# Violeta Zúñiga

Violeta Zúñiga Peralta (Zúñiga, Colchagua, Txile, 1933ko apirilaren 12a - 2019ko otsailaren 2a) giza eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Txileko Diktadura Militarrak (1973-1990) Atxilotu eta Desagertutako Senideen Elkarteko kide izan zen hil zen egunera arte. Elkarte bereko folklore taldeko kidea ere izan zen. Ehun aldiz baino gehiagotan parte hartu zuen La cueca sola lanaren aurkezpenean dantzari gisa.

## Biografia

1933ko apirilaren 12an jaio zen Zúñiga hirian, Colchagua probintzian. Gurasoekin bizi izan zen bertan harik eta Santiago hiriburura emigratu zuen arte 13 urte zituela, Hirian ezagutu zuen bere bizitzako bikotekide bakarra izango zena, Pedro Silva, 1976ko abuztuaren 9an atxilotua eta desagertua.

## Giza Eskubideen aktibismoa

Laguna preso hartu eta haren bila hasi zen Zuñiga, Giza Eskubideen aldeko hainbat erakundetara joanez, diktaduraren aurka baitzeuden eta biktimei laguntzen baitzieten, besteak beste, Elkartasunaren Sailburuordetza, han egoera berean zeuden beste emakume batzuk ezagutu zituen eta Desagertutako Atxilotuen Senideen Elkartea osatzea erabaki zuten.
Hala ere, mehatxuak, indarkeria fisikoa eta atxiloketak jasan zituenez, Zuñigak birritan atera behar izan zuen herrialdetik.
Desagertutako Atxilotuen Senideen Elkartearekin eta Bizitzaren Aldeko Emakumeen taldearekin batera (Diamela Eltit eta Lotty Rosenfeldekin, besteak beste), protesta-ekintza batzuk planifikatu eta gauzatzen zituen, horien artean, Kongresu Nazional ohiari kateatzea eta hainbat martxa baketsu.

### Ez nazazu ahaztu

Argentinako "Siluetazo" 11 taldearen antzeko manifestazio bat egin zen Txilen, Mujeres por la vida taldeak antolatua; talde hau 1983an sortu zen Sebastian Acevedoren inmolaziotik abiatuta, eta zenbait esku-hartze antolatu zituen espazio publikoan, "Ekintza lasterrak" deitzen zituzten keinu labur baina esanguratsuetan; egunerokotasuna eten egiten zuten zentsura, desagerpena eta diktaduraren amaiera salatzeko.

## Cueca Sola

Cueca Sola Gala Torresek sortutako Atxilotu Desagertuen Senideen Elkartearen folklore multzoko jatorrizko artelana da, letra eta musikaren egilea dena. Cuecaren dantza nazionalean, bikote batek oilar baten eta oilo baten arteko segizioaren antza du. Cueca Sola dantzan, dantzaria beti bakarrik dago, horrela, desagertutako atxilotutako lagunaren absentzia sinbolizatzen du.
Obra 1978ko martxoaren 8an estreinatu zen, Caupolicán Antzokian, Emakumearen Nazioarteko Eguna ospatzeko egindako ekitaldian, diktadura militarrean, desagertutako atxilotuen arazoa salatzeko eta bistaratzeko. Ehun aldiz baino gehiagotan erakutsi da estreinatu zenetik, diktaduraren aurkako bilera masibo askotan parte hartuz. Data berezietan, hala nola irailaren 11ko estatu-kolpearen egunean, abenduaren 10eko Giza Eskubideen Nazioarteko Egunean eta abuztuaren 29ko Nahitaezko Desagertzeen Biktimen Nazioarteko Egunean. Errepikapenaren eta errepikapenaren bidez, giza eskubideen urraketari buruzko kontzientzia sortzen duen memoria-ariketa bat da.
Violeta Zuñigak hainbat hamarkadatan dantzatu du Cueca, La Moneda jauregiaren aurrean barne.
Hitzek senideen itxaronaldi tristea islatzen dute:
* Gala Torresen Cueca Solaren letra
* Garai batean pozik nengoen
* baketsuak izan ziren nire egunak,
* baina zorigaitza iritsi zen
* Gehien nahi nuena galdu nuen.
* Etengabe galdetzen diot neure buruari,
* Non zaude?
* Eta inork ez dit erantzuten,
* eta ez zatoz
* Eta ez zatoz, laztana
* luzea da absentzia,
* eta lur guztian
* Kontzientzia eskatzen dut.
* Zu gabe, maitea,
* tristea da bizitza.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51685655