OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Midnight Express (filma)

Midnight Express (euskaraz, Gauerdiko espresoa) 1978ko Alan Parker ingeles zinema zuzendariaren estatubatuar filma bat da. Filmean aktore hauek ageri dira: Brad Davis, Randy Quaid, John Hurt, Paul L. Smith eta Irene Miracle.
Billy Hayesen Midnight Express eleberrian oinarritua dago eta zinemarako egokitzapena Oliver Stonek idatzi zuen. Turkian denbora luzean debekatuta egon zen; gainera, eleberriaren beraren eta filmaren artean hainbat ezberdintasun badaude.
Sei Oscar Sarietarako izendatuak izan zen, azkenik Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Oliver Stone) eta Soinu onenaren Oscar Saria (Giorgio Moroder) irabazi zituen.

## Argumentua

1970eko urria, Istanbul. William Hayes (Brad Davis) estatubatuar gazteak bere neskalagun Susanekin batera (Irene Miracle) Turkiara bidaitu berri du. Hayesek, diru erraza irabazteko, AEBetara itzuli nahi du, gerrikoan bi kilo haxix ezkutatuta, baina aireportuko aduanan hainbat kontrol iragan ostean, bi gazteak hegazkinean sartzera doazen unean turkiar poliziak Williami haxixa antzeman eta atxilotu dute.
Behin turkiar espetxean dagoela, bere infernua hasi da, hainbat tortura, jipoi nahiz bortxaketa jasan behar dituelako. Espetxean mendebaldeko beste bi presorekin adiskidetu da, Jimmy-rekin (Randy Quaid), Max-ekin (John Hurt) eta Erich-ekin (Norbert Weisser). Espetxeko egonaldiak laburra zirudien arren, oso luzea da, azkenik, epaiketaren ondoren William Hayesek 30 urtetako espetxe zigorra jaso baitu.

## Aktoreak

* Brad Davis: Billy Hayes
* Irene Miracle: Susan
* Bo Hopkins: Tex
* Paolo Bonacelli: Rifki
* Paul L. Smith: Hamidou
* Randy Quaid: Jimmy Booth
* Norbert Weisser: Erich
* John Hurt: Max
* Mike Kellin: Hayes jauna, Billyren aita
* Franco Diogene: Yesil

## Kanpo estekak

* Midnight Express filmaren iragarkia ikusgai (Ingelesez)
* Midnight Express filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q174699
* Multimedia: Midnight Express (1978 film) / Q174699
# Midnight Mass (telesaila)

Midnight Mass estatubatuar beldurrezko telesaila da, Mike Flanaganek Netflixerako sortua.

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Uharte txiki bakartu bat, itsasoari loturiko komunitatea. Orain, Flanaganek etxe sorginduetako istorioak alboratu eta bestelako paisaia bat besarkatu du, kostaldeari, portuari eta erlijioari hertsiki loturikoa. Pauso horren bidez, Flanaganek atea ireki dio bestelako izu bati, txakur baten zaunkak edo itsasertzean hilik agerturiko ehunka katuk bizilagunen artean eragin dezaketen mesfidantzari.

## Aktoreak

* Kate Siegel: Erin Greene
* Zach Gilford: Riley Flynn
* Kristin Lehman: Annie Flynn
* Samantha Sloyan: Bev Keane
* Igby Rigney: Warren Flynn
* Rahul Kohli: Omar Hassan
* Annarah Cymone: Leeza Scarborough
* Annabeth Gish: Sarah Gunning
* Alex Essoe: Mildred Gunning
* Rahul Abburi: Ali Hassan
* Matt Biedel: Sturge
* Michael Trucco: Wade Scarborough
* Crystal Balint: Dolly Scarborough
* Louis Oliver: Ooker
* Henry Thomas: Ed Flynn
* Hamish Linklater: Paul Hill

## Erreferentziak

* ↑ «Fedea, itxaropen eta terrore» Berria 2021-10-09 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q98915688
# Midlothian (Maryland)

Midlothian Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Allegany konderrian dago, Maryland estatuan. 352 biztanle ditu, 1,60221 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Allegany konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3886517
# Midmar gaztelua

Midmar gaztelua, ingelesez: Midmar Castle, Eskoziako Aberdeenshire konderrian dagoen gaztelu bat da, Westhill udalerritik 12 kilometro mendebaldera eta Ech udalerritik 3,5 kilometro mendebaldera.
1565-1575 artean George Gordon Midmar eta Abergeldiekoa jauntxoak eraikiarazi zuen.
* Datuak: Q6842600
* Multimedia: Midmar Castle / Q6842600
# Midmar

Midmar, Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1805390
# Mikel Agote

Mikel Agote (Orio, ?) euskal surflaria da. Ibon Amatriain lagunarekin batera, olatu handietan aditua da.

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa www.gaztezulo.comen.
* (Ingelesez) www.pukasteam.com
* Datuak: Q12263591
# Mikel Alonso Flores

Mikel Alonso Flores (Urnieta, 1996ko irailaren 23a) gipuzkoar txirrindulari ohia da, 2018tik 2021era profesionala izan zena.

## Palmaresa
### Amateurretan

2014
* 3. Gipuzkoako Itzulian
* 3. Iruñeko Itzulian
2016
* 2. Udaberri Sarian
* 3. Goierriko Itzulian
* 3. Xanisteban Sarian
2017
* Lehendakari Txapelketa
* Goierriko Itzulia
* Sabin Foruria Oroimenezkoa
* San Isidro Sari Nagusia
* 2. Laukizko Udala Sarian
* 2. Leintz Bailarari Itzulian
* 2. Euskaldun Txapelketan
* 3. Zumaiako Sarian
* 3. San Roman Sarian

### Profesionaletan

2019
* 7. Getxoko Zirkuituan
2021
* 7. Valentzia Sari Nagusian

## Ibilbidea

* 2018-2021 : Fundación Euskadi-EDP

## Kanpo estekak

* Mikel Alonso Flores - ProCyclingStats
* Magale ikastetxeak egindako elkarrizketa
* Datuak: Q36680981
# Mikel Aiestaran

Mikel Aiestaran Aierra (Beasain, Gipuzkoa, 1975) freelance bezala lan egiten duen euskal herritar kazetaria da. Informazio zientzietan lizentziaduna da Nafarroako Unibertsitatean. Gaur egun, Vocento eta EiTB taldeetako komunikabideentzako egiten du lan.
2009an Nazioarteko Kazetaritza Saria irabazi zuen gatazka zonatan egindako lanagatik.

## Liburuak

* Ekialde Hurbila, muinak eta ertzak (2017), Ane Irazabalekin eta Karlos Zurutuzarekin batera.
* Las cenizas del califato (2018).

## Erreferentziak

* ↑ Mikel Aiestaranek Nazioarteko Kazetaritza Saria jaso du (EiTB).

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Mikel Aiestaranen webgunea
* Datuak: Q51881449
* Multimedia: Mikel Ayestaran / Q51881449
# Mikel Aleksandrovitx Romanov

Mikel Aleksandrovitx Romanov (errusieraz: Михаи́л Алекса́ндрович; San Petersburgo, 1878ko abenduaren 4a/azaroaren 22a - Perm, 1918ko ekainaren 13a) errusiar Duke Handia izan zen. De iure Errusiako azken enperadorea izan zen (Mikel II.a Errusiakoa).
Alexandro III.aren semea eta Nikolas II.aren anaia txikia izan zen. 1899tik Aleksei Nikolaievitx jaio zen arte, Errusiako tronuaren oinordekoa izan zen. Maitale bezala ezkondutako emakume bat aukeratu ondoren, seme bat izan eta berarekin ezkondu ondoren, Errusiatik alde egin behar izan zuen. Errusiara itzuli zen Lehen Mundu Gerran zalditeriako erregimentu baten agintea hartzeko.
1917ko martxoaren 15ean, Nikolas anaiak abdikatu eta tsar izendatu zuen Mikel. Mikel II.a enperadore izendatu zuten tropen aurrean eta Errusia osoko hirietan. Hala ere, Mikelek bere adostasuna atzeratu zuen aukeratutako batzar batek onartu arte.
Errusiar Iraultzaren ondoren boltxebikeek hil zuten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q154444
* Multimedia: Michael Alexandrovich of Russia / Q154444
# Mikel Albisu Cuerno

Mikel Albisu Cuerno (Bilbo, 1939ko apirilaren 1a - 2020ko urtarrilaren 10a) euskal antzezlea zen.

## Biografia

1966. urtean hasi zen aktore lanetan, Bilboko Akelarre Taldeko zuzendari zen Luis María Iturriren eskutik. Jesús María Jimeno eta Rafael Álvarez "El Brujo"rekin ere kurtsoak egin ditu. Hainbat antzerti-obretan parte hartu du eta Euskal Telebistako zein kate nazionaleetako hainbat telebista saioetan ere lanean aritu da.

## Filmografia
### Zinema

* Txokolate apur bat (2008)
* Vert d'automne (2008)
* Muertos comunes (2004)
* Raíz (2003)
* Planta 4ª (2003)
* Mácula (2003)
* La voz de su amo (2001)
* Mi hijo Arturo (2001)
* La gran vida (2000)
* Yoyes (2000)
* Entre todas las mujeres (1998)
* Por un infante difunto (1998)
* Alsasua 1936 (1994)
* Urte ilunak (1992)
* Terra Nova (1991)
* Itsasoa urdina da (1989)
* Eskorpion (1988)
* El amor de ahora (1987)
* Golfo de Vizcaya (1985)
* Luces de bohemia (1985)
* Siete calles (1981)

### Telebista

* Ahots ona (2006)
* Goenkale (2005-2006)
* Hospital Central (2002 eta 2005)
* Los Serrano (2005)
* El pantano (2003)
* Sin hogar (2003)
* Policías, en el corazón de la calle (2002)
* Periodistas (2001)
* El Comisario (2000)
* Señorío de Larrea
* Karbo Vantas

## Erreferentziak

* ↑ Euskadiko Filmategia. Albisu Cuerno, Mikel. .
* Datuak: Q12263594
# Mikel Alvarez

Mikel Alvarez Menor (Otxarkoaga, Bilbo, 1960ko abuztuaren 24a) Everesteko gailurra zapaldu zuen lehen mendizale bizkaitarra izan zen 2001ean, bost kontinenteetako mendirik altuenetara igotzeko programa baten barruan, bi kasko polarrak barne.
Iruñean bizi da eta Anaitasuna klubeko kidea da.
Mendizale hau Zazpi Gailurren desafioa gainditzea lortu zuen bigarren euskal mendizalea izan zen (Joxe Ramon Agirre gipuzkoarra izan zen lehena 1994an) 1985ean ezarri zenetik.
* Mikel̠ Alvarez mendigoizalea Berton aldizkarian (2001 eta 2003)

## Erreferentziak

* 1 2 3 «ÁLVAREZ MENOR, Mikel - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2024-08-27).

## Ikus, gainera

* Euskal Herriko alpinismoaren historia
* 1980ko Everest Euskal Espedizioa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q129947132
# Mikel Aiestaran Elizalde

Mikel Aiestaran Elizalde (Pasaia, 1910eko irailaren 29a - 1992ko otsailaren 1a), futbol munduan Aiestaran bezala ezaguna, 1930. hamarkadako nazioarteko euskal futbolaria izan zen. Bere bizitza profesionala Donostiako Real Sociedad taldearekin lotuta egon zen.

## Biografia

Mikel Aiestaran Pasaian (Gipuzkoa) jaio zen, 1910ean. Futbolean lehenengo urratsak herriko taldean eman zituen, Pasayako Lagun Ederrak taldean alegia, Pasai Antxo barrutikoa. 1929n, 19 urte bete gabe, Real Sociedad taldeak fitxatu zuen. Erdilari moduan jokatu zuen, nahiz eta defentsa moduan aritzeko gauza izan. Buruko jokuan eta tiro indarrean zituen bere ezaugarri nagusiak. Azkarra zen, bestetik. Futbol profesionalean Aiestaranek bere lanbidearekin lotzeko arazoak izan zituen; bere lanbidea ardo eta olio enpresa batean gerentearen postua zen eta, entrenamenduetara edo kanpora joateko garaian, beti desorduetan ibili behar zuen.
Errealekoan, 1913tik Donostia FC, zazpi denboraldi aritu zen. 169 partidu ofizialak jokatu zituen eta 15 gol sartu zituen; horietatik 95 partidu eta 7 gol lehenengo mailan izan ziren. Errealarekin lortu zuen arrakasta nagusia 1930-31ko Ligan hirugarren postua izan zen (puntuekin lehenengoarekin berdinduta). 1933an Gipuzkoako Txapelketa irabazi zuten.
1933an, 22 urte zituelarik, Espainiako Selekziora deitu zioten. Partidu bakarra jokatu zuen, Frantziako Selekzioaren aurka. Partidua apirilaren 23an izan zen, Parisko Colombesko Stadiumen. Frantziak 1-0 irabazi zuen. Antza denez, Aiestaranek gaizki jokatu zuen.
1935an, Erreala, Donostia FC izenarekin, Bigarren mailara jaitsi zen. Talde horrekin azken denboraldia urte horretan jokatu zuen. Espainiako Gerra Zibilarekin batera bere ibilbidea amaitutzat eman zuen. 19139an, nahiz eta bakarrik 29 urte izan, futbola utzi zuen.

## Taldeak

| Taldea | Lurralde | Urtea |
| Pasayako Lagun Ederrak | Gipuzkoa | ¿ ?-1929 |
| Real Sociedad/Donostia FC | Gipuzkoa | 1929-1936 |

### Tituluak

| Titulua | Taldea | Lurraldea | Urtea |
| Camp.Guipúzcoa | Donostia F.C. | Gipuzkoa | 1933 |

## Erreferentziak

* ↑ http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/1931/02/23/pagina-1/614430/pdf.html?search="Ayestaran"

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz):Mikel Aiestaranen biografia.
* Datuak: Q3857248
# Mikel Albisu

    Artikulu hau idazleari buruzkoa da; antzezlea gaitzat duena beste hau da: «Mikel Albisu Cuerno»
Mikel Albisu Iriarte —Mikel Antza ezizenaz ezaguna— (Donostia, Gipuzkoa, 1961eko ekainaren 7a) euskal idazlea eta antzerkigilea da.
Susa aldizkariaren lehen zenbakian eman zuen argitara lehen ipuina, 1979an. Gerora Argia astekarian lankide eta bertako partaide izan zen; antzerkiaren sailaz arduratzeaz gainera, beste zenbait zereginetan ere aritu zen. Antzerkiari dagokionez, 1984an Iñaki Uriarekin batera Beteluko balnearioko mirakulua izeneko lana eman zuen argitara, Branka antzerki taldeak aurkeztua gerora. Bigarren antzerki lana, Hiru damatxo, 1986koa da. Fernando Pessoaren Marinela obraren antzezpeneko kudeatzaile lanak bete zituen 1985ean. 1985ean Lehen bilduma 82-84 narrazio bilduma kaleratu zuen, eta 1987an Odolaren usaina narrazio sorta.
1985eko uztailaren 7an Joseba Sarrionandia eta Iñaki Pikabearen kartzelako ihesa antolatu zuen. Ondoren, Hego Euskal Herritik ihes egin zuen, eta ETAren arduradun politikotzat hartu izan dute. 2004an atxilotu zuten, Saliesen, Soledad Iparragirre bikotekidearekin batera. Kartzelan, EPPKren bozeramale lanak egin ditu. 2019ko urtarrilaren 22an libre utzi zuten, Barajasen.

## Lanak
### Narrazioa

* Suzko gezi bat bezala (1983, GAK)
* Lehen bilduma 82-84 (1985, Susa)
* Odolaren usaina (1987, Susa)
* Ospitalekoak (2010, Susa)
* Bakarmortuko kronikak (2011, Ataramiñe)
* Atzerri (2012, Susa)

### Antzerkia

* Beteluko balnearioko mirakulua (1985, Susa): Iñaki Uriarekin batera

### Abestiak

* JFK Fermin Muguruzarekin batera
* Euskaldunok eta zientzia

### Poesia

Ametsak ere zain (2015, Susa)

### Saiakera

* Arroz urez, Txalaparta argitaletxea, 2021.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ EitB. (2012/11/12). Antza: 'Borroka armatuaren amaiera behin betikoa da'. .
* ↑ (Ingelesez) Berria.eus. «Mikel Albisu libre utzi dute Madrilera iristean» Berria (Noiz kontsultatua: 2019-01-22).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Mikel Albisu, libre en Barajas tras cumplir la condena del Estado francés» naiz: 2019-01-22 (Noiz kontsultatua: 2019-01-22).
* ↑ «Mikel Antza: "Liburu hau ez da errelatoaren batailarako munizioa"» Argia (Noiz kontsultatua: 2021-06-17).

## Kanpo estekak

* «Mikel Albisu», Literaturaren Zubitegia
* Lehen bilduma 82-84
* Beteluko balnearioko mirakulua
* Odolaren usaina
* Ospitalekoak
* Atzerri
* Ametsak ere zain
* Datuak: Q3313606
# Minnetonka (Minnesota)

Minnetonka Minnesotako hiri bat da. Hennepin konderrian kokatua dago. 2010ean 49.734 biztanle zituen, 69,74 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hennepin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q923384
* Multimedia: Minnetonka, Minnesota / Q923384
# Minnewaukan (Ipar Dakota)

Minnewaukan Ipar Dakotako hiri bat da. Benson konderrian kokatua dago. 2010ean 224 biztanle zituen, 0,71 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Benson konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2019987
* Multimedia: Minnewaukan, North Dakota / Q2019987
# Minnetrista (Minnesota)

Minnetrista Minnesotako hiri bat da. Hennepin konderrian kokatua dago. 2010ean 6.384 biztanle zituen, 66,87 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hennepin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2232122
* Multimedia: Minnetrista, Minnesota / Q2232122
# Minnetonka Beach (Minnesota)

Minnetonka Beach Minnesotako hiri bat da. Hennepin konderrian kokatua dago. 2010ean 539 biztanle zituen, 1,20 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Hennepin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2227974
* Multimedia: Minnetonka Beach, Minnesota / Q2227974
# Minnie Soo

Wai Yam "Minnie" Soo, txineraz 杜 凱琹, Hong Kong, 1998ko apirilaren 13a) mahai-tenisean lehiatzen den kirolari hongkongdarra da.

## Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabazi zuen Hong Kongeko taldearekin taldekako modalitatean, Txinako (urrezkoa) eta Japoniako (zilarrezkoa) hirukoteen atzetik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Hong Kongeko hirukotea: Doo Hoi Kem, Lee Ho Ching eta Minnie Soo-k.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Taldeka, emakumezkoa |

## Erreferentziak

* ↑ ITTF-ren sailkapena ITTF webgunea 2021-11-12an begiratua
* ↑ «Minnie Soo» olympedia.org 2021-11-12an begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Minnie Soo» Olympics.com 2021-11-12an begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Mahai-tenisa, taldeka, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q30942363
* Multimedia: Soo Wai Yam / Q30942363
# Minnesotako bandera

Minnesotako bandera :
| Erabilera | |
| Proportzioa | |
| Erabakia | 1983 |
| Koloreak | |
Minnesotako bandera 1983ko abuztuaren 2an ezarri zena da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q828147
* Multimedia: Flags of Minnesota / Q828147
# Minnesott Beach (Ipar Carolina)

Minnesott Beach Ipar Carolinako herri bat da. Pamlico konderrian kokatua dago. 2010ean 440 biztanle zituen, 8,99 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Pamlico konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1897700
# Mb (argipena)

Mb ikurrak bi adiera hauek ditu:
* Megabit unitatearen laburtzapena
* Milibar unitatearen laburtzapena
# Mbabane

Mbabane Eswatiniko hiriburuetako bat da (Lobambarekin batera), gobernuaren egoitza da, eta herrialdeko hiririk handiena, herrialdeko ipar-mendebaldean kokatua.

## Klima

Datu klimatikoak (Mbabane) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 37.0 | 37.2 | 35.7 | 32.4 | 26.7 | 23.3 | 23.2 | 28.3 | 31.6 | 34.2 | 36.6 | 36.9 | 37.2 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 27.5 | 27.1 | 25.6 | 23.7 | 19.3 | 16.4 | 16.6 | 19.2 | 22.7 | 24.0 | 27.8 | 29.0 | 23.2 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 15.4 | 15.5 | 13.4 | 8.7 | 6.2 | 4.6 | 4.4 | 7.1 | 10.0 | 12.1 | 14.8 | 15.5 | 10.6 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | 10.0 | 9.8 | 6.7 | 3.2 | -2.9 | -4.5 | -4.1 | 0.0 | 2.2 | 5.7 | 9.2 | 10.1 | -4.5 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 166.2 | 99.3 | 102.6 | 61.1 | 23.6 | 9.9 | 15.9 | 24.7 | 33.3 | 31.6 | 78.3 | 110.5 | 756.7 |
| Iturria: South African Weather Service, ||||||||||||||

## Herri eta hiri senidetuak

Mbabane ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
| Fort Worth (Texas) (Ameriketako Estatu Batuak) Mersing (Malaysia) | Taipei (Taiwan) (1997) Treveris (Alemania) |

## Ikus, gainera

* Eswatini

## Kanpo-estekak

* Datuak: Q3904
* Multimedia: Mbabane / Q3904
* ↑ (Ingelesez) Sister Cities International. (Noiz kontsultatua: 2018-07-29).
* ↑ (Ingelesez) Taipei City Council. (Noiz kontsultatua: 2018-07-28).
# Mbalax

Mbalax afrikar musika genero herrikoi bat da, Senegal eta Gambian garatzen dena, batez ere wolof etniako taldeen eskutik munduan zabaldu dena.
Mbalaxa senegaldar musika ezagunena da, zalantzarik gabe musikari hauei esker: Youssou N'Dour, Ismaël Lô, Thione Seck, Coumba Gawlo Seck: Artista hauek gaur egun mundu osoan ezagunak dira. Kanpoan hain ezagunank ez diren artean hauek aipa daitezke: Kiné lam, Alioune Mbaye N'Der, Lemzo Diamono, Viviane N'Dour... 1970eko hamarkadan, Mbalax Senegal postkolonialaren soinu bereizgarri gisa sortu zen. Mbalax dantza, bestetik, ezaguna da diskoteketan eta topaketa sozialetan baita erlijio eta bizimoduko ekitaldietan, esate baterako ezkontzetan, urtebetetzeetan eta zeremonia ugarietan.

## Musika tresnak

Mbalax musikak oso erritmo bihurria du eta Europako zein Afrikako musika tresnak nahasten ditu. Europakoak, adibidez, gitarra, txirula eta tronpeta; Afrikakoak, aldiz, djembe, tama edo kessing-kessing.

## Estiloak

Mbalaxa aldatuz joan da hainbat estilotan, hala nola Mbalax saltsa, [[[Kuba]] eta Senegaleko musika nahasten dituena, aitzindaria Laba Socé izanik; Africando, Super Cayor, Sabador... bezalako taldeek jarraitu dute bariante hau. Rap Mbalax ere sortu da Rap musikatik abiatuta; zentzu horretan Positive Black Soul, Daara J, Bamba J. Fall, Black Mbolo eta beste hainbat talde aipa daitezke.

## Artistak

Asko dira:
* Youssou N'Dour
* Habib Faye
* Thione Seck eta Raam Daan
* Omar Pène eta Super Diamono
* Yusupha Ngum
* Pape Diouf
* Alioune Mbaye Nder
* Viviane N'Dour
* Coumba Gawlo
* Titi
* Ismaël Lô

## Erreferentziak

* ↑ https://web.archive.org/web/20221009101722/https://rightforeducation.org/2021/01/27/mbalax-dance-music-of-senegal-and-gambia/
* ↑ Sturman, Janet, The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture, SAGE Publications (2019), 1926. or. ISBN 9781483317748.
* ↑ http://www.afromix.org/html/musique/styles/mbalax/index.es.html Mbalax musikariak.

## Kanpo estekak

* Mbalax musika Youtuben.
* Datuak: Q556959
# Mašo Vrbica

Mašo Vrbica (serbieraz: Машо Врбица) voivoda eta komandante militar montenegroarra izan zen.

## Biografia

San Petersburgoko Mikhailovskaya Artilleria Militar Akademian lizentziatu zen.
Montenegrora itzuli ondoren, Njeguši miliziako kapitain izendatu zuten, Montenegroko armadaren parte zena. 1858an Grahovaceko guduan unitate bat agindu zuen, eta bertan harrapatutako kanoiarekin Montenegroko armadako artilleria antolatu zuen. 1861-1862ko Montenegro-Otomandar Gerran, artilleria agindu zuen.
Gerren artean "Serbiar Gazteria Batua" abertzalean sartu zen, non Vladimir Jovanović, Svetozar Miletić, Nikola Pašić, Nikola Petrovic, Marko Popović Miljanov eta Valtazar Bogišić bezalako gizonak ezagutu zituen.
1875ean Vrbicari voivoda titulua eman zioten. Montenegroko lotura izan zen Serbiako Komando Gorenarekin Serbo-Turkiar Gerran (1876–78), eta Montenegroko dragoiek agindu zituen Aleksinac eta Deligrad-eko guduetan (1876ko urriaren 20–21).
1877an Montenegroko Barne Arazoetarako ministro izendatu zuten. Nikšić-en aurkako erasoan Montenegroko indarrak gidatu zituen. Estrategikoki, Trebješka Glava hartu zuen, non herriaren aurkako erasoari eusten zion artilleria jarri zuen. Nikšić erori ostean, bere ahalegin nagusia inguruko tropa otomandarrak garbitzea izan zen. Hiru batailoi hartu eta irailaren 16an Bilek-eko gotorlekua hartu zuen, irailaren 25ean Dugskogo mendateko gotorlekuak hartu zituen. 1877ko azaroan Stari Bar setiatu zuen, kostaldeko portua eta azkenean herria hartuz 1878ko urtarrilean.
Vrbicak hainbat eraikuntza lan handi zuzendu zituen Montenegron, batez ere Danilovgrad-eko Zeta gaineko zubia, Rijeka Crnojevićatik Podgoricarako errepidea eta Cetinjeko ur hornidura.
1881eko maiatzaren 16an, Errusiako San Jorgeren Ordena Militarra eman zioten.
Vrbica Nikolas printzearekin gatazkan sartu zen, eta Austria-Hungariara alde egin zuen bere seme Labud-ekin, Danicarekin ezkonduta zegoena, Theodor von Milinković Montenegrorako mandatari austro-hungariarraren alabarekin. Milinković-en laguntzarekin, Banja Luka ondoko finka bat eta estatuko pentsioa lortu zituen Mašo Vrbicak. Berriro ezkondu eta bertan eman zituen azken urteak. Nikolas printzeak Njegušin lurperatzeko eskubidea ukatu zion.
Vrbica hil zen eta Banja Luka ondoan lurperatu zuten 1898an. Haren aztarnak Vrbako St Petka elizak eraman eta berriro lurperatu zituen 2007ko azaroaren 17an, Njeguši.

## Kargu politikoak

| Aurrekoa Kargua eginda | Montenegroko Printzerriko 1. Barne Arazoetako ministroa 1879ko martxoaren 8a-1884 | Ondorengoa Božo Petrović-Njegoš |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4127035
* Multimedia: Mašo Vrbica / Q4127035
# Maťovské Vojkovce

Maťovské Vojkovce Eslovakiako udalerri bat da, Michalovceko barrutian kokatuta. 12,29 km²ko azalera du eta 621 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1302. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1073584
* Multimedia: Maťovské Vojkovce / Q1073584
# Mbaipy

Mbaipy (guaranierazko ahoskera:) delakoa Paraguaiko eta Argentinako ipar-ekialdeko jaki tipikoa da. Morokilaren antza badu ere, jaki honen jatorria bestelakoa da. Mbaipya morokila baino antzinagokoa da. Izan ere, artoa Amerikako jatorrizko landarea da. Gainera, bertako biztanleek arto-irina erabiltzen baitzuten janaria prestatzeko lehen europar kolonizatzaileak Amerikara iritsi aurretik.
Orokorrean ehoketa fineko arto-irin horia erabiltzen da. Hala ere, hainbat aldaera ditu prestatzeko erabiltzen den irinaren arabera (arto horia, arto zuria edo manioka-irina).
Artoa, manioka eta batata bezalako elikagaiak guaranien dietan oinarrizkoak zirenez, mbaipya jaten zuten espainiar kolonizatzaileak heldu aurretik. Hala ere, gaur egungo mbaipya baino osagai gutxiagoarekin jaten zuten.

## Ezaugarriak

Mbaipyaren oinarrizko osagaia arto-irin horia da; hala ere, aldaera batzuek arto-irin zuria, manioka-irina edo gari-irin zuria erabiltzen dute. Horiei gehitzen zaizkie tipula bezalako barazkiak, gazta eta okela zatiren bat: oilaskoa, charkia edo txorizo gorrixka (gaztelaniaz: chorizo colorado). Landaguneetan oilaskoarekin eta charkiarekin jan ohi da. Hiriguneetan, berriz, txorizo gorrixkarekin.

## Ikus, gainera

* Morokil.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5851361