OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Lesges

Lesges Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 90 biztanle zituen.

## Demografia
### Biztanleria

2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 83 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 39 etxebizitza zeuden, 33 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 39etxeak ziren. 33 etxebizitza nagusietatik 22 bere jabearen bizilekua ziren eta 11 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 30 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea

2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lesges udalerriko biztanleria-piramidea 2009an. :
| Gizonak | Adinak | Emakumeak |
| 0 | 95 + | 0 |
| 0 | 90-94 | 0 |
| 0 | 85-89 | 0 |
| 0 | 80-84 | 0 |
| 4 | 75-79 | 4 |
| 0 | 70-74 | 4 |
| 4 | 65-69 | 0 |
| 0 | 60-64 | 4 |
| 0 | 55-59 | 0 |
| 0 | 50-54 | 0 |
| 0 | 45-49 | 0 |
| 8 | 40-44 | 4 |
| 0 | 35-39 | 4 |
| 4 | 30-34 | 4 |
| 8 | 25-29 | 0 |
| 0 | 20-24 | 4 |
| 4 | 15-19 | 0 |
| 8 | 10-14 | 0 |
| 4 | 5-9 | 0 |
| 0 | 0tik 4ra | 0 |

## Ekonomia

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 58 ziren, horien artean 43 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 43 pertsona aktiboetatik 39 lanean zeuden (20 gizon eta 19 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra zerbitzu enpresa batena zen.
2000. urtean Lesges udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 780 hektarea erabiltzen.

## Gertuen dauden herriak

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
* ↑ Logement, 1968-2007
* ↑ Population par sexe et âge quinquennal de 1968 à 1999. http://www.recensement-2007.insee.fr+(Noiz kontsultatua: 2010-07-13).
* ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
* ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
* ↑ Exploitations agricoles

## Kanpo estekak

* (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
* Datuak: Q850100
* Multimedia: Lesges / Q850100
# Leshan

Leshan (txinera sinplifikatuz: 乐山; pinyineraz: Lèshān), Sichuan probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 3.364.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 12.827,5 kilometro koadroko azalera.

## Banaketa administratiboa

* Shizhong Barrutia (市中区)
* Shawan Barrutia (沙湾区)
* Wutongqiao Barrutia (五通桥区)
* Jinkouhe Barrutia (金口河区)
* Emeishan Hiria (峨眉山市)
* Qianwei Konderria (犍为县)
* Jingyan Konderria (井研县)
* Jiajiang Konderria (夹江县)
* Muchuan Konderria (沐川县)
* Ebian Yi Konderri autonomoa (峨边彝族自治县)
* Mabian Yi Konderri autonomoa (马边彝族自治县)

## Klima

Datu klimatikoak (Leshan (1971−2000)) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 10.0 | 12.1 | 16.7 | 22.6 | 26.5 | 28.4 | 30.3 | 30.5 | 25.6 | 21.1 | 16.6 | 11.4 | 21.0 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 4.9 | 6.5 | 9.9 | 14.5 | 18.3 | 20.8 | 22.6 | 22.4 | 19.3 | 15.5 | 11.2 | 6.6 | 14.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 16.8 | 23.3 | 41.1 | 80.9 | 98.4 | 154.5 | 276.4 | 298.6 | 162.9 | 65.5 | 34.1 | 11.7 | 1264.2 |
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 9.8 | 11.8 | 13.3 | 14.7 | 16.1 | 16.8 | 16.4 | 15.2 | 17.6 | 16.2 | 10.5 | 9.2 | 167.6 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Ikus, gainera

* Sichuan probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak

* ↑ http://www.weather.com.cn/cityintro/101271401.shtml Weather.com.cn

## Kanpo estekak

* (Txineraz) Leshan hiriko gobernuaren webgunea.
* Datuak: Q426868
* Multimedia: Leshan / Q426868
# Leshara (Nebraska)

Leshara Nebraskako herri bat da. Saunders konderrian kokatua dago. 2010ean 112 biztanle zituen, 0,18 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Saunders konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2518510
* Multimedia: Leshara, Nebraska / Q2518510
# Leseko manifestua

Leseko manifestua (katalanez: Manifest de Les; okzitanieraz: Manifèst de Les) Arango haraneko hainbat herritarrek Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduma babesteko aurkeztutako manifestua da. 2017ko abuztuaren 14an iragarri zen eta abuztuaren 30ean aurkeztu zen Vielhan.
Manifestuak 10 puntu ditu, eta bertan Aranek erabakitzeko eksubidea duela esaten zen, eta Arango herritarrek Kataluniaren etorkizunaz libreki erabakitzeko eskubidea dutela babesten dute. Sinatzaileen artean zeuden Joan Algadò, Mireia Boya, Hug De la Rosa, Paco Faure, Julian Fernández, Rafael Ferran, Jaume Geli, Emili Medan, Àlex Moga eta Rafa Sanmartí.

## Ikus, gainera

* Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduma

## Kanpo estekak

* Manifestuaren webgunea
* Datuak: Q38187664
# Lesena

Lesena, kanpo fatxada baten sendoeran, itzal bat sortuz eginiko erliebezko zerrenda bertikal bat da, eraikinaren apaindura hobetzeko. Erantsitako zutabeak izan daitezke, hormatalak banatzeko zerrendak, etab...
Arte erromanikoan, lombardi banda ere deitzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q756719
* Multimedia: Lesenes / Q756719
# Lesenice

Lesenice Eslovakiako udalerri bat da, Veľký Krtíško barrutian kokatuta. 7,39 km²ko azalera du eta 512 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q584145
* Multimedia: Lesenice / Q584145
# Louis van Gaal

Aloysius Paulus Maria "Louis" van Gaal (Amsterdam, 1951ko abuztuaren 8a) herbeheretar futbolari ohi eta entrenatzailea da.
1973 eta 1987 artean Belgikako Royal Antwerp FC taldean eta Herbehereetako SC Telstar, Sparta Rotterdam eta AZ Alkmaar taldeetan jokatu zuen.
Amsterdamgo Ajax, FC Bartzelona, AZ, Bayern Munich eta Manchester United taldeak eta Herbehereetako futbol selekzio nazionala entrenatu zituen.

## Entrenatzailearen palmaresa

Ajax
* Eredivisie: 1993–94, 1994–95, 1995–96
* Herbehereetako futbol kopa: 1992–93
* Johan Cruyff kopa: 1993, 1994, 1995
* UEFAko Txapeldunen Liga: 1994–95; txapeldunordea: 1995–96
* UEFAko Kopa: 1991–92
* UEFAren Europako Superkopa: 1995
* Kontinente arteko Futbol Kopa: 1995
Barcelona
* Espainiako Futbol Liga: 1997–98, 1998–99
* Espainiako Futbol Kopa: 1997–98
* UEFAren Europako Superkopa: 1997
AZ
* Eredivisie: 2008–09
Bayern Munich
* Bundesliga: 2009–10
* DFB-Pokal: 2009–10
* Alemaniako Futbol Superkopa: 2010
* UEFAko Txapeldunen Liga txapeldunordea: 2009–10
Manchester United
* FA Cup: 2015–16
Netherlands
* Munduko Futbol Txapelketa brontzezko domina: 2014

## Kanpo estekak

* Datuak: Q207431
* Multimedia: Louis van Gaal / Q207431
# Louisa (Kentucky)

Louisa Kentuckyko hiri bat da. Lawrence konderrian kokatua dago. 2010ean 2.467 biztanle zituen, 4,14 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Lawrence konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2576196
* Multimedia: Louisa, Kentucky / Q2576196
# Louisa (Virginia)

Louisa Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Louisa konderrian dago, Virginia estatuan. 1.987 biztanle ditu, 4,768419 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Louisa konderrian

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1375149
# Louis de Rouvroy (Saint-Simongo dukea)

Louis de Rouvroy, II. Saint-Simongo dukea (Paris, 1675eko urtarrilaren 16a - ibidem, 1755eko martxoaren 2a) frantziar militar, diplomazialari eta idazlea izan zen.
Amak eta jesulagunek hezi zuten. 1692an Goardiaren Mosketariekin bat egin eta Namurreko setioan eta Neerwindeneko guduan egon zen. Ondoren, bere bizitzako musikaria ekin zion, hau da, Frantziako pareak Nazioaren Kontseilu Handi batean biltzen saiatu zen.
Armada 1702an utzi zuen Luis XIV.aren atsekaberako, eta gortearen azpijokoetan aritu zen eta Filipe II.a Orleanskoarekin aliatu zen.
Filipe erregeorde bihurtu zenean, Saint-Simon enbaxadore izendatu zuen Espainian.
Memoria batzuk idatzi zituen, frantses literaturako klasiko bihurtu zirenak. Bertan, Luis XIV.aren gorteko Versaillesko bizitza, Erregeordetza eta Luis XV.aren erregealdiaren hasiera deskribatu zituen.
* Datuak: Q463728
* Multimedia: Louis de Rouvroy, duc de Saint-Simon / Q463728
# Louis de Saint-Just

Louise Antoine León Saint-Just (Décize, Nièvre, Frantzia, 1767ko abuztuaren 25a - Paris, Frantzia, 1794ko uztailaren 28a) Frantziako Iraultzako protagonista izan zen. Politikari frantziar honek 1792an konbentzioan parte hartzeko hautatua izan zen jakobinoen ordezkari moduan. Erregearen ejekuzioaren alde bozkatu zuen eta Dantonen ejekuzioaren erantzule nagusia izan zen. 1794an konbentzioaren presidentea izendatu zuten, baina urte berean Thermidoren estatu kolpearen ondorioz Robespierrerekin batera izan zen gilotinatua.
* Datuak: Q27764
* Multimedia: Louis Antoine de Saint-Just / Q27764
# Louis le Brocquy

Louis le Brocquy (Dublin, 1916ko azaroaren 10a - ibidem, 2012ko apirilaren 25a) irlandar margolaria izan zen.
Ibilbide sortzaileak hirurogeita hamar urte iraun zuen. 1938an Irlandatik atera zen maisu europar handiak ikastera. 1939an hasi zen margotzen, Manet, Degas, Grekoa, Velázquez eta Goyaren lanaren eraginez. 1940an Irlandara itzulita, irlandar margolarien aretoaren sortzaileetako bat izan zen. William Butler Yeats, James Joyce, Samuel Beckett, Francis Bacon eta Seamus Heaney idazle eta artista irlandarren buruen erretratuengatik nabarmendu zen. 1945ean kubismora hurbildu zen eta irlandar nomadak ere margotu zituen. 1960ko hamarkadan "garai grisa" izan zuen eta 1956an Veneziako Biurtekoako irlandar ordezkaria izan zen eta nazioarteko saria irabazi zuen.
Tapizak ere egin zituen, eta irlandar idazleen lanak ilustratu zituen.
* Datuak: Q1872117
* Multimedia: Louis le Brocquy / Q1872117
# Louisa Garrett Anderson

Louisa Garrett Anderson (Erresuma Batua, 1873ko uztailaren 28a - 1943ko azaroaren 15a) medikuntzan doktorea izan zen eta sufragista, Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoko (WSPU) kidea, Erresuma Batuan sortutako erakundea. 1903an Emmeline Pankhurst-ek .
Medikuntzako aitzindari ospetsuaren Elizabeth Garrett Anderson-en alaba izan zen. Bere izeba, Millicent Fawcett, sufragista britainiarra zen. Anderson Emakumeen Ospitaleko Korpuko (WHC) kirurgia burua eta Medikuntza Errege Elkarteko kidea.

## Biografia
### Hasierako urteak

Ama Elizabeth Garrett Anderson izan zuen, medikuntzan doktore eta Londresko Emakumeentzako Medikuntza Eskolako sortzaileetako bat, aita berriz, James George Skelton Anderson, Ekialdeko eta Penintsulako Nabigazio Konpainiakoa
St Leonards eskolara joan zen St. Andrewsen, eta Royal Free ospitaleko Emakumeentzako Medikuntza Eskolara, non medikuntzan jardun zuen..

### Sufragista

1912an, sei asteko lan behartuak egitera kondenatu zuten, geroago lau astera murriztuak, adreilu batekin leiho bat apurtzeagatik. Mediku artikulu ugari eta amaren biografia idatzi zituen 1939an.

### Lehen Mundu Gerra

Lehen Mundu Gerran Frantzian aritu zen berak eta bere lagun eta lankide, Flora Murray doktoreak sortutako Emakumeen Ospitalean. Elkarrekin, Frantziako armadarako bi ospitale militar jarri zituzten Parisen eta Wimereuxen . Bere asmoak, hasiera batean, Britainiar Armadak ukatu egin zituen, baina 1915aren hasieran, War Officelesek Londres erdialdean instalazio bat eskaini zion bertan ospitale bat ezartzeko eta beren lanean jarraitzeko.

## Erreferentziak

* ↑ BBC page on Elizabeth Garrett Anderson
* ↑ Geddes, Jennian F. (en inglés). «Deeds and Words in the Suffrage Military Hospital in Endell Street.» . Consultado el 28 de abril de 2016.
* ↑ Wellcome Library – Military Hospital at Endell Street.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q542019
* Multimedia: Louisa Garrett Anderson / Q542019
* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Louisa Garrett Anderson» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
# Louisa Aldrich-Blake

Louisa Brandreth Aldrich-Blake (Chingford, Erresuna Batua, 1865 – 1925) medikuntzaren munduan sartu zen lehen emakume britainiarretako bat izan zen. Bere izaera lesbikoa ikusarazten lehenetarikoa izan zen.
Chingforden jaioa zen, Essex, errektore baten alaba, eta familiarekin Welsh Bicknor-era joan zen bizitzera. 1893an, Free Errege Ospitaleko Emakumeentzako Medikuntza Eskolan graduatu zen. Ondoren, Londresko Unibertsitatera joan zen, Medikuntza eta Kirurgia graduetan sartzeko, eta Kirurgiako Masterra lortu zuen lehen emakume britainiarra izan zen. Bere ibilbidean, Aldrich-Blake Elizabeth Garrett Anderson Ospitalearekin elkartu zen, eta 1910ean zirujau senior gisa amaitu zuen.

## Karrera

Royal Free Hospital-en, idazkari kirurgikoaren kargua betetzen zuen lehen emakumea izan zen, eta anestesista ere izan zen. Lehen Mundu Gerran, gizonezkoen kirurgia-taldearen zati handi bat kanpo-zerbitzu aktiboan zabaldu zen; beraz, Aldrich-Blakek erantzukizun handiagoa izan zuen kirurgian, eta ospitaleko kirurgialari aholku-emaile izatera iritsi zen. Umetoki-lepoko eta ondesteko minbizia egiten lehena izan zen.

## Akademia

Aldrich-Blake "Free Errege Ospitaleko Emakumeentzako Medikuntza Eskolako" ikasleen prestakuntzan aritu zen, bera izan bait zen eskolren bultzatzailea. 1914an, Fakultateko dekano bihurtu zen.

## Damasgoa

1924an, Urte Berriko ohorezko zerrendan, Britainiar Inperioaren Ordenaren dekomendazio-dama egin zuten.

## Decoruma

Louisa Aldrich-Blake dama 1925ean hil zen, arrazoi ezezagunengatik.

## Legatua

Dama Louisa Brandreth Aldrich-Blake bilduma Royal Free Hospital Artxibo Zentroan dago. Estatua bat dago Tavistock Square-n, Londresen

## Erreferentziak

* ↑ emily Hamer. 1996. Britannia's glory: a history of twentieth-century lesbians. Women on women. Editor Cassell, 227 pp. ISBN 0304329649
* ↑ London Gazette Issue 33007, publicado el 30 de diciembre 1924

## Kanpo estekak

* Genesis Women's History archive index entry for Royal Free Hospital Collection.
* Wellcome Library holdings of archive material. artxibatu zen .
* Oxford Dictionary of National Biography Index
* Datuak: Q4793315
* Multimedia: Louisa Aldrich-Blake / Q4793315
# Luton

Luton Ingalaterrako Bedfordshire konderrian dagoen hiri bat da. Londres hiriburutik 51 kilometro iparraldera dago. 2011ko erroldaren arabera 216.800 biztanle zituen.

## Aireportua

Hiri honetan Londres-Luton aireportua dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q203889
* Multimedia: Luton / Q203889
# Lutowiska udalerria

Lutowiska Poloniako Behe Karpatoetako voivoderriko landa-udalerri bat da, Bieszczady barrutian kokatuta. 475,63 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 2082 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q957092
* Multimedia: Gmina Lutowiska / Q957092
ieaBehe Karpatoetako voivoderriko udalerriak :
# Lutra

    Artikulu hau Lutra generoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Igaraba».
Lutra Lutrinae subfamiliako genero bat da. Lutra lutra espeziea, edo igaraba arrunta genero honetakoa da. Beste bi igaraba espezie ere genero honetakoak dira.

## Espezieak

* Lutra lutra
* Lutra sumatrana
* Lutra maculicollis
* Datuak: Q446882
* Multimedia: Lutra / Q446882
* Espezieak: Lutra
# Lužany

Lužany izan daiteke:
* Lužany (Jičíngo barrutia), Txekiar Errepublikan
* Lužany (Hradec Královéko barrutia), Txekiar Errepublikan
* Lužany (Plzeň-South barrutia), Txekiar Errepublikan
* Lužany pri Topli, Eslovakian.
* Lužany (Topoľčanyko barrutia), Eslovakian
# Lužany (Topoľčanyko barrutia)

    Artikulu hau Eslovakiako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lužany».
Lužany (hungarieraz: Sarlóska) Eslovakiako udalerri bat da, Topoľčanyko barrutian kokatuta. 3,90 km²ko azalera du eta 206 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1249. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1043677
* Multimedia: Lužany, Topoľčany District / Q1043677
# Luční hora

Luční hora (polonieraz: Łączna Góra, alemanez: Hochwiesenberg) Txekiar Errepublikan dagoen mendia da, Erraldoien mendietako bohemiar aldean garaiena dena. 1.555 metro ditu eta Txekiar Errepublikako bigarren mendirik altuena da. Pec pod Sněžkou eta Špindlerův Mlýn herrien artean kokaturik, nahiko mendi zabal eta "laua" da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1767298
* Multimedia: Luční hora / Q1767298
# Lučivná

Lučivná Eslovakiako udalerri bat da, Popradeko barrutian kokatuta. 18,77 km²ko azalera du eta 986 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1298. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q632278
# Lisio

Lisio Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 193 biztanle ditu, 8,23 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Lisiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bagnasco Battifollo Monasterolo Casotto Scagnello Viola

## Kanpo estekak

* Datuak: Q20122
* Multimedia: Lisio / Q20122
# Lisimetro

Lisimetroa lurzoruan sartu den prezipitazio-uraren kantitatea neurtzen duen tresna da, leku bereko lurrarekin eta landareekin beteta. Laborantzako ebapotranspirazioa (ETl) neurtzeko erabiltzen da. Ebapotranspirometroa ere deritzo neurketa prozedura nola egin den arabera.
Ebapotranspirazio-tasa neurtzeko tresna hau. Landare-estaldura duen lurrez betetako tanga bat izaten da, emandako ur guztia eta ebapotranspirazioan galdutako guztia neurtu ahal izateko prestatua. Epaipotranspirazioaren neurketa gailuen ur-balantzearen arabera zehazten da. Normalean, lisimetroaren behealdean balantza bat dago, sistemaren ebapotranspiratze-ura zehazteko. Beste lisimetro mota batek uraren drainatze sistema bat erabiltzen du balantza baten ordez, non drainatutako ur kantitatea ebapotranspirazioaren zenbatekoa berdina den, eremu-kapazitatearen berdina dena.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q734533
* Multimedia: Lysimeter / Q734533
# Lisis Tarentokoa

Lisis Tarentokoa (Tarento, Magna Graecia - ??) Krotonako sarraskietatik ihes egin zuen filosofo pitagorikoa izan zen. Tebasen irakatsi zuen, Epaminondas izan zuelarik ikasle eta baita Filolaos ere. Peri cosmou-ko, hau da, munduari buruzko, tratatu baten autore izan zela uste da, beste batzuen ustez Pitagoras berak idatzi bazuen ere. Pitagorikoek perfekzioa zein zenbakik adierazten zuen eztabaidatu zutenean, berak zenbaki hau ezezaguna izan behar zela esan zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q720939
# Lisina

Lisina (Lys) proteinen osagaia den 20 aminoazido esentzialetako bat da, beraz dieta bidez hartu beharrekoa. Azido 2,6-diaminohexanoiko honen formula kimikoa HO$_2$CCH(NH$_2$)(CH$_2$)$_4$NH$_2$ da eta AAA eta AAG kodonen bidez adierazten da.
Lisina aminoazido basikoa da arginina eta histidina bezala.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q178430
* Multimedia: Lysine / Q178430
# Lisinopril

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Lisinoprila angiotentsinaren entzima bihurtzailearen inhibitzaile bat da, hipertentsioa, bihotz-gutxiegitasuna eta miokardio infartu akutua tratatzeko erabiltzen dutena. Diabetesaren giltzurrunetako eta erretinako konplikazioak prebenitzeko ere erabiltzen dute.
Historikoki, angiotentsinaren entzima bihurtzailearen hirugarren inhibitzailea izan zen, kaptopril eta enalaprilaren ondoren, eta 1990eko hamarkadaren hasieran sartu zen. Lisinoprila beste AEBIak bereizten dituzten propietateak ditu: hidrofiloa da, bizitza luzea du eta ez da metabolizatzen gibelean.

## Farmakologia

Lisinoprila enalaprilaren lisinaren analogoa da. Beste AEBI batzuk ez bezala, lisinopril ez da prodroga bat eta gernuan kanporatzen da aldaketarik gabe. Gaindosien kasuan, dialisi bidez kanpora daiteke.

## Erabilera klinikoa

Haren indikazioak, kontraindikazioak eta albo-ondorioak AEBI guztien antzekoak dira. Ohiko eguneko dosia, indikazio guztietan, 2,5 mg-tik 40 mg-ra bitartekoa da paziente sentikorrentzat.

## Arreta-neurriak

Erabilitako dosia egokia ez bada edo medikuak agintzen ez badu, gaindosiek bat-bateko tentsio-erorketak eragin ditzakete.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]
* ↑ Patchett A, Harris E, Tristram E, Wyvratt M, Wu M, Taub D, Peterson E, Ikeler T, ten Broeke J, Payne L, Ondeyka D, Thorsett E, Greenlee W, Lohr N, Hoffsommer R, Joshua H, Ruyle W, Rothrock J, Aster S, Maycock A, Robinson F, Hirschmann R, Sweet C, Ulm E, Gross D, Vassil T, Stone C. (1980). «A new class of angiotensin-converting enzyme inhibitors.» Nature 288 (5788): 280-3. PMID 6253826..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q412208
* Multimedia: Lisinopril / Q412208
# Lisipo

Lisipo (antzinako grezieraz: Λύσιππος, Lysippos; Sikion, K.a. 390 – K.a. 310) greziar eskultorea izan zen. Argos eta Sikiongo eskoletako maisu nagusia izan zen Filipo Mazedoniakoaren eta Alexandro Handiaren garaian eta K.a. IV. mendeko Greziako eskultore handienetakoa, Praxiteles eta Eskopasekin batean. Errealismoak kezkatu zuen bereziki; ordu arteko frontalismo hieratikotik urrundu zen eta mugimenduari berebiziko garrantzia eman zion. Antzinako kronikarien arabera, eskultura asko egin zuen (1.500etik gora batzuen esanetan), baina kopiak baizik ez dira geratu: Agias Farsalakoa, atleta garaile baten irudia; Apoxiomenos, bere kanona erakusten duen irudi-eredua; Eros arkuarekin, Eros Thespiakoa eta Hermes Azara, Alexandro Handiaren erretratua.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q192222
* Multimedia: Lysippos / Q192222
# Lisitea

Lisitea honakoa izan daiteke:
* Lysithea (alga), alga gorri genero bat.
* Lisitea, Jupiterren ilargi bat.
* Lisitea, greziar mitologiako pertsonaia.
# Lisikratesen monumentua

Lisikratesen monumentua (antzinako grezieraz: Μνημείο Λυσικράτους) Atenasen Akropoliatik gertu dago eta, koruak antolatzen zituen Lisikratesen (K.a.335 - 334) omenez eraiki zen. Monumentua (K.a. 335-334) Evaneto arkontearen garaian eraiki zen, Dionisioren teatroan lehendabiziko aldiz gizonezko koru batek sari nagusia irabazi zuela ospatzeko.

## Deskribapena

Idulki karratu baten gainean hamar metro inguruko monumentu zilindrikoa eraiki zen, korintoar tenplu sasi monoptero modura. Marmolezko teilatuan, hasiera batean brontzezko tripode bat zegoen, hots, Lisikratesek irabazi zuen saria.
Garai hartan, hainbat harri mota erabiltzea ohikoa zen, sortzen zuen efektu optikoagatik. Kanpoko aldean korintoar ordena erabiltzen zen lehendabiziko aldietako bat izan zen, hala ere, ondorengo monumentu handietan erabiliko ziren korintoar kapitelekin alderatuta, zutabe hauen kapitelak oso xumeak dira.

## Indusketa, zaharberritzea

1821. urtean aurkitu zen eta 1876an erabat zaharberritu zuten Frantziako gobernuaren babespean.

## Bibliografia

* J. R. McCredie, The Lantern of Demosthenes and Lysikrates, Son of Lysitheides, of Kikynna, en "Studies Presented to Sterling Dow on his eightieth birthday", Durham 1984, pp. 181-183

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1160691
* Multimedia: Choragic Monument of Lysicrates / Q1160691