OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arizona Diamondbacks

Arizona Diamondbacks AEBtako Arizona estatuko Phoenix hirian egoitza duen MLB ligako beisbol talde bat da. Etxeko partiduak Chase Field estadioan jokatzen ditu.

## Palmaresa

* MLBko txapelketak (1): 2001
* Liga Nazionaleko Txapelketak (1): 2001
* Mendebaldeko Dibisio Txapelketak (4): 2007, 2002, 2001, 1999

## Iruditegia

* Chase Field.
* Randy Johnson.
* Chris Burke.
* Daniel Hudson.

## Kanpo estekak

* Arizona Diamondbacks taldearen webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q670376
* Multimedia: Arizona Diamondbacks / Q670376
# Ariznabarra Kirol Elkartea

Ariznabarra Kirol Elkartea Gasteizko Ariznabarra auzoko futbol taldea da. Arabako Erregional Preferentean jokatzen du eta 2019an txapelduna izan zen.

## Historia

Agrupación Deportiva Prado barruan zeuken kide batzuek 1972an Club Deportivo Ariznavarra sortu zuten, gerora "b" hizkiaz idatziko zena. Jesús Ortiz de Martioda izan zen bultzatzaile nagusia. Donostiako Real Sociedad taldearekin hitzarmena du eta haren harrobi gisa jarduten du.
Harrobiko hainbat taldek Club Deportivo Etxezarra Zuria izena eramaten du.

## Datuak

2024-25 denboraldia barne.
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 0
* Denboraldiak Lehen Federazioan: 0
* Denboraldiak Bigarren Federazioan: 0
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 2
* Denboraldiak Hirugarren Federazioan: 0
* Emaitzarik onena: 1.a Arabako Erregional Preferentean (2018-19 denboraldian)

## Palmaresa

* Arabako Erregional Preferentea (1): 2018-19

## Jokalari ezagunak

* Pello Uralde
* Gaizka Toquero

## Emakumezkoen taldea

| Urtea | Maila | Postua |
| 2016-17 | Euskal Liga | 13.a |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15407842
# Arizona Cardinals

Arizona Cardinals AEBtako Arizona estatuko Glendale hirian egoitza duen amerikar futbol talde profesional bat da. NFL liga profesionalean jokatzen du. 1898an sortu zen eta etxeko partiduak University of Phoenix Stadium estadioan jokatzen ditu.

## Palmaresa

- Liga Txapelketa: 2
* NFLko Txapelketa: 1925, 1947
- Konferentziako Txapeldunak: 1
* NFC: 2008
- Dibisioko Txapeldunak: 7
* NFL Mendebaldea: 1947, 1948
* NFC Ekialdea: 1974, 1975
* NFC Mendebaldea: 2008, 2009, 2015

## Iruditegia

* University of Phoenix Stadium.
* Carson Palmer.
* Kurt Warner.
* Drew Stanton.

## Kanpo estekak

* Arizona Cardinals taldearen webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q224164
* Multimedia: Arizona Cardinals / Q224164
# Arizona City (Arizona)

Arizona City Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pinal konderrian dago, Arizona estatuan. 9.868 biztanle ditu, 16,087349 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Pinal konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q670299
* Multimedia: Arizona City, Arizona / Q670299
# Arizona Coyotes

Arizona Coyotes AEBtako Arizona estatuko Glendale hirian egoitza duen izotz hockey talde profesional bat da. NHL liga profesionalean jokatzen du. 1972an sortu zen eta etxeko partiduak Gila River Arena lerratokian jokatzen ditu.

## Palmaresa

-Stanley Kopa (Stanley Cup): 0
-Presidenteen Trofeoa (Presidents' Trophy):0
- Konferentziako Txapeldunak: 0
- Dibisio Txapeldunak: 1
* 2011–12

## Iruditegia

* Gila River Arena.
* Shane Doan.
* Oliver Ekman-Larsson.
* Martin Hanzal.

## Kanpo estekak

* Arizona Coyotes taldearen webgune ofiziala (Ingelesez)
* Datuak: Q206312
* Multimedia: Arizona Coyotes / Q206312
ieaNational Hockey League :
Mendebaldeko KonferentziaEkialdeko Konferentzia
ieaPazifikoar DibisioaAnaheim DucksArizona CoyotesCalgary FlamesEdmonton OilersLos Angeles KingsSan Jose SharksVancouver Canucks
ieaErdialdeko DibisioaChicago BlackhawksColorado AvalancheDallas StarsMinnesota WildNashville PredatorsSt. Louis BluesWinnipeg Jets
ieaAtlantiar DibisioaBoston BruinsBuffalo SabresCanadiens de MontréalFlorida PanthersDetroit Red WingsOttawa SenatorsTampa Bay LightningToronto Maple Leafs
ieaMetropoliar DibisioaCarolina HurricanesColumbus Blue JacketsNew Jersey DevilsNew York IslandersNew York RangersPhiladelphia FlyersPittsburgh PenguinsWashington Capitals :
# Arizona Dream

Arizona Dream (euskaraz Arizonako Ametsa) 1993an Emir Kusturica serbiar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta David Atkins estatubatuar gidoigilearekin batera idatzitako drama-komedia film surrealista da. Johnny Depp, Jerry Lewis, Faye Dunaway, Lili Taylor, Vincent Gallo eta Paulina Porizkova aktoreek antzeztu zuten.
Kusturicak beste film askotan bezala honetan ere fantasia eta pertsonaien ametsak errealitate latzarekin nahastu ditu, eta amaieran dena tragedian bukarazi.
Bitxikeria gisa, Foo Fighters rock taldeko Dave Grohl abeslariak beren The Colour and the Shape diskoko "Enough Space" abestia film honetan oinarritua dagoela adierazi zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
New York hirian bizi den Axel Blackmar gaztea (Johnny Depp) bere Arizonako jaioterrira itzultzera derrigortua egongo da, bertan bizitzaren aldi berri bati ekin eta bere ametsak nahiz ingurukoenak ere egia bilakatzen saiatuko da.

## Aktoreak

* Johnny Depp: Axel Blackmar
* Jerry Lewis: Leo Sweetie
* Faye Dunaway: Elaine Stalker
* Lili Taylor: Grace Stalker
* Vincent Gallo: Paul Leger
* Paulina Porizkova: Millie
* Michael J. Pollard: Fabian
* Candyce Mason: Blanche
* Alexia Rane: Angie
* Polly Noonan: Betty
* Ann Schulman: Carla
* James R. Wilson: Abokatua
* Kim Keo: Panpin abeslari mekanikoa

## Kanpo estekak

* Arizona Dream filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irkaurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q260616
# Andrea Herzog

Andrea Herzog (Meissen, Saxonia (Alemania), 1999ko abenduaren 9a) piraguismoko eslalomean lehiatzen den kirolari alemaniarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezkoa domina irabazi zuen C-1 eslalom modalitatean, Jessica Fox australiarraren (urrezkoa) eta Mallory Franklin britainiarraren atzetik (brontzezkoa).

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | C-1 eslalom, emakumezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ «Andrea Herzog» ICF, 2021-11-07an begiratua (Ingelesez)
* ↑ «Andrea Herzog» olympedia.org 2021-11-07an begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Andrea Herzog» Olympics.com 2021-11-07an begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Piraguismoa, C-1 eslalom, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q24961296
* Multimedia: Andrea Herzog / Q24961296
# Andrea Jaurrieta

Andrea Jaurrieta (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1986) nafar zinema zuzendari, gidoilaria eta ekoizlea da.
Madrilgo Complutense Unibertsitatean Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatu zen eta bere promoziozko Zuzendari Onenaren saria jaso zuen. Ondoren, Kataluniako Goi mailako Zine eta Ikus-entzunezko Eskolan (ESCAC) Zinema Zuzendaritzako Masterra egin zuen eta Arte Dramatikoan Diplomatua ere bada, William Layonen Laborategian.
Bere proiektu zinematografikoekin batera, hainbat eskola espezializatutan eta Madrilgo Nebrija Unibertsitatean aritzen da Zinemaren Historia eta Interpretazio eta Zuzendaritzako irakasle.
Bestalde, 2019az geroztik, Espainiako Zinema Adakemiako kide ere bada.
Lasai Films ekoiztetxeko sortzailea da.

## Filmak
### Film luzeak

* Ana de día (2018)
* Nina (2024)

### Film laburrak

* Entresuelo (2008)
* S.E.D. (2009)
* Todos acabaremos solos (2011)
* A pleno sol (2012)
* Los años dirán (2013)
* Algunas aves vuelan solas (2016)
* Ballenas aplastadas por el hielo (2022)

## Sariak eta izendapenak

* 2019: Goya sarietan, Zuzendaritza Berri Onenaren izendapena Ana de día lanarengatik
* 2024: Malagako zinemaldian, Zilarrezko Biznaga Kritikaren Epaimahaiaren Sari Berezia Nina lanagarentik

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Press, -Europa. (2020-12-07). «Andrea Jaurrieta: "Quiero seguir haciendo cortos, ya que me permite experimentar"» Diario de Noticias de Navarra (Noiz kontsultatua: 2024-05-10).
* 1 2 «Andrea Jaurrieta | Tabakalera» www.tabakalera.eus (Noiz kontsultatua: 2024-05-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Bio» andreajaurrieta (Noiz kontsultatua: 2024-05-10).
* ↑ (Gaztelaniaz) Andrea Jaurrieta – Mesala. (Noiz kontsultatua: 2024-05-10).
* 1 2 (Gaztelaniaz) «LARGOMETRAJES» andreajaurrieta (Noiz kontsultatua: 2024-05-10).
* 1 2 3 4 5 6 7 (Gaztelaniaz) «CORTOMETRAJES» andreajaurrieta (Noiz kontsultatua: 2024-05-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q95688728
* Multimedia: Andrea Jaurrieta / Q95688728
# Andrea James

Andrea Jean James (1967ko urtarrilaren 16a) estatubatuar film-ekoizle, zuzendari, blogari eta transgeneroen eskubideen aldeko ekintzailea da.
Indianan hazi zen eta Wabash College-n egin zituen ikasketak. Bertan ingeles, latin eta greko hizkuntzetan espezializatu zen. 1989an ingeles hizkuntza eta literaturan graduatu zen Chicagoko Unibertsitatean.
2003an pertsona transgeneroen aldeko Deep Stealth ekoiztetxea sortu zuen Hollywooden Calpernia Addamsekin batera. 2005ean Transamerica filmeko gidoi-aholkulari izan zen eta emakume transgenero baten antzezpena prestatzen lagundu zion Felicity Huffman aktoreari.

## Lanak
### Filmografia
#### Aktore

Zinema :
| Urtea | Izenburua | Rola |
| 2005 | Transamerica | Ahots-entrenatzailea |
| 2009 | He Likes Guys | Maya |

## Kanpo loturak

* (Ingelesez) Andrea Jamesen webgune ofiziala
* (Ingelesez) Andrea Jamesen filmografia IMDb datu-basean
* Datuak: Q4755135
* Multimedia: Andrea James / Q4755135
# Arcangelo Corelli

Arcangelo Corelli (Fusignano, gaurko Ravenako probintzia eta Emilia-Romagna eskualdea, 1653ko otsailaren 17a-Erroma, 1713ko urtarrilaren 8a), biolin-jotzaile eta barroko garaiko musika-konposatzaile italiarra izan zen.

## Biografia

Fusignanoko familiarik garrantzitsuenaren semea eta Alexandro VIII.a aita santuaren iloba zen. Haurtzarotik, biolina jotzen ikasi zuen bere jaioterrian eta beste hiri batzuetan. Erroman, berebiziko ospea lortu zuen biolin-jotzaile gisan, konposaketa teknika Kristina Suediakoaren babespean hobetzen zuen bitartean.
1682an, San Luigi dei Francesiko kaperako orkestrako lehen biolin-jotzaile bihurtu zen. 1710ean, Congregazione dei Virtuosi de Santa Cecilian sartu zen, Arcomelo Erimanteo ezizena hartu zuen urte berean. 1700erako, Corelli, jada, Palazzo della Cancilleriako lehen biolin-jotzailea eta kontzertu zuzendaria zen. Hain ospe handia zuen, non 1706an, Arcadiako Akademian sartu zen: garai hartan ohore handia zen. Bertan, Domenico Scarlatti ezagutu zuen eta handik bi urtera, Georg Friedrich Händel. 1713ko urtarrilaren 8an hil zen Erroman. Santa Maria della Rotonda elizako panteoian lurperatu zuten.
Sonata aurreklasikoaren aitzindari handienetakotzat hartzen da eta concerto grossoaren ordezkari nagusitzat. Haren musikak eragin handia izan zuen Alemaniako konposatzaileen artean, bereziki Johann Sebastian Bach eta Händelengan. Joseph Haydnen lanen ondoren, Corelliren lanak haren garaiko argitaratuen eta berrargitaratuenak izan ziren.

## Lanak

Haren ganbera musikako lanen artean, honako hauek daude:
* 10 sonata hirukotean, bi biolin eta biolontxelo batentzako, opus 1 (1681)
* 18 sonata hirukotean, bi biolin, biola bat eta biolontxelo edo klabikordioarentzako, opus 2 (1685)
* 12 sonata hirukotean, bi biolin eta txirula batentzat, opus 3 (1689)
* 25 sonata hirukotean, bi biolin, biola eta klabizenbaloarentzat, opus 4 (1694)
* 12 sonata biolin, biolontxelo eta klabizenbaloarentzako, opus 5 (1700)-(12.a, La Folia izenekoa)
* 11 bariazio, La Foliaz.

## Kanpo loturak

* Datuak: Q164475
* Multimedia: Arcangelo Corelli / Q164475
# Arcas (Aude)

Arques (okzitanieraz Arcas, frantsesez eta ofizialki: Arques) Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.

## Ikus, gainera

* Aude departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q624917
* Multimedia: Arques (Aude) / Q624917
# Arcata (Kalifornia)

Arcata Kaliforniako hiri bat da. Humboldt konderrian kokatua dago. 2010ean 17.231 biztanle zituen, 23,6 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Humboldt konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q631752
* Multimedia: Arcata, California / Q631752
# Arcanita

Arcanita potasio sulfato motako minerala da. Izena Wilhelm Carl von Haidingerrek jarri zion alkimian erabiltzen zen "arcanum duplicatum" kontzeptuaren omenez.

## Ezaugarriak

Arcanita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {K2SO4}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arcanite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3621429
* Multimedia: Arcanite / Q3621429
# Arcas

Arcas (frantsesez: Arques) Okzitaniako bi udalerriren izena da:
* Arcas, Aude departamenduko udalerria.
* Arcas, Aveyron departamenduko udalerria.
* Las Arcas udalerria.
# Arcas del Villar

Arcas del Villar Cuencako udalerria da, Serranía de Cuenca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.266 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Cuencako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Udalerriari buruzko webgunea.
* Datuak: Q1904496
* Multimedia: Arcas del Villar / Q1904496
# Arcatao

Arcatao El Salvadorko Chalatenango departamenduko udalerri bat da. 66.8 km²ko azalera du eta 2007ko erroldaren arabera 2946 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística y Censos. (2007). (pdf) VI Censo de Población y V de Vivienda 2007. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3621436
* Multimedia: Arcatao / Q3621436
# Arcani (Gorj)

Arcani Errumaniako udalerri bat da, Gorj konderrian. 1.363 biztanle ditu, 26,97 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Arcani $^{(en)}$ Câmpofeni $^{(en)}$ Sănătești $^{(en)}$ Stroiești $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12724512
# Arcanum (Ohio)

Arcanum Ohioko herri bat da. Darke konderrian kokatua dago. 2010ean 2.129 biztanle zituen, 3,37 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Darke konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2668825
* Multimedia: Arcanum, Ohio / Q2668825
# Arkitektura nazi

Arkitektura nazi izenarekin, baita ere Nazionalsozialismoaren arkitektura, Adolf Hitlerren ideiologia megalomanoa eraikuntzaren alorrera eramateko saiakerari esaten zaio. Zentzu horretan, arkitektura nazia Hirugarren Reicha lortzeko Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistaren planen atal bat zen, haien pizkunde kulturalaren ikurra. Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, hauetako obra asko desagertu ziren.

## Arkitekto naziak

* Paul Ludwig Troost
* Roderich Fick
* Hermann Giesler
* Leonhard Gall
* Werner March
* Albert Speer
* Wilhelm Kreis
* Rudolf Wolters

## Ezaugarriak

Adolf Hitler Erromatar Inperioaren zale amorratua izan zen eta haien estiloa Alemananiako historiarekin lotzeko historia manipulatzeko ez zuen arazo handirik izan. Hitlerren arabera erromatarrek lehengo Ariar Inperioa sortu zuten. Ideia hori oinarritzat hartuta nazien arkitektura neoklasizismoaz eta Art Décoz oinarritu zen; batzutan Art Déco soila bezala definitu da. Beste iturri Antzinako Greziako estiloak izan ziren. Erromatarren kasuan lotura ez bazen oso historikoa, Graziako kasuan manipulazioa erabatekoa izan zen: nazien arabera Greziako arteak ariar herrien eragina ezagutu zuen eta greziarrak alemaniarren arbasoen artean zeuden.
Elementu neoklasiko horiekin batera, germaniar kutsua zituzten elementuak nahastu zituzten.
Eraikin hauek balio berezia zuten nazien ideologian. Normalean izugarrizko jendetza biltzeko inguruak ziren eta dena handia, erraldoia izan behar zen. Modu batez, Alemania Berriaren handitasuna adierazi behar zuten. Hitlerren hitzetan "arkitektura hitza harrietan" zen, hau da, haien mezua zabaltzeko bide bat zen.

## Adibide batzuk

Naziek asmatutako proiektu asko ez ziren praktikara eraman, adibidez Berlinerako Welthauptstadt Germania proiektua, hau da, Berlin berria Germaniaren hiriburua bezala. Beste batzuk bai, esaterako:
* Reichsparteitagsgelände,
* Haus der Kunst,
* Reichsluftfahrtministeriumen eraikina
* Prora eraikinak,
* Berlingo Olinpiar Estadioa,
* Führerbunker,
* Welthauptstadt Germania,
* Wolfsschanze.

## Erreferentziak

* ↑ https://viajaenblog.wordpress.com/2014/01/03/la-arquitectura-de-la-alemania-nazi/

## Bibliografia

* Baynes, Norman H. The Speeches of Adolf Hitler, April 1922-August 1939, V1 & V2. Londres: Oxford University Press, 1942. V1 - ISBN 0-598-75893-3 V2 - ISBN 0-598-75894-1
* Cowdery, Ray eta Josephine. The New German Reichschancellery in Berlin 1938-1945.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): Nazien arkitekturaren ezaugarriak.
* Datuak: Q287025
* Multimedia: Nazi architecture / Q287025
# Arkitektura oztopo

Arkitekturaren eta hirigintzaren esparruan, arkitektura oztopo edo oztopo arkitektoniko esaten zaie biztanle-talde jakin batzuk hiri-espazio batetik, eraikin batetik edo haren zati batetik iristea, sartzea edo mugitzea eragozten duten oztopo fisikoei. Irisgarritasuna oztopatzen duen edozein arkitektura elementu aipatzeko erabiltzen den terminoa da. Irisgarritasun-hesi mota asko daude baina arkitektura oztopoa edo oztopo arkitektonikoa ezagunena da, ingurune fisikoan baitago eta gizartean agerikoena baita. Gainera, gizakiak eraikitako elementuez osaturik dagoenez, gizakiek konponbidea eskain lezakete.
Oztopo arkitektonikoek gizaki guztien mugikortasuna zailtzeaz edo galarazteaz gain, talde jakin batzuei bereziki kalte eragiten diete, hala nola adinekoei, eriondoei, haurdun dauden emakumeei, arazo fisiko jakin batzuk dituztenei, gurpildun aulkiak behar dituztenei... Adibidez, espaloietako zintarriak askotan oztopo arkitektonikoak dira, gurpildun aulkiak dituzten pertsonak hirietan zehar erraz mugitu ahal izatea eragozten baitute. Arrapala malkartsuak edo igogailuen bidezko ibilbide alternatiborik gabeko eskailerak ere oztopo izan daitezke. Badira beste oztopo batzuk ere, hala nola espaloi estuegiak edo mugikortasuna oztopatzeko moduan jarritako hiri-altzariak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5408362
* Multimedia: Architectural barriers (accessibility) / Q5408362
# Arkitektura sakratu

Arkitektura sakratua edo erlijio-arkitektura kultura desberdinetan zentzu sakratua duten eraikinen diseinua burutzen duena da. Erlijio-arkitektura kultu-espazio sakratuen edo otoitz-espazioen diseinuaz eta eraikuntzaz arduratzen da, hala nola elizak, meskitak, estupak, sinagogak eta tenpluak.

## Garrantzia

Kultura askok baliabide ugari eskaini dizkiote beren erlijio-arkitekturari, eta gizadiak sortu dituen eraikin txundigarri eta iraunkorrenen artean daude haien kultu-lekuak eta espazio sakratuak. Hori dela eta, arkitekturaren historiako mendebaldeko diziplinak, neurri handi batean, arkitektura erlijiosoaren historiari jarraitzen dio, garai urrunenetatik gutxienez Barrokoraino. Geometria sakratua, ikonografia eta ikur, sinbolo eta erlijio-motibo bezalako sofistikatu semiotikoen erabilera berezkoak dira erlijio-arkitekturan.
Eraikin erlijiosoek, askotan, mendetan eboluzionatu zuten, eta munduko eraikinik handienak ziren, etxe orratz modernoak existitu aurretik. Erlijio-arkitekturan erabilitako estilo desberdinek batzuetan beste eraikin batzuetako joerak islatzen dituzten bitartean, estilo horiek beste eraikin batzuetan erabilitako arkitektura garaikidearengandik ere bereizita mantentzen ziren. Erlijio monoteistek gora egin zutenean, eraikin erlijiosoak otoitz- eta meditazio-gune bihurtu ziren. Kontuan izan behar da, bestetik, leku naturalak (mendiak, basoak, ibaiak) gurtza-leku gisa hauta daitezkeela, eta are izaera sakratua eta iraunkorra izan -xamanismoan bezala-, transzendentzia eta barnekotasun ezaugarri berdinak badituzte.

## Jainkoen bizilekua

Jainkoak gurtzen dituzten kultuetan, jainkoez haraindiko objektu eta ikonoak dira (transzendenteak). Eraikin sakratuan aurki daitezke, baina eraikinak berak ezin ditu hartu. Arkitektura sakratua, neurri batean, presentzia jainkotiarra harrapatzeko ahalegina da.
Erlijio monoteistek Jainkoaren izaera transzendentea eta formarik gabea azpimarratzen dute. Judaismoan eta islamean, hori oso nabarmena da, meskitek eta sinagogek ez baitute Jainkoaren irudikapenik, baizik eta kultua beren lege kosmikoan ardazten dute, liburu sakratu batean agertzen den bezala. Kristautasunean, eliza "Jainkoaren etxetzat" hartzen den arren, interpretatzen da Jainkoa ez dela literalki bertan bizi, baizik eta errazago aurki daitekeela han.
Sinagogak, meskitak eta elizak ez dira etxe jainko batentzat, santutegiak edo beste erlijio batzuetako tenpluak bezala, baizik eta etxe dira jainko horren ondorengo fededunen komunitatearentzat.
Erlijio politeisten ikuspegietan, hala nola, hinduismoan edo antzinako erlijio greziarrean, tenpluak jainko ezberdinen egoitzak ziren.

## Erreferentziak

* ↑ https://datos.bne.es/tema/XX524417.html
* ↑ http://klasikoa.eimakatalogoa.eus/artea/index.php/1-0-romanico
* ↑ https://web.archive.org/web/20220211200330/http://tutbioarkitektura.es/eu/geobiologia-eta-radiestesia/geometria-sakratua/

## Ikus, gainera

* Bataiotegi
* Tenplu
* Kapera
* Katedral
* Sinagoga
* Ġgantija
* Karnak
* Mandir
* Meskita

## Kanpo estekak

* (Ingelesez):Arkitektura-erlijiosoa.
* (Ingelesez):Eliza garaikideen diseinuak.
* Datuak: Q47848
* Multimedia: Religious architecture / Q47848
# Arkitektura neobarroko

Arkitektura neobarrokoa (Frantzian Bigarren Inperioko estilo, Erresuma Batuan Baroque Revival eta Alemanian Wilhelminism) arkitektura historizistaren estilo berantiarra izan zen. XIX. mendeko amaieran landu zen, batez ere 1880 urtetik aurrera; nolabait, neoklasizimoa ordezkatu zuen. Hasieran Europan garatu zen; ondoren munduko beste tokietan ere landu zen. Dena dela, arkitektura historizista barruan, ez da erraza "neo" desberdinak bereizi egitea.

## Neobarrokoaren arkitektoak

* Ferdinand Fellner (1847–1917) eta Hermann Helmer (1849–1919)
* Arthur Meinig (1853–1904)
* Edwin Lutyens (1869–1944)
* Balyan familia armeniarra (XIX. mendea)
* Charles Garnier (1825–1898)

## Eraikin neobarrokoak Euskal Herrian

Gurean ere badira adibide batzuk:
* Karmengo eliza (Gasteiz) (1897-1900)
* Patrokua jauregia (Markina-Xemein)
* Arriaga antzokia (Bilbo)

## Iruditegia

* Opéra Garnierren fatxada (1875), Paris.
* Saltako katedrala, Argentina (1858-1882).
* Ortaköy Meskita (Estanbul, 1853.
* Pescara jauregia, Valentzian, Espainian, 1893.

## Erreferentziak

* ↑ http://klasikoa.eimakatalogoa.eus/46789/ekle_pdf.pdf

## Ikus, gainera

* Arkitektura historizista

## Kanpo estekak

* Datuak: Q911397
* Multimedia: Neo-Baroque / Q911397
# Arkitektura neogotiko

Arkitektura neogotikoa XIX. mendean agertutako arkitektura mugimendu bat da, Erdi Aroko arkitektura gotikoaren biziberritzean datzana. Arrazionalismo neoklasikoa arbuiatzea dutenez, erromantizismoarekin lotutako estilo bat da, eta, bere lotura politikoengatik, nazionalismoarekin. Arkitektura historizista bezala, estilo gotikoko propioak ziren arkitektura elementuak jatorrizkoak ziren formekin irudikatzen zuen berrelaborazio bat zen.
Ingalaterran agertu zen osotasunean XVIII. mendearen erdialdean, baina herrialde hartan gotikoa ez berez desagertu, beste estiloekin nahastuta agertu baitzen XV. mendetik. Europan, berez, XIX. mende hasieran hasi zen hedatzen estilo honetako grina. Frantzian, Eugène Viollet-le-Ducen lan zaharberritzaile eta berreraikitzailea nabarmendu zen.

## Lan nagusiak

Neogotiko estiloko mundu mailako eraikinik azpimarragarrienen artean, honako hauek daude:
* Maredsous abadia, Belgika
* Koloniako katedralaren zaharberritzea, Kolonia
* Eliza Botiboa, Viena
* Sainte-Chapelle errege-kaperaren zaharberritzea, Paris
* Cambridge eta Oxfordeko unibertsitate eraikin ugari.
* Westminster jauregia, Londres
* Guayaquileko Katedral Metropoliarra, Guayaquil, Ekuador
* Familia Sakratuko absidea eta Astorgako Jauregi Episkopala, Espainia
* Sobrellanoko Jauregia, Comillas, Kantabria

### Euskal Herrian

* Abadia jauregia, Hendaia
* Maria Sortzez Garbiaren katedrala, Gasteiz
* Artzain Onaren katedrala eta Miramar jauregia, Donostia
* Baionako katedralaren zaharberritzea.
* Bilboko Done Jakue katedraleko aurrealdea eta dorrea.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q186363
* Multimedia: Gothic Revival architecture / Q186363