OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Hygrocybe murinacea

Hygrocybe murinacea Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da. Amoniakoaren edo lixibaren usain desatseginak janezina egiten du espezie hau.
Sinonimoak: Tricholoma murinaceum, Hygrophorus murinaceus, Agaricus nitratus var. murinaceus, Gyrophila murinacea.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 7 cm arteko diametrokoa, lehenik ganbila, gero laua, gris-marroi kolorekoa edo marroi zikina. Higrofanoa denbora hezean. Azala pitzatu eta hautsi egiten da eguraldi lehorrean. Ertz mehea, gardentasunez ildaskatua.
Orriak: Gris-oliba kolorekoak edo zuri grisaxkak. Lodiak, zabal, sabeldunak, untziforme-itsatsiak.
Hanka: 4 - 8 x 0,4 - 0,7 cm-koa. Batzuetan luzetara konprimatua, leuna, hauskorra, barnehutsa. Kolorea kapelarena baino argitxoagoa.
Haragia: Mehea eta hauskorra. Kolore zuri-grisaxkakoa; amoniakoaren usainarekin.
Etimologia: Hygrocybe terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin esan nahi du.

## Jangarritasuna

Ezin da jan amoniakoaren usain desatseginagatik.

### Nahasketa arriskua

Hygrocybe unguinosa delakoarekin, hau oso likatsua da, eskuetatik ihes egiten du. Honek ez du usain txarrik

## Sasoia eta lekua

Udazken aurreratuan, lur siliziodunetan eta belartsuetan.

### Banaketa eremua

Europa eta Quebec.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 121 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 196 or. ISBN 978-84-617-0196-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q107749957
# Hygrocybe reidii

Hygrocybe reidii Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da. Itxura politekoa, baina haragi gutxi du eta kalitate gastronomiko gutxikoa.
Sinonimoa: Hygrophorus reidii.

## Deskribapena

Kapela: 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik zapalera eta deprimitua erdialdean, ertz irregularra eta oxkarratu eder eta bereizgarri batekin. Azala zertxobait likatsua eguraldi hezean, laranja kolorekoa ertz horiarekin.
Orriak: Zabal, desberdinak, lamelula txiki-txikiekin, dekurrente samarrak, horitik laranjara kolorekoa.
Orri dekurrenteak: Oinera hurbiltzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa, barnehutsa, kurbatu samarra oinarrian eta laranja kolorea zuritu egiten da hemen.
Haragia: Mehea, urria, haritsua, hori-laranja kolorekoa. Ezti usainekoa eta zaporegabea.
Etimologia: Hygrocybe terminoa grekotik dator eta kapela bustiarekin, esan nahi du. Reidii epitetoa Derek Agutter Reid (1927-2006) mikologo britaniarraren omenez du.

## Jangarritasuna

Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua

Hygrocybe marchii delakoarekin nahas daiteke, baina honek ez du ertz oxkarraturik ez eta kapelaren ertzean horirik. Beste kolore batzuetako Higrocybe-ak: conica (zahartzean edo ukitzean belztu egiten da); coccinea (gorri-odol kolorekoa); psittacina (kapela berde-oliba kolorekoa eta oina berde-limoi kolorekoa); citrina eta acutoconica (tonu horixkagoak); virginia (zurixka).

## Sasoia eta lekua

Udaberrian eta udazkenean. Larreetan eta goroldio hezeetan. Baso hostozabaletan (artelatza) edo hostogalkorretan (haritzak, gaztainondoak). Ez da ohikoa, ikusi gabe uzten da, txikia baita.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Puerto Rico, Brasil, Guyana Frantsesa, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Nigeria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 110 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ Hygrocybe reidii: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3915209
* Multimedia: Hygrocybe reidii / Q3915209
# Hygrocybe nigrescens

Hygrocybe nigrescens Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzarako baliorik gabea (urte askoan toxikotzat jo zuten)

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, gorria edo gorri-laranja kolorekoa, adinaren arabera hori zikineraino moteltzen da; konikoa, ia puntazorrotza, gero zabaldu egiten da titi oso markatu batekin, gainazal hezea du, haritsua, eta zahartzean eta edozein gauzarekin kontaktuan jartzen bada belztu egiten da.
Orriak: Zabal, lodiak, libreak, zurixkak edo hori zurbilak, zahartzean ertzetatik belztu egiten da.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: 6 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, barnehutsa, hauskorra, hori-limoi kolorekoa, marratua, ez da likatsua; kolore zurixkakoa izan ohi da, baina belztu egiten da, batez ere oinarrian.
Haragia: Mehea, hauskorra, gorria edo horixka kapelarena, zurixka oinarena.
Etimologia: Hygrocybe terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du. Nigrescens epitetoa berriz latinetik dator, belztea, esan nahi duen "nigrescens" hitzetik. Belzteko duen joeragatik.

## Jangarritasuna

Garai batean pozoitsua zela uste zen, eta esan daiteke ez duela inolako sukaldaritza-baliorik.

### Nahasketa arriskua

Hygrocybe conica delakoarekin, ia berdina da, baina hau txikiagoa da.

## Sasoia eta lekua

Ekainaren amaieratik urria arte, larreetan, zelaietan eta baso hezeetan.

### Banaketa eremua

Europa, Australia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo, .. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 128 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 459 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 347 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 104 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9374407
* Multimedia: Hygrocybe nigrescens / Q9374407
# Hygrocybe ovina

Hygrocybe ovina Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzan ez da erabiltzen. Ongarritu gabeko belardietan eta goroldiotan. Babestu beharreko espeziea.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 8 cm arteko diametrokoa, hasieran globo itxurakoa edo hemisferikoa, gero ganbila edo kanpai formakoa, eta azkenean ia laua. Ertza zorrotza, uhindua, koskak ditu, pitzadura erradialekin eta, askotan, igurtziaren ondorioz, tonu gorrixkekin. Azala ez du likatsua, lehorra, erradialki fibrilosoa eta flokoso ezkataduna; arre ilun kolorekoa edo beltzaxka.
Orriak: Zabal, sabeldunak, argizari-itxurakoak, bihurgunetsu-itsatsiak, lodiak, tarteka orritxoekin; zuriak, gero grisaxkak, eta azkenik beltzaranak, marruskaduretan eta hausturetan gorriz tindatzen da.
Hanka: 4 - 7 (10) x 0,6 - 1,5 cm artean, zilindrikoa, baina oinarrirantz lodituta, zuzena edo okerra, luzetara fibrilatua eta askotan ildaskatua, kapelaren kolorekoa, ukitzean berehala gorritzen da.
Haragia: Mehea, haritsua oinean, grisa, baina ebakitzean gorritu egiten da; zapore gozoa du eta usain hautemanezina.
Etimologia: Hygrocybe terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du. Ovina epitetoa berriz latinetik dator, “ovinus” hitzetik; ardiei dagokiena esan nahi du.

## Jangarritasuna

Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua

Hygrocybe nitiosa delakoarekin nahastu daiteke, honek kapelan ezkata triangeluarrak ditu. Hygrocybe ingrata espeziearekin ere bai, orri zuri- krema kolorekoak ditu eta hau ere gorritu egiten da. Hygrocybe nitrata perretxikoarekin ere bai, honek usain nitroso bereizgarria du. Hygrocybe murinacea delakoarekin ere bai.

## Sasoia eta lekua

Mendiko belardi eta larreetan hazten da.

### Banaketa eremua

Oso zabaldua dago Europa osoan, baina oro har, urria da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 196 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 399 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 112 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q54371173
* Multimedia: Neohygrocybe ovina / Q54371173
# Hygrocybe parvula

Hygrocybe parvula Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Hygrocybe parvulus, Hygrophorus parvulus.

## Deskribapena

Kapela: 0,3 eta 0,6 cm bitarteko diametrokoa, oso txikia, hori-kromo koloretik laranjara doan kolorekoa, gutxitan tonu gorrixkekin, ganbil formakoa, baina erdian depresio txiki batekin Omphalia-n bezala, gardentasunagatik ildaskatua.
Orriak: Zuririk horixkara doan kolorekoak, baita ondoan laranja kolorekoak ere, oso dekurrenteak eta zabal.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Ia filiformea, barnehutsa, laranja koloretik hori-kromora doan kolorekoa.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko “phoréo”-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Parvulus epitetoa berriz latinetik dator, txikia esan nahi duen “parvulus” hitzetik. Bere dimentsioengatik.

## Jangarritasuna

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Hygrophorus-en artean txikiena da. Beste Hygrophorus txiki bat subminutula da, honek kapela konikoagoa du eta oso likatsua da. Kolore berdinak ditu.

## Sasoia eta lekua

Udaren amaieran eta udazkenean. Zelai heze eta goroldiotsuetan.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Guatemala, Martinika, Brasil, Europa (batez ere Alpeak eta Pirinioak), Errusia, Txina, Papua Ginea Berria.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 411 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Hygrocybe parvula: GBIF—the Global Biodiversity Information Facility.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q49553539
* Multimedia: Hygrocybe parvula / Q49553539
# Hygrocybe russocoriacea

Hygrocybe russocoriacea Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da. Kontsumi badaiteke ere, oso kaskarra da. Larru usaina du.
Sinonimoa: Camarophyllus russocoriaceus.

## Deskribapena

Kapela: 0,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, pixka bat ildaskatua. Zuri-marfil koloretik hori-anbar kolorera, gris-okre antzeko koloreraino.
Orriak: Zabalak eta lodiak, zurixkak edo baita larru kolore argira biratuz ere, oso zabal, okertuak eta dekurrenteak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zurixka kolorekoa, mehea eta liraina, zilindrikoa, pixka bat mehetua oinarrirantz, sarritan pixka bat izurtsua edo bihurtua, barrubetea hasieran, gero barnehutsa.
Haragia: Nahiko gutxi, trinkoa kapelaren. erdian; kolore zurixkakoa, batzuetan hori-anbar kolorez tindatua. Bere ezaugarriak, Errusiako larruazalaren usaina, zedroaren egurrarena edo baita sandaloarena ere. Usain hauek areagotu egiten dira lehortzean, eta erraz identifikatzeko aukera ematen dute.
Etimologia: Russocoriaceus epitetoa "Errusiako larruazalaren" usainaren antzekoa duelako du.

## Jangarritasuna

Jangarri oso kaskarra. Larru usaina duenez, ez jatea gomendatzen da.

### Nahasketa arriskua

Camarophyllus niveus eta Camarophyllus fuscescens delakoarekin, hau aurrekoaren aldaera bat da, jangarri bikainak dira eta ez dute larru usainik. Camarophyllus virgineus espeziearekin ere bai, zenbait autorerentzat Camarophyllus niveus handiago bat da, ia beti orban gorri bereizgarriak izaten ditu.

## Sasoia eta lekua

Udazkenaren amaieran, abenduan eta urtarrilean, zelaietan eta larreetan, batzuetan ale askoko taldeetan. Urri samarra.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Amerika.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 115 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 194 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 393 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 102 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10571800
* Multimedia: Hygrocybe russocoriacea / Q10571800
# Hygrocybe spadicea

Hygrocybe spadicea Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da. Larreetako onddo hauek oso urriak dira, ez dira bildu behar.

## Deskribapena

Kapela: 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da, arre-oliba kolorekoa, batzuetan ia beltza, batez ere erdian, sortzetiko zuntzexka bidez erradialki marratua, ertza pitzatua izaten du.
Orriak: Lodiak, zabal, sabeldunak, Itsatsiak edo ia libreak, hori bizi kolorekoak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Lehorra, haritsua, barnehutsa, hori-urre kolorekoa, zuntz txiki arrexkaz marratua, oinarria zurixka.
Haragia: Fibrilosoa, mehea, horia, usain eta zapore gabea, aireak ukitzen dionean ez da belzten.
Etimologia: Hygrocybe terminoa grekotik dator eta kapela bustiarekin esan nahi du. Spadicea epitetoa latinetik dator, uher esan nahi duen "spadiceus" hitzetik. Bere koloreagatik

## Jangarritasuna

Jangarria, baina ez preziatua.

### Nahasketa arriskua

Hygrophorus hypothejus delakoarekin, honek orri horiak ditu eta kapela iluna, baina orriak dekurrenteak eta kapela muzilagoduna eta ez kanpai itxurakoa.

## Sasoia eta lekua

Udaberrian, zelaietan eta mendiko larreetan.

### Banaketa eremua

Europa, Ipar Amerika, Australia.

## Espeziearen egoera

Aranzadi Elkartearen arabera, Hygrocybe spadicea desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo, .. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 131 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel, . Orria. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 104 or. ISBN 84-282-0865-4..
* ↑ Zerrenda Gorria, Aranzadi Zientzia Elkartea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q10465810
* Multimedia: Hygrocybe spadicea / Q10465810
# Herblay-sur-Seine kantonamendua

Herblay-sur-Seine kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Oise Harana departamenduan dago, Île-de-France eskualdean. Guztira 3 udalerri ditu eta Herblay-sur-Seine da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1519640
# Herbligen

Herbligen Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, Bern-Mittelland barruti administratiboa barrutian. 2014an 603 biztanle zituen 2,7 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q67634
* Multimedia: Herbligen / Q67634
# Herbjørg Wassmo

Herbjørg Wassmo (Norvegia, 1942ko abenduaren 6a) norvegiar eleberrigilea da.
Europako Iparraldeko Kontseiluko Literatura Sariaren irabazlea, Europako eskualdeko hartako letretako sari nagusietako bat. Saria irabazitako obra XX. mendearen erdialdean –Norvegiak askatasuna lortu ondoko urteetan– girotutako trilogia bat zen. Obrako protagonista Tora zen, aleman soldadu baten alaba sasikoa, aitaordearen sexu gehiegikeriak pairatzen dituena. Obrak indar poetiko harrigarria du, eta eztabaida handia piztu zuen intzestuaren gaiaren inguruan, ordu arte Norvegian tabu zena. Bestalde, Dina izeneko pertsonaiari buruzko liburuekin, Norvegiako literatura tradizio errealista hautsi zuen aurrenetako bat izan zen: Dina (1989), Pozaren haurra (1992), Dinaren liburua (1994). Emakume izateaz harro zegoen emakume baten pertsonaia sortu zuen, sagetan eta Biblian bertan deskribatzen ziren emakumeen ezaugarriak baliatuz.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2016-11-18 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q255359
* Multimedia: Herbjørg Wassmo / Q255359
# Herbizida

Nekazaritzan, herbizida belarrak galtzeko edo haien hazkundea eragozteko erabiltzen den substantzia kimikoa da. Hazkuntza jakin baterako kaltegarri edo desegokitzat jotzen diren belarrak ezabatu eta horien ugalketa eta hazkuntza eragozketa gai kimikoa da.
Sarri, herbizidek ingurumen arazoak eragiten dituzte, bioaniztasuna erasotuz eta aire, ur eta lurzoruaren araztasuna erasotuz. Herbizidak erabiltzeak poluzioa sor dezake. Adibidez, glifosatoa duten herbizidek erleak hiltzen eta akuiferoak kaltetzen dituzte.
Herbizida selektiboek belar txar espezifikoen espezieak kontrolatzen dituzte, eta nahi den laborea nahiko normal uzten dute. Herbizida ez-selektiboak, bestetik, (batzuetan, produktu komertzialen guztizko herbizidak deitzen dira), berriz, lur baldarrak, industria- eta eraikuntza-lurrak, trenbideak eta trenbideko lubetak garbitzeko erabil daitezke, ukitzen duten landare-material guztia hiltzen baitute.
Herbizidak oro har erabili aurretik, kontrol kulturalak erabiltzen ziren, hala nola lurraren pH-a aldatzea, gazitasuna edo ugalkortasun-mailak, belar txarrak kontrolatzeko. Kontrol mekanikoa (laborantza barne) belar txarrak kontrolatzeko ere erabili zen (eta erabiltzen jarraitzen da).

## Herbizida arruntenak
### Kimikoak

* 2,4-D (2,4-diclorofenoxi azido azetiko)
* Aminopyralid
* Atrazina
* Clopyralid
* Dicamba
* DL-Fosfinotricina
* Fluazifop (Fuselade Forte).
* Fluroxypyr
* Glifosato. Glifosatoa espektro zabaleko herbizida bat da, landareen aminoazidoen sintesian eragiten duen herbizida. Debekatzeko kanpaina indartsu dago. Dagoeneko Austrian debekatu egin da.
* Imazapyr
* Imazapic
* Imazamox
* Linuron
* MCPA (2-metil-4-clorofenoxiacético azido)
* Metolakloro
* Metam
* Paraquat
* Pendimetalina
* Picloram
* Sodio klorato (herrialde batzuetan debekatuta)
* Triclopyr
* sulfonilureak: Flazasulfuron eta Metsulfuron-metilo

### Organikoak

Nekazaritza ekologikoan erabiltzen dira:
* Arto-gluten irina
* Ozpina
* Baporea
* Sugarra
* D-limoneno
* Ur gazia

### Debekatutakoak

* 2,4,5-TAzido triklorofenoxiazetikoa
* Agente laranja
* Gasolio eta petrolioaren beste deribatuak

## Erreferentziak

* ↑ http://www1.euskadi.net/harluxet/
* ↑ https://hiztegiak.elhuyar.eus/eu/herbizida
* ↑ https://www.elcorreo.com/zurekin/sasitza-kentzeko-herbizida-20180926182547-nt.html
* ↑ https://www.irunadeoca.com//wp-content/uploads/2018/REVISTAS/87.pdf 7.or.
* ↑ Encyclopedia of environment and society. Robbins, Paul, 1967-, Sage Publications. Thousand Oaks. 862. or. ISBN 9781452265582. OCLC 228071686.
* ↑ https://www.ageruo.com/eu/news/weeds-that-may-be-resistant-to-dicamba-make-herbicide-management-critical/
* ↑ Fluazifop. Herbiguide.com.au.
* ↑ https://bidasoa.hitza.eus/2020/06/05/erreportajea-glifosatoaren-erabilera-hondarribian/
* ↑ https://www.argia.eus/albistea/glifosatoa-debekatu-du-austriak-nekazaritza-industrian-oso-erabilia-den-herbizida/inprimatu
* ↑ https://www.renovablesverdes.com/eu/etxeko-herbizida/

## Ikus, gainera

* Pestizida
* Biozida

## Kanpo estekak

* Herbizida naturalaren formula irratiko Landaberri saioan.
* Etxeko herbizidak.
* Datuak: Q178266
* Multimedia: Herbicides / Q178266
# Hubert de Givenchy

Hubert James Marcel Taffin de Givenchy (Beauvais, Oise, 1927ko otsailaren 21a - 2018ko martxoaren 10a) frantziar moda diseinatzailea izan zen. Givenchy moda-etxearen sortzailea izan zen.

## Bizitza

1945ean, Parisko Arte Ederren Eskolan sartu zen, eta Jacques Fathekin hasi zen lanean. Gero, Robert Piguetekin ikasi zuen, ondoren Lucien Lelongekin, eta, azkenik, Elsa Schiaparellirekin, zeinarekin lan egin baitzuen lau urtez. 1951n, Parisa aldatu zen, eta hurrengo urtean aurkeztu zuen lehen bilduma, Bettina modeloarekin. Givenchyk Bettina izena jarri zion, hain zuzen ere, berak asmatu eta ospe handia lortu zuen alkandora bati. Modelo harekin egindako lanak berehalako ospea eman zion, eta prêt-à-porter denda bat zabaldu zuen 1954an.
Hubert de Givenchyk Balenciaga maisuaren zenbait bezero ospetsurentzat lan egin zuen. Maisuaren tradizio klasizistaren jarraitzaile izan zen, eta jantzi dotore, soil, eroso eta klasikoak egin zituen, oro har, garaian garaiko bitxikeriak alde batera utzirik. Jantziak ez ezik, lurrinak ere sortu zituen Givenchyk, hala nola Interdit eta De (1957), Givenchy III (1970), Ysatis (1968) eta Amarige (1991) emakumezkoentzat, eta Monsieur de Givenchy eta Vetyver (1959) gizonezkoentzat.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Hubert de Givenchy frantses moda-sortzailea zendu da. eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2018-3-12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q167318
* Multimedia: Hubert de Givenchy / Q167318