OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hegazkinlari

Hegazkinlaria edo hegazkin pilotua hegazkin baten hegaldia kontrolatzen duen pertsona da. Tripulazioko beste kide batzuk ere, hala nola nabigatzaileak edo hegaldi-ingeniariak, hegazkinlaritzat hartzen dira, aireontziaren nabigazio-sistemen eta motorraren operazioan parte hartzen dutelako. Aireko tripulazioko beste kide batzuk, hala nola drone-operadoreak, hegaldi-laguntzaileak, mekanikariak eta lurreko langileak, ez daude hegazkinlari gisa sailkatuta.
Pilotuen kalifikazioak eta erantzukizunak aintzat hartzeko, armada gehienek eta mundu osoko airelinea askok hegazkinlari ikurrak ematen dizkiete pilotuei.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2095549
* Multimedia: Aviators / Q2095549
# Hegazkineria Zibilaren Nazioarteko Erakundea

Hegazkineria Zibilaren Nazioarteko Erakundea edo HEZINE (frantsesez: Organisation de l'aviation civile internationale edo OACI; ingelesez: International Civil Aviation Organization edo ICAO) Nazio Batuen Erakundearen agentzia da, 1944ko abenduaren 7an eratua. Gaur egun, munduko 191 estatu dira HEZINEko kideak.
Erakundearen helburuak nazioartean Hegazkineria Zibila arautzea da. Montrealen du egoitza.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) HEZINEren webgune ofiziala
* Datuak: Q125761
* Multimedia: International Civil Aviation Organization / Q125761
# Hegazkinlari jaka

Hegazkinlari jaka jaka mota bat da, hasiera batean hegazkinlarientzat sortu zena baina, gaur egun, herri kulturaren eta talde urbano askoren parte dena. Mota eta bide ezberdinak hartu ditu, eta bereziki ezaguna izan zen 1980ko hamarkadan bomber izeneko jaka.

## Bomber-jakak
### Testuingurua eta historia

Bomber-jakak arropa militarrean du jatorria, baina punka bezalako azpikulturetan sartu zen eta berriki bidea ireki da goi-mailako joskintzan. Bomber-jaka militarra moldakorra izateko egina izan zen, bere funtzionaltasunagatik, tripulazioak bero mantentzen zituen jaka arin bat baitzen. B-15 jakak kotoizko larruzko lepo bat zuen, beranduago, 1945etik aurrera nylonera aldatu zena, egokiago jotzen baitzen, urarekiko erresistentea delako eta transpirazioa kanpoan mantentzen duelako. ''Bomber'' jakak 1950eko hamarkadaren amaieran agertu ziren Europan, eta 1963an, jakak Europako aire-indarren artean eta, denborarekin, merkataritza-kontsumitzaileen artean zabaldu ziren.
Japoniak ere eragin handia izan zuen moda amerikarraren zentzuan Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Bereziki, 1951n, Kensuke Ishizuk bere VAN marka aurkeztu zuen, japoniar gazte kulturari, tokirik ez zuen estiloko arropa eman ziona, Oxford atorrak eta praka estuak kasu. Bomber-jaka ezaguna izaten jarraitzen du XX. mendean, grungearen eta kaleko arroparen azpikulturaren zati gisa; "Kanye efektuak", berriz, are eragin handiagoa izan zuen haren ospean.

### Koloreak

Bomber jakak jatorrian, tonu urdin ilun batean agertu ziren, beranduago, salbia berde batera aldatu zena Korea eta Vietnamgo gerren ondoren, soldaduentzat errazagoa baitzen baso edo landa artean ezkutatzea horrela 1960ko hamarkadan izandako gerratan. Jakak ospetsu egin ziren militarren eremutik haratago 1960ko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadan, batez ere punk eta skinhead ingelesen eskutik. Kolorea borgoinara aldatu zuten, militarrengandik bereizteko. Marroia ere kolore klasikoa da larruzko hegazkinlari-jakentzat.
Jakaren ospea dela eta, kaleko markek eta gama altuko markek hainbat tonutan diseinatu dute bomber-jaka. Itsas urdin, berde militar eta beltz estandarraz gain, bomberra pastel tonuetan aurki daiteke, hala nola, arrosa, urdina, menda edo baita urrea eta zilarra ere.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Sourcing, 02 20 2016 | Fashion Fabric. (2016-02-20). «Fashion Archives: The History of the Bomber Jacket» StartUp FASHION (Noiz kontsultatua: 2020-11-18).
* ↑ (Ingelesez) Wala, Bev. (2020-11-10). «What Is A Bomber Jacket? – The Definitive Guide of Bomber Jackets» The Highest Fashion (Noiz kontsultatua: 2020-11-18).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1233553
* Multimedia: Flight jackets / Q1233553
# Hegazkintza

Hegazkintza edo abiazioa aireontzien diseinua, garapena, fabrikazioa, ekoizpena, eragiketa eta xede pribatuetarako edo komertzialetarako erabilera da, batez ere airea baino astunagoak direnak. Hegaldia bera, hau da, airearen bidez, beren motorrek bultzatuta, hegazkin eta helikopteroak kasu, edo motorrik gabe, planeagailuak kasu, gainazal finko edo mugikorren indar euslea erabiltzen duten aparatuen desplazamendu kontrolatua, operazioaren zati bat besterik ez da.
Baloi gidatuentzat, hegan egiteko gaitasuna Arkimedesen printzipioan oinarritzen da. Aerodinoak baino lehenagokoak izanik, hauen hegaldi-sistema gainazal eusgarrien erabileran oinarritzen da.
Bestalde, abiazioa da, halaber, azpiegiturak, industria, langileak eta, oro har, edozein erakunde pribatu edo publiko, nazionala edo nazioz gaindikoa, arautzailea eta ikuskaritzakoa, zeinaren jarduera nagusia operazio aeronautikoari dagokion guztia baita.
Jarduera bera eta haren baliabide materialak edo giza baliabideak sartzen diren zentzu horretan, hegazkintza zibilaren eta hegazkintza militarraren arteko lehen bereizketa egin daiteke, helburuen izaera, hain zuzen ere, zibila edo militarra den kontuan hartuta.
* Datuak: Q765633
* Multimedia: Aviation / Q765633
# Hegazkin militar

Hegazkin militarra hego finkoko edo hego birakariko aireontzia da, edozein motatako zerbitzu armatu legal edo insurrekzionista batek erabiltzen duena. Hegazkin militarrak borrokakoak edo ez izan daitezke:
* Borrokako hegazkinak etsaiaren ekipamendua suntsitzeko euren armamentu aeronautikoa erabilita diseinatuta daude. Borrokako hegazkinek normalean armadek bakarrik garatzen eta erosten dituzte.
* Borrokakoak ez diren hegazkinek ez daude borroka egiteko lehen eginkizun gisa diseinatuta, baina bere buruaren defentsarako armak eraman ditzakete. Hauek dira laguntza-lanetan erabiltzen direnak, eta armadek edo erakunde zibilek garatu ditzakete.

## Ikus, gainera

* Hegazkintza militar

## Kanpo estekak

* Datuak: Q216916
* Multimedia: Military aircraft / Q216916
# Hegazkineratzeko igarobide

Hegazkineratzeko igarobidea edo finger deritzona zubi mugikor bat da, oro har estalia, aireportu bateko terminaleko ontziratze-atetik aireontzi bateko ateraino hedatzen dena, aireontziaren plataformara jaisteko beharrik gabe sartzen uzten duena. Estatu Batuetan lehen hegazkineratzeko igarobidea 1959ko uztailean instalatu zuten San Frantziskoko nazioarteko aireportuan.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Turismoa Hiztegia] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1061299
* Multimedia: Jet bridges / Q1061299
# Høgtuvaita

Høgtuvaita]] =

## Ezaugarriak

Høgtuvaita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca4[Fe^{2+}6Fe^{3+}6]O4[Si8Be2Al2O36]}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Høgtuvaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Höxter

Höxter, Alemaniako herri bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuaren ekialdeko muturrean kokatua. Detmold eskualdeko herrietako bat da, eta, honen barnean, Höxter barrutiko hiriburua.

## Hidrologia

Weser ibaiak gurutzatzen duen herrietako bat da, ibaiaren erdialdera, Porta Westfalicara heldu baino lehenago.

## Sorrera

1970. urteko hasiera egunean, hamaika herritxok eta herri batek eratu zuten Höxter. Honako hauek:
* Albaxen
* Bosseborn
* Bödexen
* Brenkhausen
* Bruchhausen
* Fürstenau
* Godelheim
* Lüchtringen
* Lütmarsen
* Ottbergen
* Ovenhausen
* Stahle

## Ekonomia

Herriko eskulangintzak, lihoa, kotoia, zementua eta gutapertxa latexarenak dira. Gainera, kontuan hartu beharreko itsas komertzioa dago bertan.

## Herritar ezagunak

* Thomas von Heesen, Armenia Bielefeld futbol taldearen entrenatzailea.
* Klaus Töpfer, erretiraturiko ministro federala (Silesian jaioa, baina txikitan Höxterrera heldu zena).
* Carl von Wedelstaedt.
* James Richard Donnachie.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16107
* Multimedia: Höxter / Q16107
# Höör udalerria

Höör Suediako udalerria da. Eskaniako konderrian kokatua dago. 319,87 km² ditu eta 15.994 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eslöv udalerria Klippan udalerria Hässleholm udalerria Hörby udalerria

## Erreferentziak

* ↑ (Suedieraz) Statistiska centralbyrån, Kommunarealer den 1 januari 2014. Statistics Sweden.
* ↑ (Suedieraz) Folkmängd i riket, län och kommuner 31 mars 2016. Statistics Sweden.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q266401
* Multimedia: Höör Municipality / Q266401
# Høyanger

Høyanger Norvegiako udalerria da. Sogn og Fjordane konderrian kokatua dago. 908.33 km² ditu eta 4.374 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Fjaler Gaular Balestrand Vik Modalen Masfjorden Gulen Hyllestad Sunnfjord Municipality $^{(en)}$ Sogndal

## Kanpo estekak

* Datuak: Q113720
* Multimedia: Høyanger / Q113720
# Höxter barrutia

Höxter barrutia Alemaniako barrutietako bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuan eta Detmold eskualdearen barnean, Ipar Renania-Westfaliaren ekialdeko muturrean, Hesse eta Saxonia Beherea estatuekin muga egiten duelarik. Höxter herria da barruti honetako hiriburua.

## Hedadura

1.199,96 kilometro koadroko hedadura du Ipar Renania-Westfalia estatuko barruti honek.

## Geografia
### Barruti mugakideak

Iparraldean, Lippe barrutiarekin muga egiten du. Ekialdean, Saxonia Behereko Northeim barrutia,Holzminden barrutia eta Kassel barrutiarekin. Hegoaldean, Hochsauerland barrutiarekin, hegoekialdean Waldeck-Frankenberg barrutiarekin. Bi hauek, Hesse estatukoak dira. Azkenik, mendebaldean, Paderborn barrutiarekin muga egiten du.

## Barrutiaren konposaketa
### Herriak

* Bad Driburg
* Beverungen
* Borgentreich
* Brakel
* Höxter
* Marienmünster
* Nieheim
* Steinheim
* Warburg
* Willebadessen

## Hidrologia

Weser ibaiak igarotzen duen Ipar Renania-Westfalia estatuko barrutietako bat da Höxter barrutia.

## Kanpo estekak

* (Alemanez) Höxterren webgunea
* Datuak: Q6228
* Multimedia: Kreis Höxter / Q6228
# Høylandet

Høylandet Norvegiako udalerria da. Nord-Trøndelag konderrian kokatua dago. 754.71 km² ditu eta 1.273 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bindal Namsskogan Grong Overhalla Fosnes Nærøy Namsos Nærøysund Municipality $^{(en)}$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q162144
* Multimedia: Høylandet / Q162144
# Høre egurrezko eliza

Høre egurrezko eliza, norvegieraz: Høre stavkyrkje, Norvegiako Kvien herrian dagoen stavkirke eliza bat da, Innlandet konderriko Vang herrian.
Elizaren aipamen antzinakoena 1327. urtekoa da, XI. mendean eraikia eta 1179an sagaratua izan zen.
* Datuak: Q1818566
* Multimedia: Høre stave church / Q1818566
# Húnavatnshreppur

Húnavatnshreppur Islandiako iparraldean dagoen udalerria da, Norðurland vestra eskualdekoa. 2011n 409 biztanle zituen.
2006ko urtarrilaren 1ean sortu zuten Sveinsstaðahreppur, Torfalækjarhreppur, Svínavatnshreppur eta Bólstaðarhlíðarhreppur antzinako udalerriak batuz. Herrialdeko udalerririk handienetariko bat da eta hegoaldean Hofsjökull eta Langjökull glaziarrak ditu.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q958216
* Multimedia: Húnavatnshreppur / Q958216
# Húnaþing vestra

Húnaþing vestra Islandiako iparraldean dagoen udalerria da, Norðurland vestra eskualdekoa. 2011n 1.173 biztanle zituen.
Hvammstangi bere herrigune nagusia da.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q1652058
* Multimedia: Húnaþing vestra / Q1652058
# Höðr

Höðr, eskandinaviar mitologian, jainko itsu bat zen, Baldurren anaia. Bere anaia nahi gabe hil zuen, eta bera, Odinen seme zen Valiren esku hil zen.
Eddatan kontatzen denaren arabera, Baldur jainkoak, bere heriotza propioa aurreikusten zuen amesgaiztoak zituen, eta bere ama, Frigg jainkosa, munduan zehar joan zen, gauza guztiei, Baldur kaltetuko ez zutela zin eginaraziz. Lokik hau jakin zuen, eta haserretu egin zen. Mozorrotuta joan zen Friggekin hitz egitera, eta honek, mihurari zin eginaraztea beharrezko ez zuela ikusi aipatu zion, kaltegabetzat baitzuen. Lokik, hau jakin zuenean, azkon bat egin zuen mihura adar bat erabiliz eta Höðr gidatu zuen, Baldurri txantxa bezala jaurti ziezaion, honela, Baldur hilez.
Gesta Danorumean kontatzen den mitoaren beste bertsio ezberdin batean, ez da Loki aipatzen, eta Baldur, Höðrrek hiltzen du sastakada batez.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204900
* Multimedia: Höðr / Q204900
# Il Divo

Il Divo, opera eta musika klasikoa pop eta beste genero batzuekin uztartzen dituen musika taldea da.
Taldearen ahotsak gizonen laukotea osatzen dute: Suitzako Urs Bühler tenorea, Espainiako Carlos Marín †, AEBtako David Miller tenorea eta Sébastien Izambard frantziar tenorea.
* Carlos Marín
* David Miller
* Sébastien Izambard
* Urs Bühler

## Diskografia

* 2004 - Il Divo
* 2005 - Ancora
* 2006 - Siempre
* 2008 - The Promise
* 2011 - Wicked Game
* 2013 - A Musical Affair
* 2015 - Amor & Pasión

## Kanpo estekak

* Datuak: Q269813
* Multimedia: Il Divo / Q269813
# Il Postino

Il Postino, 1994ko Michael Radford britainiar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da, Antonio Skármetaren Ardiente paciencia eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Mario Ruoppolo hegoaldeko Italian bizi den eta langabezian dagoen arrantzalea da. Aitari kasu egin eta postari bilakatuko da eta nor eta Pablo Neruda poeta bere bezero bakarra izango da.

## Aktoreak

* Philippe Noiret – Pablo Neruda
* Massimo Troisi – Mario Ruoppolo
* Maria Grazia Cucinotta – Beatrice Russo
* Renato Scarpa – Telegrapher
* Linda Moretti – Donna Rosa
* Mariano Rigillo – Di Cosimo
* Anna Bonaiuto – Matilde
* Simona Caparrini – Elsa Morante

## Kanpo estekak

* Datuak: Q258647
* Multimedia: Il postino / Q258647
# Il Gattopardo (filma)

Il Gattopardo (euskaraz serbal) 1963ko Luchino Visconti italiar zinema zuzendariaren filma bat da. Giuseppe Tomasi di Lampedusa idazlearen izen berdineko Il Gattopardo eleberrian oinarritua dago Italiaren Bateratzea jazo zen garaian girotua dago. Canneseko Zinemaldian Urrezko Palma irabazi zuen.
Film honetan, nazioartean aski ospetsuak ziren aktore ugarik parte hartu zuten, tartean Burt Lancaster estatubatuarra, Alain Delon frantsesa baita Claudia Cardinale eta Mario Girotti (Terence Hill) iitaliarrak.
Film luze hau hainbat bertsiotan banatu da. Lehen bertsioak 205 minutu irauten zuen, baina luzeegitzat hartu zen eta Viscontik 185 minutura murriztu zuen. Bertsio hori hartu ohi da erreferentzia gisa. Ingelesezko bertsioak (20th Century Fox-ek argitaratua) 161 minutu irauten du, eta Espainiakoak 151 minutu.
Film hau hirurogeiko hamarkadako Europako zinemaren lan garrantzitsuenetakotzat hartu da, baita Luchino Visconti zuzendariaren lan garrantzitsuenetakotzat ere. 1963ko martxoaren 28an estreinatu zen Italian.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Garibaldi eta bere gudarostearen Siziliako inbasioak Fabrizio Salina printzea eta bere familia ustekabean harrapatzen ditu. Ondorioz, Donnafugatta herrian dagoen familiaren udaldeko etxaldean babes hartzen dute.

## Iruzkina

Berreraketa historiko zehatz, estetiko eta freskoaren bidez, Viscontik alferrikako nostalgiarik gabe aztertzen du mundu feudalaren eta landa-munduaren mutazioa gizarte moderno eta errepublikano baterantz.
Viscontik hauxe dio: «Lampedusa idazlearen ikuspuntua gehitzen dut, eta esan dezagun haren pertsonaiarena ere, Fabrizio printzearena. Salina printzearen ezkortasunak ordena baten erorketa deitoratzera eramaten du pertsonaia; izan ere, geldirik egon arren, ordena zen beti. Baina gure ezkortasunak, borondateaz kargatu egiten da, eta ordena feudal eta borboitarra deitoratu beharrean, ordena berri bat ezartzera darama.»

## Sariak

* 1963: Urrezko palma Cannesko Zinemaldian

## Filmaren inguruan

* Italiar aristokraziaren erorketa deskribatzen du filmak, eta dantzaren eszenak (45 minutu irauten du) ematen du horren gakoa. Palazzo Valguarnera-Gangi, Palermo. Film honen koreografia Alberto Testa-k egin zuen. IV. or. 1053/54. (ISBN 84-7291-226-4)
* Fabrizio printzearen pertsonaiaren idazketan buru-belarri sartuta, Viscontik Burt Lancaster aktore amerikarra aukeratu zuen hura irudikatzeko. Harrituta utzi zituen lankideak, baina ondo atera zitzaion apustua. Osmosia Viscontiren beste paper batean errepikatuko da: Konfidentziak.
* Italiako bertsioan beste aktore batek itzuli du italierara Burt Lancaster (ingelesez grabatzen zuen). Ingelesezko bertsioak, aldi berean sortua, Lancaster-en jatorrizko ahotsa du.

## Erreferentziak

* ↑ Gran enciclopedia de la música clásica.. Sarpe 1980 ISBN 84-7291-226-4. PMC 803180760. (Noiz kontsultatua: 2021-05-01).

## Kanpo estekak

* "Il Gattopardo" filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q596623
* Multimedia: Il Gattopardo (film) / Q596623
# Il Mercenario

Il Mercenario, Italia eta Espainiaren artean eginiko spaghetti western azpigeneroko film bat da, Sergio Corbucci zine zuzendari italiarrak 1968an zuzendua. Protagonista nagusia Franco Nero da.

## Istorioa

* Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Billie (Franco Nero), diru gehien ematen dionarentzako lana egiten duen mertzenario bat da. Mexikora iristen da Mexikoko Iraultzaren garaian eta Pacorekin (Tony Musante) adiskidetasun bat hasten du, nolabaiteko abertzale ospea duen eskrupulurik gabeko gaizkile bat. Baina Pacok ez daki armak erabiltzen, eta, beraz, Billie, berarekin elkartzen da, baina adiskidetasunagatik ez dela ohartzen du, ezta altruismoagatik ere, baizik eta soldata handi bategatik.

## Aktoreak

* Franco Nero
* Álvaro de Luna
* Eduardo Fajardo
* Jack Palance
* Tony Musante
* Giovanna Ralli
* Raf Baldassarre
* José Canalejas
* Vicente Roca
* Franco Ressel
* Guillermo Méndez

## Bitxikeriak

Film honetako musika, L'Arena izenburua duena, Quentin Tarantinoren Kill Bill filmetan agertzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1218309
# Il Perugino

Il Perugino (jaiotza-izena: Pietro di Cristoforo Vannucci) italiar margolaria izan zen (Città della Pieve, Perugia, 1448 - Fontignano, Perugia, 1523).

## Biografia

Umbriako eskolako margolaria izan zen, A. Verrochioren ikasle eta Rafaelen irakasle. Verrocchioren, Botticelliren eta Piero della Francescaren eragina nabaria da haren lanetan. XV. mendeko italiar Errenazimentuko edo Cinquecentoko aitzindarietako bat izan zen. 1840-1842 bitarteko urteetan Erromako Kapera Sixtinoko freskoak margotzen parte hartu zuen.
Bere lanik ezagunenetakoa San Pedrori giltzak ematen Kapera Sixtinoko freskoa da. Baita bere jaioterriko Collegio del Cambioko freskoak.

## Iruditegia

* San Pedrori giltzak emateko unea, Umbriako Galeria Nazionala, Perugia.
* Gurutzitzaltzea, Santa Maria Maddalena dei Pazzi (1496).
* Maitasuna eta eta Kastitate arteko borroka (1503-1505 ingurukoa).
* Maria Magdalena eta Maria (Pitti jauregian dagoen Pietàren zatia.).

## Kanpo loturak

* Datuak: Q5827
* Multimedia: Pietro Perugino / Q5827
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
# Il Facchino

Il Facchino (euskaraz: «Atezaina») Erromako kaleetan nahiko hondatuta ikus daitekeen eskultura da. Haren ingurua kondaira ugari sortu dira eta Erromako estatua hiztunetako bat da. 1590 inguruan egin zen, ziur asko Jacopino del Conteren diseinu batean oinarrituta.

## Ezaugarriak

Estatua txikia da. Upel bat eusten duen gizon zahar irudikatzen du. Ziur asko urketari bat zen baina auzotarrek pertsonalitate desberdinak eman dizkiote, esaterako Lutero zela edota Abbondo Rizzio, inguruko atezain bat, upel bat zeramanean hil zena.
Beste estatua hiztunen moduan, Il Faccino ere mezu anonimoak eta satirikoak zintzilikatzeko erabili izan da.

## Kokapena

Hasiera batean Via del Corson zegoen baina gero Fontanella del Facchino jarri zuten, Erromako Banketxearen ondoan.

## Estatua hiztunak

Erroma hirian, anonimotasunez, iritzi politikoei bidea emateko aukera izan zen estatua horiena. Ohitura XVI. mendean hasi zen eta hauxe zen oinarria: jendeak kritikako poemak edo esaldiak idazten zituzten eta eskultura publikoetan itsasten edo zintzilikatzen zituzten. Ohitura gaur egun oraindik gordetzen da.

## Beste estatua hiztunak

* Pasquino
* Madama Lucrezia
* Marforio
* Il Babuino
* Abate Luigi

## Erreferentziak

* ↑ https://www.atlasobscura.com/places/il-facchino
* ↑ Rendina, C., "Pasquino statua parlante”, ROMA ieri, oggi, domani, n. 20 – febbraio 1990
* ↑ http://www.romeartlover.it/Talking.html

## Kanpo estekak

* (Italieraz)Youtubeko bideoa.
* Datuak: Q3968656
* Multimedia: Fontana del Facchino (Rome) / Q3968656
# Il Pordenone

Giovanni Antonio de’ Sacchis, Il Pordenone (Pordenone, c. 1484 – Ferrara, 1539ko urtarrilaren 14a) italiar margolari manierista izan zen.
Erroman ikasi zuen margotzen, eta kanpoko eraikinak apaintzeko enkarguak jaso zituen. Bere lan asko Veneziako Dogoen Jauregiko suteetan galdu ziren 1574 eta 1577an. "Abiadura, indarra eta estilo eta exekuzio zakarrez margotuta, txunditzeko asmoz".

## Iruditegia

* Affreschi nella chiesa dei Francescani, a Cortemaggiore
* Cristo inchiodato alla Croce, 1521, Affreschi nel Duomo di Cremona.
* Crocifissione del Duomo di Cremona (ca. 1520-1521)
* Santi Martino e Cristoforo, ante d'organo, San Rocco, Venezia
* Affreschi a Santa Maria di Campagna, Piacenza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q983352
* Multimedia: Il Pordenone / Q983352
# Il Sorpasso

Il Sorpasso (euskaraz Aurreratzea) 1962ko Dino Risi italiar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoiztutako komedia film bat da. Vittorio Gassman, Jean-Louis Trintignant, Catherine Spaak, Claudio Gora, Luciana Angiolillo, Linda Sini, Nando Angelini eta Luigi Zerbinati aktoreek antzeztu zuten.
Commedia all'italiana delako generoaren barnean kultuzko filma da. Mar de Platako Zinemaldian Zuzendari Onenaren Saria (Dino Risi) irabazi zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Erroma, Ferragosto jaiegunez (abuztuaren 15a) hiria huts-hutsik dago. Bruno Cortona (Vittorio Gassman), berrogei urte pasatxoko gizon harroputz eta hitzontziak bere kabriolet autoa gidatu eta hirian barna tabako paketea eta telefono baten bila abiatu da. Iturri batetik ura edateko gelditu eta berari begira dagoen Roberto Mariani (Jean-Louis Trintignant) izeneko gizon gazte bakarti bat ikusiko du. Elkar adiskidetu eta Cortonari telefono deia egin dezan bere apartamentura gonbidatuko du. Biak hizketan ari direla, Marianik azterketa batzuk prestatzeko Erroman ikastera gelditu dela aipatuko dio. Cortonak bere hitz jarioaren bidez gaztea berarekin egun batzuk igaro ditzan konbentzituko du. Honela abiadura handiko ibilbide bati ekingo diote, italiar errepideetan barna gorabehera eta gertakizun bitxiez beteriko bidaia osatuz. Gaztea bere erabakiaz damutzen hasiko da, baina era berean Bruno Cortona eta bere bizimodua miresten ere hasiko da, baina amaiera aldera gaztea ere bizimodu patxadatsu eta hutsalaz gozatzen hasten denerako, istripu bat jazoko da.

## Aktoreak

* Vittorio Gassman: Bruno Cortona
* Jean-Louis Trintignant: Roberto Mariani
* Catherine Spaak: Lilly Cortona
* Luciana Angiolillo: Gianna
* Claudio Gora: Bibi
* Luigi Zerbinati: Komendadorea
* Franca Polesello: Komendadorearen emaztea
* Linda Sini: Izeba Lidia
* John Francis Lane: Alfredo
* Nando Angelini: Amedeo
* Mila Stanic: Clara

## Kanpo estekak

* Il Sorpasso filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com (Italieraz)
* Il Sorpasso filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1787498
* Multimedia: Il sorpasso (film) / Q1787498
# Hypotheses non fingo

Hypotheses non fingo (latinez Ez dut hipotesirik osatu) Isaac Newtonek ere General Scholium saiakeran erabilitako esaldia da, Philosophiae Naturalis Principia Mathematicaren bigarren edizioan argitaratu zena.
Grabitazioaren zergatiari buruzko azalpen bat emateko eskatu zioten guztiei emandako erantzuna izan zen, zinetikaren printzipio matematikoak soilik ematera mugatu beharrean. Ockhamen labanarekin batera, filosofia naturala kontzeptu aristotelikotik bereiztea ekarri zuen esaldietako bat da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q731038