OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Anemia pernizioso

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Anemia perniziosoa gaixotasun larri, kroniko eta progresiboa da, B12 bitamina xurgatzeko ezintasuna ezaugarri duena. Bitamina horren gabeziak globulu gorrien eraketa -hots, eritropoiesia- eragozten du, eta anemiaren ohiko sintomak agertzen dira. Jatorri autoimmuneko gaitza da.
B12 bitamina (kobalamina ere deitua) heste meharrean xurgatzen da, eta funtsezko zeregina burutzen du eritrozitoen sorrera prozesuan. Xurgapen hori gerta dadin beharrezkoa da urdailak ekoizten duen F faktorea edo faktore intrintsekoa (antza, faktore horrek B12 bitaminaren pinozitosia errazten du). Faktorerik ezean hartutako kobalamina ez da xurgatzen eta ez da odolera eta hezur-muinera iristen, anemia kaltegarria agertuz.
Gaixotasun autoimmune honen ondorioz organismoak faktore intrintseko sortzen duten urdailaren zelulen aurkako antigorputzak ekoizten ditu, atrofia gastrikoa eraginez eta faktore intrintsekoaren sorrera inhibituz.
Anemia perniziosoa beste gaitz autoimmuneekin batera ager daiteke, besteak beste diabetes mellitus 1, Addisonen gaixotasuna, Crohn gaitza, miastenia gravis, Hashimotoren tiroditisa, etab.
Gaitzak eritrozitoen kopurua asko jaisten du. Eritrozitoak, bestalde, handitu egiten dira. Leukozito eta plaketen kopurua ere txikitu egiten da. Honen guztiaren ondorioz honako sintoma hauek agertzen dira: nekea, zurbiltasuna, arnasa hartzeko arazoak, beherakoak, odoljarioak eta hainbat kalte neurologiko.
Tratamenduari dagokionez B12 bitamina hartu behar da, injekzioaren bidez. Aho bidezko hartualdia ez da egokia, bitamina heste meharrean xurgatzen ez delako.

## Erreferentziak

* ↑ Anemia pernizioso. Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa", Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 4.0, zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020-7-1).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1346016
# Arquata del Tronto

Arquata del Tronto Italiako udalerri bat da. Ascoli Picenoko probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean. 973 biztanle ditu, 92,23 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Arquata del Trontok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Accumoli Acquasanta Terme Montegallo Norcia Montemonaco Valle Castellana

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56031
* Multimedia: Arquata del Tronto / Q56031
# Arpoi

Arpoia gizakiak historiaurretik arrantzatzeko erabili izan duen xabalina da. Hasiera batean, haren muturra adarretik banatzen zen, harrapakina jotzen zuenean.
Gaur egun, hitz horrek mutur burnizko haga horzdun bati erreferentzia egiten dio, arrain handiak eta baleak harrapatzeko ere erabiltzen dena. Kasu horretan, kanoi txiki batekin jaurtitzen da. Arpoia harrapakina itsasontzian biltzea ahalbidetzen duen soka bati lotuta doa.
1864an, Sven Foyn kapitain balea-arrantzale norvegiarrak buru eztandagarridun arpoia asmatu zuen. Horrekin, ehiza prozesua azkartu eta "gizalegezkoagoa" egitea bilatzen zuen, harrapatutako balea berehala akabatzen baitzuen.
Urpeko arrantzan ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207574
* Multimedia: Harpoons / Q207574
# Arpád Račko

Arpád Račko (Szolnok, 1930eko uztailaren 17-Košice, 2015eko urtarrilaren 2a) eslovakiar eskultore ospetsua izan zen.

## Biografia

Arpád Račko Pragako Arte Sortzaileen Akademian eta Jan Laudaren estudioan ikasi zuen. Bere lanetan bi eskultore txekiarren eragina nabaria da: Josef Václav Myslbek eta Jan Štursa. Košicen, 2015ean hil zen.

## Obrak

Erliebeak, bustoak eta mota askotako eskulturak egin zituen. Hauek dira bere lan ezagunenak:
* Maratónec (Maratoi korrikalaria) (1959). Košiceko "Námestie Maratónu mieru" plazan dago kokatuta.
* Erb mesta Košice (Košiceko armarriaren estatua) (2002). Košiceko Hlavná ulica kalean dago.

## Kanpo loturak

* (Eslovakieraz): Biografia.
* (Eslovakieraz): Kronologia.
* Datuak: Q3486544
* Multimedia: Arpád Račko / Q3486544
# Arpsdorf

Arpsdorf Alemaniako udalerria da. Schleswig-Holstein estatuan kokatuta dago, [[Rendsburg-Eckernförde (barrutia)|Rendsburg-Eckernförde]] barrutian. 2014an 269 biztanle zituen 12,1 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q635298
* Multimedia: Arpsdorf / Q635298
# Arquata Scrivia

Arquata Scrivia Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 6.256 biztanle ditu, 29,24 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Arquata Scriviak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Grondona Serravalle Scrivia Vignole Borbera Gavi Isola del Cantone Voltaggio

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17257
* Multimedia: Arquata Scrivia / Q17257
# Arque probintzia

Arque probintzia (gaztelaniaz: Provincia de Arque) Boliviako Cochabamba departamenduko probintzia bat da. 1077 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 23464 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1366072
Txantiloi:Cochabamba departamenduko probintzia aurkibidea
# Anita Ramírez, beltzez

Anita Ramírez beltzez, erretratua (gaztelaniaz, Retrato de Anita Ramírez en negro) 1915aren inguruan Ignacio Zuloaga euskal margolariak eginiko erretratua da. Anita Ramírez artistaren ohiko modeloa izan zen urte haietan; berari egin zion, adibidez, Anita Ramírez horiez beste erretratua.

## Deskribapena

Margolan honetan Zuloagak Segoviako lanetan oso ohikoa izan zen eskema jarraitu zuen: aurrean, errealismo handiaz, modeloa ikusten dugu; atzean, aldiz, herri baten irudi askoz sinplifikatuago. Margolan osoan iluntasuna da nagusi. Argia modeloaren aurpegian fokalizatzen da. Ana Ramírez Segoviako ohiko arropa dotorez jantzita dago, ikusleari begira, eta haren begiradan arrotasuna da nagusi. Deigarria da baita ere atzean ikusten den zeru mistikoa, iluna, ekaitza iragarriz. Modeloaren buruan lore batzuk ikus daitezke, margolanari beste motatako koloreak emanez.

## Erreferentziak

* ↑ file:///Paseo_por_Segovia_con__Ignacio_Zuloaga_2.pdf

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31187972
# Anita Owen

Esther Anita Owen (Brazil, Indiana, 1873ko azaroa – New Haven, Connecticut, 1932ko urriaren 25a) estatubatuar kantagilea izan zen, batez ere 1894ko Sweet Bunch of Daisies abestiarengatik ezaguna. Gainera, honako abesti hauek moldatu zituen: Only a Rosebud, Dreamy Eyes eta Daisies Won't Tell.
Galestar etorkin baten alaba, Brazil hirian jaio zen eta Saint Mary-of-the-Woods unibertsitatean ikasi zuen.
15 edo 16 urterekin argitaratu zuen lehen abestia, eta bere belaunaldiko emakume musikagile ezagunenetako bat bihurtu zen. Batez ere loreei buruzko abestiengatik zen ezaguna.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Anita Owen» Discography of American Historical Recordings (Noiz kontsultatua: 2023-12-27).
* ↑ (Ingelesez) Reynolds, Christopher A. (2016). «Owen, (Esther) Anita» Grove Music Online (Noiz kontsultatua: 2023-12-27).
* ↑ (Ingelesez) Wickes, E. M. (1916). Writing the Popular Song. Springfield: The Home Correspondence School, 130 or. (Noiz kontsultatua: 2023-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65718561
* Multimedia: Anita Owen / Q65718561
# Anita Pallenberg

Anita Pallenberg (Erroma, 1942ko apirilaren 6a – Chichester, 2017ko ekainaren 13a) germano-italiar aktore, artista eta modeloa izan zen, Rolling Stonesen musa. Brian Jones-en bikotea izan zen, eta ondoren, 1967tik 1980ra, Keith Richards-ena. Richards-ekin hiru seme-alaba izan zituen.

## Filmografia hautatua

* Mord und Totschlag (1967)
* Candy (1968)
* Barbarella (1968)
* Dillinger è morto (1969)
* Michael Kohlhaas – der Rebell (1969)
* Umano non umano (1969)
* Performance (1970)
* Le Berceau de cristal (1976)
* Love Is the Devil: Study for a Portrait of Francis Bacon (1998)
* Absolutely Fabulous – "Donkey" atala (2001)
* Mister Lonely (2007)
* Go Go Tales (2007)
* Cheri (2009)
* Stones in Exile (2010)
* 4:44 Last Day on Earth (2011)
* Datuak: Q60306
* Multimedia: Anita Pallenberg / Q60306
# Anita Simoncini

Anita Simoncini (Montegiardino, San Marino, 1999ko apirilaren 14a) sanmarinoar abeslaria da. San Marino ordezkatu zuen 2014ko Junior Eurovision Abesti Lehiaketan The Peppermints musika taldeko kide gisa. Hurrengo urtean, 2015eko Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartu zuen San Marinoko ordezkari ere.

## Diskografia
### Singleak
#### The Peppermints taldearekin

* Breaking My Heart (2014)

#### Bakarka

* Chain of Lights (2015)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q18577217
* Multimedia: Anita Simoncini / Q18577217
# Anita Simonis

Anita Simonis, (1926ko martxoaren 2 – 2011ko abenduaren 11) gimnasta artistiko estatubatuarra izan zen, eta brontzezko domina olinpikoa lortu zuen 1948an taldekako lehian.

## Ibilbidea

Bere kirolari karreran, 1948ko Londresko Olinpiar Jokoetan brontzea irabazi zuen taldekako lehiaketan, amerikarrak podiumean utziz txekoslovakiar eta hungariarren atzetik.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4765633
# Anita Márton

Anita Márton (Szegeden, Hungaria, 1989ko urtarrilaren 15a - ) hungariar atleta da, pisu jaurtiketan espezializatua. Bere lehen partaidetza Joku Olinpikoetan 2012an izan zen Londresen. Guztira, gaur egun arte, 3 aldiz hartu du parte Joku Olinpikoetan: Tokion, Rio de Janeiron eta Londresen. Rio de Janeiroko jokoetan domina bat lortu zuen, brontzezkoa. Olinpiar Jokoetaz gain, Anitak historia egin zuen urrezko domina irabaztean, Birminghameko munduko lehiaketan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q461285
* Multimedia: Anita Márton / Q461285
# Anita Parker

Anita Parker 2017an Arrasaten sortutako elektroswing taldea da. Partaideak Arrasate, Bilbo eta Lakuntzakoak dira.

## Diskografia

* Anita Parker (2017, Mauka Musikagintza) - 6 abesti
* Anita Parker!! (2018, Mauka Musikagintza)
* Reset (2021, Mauka Musikagintza)

## Erreferentziak

* ↑ “Diskoan dena erakutsi gabe, misterioari eutsi nahi diogu”. (Noiz kontsultatua: 2017-12-16).
* ↑ Anita Parker | Mauka Musikagintza. (Noiz kontsultatua: 2017-12-02).
* ↑ «Anita Parker» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).
* ↑ «Anita Parker!!» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).
* ↑ «Reset» www.badok.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q61362621
# Arriluzeko itsasargia (kanpokoa)

Arriluzeko itsasargia Getxon dagoen itsasargia da, izen bereko kaian hain zuzen ere. Kai berearen hasieran beste itsasargi bat dago.
Bilboko portuaren ahoa zaintzen du Portugaleteko itsasargiarekin batera.

## Erreferentziak

* ↑ librodefaros.com: Faros del Cantábrico

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko itsasargiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254134
# Arriolatz

Arriolatz Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Malloaren ekialdereneko zatian dagoena.

## Irispideak

Lekunberritik Aralarko San Migelen santutegira doan errepidearen 10. kilometrotik, Guardetxera iritsi aurretik, abiatzen da biderik errazena. Bide batek, etzantzako lautadetara daroa, Atakaxarreko lepoa dagoena. Hemendik, zuzenean igo daiteke mendiaren tontorrera, edo, nahi izanez gero, Arteiako Mugarrie izeneko lepora ere hel daiteke, hemendik, mendiaren ekialdeko aurpegi malkartsutik, tontorrera igo, pasabide errazak bilatuz. Baraibartik, Malloako ekialdeko tontorretarako igoerak ez du ahalegin handien beharrik. Hemendik, pagadian sartzen den bide bat hartzen da, Etzantzako lautadetara daroana.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254139
# Arrington udalerria, Wayne konderria (Illinois)

Arrington udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Wayne konderrian. Azken zentsuaren arabera 330 biztanle zituen, 16.99 milia karratu (44.0 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Arrington udalerrian 174 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 31.645 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4796000
# Arriola

Arriola izenarekin leku ezberdinak daude:
* Arriola, Asparrenako herria.
* Arriola, Debako auzoa.
* Arriola, Aramaioko auzoa.
* Arriola ibaia, Debaren arroko Gipuzkoako ibaia.
* Arriola mendia, Arrietako mendia, Araban.
Pertsona izenak:
# Arriola (Deba)

    Artikulu hau Debako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Arriola».
Arriola Debako udalerrian dagoen baserri-auzoa da. 10 baserri ditu, horien artean Arrioaperla edo Saka deritzona, zezenketetarako ganadu-hazkuntzarekin lotua (Sakako markesa).
21. mende hasierako errolda batean egun 36 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254136
* ↑ «Arriola Auzoa » Deba » Gipuzkoa» b5m.gipuzkoa.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).
* ↑ (Gaztelaniaz) «PERLAKUA - SAKA Alojamiento y restaurante» www.sakabaserria.com (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).
# Arriola Kultur Aretoa

Arriola Kultur Aretoa Elorrioko kulturgune nagusia da, herriko erdigunean kokatutakoa eta 1989tik martxan dagoena. Izen bereko kultur elkarteak eta herriko udaletxeak kudeatzen dute.
Gaur egun 300 bazkide baino gehiago ditu eta 15 urteetan 500.000 ikusletik gora, 155 ikuskizun, 35 antzezlan, umeentzako 15 antzerki ikuskizun urtero, 80 film eta 25 musika-kontzertu eskaini dituzte. Halaber, ikastaroak eta hitzaldiak ematen dituzte bertan.

## Programazioa

Lau atal nagusitan banatuta dago:
* Antzerkia.
* Dantza.
* Umeentzakoa.
* Zinema.

## Jaialdiak

"Antzerkide", "Munduko kontalariak", "Break on stage" eta "Jazz Blues" jaialdiak antolatzen dituzte.

## Ikus, gainera

* Durangaldea

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)Arriola Kultur Aretoaren webgunea
* Datuak: Q12254137
# Asiar lehoi

Asiar lehoia (Panthera leo persica) gaur egun Afrikatik kanpo bizi den lehoi-subespezie bakarra da. Munduan desagertzeko arriskurik handiena duten ugaztunetako bat da, libre bizi direnak Indiako Gujarat estatuaren hegoaldeko 1.412 km²-ko gune babestu batean bakarrik bizi baitira, Gir oihanean. Uste da 400 bat espezimen besterik ez direla (2010).

## Ezaugarriak

Lehoi asiarra Afrikako lehoiaren antz handia du, baina txikixeagoa da eta ez hain sendoa (160-190 kg arren kasuan, eta 110-120 kg emeen kasuan). Ilajea argixeagoa dute, eta kalparra gorriztagoa eta laburragoa, batez ere buruaren goialdean. Horregatik, belarriak beti agerian dituzte. Kalparra bularraldean hedatzen da. Ukondoetako ile-mototsa nabarmenagoa da Afrikako lehoiarena baino.
Jateko eta ugaltzeko ohiturak ere Afrikako lehoiarenak bezalakoak dira. Bakarka nahiz taldeka ehizatzen dute, eta haien harrapakin ohikoenak oreinak, antilopeak, basurdeak eta bufaloak dira. Oro har, lehoi asiarren taldeak txikiagoak izaten dira Afrikakoenak baino, eme-pare bat baino ez dira izaten, eta ez 4 edo 6 eme, Afrikako lehoien taldeetan gertatzen den moduan. Beharbada, harrapakinak txikiagoak direlako Afrikakoak baino.

## Historia

Azterketa genetikoek adierazten dute lehoi asiarraren eta lehoi afrikarraren arteko bereizketa ez dela oso zaharra, duela ehun bat mila urtekoa gehienez ere. Lehoia, Afrikatik atera ondoren, azkar hedatu zen. Garai historikoaren hasieran, ohikoa zen Balkanetan, Anatolian, Kaukason, Ekialde Hurbilean, Persian eta Indian. Gilgameshen epopeiak (k. a. XXVII. mendekoa) dioenez, lehoia oso ugaria zen Mesopotamian, eta Ekialde Hurbileko zibilizazioen artelanetan maiz agertzen da. Indian bertan ere, lehoien marrazkiak ugariagoak dira tigreenak baino. Gaur egun, Indiako armarrian hiru lehoi agertzen dira, K.a. IV. mendeko Maurya Inperioko erregeen sinboloa baitziren.
Indian, 1948tik, guztiz debekatuta dago lehoiaren ehiza. 1969an Gir oihaneko 5.000 kilometro karratuetatik 1.412 kilometro karratu natura-erreserba izendatu ziren, eta 1975ean parke nazional bilakatu zen. Gobernuaren babesari esker, lehoien populazioa hazi egin da pixkanaka, baina subespeziearen kontserbazioa ez dago ziurtatuta.

## Erreferentziak

* ↑ Singh, H. S., Gibson, L.. (2011). «A conservation success story in the otherwise dire megafauna extinction crisis: The Asiatic lion (Panthera leo persica) of Gir forest» Biological Conservation 144 (5): 1753–1757. doi:10.1016/j.biocon.2011.02.009..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q182347
* Multimedia: Lions of Asia / Q182347
* Espezieak: Panthera leo persica
# Asian Dub Foundation

Asian Dub Foundation britainiar musika electroniko-taldea da, rock instrumentuak erabiliz —punkaren eragina adierazteko— breakbeat, dub, dancehall eta ragga nahasten dituena.

## Biografia

Taldea 1993an sortu zen, Identical Beat dokumentalaren ondorioz. Filma Londresko Farringdon Community Music Housen grabatu zuten eta asiar umeei musikaren oinarrizko teknologia irakasteari buruzkoa zen. Aniruddha Das irakasleak, John Pandit gazte-langileak eta Deeder Zaman 14 urteko bengaliar raperoak Asian Dub Foundation izeneko sound systema sortu zuten.
Lehendabiziko maketei esker, "Nation Records" diskoetxearekin kontratua izenpetu eta Conscious izeneko lehen EP grabatu zuten 1994an. EP horretan punk to ambient eta bengaliar folk abestien eragina nabaria zen. Lehen kanta arrakastatsua Rebel Warrior izan zen, 1920ko hamarkadan Kazi Nazrul Islam bengaliar poetak idatzitako Bidrohi poeman oinarrituta.
Bigarren albumak Rafi's Revenge zuen izena; besteak beste, Naxalite abestian Indiako naxalita ideologia goretsi zuten hor.
2001ean, La Haine eta 2004an La Bataille d'Alger filmetarako soinu-bandak egin zituzten. Tartean, 2003an Enemy of the Enemy albuma argitaratu zuten, Sinéad O'Connorren lankidetzaz. Urte hartan, 100.000 ikusleren aurrean aritu ziren Dordoinako Larzac herrian, José Bové laboraria omentzeko kontzertu batean.
2006ko irailean, Gaddafi: A Living Myth dub/punk opera estreinatu zuten Londresko Coliseum antzerkian. 2007ko udaberrian Timefreeze 1995-2007 bilduma atera zuten, Public Enemy taldeko Chuck D-ren laguntzaz. Hurrengo urtean Punkara izeneko albuma kaleratu zuten.

## Diskografia
### Albumak
#### Dr. Das

* Emergency Basslines (2006)

#### Deeder Zaman

* Minority Large (2008) (Japonian soilik argitaratua)

#### Ghetto Priest

* Vulture Culture
* Beyond Flesh

### DVDak

* Asian Dub Foundation live: Asian Dub Foundation live (DVD) (2003)

## Erreferentziak

* ↑ Sharma, Samjay; Hutnyk, John; Sharma, Ashwani "Dis-orienting Rhythms: Politics of the New Asian Dance Music" Londres: Zed Books Ltd. ISBN 978-1-85649-469-4.
* ↑ Hutnyk, John: "Culture Move: On Asian Dub Foundation"

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q727394
* Multimedia: Asian Dub Foundation / Q727394
# Asiana Airlines

Asiana Airlines (Hangul: 아시아나항공; Hanja: 아시아나航空; RR: Asiana Hanggong; NAZE: OZ, NAGE: AAR eta Callsign ASIANA) Hego Koreako nazioarteko airelinea da. 1988an sortua, Korean Air bere arerio nagusia da.
Asiana Airlines Star Alliance aliantzaren kidea da.

## Kanpo estekak

* (Koreeraz)(Ingelesez)Webgune ofiziala
* Datuak: Q211165
* Multimedia: Asiana Airlines / Q211165
# Asiako literatura

Asiako literatura kontinente hartan egindakoa da. Nagusiki, aztertuko dugu arabieraz, hebreeraz, hindiz, japonieraz, turkieraz eta txineraz idatzitakoa. Aipatu behar ditugu, halaber, beste hizkuntza batzuetan idatzi duten Asian jaiotako egileak, Rudyard Kipling (India, ingelesez, 1865-1936) edo Marguerite Duras (Vietnam, frantsesez, 1914-1996) kasu.
Asiako zortzi idazlek eskuratu dute Literaturako Nobel Saria 2018 arte: Rabindranath Tagore (India, 1913), Shmuel Yosef Agnon (Israel, 1966), Yasunari Kawabata (Japonia, 1968), Kenzaburo Oe (Japonia, 1994), Gao Xingjian (Txina, 2000), Orhan Pamuk (2006), Mo Yan (2012) eta Kazuo Ishiguro (2017).
Beste idazle ezagun batzuk hauexek dira: Sun Tzu (Txina, k.a. 544-496), Sima Qian (Txina, k.a. 145-90), Li Bai (Txina, 701-762), Du Fu (Txina, 712-770), Murasaki Shikibu (Japonia, 973-1014?), Matsuo Basho (Japonia, 1644-1694), Yasar Kemal (Turkia, 1923-), Subhash Kak (India, 1947-), eta Takeshi Kitano (Japonia, 1947-).

## Hizkuntzakako literatura

* Arabierazko literatura
* Hebreerazko literatura
* Hindizko literatura
* Japonierazko literatura
* Persierazko literatura
* Turkierazko literatura
* Txinerazko literatura

## Liburuak

* Kama Sutra: Indian idatzitakoa IV. mende inguruan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q149512
# Asiar hauts

Asiar hautsa, hauts horia, hondar horia, haize horia edo Txinako hauts ekaitza, noizbehinka udaberrian zehar Ekialdeko Asian jazotzen den urtaroko fenomeno metereologiko bat da. Hautsa Mongolia, Txinako iparraldea eta Kazakhstango basamortuetan sortzen da, hauetan abiadura handiko lurzoruko haizeek eta hondar ekaitz bortitzek hauts partikula lehorrez osatutako hodei dentsoak altxarazten dituzte. Hodei hauek ekialderuntz doaz, Txina, Ipar Korea, Hego Korea eta Japoniatik igaroz, bai eta Errusiako eremurik ekialdekoenara ere. Batzutan, partikulak urrutirago ere badoaz, AEBetako aire kalitatean nabarmenki eraginez.
* Datuak: Q727414
* Multimedia: Asian dust / Q727414
# Arnold von Harff

Arnold von Harff (Harff gaztelua, Bedburg, 1471 – 1505eko urtarrila) XV. mendeko renaniar bidaiaria izan zen, jatorriz Kolonia hirikoa. Erromes joan zen herrialde askotara, eta tokian tokiko hizkuntzen eta kulturen berri jaso zuen, behe-alemanez. Bere bidaietan (1496-1499) hizkuntza hauen berri jaso zuen: euskara, bretoiera, esloveniera, turkiera, hebreera, arabiera, albaniera, hungariera, siriakoa, amharera eta armeniera.

## Euskal hiztegitxoa

Euskarari dagokionez, Von Harffek hiztegitxo hau jaso zuen:
$^a$ Justo Garateren ustez (eta Julio Urkixo bat zetorren hipotesi horretan), schatuwa ne tu so gausa moissa esaldia, gaur egungo euskarara ekarrita, «neskatoa, nahi duzu gauza motza?» da. Esaldi horretan, aditzaren elipsia izango genuke («erabili» edo antzekoren bat), eta gauza motza «alua»ren sinonimo da.

## Bibliografia

* Émile Ernault, Le Breton d'Arnold von Harff, H. Champion, 1911.
* Malcolm Henry Ikin Letts, Eberhard von Groote, The pilgrimage of Arnold von Harff, knight: from Cologne through Italy, Syria, Egypt, Arabia, Ethiopia, Nubia, Palestine, Turkey, France, and Spain, which he accomplished in the years 1496 to 1499, Hakluyt Society, 1946, 2 liburuki.
* «Le breton d'Arnold Von Harff», Celticum, Nnn 22, 1975.
* «Aux origines du breton: Le glossaire vannetais du Chevalier Arnold von Harff, voyageur allemand du XVème siècle», Ogam-Celticum, 1984, 26, Christian-J Guyonvarc'h.
* Annie Faugère, «La vile chez Arnold Von Harff», in La Ville: du réel à l'imaginaire : actes du colloque de Rouen, 8-10 novembre 1988, Publications de l'Université de Rouen bildumako 162. liburua, ISBN 2-87775-020-5

## Erreferentziak

* ↑ Arnold von Harffen lexikoa, in Koldo Mitxelena, Textos Arcaicos Vascos, Madril, 1960, 63. orrialdea.
* ↑ Kirstin Nath: Die Sprachproben im Reisebericht Arnolds von Harff, Universität Hamburg, Historisches Seminar, Hauptseminar Prof. Dr. Jürgen Sarnowsky, Reiseberichte des 15. Jahrhunderts: Arnold von Harff, Sommersemester 2007.
* ↑ Saioa Oskoz Garde: Euskal Literaturaren bilakaera historikoa. Lehen lekukotasunetik XVIII. mendera, 2009.
* 1 2 Justo Garate: «El texto vasco de von Harff».
* ↑ Egaña, Iñaki. (2009). Mil nuevas noticias insólitas del país de los vascos. Txalaparta, 65 or. ISBN 9788481365436..

## Kanpo estekak

* Irazustabarrena, Nagore, Neskatoa, ne tu so gaussa moissa?, argia.eus
* Datuak: Q645951
* Multimedia: Arnold von Harff / Q645951
# Arnoldas Kulboka

Arnoldas Kulboka (Marijampolė, 1998ko urtarrilaren 4a -) lituaniar saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.

## Taldeak

* Brose Bamberg (2015-2018)
* →Baunach Young Pikes (2015-2016)
* →Orlandina Basket (2017-2018)
* Bilbao Basket (2019- )

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) «Arnoldas Kulboka joins Bilbao» Sportando 2019-8-6.
* Datuak: Q27859504
* Multimedia: Arnoldas Kulboka / Q27859504