OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Eulertar grafo

Grafo-teorian, grafo eulertarra grafo bateko ertz edo lokarri guztietatik behin bakarrik igarotzen den ibilbidea da. Ibilbidea puntu berean hasi eta bukatzen bada, grafoak zirkuitu eulertarra duela esaten da. Bestela, puntu berean hasi eta bukatzen ez bada alegia, grafoak bide eulertarra duela esaten da. Batzuetan zirkuitu eulertarrik ez baina bai bide eulertarra duten grafoei grafo erdi-eulertar deitu izan zaie.
Grafo eulertar eta erdi-eulertarren existentzia Eulerren teoremaz frogatzen da. Teorema honen arabera, grafo bateko puntu guztietako mailak bikoitiak badira, bada zirkuitu eulertar bat (eta alderantziz, zirkuitu eulertarra badago, puntu guztiak maila bikoitikoak izango dira). Maila bakoitiko puntu kopurua 2 bada, bada ibilbide eulertar bat baina ez zirkuitu eulertarrik (eta alderantziz). Maila bakoitiko puntu kopurua 4 edo handiagoa bada, ez dago ez ibilbide, ez zirkuitu eulertarrik (eta alderantziz). Gogoratu behar da maila bakoitiko puntuen kopurua bikoitia izan behar dela, mailen batura bikoitia izan behar delako. Hau dela eta, maila bakoitiko puntuen kopurua ezin da izan 1, 3, 5, ... izan.
Grafo eulertarren existentziarako Eulerren teoremak 1736. urtean frogatu zuen Leonhard Euler matematikariak, Königsberg-eko zazpi zubietako ebazkizuna aztertzean.

## Propietateak

* Ibilbide eta zirkuitu eulertarrak grafoko ertz guztiak zeharkatzen dituzten laburrenak dira, ertz guztiak behin bakarrik zeharkatzen baitituzte.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9275357
# Eulerren angeluak

Eulerren angeluak solido zurrun batek erreferentzia-sistemarekiko duen orientazioa zehazten duten hiru angeluak dira. Biraka ari diren sistemak deskribatzeko erabili ohi dira.
Leonhard Eulerrek erabili zituen lehenengo aldiz solido zurrunaren mekanikan higitzen den solido zurrun batekin bat eginda dagoen erreferentzia-sistema baten orientazioa deskribatzeko.

## Erreferentziak

* ↑ Eulerren angeluak Elhuyar, Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. Zthiztegia.elhuyar.org

## Kanpo estekak

* Datuak: Q751290
* Multimedia: Euler angles / Q751290
# Eguzki (argipena)

Eguzki terminoak hainbat artikulutara eraman gaitzake:
* Eguzkia, eguzki-sistemaren erdian dagoen izarra, ekia ere bai euskaraz.
* Eguzkia elkartea, Euskal Herriko talde ekologista.
* Eguzki Irratia, Iruñeko irrati bat.
Beste termino batzuk:
* Eguzki Amandrea, mitologiako terminoa
* Eguzki saindua edo kustodia, kristautasuneko objektu liturgikoa.
* Eguzki-lorea, landarea.
Ikus, halaber:
* Ekhi (argipena)
* Eki (argipena)
# Eguzki (elkartea)

    Artikulu hau talde ekologistari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Eguzki (argipena)».
Eguzki edo Euskadiko Antinuklear eta Ekologistak Euskal Herriko elkarte ekologista bat da, 1987ko ekainaren 27an eta 28an sortua. Bere burua definitzeko, nortasun ezaugarri hauek nabarmentzen ditu:
* Lehenengo eta behin, mugimendua: kezka berberak dituzten hainbat gizarte sektoreren bilgune, taldeen sigla eta interesen gainetik.
* Ekologista: gizartearen eta naturaren arteko erlazioaren mundu ikuskeratik, eta ekoizpen erlazioarenetik, «mundu osoan pentsatu, tokian-tokian jardun» goiburutik abiatuz, bere oinarrien eduki soziala azalera dezan.
* Euskal herritarra, Euskal Herria ekosistema kulturala dela aldarrikatuko duena, eta, herriak eta kulturak uniformizatzeko egungo prozesuan agertzen zaizkigun demei, erantzun desberdinak emateko gaitasuna duela.

## Erreferentziak

* ↑ Eguzki elkarte ekologistaren webgunea, historiaren atala.
* ↑ Eguzki elkarte ekologistaren webgunea, nortasun ezaugarrien atala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12256562
* Multimedia: Eguzki (environmental organization) / Q12256562
# Eguzki Seme

Eguzki Seme edo Urrezko Hiri Misteriotsuak (japonieraz: 太陽の子エステバン, Taiyō no ko Esuteban, frantsesez: Les Mystérieuses Cités d'or; ingelesez: The Mysterious Cities of Gold) franko-japoniar marrazki bizidun batzuk izan ziren. 1982ko ekainaren 29a eta 1983ko ekainaren 7a bitartean NHK japoniar telebista katean emititu ziren, Frantzian aldiz 1983. urtean zehar. Sortzaileak Jean Chalopin, Mitsuru Kaneko, Mitsuru Majima eta Sôji Yoshikawa izan zirelarik.
Euskal Herrian ETB1 katean euskaraz emititu ziren.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
1532, Bartzelona hiria, Eztebe 12 urtetako umezurtz bat da, Mendoza izeneko itsasgizon misteriotsu batek aipatzen dion Mundu Berrira joateko eskaintza onartzen du, bertan kondairazko Urrezko Hiriak topatu asmoz. Eztebek bere aita han topatzeko asmoa ere badu, orain dela 12 urte ontzi baten hondoratzearen ondoren desagertu baitzen.
Bidai horretan zehar Eztebe mutikoak Zia eta Tao neska-mutiko inkak ezagutuko ditu, azken hori Galapago Uharteetako Mu herriaren azken ondorengoa dena. Eztebe eta Ziak biek antzeko lepoko bitxi batzuk dituztela ohartuko dira, hauek Urrezko Hiri misteriotsuetara sartzeko kodea izan dezaketelarik. Euren abenturan zehar, Mundu Berrian barna ibiltzeko ako hegazkin bat erabiliko dituzte. Halere, gora-behera asko bizi eta haien etsaiak atzetik segika izanen dituzte.

## Kanpo estekak

* Eguzki Seme marrazki bizidunen hasierako abestia entzungai eta ikusgai. Youtube.com (Frantsesez)
* Eguzki Seme marrazki bizidunen lehen atala ikusgai. Youtube.com (Ingelesez)
* Datuak: Q1218397
# Eguzki-sukalde

Eguzki-sukaldea Eguzkiak bidaltzen digu energia erabiliz, bazkaria prestatzeko tresna bat da. Orokorrean, hiru eguzki-sukalde mota dago: Parabolikoa, Labea, Panela.

## Erreferentziak

* ↑ «Eguzki-sukaldea 3 — Zingizango.eus - Legazpiko euskara elkartea» www.zingizango.eus (Noiz kontsultatua: 2018-12-07).
* ↑ «ITURRAMA BERDEA - EGUZKI-SUKALDEA» sites.google.com (Noiz kontsultatua: 2018-12-07).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q903682
* Multimedia: Solar cookers / Q903682
# Espartoak

Espartoak greziar mitologian (antzinako grezieraz Σπαρτοί Spartoí, literalki "ereindako gizonak", σπείρω hitzetik, "erein" esan nahi duena), herensuge baten hortzetatik jaio ziren gizonak izan ziren, Kadmok erein zituen hortzak.
Kadmo erregeak, Atenea jainkosari sakrifizio bat eskaini guran, Aresen iturritik ura hartu zuen, hori lortzeko, aurretik, iturria zaintzen zuen herensugea hilez. Behin herensugea hil ondoren, erregeak, animaliaren hortzak erein zituen, hortz horietatik, armatutako gizon mordoa jaio zirelarik. Hauetaz mesfidati, Kadmo, haien aurka harrika hasi zen, honen ondoren, elkarri errua botaz hasi zirelarik eta euren artean borrokan hasiz. Guduaren ondoren, bost baino ez ziren bizirik geratu: Ktonio, Ekion, Udeo, Peloro eta Hiperenor.
Azken hauek, Kadmori, Tebas eraikitzen lagundu zioten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q598170
# Espartzako Kantak

Espartza Nafar Pirinioetako herri bat da, Zaraitzu Ibarrean. Herri honek bi kanta ditu: "Eguberria" eta "Espartzakoa Eria". Abesti hauek, mendez mende, belaunaldiz belaunaldi pasatu dira, ahoz aho.

## Eguberria

Abesti hau, Eguberria, neguan abesten zen. Honi esker, "lurra esnatzen" zen eta horrela landa zezaketen. Abestia zaraitzueraz abesten da. Abesti hau neguan abesten zen eta nahiz eta elur asko egin, tradizio honek 200 urtez baino gehiago iraun du, urtez urte.
Abesti hau herrian zehar abesten zen eta herritar guztiak parte hartzen zuten. Etxeetan sartzen ziren eta abesti hau abesten zen. Lagunek makilak eramaten zituzten eta abesti osoan zehar, makilak elkartuz sehaska antzeko bat irudikatzen zuten.
Gero, abestiaren azkeneko estrofa baino lehen, "Jainkoak dezala Gaba On" lerroan, suspense mota bat egiten da eta hortik aurrera, sehaska egiteko makila erabilita, lurrean kolpeak emanez erritmoa markatzen (Lurra esnatzeko) eta erritmoa bizkortzen da. Azkeneko bi esaldiak bereiztuta egon arren, "dantzari... Argi, Argi" dena juntu abesten da, pausarik egin gabe. Kanta bukatzeko, azkeneko bi hitzetan, "mundu guziari!", erritmoa moteltzen da, doinua igotzen da, eta "guziari"-ren "a" luzatzen da.
Etxe bakoitzak janaria ematen zuen: txistorra, txulak, arrautzak, ogia (gehienak odolkiak), normalean, sukaldatzeko tresnak nork bere etxetik hartzen ditu. Herriko etxe guztietan kantatu eta gero, parte-hartzaile guztiek afari bat egiten zuten herriko elkartean, lortutako janariarekin.
Ohitura hau sortu zenean, gizonek bakarrik parte hartzen zuten (nekazariak gizonak bakarrik zirelako). Espaldero batekin joaten zen bakoitza, bere txapelarekin, garai hartako janzkerarekin eta bere makilarekin (ezpelez edo pagoz eginda). Hasi aurretik, saskia nork eramango zuen erabakitzen zuten. Orain, emakumeek ere parten hartzen dute. Normalean, herriko zubiaren ondoko lehenengo etxetik (Zubiri) hasten da eta gero, herriaren hegoaldeko etxeetara joan eta herriko iparraldeko etxeetan bukatzen da.
Gaur egun oraindik herriko gazteek ohitura honekin jarraitzen dute, nahiz eta jakin ez dutela lurra esnatuko. Pixkanaka-pixkanaka herri txiki hauetan despopulazioa geroz eta handiagoa denez, gaur egun, bakarrik 10 lagunek parte hartzen dute, gutxi gorabehera.

## Espartzako Eria

Abesti hau Espartzako herrian abesten zen, beraz, zaraitzueraz idatzita dago. Abestiak ez zeukan helburu garrantzitsurik, dibertitzeko eta entretenitzeko zen.
Lehenengo paragrafoan Espartza deskribatzen da (bereziki teilatuak) eta bigarren paragrafoan San Tirso buruz hitz egiten du
Abesti honetan Espartzako leku bat izendatzen da: San Tirso Espartzako ermita berria (lehenik Santa Engracia zegoen).
Abesti hau bi paragrafoz osatuta dago, eta paragrafo bakoitzeko lehenengo bi lerroak errepikatzen dira.

## Iturriak

http://www.euskaltzaindia.eus/dok/iker_jagon_tegiak/63471.pdf

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61365627
# Espartxoko zubia

Espartxoko zubia edo Txomineneko zubia Gipuzkoako Donostia hiriburuko Txominenea auzoan dagoen zubi bat da, Loiola eta Martutene auzoen artean. Loiolako koarteletik eta Loiolako geltokitik hurbil dago.

## Izena

Zubi honi aspaldidanik bertako baserritarrek Espartxoko zubia izenez deitu izan dute. Txominenea auzoa eratu zenetik Txomineneko zubia edota Txomineko zubia ere deitzen dute, hiritar jatorrikoek batez ere. Beste izen batzuk Kuartelatzeko zubia (Loiolako kuartelaren aurrealdeko Kuarteleko zubiari kontrajarria) eta Puente de La Casera («La Casera zubia») dira. Azken izen hori oso erabilia da gaztelania hiztunen artean, eta La Casera gaseosa enpresak ondoan zuen biltegitik datorkio.

## Zubia

Zubia izena ematen dion Espartxo baserriaren alboan dago (garai batean baserria nahiz zubia bera ere Altza udalerrian zeuden). Urumea ibaia zeharkatzen du, hain zuzen ere, Kristobaldegi bidea eta Uba bidearen artean (Ubako baselizara doan bidea).

## Historia

Zubia 1910an eraiki zen eta handik iragaten zen bidea Mesedetako Andre Mariaren eritetxera zihoan. Errepidea, hasieran, Urumea gainetik igarotzen da, hormigoizko habez eginiko zubi polit batetik. Eritetxearen kontura eraiki zuten. Gaur egun konponketa beharrean dago, ez baitago halako zirkulazio handiari eusteko egina.
1934an Altzako udalerria Donostia hirira auzo gisa gehitu zen, ondorioz udalerrien arteko muga berrien ezarketa burutu zen, zubi honen eskuinaldean udalerrien arteko 2. zenbakidun mugarria zela egiaztatu zelarik, hain zuzen ere Altza, Loiola eta Martutene auzoen arteko muga).

## Erreferentziak

* ↑ Donostiako zubien izenak, Donostiako Udaleko Euskara Zerbitzuaren webgunean.
* ↑ VI. Zubiak. Loiolan...
* ↑ Puente de Espartxo. Donostiako Udala (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12257252
# Espartza

Espartza hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia
### Euskal Herrian

* Espartza: Zaraitzuko ibarraren udalerria (Nafarroa).
* Espartza: Galar Zendeako udalerriaren kontzejua (Nafarroa).

### Costa Rican

* Esparza: kantonamendua.
* Esparza: kantonamenduko hiriburua.

## Deitura
### Euskal herritarrak

* Gabriel Espartza Perez de Izurdiaga (1606 - 1686), apezpikua.
* Serapio Espartza (1880 - 1968), arkitektoa.
* Eladio Espartza (1888 - 1961), kazetari frankista.
* José Espartza (1929 -), pilotaria.
* Jose Mari Espartza (1951 -), idazle eta editorea.
* José Javier Espartza (1970 -), politikaria.
* Maite Esparza (1972 -), kazetaria.
* Gabriel Espartza Pérez (1973 -), taekwondolaria.
* Maider Esparza (1979 -), gimnasta.
* Fernando Espartza (1979 -), futbolaria.
* Jokin Espartza (1988 -), futbolaria.

### Beste herrialde batzuetakoak

* José Gregorio Esparza, Alamoko guduan gotorlekuan sartu zen azken texastarra.
* Alejandro Esparza, XX. mendeko politikari perutarra.
* Alfonso Esparza (1894 - 1950), musikari mexikarra.
* Margarito Esparza edo Margarito (1936 -), aktore mexikarra.
* Moctesuma Esparza (1949 -), zinemagile estatubatuar eta komunitate hispanoaren aldeko militantea.
** Tonantzin Esparza (1974 -), aktorea, aurrekoaren alaba.
* Manuel Esparza (1951, txirrindulari katalana.
* Antoni Esparza (1962 -), txirrindulari katalana, aurrekoaren anaia.
* Raúl Esparza (1970 -), aktore estatubatuarra
* Juan Ángel Esparza (1973 -), aktore mexikarra.
* Omar Esparza (1988 -), futbolari mexikarra.

## Erreferentziak

* ↑ Espainierazko grafian Esparza.

## Ikus, gainera

* Gabriel Esparza

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1368036
# Espartza Zaraitzuko jauregia

Espartza Zaraitzuko Armagintzako Kaporalgo jauregia Zaraitzu ibaxako Espartza udalerrian Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina

Nafarroako Erresumako nomina ofizialean armagintzako kaporalgo gisa agertzen da, eta 1513ko Nafarroako diruzainaren roldean kuarteletatik bidalitako orube gisa. XVIII. mendean Besollako markesena zen, 1702an Filipe V.a Espainiakoak José de Elío y Ayanz jaunarekin sortutako titulua. XVI. mendean, Armagintza Liburuan agertzen denez, armarria zilarrezkoa zen, gulezko zerrenda batekin, hiru otso sablez lagundurik, armatuak eta gulez miazkatuak, bi buru eta bat puntan jarrita. Antzekoa, baina lau otsorekin, jada Remon Ezparzakoak erabiltzen zuen, Ointanoko gazteluko zaldun eta alkaideak, 1397an.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | ESPARTZA. (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

## Ikus, gainera

* Espartza
* Zaraitzu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110907307
# Espartzako zubia

Espartzako zubia edo Maiatzaldeko zubia Zaraitzu ibaxako Espartza udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Zaraitzu ibaiaren gainean.

## Zubia

Zaharberrituta dagoen arren, Zaraitzu ibaiaren gainean herriko bi auzoak lotzen dituen hiru arkuko zubi erromaniko zaharra kontserbatzen da. Hirigunearen erdian dago. Erromaniko estilokoa da, zirkuluerdiko hiru arku eta bi alboetan maldak ditu. Bi aldeetan tajamarrak ditu. 40 metro luze eta 4 metro zabal da. 1954an harrizko petrilak bota zituzten, zabalera handiagoa emateko eta ibilgailuei bidea errazteko.

## Erreferentziak

* Nafarroako Entziklopedia Handia | ESPARTZA. (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

## Ikus, gainera

* Espartza
* Zaraitzu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q110907287
# Espartzu (tresna)

Espartzua (antzinean espartzuz egina baitzen) garbiketa arraskaz egiteko erabiltzen den objektua da, bereziki erabilitako plateretan eta beste azaleretan dagoen zikinkeria kentzeko erabiltzen dena.

## Izenak

Batez ere ahozko euskaraz, mostratxa izena ere erabili izan da Bizkaian.

## Erreferentziak

* ↑ «Espartzu». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2023-12-10.)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2748906
* Multimedia: Scourers / Q2748906
# Estatubatuar ingeles

Estatubatuar ingelesa (ingelesez: American English) Ameriketako Estatu Batuetan ingelesak duen dialekto eta ahoskeren multzoa da. Munduan lehen hizkuntza ingelesa dutenen bi herenak Estatu Batuetan jaioak dira. Kanadako aldaerak oso antzekoak dira.
Amerikar ingelesa ere deitzen zaio (estatubatuarrek darabilten American English izenaren hitzez hitzeko itzulpena), baina nahasgarria da, ez duelako barne hartzen Belizeko ingelesa, Jamaikakoa, Kanadakoa...
Amerikan, ingelesaren erabilera britainiar kolonizazioaren garaian hasi zen. Lehendabiziko ingelesezko hiztunak XVII. mendean Ipar Amerikara iritsitako kolonoak izan ziren; baina garai hartan, nederlandera, frantsesa, gaztelania, alemana, suediera, eskoziera, galesa, Irlandako gaelera, Eskoziako gaelera eta finlandierazko hiztunak ere baziren, amerindiarrez gain, jakina.

## Fonologia

Era askotan, Ingalaterrakoarekin alderatuta, Estatu Batuetako fonologia kontserbadoreagoa da. Ekialdeko kostaldeko aldaerek (adibidez, Ingalaterra Berria edo New Yorkekoek) Ingalaterrako goi mailako klasearena egiten zuten eta, egun, tradizioak oraindik dirau. Barnealdean, ostera, ingeles, irlandar eta eskoziarren aldaeren nahasketak aldaera berriak sortu zituen. Hori dela eta, eskualde horietan silaba trabatuetako erreak ahoskatu egiten dituzte (sisteR edo aRt), XVII. mendean metropolian egiten zen bezala. Atlantiar kostaldean, berriz, kontsonante hori mututu zenez, ahoskapena sister [sista] eta art [aat] da.

## Ortografia

1828an, Noah Websterrek bere erabilera-hiztegia argitaratu zuenean, ingelesezko ortografia berritzeko aholkuak eman zituen. Nahiz eta estatubatuarra izan, Europan baino ez zituzten bere aholkuak jarraitu eta, beraz, britainiar eta estatubatuar ingelesen artean aldeak daude. Hona hemen adibide batzuk:

## Hiztegia

Estatu Batuek ingelesezko lexikoari milaka hitz, esanahi eta esaldi eman dizkiote: batzuk mantendu dira eta beste batzuk, galdu. Bertoko amerindiar hizkuntzek zenbait hitz eman zizkien: opossum, raccoon (mapatxea), squash (kuia) edo moose (altzea). Kolonoen hizkuntzetatik ere zenbait hitz hartu zituzten: nederlanderatiko cookie (gaileta), frantsesetiko levee edo gaztelaniatiko barbecue (barbakoa) eta stevedore (zamaketaria).
Hitz batzuk ere bertan sortuak dira: O.K. (ados), belittle (gutxietsi), blizzard (elur-ekaitza handia) edo teenager (nerabea).
Badaude Estatu Batuetan oraindik erabiltzen diren hitzak, gainerako lekuetan galduta egon arren: fall (udazkena), gotten (lortuta) edo creek (erreka), adibidez.

## Erreferentziak

* ↑ Crystal, David. (1997). English as a Global Language. Cambridge: Cambridge University Press ISBN 0-521-53032-6..
* ↑ Trudgill, Peter; Jean, Hannah. (2002). International English: A Guide to the Varieties of Standard English. Londres: Arnold, 2 or. ISBN 0-340-80834-9..
* ↑ Trudgill, Peter; Jean, Hannah. (2002). International English: A Guide to the Varieties of Standard English. Londres: Arnold, 46-47 or. ISBN 0-340-80834-9..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7976
* Multimedia: American English / Q7976
# Estatubatuar

Estatubatuarrak (ingelesez: Americans) Ameriketako Estatu Batuetako herritarrak dira. Estatu Batuak herrialde etnikoanitza izanda, bere jatorri etnikoa eta bere estatubatuar herritartasunarenkin bat egiten duten hiritarrak ditu. Bertoko amerindiarrak izan ezik, estatubatuar guztiak azken bost mendeetan hara joandako emigranteen ondorengoak dira

## Jatorri etnikoa
### Kaukasoarrak

Europar arbasoak :
| # | Arbasoak | % | Bizt. | Arbasoak | % | Bizt. |
| 1 | Alemaniar | 15.2% | 42,841,569 | Eskoziar-irlandar | 1.5% | 4,319,232 |
| 2 | Irlandar | 10.8% | 30,524,799 | Suediar | 1.4% | 3,998,310 |
| 3 | Ingeles | 8.7% | 24,509,692 | Errusiar | 0.9% | 2,652,214 |
| 4 | Amerindiar | 7.2% | 20,188,305 | Galestar | 0.6% | 1,753,794 |
| 5 | Italiar | 5.6% | 15,638,348 | Daniar | 0.5% | 1,430,897 |
| 6 | Poloniar | 3.2% | 8,977,235 | Hungariar | 0.5% | 1,398,702 |
| 7 | Frantziar | 3.0% | 8,309,666 | Txekiar | 0.4% | 1,258,452 |
| 8 | Eskoziar | 1.7% | 4,890,581 | Portugaldar | 0.4% | 1,173,691 |
| 9 | Herbeheretar | 1.6% | 4,541,770 | Greziar | 0.4% | 1,153,295 |
| 10 | Norvegiar | 1.6% | 4,477,725 | Britainiar | 0.4% | 1,085,718 |
| 2000eko errolda ||||||||

### Afrikarrak

Afrikar arbasoak :
| # | Arbasoak | % | Bizt. | Arbasoak | % | Bizt. |
| 1 | Nigeriar | 0.0% | 254,794 | Ugandar | 0.0% | 11,674 |
| 2 | Etiopiar | 0.0% | 186,679 | Senegaldar | 0.0% | 8,767 |
| 3 | Somaliar | 0.0% | 103,117 | Zimbabwetar | 0.0% | 6,367 |
| 4 | Cabo Verdear | 0.0% | 90,828 | Azpisaharar | 0.0% | 126,463 |
| 5 | Ghanar | 0.0% | 84,777 | Azpisaharar | 0.5% | 2,866,419 |
| 6 | Hegoafrikar | 0.0% | 55,895 | Hispaniar | 0.4% | 949,195 |
| 7 | Liberiar | 0.0% | 49,428 | Afrikar alone | 12.3% | 38,093,725 |
| 8 | Kenyar | 0.0% | 44,467 |
| 9 | Sudandar | 0.0% | 36,663 |
| 10 | Sierra Leonar | 0.0% | 13,281 |
| 2009ko errolda ||||||||

## Erreferentziak

* ↑ U.S. Census Bureau. U.S. POPClock Projection. .
* ↑ Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. .
* ↑ Fiorina, Morris P., & Paul E. Peterson. (2000). The New American Democracy. Londres: Longman, 97 or. ISBN 0-321-07058-5..
* ↑ 2009 American community Survey: Ancestry
* ↑ U.S. Census Bureau. Table 53—Languages Spoken at Home by Language: 2007. in: Statistical Abstract of the United States 2010..

## Ikus, gainera

* Euskal estatubatuarrak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q846570
* Multimedia: People of the United States / Q846570
# Estatubatuar eskupilota

Estatubatuar eskupilota, ingelesez American handball, AEBetan hanball edo wallball izenez deitua, herrialde honetan usadioz jokatzen den eskupilota joko bat da.
Kautxuzko pilota bat eskuaz joz eta pareta baten aurka talka eginez jokatzen da. Gaur egun New York hirian eta Kalifornia estatuan hainbat estatubatuar eskupilota jokaleku badaude.

## Ikus, gainera

* Euskal pilota
* Irlandar pilota
* Gales pilota
* Valentziar pilota
* Datuak: Q1866478
* Multimedia: American handball / Q1866478
# Estatubatuar eszepzionalismoa

Estatubatuar eszepzionalismoa Ameriketako Estatu Batuak berez beste nazio batzuen gainetik daudela sinestea da.
Sinesmen horren aldeztaileek argudiatzen dute Estatu Batuetako balioak, sistema politikoa eta historia bakarrak direla giza historian. Askotan, adierazi nahi izaten dute Estatu Batuek nazioartean zeregin berezia eta positiboa betetzeko eskubidea dutela eta horretarako prestatuta daudela.
Alexis de Tocqueville frantziar zientzialari politiko eta historialariaren oharretan eta idatzietan du sorburua; bereziki, Estatu Batuak Britainia Handiarekin eta bere jaioterri Frantziarekin konparatuz egin zituen idatzietan. Tocqueville izan zen 1831n han egindako bidaien ondoren herrialdea «ohiz kanpokoa» zela adierazi zuen lehen idazlea. Estatubatuar eszepzionalismoa terminoaren lehen erabilera dokumentatua Estatu Batuetako komunistek egin zuten, komunisten arteko barne borroketan ari zirela, 1950eko hamarkadaren amaieran.
Seymour Martin Lipset politologoak dioenez, Estatu Batuak apartekoak dira, iraultzazko gertaera batetik abiatu baitziren. Beraz, estatubatuar eszepzionalismoaren Ameriketako Estatu Batuetako Iraultzan kokatzen du, eta adierazten du Estatu Batuak ideologia bereziko «lehen nazio berritzat» sortu zela. Ideologia hori, Lipsetek amerikanismoa deitua —baina, sarritan, estatubatuar esezpzionalismoa izenaz ere aipatua, askatasunean, berdintasunean, indibidualismoan, errepublikanismoan, demokrazian eta laissez faire ekonomian oinarritzen da; printzipio horiek, batzuetan, kolektiboki estatubatuar eszepzionalismo izenaz aipatzen dira. Gizarte zientzietako terminotzat, estatubatuar eszepzionalismoa Estatu Batuen estatusari dagokio, munduan muturreko datua den aldetik. Kontzeptuaren kritikariek eta nazionalistek diote estatubatuar eszepzionalismoa terminoak iradokitzen duela Estatu Batuak beste herrialde batzuk baino hobea dela, goragoko mailako kultura duela, edo mundua eraldatzeko eginkizun bakarra duela.

## Erreferentziak

* ↑ American Exceptionalism: A Double-Edged Sword. Seymour Martin Lipset. New York, N.Y.: W.W. Norton & Co., Inc. 1996. p. 18.
* ↑ «Trump wants schools to teach "American exceptionalism" if he's re-elected» Newsweek August 24, 2020.
* ↑ de Tocqueville, Alexis. Democracy in America (1840), part 2, p. 36: "The position of the Americans is therefore quite exceptional, and it may be believed that no other democratic people will ever be placed in a similar one."
* ↑ Zimmer, Ben. (27 September 2013). «Did Stalin Really Coin "American Exceptionalism"?» Slate.com.
* ↑ Seymour Martin Lipset, The first new nation (1963).
* ↑ Lipset, American Exceptionalism, pp. 1, 17–19, 165–74, 197

## Kanpo estekak

* Datuak: Q464148
# Estatua (argipena)

Estatua hurrengoetako bat izan daiteke:
* estatua, izaki bizidun bat irudikatzen duen eskultura-lana;
* estatua, lurralde bateko erakunde autonomo eta burujabeen multzoa.