OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Dionisio Gamallo

Dionisio Gamallo (Ribadeo, 1914ko abuztuaren 25a - Madril, 2000ko urtarrilaren 16a) galiziar idazlea izan zen.
Zuzenbidean eta filosofia eta letretan lizentziaduna eta Oviedoko Unibertsitateko literatura-katedraduna izan zen. Azterlan bikainak egin zituen Rubén Darío, P. Feijoo, Carolina Coronado, Clarín, Nicomedes Pastor Díaz, Adelardo Curros Enríquez eta Rosalía de Castro idazleei buruz, besteak beste, eta hainbat aldizkaritan lan egin zuen. Espainiako eta Galiziako Errege Akademietako kidea zen eta zenbait sari irabazi zituen, besteren artean, Gaztelaniazko Olerki Saria Santiagoko Lore Jokoetan (1945). Salvamento (Salbamentua) eta La voz derrotada (Ahots garaitua) olerki-bildumak eman zituen argitara.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q8560094
* Multimedia: Dionisio Gamallo Fierros / Q8560094
# Dionisio Onaindia

Dionisio Onaindia Landeta (Gernika, 1918), eskuzko espezialitateko pilotari profesional bat izan zen. Bere lehen abizena zen Onaindia bezala ezagutua zen.
Gernikan jaioa, Onaindia, esku pilotako aurrelaririk hoberenetakotzat hartzen da. Ez zuen banan-banakoan hoberena izateko dohairik, baina, binakako partiduetan, 1940ko hamarkadako aurrelaririk hoberena izan zen. Garai hartako bere areriorik garrantzitsuena, Atano VII.a izan zen, honekin, pilotalekuetatik kanpo ere zihoan etsaitasun bat izan zuelarik.
Onaindiak, 1935ean debutatu zuen. Espainiako Gerra Zibilak eragindako etenaldiaren ondoren, bere osperik handiena Binakako lehen txapelketak jokatu zirenean iritsi zen. Urtzelai II.a atzelari bezala izanda, 1940-41 eta 1943an ospatu ziren lehen bi edizioetako txapeldun izan zen. 1945ekoan, Mariano Lazkano atzelari bezala zuela, berriz ere finalerako sailkatu zen, baina, lesio baten ondorioz, Txikito Iraetakoak ordeztu zuen finalean. 1945etik aurrera, ez zen beste binakako txapelketarik jokatu 1961 arte, Onaindiari, txapela berritzea eragotzi ziona.

## Binakako txapelketako finalak

(1) Ligaxka bezala jokatu zen. (2) Txikito Iraetakoak ordezkatu zuen Onaindia finalean, honek, lehiaketako gainontzeko partdiuak jokatu zituelarik Lazkanoren bikote bezala.
# Dolar jamaikar

Artikulu hau Jamaikako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».
Dolar jamaikarra (ingelesez: Jamaican dollar), Jamaikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea JMD da eta bere sinboloa $ edo J$, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Dolar jamaikar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2017-09-23).
* ↑ (Ingelesez) Bank of Jamaica. (Noiz kontsultatua: 2017-04-02).
* ↑ (Ingelesez) XE - The World's Trusted Currency Authority. (Noiz kontsultatua: 2017-02-18).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Jamaikako Bankuaren webgunea.
* Datuak: Q209792
* Multimedia: Money of Jamaica / Q209792
# Dolar kaimandar

Artikulu hau Kaiman uharteetako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».
Dolar kaimandarra (ingelesez: Cayman Islands dollar), Kaiman uharteetako Itsasoz Bestaldeko Britainiar Lurraldean zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea KYD da eta bere sinboloa $ edo CI$, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Dolar kaimandar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2017-09-23).
* ↑ (Ingelesez) XE - The World's Trusted Currency Authority. (Noiz kontsultatua: 2017-02-18).
* ↑ (Ingelesez) Cayman Islands Monetary Authority. (Noiz kontsultatua: 2017-04-02).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Kaiman Uharteetako Diru Agintaritzaren webgunea.
* Datuak: Q319885
* Multimedia: Money of the Cayman Islands / Q319885
# Dolare

Dolarea sagardoa ekoizten zen etxe edo eraikina eta izen bereko sagar patsa estutzeko tresna ziren. Antzina dolare izena sagarrak prentsatu eta sagardoa ekoizteko tresna izendatzeko bakarrik erabiltzen zen (prentsa) baina XVI eta XVII. mendeetan zehar ia baserriak adinako dolareak eraikitzen hasi ziren, hortaz dolare-baserriak edo dolare-etxeak sortu ziren, hauek ere dolare izena hartu zutelarik. Halere XIX. mendetik aurrera dolare-etxe hauek desagertuz joan ziren.

## Erabilera

Dolareak luzera jakin bat zuen zeharkako habe lodi bat zuten. Habe hau, dolare haga, alegia, baserria eusten zuten dolare habeen gainean zegoen: bi dolare habe (edo pilare) erdialdean eta beste bi izkin batean. Dolare haga honen beste muturrean 8 metroko ardatza -zurezko torlojua- zegoen; beheko solairuraino iristen zen eta harritzar baten gainean kokatuta zegoen. Normalean sukalde nagusiko edo atalondoko lurzoruan finkatuta egon ohi zen. Torloju hau bigarren solairuraino heltzen zen. Behealdetik eskuz eragiten zitzaion torlojoari, biraderaren bidez bere ardatzean biratuz. Torlojuari birak emanez, beraz, dolare haga mugiarazten zuten, jaitsi edo igo, momentuko beharraren arabera. Zeharkako dolare haga honek egurrezko egiturarengan presioa egiten zuen, eta aldi berean honek patsarengan. Habe handi honek jaisterakoan, bere pisuaz sagarra estutu egiten zuen. Altxagarriak ipintzen zizkioten goian dolare hagari eusteko. Gero, dolare haga hori bere pisuarengatik jaisten zen, patsarengan presioa eginez. Pixkanaka altxagarriak kenduz zihoazen. Hortik ateratako muztioa dolare askaren zulo batetik beheko solairuko upategiko ontzi batera jaisten zen, tinara, alegia. Upategia baserriaren albo batean egon ohi zen, erabilera horretarako prestatutako sotoan, hain zuzen.

## Euskal toponimoak

Euskal Herrian zehar dolarearekin zerikusia duten hainbat toponimo topa ditzazkegu:
* Dolaretxe, Tolare (Tolare baserria), Tolareberria, Tolaretxipi, Tolaretxiki, Tolaregoia, Tolareta, Tolarezar...

## Ikus gainera

* Sagardo
* Sagardotegi
* Txotx

## Kanpo estekak

* Ezkio-Itsasoko Igartubeiti baserriko dolarea ikusgai
* Datuak: Q12256304
# Dolbadarn gaztelua

Harlech gaztelua (galeseraz Castell Harlech eta ingelesez Harlech Castle) Galesko ipar-mendebaldean dagoen Gwynedd konderriko Llanberis Pass kolalekuan dagoen gaztelu baten hondakinak dira, Snowdonian.
1220-1240 artean eraiki Llywelyn Handiak ereiki zuen. 1284an Eduardo I.a Ingalaterrakoak bereganatu zuen.

## Iruditegia

* Oinplanoa.
* Gaztelua.
* Hondakinak.

## Kanpo estekak

* Dolbadarn gaztelua Galesko Turismo Bulegoaren webgunean (Ingelesez)
* Datuak: Q2078555
* Multimedia: Dolbadarn Castle / Q2078555
# Dolar singapurtar

Artikulu hau Singapurreko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».
Dolar singapurtarra (mandarin txinera sinplifikatuaz: 新加坡元, malaysieraz: Ringgit Singapura, tamilez: சிங்கப்பூர் வெள்ளி, ingelesez: Singapore dollar), Singapurko Errepublikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea SGD da eta bere sinboloa $ edo S$, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Dolar singapurtar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2017-09-13).
* ↑ (Ingelesez) Monetary Authority of Singapore. (Noiz kontsultatua: 2017-07-21).
* ↑ (Ingelesez) XE - The World's Trusted Currency Authority. (Noiz kontsultatua: 2017-07-21).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Singapurreko Diru Agintaritzaren webgunea.
* Datuak: Q190951
* Multimedia: Money of Singapore / Q190951
# Dolau

Dolau, Galesko udalerri txiki bat da, Powys konderrian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5288868
# Dolar kanadar

Artikulu hau Kanadako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».
Dolar kanadarra (ingelesez: Canadian dollar, frantsesez: Dollar canadien; oro har dollar), Kanadan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea CAD da eta bere sinboloa $, Can$ edo C$, peso eta dolar izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Dolar kanadar banako baten ehunena zentabo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentaboz osatuta dago.

## Historia

Kanadako historia ia osoan zehar bertoko dibisa izan da.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2017-09-10).
* ↑ (Ingelesez) XE - The World's Trusted Currency Authority. (Noiz kontsultatua: 2017-04-03).
* ↑ (Ingelesez) Bank of Canada. (Noiz kontsultatua: 2017-04-03).
* ↑ (Ingelesez) Translation Bureau. (Noiz kontsultatua: 2017-04-03).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Kanadako Bankuaren webgunea.
* (Frantsesez) Kanadako Bankuaren webgunea.
* (Ingelesez) (Alemanez) (Frantsesez) Dolar kanadar - diru paper
* Datuak: Q1104069
* Multimedia: Money of Canada / Q1104069
# Dolar surinamdar

    Artikulu hau Surinamgo dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar (argipena)».
Dolar surinamdarra (nederlanderaz: Surinaamse dollar), Surinamgo Errepublikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea SRD da eta bere sinboloa $. Dolar surinamdar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

## Historia

Bere aurreko dibisa florin surinamdarra zen.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2017-09-23).
* ↑ (Ingelesez) XE - The World's Trusted Currency Authority. (Noiz kontsultatua: 2017-02-18).
* ↑ Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2107-10-07).

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz) Surinamgo Banku Zentralaren webgunea.
* Datuak: Q202036
* Multimedia: Money of Suriname / Q202036
# Dolarraren trilogia

Trilogia del dollaro, edo Trilogia dell'Uomo senza nome, Sergio Leonek zuzendutako lehen hiru spaghetti westernak dira. Protagonista Clint Eastwood aktore gaztea dla, Ennio Morriconeren musikagilearen musika esanguratsuan oinarrituta.

## Hiru filmak

* Per un pugno di dollari (1964)
* Per qualche dollaro in più (1965)
* Il buono, il brutto, il cattivo (1966)
Hiru filmak spaghetti western zinema generoaren ereduak dira, haren ezaugarririk nabarienak dituenak, 1960 eta 1970 bitartean sortuak:
* Per un pugno di dollari (italieraz) edo A Fistful of Dollars (ingelesez) 1964an filmatutako spaghetti western bat da, Clint Eastwood ospetsu bihurtu zuen lehena eta genero horretako hoberenetakotzat hartzen dena. Sergio Leoneren Dolarraren trilogia osatzen duen lehena da.
* Per qualche dollaro in più (italieraz) edo For a Few Dollars More (ingelesez) Espainia eta Italia artean 1965ean filmatutako spaghetti western generoko film bat da, Sergio Leone zinema zuzendari italiarrak zuzendua. Protagonista nagusiak Clint Eastwood, Lee van Cleef eta Gian Maria Volonté izan ziren. Musika, Ennio Morriconerena da. Dolarraren trilogia deritzonaren bigarrena da, 1964ko Per un pugno di dollari filmaren ondoren.
* Il buono, il brutto, il cattivo (italieraz) edo The Good, The Bad and The Ugly (ingelesez) 1966an Sergio Leone zinema zuzendari italiarrak zuzendu zuen spaghetti western bat da, zinema historiaren filmik ezagunetarikoa da, spaghetti westernaren quintessenza. Dolarraren trilogia deritzonaren hirugarren filma da. Dolarraren trilogian bi pertsonaiatik hirura pasatzen dira. Clint Eastwoodek Lee van Cleefi Per qualche dollaro in piùan bezala, Eastwoodek eta Van Cleefek Eli Wallachi ematen diote protagonismoa Il buono, il brutto, il cattivoan.

## Beste aktoreak

Mario Bregak trilogiako hiru filmetan parte hartu zuen, pertsonaia bana jokatuz, beti hiltzen dena.
Bi aldiz agertzen diren beste aktoreak hauxek dira:
* Lee van Cleef
* Gian Maria Volonté
* Luigi Pistilli
* Joseph Egger
* Lorenzo Robledo

## Ikus, gainera

* Sergio Leone
* Clint Eastwood
* Ennio Morricone
* Spaghetti western
* Uomo senza nome

## Kanpo estekak

* Datuak: Q370180
# Dolores

Dolores (valentzieraz Dolors) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Baix Segura/Vega Baja eskualdean eta Alacanteko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 7.427 biztanle zituen.

## Ikus, gainera

* Alacanteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak

* (Katalanez) Udalaren webgunea.
* Datuak: Q782158
* Multimedia: Dolores / Q782158
# Dolores (Honduras)

Dolores Hondurasko Intibucá departamenduko udalerri bat da. 82.66 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 5076 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Estadística. Censo de Población y Vivienda 2013. (Noiz kontsultatua: 2020-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1645746
# Dolores (Nikaragua)

Dolores Nikaraguako Carazoko departamenduko udalerri bat da. 2012ko estimazioen arabera 7822 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Información de Desarrollo. (2012). (pdf) Población Total, estimada al 30 de Junio del año 2012.. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1647920
* Multimedia: Dolores, Nicaragua / Q1647920
Txantiloi:Carazoko departamenduko udalerri aurkibidea
# Dolores Aguirre

Dolores Aguirre Ybarra (Berango, 1935 -Constantina, 2013ko apirilaren 12a) bizkaitar enpresaburua izan zen. Atanasio Fernández eta Conde de la Corten sorrera zuen ganadutegiaren jabea izan zen.

## Biografia

21 urte zituela, Federico Lipperheiderekin ezkondu zen, gero Banco de Vizcayaren presidenteordea izango zenarekin. 1977an, Antonio Ordóñez toreatzaileak bultzatuta, Atanasio Fernándezen ganadutegia erosi zuen. Club Cocheritoren kide bilakatu zen lehenengo emakumea izan zen.

## Erreferentziak

* ↑ Abizenak Aguirre Ybarra idaztea euskal herritar honen aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Agirre Ibarra onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
* ↑ Fernández Casado, Antonio. (13.04.12). «Dolores Aguirre, ganadera de hierro» El País.
* ↑ «Muere la ganadera Dolores Aguirre» ABC 13.04.12.
* ↑ Urrutia, Isabel. (13.04.13). «Puerta grande para Dolores Aguirre» El Correo.
* Datuak: Q3034273
# Dolor y gloria

Dolor y gloria 2019ko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendariaren drama film bat da. Antonio Banderas, Asier Etxeandia, Penélope Cruz, Julieta Serrano eta Leonardo Sbaraglia aktoreek antzeztu zuten.
Almodóvarrek film oso autobiografikoa egin zuen berriro ere, La ley del deseo edota La mala educación-ekin egin zuen bezala. Izan ere, protagonista zinema zuzendari bat da; bere ibilbide artistikoaren amaieran dago, eta oroitzapenekin borrokan bizi da. Almodovarren alter ego-a haren ibilbideari estuki lotuta dagoen aktore batek egin zuen: Antonio Banderasek.
2019ko Cannesko Zinemaldian Gizonezko Interpretazio Onenaren Saria (Antonio Banderas) irabazi zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Salvador Mallo gainbeheran dagoen zinema zuzendari txalotu bat da. Bere oroitzapenek 1960ko hamarkadan gurasoekin batera Paternako herri valentziarrean bizi izan zuen haurtzarora eramaten dute, bere lehen amodioetara, bere lehen maiteminera, amarengana, hilkortasunera, 1980ko hamarkadan Madrilen gizon heldu bezala izan zuen lehen amodio erlaziora, erlazio bizi hau hautsi zenean izan zuen minera, zinemagintzaren aurkikuntza goiztiarrera, eta filmatzen jarraitu ezinaren hutsunera.

## Aktoreak

* Antonio Banderas: Salvador Mallo
* Penélope Cruz: Ama gaztea
* Raúl Arévalo
* Leonardo Sbaraglia
* Asier Etxeandia: Alberto Crespo
* Kiti Mánver
* Cecilia Roth
* Pedro Casablanc
* Nora Navas
* Susi Sánchez
* Julieta Serrano: Ama zaharra
* Carmelo Gómez
* Julián López
* Paqui Horcajo
* Rosalía
* Marisol Muriel
* César Vicente
* Asier Flores: Salvador haurra
* Neus Alborch

## Erreferentziak

* ↑ «Atzera begirakoa ibilbide artistiko eta pertsonalari» Berria 2019-03-16 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
* ↑ «Bong Joon-Ho zuzendariaren 'Parasite' lanak irabazi du Urrezko Palma» Berria 2019-03-25 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q55609803
# Dolores (Colorado)

Dolores Coloradoko herri bat da. Montezuma konderrian kokatua dago. 2010ean 936 biztanle zituen, 1,8852 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Montezuma konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q923230
* Multimedia: Dolores, Colorado / Q923230
# Dolores (Copán)

Dolores Hondurasko Copán departamenduko udalerri bat da. 47 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 6139 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Instituto Nacional de Estadística. Censo de Población y Vivienda 2013. (Noiz kontsultatua: 2020-05-04).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2391992
# Dolores (El Salvador)

Dolores El Salvadorko Cabañas departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 6347 biztanle zituen.

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Dirección General de Estadística y Censos. (2007). (pdf) VI Censo de Población y V de Vivienda 2007. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q288117
# Dolores Aleu Riera

Dolores Aleu Riera (katalanez, Dolors Aleu i Riera), Bartzelona, 1857ko apirilaren 7a – ibídem, 1913ko otsailaren 19a) medikua izan zen, Medikuntzan lizentziatutako Espainiako lehen emakumea.

## Bizitza

1874ko irailean sartu zen Medikuntza Fakultatean eta 1879an amaitu zituen ikasketak, baina ez zuen lizentziatura azterketa egiteko baimena lortu 1882ko apirilaren 4ra arte, eta urte horretako ekainaren 19an egin zuen azterketa. Bikain batekin gainditu zuen eta Espainiako lehen emakume lizentziaduna izan zen. 1882ko urrian Madrilen doktoratu zen Unibertsitate Zentralean, gaur egungo Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, Martina Castells Ballespi baino lau egun geroago. Bere doktorego-tesiaren izenburua De la Necesidad de encaminar por una nueva senda la educación higienico-moral de la mujer (1883) izan zen. Ginekologian eta Pediatrian espezializatu zen.
Espainian medikuntza ikasi zuten lehen hiru emakumeen artean irakaskuntzan aritu zen Elena Maseras dago, 1878an ikasketak amaitu zituen lehena. Baina Dolores Aleuk bakarrik egin zuen lan eta kontsulta propioa izan zuen Bartzelonan 25 urtez. Martina Castells behar baino lehenago hil zen.
Oso bizitza profesional aktiboa izan zuen 25 urtez, Emakumearen Ilustraziorako Akademian etxeko higieneko irakasle izan baitzen, Clotilde Cerdá Boschek, Esmeralda Cervantes ezizenez ezagunagoa zenak. fundatua eta Rambla de Canaletas 10 zenbakian kokatua.
Era berean, dibulgaziozko testuak idatzi zituen, emakumeen bizi-kalitatea hobetzera bideratuak, bereziki amatasunaren esparruan, hala nola Ama bati emandako aholkuak (umeen erregimenari, garbiketari, jantziari, loari, ariketari eta entretenimenduari buruz)

## Aintzatespenak

2018ko uztailean, “Herstóricas. Historia, Mujeres y Género” eta “Autoras de Cómic” kultura eta hezkuntza-izaerako elkarteak sortu zituen, emakumeek gizartean egin zuten ekarpen historikoa agerian jartzeko eta ez egoteari buruzko hausnarketa egiteko, karta-joko batean oinarrituta. Gutun horietako bat Aleu Rierari eskaini zioten.
Pioneras serie dokumentalak Dolores Aleu du bigarren kapituluan. Hainbat adituk, hala nola Consuelo Flecha historiako katedradunak, Betsabé García filologoak eta Eulalia Pérez filosofoak bere bizitza eta legatua aztertu dituzte, bere ondorengo batzuen testigantzekin bizitzea egokitu zitzaion garaiko testuinguruan.

## Erreferentziak

* ↑ Registro Civil de nacimientos de Barcelona, año 1857, número de registro 1421.
* ↑ La primera médica española. 1 de abril de 2018.
* ↑ Aleu i Riera, Dolors. (1882-10-16). De la necesidad de encaminar por nueva senda la educación higiénico-moral de la mujer. Universitat de Barcelona.
* ↑ (Gaztelaniaz) «La primera médica española» La Vanguardia 2018-04-01 (Noiz kontsultatua: 2022-05-24).
* ↑ «Participa en el Crowdfunding "Herstóricas Pioneras" en Verkami» www.verkami.com.
* ↑ Madridiario. «Paseos urbanos con historia y mirada feminista» Madridiario.
* ↑ Pioneras: Sobresalientes | #0. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5812628
* Multimedia: Dolors Aleu i Riera / Q5812628
# E pluribus unum

E pluribus unum (euskaraz «anitzen artetik, bat») latinezko lokuzio bat da, Estatu Batuetako Seal of the United States nazio-zigiluan ageri dena, eta 1956 urte arte, de facto, Estatu Batuetako nazio goiburu nagusia izan zena. Goiburuak Estatu Batuen sorrerari egiten dio erreferentzia, XVIII. mendean 13 koloniak Erresuma Batuaren mendekotasunari aurre egin eta independentzia deklaratzea erabaki zutenean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q191587
* Multimedia: E Pluribus Unum / Q191587
# E Petrel!

E, Petrel! Nabigatzaile bakarti baten koadernoa liburua (gaztelaniaz: ¡Eh, Petrel! Cuaderno de un navegante solitario) Julio Villar abenturazale donostiarrak 1974an argitaratu zuen gaztelaniaz. Arrakasta handiko liburua izan zen: 2022 urte arte hamabost edizio ezagutu zituen. Villarrek 1968ko apiriletik 1972ko uztailera egindako bidaia bat du hizpide, eta bidaia horretan zehar idazten joan zen sentipenak, bizipenak eta bestelakoak jasotzen ditu. 2022an Ibon Gaztañazpik euskaratzeko bertsioa plazaratu zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Villar Bartzelonako portutik abiatu zen, Mistral izeneko belaontzi txiki batean: zazpi metroko luzera, bi metro eta erdiko zabalera eta 1.200 kiloko pisua zuen. Denbora horretan, Atlantikoa, Ozeano Barea eta Indikoa zeharkatu zituen, bidean geldialdiak eginez, besteak beste, Karibean, Galapagoetan, Markesa uharteetan, Tuamotun, Tahitin, Haizebeko uharteetan, Cooken, Hebrida Berrian, Fijin, Zeelanda Berrian, Ginea Berrian, Koral itsasoan, Australiako iparraldean, Arafura itsasoan, Timorko itsasoan, Indiako ozeanoan, Txagos uhartedian, Madagaskarren, Mozambiken, Hegoafrikan, Santa Helena uhartean eta Brasilgo ipar-ekialdean. Guztira, 38.000 itsas milia baino gehiagoko bidea egin zuen, eta Lekeition bukatu zuen abentura.
Koadernoan bidaiaren berri jaso egin zuen baina baita ere sentipenak, bizipenak, e.a. Haren hitzetan horrela idatzu zuen: "Bidaian zehar, orrialde zuri solteetan idazten joan nintzen, eta gero idatzitako gauza guztiak elkartu nituen".

## Erreferentziak

* ↑ https://irutxulo.hitza.eus/2022/11/17/julio-villar-donostiarraren-e-petrel-liburua-euskaratu-dute/
* ↑ https://irutxulo.hitza.eus/2022/11/25/bidaia-egin-nuenean-mundua-ia-ukitu-gabe-zegoen/

## Kanpo estekak

* Datuak: Q115433084
# E segmentu

E segmentua D eta F segmentuen artean kokatzen den automobilen segmentu bat da. Oro har, bost pertsona heldurentzako lekua dute, nahiz eta ezaugarri batzuen ondorioz lau lagunentzat hobeto moldatzen den, adibidez eserlekuen formagatik, edo atzeko tunel zentrala, atzeko trakzioa duten modeloen kasuan.
Gaur egun, automobil horiek 4,85 m eta 4,95 m arteko luzera dute, eta nagusiki sedanezko karrozerian, liftback-ean eta familiarrean ibiltzen dira. Motorrek bost eta zortzi zilindro artean izaten dituzte, eta 2,4 eta 5,0 litro arteko zilindrada; hala ere, 2,0 litroko lau zilindro eta hamar zilindro edo 6,2 litro arteko kirol-automobil ere badaude.
E segmentuko automobil bati "berlina handia" edo "berlina ertain handia" deitu ohi zaio, nahiz eta beste hizkuntza batzuetatik datozen antzeko beste termino batzuk ere badauden. Lur orotako ibilgailu bati "lur orotako ibilgailu ertaina" edo "ertain handia" deritzo.

## kanpo estekak

* Datuak: Q17105090
* Multimedia: Executive cars / Q17105090
# E bitamina

E bitamina gizakiak behar duen bitaminatako bat da. Tokoferol izenaz ere ezagutzen den bitamina honek, bere anti-oxidatzaile funtzioagatik, zahartzearen aurka eragiten du.
Liposolugarria eta termoegonkorra da.
Landareetan dago batez ere: hazietan (garia, soja, artoa...), frutu lehorretan, garagardo-legamian, landare-olioetan, e.a. Baita arrautz gorringoan ere.
Gomendaturiko dosia 15 mgr-koa da egunero helduengan.
Anti-oxidatzaile indartsua da eta erradikal aske kaltegarrien ekoizpena galarazten du.
Bitamina honen gabeziak animaliengan antzutasuna eragiten du. Gizakiarengan anemia eta gaitz neuro-muskularrak sortzen ditu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q141180
* Multimedia: Vitamin E / Q141180