# Konposatu organosiliziko

Konposatu organosilizikoak karbono-silizio lotura duten konposatu organometalikoak dira. Konposatu organosilizikoek maiz pareko konposatu organikoen antzeko ezaugarriak dituzte kolorgeak, sukoiak, hidrofobikoak eta airean egonkorrak direlako.
Konposatu organosiliziko gehinetan silizio-atomoak lau balentzia du eta geometria molekular tetrahedrikoa du. Bestetik karbono-silizioa loturak karbono-karbono loturak baino luzeagoak eta ahulagoak dira.
Konposatu organosilizikoak erabilera ugari dituzte egunerokotasuna adhesibo, zigilatzaile edo masilla gisa.
Izaki bizidunak osatzen dituzten elementu biologikoetan karbono-silizio loturak ez dira esistitzen, nahiz eta entzimak baliatuz txerta daitezkeen horiek mikroorganismoengan.
Silizio karburoa konposatu ez-organikoa da.

## Prestakuntza

Lehen konposatu organosilizikoa Charles Friedel-ek eta James Crafts-ek prestatu zuten 1863an silizio tetrakloruroa (SiCl$_4$ ) dietilzinkarekin [Zn(C$_2$H$_5$)$_2$] erreakzionarazi zutenean tetraetilsilanoa [Si(CH$_2$CH$_3$)$_4$] lortuaz.
Konposatu organosiliziko asko (CH$_3$)$_{4-x}$SiCl$_x$ konposizioa duten kloruroak dira. Konposatu hauek prestatzen dira klorometanoa silizio-kobrea aleazio batekin erreakzionarazten. Prozezuari Müller-Rochow sintesi deritzo. Horietan guztietan inportanteena dimetildiklorosilanoa da.
${\ce {2 CH3Cl + Si -> SiCl2(CH3)2.}}$
Hidrosililazioa sintesirako beste modu bat da karbono-silizio lotura eratzeko. Adizio-erreakzio baten bidez, Si-H lotura duten konposatuek alkeno, alkino, imina, zetona eta aldehidoekin erreakzionatzen duten katalizatzaile metaliko baten aurrean, platinoa normalean.

## Konposatu organosilizikoen motak

Konposatu organikoen maneran konposatu organosilizikoek ere talde funtzionalak dituzte.

### Silanolak, siloxidoak eta siloxanoak

Hauek alkoholen, alkoxidoen eta eterren parekoak dira.
Silanolek R$_3$SiOH egitura dute.
${\ce {R3SiCl + H2O -> R3SiOH + HCl}}$
Siloxidoak, silanol desprotonatuak dira.
${\ce {R3SiOH + NaOH -> R3SiONa + H2O}}$
Siloxanoak, silanolen deshidratatioz eratzen dira.
${\ce {2 R3SiOH -> (R3Si)2O + H2O}}$

### Sililo-eterrak

Sililo-eterrek Si–O–C lotura dute eta alkoholak sililo-kloruro batekin erreakzioaraziz prestatzen dira.
${\ce {(CH3)3SiCl + ROH -> (CH3)3SiOR + HCl}}$

### Sililo-haluroak

Sililo-kloruroak dira inportanteenak silikonak ekoizteko baliatzen direlako. Horien artean dimetildiklorosilanoa [SiCl$_2$(CH$_3$)$_2$], metiltriklorosilanoa (SiCl$_3$CH$_3$), trimetilsilil kloruroa [(CH$_3$)$_3$SiCl eta diklorometilfenilsilanoa (C$_6$H$_5$SiCl$_2$CH$_3$) dira aipagarrienak.

### Deribatu asegabeak

Konposatu organosilizikoetan lotura bikoitzen sorrera oso mugatua da, konposatu organikoetan ez bezala. Laborategiko bitxitasuna izaterik ez dira pasatzen Si=C loturak. Si=Si loturak, disilenoak, ohiokoxeagoak dira. Deribatu asegabeen artean disilinoak aipa daitezke. Egileen arabera Si≡C edo Si≡Si lotura dituzten konposatuei esaten zaie. Si≡C lotura hirukoitza dutenen, artean lehena 2010 arte ez zen detektatu.

### Silolak

Silolek ziklopentadienoaren antzeko egitura dute, elektroluminiszenteak dira eta propietate elektroniko egokiak dituzte elektroi-garraiatzaileak direlako. Metalol izeneko konposatu-familia baten kideak dira.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Frampton, Mark B.; Zelisko, Paul Martin. (2009-07-01). «Organosilicon Biotechnology» Silicon 1 (3): 147–163. doi:10.1007/s12633-009-9021-3. ISSN 1876-9918. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ Hydrosilylation : a comprehensive review on recent advances. Springer 2009 ISBN 978-1-4020-8172-9. PMC 310335636. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ (Ingelesez) Lickiss, Paul D.. (1995-01-01). Sykes, A. G. ed. «The Synthesis and Structure of Organosilanols» Advances in Inorganic Chemistry (Academic Press) 42: 147–262. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ Flood, E. A.. (1933-04-01). «Preparation of Triethylsilicon Halides» Journal of the American Chemical Society 55 (4): 1735–1736. doi:10.1021/ja01331a504. ISSN 0002-7863. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ Ottosson, Henrik; Steel, Patrick G.. (2006-02-08). «Silylenes, Silenes, and Disilenes: Novel Silicon-Based Reagents for Organic Synthesis?» Chemistry - A European Journal 12 (6): 1576–1585. doi:10.1002/chem.200500429. ISSN 0947-6539. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* ↑ (Ingelesez) Brook, Adrian G.; Abdesaken, Fereydon; Gutekunst, Brigitte; Gutekunst, Gerhard; Kallury, R. Krishna. (1981-01-01). «A solid silaethene: isolation and characterization» Journal of the Chemical Society, Chemical Communications (4): 191–192. doi:10.1039/C39810000191. ISSN 0022-4936. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
* 1 2 (Ingelesez) Aubouy, Laurent; Gerbier, Philippe; Huby, Nolwenn; Wantz, Guillaume; Vignau, Laurence; Hirsch, Lionel; Janot, Jean-Marc. (2004-09-03). «Synthesis of new dipyridylphenylaminosiloles for highly emissive organic electroluminescent devices» New Journal of Chemistry 28 (9): 1086–1090. doi:10.1039/B405238B. ISSN 1369-9261. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q422789
* Multimedia: Organosilicon compounds / Q422789