OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Yutaka Hosoda

Yutaka Hosoda (japonieraz: 細田 穣, 1979ko apirilaren 18a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Ichihara.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q23866608
# Yukihide Gibo

Yukihide Gibo (japonieraz: 儀保 幸英, 1996ko apirilaren 2a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Ryukyu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q39235205
# Yukihiko Sato

Yukihiko Sato (japonieraz: 佐藤 由紀彦, 1976ko maiatzaren 11 - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shimizu S-Pulse, FC Tokyo, Yokohama F. Marinos eta Kashiwa Reysol.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1524501
# Yukihiro Imaizumi

Yukihiro Imaizumi (japonieraz: 今泉 幸広, 1969ko irailaren 28a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shimizu S-Pulse.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q23823671
# Yukinari Sugawara

Yukinari Sugawara (japonieraz: 菅原 由勢, 2000ko ekainaren 28a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q50073536
* Multimedia: Yukinari Sugawara / Q50073536
# Yukinori Shigeta

Yukinori Shigeta (japonieraz: 重田 征紀, 1976ko uztailaren 15a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki eta Yokohama FC.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3246723
# Yukihiro Aoba

Yukihiro Aoba (japonieraz: 青葉 幸洋, 1979ko uztailaren 26a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3246345
# Yukihiro Yamase

Yukihiro Yamase (japonieraz: 山瀬 幸宏, 1984ko apirilaren 22a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama F. Marinos.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q3080759
# Yukiko Ikeda

Yukiko Ikeda arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak

* ↑ Yukiko Ikeda
* ↑ Yukiko IKEDA

## Kanpo estekak

* Datuak: Q89071056
# Yukinori Muramatsu

Yukinori Muramatsu (japonieraz: 村松 幸典, 1969ko ekainaren 13a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Urawa Reds.

## Kanpo loturak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1824270
# Yolanda Ibáñez

Yolanda Ibáñez Pérez (Milagro, 1965) nafar politikaria da. Gaur egun, Nafarroako Parlamentuko lehendakariordea da. 2011tik aurrera, jaioterriko alkatea izan zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q14090838
# Yolanda Lins d'Augsburg Rodrigues

Yolanda Lins d'Augsburg Rodrigues (Rio de Janeiro, 1942ko urtarrilaren 27a), Augsburg eta Ulmeko kondesa izenez ere ezaguna, brasildar eskultore, margolari eta diseinatzailea da.
Sorterrian egin zituen ikasketak, eta han eskuratu zituen Arte Ederretako eta Pianoko diplomak. Geroago, Etruriar Arteko doktoregoa lortu zuen Erromako Unibertsitatean, eta Artearen Historiako doktore izendatu zuten Madrilgoan, 1974an. Ikasketa haiek amaitu ondoren, Parisa aldatu zen Arte Ederretako Eskolan ikasketak sakontzera. Eskulturari dagokionez, Erroman hasi zen artearen alor hori lantzen, Paulo VI.a aita santuak Vatikanorako eskatutako ate bat egiten ari zen Giacomo Mazuren eskutik. 1969an, Madrilen kokatu zen, eta han egin ditu bere karrera artistikoko lan nagusiak, bai eskulturakoak eta baita pintura abstraktuaren alorrekoak edota diseinukoak ere (zapatak, poltsak, zapiak, bitxiak eta abar). Hainbat sari irabazi ditu: UNESCOren saria 1975ean, marmolez egindako Udazkeneko emakumea lanarekin; Parisko Gran Palais, 1976an; Madrilgo Bi Urtekoko sari bat; NBEn saria 1979ean eta abar. Mundu guztiko hirietan eta areto nagusietan egin ditu erakusketak, adibidez, Paris, Londres, Sao Paulo, Lisboa, Erroma, Bartzelona, New York eta Madrilen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q12269118
* Multimedia: Yolanda d'Augsburg Rodrigues / Q12269118
# Yolanda Morazzo

Yolanda Morazzo Lopes da Silva (São Vicente, Cabo Verde, 1927ko abenduaren 16a – Lisboa, Portugal, 2009ko urtarrilaren 28a) cabverdetar poesia eta fikzio laburreko idazlea izan zen portugesez.

## Biografia

Urte askoan bizi izan zen Portugalen, eta Cabo Verdeko idazle eta idazleen Claridade mugimenduarekin lotuta egon zen. Suplemento Cultural izeneko literatura-aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen. José Lopesen biloba zen, Cabo Verdeko poeta handienetako bat.
Frantsesez eta literatura frantses modernoan graduatu zen, Aliantza Frantsesean eta Institutu Britainiarrean. 1958an Angolara joan zen senarrarekin Portugalgo gerra kolonialaren garaian, eta klase partikularrak eman zituen. 1968an Jugoslaviako enbaxadan ere lan egin zuen.
Bere lana Across the Atlantic: An Anthology of Cape Verdean Literature lanean ageri da, María M. Ellenek argitaratua. "Barcos" izeneko poema, Afonso Diasen Poesía de Cabo Verde y sete poemas de Sebastião da Gama CDan aurki daiteke.

## Lanak

* Cantico de ferro: Poesia de Intervenção (Edições Petra, 1976).
* Poesia completa: 1954-2004. Imprensa Nacional-Casa da Moeda, 2006.
   Eu filha de África
   mascarada de europeu
   águia bicéfala
   olhando a África de um lado
   e do outro a Europa
   para onde tombar a minha cabeça?
   Onde encontrar a minha origem?
   Onde construir a minha cabana?.

## Erreferentziak

* ↑ Morreu Yolanda Morazzo, A Semana, 29 de gener de 2009
* ↑ Gerald M. Moser, Changing Africa: The First Literary Generation of Independent Cape Verde, 24.
* ↑ Yolanda Morazzo Lopes da SILVA
* ↑ Maria M. Ellen, "Across the Atlantic: An Anthology of Cape Verdean Literature," 75.
* ↑ Lumiarte.com. .
* ↑ «Objectos do quotidiano de Cabo Verde mostram-se em Lisboa na "Casa Fernando Pessoa» A Semana 25 juny 2007.
* ↑ (Gaztelaniaz) «Cantico de ferro : poesia de intervenção | WorldCat.org» www.worldcat.org (Noiz kontsultatua: 2023-02-15).
* ↑ https://www.incm.pt/portal/bo/produtos/anexos/10034520100607150426697.pdf. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q8054740
# Yolanda Martín

Yolanda Martín Franco (Donostia, 1975eko maiatzaren 12a -) gipuzkoar boccia jokalaria da. Lau aldiz hartu du parte Paralinpiar Jokoetan, guztira lau domina eskuratuz.

## Palmaresa

* Paralinpiar Jokoak:
** Atlanta 96: Boccia bakarka zilarrezko domina
** Sidney 00: Boccia bikoteka, urrezko eta zilarrezko dominak.
** Atenas 04
** Beijing 08: Bikoteka zilarrezko domina.
* Munduko txapelketak:
** 1997: Bakarka zilarra, bikoteka brontzea.
** New York 98: Bikoteka brontzea.
** Povoa do Varzim 02: Bikoteka urrea, bakarka zilarra.
** Rio de Janeiro 06: Bikoteka brontzea.
* Munduko Kopak:
** Mar del Plata 99: Bikoteka brontzea.
** Christchurch 03: Bikoteka urrea.
* Europako Txapelketak:
** Teplice 01: Bakarka urrea, bikoteka zilarra.

## Erreferentziak

* ↑ Espainiako Paralinpiar Batzordea
* ↑ Bat Basque team
* Datuak: Q9383492
# Zaidín-Saidí

Zaidin edo Saidí (izen ofiziala Zaidín/Saidí, katalanez Saidí eta gaztelaniaz Zaidín) Huescako Bajo Cinca eskualdean dagoen udalerria da.
2007an 1.827 biztanle zituen.

## Monumentuak

* Zaidíngo gaztelua
* San Antón baseliza
* San Joan Batatzailearen eliza

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Zaidingo udalaren webgunea
* Datuak: Q144331
* Multimedia: Zaidín, Huesca / Q144331

## Erreferenziak

* ↑ Ley 20/2002 de creación de la Comarca del Bajo Cinca/Baix Cinca
# Zail Singh

Zail Singh (Sandhwan, 1916ko maiatzaren 5a - Chandigarh, 1994ko abenduaren 25a) indiar politikaria izan zen. Indiako 7. presidentea izan zen 1982tik 1987ra.
Sikh erlijiokoa zen eta "giani" titulua lortu zuen. Nekazarien borroketan parte hartu zuen eta konfinamendu bakartira kondenatuta egon zen 1938 eta 1943 bitartean. Espetxean egon ondoren, Jamail Singh izena aldatu eta Zail Singh jarri zioten.
Indiaren independentziaren ondoren, Punjabeko gobernu erregionaleko kide izan zen eta 1972tik 1977ra zuzendu zuen. 1980an Indiako parlamentuko kide aukeratu zuten eta Indira Gandhik Barne ministro izendatu zuen. 1982an Indiako presidente hautatu zuten eta 1987an erretiratu zen agintaldiaren amaieran.
Trafiko-istripu bat izan eta egun batzuetara hil zen.
* Datuak: Q334851
* Multimedia: Giani Zail Singh / Q334851
# Zaimendi

Zaimendi Araban den mendi bat da, Aldaiako mendilerroan kokatuta dagoena.
649 metroko garaiera dauka.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko Mendien Katalogoa 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA) Zaimendi (Mendikat)
* ↑ Zaimendi (Mendikat)

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko mendiak
* Arabako mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* luberri.net webgunean
* Datuak: Q56663165
# Zain (geologia)

Zaina edo beta, geologian, arroka batean barneraturik dagoen mineral geruza da.

## Erreferentziak

* ↑ Zaina Elhuyar, Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. Zthiztegia.elhuyar.org

## Kanpo estekak

* Datuak: Q952465
* Multimedia: Veins (geology) / Q952465
# Zaidíngo gaztelua

Zaidíngo gaztelua Espaianiako Huescako Zaidín herrian dagoen Erdi Aroko gotorleku-jauregi baten erorkinak dira.

## Historia

Antza denez, lehenengo gotorlekuak jatorri musulmana zuen. Beraz, gutxienez XII. mendearen hasieran eraikina altxatua egongo zen, batez ere kontutan hartzen badugu lurralde horretan eman ziren mugimendu militarrak. 1147an kristauek konkistatu zuten.
Ezagutzen diren aztarna zaharrenak, harresikoak, dena dela, XIII. mendekoak dira. 1411an Jaime II.a Urgellekoaren gotorleku garrantzitsua izan zen; berak gotortu zuen, alegia. XIV. mendean konpondu zen eta gelditzen diren aztarna nagusiak garai horretakoak dira: dorre batzuen oinarriak eta 50 metroko harresi horma bat.
2006ko maiatzaren 21etik Kultura-intereseko ondasuna da.

## Erreferentziak

* ↑ Aragoiko Boletin Ofiziala, Martxoaren 10eko 3/1999 legea.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Castillos.net webgunea.
* Datuak: Q18219816
* Multimedia: Castle of Saidí / Q18219816
# Zain (argipena)

Zain hitzak honako bi esanahiak ditu:
* Zain: Gorputzaren organoetatik bihotzera garraiatzen duten hodiak.
* Zain: Jarduera.
* Zain: Afrika eta Ekialde Hurbileko telefono enpresa.
* Zain: Berrizko musika taldea.
# Zopa-koilara

Zopa-koilara koilara mota bat da, ontzi handi edo biribilduarekin, zopa kontsumitzeko erabiltzen dena. Bi motako zopa-koilarak daude: mendebaldekoa eta txinatarra. Gaur egun, koilarak altzairu herdoilgaitzezko edo zilarrezkoak dira, historikoki, koilarak zurezkoak edo adarrezkoak ziren. Europako zopa-koilarako itxura eta tamaina XIX. mendean estandarizatu ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15075189
# Zopa-ontzi

Zopa-ontzia zopak, gisatuak eta antzekoak burruntzali batez zerbitzatzeko erabiltzen den ontzia da, portzelanazkoa gehienetan. Arte dekoratiboetan apaingarritzat erabili izan den objektua da; hala, museoetan maiz aurki daitezke eta egun ere ekoizten dira arte-motiboekin apaindutako zopa-ontziak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1893641
* Multimedia: Tureens / Q1893641
# Zopa hotz

Zopa hotza sukaldeko prestaketa bat da. Zopa antzekoa izanik, giro-tenperatura baino hotzago jaten da. Askotan barazkiekin prestatzen da. Ohikoa da tenperatura altuak direnean jatea.

## Mundu osoan

Mundu osoko gastronomietan ezagutzen dira horrelako errezetak. Hona hemen batzuk:
* Espainian: gazpatxo, salmorejo, ajoblanco, tomate zopa hotz...
* Frantzian: vichyssoise
* Errusian: okroshka
* Turkian: cacık
* Balkanak: tarator

## Erreferentziak

* ↑ https://azoka.bbk.eus/eus/blog/errezetak/tomate-zopa-hotza
* ↑ https://eu.unistica.com/gazpatxoa-espainiako-zopa-goxoa-duten-7-errezeta-originalak/

## Kanpo estekak

* Bost zopa hotzen errezetak udarako.
* Datuak: Q14914664
* Multimedia: Cold soups / Q14914664
# Zootopia

Zootopia (herrialde batzuetan Zootropolis) 2016ko 3D animazio komedia-abentura film bat da. Walt Disney Animation Studiosek egin zuen eta Walt Disney Picturesek argitaratu. Zuzendariak Byron Howard eta Rich Moore izan ziren eta Ginnifer Goodwin, Jason Bateman, Idris Elba, Jenny Slate, Nate Torrence, Bonnie Hunt, Don Lake, Tommy Chong, J. K. Simmons, Octavia Spencer, Alan Tudyk, eta Shakiraren ahotsak ditu jatorrizko bertsioan. Filmean ugaztunez osatutako metropoli bateko predatzaileen desagerpena ikertzen duten untxi-polizia bat eta azeri-iruzurgile baten arteko harremana azaltzen du.
2016an diru gehien irabazi zuen hirugarren filma izan zen eta urte horretan historia osoko 25. filmerik arrakastatsuena zen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q15270647
* Multimedia: Zootopia / Q15270647
# Zope

Zope, kode irekiko aplikazio zerbitzaria da, bere programazio-lengoaia Python delarik. Zerbitzari hau ia era guztietan erabilia izan daiteke Web orrian oinarritutako interfaze erabiltzailea erabiliz.

## Abantailak

Zope web guneak objektuz konposatuak daude artxiboen beharrean, bestelako web zerbitzarietan ohikoa den bezala. Objektuen sistema hau erabiltzearen abantailak ondorengoak dira:
* Datuak testu lauko artxiboetan baino modu naturalagoan konbinatzen dira.
* Web aplikazioak sortzen dituzten osagai estandarren erabilera sustatzen dute malgutasuna onartuz.
* Informazio gestio prozesu automatikoa ahalbidetzen du.

## Ezaugarriak

Zope-ren ezaugarri bereziena bere datu-basea da objektuetara bideratua, ZODB edo Zope Object Database deitua. Datu-base honek, objektuak ordenaturik biltzen ditu fitxategi sistemaren antzera, baina baita ere, objektu bakoitzak propietateak, metodoak edo bestelako objektuak ditu.
Hurbilketa hau ohiko datu-baseren oso ezberdina da. Aldiz, Zopek datu-base ohikoentzako hainbat lokailu dauzka eta konexio sistema sinpleak eskaintzen ditu. Baita ere, kontsultatu egiten ditu objektuen antzera abstrakzioen bidez.
Gaur egun, bi ataletan bereizi daiteke, Zope2 eta Zope3. Azken hau, zope zerbitzuaren berregituraketa da, non zope2-ren esperientzian oinarritzen saiatu diren.
Zope2-rentzako eginiko osagaiak ez dute balio, horregatik zope3-k aurrekoekin ez du bateragarritasunik. Oraindik ere, Zope berria moldaketa prozesu baten barnean dago, horretarako, five deituriko osagai bat erabiltzen ari dira. Five honekin, erraztasunak lortu ditzakete bi zoperen artean.

## Zope3

Zope-ren bertsio berria, Zope 3, hainbat urtetan zehar garatzen egon da. Web aplikazioetan Zope2 oso erabilgarria izan da baina erabiltzeko orduan akatsak ere aurkitu dira. Akats hauek direla eta, hauek konpontzeko zope3 sortu da, Zope-ri famatua egin zioten abantailak mantenduz. Zope3 elementuen arkitekturan oinarritzen da non elementuen konbinazioa errazten duen Python-en idatzia. Lehenengo Zope X3 3.0.0 2004ko azaroak 6ean atera zen. Eta azkeneko Zope 3.3.1 2007ko urtarrilak 14an.

## Ikus, gainera

* Software libre

## Kanpo estekak

* Datuak: Q836650
* Multimedia: Zope / Q836650
# Zopheridae

Zopheridae kakalardoen taldeko familia bat da 1.700 espezie inguru dituena, 190 generotan banatuta.
Talde honetako kakalardoen fosilik zaharrenak Kretazeo Berantiarrekoak dira, Paleoendeitoma eta Cretomysteria familiak.

## Ezaugarri orokorrak

Helduak zein beldarrak usteltzen ari den zuraz edo enbor usteletan dauden onddoetaz elikatzen dira.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1057389
* Multimedia: Zopheridae / Q1057389
* Espezieak: Zopheridae
# Zeri

Zeri Italiako udalerri bat da. Massa-Carrarako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. 939 biztanle ditu, 73,66 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Zerik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Albareto Mulazzo Pontremoli Rocchetta di Vara Sesta Godano Zignago

## Kanpo estekak

* Datuak: Q52244
* Multimedia: Zeri / Q52244
# Zergatik, Jamil?

Zergatik, Jamil? Patxo Telleriak idatzitako antzezlana da. Tartean teatroa konpainiak 2015ean produzitu zuen Mikel Martinez eta Eneko Sagardoi aktoreekin, zuzendariak Telleria bera eta Jokin Oregi zirela.

## Sinopsia

Azalpenik gabeko hilketa bat da antzezlanaren trama. Horren azpian pertsonaia bien barruko gatazka dago. Batetik Jamil, magrebiar jatorriko gazte bat (Eneko Sagardoi), ustez elbarritu bat odol hotzez hil duena, ohean zetzan gizagaixo babesgabe bat. Gaztearen “atzerritar”, “etorkin”, “moro” kondizioak herritarren sumindura areagotzen du. Bestetik Xabier, paralisi progresiboak jotako gizona (Mikel Martinez), gaixotasunari orain arte adore eta bizi pozaz aurre egin diona. Ezkondua, emazteak maite izan du, baina ez du jakin (edo ez du jakin nahi izan) senarraren borondatea ulertzen.
Kolpe bat jaso eta memoria galdu berri du Jamil. Poliziak esan dio ohean zetzan elbarritu babesgabe bat tiroz akabatu duela; duela gutxira arte maitekiro zaintzen zuen gizona zen hori. Bere burua zintzoa dela uste arren, krimenik gorrotagarriena burutu du. Bere buruari galdetzen dio: “Zergatik, Jamil?”
Ez da drama gordin bat, suspense ariketa teatral suspergarri bat sortu du Telleriak. Ikuslearen aurreiritziek, gizartearen aurreiritziek hainbat suposizio eragingo dute, baina gizasemea jator aritzeko gauza da..
| « | Tartean teatroko komikotasunaren aldeko hautuak nolabaiteko ahanzturan utzi ditu 'Izarretako bitakora', 'Kontrabaxua' eta ia oharkabean igaro zen 'Kaio luma zikina' bezalako obra bikainak (azken hori Carlos Paneraren zuzendaritzapean), baina badirudi 'Zergatik, Jamil?' honekin bide berri bat irekitzen zaiola Mikel Martinezen erregistro dramatikoari eta, berarekin batera, euskaraz sortutako antzerki konbentzionalari. [...] Sagardoi gaztea indar handiz eta beraren merituengatik ari dela sartzen euskarazko antzerkiaren panoraman: urtebeteko epean 'Arkimedesen printzipioa', 'Arren ganbara eta emeen sotoa', 'Amodioaren ziega' eta 'Zergatik, Jamil?' interpretatzen ikusi dugu, eta haietan guztietan jakin izan du kemena eta nortasuna ematen proposamenari. | » |
| —Agus Perez. Berria |||

## Erreferentziak

* ↑ tartean.eus. Zergatik, Jamil? • Tartean Teatroa. (Noiz kontsultatua: 2020-03-20).
* ↑ «Zergatik Jamil? — Booktegi» booktegi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-03-20).
* ↑ Perez, Agus. «Jamilen ustekabeak» Berria (Noiz kontsultatua: 2020-03-20).

## Ikus, gainera

* Ghero. Azken euskalduna (2018)
* Ez dok hiru. Euskal musikaren benetako istorioa (2017)
* Lingua Nabajorum. Euskararen historia txoroa (2014)
* Kontrabaxua (1988)
* Errementari (2018)
* Soinujolearen semea (2012)
* Cuando dejes de quererme (2018)
* Handia (2017)
* La higuera de los bastardos (2017)
* Argi (2015)
* Amaren eskuak (2012)
* Hil Kanpaiak

## Kanpo estekak

* Zergatik, Jamil? antzezlana ikusteko Vimeo gunea. Covid-19 garaian ikusteko zabaldu zena
* 'Zergatik, Jamil?' antzezlanaren webgunea.
* 'Zergatik, Jamil?' antzezlanaren gidoia.
* Datuak: Q88101304
# Zergatik (eskultura)

Zergatik izenburuko eskultura Donostiako Añorga Txiki auzoan dago eta metalezko irudi bat da. 1979an inauguratu zen. Añorga Txiki kaleko goiko errebueltan kanpoko aldean parketxo batean. Egilea Josean Jadiku Díez de Quevedo da.

## Garaia

Añorga Txikiko auzo elkartea sortu zuten. Era berean, Cementos Rezola fabrikarekin harreman zuzenagoa izateko tresna izatea nahi zuten. Jadiku izendatu zuten presidente, eta, hasieratik, auzuneko «arazo esanguratsuena» konpontzen ahalegindu zen: Rezolak asko kutsatzen zuen Añorga osoa. Irtenbide baten bila, fabrikarekin bilera batzuk egin zituen auzo elkarteak. Hori dela eta, auzo elkarteak Donostiako Udalarengana eta Eusko Jaurlaritzarengana jo behar izan zuen baina arazoa ez zen konpondu.
Testuinguru horretan, Jadikuk lorategietan eskulturak jartzeko proposamena luzatu zion auzo elkarteari: «Ideia ona iruditu zitzaien, eta lehenengoa nik egingo nuela esan nien. Ordurako, hainbat eskultura eta artelan eginak nituen», gogoratu du Jadikuk. Horrela sortu zuen Zergatik? eskultura 70eko hamarkadaren bukaeran: «Jesus Mari Ijurkoren eta Arturo Zelarainen laguntza izan nuen. Ijurkok Rezolan egiten zuen lan, eta soldatzailea zen. Haren bitartez lortu nuen materiala. Zelarainek, berriz, forja batean egiten zuen lan, eta han egokitu zituen eskulturaren pieza batzuk».

## Deskribapena

Erortzen ari den giza itxura duten forma batzuek bisitariari galdera bat egiten diotela dirudi. “Zergatik” obrak jakin-mina sortzeaz gain bereizgarri sekretu bat gordetzen du. Díez de Quevedok oso material bereziak erabili baitzituen eskultura osatzeko: Cementos Rezola fabrikan egin zuten berrantolaketa batetik atera ziren hondakinak dira. Imajinazioaren bidez hondakin huts ziren turutak, hagatxoak, txapa eta txatarra gizaki metaliko bihurtu ziren.

## Esanahia

Artistaren esanetan Rezolaren kontrako eskultura bat da. Pertsonaia fabrikari begira kokatu zuen, ukabila altxata. Auzoari eragiten zion kutsadura salatzeko sortu zuen. Horregatik, Rezolaren desegiteko materiala erabili zuen: burdin zatiak, hegaxkak eta hodi zatiak. Hau da, beraien materiala erabili zuen haien aurkako eskultura bat egiteko». Garai hartan, Añorga Txikin bizi ziren auzotar batzuek esanahiaren berri bazutela aitortu zuen baina ezkutatzea erabaki zuen. «Egia esan izan banu, eskulturak ez zuen zutik egun bakar bat ere iraungo», nabarmendu du Jadikuk.

## Iruditegia

* Zergatik (2017)
* Gorputz osoa
* Parkean erortzen ari da giza irudia
* Zergatik (1979)

## Erreferentziak

* ↑ Bestelako begiradak. Donostiako eskulturak Donostia turismo
* ↑ «Zergatik - Donostiako eskulturak» www.santelmomuseoa.eus (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).
* ↑ https://irutxulo.hitza.eus/2023/02/24/eskulturaren-benetako-esanahia-argitara/
* ↑ Ibidem.

## Ikus, gainera

* Toka (eskultura)

## Kanpo estekak

* Iñaxio Esnaola Aranzadi: "Eskulturaren benetako esanahia, argitara", Hirutxuloko Hitza, 347.zk., 2023/02/24a.
* Datuak: Q37170496
# Zerianita-(Ce)

Zerianita-(Ce) oxido motako minerala da eta uraninite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Zerianita-(Ce) oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Ce4+,Th)O2}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Cerianite-(Ce): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3665101
* Multimedia: Cerianite-(Ce) / Q3665101
# Zerind

Zerind Errumaniako udalerri bat da, Arad konderrian. 1.299 biztanle ditu, 61,39 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Zerind $^{(en)}$ Iermata Neagră $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5054121
# Zergatik gurutzatu zuen txitak errepidea?

Zergatik gurutzatu zuen txitak errepidea? kultura britainiarraren txiste zahar eta klasikoaren galdera da. Galderak erantzun desberdinak izan ditzake baina ohikoena erantzun logikoena izaten da, esaterako, "beste aldera joateko". Zentzu horretan antitxistea zeren eta normalean erantzun original bat izaten da eta logika horretan datza bere umorea, hain zuzen. Denborarekin txistea jende guztiak ezagutu beharko zuenaren adierazpena da.

## Historia

Txistea lehen aldiz aldizkari batean agertu zen The Knickerbocker, 1847an. Orduan, igarkizun gisa planteatu zen. Orduan epigrafe honekin agertu zen: "Askotan ateraldien itxuraz igarkizunak azaltzen dira baina benetan ez dira. Adibidez: "Zergatik gurutzatu zuen txitak errepidea?" ez dakizu? amore ematen duzu? Ba beste aldera joan nahi zuelako!"
Beste hizkuntza batera eramana txisteak bere grazia guztia galdu egiten du.

## Barianteak

Denborarekin txistearen moldaketa ugari sortu dira. Batzutan, txitaren ordez, ahata edo indioilo izan daiteke; kasu horietan txitak egun libre zuela esaten da. Dinosauroarekin ere badago beste bertsio bat, zeren eta garai haietan txitoak ez ziren.
Eszenatokia ere alda daiteke. Esaterako, "Zergatik gurutzatu zuen txitak parkea?"; erantzuna, "kolunpiatzeko". Edo animalia eta eszenatokia: "Zergatik gurutzatu zuen baleak ozeanoa?"; "beste itsasertzera joateko".
Batzutan bigarren zentzu batekin narratzen da. Adibidez, txitak errepidea gurutzatu zuen "beste auzora joateko", hau da, bere buruaz beste egiteko.

## Erreferentziak

* ↑ The Knickerbocker, or The New York Monthly, March 1847, 283 or.

## Kanpo loturak

* (Ingelesez):Erantzun desberdinak.