OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ametzaga (ibaia)

Ametzaga Arabako ipar-ekialdeko ibai bat da, Asparrena udalerrikoa. Arabako lautadan —zehazki, Zalduondo herrian— sortzen da, eta Zirauntza ibaiari isurtzen dizkio urak, Ilarduian.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia: 166. araua: Euskal Herriko ibaiak.

## Kanpo estekak

* Confederación Hidrográfica del Ebro
* Datuak: Q12255552
* Multimedia: Ametzaga Stream / Q12255552
# Ametzagaina

Ametzagaina Donostiako (Gipuzkoa) muino bat da (118 metro), Loiola, Intxaurrondo eta Martutene auzoen artean kokatua. Muino osoa hartzen duen Ametzagainako parkeak bere barruan hartzen ditu Ubako baseliza —eta, haren inguruan, Emaus Fundazioaren instalakuntzak—, karlistaldietan eraikitako Ametzagainako gotorlekua eta orain dela 25.000 urteko gravettiar aztarnategia, Donostia inguruko giza aztarnategi zaharrena dena.

## Erreferentziak

* ↑ Ametzagaina gotorlekua (Donostia). Andres Urdaneta Euskal Geografi Elkargoa (INGEBA) (Noiz kontsultatua: 2018-01-04).
* ↑ (Gaztelaniaz) LAS FORTIFICACIONES LIBERALES. Andres Urdaneta Euskal Geografi Elkargoa (INGEBA) (Noiz kontsultatua: 2018-01-04).
* ↑ Berria.eus. «Duela 25.000 urte jada Donostian gizakiak bizi zirela egiaztatu du Aranzadik ikerketa batean» Berria (Noiz kontsultatua: 2018-01-04).
* ↑ Arrizabalaga eta beste zenbait, Alvaro. (2014). «WHERE TO AND WHAT FOR? Mobility Patterns and the Management of Lithic Resources by Gravettian Hunter-Gatherers in the Western Pyrenees.» Journal of Anthropological Research, vol. 70, 2014 (New Mexico) 70 (Noiz kontsultatua: 2018-01-04).

## Ikus, gainera

* Ubako baseliza (Donostia)
* Garbera

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Aranzadi Zientzia Elkartea. Los primeros habitantes de Donostiamultimedia-ibilbidea. Ondarebideak (2016-11-24)
* Uba aterpetxea. Green Nest Hostel San Sebastián.
* Datuak: Q12253351
* Multimedia: Ametzagaina / Q12253351
# Ametzaga

Ametzaga euskal toponimo eta abizen bat da. Jatorriz, «ametz ugariko tokia» esan nahi du, eta gaur egun toki hauek eta pertsona hauek izendatzen ditu:

## Toponimoa

* Ametzaga, Asparreneko kontzejua (Araba).
* Ametzaga, Meñakako auzoa (Bizkaia).
* Ametzaga, Zuiako kontzejua (Araba).
* Ametzaga, Zalduondoko, Donemiliagako eta Asparreneko erreka (Araba), Zirauntzaren ibaiadarra.

## Abizena

* Arantzazu Ametzaga Iribarren (Buenos Aires, Argentina, 1943), idazlea, bibliotekaria eta feminista.
* Baltasar Hurtado Ametzaga (Bilbo, Bizkaia, 1657 - Madril, Espainia, 1720), militarra, Riscal de Alegreko markesa.
* Juan Antonio Hurtado Ametzaga (Bilbo, Bizkaia, 1664 - Badajoz, Espainia, 1732) militarra, Baltasar Hurtado Ametzagaren anaia.
* Camilo Hurtado Ametzaga (Madril, 1827 - Sevilla, 1888), Riscal de Alegreko markesa, enpresaburu eta saiakeragilea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2843147
# Amina Wadud

Amina Wadud (Bethesda, AEB, 1952ko irailaren 25a) teologo musulman estatubatuarra da. Virginiako Commonwealth Unibertsitateko ikasketa islamikoetako irakasle emeritua da, eta Starr King School for the Ministry-ko ikertzaile bisitaria ere bada. Wadudek luze eta zabal idatzi du emakumeak islamean duen eginkizunaz.
Metodista gisa jaio eta hazi zen Wadud, eta 1972an islamera bihurtu zen Pennsylvaniako Unibertsitatean ikasten ari zela. Arabiar eta islamiar ikasketak ikasten jarraitu zuen, lehenik Estatu Batuetan eta gero Egipton.

## Bizitza pertsonala

Amina Wadudek bost seme-alaba eta hiru biloba ditu eta Oakland-en (Kalifornia) bizi da. Ez-bitarra da.

## Bibliografia
### Liburuak

* Qur'an and woman: rereading the sacred text from a woman's perspective (1999), «Korana eta emakumea: testu sakratua emakumearen ikuspegitik irakurtzen»
* Inside the gender Jihad: women's reform in Islam (2006), «Generoaren Jihadaren barruan: emakumeen erreforma islamean»

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Amina Wadud, PhD» www.ciis.edu.
* ↑ «https://twitter.com/theladyimam/status/1408029138544304130» Twitter (Noiz kontsultatua: 2022-04-24).
* ↑ «https://twitter.com/theladyimam» Twitter (Noiz kontsultatua: 2022-04-24).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q265133
* Multimedia: Amina Wadud / Q265133
# Amina bint Wahb

Amina bint Wahb (arabieraz: امنة بنت وهب‎, Āmina bint Wahb; Meka, 549 - Al-Abwa, c. 576) Mahomaren ama zen, Wahb ibn Abd Manafen alaba, Banu Zuhra klanekoa Quraish leinuan. Abrahamen ondorengoa zen, Ismael semearen bidez. Bere ama Barra bint Abd al-Uzza zen, Abd ad-Dar klanekoa. Abd Allah ibn Abd al-Muttalibekin ezkondu zen.
Kondairak dio argi batek distira egiten zuela bere kopetan, eta hori zela profeta bat erdituko zuenaren promesa. Abd Allahk argia jasoko zuen Aminarekin ezkondu ondoren. Abd Allahren aita Mekako Kaaba sakratuaren zaindaria zen. Ezkondu eta gero, Abd Allah Siriara joan zen bidaian karabana komertzial batean. Joan zenean Amina jada haurdun zegoen. Abd Allah bidaian hil zen, eta ez zen inoiz etxera itzuli. Amina depresioan sartu zen, eta ez zen inoiz depresio horretatik atera.
Bi hilabete beranduago jaio zen Mahoma. Familia boteretsuetan tradizioa zen bezala, Mahoma basamortura bidali zuten haurtxoa zela. Garai horretan uste zuten basamortuan ikasten zela autodiziplina, noblezia eta askatasuna zer zen. Mahomak horrela ikasi zuen arabiera eta arabiar tradizioak. Denbora horretan Halimah bint Abi Dhuaybek zaindu zuen, Banu Sa'ad leinuko emakume beduino batek.
Mahomak 5 urte bete zituenean Aminarekin itzuli zen. Aminak Medinara eraman zuen bere familiarekin, baina Mekatik Medinarako bidean 23 kilometro egin eta gero Amina gaixotu eta hil zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q257935
* Multimedia: Aminah bint Wahb / Q257935
# Aminah Banowati

Aminah Banowati (Semarang, 1922 – Jakarta, 1977ko apirilaren 30a) indonesiar aktore eta abeslaria izan zen.

## Bizitza

Banowati 1922an jaio zen Semarangen, Ekialdeko Herbeheretar Indietan.
Ibilbide pertsonala abeslari gisa hasi zuen Mata Roda kroncong orkestran. Geroago, japoniar okupazioaren garaian, Fred Youngek Bintang Surabaya taldera gonbidatu zuen.
1951n zineman debutatu zuen Sedap Malam filmean, non bigarren mailako paper bat izan zuen. Emakume lotsagabeak antzeztu zituen askotan, eta 1950eko hamarkadan beste bost filmetan agertu zen: Peristiwa 10 Nopember (1956), Peristiwa Surabaja Gubeng (1956), Pemetjahan Poligami (1956), Neng Atom (1956) eta Kunang-kunang (1956). 1961ean paper nagusietako bat lortu zuen Masih Ada Hari Esok filmean eta hamar urteko etenaldia hartu zuen. 1971n Bambang Hermantok zuzendutako Jembatan Emas filmean antzeztu zuen. 1970eko hamarkadan beste zazpi filmetan agertu zen.
Jakartan hil zen gaixotasun baten ondorioz 1977ko apirilaren 30ean, 55 urte zituela.

## Filmografia

| Urtea | Izenburua | Pertsonaia |
| 1951 | Sedap Malam | |
| 1956 | Peristiwa 10 Nopember | |
| 1956 | Peristiwa Surabaja Gubeng | |
| 1956 | Pemetjahan Poligami | |
| 1956 | Neng Atom | |
| 1956 | Kunang-kunang | |
| 1960 | Ibu Mertua | |
| 1961 | Masih Ada Hari Esok | |
| 1971 | Djembatan Emas | |
| 1971 | Derita Ibu | |
| 1972 | Tangan Besi | |
| 1972 | Njanjian Air Mata | |
| 1973 | Tabah Sampai Akhir | |
| 1973 | Pencopet | |
| 1974 | Paul Sontoloyo | Siti andrea |
| 1974 | Dasar Rezeki | |

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Indonesieraz) Biran, Misbach Yusa. (1979). Apa Siapa Orang Film Indonesia 1926–1978. Jakarta: Sinematek Indonesia, 32 or. OCLC .6655859.
* ↑ (Indonesieraz) Kristanto, JB. (2007). Katalog Film Indonesia 1926– 2007. Jakarta: Nalar, 82 or. ISBN 978-979-26-9006-4..
* ↑ (Indonesieraz) Kristanto, JB. (2007). Katalog Film Indonesia 1926– 2007. Jakarta: Nalar, 433 or. ISBN 978-979-26-9006-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q119219871
# Aminata Sophie Dièye

Aminata Sophie Dièye (Thiès, 1973 – Dakar, 2016ko otsailaren 17a), Aminata Zaaria eta Ndèye Takhawalou izengoitiz ere ezaguna, senegaldar idazle, aktore eta kazetaria izan zen.

## Bizitza

1973an jaio zen Thièsen. Zerga-ikuskatzaile baten alaba naturala zen eta amak hezi zuen. 21 urte zituela, Ngor uhartera joan zen bizitzera eta Sud Quotidien egunkarian lan egiten hasi zen.
Bere bizitzan zehar, Aminata Sophie Dièyek Sud Quotidien, Le Cafard Libération eta L'Observateur egunkarietan idazten jarraitu zuen. L'Observateur eginkarian, Ndèye Takhawalou izengoitia hartu zuen.
Senegalgo Musika, Dantza eta Antzerki Kontserbatorio Nazionalean ikasi zuen eta 2002an debuta egin zuen antzerkian, Consulat zénéral komedian. Frantziarako bisatuaren bila zebilen emakume zahar analfabeto baten papera egin zuen. Afrikako bost herrialdetan eta Frantzian antzeztu zen komedia hori.
2004an, La Nuit est tombée sur Dakar eleberria argitaratu zuen Aminata Zaaria izengoitia erabiliz.
2005ean, senarra hil zitzaion, minbiziak jota.
Aminata Sophie Dièye 2016ko otsailaren 17an hil zen Dakarren, diabetesaren ondorioz.

## Sariak

* 2004: Emmanuel Roblès saria

## Lanak
### Liburuak

* La nuit est tombée sur Dakar (2004)
* La putain amoureuse d'un pèlerin juif (2007)

### Filmografia

| Urtea | Izenburua | Pertsonaia |
| 1998 | La Petite Vendeuse de soleil | |
| 2006 | Lili et le Baobab | Aminata Ly |

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Aminata Zaaria» Aflit.arts.uwa.edu.au jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2022-08-31) (Noiz kontsultatua: 2024-02-06).
* 1 2 3 4 (Frantsesez) «Aminata Sophie Dièye: vie et mort d'une femme de lettres exceptionnelle» RFI 2016-02-26 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2024-02-06) (Noiz kontsultatua: 2024-02-06).
* ↑ (Frantsesez) «Aminata Sophie Dièye» Africulture jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2022-12-03) (Noiz kontsultatua: 2024-02-06).
* ↑ (Frantsesez) «Aminata Sophie Dièye» Africiné jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2024-02-06) (Noiz kontsultatua: 2024-02-06).
* ↑ (Frantsesez) «Spectacle: Consulat zénéral» BNF jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2022-11-29) (Noiz kontsultatua: 2024-02-06).
* ↑ (Frantsesez) ««La nuit est tombée sur Dakar» de Aminata Sophie Dieye» RFI 2020-02-27 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2022-12-03) (Noiz kontsultatua: 2024-02-06).
* ↑ (Frantsesez) Sènou, Arnold. «Quitter le tiers-monde à tout prix» Afrik 2004-03-10 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2024-02-06) (Noiz kontsultatua: 2024-02-06).
* 1 2 (Frantsesez) Diagne, Ndèye Fatou Diery. «Aminata Sophie Dièye, sage d'une héroïne des lettres» Seneplus Culture 2020-10-17 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2022-05-06) (Noiz kontsultatua: 2024-02-06).
* ↑ (Frantsesez) «Aminata Zaaria» Babelio jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2022-12-03) (Noiz kontsultatua: 2024-02-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19267172
# Aminatou Haidar

Aminatou Haidar (Centre Akka, Sahara Espainiarra, 1966ko uztailaren 24- ) aktibista sahararra da. Bere bizitzan zehar, zenbait alditan preso izan da Marokoko espetxeetan, herri sahararren eskubideak defendatzeagatik. 2009ko azaroan, Aaiun hirira itzultzean, ustez sarrera-dokumentuak behar bezala ez betetzeagatik, pasaportea erretiratu, kanporatu eta Espainiako Lanzaroteko aireportura bidali zuten inongo paperik gabe. Hori dela eta, gose-greba bati ekin zion bere egoerari buruz Maroko eta Espainiako gobernuen jarrera salatzeko.
Hilabete eta erdiz Lanzaroteko aireportuan egon zen gose-greban eta azkenean ospitalera eraman behar izan zuten. 2009ko azaroaren 18an Marokok pasaportea itzuli zion Haidarri Aaiunera itzultzeko Nicolas Sarkozyk Haidarren izenean Marokoko Errege Mohammed VI.arekin hitz egin ondoren.

## Erreferentziak

* ↑ Bere pasaporteko datuak. elmundo.es. 2009-12-02. (Gaztelaniaz)
* ↑ Aminatu Haidar etxean da, 32 egun ondoren, Berria.info - 2009-12-18
* Datuak: Q115979
* Multimedia: Aminatou Haidar / Q115979
# Amina Sow Mbaye

Amina Sow Mbaye (Saint-Louis, 1937ko irailaren 25a – ibidem, 2021eko urtarrilaren 28a) senegaldar eleberrigile eta poeta izan zen.

## Bizitza

Fatick hirian hazi zen eta han fula eta sererea ikasi zituen, haren lehen hizkuntza zen woloferaz gain. Saint-Louisko Ameth Fall ikastetxean ikasi zuen. Daganara joan zen irakasle eta gero Saint-Louisera itzuli zen. 1987an, Saint-Louiseko Eskualdeko Eskola Normalen Aplikazio Eskolako zuzendari izendatu zuten. 1991n, Senegaleko Emakumeen Elkarteen Federazioko presidente bihurtu zen.
Gaztetik saskibaloia eta atletismoa praktikatu zituen. Gainera, Senegalgo lehen emakumezko saskibaloi arbitro kualifikatua izan zen.
Hamaika seme-alaba izan zituen. Haietako bat Pape Samba Sow aktore eta umorista da, Zoumba izen artistikoz ezaguna.
2021eko urtarrilaren 28an hil zen Saint-Louisen, 83 urte zituela.

## Lanak

* Mademoiselle (1984)
* Pour le sang du mortier (2001)
* Petit essai sur la vieillesse : Suivi de : Les Bulles (2007)

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Mbaye, Amina Sow» Archives nationales du Sénégal jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2010-05-21) (Noiz kontsultatua: 2024-01-29).
* 1 2 (Frantsesez) Ormerod Noakes, Beverley; Volet, Jean-Marie. (1994). Romancières africaines d'expression française: le sud du Sahara. L'Harmattan, 137 or. ISBN 2738422055. (Noiz kontsultatua: 2024-01-29).
* ↑ (Frantsesez) «Zoumba, un artiste saint-louisien très occupé» Saint-Louis du Sénégal 2011-11-09 jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2011-12-01) (Noiz kontsultatua: 2024-01-29).
* ↑ (Frantsesez) Camara, Mouhamed. «Nécrologie : Décès de Amina Sow Mbaye» Senenews - Actualité Politique, Économie, Sport au Sénégal jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2022-09-21) (Noiz kontsultatua: 2024-01-29).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2843382
# Amerikar gau

Amerikar gaua delakoa zinemagintzan egun argitan filmatutako eszenak gau giroko eszenak bailiran simulatzeko teknika bat da.
Egunez filtrodun kamera batez eszenak filmatzean datza, kolorean filmatzen bada urdina da, aldiz, zuri-beltzean filmatuz gero gorria, honela irudi ilun-urdinxka bat lortzen da. Modu honetan gaua eta ilargiaren argia girotuarazten da. Teknika honekin filmatzen den artean, zerua filmatzea ekidin eta errealismorik ez galtzezko itzalekin arreta berezia izaten da.
Jatorriz, teknika hau AEBetan "Day for night" izenpean garatu zen, hortik Europan jaso zuen amerikar gaua izena, eta hamarkada luzez zinemagintzan oso ohikoa izan zen. Baina pixkanaka erabiltzetik utzi zen, jada argitasun eskaseko eszenak filmatzea ahalbideratzen zuen argazki material sentikorragoa sortua baitzen. Honen bitartez, efektu naturalagoa sorrarazten zen, amerikar gaua erabiltzen duten filmetan ikusleak teknika hori erabili izan dutela erraz atzeman baitezake, objektuek berez baino itzal indartsuagoak proiektatzen baitituzte, aldiz, gauez efektu hori oso gutxi edota batere ez da ematen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q617476
# Amerikar lehoi

Amerikar lehoia edo Ipar Amerikako haitzuloetako lehoia (Panthera leo atrox edo Panthera atrox), Ipar Amerikan Pleistozenoan zehar bizi zian zen lehoi azpi-espezie bat izan zen. Analisi genetikoak erakutsi du Europako haitzuloetako lehoiaren ahaiderik gertukoena zela. Pleistozenoko megafaunaren parte zen, garai horretan bizi izan ziren tamaina handiko animalia multzoa. Ipar Amerikan aurkitutako fosil gehienak La Brean (Los Angeles) aurkitu dira.
Gaur egun Afrikan bizi diren lehoiak baino %25 handiagoa zen, ezagutzen den felinorik handienetako bat.

## Erreferentziak

* ↑ Barnett, Ross; Shapiro, Beth; Barnes, Ian; Ho, Simon Y. W.; Burger, Joachim; Yamaguchi, Nobuyuki; Higham, Thomas F. G.; Wheeler, H. Todd et al.. (April 2009). «Phylogeography of lions (Panthera leo ssp.) reveals three distinct taxa and a late Pleistocene reduction in genetic diversity» Molecular Ecology 18 (8): 1668–1677. doi:10.1111/j.1365-294X.2009.04134.x. ISSN 1365-294X. PMID 19302360. (Noiz kontsultatua: 2018-03-26).
* ↑ King, Leigha; Wallace, Steven. (2014-11-01). «Phylogenetics of Panthera, including Panthera atrox, based on craniodental characters» Historical Biology: A Journal of Paleobiology 26 doi:10.1080/08912963.2013.861462. (Noiz kontsultatua: 2018-03-26).
* ↑ «Fascinating American Lion Facts» ThoughtCo (Noiz kontsultatua: 2018-03-26).
* ↑ «About Rancho La Brea Mammals» Natural History Museum of Los Angeles County 2012-08-06 (Noiz kontsultatua: 2018-03-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q242358
* Multimedia: Panthera atrox / Q242358
* Espezieak: Panthera atrox
# Amerikar berdantza

Amerikar berdantza (Spiza americana) Spiza generoko animalia da. Hegaztien barruko Cardinalidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) IOC Master List

## Ikus, gainera

* Spiza
* Cardinalidae

## Kanpo estekak

* World Bird Names
* Datuak: Q1210224
* Multimedia: Spiza americana / Q1210224
* Espezieak: Spiza americana
# Amerikar mendikatea

Amerikar mendikatea mendilerro zabal bat da, ia etenik gabeko mendilerro eta mendilerroen sekuentzia batean datzana, Amerika kontinentearen mendebalde osoan zehar, Antartikaraino iritsiz.
Iparraldetik hegoaldera, sekuentzia orogeniko hau meridianoan, Alaskako mendikatearekin eta Brooks mendikatearekin hasten da, Alaskan Kanadako Yukon eta Columbia Britainiarrean zehar hedatzen da. Amerikako Estatu Batuetan adar nagusia Mendi Harritsuak dira, Mexikon mendilerroak Mendebaldeko Sierra Madre eta Ekialdeko Sierra Madre mendilerroen artean jarraitzen du. Ondoren, Erdialdeko Amerikako mendilerroetan zehar jarraitzen du, Guatemalan, Hondurasen, Nikaraguan, Costa Rican eta Panaman. Azkenean, Andeetako mendikatea bihurtzen da Hego Amerikan. Gainera, Hegoaldeko Georgiak uhartediraino jarrai dezakeela uste da, eta Hego Atlantikoan zehar Graham Lurraldeko mendietaraino, Antartikako penintsulan. Sistema orogeniko hau Ozeano Bareko Suzko Eraztunaren ekialdeko erdia da.

## Erreferentziak

* ↑ Silberling, N.J. et al. (1992). Lithotectonic terrane map of the North American Cordillera [Miscellaneous Investigations Series I-2176]. Reston, Va.: U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey

## Kanpo estekak

* Datuak: Q605761
* Multimedia: Mountain ranges of North America / Q605761
# Amerikar ametsa

Amerikar ametsa (ingelesez: American Dream) Ameriketako Estatu Batuetako herritarrek nahiz bertara joaten diren etorkinek euren bizi-proiektuak gauzatu eta bizimodu arrakastatsua lortu ahal izango dutela baieztatuz zabaldu den mito eta ideia da. Ezerezetik abiaturik eta adorez jokatuz arrakasta lor daitekeelako ideia hau Ameriketako Estatu Batuetako liberalismo politiko eta ekonomikoan oinarritzen da, baina errealitatetik urrun dago, klase sozialen arteko mugikortasuna Estatu Batuetan beste herrialdeetan baino txikiagoa dela frogatu baita.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q214100
# Amerikar inperialismo

Amerikar inperialismoa edo estatubatuar inperialismoa Ameriketako Estatu Batuen eragin politiko, ekonomiko, kultural eta mediatikoaren hedapenari dagokio, bere mugetatik haratago. Testuaren egilearen arabera, inperialismoa izan daiteke, konkista militar purua, kanoiontziaren diplomazia, desberdinen arteko itunakk, fakzio gustukoenen diru-laguntza, erregimenen aldaketa behartuak edo enpresa pribatuen bidez ekonomikoki barneratzea; eta, interes horiek arriskuan daudenean, esku-hartze diplomatiko edo nahitaezkoa izan dezake.
Estatu Batuetako inperialismoa eta espantsionismoa iraunarazten dituzten politikak XIX. mendearen amaieran hasi ziren "inperialismo berriarekin", nahiz eta batzuek uste duten Amerikako Estatu Batuetako lurralde-hedapena, natibo amerikarren kontura, termino berarekin identifikatzeko bezain antzekoa dela. Ameriketako Estatu Batuak inoiz ez dira ofizialki inperio gisa identifikatu, eta haien lurralde-jabetzak ere ez dira ofizialki identifikatu. Iruzkingile batzuek herrialdea inperiotzat hartu dute, besteak beste, Max Boot, Arthur M. Schlesinger Jr. eta Niall Ferguson idazleek. Beste iruzkingile batzuek Estatu Batuei leporatu diete neokolonialismoa praktikatzea —hegemoniaren forma moderno gisa definitzen da batzuetan—, botere ekonomikoa baliatzen duena, indar militarra inperio informal batean erabili ordez; "neokolonialismo" terminoa inperialismo modernoaren sinonimo garaikide gisa erabili izan da noizean behin.
Estatu Batuek atzerriko herrialdeetako gaietan esku hartu behar ote duten oso gai eztabaidatua izan da herrialdearen historia osorako politika nazionalean. Interbentzionismoaren oposizioak herrialdearen jatorria atzerriko errege baten aurka matxinatu zen kolonia zahar gisa adierazi dute, baita demokrazia, askatasun eta independentziaren balio estatubatuarrak ere. Aitzitik, interbentzionismoaren eta inperialistatzat hartu diren AEBko presidenteen jarraitzaileek —bereziki Andrew Jackson, James K. Polk, William McKinley, Theodore Roosevelt eta William Howard Taft—, hainbat herrialdetako esku-hartzeak justifikatu dituzte (edo horien konfiskazio osoa), interes ekonomiko estatubatuarrak sustatzeko beharra argudiatuz, hala nola, zorraren merkataritza eta kudeaketa; mendebaldeko hemisferioan Europaren esku-hartzea (koloniala edo beste mota batekoa) prebenitzea, 1823ko Europaren aurkako Monroe Doktrinan adierazia; eta mundu osoan "ordena ona" mantentzearen onurak.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Bryne, Alex. «Yes, the US has an empire – and in the Virgin Islands, it still does» The Conversation.
* ↑ Lindsay, Ivo H. Daalder and James M.. (2001-11-30). American Empire, Not 'If' but 'What Kind'. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q605269
* Multimedia: Colonialism of the United States / Q605269
# Abrucena

Abrucena Almeriako udalerria da. 2006an 1.339 biztanle zituen.

## Demografia

Bilakaera demografikoa :
| Urtea | 1996 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |
| Biztanleak | 1.460 | 1.462 | 1.460 | 1.455 | 1.437 | 1.413 | 1.391 | 1.386 | 1.358 | 1.339 |

## Ikus, gainera

* Almeriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Abrucena - Abrucenako Udalaren webgune ofiziala
* (Gaztelaniaz) Abrucena - Almeriako Probintzia Aldundiaren webgunea
* Datuak: Q1110408
* Multimedia: Abrucena / Q1110408
# Abrytasites

Abrytasites (edo Abrytusites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Hauteriviar garaian, hau da, orain dela 136 milioi urtetik 130 milioi urtera gutxi gorabehera.

## Espezieak

* Abrytasites julianyi
* Abrytasites neumayri
* Abrytasites thieuloyi

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Sepkoski, Jack. Sepkoski's Online Genus Database - Cephalopodes. (Noiz kontsultatua: 2010-02-14).
* 1 2 3 (Ingelesez) Paleobiology Database. (Noiz kontsultatua: 2010-02-14).
* ↑ Wright, C. W.; Calloman, J. H.. (1996). «Cretaceous Ammonoidea» Treatise on Invertebrate Paleontology. A. Hendy, L(4):1–362 or. 28273 (Noiz kontsultatua: 2010-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2821985
* Multimedia: Abrytasites / Q2821985
* Espezieak: Abrytasites
# Absalom

    Ez nahasi Absalon daniar apezpikuarekin.
Absalom (hebreeraz: אַבְשָׁלוֹם‎, ʾAḇšālōm, euskaraz: «bakearen aita») Itun Zaharreko pertsonaia da, David erregearen hirugarren semea.

## Kontakizuna

Absalomen istorioa Daviden etxeko tragedia delakoaren barruan kokatzen da, azken finean Salomon tronura eramango duena. Amnon anaiarik zaharrena Tamar Absalomen sasi-arrebaren edertasunaz liluratuta, bortxatu egin zuen (2 Sm 13:14). Absalomek mendekatzea erabakiko du, bere zerbitzariei Amnon oturuntza batean hiltzeko aginduz (2 Sm 13:29) eta gero Gesurrera ihes egingo du, non bere amaren aldeko aitona, Talmai aramearra, errege den. Joabek Daviden aurrean bere alde hitz egiten ostean, erregeak itzultzeko baimena ematen dio, baina bi urte behar ditu jasotzeko (2 Sm 14:25).
Behin Amnon hila eta oinordetza-eskubide argirik ez dagoenez, Absalom kanpaina egiten hasten da bere primogenitura-eskubideak baliarazteko. Baina Israelgo estamentu guztien babesa bazuen ere, oinordekotza Salomonentzat gordeta zegoela zirudien, eta, beraz, aitaren bizitzaren aurkako azpijokoa zen.
Azkenik, David ez zegoela aprobetxatuz, mertzenarioek lagunduta errege izendatu zuen bere burua eta Jordan ibaiaren ondoan borrokan hasi ziren. Ihes egin duen bitartean, ironikoki, bere adats ederrak zuhaitzetan korapilatuta geratzen daa, eta, Joab, Daviden kapitaina, bihotzean hiru gezi sartuko ditu. Daviden pena izugarria izan zen, gertatutakoa gorabehera, Jerusalemen gudua galdu izan balu bezala sartu baitzen.

## Familia

Zuhaitz genealogikoa :
Jese
David
Nitzevet
Absalom
Tamar
Maacah
Maacah :

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 177. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako pertsona-izenak. .
* ↑ Albizu, Jose Luis. (1985). Figuras bíblicas. Madril: Ediciones Rioduero ISBN 84-220-1212-X..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q205372
* Multimedia: Absalom / Q205372