OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Espainiako Ornitologia Elkartea

Espainiako Ornitologia Elkartea (gaztelaniaz: Sociedad Española de Ornitología edo SEO; egun SEO/BirdLife) gobernuz kanpoko erakunde bat da, onura publikokoa, eta helburu nagusiak hegaztiak eta haien habitatak kontserbatzea eta aztertzea dituena. Gaur egun 12.000 bazkide baino gehiago eta 5.000 boluntario inguru ditu. Bazkide aktiboenak Tokiko Taldeak izenekoetan biltzen dira, eta gaur egun 32 daude Espainia osoan banatuta. Egoitza nagusia Madrilen dago, eta, gainera, ordezkaritzak ditu Aragoin, Andaluzian, Kanarietan, Kantabrian, Katalunian, Extremaduran eta Valentziako Erkidegoan, bai eta Doñanan eta Ebroko deltan ere. Nazioarteko Birdlife erakundeko kidea da.

## Erreferentziak

* ↑ Berria egunkariaren [#6054 Estilo Liburua.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Webgune ofiziala
* Datuak: Q1849551
* Multimedia: Sociedad Española de Ornitología / Q1849551
# Espainiako Osasun Ministerioa

Espainiako Osasun Ministerioa (ofizialki gaztelaniaz: Ministerio de Sanidad) Estatuko Administrazio Orokorraren saila da, eta bere gain hartzen du Espainiako Gobernuak osasunaren, plangintzaren eta osasun-laguntzaren arloan duen politika proposatzea eta betearaztea, bai eta Estatuko Administrazio Orokorrak herritarrei osasuna babesteko eskubidea bermatzeko dituen eskumenak baliatzea ere. Egungo Osasun Ministroa Salvador Illa sozialista da.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) «Documento BOE-A-2020-410» BOE.

## Ikus, gainera

* Espainiako Gobernua

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q3113883
# Eon

Eona Lurraren historia geologikoa banatzeko erabiltzen diren aldi nagusietako bakoitza da. Eona garai geologikoen taulan erabiltzen da, denbora tarte luzeenak adierazteko. Unitate geokronologiko bat ere bada. Lau eon bereizten dira: Hadearra, Arkearra, Proterozoikoa eta Fanerozoikoa. Eonaren baliokide kronoestratigrafikoa eontema da, denbora tarte horretan eratutako arroka gorputza.
Eona 1957an unitate gisa onartzeko proposatu zuten hainbat zientzialarik, mila milioi urte balioko zuen unitate gisa, baina proposamena ez zen onartua izan. Gaur egun, eon bat beste batetik bereizteko, bizidunen artean oinarrizko aldaketa bat gertatu behar da.

## Onartutako eonak

Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak ondorengo lau eon hauek ditu onartuta: Hadearra (Priskoarra ere deitua), Arkearra, Proterozoikoa eta Fanerozoikoa, Lurraren historiaren kronologiaren ordenan. Lehen hirurak Kanbriarraurrea supereonaren barruan sartuta daude.

### Hadearra

Lurraren sorreratik (duela 4600 milioi urte) Arkearraren hasieraraino iraun zuen.

### Arkearra

Duela 4000 milioi urte hasi eta Proterozoikoaren hasieraraino iraun zuen. Lehenengo bizi aztarnak garai honetakoak dira; zehazki, duela 3800 milioi urtekoak.

### Proterozoikoa

Duela 2500 milioi urtetik, duela 542 milioi urtera iraun zuen. Aldi hartan, bizia garatu zen, eta lehen izaki zelulaniztunak sortu ziren.

### Fanerozoikoa

Bizidun makroskopiko gehien bizi izan ziren eta diren garaia: algak, onddoak, animaliak eta landareak. Fanerozoikoa duela 543 milioi urte hasi zen, eta gaur egun arte irauten du.

## Erreferentziak

* ↑ «eon» Euskaltzaindiaren Hiztegia (Noiz kontsultatua: 2019-06-14).
* 1 2 «eon» Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa (Elhuyar) (Noiz kontsultatua: 2019-06-14).

## Ikus, gainera

* Fanerozoikoa eta Kanbriarraurrea garai geologikoen inguruko zehaztapenak.
* Garai Geologikoak
* Zer da Geologia?
* Lurraren sorrera

## Kanpo estekak

* «Lurraren Historia», Hiru.eus.
* Datuak: Q108256
# Eomund

Eomund, Rohango Eorlen etxeko gizon bat zen, Rohango bigarren errege izan zen Brego erregearen hirugarren semea izan zen Eoforren ondorengoa.
Theodwynen senarra eta Eomer eta Eowynen aita zen. Bere emaztea baino ez asko lehenago hila izan zen, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 3002an, eta bere seme-alabak, bere koinatua zen Theoden erregea zaintzen geratu ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2739634
# Eomyidae

Eomyidae Ipar Amerika eta Eurasian bizi izan ziren karraskarien familia iraungitu bat da. Gaur egungo Geomyidaerekin harremana zuen. Familia honetan zeuden ezagutzen diren karraskari hegalari zaharrenak, Eomys generokoak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5381804
* Multimedia: Eomyidae / Q5381804
* Espezieak: Eomyidae
# Eomystis

Eomystis Oecophoridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Eomystis rhodopis da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Eomystis rhodopis | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10273241
# Eopachydiscus

Eopachydiscus ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Albiarrean, hau da, orain dela 112 milioi urtetik 99,6 milioi urtera gutxi gorabehera. Lehen agerpena Albiarreko goiko estratuetan eman zen.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Sepkoski, Jack. Sepkoski's Online Genus Database - Cephalopodes. (Noiz kontsultatua: 2010-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256912
* Multimedia: Eopachydiscus / Q12256912
# Federal Information Processing Standards

Federal Information Processing Standards (FIPS; euskaraz Informazioa Prozesatzeko Estandar Federalak) Ameriketako Estatu Batuetako gobernuak garatuak eta publikoki zabalduak gobernuko agentzi ez militarrek eta gobenuak kontratatutako lantegiek erabiltzeko eginak. FIPSen estandar asko aurretik komunitate zabalduenetan erabilitakoak dira (ANSI, IEEE, ISO, e.a.) baina helburu hauekin moldatutakoak.
FIPS estandar batzuk jatorriz AEBko gobernuak garatuak izan ziren. Adibidez, datuak kodifikatzeko estandarrak, baina batez ere zifratu-estandar batzuk, esaterako Data Encryption Standard (FIPS 46) eta Advanced Encryption Standard (FIPS 197).
Estandar hauek ISO 3166 antzekoak edo konparatzeko modukoak dira, edo Europar Batasunaren NUTS estandar antzekoak.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.nist.gov/itl/fips-general-information

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz): FIPS webgunea.
* Datuak: Q917824
* Multimedia: Federal Information Processing Standards / Q917824
# Federal Way (Washington)

Federal Way Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. King konderrian dago, Washington estatuan. 101.030 biztanle ditu, 58,221593 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* King konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q821112
* Multimedia: Federal Way, Washington / Q821112
# Federalismo

Federalismoa (latinetik fœdus, "ituna") lurralde entitate ezberdinez osatutako estatuaren politika sistema bultzatzen duen dotrina da. Politika sistema horretan gauzatzen den estatuari federazio deritzo. Estatu federal edota errepublika federal izenez ezaguna eta normalean, sistema errepublikarra izaten du. Federazioak autogobernatzen diren lurralde-entitatez osaturik daude. Horiek estatu, eskualde, erkidego edo probintzia izena hartzen dute eta bakoitzak bere gobernua du. Gaur egun, federazio garrantzitsuenetakoak hauek dira: Suitza, Ameriketako Estatu Batuak, Alemania, Mexiko, Argentina, Errusia eta Brasil.
Federalismo izena hartzen duten zenbait antolaketa mota ezberdin badira, baina guztiek oinarrizko ezaugarriak dituzte:
* konstituzio idatzia, lurralde banaketa zehazten duen konstituzio idatzia izaten da gehienetan harreman federalak bideratzen dituena;
* zentralizaziorik eza, agintea ez du gune bakar batek izaten, eta botere erabakiak gune guztien artean hartzen dira;
* agintea lurraldeka banatua izatea, lurralde bakoitzeko taldeek eta lurralde guztiek beren ordezkariak dituzte, lurraldeen artean oreka izan dadin;
* batasunari eusteko elementuak, federalismoak harreman zuzenak bideratzen ditu biztanleen eta gobernu guztien artean;
* zentralizaziorik ez izateko elementuak, ezinbestekoa da lurraldeen arteko orekari eustea eta batak bestea ez zapaltzea;
* federalismoari eusteko elementuak, lurralde bakoitzak bere gobernua du, eta gobernuak askatasuna du nahi dituen aldaketak egin ahal izateko, federalismoa gehienetan nazio bakarraren inguruan biltzeko gogotik sortua da.
Zenbait herrialdetan naziotasuna historiatik datorkie, Alemanian adibidez, baina besteetan berria da neurri batean (Ameriletako Estatu Batuetan, Australian, Kanadan eta Suitzan), eta federalismoa elkarren artetik bereizten ari ziren talde nazionalistak nolabait bilduta mantentzeko eratu zen. India, Malaysia eta Nigeriako sistema federala arriskuan dago, herri horietan nazio bakarraren sentipenik ez dagoelako.

## Ikus, gainera

* Konfederazio
* Errepublika federala

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204886
* Multimedia: Federalism / Q204886
# Federalsburg (Maryland)

Federalsburg Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Caroline konderrian dago, Maryland estatuan. 2.833 biztanle ditu, 5,144999 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Caroline konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q753973
* Multimedia: Federalsburg, Maryland / Q753973
# Fedearen Doktrinarako Kongregazioa

Fedearen Doktrinarako Kongregazioa Aulki Santuaren organo berezia da. Joan Paulo II.ak argitaratutako Pastor Bonus konstituzioaren arabera, kongregazioaren helburua Eliza Katolikoan doktrina zuzena zaintzen dela bermatzea da. 1542ko uztailaren 21ean Paulo III.ak sortutako Inkisizio Erromatar eta Unibertsalerako Kongregazio Sakratuaren —Erromako Inkisizioa ere deitua— ondorengoa da.
Erromako Elizaren batasunaren kontrako ekintzei eta ideiei aurre egitea helburu zuen, baina, batez ere, protestantismoaren aurka egiteko sortu zen. Elizaren erakunde edo auzitegi gorena zenez, haren erabakien kontra ezin zen auzitan gorago jo. 1917ra arte induljentziak emateko ahalmena izan zuen Ofizio Santuak.
1908an Pio X.ak Ofizio Santuko Kongregazio Sakratua izena eman zion. Gaur egun daukan izena, Fedearen Doktrinarako Kongregazioa, Paulo VI.ak ezarri zion 1965ean, Vatikanoko II. Kontzilioan. 1969an, teologia-batzar bat sortu zen kongregazioaren barruan, dotrinako gai eta arazo nagusiak aztertzeko. Aita santuaren mende dago Fedearen Dotrinarako Kongregazioa.
25 kide ditu. Gaur egungo Aita Santua, Benedikto XVI.a, Kongregazio honetako buru izan zen 24 urtez (1981-2005). Gaur egun William Joseph Levada kardinal estatubatuarra da buru.

## Ikus, gainera

* Inkisizioa

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Fedearen Doktrinarako Kongregazioaren webgunea

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q625356
* Multimedia: Congregation for the Doctrine of the Faith / Q625356
# Federal Dam (Minnesota)

Federal Dam Minnesotako hiri bat da. Cass konderrian kokatua dago. 2010ean 110 biztanle zituen, 5,83 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Cass konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2231572
# Federal Heights (Colorado)

Federal Heights Coloradoko hiri bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 11.467 biztanle zituen, 4,5995 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Adams konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q994446
* Multimedia: Federal Heights, Colorado / Q994446
# Federatsia

Federazio dorrea (errusieraz Башня «Федерация») edo Federatsia, Moskun dagoen etxe orratz bat da. Dorrea bi zatitan banaturik dago, 242 metroko mendebaldeko zatia eta 360 metroko ekialdeko zatia.
Federazio dorrea 300 metroak gainditu dituen Europako lehen eraikina da eta City of Capitals delako egitasmoa gainditu duen kontinenteko eraikinik garaiena.

## Eraikuntza

Mendebaldeko dorre baxuenaren eraikuntza 2003an hasi zen eta 2007an zabaldu zuten. Mendebaldeko zatia 2006an hasi bazen ere, 2008ko krisialdi ekonomikoaren ondorioz atzerapena jasan du eta aste askotan eraikuntza geldirik egon zen. Azkenean 2017ko abenduaren 7an amaitu zuten eraikina.

## Eraikuntza irudiak

* 2006ko ekaina
* 2006ko azaroa
* 2008ko uztaila
* 2010
* 2011ko abuztua
* 2012ko negua

## Ikus, gainera

* Moskuko Nazioarteko Finantza Gunea

## Kanpo estekak

* (Errusieraz) Proiektuaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q94193
* Multimedia: Federation Tower / Q94193
# Francisco Coello

Francisco Coello de Portugal y Quesada (Jaén, 1822ko apirilaren 26a - Madril, 1898ko irailaren 30a) kartografo eta militar espainiarra izan zen.
Kartografiaren munduan ezaguna izan zen haren plano landuengatik. Pascual Madoz iruindarrak argitaratutako Atlas de España y de sus posesiones de Ultramar ospetsuko planoak egin zituen 1848-1880 urte bitartean, neurketa zientifiko zehatzetan oinarriturik. 25 urte eman zituen Espainiako mapa nazionala 1:100.000 eskalan garatzen.
1876an Sociedad Geográfica de Madrid delako erakundea sortu zuen.

## Euskal Herriko kartografia

Euskal Herriko hainbat hiri eta herri kartografiatu zituen Coellok, Víctor Muniberen laguntzaz. Deigarria da ez zituztela partzela guztiak adierazi; bideek inguratutako etxe-uharte osoak soilik. Hona hemen horren erakusle den irudi-galeria:
* Guardia, 1840.
* Gasteiz, 1843.
* Bilbo, 1857.
* Durango, 1857.
* Markina, 1857.
* Tutera, 1861.

## Bibliografia

MARTIN LOPEZ, JOSE M. Francisco Coello. Su vida y obra 1822-1898. Centro Nacional de Información Geográfica, 1999. ISBN 84-95172-04-6

## Kanpo loturak

* (Gaztelaniaz) FRANCISCO COELLO Y LA CARTOGRAFÍA ESPAÑOLA DEL S. XIX artikulua
* (Gaztelaniaz) Francisco Coelloren biografia revistaindice.com web gunean
* (Gaztelaniaz) Francisco Coelloren biografia geoinstitutos.com web gunean
* Datuak: Q3815291
* Multimedia: Francisco Coello / Q3815291
# Francisco Bueno

Francisco Paco Bueno Mujika (Errenteria, 1916ko irailaren 17a - Donostia, 1995eko abenduaren 20a), El León Guipuzcoano deitua, gipuzkoar boxeolaria izan zen. Bost aldiz izan zen Espainiako boxeo txapelduna (1941, 1942, 1943, 1944, eta 1945ean).
Gerra Zibila piztu zenean, Larrañaga Batailoian izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ www.errenteria.net
* Datuak: Q12257946
# Francisco Cabello

Francisco Cabello Luque (La Zubia, Granadako probintzia, 1969ko maiatzak 20) espainiar txirrindulari ohi bat da, profesionala 1990 eta 2006 artean. Bere kirol lorpenik handienak 1994ko Frantziako Tourreko etapa garaipena eta 2005eko Andaluziako Itzulia izan ziren.
Gaur egun Andalucía Caja Granada taldearen kirol zuzendaria da.
2006an, Puerto Operazioan Guardia Zibilak Eufemiano Fuentesek lideratutako doping sarearen bezero bezala identifikatu zuen Cabello izen klabepean. Espainiar Justiziak ez zuen Cabello zigortu, une horretan Espainian dopinga ez baitzen delitu, eta kirol zigorrik ere ez zuen jaso, instrukzioa egin behar zuen epaileak nazioarteko kirol erakundeei (UCI, Munduko Dopingaren Aurkako Agentzia Cabelloren inplikazioa doping sare horren bezero bezala frogatu edo ezeztatuko zuten frogak emateari uko egin baitzion.

## Palmaresa

1992
* Manuel Galera Memoriala
1993
* 6. Andaluziako Itzulian
1994
* Frantziako Tourreko etapa bat
* 3. Andaluziako Itzulian
1995
* 2. Andaluziako Itzulian eta etapa bat
1996
* Mallorcako Challengeko Soller Garaikurra
* 3. Errioxako Itzulian eta etapa bat
1997
* Mallorcako Challengeko Soller Garaikurra
* Andaluziako Itzuliko Mendiko sailkapena
1998
* 5. Andaluziako Itzulian
2000
* Mallorcako Challengeko Andratx Garaikurra
* Etapa 1 Murtziako Itzulian
* 2. Andaluziako Itzulian eta Mendiko sailkapena
2001
* Etapa 1 Murtziako Itzulian
* 2. Getxoko Zirkuituan
2002
* 4. Andaluziako Itzulian
2003
* 7. Andaluziako Itzulian
2005
* Andaluziako Itzulia
2006
* Armillako Saria

## Emaitzak Itzuli Handietan eta Munduko Txapelketan

| Lasterketa | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 |
| Italiako Giroa | - | - | - | 111. | - | - | - | 81. | - | 68. | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | 87. | UT | 102. | 108. | UT | - | - | - | 111. | - | - |
| Espainiako Vuelta | 118. | 95. | - | - | 68. | 64. | 94. | - | 80. | 81. | 83. | 75. | - | 113. | 102. |
| Munduko Txirrindularitza Txapelketa | 35. | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |

## Taldeak

* Kelme (1990-2005)
* Andalucía-Paul Versan (2006)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q549926
# Francisco Cano Consuegra

Francisco Cano Consuegra (La Carolina, 1955 - Terrassa, 2000) Alderdi Popularreko politikari bat izan zen, ETAk hil zuena, 2000ko abenduaren 14an.

## Biografia

Francisco Cano Consuegra ETAren biktima bat da, erakunde terroristak Terrassan 2000. urtearen abenduaren 14an hil zuena. Iturgintza-enpresa txiki bat zuen eta Alderdi Popularreko zinegotzia zen Viladecavalls udalerrian. Ezkonduta zegoen eta bi alaba zituen. Hil zutenean 45 urte zituen.

### Hilketa

Gaztelugatxe edo Bartzelona komandoak Francisco Cano Consuegra hartu zuen helburu eta berari buruzko informazioa bildu zuen internet eta prentsaren bitartez. Fernado García Jodrá eta Lierni Armendaritz González Langarika etakideek Francisco Cano zelatatu zuten bere etxean eta iturgintza-lantegian. 2000ko abenduaren 14an, Lierni Armendaritz eta García Jodrá Francisco Canoren etxera abiatu ziren.
Zinegotziak bere aparkalekuan utzi zuen Citroën C15 furgoneta 1:45ak aldera. Bihurkin bat erabiliz, Lierni Armendaritzek ibilgailuaren maletategiaren sarraila bortxatu zuen eta García Jodrák bonba-lapa bat jarri zuen, lehergailu kilo batekin. 2000ko abenduaren 14an, Francisco Cano Consuegra bere etxebizitzatik atera zen, 7:45etan, bere iturgintza-lantegira joateko. Ibilgailua hartu eta Olesa eta Montserrat arteko errepidean geldialdi bat egin zuen, gosaria hartzeko. Ondoren, zinegotziak bere egunerokotasunarekin jarraitu zuen, bere ibilgailua gidatuz. 10:50ak aldera, kotxeak eztanda egin zuen. Danbatekoa kilometro bateko distantzian entzun zen. Francisco Cano oso larri geratu zen eta kotxearen zatiak 30 metroko erradio batean sakabanatu ziren.
Berehala Udaltzaingoa eta anbulantzia bertaratu ziren. Francisco Canok laguntza eskatzen zuen, burua eta sorbaldatik odola zeriolarik. Baina oraindik bizirik zegoen. Mutua de Tarrasa ospitalera eraman zuten, egoera kritikoan, burezur-garuneko traumatismo batekin eta ipurmasailean eta bizkarraren beheko partean eta peritoneo inguruan leherketak eragindako zauri oso larriekin. Hemorragiak gelditzeko operazio baten ondoren, 13:45etan hil egin zen.
Gertakari hauen ondorioz, 2003an Lierni Armendaritz González Langarika, Fernando García Jodrá, Laura Riera eta Zigor Larredonda prozesatu zituzten eta Auzitegi Nazionalaren Zigor-arloko Salaren Laugarren Atalak epaia eman zuen 2004ko azaroan. Lierni Armendaritz González Langarika eta Fernando García Jodrári 47 urteko zigorra ezarri zieten. Laura Riera eta Zigor Larredonda, aldiz, absolbitu egin zituzten.
Hilketa honen ondoren, ETAk ez zuen aldarrikapen zehatzik egin.

## Bibliografia

* (Gaztelaniaz) MERINO, A., CHAPA, A., Raíces de libertad, 2011. 217-223 orrialdeak. FPEV. 978-84-615-0648-4 ISBN
* Datuak: Q55633046
# Francisco Carrascón

Francisco Carrascón Aguado (Tutera, 1876ko abenduaren 3a - Madril, 1936ko urriaren 31) nafar musikagilea izan zen.

## Biografia

Tuterako apaiztegian ikasi ondoren, 1900. urtean Madrilera joan zen. Bertan irakasle eta eliz musika konpositorea izan zen. Gerra Zibilaren hasieran milizianoek fusilatu zuten.

## Lanak

* Missa dominicalis
* Motetes
* Tamtum Ergo
* Memorare
* Missa pro defunctis
* Datuak: Q8962322
* Multimedia: Francisco Carrascón / Q8962322
# Francisco Carvajal

Francisco Sebastián Carvajal y Gual ( San Francisco de Campeche, Campeche ; 1870eko abenduaren 9a - Mexiko Hiria ; 1932ko irailaren 30a ) politikari eta abokatu mexikarra izan zen. Mexikoko bitarteko presidentea izan zen 1914an, Victoriano Huertaren diktaduraren erorketaren ondoren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q372164
* Multimedia: Francisco Carvajal / Q372164
# Francisco Cabarrús

Francisco Cabarrús Lalanne (Baiona, 1752ko urriaren 8a - Sevilla, 1810eko apirilaren 27a) euskal jatorriko Espainiako ministroa eta finantza-gizona izan zen. Karlos III.aren erreforma-politikan esku hartu zuen, eta San Carlos Bankua sortu zuen (1782). Caracasko Gipuzkoar Errege Konpainiako akzioduna eta zuzendaritza-batzordeko kidea izan zen. Teresa Cabarrúsen aita zen, eta Pierre-Étienneren anaia.
Gipuzkoar Konpainia hura deuseztatu eta Asiarekiko merkataritzan arituko zen beste konpainia bat sortzea proposatu zuen, 1784an, San Carlos Bankuko konpainiaren gordailuak baliatuz. Handik urte betera, hogeita bost urtez Asiarekiko merkataritzaren monopolioa izan zuen Filipinetako Konpainia bilakatu zen. San Carlos bankutik Mexikotik zetorren zilarraren kontrabando negozio bat antolatu zuen, "Txanponaren Etxea" (gaztelaniaz: La Casa de la Moneda) deitzen zen kontrabandista sare baten bidez zilarra Cádiztik Baionara ateratzen zuen.
1789. urtean konde-titulua eskuratu zuen. Ideia entziklopedisten aldekoa zen. Bere etsaiek Inkisizioaren aurrean salatu zuten, eta bi urtez egon zen espetxean (1790-1792), Godoyk askatu zuen arte; bere aurkako salaketa 1788an Frantziako zor publikoa erostea izan zen. 1797. urtean, Espainiaren ordezkari ahaldun izendatu zuten Europako bake-bilkuretan. 1798. urtean, Finantza Batzordeko buru izendatu zuten, eta, Espainiako ekonomiaren krisia gainditzearren, eliza-ondasunen desamortizazio-prozesua bizkortu zuen.
1800. urtean, berriz, gortetik urrundu zuten, beste frantsestu asko bezala. 1808an, Fernando VII.ak politikan aritzeko baimena eman zion. Handik hilabete gutxira, Josef Bonaparteren gobernuko dirubideetako idazkaria izan zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* 1 2 Gonzalo,, Pontón,. La lucha por la desigualdad : una historia del mundo occidental en el siglo XVIII. ISBN 9788494495045. PMC 957730848. (Noiz kontsultatua: 2019-02-25).
* Datuak: Q2602960
* Multimedia: Francisco Cabarrús / Q2602960