OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Francisco Ciutat

Francisco Ciutat de Miguel (Madril, 1909ko urriaren 28a - Habana, 1986ko azaroaren 30a), «Angelito» deitua, espainiar militarra izan zen, Espainiako Gerra Zibilean aritutakoa.

## Biografia

Familia militar batetik etorria, Toledoko Infanteriako Akademian sartu zen 1925ean, non bi urte geroago alferez graduarekin lizentziatu zen. Hasiera batean, Bilboko "Garellano" 43. infanteria-erregimentura bidali zuten, eta, ondoren, Toledoko Tiro Eskola Nagusian prestakuntza-ikastaro bat egin zuen. Errepublika aldarrikatu ondoren, erregimen berriari atxikimendua agertu zion. Bigarren Errepublikaren garaian, framazonerian hasi zen, Bilboko "Goethe" 6. logiaren kide bihurtuz; "Algazel" framazon-izena hartu zuen.
Gerra Zibilaren hasierak Madrilen harrapatu zuen, Gerrako Goi Eskolan Estatu Nagusiko ikasketak egiten ari zela, Errepublikarekiko leial mantenduz. Garai honetan infanteriako lotinant-maila zuen. Gatazkaren lehen asteetan, Milizien Ikuskaritza Nagusiko buruzagi nagusia izan zen.
1936ko abuztuaren amaieran Santanderrera bidali zuten iparraldeko lurralde errepublikanoetako "indarren eta milizien agintea koordinatzeko" helburuarekin, baita Iparraldeko Armada bat antolatu eta zuzentzeko ere. Ondoren, Iparraldeko Armadako operazio buru izendatua izan zen, maiorrera igoa, Francisco Llano de la Encomienda jeneralaren agindupean geratuz. Kanpainan zehar, Jose Antonio Agirre euskal lehendakariarekin desadostasun handiak izan zituen, euskaldunaren ideia nazionalistagatik eta Ciutaten kidetza komunistagatik. Ciutatek Eusko Gudarostearen aurkako jarrera azaldu zuen. Santanderren eta Asturiasen borrokatu ondoren, lotinant koronel bihurtu zen. Iparraldeko frontea erori zenean, Teruelgo guduan parte hartu zuen eta gerra amaitzean erbesteratu zen.
Espainiako Alderdi Komunistaren kidea zenez, Sobietar Batasunean erbesteratu zen eta aholkulari moduan lan egin zuen. Cochinos badiako inbasioan Habanako defentsan parte hartu zuen.

## Erreferentziak

* 1 2 de Paz Sánchez 2001, 191 orr. .
* ↑ de Paz Sánchez 2001, 192, 193 orr. .
* ↑ de Paz Sánchez 2001, 196-197 orr. .
* ↑ de Paz Sánchez 2001, 197 orr. .
* ↑ Solla Gutiérrez 2010, 316 orr. .
* ↑ Gabriel 2011, 337 orr. .
* ↑ Alpert 2013, 329 orr. .

## Bibliografia

* Alpert, Michael. (2013). The Republican Army in the Spanish Civil War, 1936-1939. Cambridge University Press.
* de Paz Sánchez, Manuel. (2001). Zona de guerra. España y la revolución cubana 1960-1962. Centro de la Cultura Popular Canaria.
* Gabriel, Pere. (2011). Historia de la UGT IV. Un sindicalismo en guerra (1936-1939). Siglo XXI de España Editores.
* Solla Gutiérrez, Miguel Ángel. (2010). La República sitiada. Trece meses de Guerra Civil en Cantabria. Santander: Ediciones de la Universidad de Cantabria.
* Datuak: Q2336759
# Erabaki

Erabakia edo deliberoa erabaki-hartze izeneko kognizio-prozesuaren emaitza da, non agente batek aukera-multzo batean bat edo batzuk aukeratzen dituen. Erabakiak hartzeko irizpide anitz dago, arrazionaltasuntik at (sineskerian oinarrituta, esaterako) daudenak nahiz irizpide matematiko konplexuetan oinarritzen direnak.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q16513426
* Multimedia: Decisions / Q16513426
# Erabat moldatutako galtzerdi

Erabat moldatutako galtzerdia (ingelesez: Fully fashioned stocking) galtzerdi mota bat da. Honako ezaugarri bereizgarriak ditu: errefortzuak orpoaldean eta goialdean, galtzerdiaren goiko zerrendaren atzeko partean giltza-zulo delako atala, eta azkenik orpoaldea eta goialdea galtzerdiaren atzetik lotzen dituen brodatutako jostura.
Erabat moldatutako galtzerdiak nylonezkoak izan ohi dira eta galtzari-eustekoekin janzteko eginak dira. Gaur egun, vintage janzkerako jantzitzat hartzen dira 1960ko hamarkadaz geroztik josturarik gabeko galtzerdiek hauek ia guztiz ordezkatu eta gero.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5508343
# Erabateko guda

Erabateko guda edo guda osoa XX. mendeko terminoa da, gerra mota bat deskribatzen duena, zeinean herrialde edo nazioek dituzten baliabide guztiak mobilizatzen eta muturreraino bultzatzen dituzten, izan gizakiak, militarrak, industrialak, nekazaritzakoak, naturalak, teknologikoak, zientifikoak edo beste edozein motatakoak, beste herrialde edo nazio batek gerra egiteko gaitasuna erabat suntsitzeko. Erabateko gerraren praktika mendeetan zehar erabili izan da, baina XIX. mendearen erdialdera arte ez zen onartu erabateko gerra gerra egiteko beste modu bat zela.

## Erabateko gudaren kontzeptuaren garapena

Erabateko gudaren kontzeptua askotan Carl von Clausewitz-i egozten zaio, baina errealitatean Clausewitz-ek guda absolutuaren kontzeptu filosofikoa interesatzen zitzaion, inolako murrizketa politikorik gabeko gerra, Clausewitz-ek ezinezkotzat jotzen zuena. Bi terminoak, guda absolutua eta erabateko guda, askotan nahasten dira. Christopher Bassfordek, National War College-ko estrategiako irakasleak, honela deskribatzen du aldea: "Garrantzitsua da, gainera, Clausewitz-en guda absolutuaren kontzeptua "erabateko guda" kontzeptutik nahiko ezberdina dela. Erabateko guda Erich Ludendorff ( I. Mundu Gerran Alemaniako guda-esfortzuaren kontrola hartu zuen) jeneralaren ideiek adierazitako gudarako preskripzioa izan zen. Zentzu horretan, erabateko gudak politika gerraren menpekotasun osoa esan nahi zuen, Clausewitz-ek erabat baztertu zuen ideia eta erabateko garaipena edo erabateko porrota zirela aukera bakarrak. Erabateko gerrak ez zuen denboraren eta espazioaren ondorioak etetea suposatzen, Clausewitz-en gerra absolutuaren kontzeptuak bezala.».

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154605
# Erabatekoa eta ezdeusa: Sorburua (eskultura)

Erabatekoa eta ezdeusa: Sorburua Imanol Marrodan-en burdinazko eskultura da, Oiartzungo Aiako Harriak parke naturalean dagoena, Arditurriko meatzeetan berreskuraturiko inguruan. Oiartzungo udalak 2008ko maiatzaren 23an jarri zuen burdinazko egitura handi hau.
Egilea den Imanol Marrodan eskultore bilbotarra 1964an jaio zen eta nazioarte mailako gaur egungo arte-sortzaile esanguratsua da, esperimentazioan etengabe lanean aritzen dena. Autorearen arabera, eskulturak igarotze bat islatzen du: kanpotik barrura, formatik kontenplaziora, aniztasunetik batera, espaziotik espazio-gabeziara eta denboratik denbora-gabeziara.

## Erreferentziak

* ↑ EUSKADI.-Imanol Marrodanen Erabatekoa eta ezdeusa: Sorburua eskultura inauguratuko du bihar Oiartzunen. (Noiz kontsultatua: 2017-07-23).
* ↑ Arrizabalaga, Mikel. «Arditurriko meategien itzulia» Berria (Noiz kontsultatua: 2017-07-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q33209729
# Fayette konderria

Fayette konderria honako konderrietako bat izan daiteke:
* Fayette konderria (Alabama)
* Fayette konderria (Georgia)
* Fayette konderria (Illinois)
* Fayette konderria (Indiana)
* Fayette konderria (Iowa)
* Fayette konderria (Kentucky)
* Fayette konderria (Mendebaldeko Virginia)
* Fayette konderria (Ohio)
* Fayette konderria (Pennsylvania)
* Fayette konderria (Tennessee)
* Fayette konderria (Texas)
# Fayette (Alabama)

Fayette Alabamako hiri bat da. Fayette konderrian kokatua dago. 2010ean 4.619 biztanle zituen, 208,6 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Fayette konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q79370
* Multimedia: Fayette, Alabama / Q79370
# Fayette (Missouri)

Fayette Missourieko hiri bat da. Howard konderrian kokatua dago. 2010ean 2.688 biztanle zituen, 5,74 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Howard konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q967406
# Fayette (New York)

Fayette Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Seneca konderrian dago, New York estatuan. 3.657 biztanle ditu, 66,4 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Seneca konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3359142
* Multimedia: Fayette, New York / Q3359142
# Fayette (Mississippi)

Fayette Mississippiko hiri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 1.614 biztanle zituen, 3,1 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Jefferson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2005247
* Multimedia: Fayette, Mississippi / Q2005247
# Fayette (Ohio)

Fayette Ohioko herri bat da. Fulton konderrian kokatua dago. 2010ean 1.283 biztanle zituen, 2,55 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Fulton konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2395291
* Multimedia: Fayette, Ohio / Q2395291
# Fayette City (Pennsylvania)

Fayette City Pennsylvaniako borough bat da. Fayette konderrian kokatua dago. 2010ean 596 biztanle zituen, 0,50 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Fayette konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1132172
* Multimedia: Fayette City, Pennsylvania / Q1132172
# Fayette konderria (Alabama)

Fayette konderria (ingelesez: Fayette County) Alabamako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fayette da. 2010eko zentsuaren arabera 17.241 zituen, 1630,02 kilometro koadroko azaleran.

## Geografia

Fayette konderriak 1630,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,39 ura dira. Beste 1625,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,58 da.

## Demografia

2010eko zentsoan bizi ziren 17,241 pertsonetatik 15,008 txuriak edo hispanoak dira. 1,979 beltzak edo afroamerikarrak. 63 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 154 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea
## Kanpo estekak

* Datuak: Q493957
* Multimedia: Fayette County, Alabama / Q493957
# Fayette (Iowa)

Fayette Iowako hiri bat da. Fayette konderrian kokatua dago. 2010ean 1.338 biztanle zituen, 3,84 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Fayette konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1933160
# Feitknechtita

Feitknechtita oxido motako minerala da.

## Ezaugarriak

Feitknechtita oxido mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mn3+O(OH)}}$.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Feitknechtite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3742061
# Feixi konderria

Changfeng konderria (txinera sinplifikatuz: 肥西县; pinyineraz: Féixī Xiàn), Hefei osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 960.000 biztanle bizi ziren 2.186,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera

* Hefeiren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Changfeng konderriko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q1206193
* Multimedia: Feixi County / Q1206193
# Feixiang barrutia

Feixiang barrutia (txinera tradizionalez: 肥乡区) Txinako barruti bat da, Handan barruan. Azken zentsuaren arabera 368.332 biztanle zituen 502.55 azaleran banatuta.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1331650
# Fosforo (mitologia)

Antzinaro klasikoan, Fosforo (antzinako grezieraz: Φωσφόρος, Phōsphoros) Artizarra edo goizeko izarra irudikatzen zuen jainko eta titan bat izan zen. Erromatarrek luzifer zioten. Bere anaia Eosforo (gaueko izarra) izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Smith, W., ed. A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology. III Boston: Little, Brown & Co. OCLC .68763679.
* Datuak: Q1775444
* Multimedia: Phosphorus (mythology) / Q1775444
# Fosfohedifano

Fosfohedifano fosfato motako minerala da eta hedyfane taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Fosfohedifano fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca2Pb3(PO4)3Cl}}$. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Fosfohedyfane: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Fosforilazio

Fosforilazioa, biokimikan, molekula bati fosfato-talde bat (PO$_4$$^{3-}$) gehitzea da. Funtsezko prozesua da zelulen metabolismoan, bitaminen ekintzan eta entzimen eraketan.

## ADPren fosforilazioa

Izaki bizidunek energia kimikoa bakarrik erabil dezakete lan egiteko. Giharren uzkurtzeak, proteinen ekoizpenak, etab., energia etengabe behar duten prozesuak dira. Elikagaietatik jaso ondoren, energia hori konposatu kimiko berezi batzuen loturetan pilatzen da, adenosina difosfatoren (ADP) fosforilazio erreakzioaren bidez:
Lotura horiek berriro hausten direnean, energia askatzen dute behar den lekuan eta neurri egokian erabiltzeko.
ADPa fosforilatzeko bide desberdinak daude:
* Substratu mailako fosforilazioa: entzima disolbagarri batek katalizatutako erreakzioan askatzen den energia erabiltzen da ADPa edo GDPa fosforilatzeko. Hori gertatzen da glukolisian:
| | ADP ATP pirubato kinasa | |
| Fosfoenolpirubatoa + ADP | | Pirubatoa + ATP |
* Fosforilazio oxidatiboa: elektroien garraio katean NADH eta FADH$_2$ molekulen elektroien transferentziaren ondorioz sortutako protoien gradientetik lortzen da ATParen sintesirako behar den energia. Protoiek gradientearen alde mugitzeko duten joeraz baliatzen da ATP sintasa konplexu entzimatikoa ATPa sintetizatzeko behar den energia lortzeko. NADH molekula bakoitzak eragiten duen protoi-mugimendua nahikoa da 3 ATP molekula sintetizatzeko, eta FADH$_2$ molekula bakoitza aski da 2 ATP sintetizatzeko. Fosforilazio-mota hau katalizatzen duen konplexu entzimatikoa zelula prokariotoen mintz plasmatikoan, zelula eukariotoen mitokondrietan eta landare-zelulen kloroplastoetan egoten da.

## Proteinen fosforilazioa

Fosforilazioa proteinen aldaketa itzulgarria da, haien egitura aldatzen duena; horren ondorioz, proteinaren aktibazioa edo desaktibazioa gertatzen ahal da, edo haren funtzioaren aldaketa. Funtsezko erreakzioa da funtzio zelularrak erregulatzeko. Proteina kinasek katalizatzen dute proteinen fosforilazioa, eta fosfatasek desfosforilazioa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2020/6/11 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Imarru. Metabolismoa (I). zientziajoleak.pbworks.com (Noiz kontsultatua: 2020ko ekainak 11).
* 1 2 Osinalde, Nerea. Adenosina trifosfato. ZTH zientzia eta teknologiaren hiztegi entziklopedikoa, CC BY-SA 4.0, zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020ko ekainak 12).
* ↑ 1992ko Nobel sariak. Elhuyar aldizkaria, 66. zenbakia, 1992ko abenduak 1, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020ko ekainak 12).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q242736
* Multimedia: Phosphorylation / Q242736
# Fosfoinnelita

Fosfoinnelita silikato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Fosfoinnelita silikato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na3Ba4Ti3(Si2O7)2(PO4,SO4)2O2F}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 - 5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Fosfoinnelite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Fosfonato

Kimika organikoan fosfonatoak edo azido fosfonikoak organofosforoen familiako konposatu organikoak dira C−PO(OR)$_2$ taldeak dituztenak non R = alkilo, arilo edo hidrogenoa den. Gatz gisa maneiatzen dira normalean eta solido ez-hegaskorrak izaten dira. Disolbatzaile organikoetan nekez disolbatzen dira, baina errazki uretan eta alkohol ohikoetan. Oxigeno atomoetako bat sufrez ordezkatuta dutenei tiofosfonato deritze.
Bestetik, bi fosfonato geminal dituzten konposatuei bifosfonato esaten zaie.
Konposatu kimiko komertzial adierazgarri batzuk fosfonatoak dira, adibidez, glifosato herbizida edo osteoporosia tratatzeko bifosfonatoak (azido etidronikoa edo azido klodronikoa, kasurako). Halaber, VX nerbio-gasa tiofosfonato bat da.

## Naturan

Zelulen fosforo-iturrietako bat dira fosfonatoak beste biak fosfato ez-organikoak eta organofosfatoak dira. Adibidez, landare eta animalia askoren mintzetan dagoen azido 2-aminoetilfosfonikoa 1959an identifikatu zen lehen aldiz. Fosfonatoak nahiko ohikoak dira hainbat organismoetan prokariotoetatik eubakterietara eta onddoetan, moluskuetan eta intsektuetan.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Wiley-VCH, ed. (2003-03-11). Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. (1. argitaraldia) Wiley doi:10.1002/14356007.a19_545.pub2. ISBN 978-3-527-30385-4. (Noiz kontsultatua: 2024-02-10).
* ↑ academic.oup.com (Noiz kontsultatua: 2024-02-10).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q422733
* Multimedia: Phosphonates / Q422733
# Fosfolipasa

Fosfolipasa fosfolipidoetan dauden ester loturak hidrolizatzen dituen entzima bat da. Lau fosfolipasa mota daude: A, B, C eta D izenekoak.

## A fosfolipasa

A2 fosfolipasak fosfolipidoen hidrolisia katalizatzen du azido arakidonikoa eratzeko, eikosanoideen aurrekaria (leukotrieno, prostaglandina) eta tronboxanoena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q210430
* Multimedia: Phospholipases / Q210430
# Frankfurt Hauptbahnhof

Frankfurt Hauptbahnhof edo Frankfurtek Geltoki Zentrala (laburbildura: Frankfurt Hbf) Alemaniako Hessen estatuan dagoen Frankfurt am Main hiriko tren geltoki nagusiena da.

## Iruditegia

* Aurrealdea.
* Sarrera aretoa.
* Barnealdea.

## Kanpo estekak

* Frankfurtek Geltoki Zentrala Alemaniako tren geltokien webgunean ikusgai (Alemanez)
* Datuak: Q165368
* Multimedia: Frankfurt (Main) Hauptbahnhof / Q165368
# Frankfurteko Automobil Erakusketa

Frankfurteko Automobil Erakusketa, alemanez Internationale Automobil-Ausstellung (IAA – Nazioarteko Automobil Erakusketa) izenez ezagutzen dena, irailean edo urrian Frankfurt am Main-en (Alemania) egiten den automobil erakusketa da. Europako erakusketa garrantzitsuenetako bat da, Paris eta Genevakoekin batera.
Erakusketa Alemaniako Automobil Fabrikatzaileen Elkarteak antolatzen du (alemanez: Verband der Automobilindustrie). Ohikoa da Audi, BMW, Mercedes-Benz eta Volkswagen alemaniar markek, baita erdi tokiko Ford, Opel eta Volkswagen Taldearen filialek (Seat eta Škoda) nobedade garrantzitsuak aurkeztea erakusketa honetan.
1951n egin zen Frankfurteko Automobil Erakusketaren lehen edizioa (IAAren aurreko edizioek beste leku batzuk izan zituzten). Urte bakoitietan bakarrik ospatzen da, Parisko Erakusketarekin txandakatuz. 67. edizioa 2017ko irailaren 14tik 24ra egin zen eta 810.400 parte hartzaile erregistratu ziren.

## Erreferentziak

* ↑ Statistics Visitors and Exhibitors IAA Cars 2017. IAA 2017ko irailaren 25a.

## Kanpo estekak

* Imágenes de IAA 2009
* Datuak: Q57583
* Multimedia: IAA / Q57583
# Frankfurteko burtsa

Frankfurteko Burtsa (alemanez: Frankfurter Börse) Alemaniak Frankfurt hiriburuan kokatzen den baloreen burtsa da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q151139
* Multimedia: Frankfurt Stock Exchange / Q151139
# Frankfurt Oder

Frankfurt edo Frankfurt Oder Alemaniako Brandenburgo estatuko hiri bat da. Oder ibaiak zeharkatzen duenez, Frankfurt (Frankfurt am Main) hiritik ezberdindun asmoz, izendapenari ibaiaren izena lotzen zaio. 2010eko erroldaren arabera 60.330 biztanle zituen. Alemania eta Poloniaren arteko mugan kokatzen da.

## Historia

Frankfurtek herri izendapena 1253 urtean jaso bazuen ere asentamendua lehenagokoa da. Hasiera batean Oder ibaiaren mendebaldean sortu zen baina ekialdeko ertzera zabaldu zen, gaur egun Polonia den lurretara. Erdi Aroaren bukaeran Szczecin eta Wrocław arteko merkatalbidea kontrolatzera iritsi zenez 1430an Hansa Ligan sartu zen baina ez zuen denbora asko iraun bertan.
Hogeita Hamar Urteko Gerraren barnean bataila garrantzitsua izan zen Frankfurten 1631ean. Suediarrek (eskoziarren laguntzarekin) Germaniako Erromatar Inperio Santuaren soldaduak garaitu zituzten. Napoleondar Gerren ondoren Frankfurt Prusiako Erreinuko Brandenburgoko probintzian sartuta gelditu zen. Prusiaren erdialdean kokaturik zegoenez eta oder ibaiaren trafikoa nabarmen handitu zenez Berlin eta Poznań arteko merkatal bidea kontrolatzen hasi zen eta berriz ere garrantzi handia hartu zuen. Honi esker Prusia guztiko bigarren merkatal feria handiena antolatzera iritsi zen, Leipzigeko feriak baino gainditzen ez zuelarik.
Bigarren Mundu Gerran Armada Gorriari Berlinera iristea galerazteko "gotorleku" izendatua izan zen 1945ean, baina ez zuen arrakastarik izan. Gerraren ondoren Oder ibaia Alemania eta Polonia arteko muga bihurtzean, ibaiaren ekialdeko herri zatiak Słubice herri poloniarra eratu zuen. Ekialdeko Alemanian Frankfurt bere barrutiko hiriburu bihurtu zen, 1990eko Alemaniaren bateratzearekin batera Brandenburgoko estatuaren hiri bihurtu zen arte.
1975ean Słubicerekin senidetu zen eta gaur egun Alemania eta Poloniaren arteko harremanen sinbolo eta bultzatzailea bihurtu da. Honen adibide da Viadrina Unibertsitate Europarra, Polonian ere fakultatea baduena.

## Ondasun nabarmenak

* Andre Mariaren eliza (Marienkirche): Adreiluzko eliza gotikoa da, Alemaniako handienetakoa. Bigarren Mundu Gerran kalte nabariak izan zituene eta ondoren Ekialdeko Alemaniako agintarien utzikeria zela eta nahiko egoera latzean egon arren zati batzuk berreraiki dituzte berriz ere, eta sobietarrek San Petersburgora eramandako ondasun ugari itzuli dizkiote errusiarrek.
* Udaletxea (Rathaus): Merkatu plazan (Marktplatz) Andre Mariaren elizaren ondoan kokaturik dagoen eraikin ederra da.

## Iruditegia

* Andre Mariaren eliza.
* Udaletxea.
* Friedenskirche eliza.
* Erdigunea.
* Erdigunea.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. 157. araua: Europako hiriak. .

## Ikus gainera

* Frankfurt

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Frankfurt an der Oderreko udal webgunea (Alemanez)
* Datuak: Q4024
* Multimedia: Frankfurt (Oder) / Q4024
# Frankfurteko Erakustazoka

Frankfurteko Erakustazoka (alemanez: Messe Frankfurt) munduko erakustazoka-esparrurik handienetako bat da. Frankfurt am Mainen dago, Alemanian. Europako tradizio handienetakoa da, XII. mendekoa da.
Ekitaldi ezagunak dira munduko liburu azokarik handiena den Liburu Azoka eta Europako erakustaldi garrantzitsuenetakoa den Automobil Erakusketa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q650837
* Multimedia: Frankfurt Trade Fair / Q650837
# Frankfurt saltxitxa

Frankfurt saltxitxa (alemanez: Frankfurter Würstchen) brühwurst motako saltxitxa da, txerrikiz egina eta ardi-hestez (saitling) galkatua. Bere zapore berezia keztatze prozesu berezi bati esker lortzen dute. Frankfurt saltxitxak ez dira inoiz prestatzen, zortzi bat minutuz berotzen dira ur berotan. Tradizionalki, ogia, ziapea, errefau mina eta patata-entsaladarekin jaten dira.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q681770
* Multimedia: Frankfurter Würstchen / Q681770
# Frankfurteko aireportua

Frankfurteko aireportua (alemanez Flughafen Frankfurt am Main) Alemaniako aireporturik handiena da, Frankfurteko erdigunetik 12 kilometrora kokatuta dagoena. 1936an zabaldu zen eta Lufthansaren operazio-toki nagusia da.
2014. urtean 59.636.948 bidaiari pasatu zen Frankfurteko aireportutik, Europako 3. aireportu handiena eta munduko 8.a izanik.

## Argazkiak

* 1. terminalaren kanpoko ikuspegia.
* 2. terminalaren kanpoko ikuspegia.
* 1. terminaleko hegaldiak
* 2. terminala
* Aireportuko tren geltokia

## Ikus, gainera

* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Frankfurteko aireportuaren webgunea. (Noiz kontsultatua: 2013-05-21).
* ↑ https://web.archive.org/web/20120125141748/http://www.mlit.go.jp/koku/04_outline/10_data/03_kanrijoukyoucyousyo/h18_rekinen_nendo.pdf

## Kanpo estekak

* (Alemanez) (Ingelesez) (Gaztelaniaz) Aireportuaren webgune ofiziala
* Datuak: Q46033
* Multimedia: Frankfurt Airport / Q46033
# Frenchburg (Kentucky)

Frenchburg Kentuckyko hiri bat da. Menifee konderrian kokatua dago. 2010ean 486 biztanle zituen, 2,17 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Menifee konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1999789
* Multimedia: Frenchburg, Kentucky / Q1999789
# Frenchman's Cay

Frenchman's Cay, Karibeko Birjina uharte britainiarrak uhartediko uharte bat da.
* Datuak: Q5502699
* Multimedia: Frenchman's Cay / Q5502699
# Frenchtown (New Jersey)

Frenchtown New Jerseyko borough bat da. Hunterdon konderrian kokatua dago. 2010ean 1.373 biztanle zituen, 3,27 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hunterdon konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1089312
* Multimedia: Frenchtown, New Jersey / Q1089312
# Frenchville (Maine)

Frenchville Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Aroostook konderrian dago, Maine estatuan. 1.052 biztanle ditu, 29,17 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Aroostook konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1455499
* Multimedia: Frenchville, Maine / Q1455499