OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Aztarnak

    Artikulu hau filmari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aztarna (argipena)».
Aztarnak 2021eko Maru Solores euskal zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Dokumentalaren jomuga nagusia «galderak egitea» da. Bide horretan, guraso izatear diren eta izan berri diren bikoteen lekukotzek, ur nahiz geruza askoko paisaien irudiek eta adituei egindako elkarrizketek osatzen dute Aztarnak, langai guztiak off-eko ahotsarekin jantziaz.

## Erreferentziak

* ↑ «Munduratzearen 'aztarnak'» Berria 2021-10-09 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q108877764
# Aztec (Arizona)

Aztec Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Yuma konderrian dago, Arizona estatuan. 2 biztanle ditu, 15,942353 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Yuma konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5715129
# Aztec (Mexiko Berria)

Aztec Mexiko Berriko hiri bat da. San Juan konderrian kokatua dago. 2010ean 6.763 biztanle zituen, 32,45 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* San Juan konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q794149
* Multimedia: Aztec, New Mexico / Q794149
# Baguer-Morvan

Baguer-Morvan (bretainieraz Bagar-Morvan) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q224037
* Multimedia: Baguer-Morvan / Q224037
# Bagual

Bagual (Gazteleraz: Bagual), Argentinako zen Txileko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Bagual arraza ponien sailkapen taldean sartzen da.
Bagual zaldiak basati bizi dira Txile eta Argentinako hego aldeko panpa zabaletan.

## Etimologia

Txileko zein Argentinako Patagonian zein Uruguaien "bagual" izenak honako esanahia dauka; basatia bilakatutako zaldi zein behi azienda. Kantabriako montañesean zein Karrantzan "montxino" hitzaren esanahi berbera.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q53550116
# Baguales mendilerroa

Baguales mendilerroa Andeetako hegoaldeko mendikate bat da. Baguales mendilerroa 60 kilometro inguruko mendikatea da, ekialdetik mendebaldera, Andeetako mendikatearen bigarren mailakoa. Txile eta Argentina arteko mugan zehar hedatzen da, Puerto Natales eta Río Turbio herrietatik gertu. Txileko tartean, Las Chinas eta Baguales ibaien arroak banatzen ditu.

## Geologia

Mendilerroak glaziarrek osatutako zirku sorta bat dauka . Zirku asko Pleistozenoan garatu ziren mendebalderago dauden indlandsisetatik bereizita zeuden glaziar isolatuetatik. Baguales mendilerroko arrokak Magallanes arroko hainbat formaziotakoak dira. Arroka hauek landare, ugaztun eta itsas ornogabeen fosilak dituzte.

### Estratigrafia

Goitik behera, formazio hauek osatzen dute Baguales mendilerroa:
* Santa Cruz formazioa, itsasokoa ez den segida bati dagozkion arroka sedimentarioak, ornodunen fosil asko dituztenak
* Estancia 25 de Mayo formazioa, Miozeno goiztiarreko fosilak dituzten arroka sedimentarioen segida. Itsas giroan utzi zituzten sedimentuak.
* La Cumbre formazioa, olibino xafla gabroarekin.
* Leona ibaia formazioa, itsasokoak ez diren fosilen segida, horietako batzuek Nothofagus fosilak dituztelarik
* Bandurrias formazioa, olibino xafla gabroarekin
* Loreto formazioa, Eozeno berantiarretik Miozeno goiztiarrera era askotara esleitutako arroka sedimentarioak. Marrazoen hortzen fosilak ditu.
Baguales mendilerroko ekialdeko maldetan hainbat artefaktu litiko aurkitu dituzte. Ekialdeko mendi-hegalen giza okupazioa gaur baino 4.500 urte lehenago hasi zen, beranduenez.

## Erreferentziak

* 1 2 Karen B., Borrazzo. (2008). «Análisis tecnológico de distribuciones artefactuales en la periferia sudeste de la Sierra Baguales (Santa Cruz, Argentina)» Magallania 36 (1) doi:10.4067/S0718-22442008000100008..
* 1 2 Araos, José M.; Le Roux, Jacobus P.; Kaplan, Michael R.; Spagnolo, Matteo. (2018). «Factors controlling alpine glaciations in the Sierra Baguales Mountain Range of southern Patagonia (50º S), inferred from the morphometric analysis of glacial cirques» Andean Geology 45 (3) doi:10.5027/andgeoV45n3-2974..
* ↑ Bostelmann et al., 2013

## Kanpo estekak

* Datuak: Q21846060
# Baguales ibaia

Baguales ibaia Magallanes y la Antártica Chilena eskualdeko Andeetako mendikatean jaiotzen den ur-ibilgu naturala da. Hegoalderantz doa, Las Chinas ibaira iritsi arte, eta horrek Serrano ibaira isurtzen da.

## Ibilbidea

Baguales ibaia Serrano ibaiaren arroaren iparraldean jaiotzen da, Baguales mendilerroan, muga egiten duen mendilerroan. Bere ibilbideak Las Chinas ibaiaren goi-ibilguaren norabide bera jarraitzen du. Bi ibai-adar garrantzitsu ditu, Bandurria ibaia goiko ibarrean eta Vizcachas ibaia beheko ibarrean, Las Chinasera erori baino pixka bat lehenago, 45 km-ko ibilbidearen ondoren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q23653442
# Bagshot

Bagshot, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Surrey konderrian.
2011n 5.430 biztanle zituen.
* Datuak: Q4842133
* Multimedia: Bagshot / Q4842133
# Azetil kloruro

Azetil kloruroa CH$_3$COCl (AcCl) formulako konposatu organikoa da azilo-haluroen familiakoa eta azido azetikoaren deribatutzat jo daitekeena. Likido kolorgea, korrosiboa eta lurrunkorra da.

## Prestakuntza

Azetil kloruroa lehen aldiz Charles Gerhardt kimikari frantsesak prestatu zuen 1852an potasio azetatoa fosforil kloruroz tratatuz.
Industrian anhidrido azetikoa hidrogeno kloruroz tratatuz sintetizatzen da, azetil kloruroz ea azido azetikoz osatutako nahaste moduan.
${\ce {(CH3CO)2O + HCl -> CH3COCl + CH3CO2H}}$
Laborategian prestatzeko azido azetikoa baliatzen da lehengai moduan eta agente kloratzaileekin tratatzen da hala nola, fosforo(III) kloruroa, fosforo(V) kloruroa, fosgenoa edo tionil kloruroa.

## Erabilera

Azetilazio-erreakzioetan, hots azetilo-talde baten txertaketetan, usatzen da azetil kloruroa. Bi kasu tipiko esterifikazioak eta Friedel-Crafts erreakzioa dira.
${\ce {CH3COCl + R'CH2OH -> CH3COOR' + HCl}}$

## Erreferentziak

* ↑ Handbook of reagents for organic synthesis.. Wiley 1999-<2017 > ISBN 0-471-97924-4. PMC 40473736. (Noiz kontsultatua: 2022-04-03).
* ↑ (Alemanez) Gerhardt,, Charles. (1852). Ueber wasserfreie organische Säuren. Annalen der Chemie und Pharmacie, 83, 112–116 or..
* ↑ Anakabe, Eneritz & Arrasate, Sonia. (2012). Kimika organikoa. EHU, 56 or. ISBN 978-84-9860-672-0..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q408038
* Multimedia: Acetyl chloride / Q408038
# Azetona peroxido

Azetona peroxidoa edota triazetona triperoxidoa, peroxido organiko bat da, bai eta oso leherkorra den substantzia ere. 1895ean Richard Wolffenstein alemaniar kimikariak aurkitu zuen.
Atentatu terrorista ugaritan erabili izan den lehergaia da, adibidez, Estatu Islamikoak sarri erabili izan du, ekoiztea merkea izateaz gain, drogerietan salgai dauden etxeko produktu arruntekin egin baitaiteke: azido sulfurikoa, hidrogeno peroxidoa (ur oxigenatua) eta azetona; horregatik maiz eta bereziki hedabideetan Satanen Lehergaia ezizena jaso ohi du. Sobietar Batasuna osatzen zuten herrialdeetan kisa (errusieraz: киса, euskaraz: «katutxo» esan nahi du) izendapenaz ezaguna da.
Peroxiazetona tenperatura, frikzioa eta talkekiko oso sentikorra da. Berau erabili izan duten kimikari profesionalak ere istripuen ondorioz hilak suertatu izan dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q329022
* Multimedia: Acetone peroxide / Q329022
# Azetileno

Azetilenoa bi atomo karbono eta bi atomo hidrogeno baturik sortzen den hidrokarburo asegabea da (C$_2$H$_2$). Kaltzio karburoan urak eragiten duenean sortzen da. 84 °C-an irakiten du. Gas kolorge toxikoa da, erregarria, uretan, alkoholetan, azetonatan eta karbono sulfurotan disolbatzen dena. Lehen, ura kaltzio karburoz nahasiz lortzen zen. Argia egiteko erabili zen, erregai gisa, baina gaur egun metalurgian erabiltzen da batez ere, metalak soldatzeko eta mozteko. Plastikoak eta gomak egiteko ere erabiltzen da. Gorputz osoaren anestesiko gisa ere erabiltzen da, oxigenoarekin nahasirik.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q133145
* Multimedia: Acetylene / Q133145
# Azetilo

Kimika organikoan azetiloa (IUPAC: etanoilo) funtzio-talde bat da –COCH$_3$ formula duena non karbonoaren eta oxigenoaren artean lotura bikoitza dagoen. Sarri, Ac gisa irudikatzen da. Formalki azido azetikoaren azilo erradikala da.
Azetilo funtzio-taldea molekula biologiko eta sintetiko askoren osagarria da, esaterako azetilkolinarena, azido azetilsalizilikoarena edo Azetil-CoA-rena.
Sintesi organikoan azetilazio esaten zaio substratu batean azetilo taldea txertatzeari.

## Erreferentziak

* ↑ Azetilo. https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/azetilo.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q481808
* Multimedia: Acetyl group / Q481808
# Azetilkolinesterasa

Azetilkolinesterasa azetilkolina neurotransmisorea hidrolizatzeaz arduratzen den entzima da. Hidrolisi honen ondorioz kolina eta azetilo talde bat sortzen dira. Kolina hau neuronetara itzultzen da beste azetilkolina molekula baten sintesian erabilia izateko.
Nerbio sistema zentralean dago batez ere, sinapsi kolinergikoa gertatzen den lekuetan. Bere eraginez, sinapsi hau eten egiten da. Azetilkolinesterasa globulu gorrien zelula mintzean ere dago.
Azetilkolina eskasiarekin erlazionatutako gaixotasun ugari daude:
* Alzheimerra
* Glaukoma
* Miastenia gravis.
Kasu askotan hauek tratatzeko azetilkolinesterasaren inhibitzaileak diren sendagaiak erabiltzen dira. Farmako hauek modu itzulgarri edo itzulezinean inhibi dezakete azetilkolinesterasa. Horren bidez, sinapsi gunean azetilkolinaren kontzentrazioa igotzea lortzen baita.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q22676679
# Azetoina

Azetoina (3-hidroxibutanona ere deitua) hainbat enterobakteriok burutzen duten hartzidura 2,3 butanodiolikoaren ondorioz sortutako molekula organikoa da, Voges-Proskauer-en probaren bidez antzeman daitekeena.
Hartzidura 2,3 butanodiolikoan azido pirubikoa azetolaktato bihurtzen da deskarboxilazio baten ondorioz. Gero, beste deskarboxilazio batek azetolaktatoa azetoina bihurtzen du.
Bere formula kimikoa C$_4$H$_8$O$_2$ da. Era linealean: H$_3$C-CHOH-CO-CH$_3$
Azetoina gurinaren usaina duen likidoa da. Okingintzan erabiltzen da eta baita lurringintzan ere.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q223083
* Multimedia: Acetoin / Q223083
# Azetona

Azetona CH$_3$-CO-CH$_3$formula duen konposatu organikoa da. Likido koloregabea da, mendaren usainekoa. 56° C-an irakiten du, urarekin nahas daiteke, eta hainbat konposatu organiko disolbatzen ditu (gantzak, erretxinak, nitrozelulosa, etab). Azetilenoa ere disolbatzen du. Zetonen propietate orokor berberak ditu. Azetona kaltzio azetatoaren destilazio lehorrez, edo azido tartarikoaren, azido zitrikoaren nahiz zelulosaren pirogenazioz lortzen da, eta baita beste hainbaten oxidazioz ere. Organismoan, azetona gantzen eta zenbait aminoazidoren arteko metabolismoaz sortzen da. Gaixotasun batzuen ondorioz (diabetesa esaterako), azetona eta antzeko beste konposatu batzuk (gorputz zetonikoak) gehiago sortzen ditu organismoak. Gernura igarotzen da eta zetosia eragiten du.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49546
* Multimedia: Acetone / Q49546
# Bartetako geltokia

Bartak Lapurdiko autobus geltoki bat da, Angelu udalerriko Batasuna auzoan kokatuta dagoena.
Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen.

## Sarbideak

* Bartak kalea, 20

## Historia

Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren T1 linearen trazatuaren zati gisa.
Lehenago "Mercure" bezala ezagutzen zen.

## Zerbitzuak
### Hiriko autobusa

iea  5. linea (Txik Txak)BIARRITZIrati 7 46  • Goroldio • Biarritzeko industrialdea • Iratiko industrialdea • Atabal • Biarritzeko geltokia 3 4 6 38 46 51 52 51  • Buloñako basoa • Francis Jammes • Larue de Charlus • Notari • Chevigné • Petrikota • Larrepuntta • Done Mikele • Tamaris • Done Martiri • Hiru itturriak • Lorategi Publikoa 7 38 44 N10 N11 N12  • Foch (◀) 36 38 44 N12  • Larralde (▶) 36 38 N10 N11 N12  • Biarritzeko herriko etxea–Eduardo VII T1 36 38 44 N11 N12  • Continental (▶) T1 36 38 N11 N12  • Palais (◀) T1 36 38 N11 N12  • San Xerles–Marne (▶) T1 36 38 N11 N12  • San Xerles–Viktoria (◀) T1 36 38 N11 N12  • Aillet T1 36 38  • Eskola hiria 36  • Done Maddalen 38  • PoliklinikaANGELULarochefoucauld 6  • Lau Kantoiak 34  • Grand Champ • Bost Kantoiak 6 34  • Arrantzailea • Gotxoa • Lostalot • Belin Basoa 36  • Hariztia • Courbois 36  • Futaie • Numa • Dous Bos • Armand Toulet T1  • Bartak T1 BAIONABeyris 4  • Itturria • Gaudeul • Polo Beyris • Vallons • Lanbide unibertsitatea 30  • Artetako hiria • Kontserbatorioa • Jacques Loeb • Cassin 30 N6  • Lauga • Jenioaren zubia • Arsenal 30 N1  • Done Andere plaza 30 N1  • Reduit Boufflers 11 12 13 6 30 48 50  • Baionako geltokia T1 T2 30 56 51 53 54  XL'R   7 :

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Baionaldea: Tram'Busa laster jarriko da martxan» France Bleu 2019-08-05 (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).
* ↑ Chronoplus. (2019-03-18). Chronoplus sareko mapa. .

## Ikus, gainera

* Txik Txak
* 1. linea

## Kanpo estekak

* Txik Txak sareko webgune ofiziala
* Datuak: Q89899092
iea  Tram'Busa :
# Bartholomew konderria (Indiana)

Bartholomew konderria (ingelesez: Bartholomew County) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Columbus da. 2010eko zentsuaren arabera 76.794 biztanle zituen, Bartholomew kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Bartholomew konderriak 1.060,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,78 ura dira. Beste 1.053,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 72,4 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 76.794 pertsonetatik 71.579 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 4.762 dira. 1.360 beltzak edo afroamerikarrak. 145 amerikar natiboak ziren eta 37 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.622 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 99 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 952 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q504385
* Multimedia: Bartholomew County, Indiana / Q504385
# Bartherans

Bartherans Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an 50 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an Bartherans udalerrian erroldatutako biztanleak 48 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 30 etxebizitza zeuden, 21 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 27 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 21 etxebizitza nagusietatik 16 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 1ek hiru zituen, 6 etxek lau zituzten eta 12 etxek bost zituzten. 16 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Bartherans udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 0 | 75-79 | 4 |
| 0 | 70-74 | 0 |
| 0 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 0 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 8 | 50-54 | 4 |
| 8 | 45-49 | 4 |
| 0 | 40-44 | 8 |
| 0 | 35-39 | 0 |
| 0 | 30-34 | 0 |
| 0 | 25-29 | 0 |
| 8 | 20-24 | 4 |
| 4 | 15-19 | 8 |
| 0 | 10-14 | 0 |
| 0 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 30 ziren, horien artean 14 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 14 pertsona aktiboak lanean(9 gizon eta 5 emakume) zeuden.. 16 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Bartherans udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 220 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q777311
* Multimedia: Bartherans / Q777311
# Bartholinen guruin

Bartholinen guruinak edo guruin bestibular nagusiak bi guruin jariatzaile dira, txikiak, baginaren irekieraren albo banatan kokatuak daudenak eta, ohi, ez dira ikusten. Erloju orratzen zentzuan, guruin hauek lauretan eta zortziretan kokatuak daude. Likido kopuru txiki bat jariatzen dute, maitasuna egiterakoan, baginaren ezpainak bustitzen dituena. Likido honek feromonak ere baditu eta, horregatik, bere betebehar zehatza zein den ez dago batere garbi. Gizonetan, hauen baliokideak, Cowperren guruinak izango lirateke.

## Eponimoa

Bartholinoren guruinek, Caspar Bartholino (1655-1738) herbeheretar anatomistaren omenez hartzen dute euren izena. Thomas Bartholinen semea zenak 1677an deskribatu zituen. Iturri batzuek, erabat erraturik, anatomista honen aitonari ematen diote deskubrimenduaren meritua, hau ere Caspar Bartholino izenekoa (1585-1629)

## Histologia

Bartholinoren guruinak guruin jariatzaileak dira, muki ekoizlea den epitelio zilindriko sinplez osatutakoak. Hodi jariatzailea, baginako zuloarekin amaitzen dena, epitelio lau estratifikatuaz estalita dago. Bere funtzioa eta garrantzia, kitzikapen eta koito uneetan, bagina bustitzen duen muki erako materialaren ekoizpenean dago.

## Bartholinitisa

Bartholinitisa, guruinetako baten edo bien irteera hodia buxatzen denean gertatzen den gaixotasun bat da, gonokokoek eta beste mikroorganismo batzuk eragindako infekzioentzako oso toki erakargarria, zornatzea edo baita ere abzesuak eraginez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q790949
* Multimedia: Bartholin's gland / Q790949
# Barthold Georg Niebuhr

Barthold Georg Niebuhr (Kopenhage, 1776ko abuztuaren 27a - Berlin, 1831ko urtarrilaren 2a) alemaniar historialari eta humanista izan zen. Carsten Niebuhr esploratzailearen semea zen. Danimarkako kolonietako administratzaile izan zen 1805era arte, eta urte horretan Prusiaren aginduetara jarri zen. Eragin handia izan zuen historiografia kritikoan. Römische Geschichte, Erromari buruz idatzi zuen historian (1811-1812), ezkutuko kritika bat nabari da Napoleonen inperioaren kontra. Horrez gainera, Kleine Schriften (1828-1843, Idazki laburrak) eta, Griechische Heroengeschichten(1842, Greziako heroien historia), liburuak idatzi zituen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Bartholinitis

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du aholku medikorik ematen
Bartholinitisa, Bartholinen guruinetako baten edo bien irteera hodia buxatzen denean gertatzen den gaixotasun bat da, gonokokoek eta beste mikroorganismo batzuk eragindako infekzioentzako oso toki erakargarria, zornatzea edo baita ere abzesuak eraginez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q574406
* Multimedia: Bartholin's cyst / Q574406
# Bartholomaeus Bruyn Zaharra

Bartholomaeus Bruyn Zaharra (Wesel edo Kolonia, 1493 – Kolonia, 1555) alemaniar margolaria izan zen, erretaulen eta erretratuen espezialutatua.
Lehen lanek iradokitzen dute Rhin Beheran margotzen ikasi zuela. Dokumentatutako erretaula zaharrena 1515-1516ko Ama Birjinaren koroazioa da. 1510. eta 1520. hamarkadetan margotu zituen erretaulek Jan Joest estiloaren eragina dute, haren ahaidea baitzen.
Essenen erretaulak (1522-1525) Joos van Cleveren eta Joesten eragina konbinatzen du. 1530eko hamarkadan, estiloak eragin italiarra izan zuen.
Erretaulen bidez ez ezik, erretratuen bidez ere ezagutzen da Bruyn. Koloniako erretratugile garrantzitsuena izan zen, eta Art eta Barthel Bruyn Gaztea semek jarraitu zuten eskola bat sortu zuen. Ez zituen bere lanak sinatu, eta batzuen ustez Hans Holbeinenak ziren.
Gai zibikoetan aktibo egon zen, eta Udal Kontseiluko kide hautatu zuten 1549an eta 1553an.

## Iruditegia

* Gizon gazte eskularrudunaren erretratua, Kunsthistorisches Museum, Vienna
* Erretaula, Church of San Joan Bataiatzailearen eliza, Essen
* Zaldunaren erretratua, 1531, Kunsthistorisches Museum, Viena
* Ana Cleveskoa, ca. 1540s
* Akademiko baten erretratua, Mikhail Pertxenkoren bilduma
* Elisabeth Bellinghausen eta Jacob Omphalius, ca. 1538, Mauritshuis, Haga
* Jaione, ca. 1520, Thyssen-Bornemisza Museoa, Madril.
* Ana Cleveskoa
* Vanitas, Kröller-Müller museoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q698115
* Multimedia: Bartholomäus Bruyn (I) / Q698115
# Bartholomeus Spranger

Bartholomeus Spranger edo Bartholomaeus Spranger (Anberes, 1546ko martxoaren 21a - Praga, 1611ko ekainaren 27a) flandriar margolari, marrazkilari eta eskultorea izan zen.
Jan Mandijn, Frans Mostaert eta Cornelis van Dalemen ikaslea izan zen. Parisen, Milanen, Parman eta Erroman lan egin zuen. Pio V.a aita santuak gorteko margolari izendatu zuen 1570ean.
Maximiliano II.a enperadoreak Vienan eskatu zuen 1576an, baina handik gutxira hil zen. Sprangerrek Pragako Rodolfo II.a enperadorearen gortean jarraitu zuen lanean. Harreman pertsonala izan zuten biek, eta elkarrizketa ugari izan zituzten. Sprangerrek margolan mitologiko ugari eman zizkion biluziekin eta propaganda-lanekin. Gizon aberats bihurtu zen eta noblezia titulua jaso zuen.
Biluzik egindako margolan mitologikoak egin zituen, enperadorearen ideia filosofiko esoterikoekin lotutakoak askotan. Estiloa iparraldeko manierismoarena izan zen, eta herbeheretar eta italiar eraginak nahastu zituen.

## Iruditegia

* Merkurioa Psike Olinpo mendira eramaten
* Minerva garaile ezjakintasunean
* Venus Vulcanoren forjan
* Rodolfo II.aren bertuteen alegoria
* Datuak: Q447682
* Multimedia: Bartholomeus Spranger / Q447682
# Bartholomeus van der Helst

Bartholomeus van der Helst (Haarlem, 1613 – Amsterdam, 1670) Herbehereetako margolaria izan zen. Amsterdamgo pintore-taldearen sortzailetako bat izan zen. 1640tik aurrera, Rembrandten molde eta estiloa izan zituen eredu. Pertsonen eta pertsona-taldeen erretratuak egin zituen, besteak beste, Amsterdamgo guardiaren bazkaria, Münsterreko Bakea ospatzeko eta San Sebastian kofradiako lau buruzagi. Amsterdam, Rotterdam, Kassel, Dresden, Berlin, Lyon eta Parisko museoetan daude ikusgai haren obrak.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q380704
* Multimedia: Bartholomeus van der Helst / Q380704
# Barthol Chapel

Barthol Chapel, Eskoziako herri txiki bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4865193