OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Andoni Perez Cuadrado

Andoni Perez Cuadrado (Gasteiz, Araba 1926ko abenduaren 15a - Gasteiz, Araba 2020ko apirilaren 9a), Banco de Vizcaya, Lan Kide Aurrezkian eta Orona enpresan lan egindako gasteiztarra. Gasteizen gerraurrean irekitako ikastolan ikasi zuen, 1933tik aurrera.

## Biografia laburra

Eliza, politika eta gizartea, hiru hitzok definitzen dute Andoniren jarduna. Gerra ostean abertzaletasunak Araban izan zuen historiaren lekuko bizia izan zen. Arabako Gazteria Katolikoaren lehendakariorde izan zen. Konpromisoaren sinonimo ditu eliza eta ebanjelioa: “Ahularen aldeko borroka, horixe, nahiz eta eskuina saiatu den ebanjelioa Alizia herrialde miresgarrian izan dadin”. Kooperatiben munduan, euskararen aldeko lanean, Arabako abertzale mugimenduan, Alzheimerrak jota dauden gaixoen aldeko taldeetan ibili zen, hainbat elkarte eta institututako kide izanik.
Gudarien ondoko belaunaldikoa dela esaten zuen, haiengandik edan zuela. Haiek utzitako ilintia gori iraunarazten lan egin zuen. Frankismoaren aurkako 1951eko greba orokorraren antolaketa parte hartu zuen Araban, EAJ eta ELAko kideekin batera. Ondorioz, EAJren Arabako kupula osoa atxilotu zuten, besteak beste Manuel Andoin eta Andoni bera. Kartzelan hilabete igaro zituzten, hiru kargu egotzita: legez kanpoko propaganda, legez kanpoko elkartea, eta errebelatze militarra. Prozesuan, epaileak erabat errugabe jo eta libre utzi zituzten.
1956tik 1961era, EAJk Araban izan zuen militante bakarrenetakoa izan zen, buru denak atxiloturik. “Laudioko Errazti eta besteren bat, Araban alderdiak ez zuen beste militanterik. EGI, ETA zein ELAkoa izan, bost urte haietan denek niregana jotzen zuten”. Klandestinitateko EBBko kide izan zen, eta Jaurlaritzaren ordezkaria Araban. EAko militante izan zen haustura gertatu zenetik, Euskaria Fundazioko kide, Andoniren memoriak idazten hasita daude bertan, herri honen historiaren atal bizia betiko gal ez dadin.
Frankismoaren ziegak ezagutu zituen, Melitón Manzanesek torturatu eta belarri bateko entzumena galdu zuen, baina ez zen inoiz kikildu. Manzanasen esku egon zenean, ordea, poliziek ez zekiten ezer bere militantziaz. Arabako Gazteria Katolikoaren lehendakariordea ere bazen, eta horri buruz galdetu zioten bereziki. Bere hitzen arabera, "Manzanasek obsesioa zuen gerra garaiko apaiz abertzaleekin, eta susmoa zuen haiekin ez zutela amaitu, haiek kontrolatzen ez zuten Elizaren barnean ari zela berrantolatzen abertzaletasuna; ez zuen arrazoirik falta".

## Erreferentziak

* ↑ (Gaztelaniaz) Andoni Perez Cuadrado: RECUERDOS Y VIVENCIAS DE UNA VIDA AL SERVICIO DEL NACIONALISMO VASCO EN ALAVA (EUSKAL HERRIA)
* ↑ BERRIA, "Gerraurreko ikastola Gasteizen, ikasle ohi bizien doinuan"
* ↑ ZUZEU, "Andoni Perez Cuadrado joan zaigu"
* ↑ ARGIA aldizkaria
* 1 2 ALEA aldizkaria

## Kanpo estekak

* Elkarrizketa Andoni Perez Cuadradori Argia aldizkarian.
* Datuak: Q12253494
# Andoni Monforte

Andoni Monforte Arregi (Mallabia, 1946ko ekainaren 12a) euskal abokatu eta politikaria izan zen.

## Biografia

Rosita Arregi erraketistaren semea, ama Mexikon jokatzen zuen bitartean eta Miguel aitaren komertzial lanen ondorioz, Mallabian amaren familiarekin biziko zen urte batzuk. Ama pilota jokotik erretiratu zenean Valentzian biziko zen familia osoa.
Valentziako Unibertsitatean Zuzenbidea ikasi zuen.
1977an, 1979an eta 1982an diputatu hautatu zuten. Eusko Kontseilu Nagusian Osasun eta Gizarte Segurantza Sailburua izan zen.
1986 eta 1989 artean eurodiputatua izan zen. Harrezkero abokatu moduan lan egin du.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3753752
* Multimedia: Andoni Monforte / Q3753752
* ↑ Elkartea, Euskal Birusa. (2022-09-30). «Drogetenitturri, 314 zenbakia (2022ko iraila) - Euskal Birusa» EUSKALBIRUSA.EUS (Noiz kontsultatua: 2023-08-27).
# Andoni Ortuzar

Andoni Mirena Ortuzar Arruabarrena (Abanto-Zierbena, 1962ko uztailaren 13a) bizkaitar politikari jeltzalea eta Euzko Alderdi Jeltzaleko lehendakaria da. Informazio Zientzietako lizentziaduna Euskal Herriko Unibertsitatean. EAJko Bizkai Buru Batzarreko kidea da eta Euskadi Buru Batzarreko lehendakaria da. EITBko zuzendari nagusia izan zen 1999-2008 bitartean.
Eusko legebiltzarkidea izan da IX. eta X. legegintzaldietan.
2013ko urtarrilaren 12an Euskadi Buru Batzarreko presidentea aukeratua izan zen, Iñigo Urkullu lehendakaria ordezkatu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q8198786
* Multimedia: Andoni Ortuzar / Q8198786
# Alyson Stoner

Alyson Rae Stoner (Toledo, 1993ko abuztuaren 11 - ) estatubatuar aktorea, dantzaria eta marrazki bizidunen bikoiztalea da.
Ezaguna egin da Cheaper by the Dozen komedian egindako paperagatik, Steve Martinekin batera. Eminem eta Missy Elliotten bideo-musikal batzuetan ere atera da.

## Biografia

Alyson Stoner Toledo herrian jaio zen Ohion. O´Connell Dan Studioan, Holland Ohion eta Margaret O´Brien Modeling Studioetan ikasi zuen. 1999. urtean hasi zen antzezten eta Nazioarteko Modelajearena eta Talentu Elkartean sartu zen. Horren ondorioz, sari batzuk lortu zituen modelatzeagatik eta dantzatzeagatik.
2003an eta 2005ean Cheaper by the Dozen eta Cheaper by the Dozen 2an parte hartu zuen Sarah paperarekin. Serie ezberdinetan parte hartu du ere The Suite Life of Zack & Cody, That's So Raven eta Drake & Josh adibidez.
2005ean Alyson Stonerrek "Baby It's You" JoJoren kanta moldatu zuen. 2006an Step Up Channing Tatumen papera antzeztu zuen. Disney Channelgo Phineas and Ferb marrazki bizidunetan Isabella pertsonaia doblatzen du.

## Kanpo loturak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q229263
* Multimedia: Alyson Stoner / Q229263
# Alyssa Milano

Alyssa Jayne Milano (Brooklyn, New York, 1972ko abenduaren 19a - ) aktore estatubatuarra da, "Charmed" telesailean lan egiteagatik ezaguna dena.

## Biografia

Sagitario zeinuan jaioa, Bel Airreko Preparatory Schoolen ikasi zuen, Los Angelesen.
Txikitatik gustatu zitzaion antzezlana egitea, zortzi urte zituela gurasoei Annie musikalean parte hartu nahi zuela esan eta horrela egin zuen, guraso gabeko neska baten paperean. Bere lehenengo paper inportantea, aldiz, Samantha Miccelirena izan zen, Tony Danzaren alabarena egiten Who's the Boss? telesailean. Japonian 5 disko grabatu zituen, denek platinoskoak izatea lortu zutenak.
Alyssak alde sentibera ere badu: zaldiak asko maite ditu eta zazpi animaliren jabea da. Hiru txakur eta txoriak ere badauzka. UNICEFen enbaxadorea da eta 2005ean Angolara joan zen.
1999ko urtarrilaren 1ean, Alyssak "Remy Zero" rock taldeko kidea den Cinjun August Tate ezkondu zuen, baina laster banandu ziren. 2009an David Bugliari agentea ezkondu zuen.
Guztira sei tatuaje ditu:
* Arrosario bat bizkarrean
* Aingeru bat orkatilan
* Eskuineko orkatilan lorezko koroa bat
* Belaunetan jesarritako xarmagarri bat
* Ohm sinboloa barruko eskumuturrean
* Besoko bat beste eskumuturrean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q189067
* Multimedia: Alyssa Milano / Q189067
# Alyson Hannigan

Alyson Hannigan(Washington, DC, 1974ko martxoaren 24a) aktore estatubatuarra da.

## Filmografia
### Zinema

| Urtea | Pelikula | Papera | Notak |
| 2012 | American Reunion | Michelle Flaherty-Levenstein | |
| 2006 | Date Movie | Julia Jones | Pertsonai printzipala |
| 2003 | American Wedding | Michelle Flaherty-Levenstein | |
| 2001 | American Pie 2 | Michelle Flaherty | |
| 2001 | Beyond the City Limits | Lexi | |
| 2000 | Boys and Girls | Betty | |
| 1999 | American Pie | Michelle Flaherty | |
| 1988 | My Stepmother Is an Alien | Jessie Mills | |
| 1986 | Impure Thoughts | Patty Stubbs | Akreditatua Allison Hannigan bezala |

### Telesailak

| Urtea | Tituloa | Papera | Notak |
| 2005−orain | How I Met Your Mother | Lily Aldrin | Pertsonai printzipala |
| 2009 | The Goode Family | Michelle | Episodioa: "Graffiti in Greenville" |
| 2005 | Veronica Mars | Trina Echolls | Episodioak: "Ruskie Business", "Hot Dogs" eta "My Mother, the Fiend" |
| 2005 | In the Game | Ezezaguna | Telefilmea |
| 2004 | That '70s Show | Suzy Simpson | Episodioak: "Sally Simpson" y "Won't Get Fooled Again" |
| 2004 | Americana | Andrea | Telefilmea |
| 2004 | King of the Hill | Stacey Gibson | Episodioa: "Talking Shop" |
| 2001−2003 | Angel | Willow Rosenberg | Episodioak: "Disharmony", "There's No Place Like Plrtz Glrb" y "Orpheus" |
| 2000 | The Wild Thornberrys | Gerda | Episodioa: "Every Little Bit Alps" |
| 1999−2000 | 100 Deeds for Eddie McDowd | Gigi | Episodioak: "All Howls Eve" y "The Return of Gigi" |
| 1999 | Hayley Wagner, Star | Jenna Jakes | Telefilmea |
| 1998 | Dead Man on Campus | Lucy | Telefilmea |
| 1997−2003 | Buffy the Vampire Slayer | Willow Rosenberg | Pertsonai printzipala. 144 episodio. |
| 1996 | A Case for Life | Iris | Telefilmea |
| 1996 | Picket Fences | Peggy Patterson | Episodioa: "To Forgive Is Devine" |
| 1996 | For My Daughter's Honor | Kelly | Telefilmea |
| 1995 | The Stranger Beside Me | Dana | Telefilmea |
| 1994 | Touched by an Angel | Cassie Peters | Episodioa: "Cassie's Choice" |
| 1993 | Almost Home | Samantha | Episodioak: "The Dance" eta "Hot Ticket" |
| 1991 | Switched at Birth | Gina Twigg (13-16 urte) | Telefilmea |
| 1990 | Roseanne | Jan | Episodioa: "Like, a New Job" |
| 1989−1990 | Free Spirit | Jessie Harper | 14 episodio |
* Datuak: Q199927
* Multimedia: Alyson Hannigan / Q199927
# Alyssa Monks

Alyssa Monks (Ridgewood (New Jersey), 1977ko azaroaren 27a) margolari estatubatuarra da. Oliozko koadro handiak egiten ditu eta foto-errealistak. Giza erretratuak egiten ditu aurpegiak urez, lurrinez edo biniloz erdi estalita agertzen direnak, eta horregatik da ezaguna Amerikan zein Europan.

## Biografia

Zortzi anai-arreben artean gazteena da. Amak zeramika egiten zuen eta beti sustatu du alabaren artearekiko interesa. Zortzi urterekin hasi zen arte eta margolaritza klaseak jasotzen.
1995ean Immaculate Heart Academyn graduatu zen, ondoren The New School (New Yorken), Montclair unibertsitatean eta azkenik Boston Collegen jarraitu zuen. Italian ere izan zen, Lorenzo de' Medici akademian, Florentzian, eta ondoren Estatu batuetara itzuli zen, New York Academy of Art-en eta Kaliforniako Fullerton Collegen ikasketak jarraitzera.

## Lanak

Hasierako lanetan kanpoko edo barneko espazioak margotu zituen eta gorputzak elementu osagarriak baino ez ziren. Estiloa eboluzionatuz joan da eta erretratuek garrantzia hartu dute. Margolanak ahalik eta errealistenak egin nahi izan ditu, ia argazkia izaterainokoak.
Ezagun egin da erretratu horiek beira, binilo, ur edo lurrunak erdi estalita irudikatu dituelako. Esate baterako dutxako manpara atzean edo behelainotan.

## Sariak

* Diseinu grafikoak eragin handiena izan duten eta bizirik dauden 30 emakumezkoen zerrendan 16. postuan kokatu zuten.
* Elizabeth Greenshields Foundation beka birritan irabazi du, 2003an eta 2006an.
* Forbes Fundazioak Normandiako (Frantia) Chateaux Balleroyra bidaiatzeko beka eman zion 2001ean.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) Ajaka, Nadine. «The Rustic Renewal of Brooklyn Artist Alyssa Monks - The Atlantic» www.theatlantic.com (Noiz kontsultatua: 2023-07-20).
* 1 2 3 (Ingelesez) Jordan, Courtney. (2011-04-30). «May I Introduce Alyssa Monks?» Artists Network (Noiz kontsultatua: 2023-07-20).
* ↑ (Ingelesez) Alyssa Monks – Lines and Colors. 2007-03-02 (Noiz kontsultatua: 2023-07-20).
* ↑ (Ingelesez) 30 Most Influential Women Artists Alive Today – Graphic Design Degree Hub. (Noiz kontsultatua: 2023-07-20).
* ↑ (Ingelesez) «Alyssa Monks | Biography» www.mutualart.com (Noiz kontsultatua: 2023-07-20).

## Kanpo estekak

* Alyssa Monksen webgune ofiziala
* Alyssa Monsk, TED hitzaldia
* Datuak: Q450477
# Alyssa Naeher

Alyssa Michele Naeher, (Bridgeport, Connecticut, AEB, 1988ko apirilaren 20a), futbolean aritzen den kirolari estatubatuarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Ameriketako Estatu Batuak ordezkatuz; Kanadako taldearen (urrezko domina) eta Suediako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen AEBko taldea.
Tokion, honako hauek osatzen zuten AEBko taldea: Alyssa Naeher, Crystal Dunn, Sam Mewis, Becky Sauerbrunn, Kelley O'Hara, Kristie Mewis, Tobin Heath, Julie Ertz, Lindsey Horan, Carli Lloyd, Christen Press, Tierna Davidson, Alex Morgan, Emily Sonnett, Megan Rapinoe, Rose Lavelle, Abby Dahlkemper, Adrianna Franch, Catarina Macario, Casey Krueger, Lynn Williams eta Jane Campbellek.

## Nazioarteko emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 03 ! | Futbola, emakumezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ «Alyssa Michele Naeher» olympedia.org (Ingelesez)
* ↑ «Alyssa Michele Naeher» olympics.com (Gaztelaniaz)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q450481
* Multimedia: Alyssa Naeher / Q450481
# Arcola

Arcola Italiako udalerri bat da. La Speziako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. 10.147 biztanle ditu, 16,54 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Arcolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lerici Vezzano Ligure La Spezia Sarzana

## Kanpo estekak

* Datuak: Q269947
* Multimedia: Arcola / Q269947
# Arcola (Illinois)

Arcola Illinoiseko hiri bat da. Douglas konderrian kokatua dago. 2010ean 2.916 biztanle zituen, 5,17 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Douglas konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q581328
* Multimedia: Arcola, Illinois / Q581328
# Arcola udalerria, Douglas konderria (Illinois)

Arcola udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Douglas konderrian. Azken zentsuaren arabera 3.257 biztanle zituen, 53.74 milia karratu (139.2 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Arcola udalerrian 1128 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 25.362 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q4787452
# Arco (itsasontzia)

Arco lurrunezko eta zurezko oskoldun arrantzu binakakoa izan zen, Antonio Elosegui y Cia. donostiar enpresarena. Irisen bikia izan zen. Pasaian Constructora Guipuzcoanak eraikia, Bilbora joan zen Pasaiaren ebakuazioan. Minaketari lanetan jarri zuen Eusko Itsas Gudarosteak (1937/1/16) eta D-11 izena jarri (1937/5/12). Bilbo ebakuatzerakoan Santanderrera pasa zen. BIAren agindutara gelditu zen (1937/8/1), minen miaketan esku hartu zuelarik Santanderren. Handik La Pallicera joan zen (37/8/25) Eusko Itsas Gudarosteko gainerako ontziekin batera, azkenik gerra amaitu arte Rocheforten gelditu zelarik. Bere armadoreei 1939an itzuli zitzaien.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q61363098
# Arcola (Mississippi)

Arcola Mississippiko herri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 361 biztanle zituen, 0,57 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Washington konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q593240
* Multimedia: Arcola, Mississippi / Q593240
# Arcola (Texas)

Arcola Texasko hiri bat da. Fort Bend konderrian kokatua dago. 2010ean 1.642 biztanle zituen, 5,07 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Fort Bend konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q969898
* Multimedia: Arcola, Texas / Q969898
# Arco (argipena)

Arco hurrengoa izan daiteke:

## Lekuak
### Italia

* Arco, Italiako udalerria, Trentoko probintzia autonomoan kokatua

### Ameriketako Estatu Batuak

* Arco (Idaho)
* Arco (Minnesota)
* Sleep Train Arena, jatorriz ARCO Arena, Sacramento hirian dagoen kirol pabilioia

## Beste erabilera batzuk

* Arco (itsasontzia), lurrunezko eta zurezko oskoldun arrantzu binakakoa
# Arcola (Missouri)

Arcola Missourieko herrixka bat da. Dade konderrian kokatua dago. 2010ean 55 biztanle zituen, 0,77 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Dade konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3293294
# Arcole

Arcole Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. 6.364 biztanle ditu, 18,87 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Arcolek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Belfiore Lonigo San Bonifacio Veronella Zimella

## Kanpo estekak

* Datuak: Q46490
* Multimedia: Arcole / Q46490
# Angiotentsinaren entzima bihurtzaile

Angiotentsinaren entzima bihurtzailea (AEB edo ACE) I angiotentsina izeneko substantzia II angiotentsina (giza gorputzeko hodi-uzkurtzailerik indartsuena) bihurtzen duen entzima da. Bradikinina hipotentsorearen inaktibazioa estimulatzen duen II kininasaren berdina da entzima hori, eta, beraz, AEBak funtsezko eginkizuna du presio arterialaren erregulazioan.. Hainbat gorputz-ehunek sortzen dute, hala nola nerbio-sistema zentralak, giltzurrunak eta birikak.

## Erreferentziak

* ↑ Genetikoki lotutako gaixotasunak ACEikusi/editatu erreferentziak Wikidatan. .
* ↑ Fisikoki elkarreragiten duten drogak angiotentsinaren entzima bihurtzaileikusi/editatu erreferentziak Wikidatan. .
* 1 2 3 GRCh38: Ensembl release 89: ENSG00000159640 - Ensembl, May 2017
* 1 2 3 GRCm38: Ensembl release 89: ENSMUSG00000020681 – Ensembl, May 2017
* ↑ Human PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ Mouse PubMed Reference:. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
* ↑ Euskalterm: [Kardiologia Hiztegia] [2023]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q128861
* Multimedia: Angiotensin converting enzyme, ACE / Q128861
# Angiotentsinaren entzima bihurtzailearen inhibitzaile

    Ohar medikoa Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.
Angiotentsinaren entzima bihurtzailearen inhibitzailea edo AEBI AEBaren substantzia inhibitzaile lehiakor espezifikoa da. Molekula-mailan entzimaren zentro aktiboak okupatzen ditu; hala, II angiotentsinaren eraketa entzimatikoa blokeatzen du, baita bradikinina peptido inaktiboetara degradatzen duen prozesua ere. Horregatik, AEBIak eragin hipotentsorea dauka.

## Farmakoak

* Benazepril (Cibacen®)
* Enalapril (Xanef®, Pres®)
* Erramipril (Delix®, Vesdil®)
* Espirapril (Quadropril®)
* Fosinopril (Fosinorm®, Dynacil®)
* Imidapril (Tanatril®)
* Kaptopril (Lopirin®, Tensobon®, Capotén®)
* Kinapril (Accupro®)
* Lisinopril (Acerbon®, Coric®)
* Moexipril (Fempress®)
* Perindopril (Coversum®, Preterax®)
* Trandolapril (Gopten®, Udrik®)
* Zilazapril (Dynorm®)
* Zofenopril (Presiam®, Zofenil®)

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kardiologia Hiztegia] [2023]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q288280
* Multimedia: ACE inhibitors / Q288280
# Angkor Thom

Angkor Thom Khmer Inperioko errege Jayavarman VII.ak (1181-1220) XII. mendean harresiz barneko gotortutako errege hiria izan zen, Chamstarrek Angkor konkistatu eta suntsitu ondoren.
Errege hiria Siam Reap ibaiaren ondoan eraiki zen, 9 kilometro koadroko hedadurarekin, ia alboko 3 kilometroko forma karratu bat jarraituz, putzu batez eta 8 metroko altuerako harresi batez inguratuta. Errege jauregia Suryavarman I.aren garaian eraiki zen, 150 urte lehenago. Elezaharraren arabera, erregeak gau bakoitzeko zati bat Eguzki erreginarekin igarotzen zuen eraikuntza hartako Jauregi Zerutiarrean.
Angkor Thomen erdian, Bayon dago, Jayavarman VII.a erregearen tenplua izan zena. Haren dorreengatik ezaguna da: Budaren aurpegia lau aldeetan du. Hormak erregearen eta herriaren eszenak erakusten dituzten erliebez estalita daude.

## Ikus, gainera

* Angkor

## Kanpo estekak

* (Nederlanderaz)Bayón
* Datuak: Q223665
* Multimedia: Angkor Thom / Q223665
# Angiotentsina

Angiotentsina giltzurruneko zelula justaglomerularrek jariatzen duten polipeptidoetako bakoitza da, odol-presioa erregulatzen duena (I, II eta III angiotentsinak daude). Erreninaren eraginez, II angiotentsina sortzen da, aldosterona jariatzea estimulatzen duen baso-uzkurtzailea. 1930eko hamarkadaren amaieran isolatu eta Cleveland Clinicek eta Ciba AGk sintetizatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ Euskalterm: [Kardiologia Hiztegia] [2015]
* ↑ Euskalterm: [Nefrourologia Hiztegia] [2016]
* ↑ Basso N, Terragno NA. (2001eko abendua). «History about the discovery of the renin-angiotensin system» Hypertension 38 (6): 1246–9. doi:10.1161/hy1201.101214. PMID 11751697..

## Ikus, gainera

* Errenina-angiotentsina-aldosterona sistema

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65963433
* Multimedia: Angiotensin / Q65963433
# Angkor

Angkor (khmereraz: អង្គរ, batzuetan Yasodharapura izenaz ezaguna) Khmer Inperioaren antzinako hiri garrantzitsu bat izan zen, IX eta XV. mendeen artean. Haren hondakinak Siem Reap hiritik gertu daude, Siem Reap probintzian, Kanbodian. UNESCOk, Gizateriaren Ondare izendatu zituen 1992an.
Gunea berriki berreskuratu da oihanetik, Angkor Wat tenplua izan ezik, Vishnu jainko hinduistari eskainia, duela mende askotatik hona, monje budistek mantendutakoa.
Angkor sanskritozko hitza da, hiriari erreferentzia egiten diona; thom eta wat gaur egungo khmererazko hitzak dira. hurrenez hurren, "handi" eta "tenplu" esan nahi dute. Horrela, beraz, Angkor Thom Hiri Handia dela uler daiteke eta Angkor Wat, Tenpluaren Hiria. Tenpluen antolaketa eta eraikuntza ulertzeko, komeni da Meru Mendiaren jatorri sinbolikoa begiratzea, jainkoen egoitza eta unibertso hinduaren erdigunetzat hartzen dena.

## Guneak

Eremuak garrantzi handiko hainbat gune arkeologiko ditu:
* Erdialdeko Angkor
** Angkor Wat
** Ta Prohm
** Phnom Bakheng
** Baksei Chamkrong
** Prasat Bei
** Thma Bay Kaek
** Angkor Thom
*** Baphuon
*** Bayon
*** Phimeanakas
*** Elefanteen terraza
*** Errege legendunaren terraza
*** Tep Pranam
*** Preah Palilay
*** Preah Pithu
*** Prasat Suor Prat
*** Mangalārtha
*** Khleang
* Ekialdeko Angkor
** Thommanon
** Chau Say Tevoda
** Spean Thma
** Ospitaleko kapera
** Ta Keo
** Ta Prohm (Rājavihara)
** Kutiçvara
** Banteay Kdei
** Srah Srang
** Prasat Kravan
** Bat Chum
* Ekialdeko Baray
** Preah Rup
** Ekialdeko Mebon
** Banteay Samré
* Ipar-Ekialdeko Angkor
** Preah Khan
** Neak Pean
** Krol Ko
** Ta Som
* Mendebaldeko Baray
** Mendebaldeko Mebon
** Ak Yum
** Phnom Krom
* Roluos (Hariharalaya), 10 km hego-ekialderatz
** Bakong
** Lolei
** Preah Ko
* Iśvarapura, 20 km ipar-mendebalderantz
** Banteay Srei

## Munduko Zazpi Mirari Berriak

Angkor Munduko Zazpi Mirari Berrien lehiaketan zerrendatu zen, baina ez zen aukeratua izan.

## Erreferentziak

* ↑ Ane Irazabal. (2015-12-26). «Zuhaitzen sustraiek jandako hiria» Ortzadar (Noticias de Álava): 6. (Noiz kontsultatua: 2020-01-26).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q163607
* Multimedia: Angkor / Q163607
# Arrieta kalea (Gasteiz)

Gasteizko Arrieta kalea Alde Zaharrean dago. Ekialde-mendebalde norabidea du.

## Kokapena

Alde Zaharraren goiko aldean dago. Santa Maria eta Eskola kaleak lotzen ditu.

## Luzera

35 metro inguruko luzera du. Ez dauka ataririk. Alde batean Landatxo kiroldegia dago eta bestean ur biltegi zaharra.

## Historia

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1885ean erabaki zen Arrieta plazatxoa izena ematea ur biltegiaren ondoan dagoen inguruari, Vidal de Arrieta y Barcenaren omenez. Bera izan zen Gorbeiako urak Gasteizera eramateko elkartearen presidentea.

## Trafikoa

Trafikorako irekita dago, mendebaldetik ekialderako norantzan. Ezin da aparkatu.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56395386
* Multimedia: Calle de Arrieta, Vitoria-Gasteiz / Q56395386
# Arrieta (mendia)

    Artikulu hau Arrieta mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Arrieta (argipena)».
Arrieta mendia Gasteizko mendietan dagoen mendi arabarra da. Iparraldean Gasteizko udalerriko Berroztegieta herria dauka, eta hegoaldean Trebiñuko Konderriko Arrieta herria. Hain zuzen, izena herri honi zor dio.

## Abiapuntuak

* Arrietatik: Ordu 1 eta 15 minutu
* Doroñutik: Ordu 1 eta 15 minutu
* Berroztegietatik: Ordu 1 eta 30 minutu
* Zaldiaran mendatetik: 50 minutu

## Ikus, gainera

* Arabako mendiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12254127
* ↑ (Gaztelaniaz) «Cuervo (1000 m)» Mendikat (Noiz kontsultatua: 2023-08-26).