA) | 6.3 | 8.366 | 14.666 | Q |
| 7 | Becky Downie (GBR) | 6.6 | 8.066 | 14.666 | Q |
| 8 | Helen Kevric (GER) | 6.2 | 8.400 | 14.600 | Q |
| 9 | Simone Biles (USA) | 6.2 | 8.233 | 14.433 | R1 |
| 10 | Rebeca Andrade (BRA) | 6.1 | 8.300 | 14.400 | R2 |
| 11 | Sanna Veerman (NED) | 6.4 | 8.000 | 14.400 | R3 |

## Finala

| Pos | Gimnasta | D emaitza | E emaitza | Guztira |
| 01 ! | Kaylia Nemour (ALG) | 7.2 | 8.500 | 15.700 |
| 02 ! | Qiu Qiyuan (CHN) | 7.2 | 8.300 | 15.500 |
| 03 ! | Sunisa Lee (USA) | 6.4 | 8.400 | 14.800 |
| 4 | Nina Derwael (BEL) | 6.5 | 8.266 | 14.766 |
| 5 | Alice D'Amato (ITA) | 6.4 | 8.333 | 14.733 |
| 6 | Helen Kevric (GER) | 6.4 | 8.166 | 14.566 |
| 7 | Becky Downie (GBR) | 6.5 | 7.133 | 13.633 |
| 8 | Zhang Yihan (CHN) | 6.1 | 6.700 | 12.800 |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q117156639
# Gauzaki

Gauzaki edo objektu fisiko bat, materiaz osatutakoa, bizitzarik ez duena eta bere ezaugarri eta eginkizunak modu zehatzean defini daitezkeena da, forma zehatza izateaz gain.
Gauzaki bezala, soilik gizakiak eraldatutako gauzak eta, bere neurriek, eskuekin edo tresna sinpleekin maneiatzea ahalbidetzen dutena hartzen da, baldintza hauek beti betetzen ez diren arren.
Arkatza, mahaia edo hegazkina, gauzakiak dira, azken hau, bere tamaina dela eta, gauzakitzat har ez daitekeen arren. Gauzakitzat, ez dira, adibidez, mendiak eta itsasoko ura hartzen, mendiak ez baitu funtzio zehatzik, eta urak ez baitu forma zehatzik.

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q223557
* Multimedia: Objects / Q223557
# Gavardo

Gavardo Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 12.253 biztanle ditu, 29,8 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Gavardok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Muscoline Prevalle Roè Volciano Salò Vallio Terme Paitone Sabbio Chiese Puegnago sul Garda Villanuova sul Clisi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q104631
* Multimedia: Gavardo / Q104631
# Gauzain

Gauzaina herri eta hirietan kalez kale gaueko zaintza egiten zuen zaintzailea da. Antzinako lanbidea da, egun guztiz galdurik dagoena. Argiak piztu eta itzali eta ateak ireki eta ixtea zituen eginbide.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7973168
* Multimedia: Night watchmen / Q7973168
# Gauzen ordena naturala

Gauzen ordena naturala (portugesez: A ordem natural das coisas) Antonio Lobo Antunes idazle portugaldarrak 1992an plazaratu zuen eleberria da. Espezialisten ustez, idazlearen onenetariko bat da.

## Argumentua

Liburua oroimenen ingurukoa da. Portugalgo iraultza garaiak, Lisboako haurtzaroa, bizitza lazgarrien testigantza… teknika narratibo apurtzaileen bidez islatzen ditu Lobo Antunesek bere eleberrian. Liburu honetan, gertalekuak hara-hona dabiltza, denbora-aldaketekin bateratsu. Portugal osoa azaltzen dute narrazioek, Galiziako mugan (Monçãon) hasi eta hegoaldean (Taviran) buka, Afrika hego-ipar zeharkaturik (Johannesburg, Mozambike eta Aljeria). Hala ere, gertakari gehienak Lisboan kokatzen dira, batez ere pertsonaien umezaroko Benfica auzoan.

## Balorazioa

Lobo Antunesen eleberrien artetik, Gauzen ordena naturala iruditzen zitzaion onena José Cardoso Pires idazleari. Egileak berak ez zuen dudarik, garai hartan: «Hau da idatzi dudan liburu onena; ez, ordea, seguru aski, nire erabatekoa». Kritikarien aldetik harrera ona izan du nazioarte osoan, eta klasiko handien parean jarri dute. New Yorker aldizkariak, adibidez, hau zioen: «Mundu zabaleko idazleen artetik psikologia-erretratugilerik trebeenetako bat».

## Euskarazko itzulpena

* Gauzen ordena naturala "Literatura Unibertsala" bilduman, Alberdania, Igela eta Erein, Irun/Donostia, 2013. ISBN: 978-84-9746-812-1. Itzultzailea: Iñigo Roque. Itzulpen honek 2014an Itzulpenen Euskadi Saria irabazi zuen. Epamahaiaren arabera, liburuaren prosa zaila Iñigo Rokek oso ondo moldatu zuen euskaraz.

## Erreferentziak

* ↑ https://kritikak.armiarma.eus/?p=5983
* 1 2 https://www.erein.eus/liburua/gauzen-ordena-naturala
* ↑ https://www.euskadi.eus/eusko-jaurlaritza/contenidos/informacion/euskadi_litera_2014/eu_literatu/itzulpena.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q89411972
# Gauzazko diru

Gauzazko dirua gauza edo merkantzia batez osatutako dirua da, gauza horren balioa duena. Gauzazko diru bihurtzen diren objektuek balioa dute berez eta balio horren pareko balioa dute diru gisa erabiltzen direnean.
Historian zehar hainbat merkantzia erabili izan dira diru modura: urrea, zilarra, kobrea, gatza, piperrautsa, tea, gerriko apainduak, maskorrak, drogak, zeta eta abar. Elementu horiek neurtutako balioarekin edo antzemandako balioarekin erabili izan dira, zenbaitetan batzuk besteekin konparatuta, ondasunak baloratzeko edo prezioa ezartzen sistema desberdinetan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1470163
# Gavarda

Gavarda Valentziako Erkidegoko udalerria da, Ribera Alta eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.162 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Valentziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q957982
* Multimedia: Gavarda / Q957982
# Gauß

Gauß izenak (Gauss eta Gausz idazkerak ere baditu) hainbat adiera ditu:
# Ginebral de Gamueta

Ginebral de Gamueta (aragoieraz Chinebral de Gamueta) Erdialdeko Piriniotan dagoen mendia da, Huescako probintziaren ipar-mendebaldean eta Nafarroako mugaren ondoan kokatutakoa, Ansoko ibarrean.
Izen bereko zirkuan kokaturik dago, Foya de Gamueta (2.308 m), Foya de Gamueta Sur (2.296 m), Gorreta de los Gabachos Norte (2.270 m), Gorreta de Los Gabachos (2.272 m), Mallo Gorreta (2.266 m), Anzotiello (2.214 m) eta Mallo Paco Gamueta (1.994 m) tontorrak lagun dituelarik.

## Abiapuntuak

* Linzatik (3 ordu).
* Gamuetako trokatik (3 or. eta 3 min).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q11306486
# Ginekologia

Ginekologia emakumeen ugaltze-aparatuarekin lotutako gaixotasunetaz arduratzen den espezialitate medikoa da. Ginekologoak dira esparru honetako espezialistak. Ginekologiarekin batera obstetrizia izeneko medikuntza adarra ere bada, emakumearen haurdunaldiaz, fetoaz eta erditzeaz arduratzen dena. Abortuari dagokionez ere ginekologoak dira prozesu horretaz arduratu behar diren espezialistak.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Sociedad Española de Ginecología y Obstetricia
* Datuak: Q1221899
* Multimedia: Gynaecology / Q1221899
# Ginea Frantsesa

Ginea Frantsesa (frantsesez: Guinée française) mendebaldeko Afrikan kokaturiko frantziar kolonia izan zen 1894-1946 bitartean, eta itsasoz haraindiko lurralde frantsesa 1946tik 1958ra. Azken urte horretan independizatu zen, Gineako Errepublika izena hartuta.

## Historia

Ginea Frantsesa 1891n sortu zen, Rivières du Sud (1882-1891) aurreko koloniaren muga berberak zituelarik. 1882 baino lehen, Ginea Frantseseko kostaldeko zatiak Senegalgo frantziar koloniaren zati ziren.
1891n frantziarrek Rivières du Sud Dakarreko gobernadore kolonialaren kontrolpean jarri zuten, Porto Novotik ekialdera (gaur egungo Benin) frantziar kostako eskualdeen gaineko autoritatea zuena. 1894an Rivières du Sud, Boli Kosta eta Dahomey kolonia 'independenteetan' banandu zen. Rivières du Sud izenekoa Ginea Frantsesa izendatu zuten. 1895ean, Ginea Frantsesa menpeko kolonia bihurtu zen, eta bere gobernadorea gobernadoreorde izatetik Gobernadore Orokor izatera pasa zen. 1904an, Mendebaldeko Afrika Frantsesa eratu zuten Ginea Frantsesa, Senegal, Dahomey, Boli Kosta eta Goi Senegal eta Nigerrekin batera, bakoitza teniente gobernadore batek gobernatua (Dakarreko gobernadore nagusiaren kontrolpean zeudenak).

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-03-30). 168. araua: Afrika kolonialeko toponimia. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q797433
* Multimedia: French Guinea / Q797433