# Kaliningrad

Kaliningrad (errusieraz: Калининград), lehenago Königsberg (alemanez: Königsberg; errusieraz: Кёнигсберг; polonieraz: Królewiec; antzinako prusieraz: Twānksta, Kunnegsgarbs, Knigsberg; lituanieraz: Karaliaučius) deitua, Errusiako mendebaldeko hiria eta ibai-portua da, Kaliningrad oblasteko hiriburua. Polonia eta Lituania arteko errusiar barrendegia da, Baltikoaren ertzean dagoena. Geografikoki, bai oblasta, bai hiriburua, Errusiatik bereizirik daude. 2010ean 431.402 biztanle zituen.

## Geografia

Hiria Vistularen itsas aintziraren iparraldean dago, Pregolia ibaiaren bokalean, Itsaso Baltikoaren ertzean.

### Klima

Datu klimatikoak (Kaliningrad) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 12.7 | 15.6 | 23.0 | 31.7 | 30.6 | 33.5 | 36.3 | 36.5 | 31.2 | 26.4 | 19.4 | 13.3 | 36.5 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 0.7 | 1.5 | 5.6 | 12.3 | 18.0 | 20.5 | 23.0 | 22.6 | 17.6 | 12.1 | 5.6 | 1.9 | 11.8 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -1.5 | -1.1 | 2.0 | 7.3 | 12.5 | 15.5 | 18.1 | 17.6 | 13.1 | 8.4 | 3.3 | -0.3 | 7.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -3.8 | -3.5 | -1.1 | 2.9 | 7.5 | 10.9 | 13.6 | 13.1 | 9.3 | 5.2 | 1.1 | -2.5 | 4.4 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -32.5 | -33.3 | -21.7 | -5.4 | -3.1 | 0.7 | 4.5 | 1.6 | -2.0 | -11.2 | -18.7 | -25.6 | -33.3 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 68 | 49 | 51 | 36 | 54 | 78 | 76 | 96 | 74 | 82 | 82 | 72 | 818 |
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 14 | 13 | 14 | 14 | 14 | 16 | 15 | 16 | 17 | 18 | 18 | 16 | 185 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 15 | 15 | 10 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 7 | 13 | 64 |
| Eguzki orduak | 34.1 | 61.6 | 120.9 | 171.0 | 254.2 | 264.0 | 257.3 | 229.4 | 159.0 | 96.1 | 39.0 | 24.8 | 1711.4 |
| Hezetasuna (%) | 85 | 83 | 78 | 72 | 71 | 74 | 75 | 76 | 81 | 83 | 86 | 87 | 79 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Historia

Hiria prusiar eta alemana izan zen jatorriz. 1255ean sortu zuten Königsberg izenarekin eta Hansako elkarteko kide izan zen 1340. urteaz gero. Zaldun teutoien maisu handiaren egoitza bihurtu zen XV. mendean eta Prusiako dukeena geroago. Bertan Prusiako errege Frederiko I.a (1701) eta Gilen I.a (1861) koroatu zituzten.
Bigarren Mundu Gerran hiria asko kaltetu zen. 1945ean Armada Gorriak okupatu zuen. Gerra amaitu ostean, Sobietar Batasunak hiria beretu eta alemaniar populazioa egotzi zuen. Hiriaren izena ere aldatu zuten: 1946an Kaliningrad izatera pasa zen, Mikhail Kalininen omenez. Lehengo izena Kionigsberg (Кёнигсберг) zen errusieraz.
2002an, 430.003 biztanle zituen eta etnien arabera horrela zegoen banatuta: errusiarrak (% 77,9), bielorrusiarrak (% 8), ukrainarrak (% 7,3), lituaniarrak (% 1,9), alemaniarrak (% 0,6) eta poloniarrak (% 0,5).

## Ekonomia

Industriagune garrantzitsua da: janari industria, kontserbak, ontziolak eta eraikuntza mekanikoak. XVI. mendean sortutako unibertsitatea dauka. Baltikoko itsas armadaren baserik garrantzitsuena dago bertan.

## Kaliningradtar ospetsuak

* David Hilbert (1862-1943), matematikaria
* Immanuel Kant (1724-1804), filosofoa

## Hiri senidetuak

Kaliningrad ondorengo hiriekin senidetuta dago:
| Murmansk (Errusia)  Gdańsk (Polonia)  Gdynia (Polonia)  Zwolle (Herbehereak)  Toruń (Polonia)  Białystok (Polonia)  Zabrze (Polonia) | Łódź (Polonia)  Olsztyn (Polonia)  Malmö (Suedia)  Kiel (Alemania)  Norfolk (Virginia) (AEB)  Kalmar (Suedia) | Mexiko Hiria (Mexiko)  Groningen (hiria) (Herbehereak)  Klaipėda (Lituania)  Šiauliai (Lituania)  Cork (Irlandako Errepublika)  Aalborg (Danimarka) |

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-01-24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskaltzaindiaren 157. araua - Europako hiriak
* ↑ «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru
* ↑ http://pogoda.ru.net/climate/26702.htm Pogoda.ru webgunea
* ↑ «Kaliningrad profile» Bbc.co.uk
* 1 2 3 Kaliningrad – Partner Cities. © 2000-2006 Kaliningrad City Hall (Noiz kontsultatua: 2008-12-08).}
* ↑ (Polonieraz) Gdańsk Official Website: 'Miasta partnerskie'. © 2009 Urząd Miejski w Gdańsku (Noiz kontsultatua: 2009-07-11).
* ↑ (Suedieraz) Malmö stads vänortssamarbete. © 2004-2009 Malmö stad, 205 80 Malmö, Organisationsnummer: 212000-1124 (Noiz kontsultatua: 2009-06-27).
* ↑ Groningen - Partner Cities. © 2008 Gemeente Groningen, Kreupelstraat 1,9712 HW Groningen (Noiz kontsultatua: 2008-12-08).
* ↑ Ireland and Russia build a stragic partnership. (Noiz kontsultatua: 2008-12-08).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1829
* Multimedia: Kaliningrad / Q1829