OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Ahoskera

Ahoskera, ebakera edo oguzkera alde batetik norbanakoek ahozko diskurtsoa ebakitzeko duten erari egiten dio erreferentzia, eta beste aldetik, hizkuntzak nola ahoskatu egiten diren egiten dio erreferentzia.
Giza ahotsa ekoizteko, ahoskatzeko, ahoskatze aparatua erabiltzen da. Arnas sistemak mugitzen duen airearen bibrazioa eta aho, sudur eta eztarriko elementuek egiten diote aireari traba edo erresonantzia. Aire-bibrazio horren sorburu nagusia ahotskordak dira.
Ahoskatzerakoan giza ahotsa nola erabiltzen den deskribatzeko, hiru tasun hauei begiratzen zaie:
* Intonazioa edo doinua.
* Bolumena edo indarra. Non indartzen den gehiago edo gutxiago diskurtsoa ahotsaren bidez.
* Erritmoa. Azkarrago edo motelago ekoiztu daiteke diskurtsoaren atal bat.
Hizkerari begiraturik ere, berdin-berdin begira dakioke,
* Hizkuntzaren esaldi-doinuei.
* Hizkuntzaren azentu-ereduei.
* Hizkuntzaren erritmoari.

## Ikus, baita

* Azentua.
* Bokal.
* Euskararen hotsak.
* Fonema.
* Fonetika.
* Fonologia.
* Kontsonante.
* Silaba.

## Kanpo estekak

Euskaltzaindiaren 87. erabakia: Euskara batuaren ahoskera zaindua.
* Datuak: Q184377
* Multimedia: Pronunciation / Q184377

## Erreferentziak

* ↑ Andres Alberdi, Ahoskera
* ↑ Nahiago izan dugu Miren Lourdes OÑEDERRA OLAIZOLA irakasleak proposatu termino hau erabiltzea, ahotskordak, hiztegi batzuk ematen duten ahots hari baino. Ikus arrazoi batzuk: Miren Lourdes OÑEDERRA OLAIZOLA: Fonetika fonologia hitzez hitz. EHU. 2004. (31. or.).
# Ahosabai gogor

Ahosabai gogorra edo hezurrezko ahosabaia goiko masailezurrak eta hezur palatinoak eratzen duten giza ahosabaiaren zatia da. Ahosabairen zati hau ahoaren aurrealdean dago, bestea ahosabai biguna aurrealdean izanik.
Mihia eta ahosabai gogorraren arteko elkarrekintza behar-beharrezkoa da zenbait hotsak egiteko, batez ere /t/, /d/, /j/ eta /ɟ/.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Ahosabai. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1345983
* Multimedia: Hard palate / Q1345983
# Ahosabai

Ahosabaia gizaki eta beste ugaztunen ahoaren ganga edo sabaia da. Ahozko eta sudurreko barrunbeak bereizten ditu. Kokodriloek antzeko egitura badute, baina beste tetrapodoek barrunbe biak baturik daukate. Ahosabaia bi zatitan banaturik dago: aurrekoa edo ahosabai gogorra (baita hezurrezko ahosabaia ere) eta gibelekoa edo ahosabai biguna (baita ahosabai-errezela ere).

## Erreferentziak

* ↑ Wingerd, Bruce D.. (1994). The Human Body Concepts of Anatomy & Physiology. Saunders College Publishing, 166 or. ISBN 0-03-055507-8..
* ↑ Thompson, Gale. (2005-2006). World of Anatomy and Physiology. Thompson Corporation.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q172605
* Multimedia: Palate / Q172605
# Ahoskie (Ipar Carolina)

Ahoskie Ipar Carolinako herri bat da. Hertford konderrian kokatua dago. 2010ean 5.039 biztanle zituen, 11,15 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hertford konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q370172
* Multimedia: Ahoskie, North Carolina / Q370172
# Ahots

Ahotsa gizakien laringe eta ahoak sortutako soinuen erregistroa da, hitz, barre eta negar egitean, abestean, oihukatzean eta abar azaldutakoa.
Musika tresna moduan erabiltzen dute abeslariek.
Giza ahotsa laringean sortzen da. Horren funtsezko atala, glotisa, gizakiaren fonazioaren benetako organoa da. Biriketatik airea iraungitzen denean glotisaren bidez behartzen da, bi kordoi-kordak bibratzen dituztenak, hau da, bi mintze biko haitz antzekoak.
Gizonezko eta emakumezkoen ahots korden tamainaren desberdintasunak ahots tonu desberdinak izaten ditu. Gainera, genetikak sexu bereko aldaketak ere eragiten ditu, non kategoriak ezar daitezkeen musikalitateari dagokionez. Adibidez, gizonezkoen artean baxuak, baritonoak eta tenorrak daude; emakumezkoen artean, soprano, mezzosoprano eta kontraltoak.

## Ikus, gainera

* Ahots tipologia
* Mututasun

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7390
* Multimedia: Voice / Q7390
# Abubaker Kaki Khamis

Abubaker Kaki Khamis (Muglad, Mendebaldeko Kurdufan, Sudan, 1989ko ekainaren 21a) 800 metrotan espezializatutako atleta sudandarra da. 2008ko martxoaren 9an Valentzian ospatu zen Pista Estaliko Atletismoko Munduko Txapelketa irabazi zuen 800 metroko modalitatean 1'43"90 markarekin. Ondorioz, 18 urterekin, Pista Estaliko Atletismoko Munduko Txapelketa bat irabazten duen atletarik gazteena bihurtu zen.

## Palmaresa
### Markarik onenak

* 800 metro - 1'43"90 (2007) - Sudango errekor nazionala
* 1000 metro - 2'15"07 (2008) - Pista estalian, Munduko errekorra junior kategorian
* 1500 metro - 3'45"06 min (2005)
* Datuak: Q335709
* Multimedia: Abubaker Kaki Khamis / Q335709
# Agrobacterium

Agrobacterium generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Aerobio hertsiak dira, eta mugikorrak. Genero honetako bakterio gehienek landareak infektatzen dituzte, eta haientzat patogenoak dira.
Beste landare-patogenoen aldean, landareak zimeltzen dituztenak (Erwinia, Xanthomonas...), Agrobacterium tumoreak sortzen ditu. Bakterio honek zezidio izeneko egiturak eragiten ditu infektatutako landareetan.
Genero honetako espezie ugari basofiloak dira, hots, lurzoru oso alkalinoetan bizi dira.
Agrobacterium tumefaciens da ondoen ezagutzen dugun espeziea. Bakterio honek plasmido bat dauka, Ti izenekoa, landare-tumoreak eragiten dituena. Bakterio patogenoa landarean sartzen da zauriak aprobetxatuz (batez ere erro eta zurtoinaren arteko loturan). Behin sartuta, mikrobioaren Ti plasmidoa landarearen kromosoman integratzen da, eta bakterioaren ADN zelula eukariotoaren ADNn txertatzen da, beraz. Horren ondorioz, plasmidoak zelula normala zelula tumoral bihurtzen du.
Agrobacteriumek landareen ADNn bere material genetikoa txertatzeko duen gaitasun horri etekina ateratzen zaio, eta bakterioa erabili da landareen ezaugarriak aldatzeko, ingeniaritza genetikoaren bitartez. Modu horretan genetikoki eraldatutako landareak lortzen dira, landare basatiak baino interesgarriagoak direnak ikuspuntu ekonomiko edo industrial batetik (landare transgenikoak).

## Erabilera bioteknologian

Esan bezala, Agrobacteriumek duen plasmidoa (Ti) erabiltzen da landare transgenikoak eskuratzeko. Horretarako, baina, lehenik eta behin plasmidoari tumoreak sortzen dituen geneak kendu behar zaizkio. Gero, landarean txertatu nahi diren geneak plasmidoan sartzen dira, markadore batekin batera (antibiotiko batekiko erresistentzia, esaterako); markadore horrek genetikoki eraldatutako landareak aukeratzeko balio izango du. Azkenik, eta Ti plasmidoak landarea infektatu ondoren, landareak antibiotikoa duen ingurune batean jartzen da, plasmidoaren geneak ez dituztenak hil daitezen (eta interesatzen zaizkigunak gera daitezen).

## Taxonomia

Azken urteotan Agrobacterium generoak aldaketa taxonomiko sakonak ezagutu ditu. Genero honetako espezie asko Rhizobium generoan txertatu dira (esaterako, garai bateko Agrobacterium tumefaciens orain Rhizobium radiobacter da). Izan ere, Agrobacteriumek eta Rhizobiumek ezaugarri fisiologiko, ekologiko eta genetiko asko partekatzen dituzte.

## Erreferentziak

* ↑ Ingraham, J., Ingraham, C>: Introducción a la Microbiología, Vol. I, Ed. Reverte (1998), 252 orr. ISBN: 84-291-1Q870-5
* ↑ Madigan. M., Martinko, J., Parker, J.: Brock Mikroorganismoaen Biologia, EHUak euskaratua (2007), 375-376 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2700446
* Multimedia: Agrobacterium / Q2700446
* Espezieak: Agrobacterium
# Agriș

Agriș Errumaniako udalerri bat da, Satu Mare konderrian. 1.758 biztanle ditu, 30,43 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Herriak

Udalerrian honako herriak daude:
Agriș $^{(en)}$ Ciuperceni $^{(en)}$

## Erreferentziak

* ↑ (Errumanieraz) Rezultate | Recensamant 2011. (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5063878
# Agrobioteknologiako Institutua

Agrobioteknologiako Institutua Nafarroako Mutiloa herrian dagoen ikerketa zentro bat da. Zentroa 1999ko uztailean inauguratu zuten, eta bioteknologiarekin eta agronomiarekin lotutako hainbat alderdi aztertzen ditu.
Agrobioteknologiako Institutua zentro mistoa da, eta Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiak (CSIC) eta Nafarroako Gobernuak partekatzen dute haren jabetza.
Ikertzaileak Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiko 11 ikertzailek, teknikariek eta administrazioko langileek eta doktoretza aurreko eta osteko 52 langilek osatzen dituzte. Gaur egun, zentro horretan lan egiten duten ikertzaileen %50 doktoreak dira.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz)(Ingelesez) Webgune ofiziala
* Datuak: Q17634873
# Alcoa (Tennessee)

Alcoa Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Blount konderrian dago, Tennessee estatuan. 10.978 biztanle ditu, 40,760391 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Blount konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2327969
* Multimedia: Alcoa, Tennessee / Q2327969
# Alco

American Locomotive Company (ALCo) Lurrunezko tren-makinen, tren-makina diesel-elektrikoen, diesel motorren, sorgailuen, forja berezien, goi-mailako altzairuaren, tanke blindatuen eta automobilen diseinatzaile, eraikitzaile eta saltzailea izan zen, baita energia nuklearra ekoizten ere. American Locomotive Company 1901ean sortu zen Schenectady-ko (New York) Schenectady Locomotive Engine Factory, zazpi tren-makina fabrikatzaile txikiagorekin bat eginez. American Locomotive Automobile Company filialak Alco markarekin autoak diseinatu eta fabrikatu zituen 1905etik 1913ra, eta energia nuklearra ekoiztu zuen 1954tik 1962ra. Konpainiak bere izena aldatu zuen Alco Products Incorporated izenaz 1955ean. 1964an Worthington Corporation-ek erosi zuen, eta 1969an porrot egin zuen.

## Erreferentziak

* ↑ «American Locomotive Company Records» Finding Aids (Special Collections Research Center, Syracuse University Libraries).

## Kanpo estekak

* Alcok ekoiztutako lurrunezko tren-makinen zerrenda
* alcoworld
* Datuak: Q383589
# Alcoa

Alcoa estatubatuar enpresa multinazionala da, aluminio ekoizten duena. Rio Tinto-Alcan eta Rusal ondoren, munduko hirugarren ekoizlerik handiena da. 1888an Pittsburghen sortua, 1910ean aluminiozko paperra asmatu zuen. Euskal Herrian, Zornotzan, lantegi bat du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q135325
* Multimedia: Alcoa / Q135325
# Aguraingo herrigune historikoa

Aguraingo herrigune historikoa ofizialki ezagututako ondare kulturala da. Agurain Erdi Aroan sortutako herria da eta, horrenbestez, harresiz inguratuta egon zen zenbait mendez.

## Osagarriak

Garai hartan, hiru kalek soilik osatzen zuten: Kale Nagusiak (monumentu gehienak bertan daude), Harategi kaleak eta Zapatari kaleak, Nagusia baino estuagoak. Kale batetik bestera joateko, zeharkaleak daude, eta harresiko pasabideetaraino iristen dira (pasabide gehientsuenak egoera onean daude).
Kale Nagusian eta Zapatari kalean, etxeak bi ilaratan jarriak daude. Erdi Aroko etxeek hiru solairu dituzte, eta manposteriaz edo adreiluz eginak daude, eta egurrezko egitura ere izaten dute. Jauregi ukitua duten etxeetan, harlandua ageri da izkinetan, baoetan eta fatxadetan. Hegalak eta ateak egurrez eginak izaten dira, eta balkoiak eta orotariko hesiak, burdinaz. Teilatua bi isurikoa izaten dute, eta teila arabiarrak.
Hiru kale horiek Aguraingo erdigune historiko eta artistikoa osatzen dute egun. Bertan daude herriko eraikinik esanguratsuenak: Andre Alargunen Etxea (herriko eraikin zibiletan zaharrena), Begoñatarren etxea, Azkarragatarren etxea, Bustamantetarren etxea eta San Joan plazako Olbeak. Azken elementu hauek, Olbeak, dira hain zuzen hiriguneko ezaugarri berezietako bat, ohol edo oholtzen azpian eraikitako arkupeak.
Herriguneko bi elizak gotorleku motakoak ziren, San Joan hegoaldean eta Santa Maria eliza iparraldean. Eliza horiek harresiaren lagungarri ziren, eta bi sarbide babesten zituzten, bakoitzak mutur batekoa.

## Erreferentziak

* ↑ Aguraingo multzo historiko artistikoa.. «Aguraingo multzo historiko artistikoa» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-10).
* ↑ «Agurain - hiru» www.hiru.eus (Noiz kontsultatua: 2018-09-11).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56556869
# Agurne Anasagasti

Agurne Anasagasti Undabarrena (Bermeo, Bizkaia, 1978ko maiatzaren 11) euskal filologoa, irakaslea, aktorea eta telebista aurkezle eta erreportari bizkaitarra da.

## Biografia

Agurne Anasagasti Undabarrena Bizkaiko kostaldeko Bermeo herrian jaio zen 1978ko maiatzeren 11n. Euskal Filologian lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean. Geroago, Enpresa Ekitaldien Zuzendaritza eta Antolakuntzako Masterra egin zuen, baita Marketina, Komunikazioa eta Ekitaldietako IKT prestakuntza ikastaroak ere.

### Lan ibilbidea

Hamabi urtez irakaskuntza eta komunikazioa uztartu zituen. Euskal Telebistan aurkezle, erreportari, erredaktore eta laguntzaile gisa lan egin ostean, Madrilera jauzi egin nahi izan nuen, eta, hainbat katetan jardun du, Telecinco eta TVEtik pasatu ondoren, 2007-2008an, Cuatro kateko NOCHE HACHE taldean sartu zen. Azken urteotan, enpresa-ekitaldiak antolatzen eta zuzentzen espezializatu da.

#### Aurkezle

2003an Sorginen Laratza telesaioan hasi zen eta ondoren Jaiak 2004 aritu zen. Ostean, Ze Kosmopolita eta Ibiliz telesaioetan aritu zen. 2007an Cuatro telebista kateko Noche Hachen hasi zen erreportari.

#### Aktore

2007ko abenduaren 3an, Gasteizko Printzipal Antzokian, Euskararen Nazioarteko Egunean estreinatu zen Patxi Zubizarretak idatzitako eta zuzenduriko Mundua lo dagoen bitartean izeneko antzerkian parte hartu zuen. 2008ko urriaren 13tik aurrera Andoni Aizpuruk gidatutako Horrelakoa da Bizitza telesaioan kazetaria izan zen.

## Jarduera profesionala
### Telebista

* Sorginen Laratza (ETB 1)
* Jaiak 2004 (ETB 1)
* Ze Kosmopolita (ETB 1)
* Ibiliz (ETB 1)
* Anitzele (ETB 1)
* Horrelakoa da bizitza (ETB 1)
* Uyyy (ETB 2)
* Noche Hache (Cuatro)

### Antzerkia

* Mundua lo dagoen bitartean

## Erreferentziak

* 1 2 «Nor gara?» IN-komunikazioa (Noiz kontsultatua: 2024-05-12).
* ↑ ISSN https://es.linkedin.com/in/agurne-anasagasti-undabarrena-0817b1b8..

## Kanpo estekak

* matraka.info: Agurne Anasagastiri elkarrizketa
* Datuak: Q12252868
# Agurne Barruso

Agurne Barruso Lazkano (Bergara, 1969) gipuzkoar filologo eta politikari ohia da. Gaur egun Ikastolen Elkarteko zuzendaria da.

## Biografia eta ibilbidea

Euskal Filologian lizentziatua. Erakundeetan hizkuntza normalizazioa bultzatzeko metodologia eta irakaskuntzan erabili beharrako hizkuntzaren egokitasuna ikertu izan du. Elhuyarreko kide izan zen eta herritarren parte-hartze metodologietan ere aritu izan zen ikerketan.
Bergarako alkatea (2007-2011) Eusko Abertzale Ekintza alderditik. 2015eko hauteskundeetan EH Bilduko alkategai izan zen berriro. Alkate izan zen garaian, neurri sozial ugari hartu zituen (soldata gutxiko alargunena esate baterako).
2013.urtean, herritarren parte-hartze teknikaria zela, Martin Garitano Gipuzkoako Diputatu Nagusiaren kabinete buru izendatu zuten, arrazoi pertsonalengatik kargua utzi zuen Juan Karlos Alduntzinen ordez.
Armentia Ikastolako zuzendaria izan zen zazpi urtez 2017tik 2024ra bitartean, 2024ko urtarrilean kargua utzi zuen Ikastolen Elkarteko zuzendaria izateko.
Goiena astekarian kolaboratzailea da.

## Erreferentziak

* ↑ Agurne Barruso, Inguman. .
* ↑ Agurne Barruso Dialneten. .
* ↑ «BREVES-BERGARA / Agurne Barruso, candidata de ANV» Diario Vasco.
* ↑ Migura, Juan A. (2015-02-01). «Agurne Barruso encabezará la candidatura de Bildu a las municipales» Diario Vasco.
* ↑ «Agurne Barruso, exalcaldesa de Bergara, nueva jefa de gabinete de Garitano» Diario de Noticias de Gipuzkoa.
* ↑ O, M. (2013-06-04). «Agurne Barruso suple a Alduntzin como jefa de gabinete de Garitano» El País.
* ↑ Ugarte Lopz de Arkaute, Eztitxu. (2017-05-05). «Agurne Barruso: "Gasteizko bizitzan eragile izan nahi dugu"» Alea.
* ↑ «Agurne Barruso da Ikastolen Elkarteko zuzendari berria - Bergara» Goiena.eus (Noiz kontsultatua: 2024-01-16).
* ↑ Agurne Barrusoren iritzi zutabeak Goiena astekarian. .

## Kanpo estekak

* Datuak: Q101578304
# Agure Izugarria

Agure Izugarria, ingelesez: The Terrible Old Man, H. P. Lovecraft estatubatuar idazlearen beldurrezko kontakizun labur bat da. 1920an idatzi zuen eta 1920ko urtarrilaren 28an Tryout aldizkarian lehenbizikoz argitaratua izan zen.

## Argumentua

Ingalaterra Berrikoak ez diren hiru atzerritar lapurrek itxuraz agure dohakabe bat dirudien etxean sartu eta ustez bertan dagoen espainiar galeoi bateko altxor bat lapurtzea erabako dute.
Apirilaren 11ko gauean, Angelo Ricci eta Manuel Silva lapurrak agurearen etxera sartuko dira, eta Joe Czanek lapurrak kalean autoarekin itxoingo die. Baina agurea ez da dirudien ahul eta kaltegabekoa izango.
* Datuak: Q2468655
* Multimedia: The Terrible Old Man / Q2468655
# Agureok maitemindu behar ez

Agureok maitemindu behar ez (galizieraz: Os vellos non deben de namorarse) Alfonso Rodríguez Castelao egile galiziarraren antzezlan bakarra da. Lehen aldiz 1941ean, Buenos Airesen taularatu zen baina haren idazketa egileak New Yorkeko erbestealdian egin zuen; egilearen hitzetan "nostalgia sendatzeko modu bat gisa" idatzi zuen. Lana Galiziako antzerkiaren obra garrantzitsuenetariko bat da. Antonio Maria Labaienek euskeratu zuen eta [[Antzerti (aldizkaria)|Antzerti aldizkariaren bigarren garaian argitaratu zen, 1984an. Gai nagusia bakardadearena da.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Antezlana hiru ekitaldiko fartsa da. Ekitaldiekin batera "Hitzaurrea" eta "Azken hitza" dakar, lanaren helburua azaltzeko. Fartsa sintesi artistiko bat da, trikimailu eszenografiko bat, non amodioak eta heriotzak beren betiko jokaldia jokatzen duten, zuhurtziarik gabeko hiru zaharrekin: Don Saturio botikarioa, Lela gaztearen maitasunagatik bere buruaz beste egiten duena; Don Ramon kaparea, Micaelari zitzaion maitasunagatik azken egunak simaurtegi batean amaitzen dituena. Fuko jauna, Pinpinielarekin ezkondu ondoren zoriontasunez hiltzen dena.
Antzezlanean oinarrizko papera betetzen duten hiru pertsonaia horiez gain, Herioa, eskalez mozorrotua, funtsezkoa da, halaber, maitasunaren eta heriotzaren arteko jolasaren garapen dialektikorako. Beste maila batean, pertsonaia txikiagoen galeria bat ezagutzen da, pertsonaia nagusien konpartsa gisa, argumentuari barietatea eta bizitasuna ematen lagunduz: botikarioaren ahizpak, karabineroa, Pimpinela, maskaratuak, emakume pikaroak, eta abar.

## Gaia

Eskatu bizitzaren luzapena eta gozatu berandu baino lehen. Agureok maitemindu behar ez antezlanak gizakiak bakardadeari dion beldurra eta maitatzeko eta maitatua izateko duen beharra taularatzen ditu. Baina zer gertatzen da oso denbora gutxi geratzen denean eta estrategiak huts egiten duenean?

## Pertsonaiak
### Lehen ekitaldia

* Botikarioa
* Lela, neskatxa gaztea
* Karabineroa, tripazaia
* Herioa, eskalez mozorrotuta
* Emakumeak

### Bigarren ekitaldia

* Don Ramon
* Don Ramonen gurasoak
* Mikele
* Portugaldar
* Mutila
* Zozorro bi
* Emakumezkoak
* Txorimalo bi eta Apoa

### Hirugarren ekitaldia

* Pinpinela
* Ama bat
* Aita
* Gizasemea
* Agurea
* Emakumezkoak
* Herioa, munduko jaun altsuenaren itxuraz mozorrotuta
* Neska-mutilak, abesbatza moduan

## Euskarazko bertsioa

1984ean Antonio Maria Labaienek antzezlana euskaratu zuen. Bertsioa Antzerti aldizkarian 1984eko 70.zenbakian plazaratu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ https://antzerti.armiarma.eus/antz7011.htm
* ↑ https://web.archive.org/web/20080506071631/http://www.terra.es/cultura/articulo/html/cul4775.htm

## Kanpo estekak

* Antzezlana Antonio Maria Labaienek euskaratuta.
* (Gaztelaniaz):Gaztelaniazko bertsioa Youtuben.
* Lanaren euskarazko bertsioa.
* Datuak: Q9053381
# Agurea eta itsasoa

Agurea eta itsasoa (ingelesez The Old Man and the Sea) Ernest Hemingway idazle estatubatuarrak idatzitako eleberria da. Kuban idatzi zuen 1951n eta 1952an argitaratu zen. Ernest Hemingwayren azken fikziozko lana izan zen, baita entzutetsua ere. Liburuak 1953an Pulitzer Saria jaso zuen.
Argudioa erraza da: Kubako arrantzale zahar batek (Santiago) borroka luzea edukiko du oso arrain handi batekin. XX mendeko fikziozko liburu garrantzitsuenetarikotzat hartzen da.
Liburua askotan zinemaratu da. Filmik ezagunena John Sturgesek 1958an zuzendutakoa izenburu berdineko filma da, Spencer Tracy antzezlea Santiagoren papera jokatzen.

## Euskarazko bertsioak

1960ko abuztuaren 21ean, Ernest Hemingway-k Agurea eta itsasoa eleberria euskaratzeko baimena eman zion Jose Artetxeri. Liburuaren hitzaurrean kontatzen du Artetxek idazle estatubatuarrarekin izandako enkontrua, nola egon zen hura zezenketetatik itzuli zain eta nola gerturatu zitzaion Donostiako Maria Cristina hotelean. Asmoa azaldu zionean, euskaraz zelako, adierazi ziola eskubideengatik ezer kobratuko. 1963an argitaratu zen Anjel Goenagak itzulitako eleberria.
Euskaraz bi bertsio daude, beraz. Bata, aipatutako Anjel Goenagak itzulia eta Itxaropena argitaletxeak argitaratua 1963an, Kuliska Sorta bilduman. Bigarrenik, 1990ean Elkarrek bigarren itzulpena argitaratu zuen, Joxemari Iturraldek egindakoa.

## Zinema

* The Old Man and the Sea (1958)

## Erreferentziak

* ↑ https://www.argia.eus/efemerideen-kanala/ernest-hemingway-k-agurea-eta-itsasoa-eleberri-ezaguna-euskaratzeko-baimena-eman-zion-jose-artetxeri

## Kanpo estekak

* Susa argitaletxearen webgunean.
* Datuak: Q26505
# Aguraingo harresia

Aguraingo harresiak Agurain herria inguratu zuen Erdi Aroan, eta haren aztarnak eta formak ebidenteak diren arren perimetro osoan, izatez defentsa elementu berezkoak gorde dira herriko bi eliza gotortuetan, San Juan elizaren inguruan hegoaldean, eta Santa Maria elizarenean, iparraldean. Puntu horiez gain, ekialdean hormatal luze bat gorde da dorrez zedarritua, kalitate handikoi eraikuntza gotikokoa.

## Egoera 21. mendean

Harresiaren gainean eraikinak sortu izan dira (elizen egiturak, etxebizitzak, San Pedro konbentua) eta galdu egin dira herriak zituen zazpi ateak. Ate nagusiak iparraldeko eta hegoaldekoak ziren. Beste ate batzuen oroitzapena gordetzen da herrigune historikorako sarbideak direlako gaur egunean ere, hala nola Andriturriko ataria, edo Ataritxoa esaten zaiona. Azken honetan bada arku bidezko atari bat berregina gaur egunean: Ataritxo edo Arrameleko ate honek Arramel edo juduen auzora ematen zuen.
Herrian 1564. izandako suteak, eta ondorengo berreraikuntzek berregin egin zuren Erdi Aroko morfologia, eta orduan galdu ziren harresiaren ezaugarri asko.

## Iruditegia

* Harresiaren ikuspegia.
* Andriturriko ataria zenean orain bada sarbide bat.
* Ataritxoa, ez da ate original bat, baina bai berreraikia. Juduen auzora ematen zuen.
* Santa Maria elizaren hormak harresiarekin bat egiten duten puntuari Juduen Pilotalekua esaten zaio.
* San Pedro konbentua harresiaren gainean dago eraikia.

## Erreferentziak

* ↑ «Harresia. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-25).
* ↑ «Muralla urbana de Salvatierra - CastillosNet» www.castillosnet.org (Noiz kontsultatua: 2019-09-25).
* ↑ «Las Murallas de Agurain» www.salvatierra-agurain.es (Noiz kontsultatua: 2019-09-25).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65934851
* Multimedia: Ramparts of Agurain / Q65934851