OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Harituz

Harituz, Tolosaldeko Bertsozaleen Elkargunea, Tolosaldeko bertsolaritzaren ekosistema indartu eta egonkortzeko helburuz 2013an sortu zen elkartea da.

## Testuingurua

Bertsolari askoren harrobi izan da Tolosaldea aspalditik, hasi Pernando Amezketarraren garaitik eta gaur egun arte, tartean, Pello Errota, Txomin Garmendia, Anjel Mari Peñagarikano eta beste hainbat bertsolariren sorleku eta sormen leku izanez. Gizon horien bertso ibilbidearekin paraleloan, emakume bertsolari asko ere izan ditu eskualdeak, nahiz eta hauek ez izan gizonezkoak bezain ezagunak (emakumeak ez baitziren jendaurrean plazaz-plaza aritzen). Emakume hauen artean ditugu, besteak beste, Mikela Elizegi edo Plazida Otaño. Bertsolariez gain, bertsozaletasunak ere leku nabarmena du eskualdean.

## Elkartearen helburua

Harituz elkartearen helburua eskualdeko bertsolari, bertso eragile (irakasle, gai-jartzaile, antolatzaile…) eta bertsozaleak kohesionatu eta urte luzez iraungo duen egitura sendo eta iraunkor bat eragitea da. Izan ere, sendotasun falta horrek eskualdeko bertso eskolen jarraipena, bertso agenda etab. hari batetik zintzilik utzi izan ditu askotan. Horregatik, Harituzek Tolosaldean bertsolaritza sustatu, bildu, hedatu, ikertu eta transmititzeko ardura hartu du bere sorreratik.
Aipatutako erronka horiei guztiei aurre egiteko Gipuzkoako Bertsozale Elkarteak dituen lan ildo berdinak ditu Harituzek ere, kasu honetan, Tolosaldean gauzatzen direnak: hezkuntza, sustapena, ikerketa eta bilketa eta hedapena. Horiek guztiak Gipuzkoako Bertsozale Elkartearekin koordinazioan antolatzen ditu gainera.

## Pello Mari Otaño ikerketa beka

2020an, I. Pello Mari Otaño ikerketa beka lortu zuen elkarteak “Aiztondoren zirtotsa. Aiztondoko zirto tradizioa eta proposamen didaktikoa” ikerketari esker. Bertan, Aiztondoko zirto tradizioa ikertu zuen taldeak eta zirtoa bertsolaritzaren ikas-irakaskuntza prozesuan txertatzeko proposamen didaktikoa egin zuen.

## Erreferentziak

* ↑ «HARITUZ TOLOSALDEKO BERTSOZALE ELKARGUNEA ELKARTEA» www.euskadi.eus 2013-09-19 (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
* ↑ «"Tolosaldean eskualde ikuspegia izatea da helburua"» bertsoa.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
* ↑ «Pello Mari Otaño ikerketa beka 2020 — Mintzola ahozko lantegia» www.mintzola.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
* ↑ "Aiztondoren zirtotsa. Aiztondoko zirto tradizioa eta aplikazio didaktikoa :: Mikel Artola Izagirre. (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
# Haris Seferović

Haris Seferović (Sursee, Suitza, 1992ko otsailaren 22a - ) futbolari suitzarra da. 2013az geroztik Eintracht Frankfurten ari da jokatzen, aurrelari lanetan aritzen delarik.

## Ibilbidea

Suitzako ligan jokatzen ari zela Fiorentinak interesa erakutsi eta fitxatu egin zuen. Fiorentinarekin sinatu ondoren, maila baxuagoko taldeetan utzita aritu zen. 2013ko udan Realarekin sinatu zuen. 2014ko udan Eintracht Frankfurtekin sinatu zuen.

## Erreferentziak

* ↑ Akordioa Eintracht Frankfurtekin Haris Seferovic taldez aldatzeko realsociedad.com 2014 abuztuaren 1a

## Kanpo estekak

* Datuak: Q283762
* Multimedia: Haris Seferović / Q283762
# Haritz-ardagai

Haritz-ardagaia (Daedalea quercina) Fomitopsidaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, haragi zurkara eta larrukara du. Daedalea generoko espezie bakarra da. Usteldura arrexka sortzen du.

## Deskribapena

Karpoforoa: 5 eta 30 cm bitarteko diametrokoa. Lodia, handia. Azala hasieran zurixka, gero arre zurbila edo arre-grisaxka, glabroa edo pixka bat belusduna, zimur-ildaskatua, eremu zirkularrekin, ertza kamutsa du, normalean erregularra.
Orriak: Ez dira orriak, ezta tutuak ere, labirinto antzeko bat da, horma modukoak, orri gisakoak, kolore grisaxka-okre zurbilekoak.
Hanka: Ez du, karpoforoa zuzenean egur hilari edo biziari lotuta dago.
Haragia: Zurkara, gogorra. Gris-lehoi kolorekoa. Usain berezirik gabea.
Etimologia: Daedalea terminoa: Dedalo, Kretako labirintoa eraiki zuen grekoa. Quercus epitetoa latinetik dator, artea esan nahi duen "Quercus" hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna

Ez da jatekoa, larrukara baita, zura bera bezalakoa.

### Nahasketa arriskua

Oso zaila da nahastea, himenioa labirinto formakoa duelako; hala ere trametea forma hor dago, non ia azalera emankor guztia poroz betea dagoena.

## Sasoia eta lekua

Urte osoan, arteen, urkien, gaztainondoen, haritzen eta abarren enbor hiletan edo bizietan. Oso arrunta eta iraunkorra.

### Banaketa eremua

Europa, Asia, Ipar Afrika, Australasia.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 654 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Palacios Quintano Daniel. (2014). Disfrutando con las setas. Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 464 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 565. or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ Bon,Marcel. (1988). [Es Guia de Campo de los hongos de Europa. ] Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 318 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1301490
* Multimedia: Daedalea quercina / Q1301490
# Haritz-iratze

Haritz-iratzea (Polypodium) benetako iratzeen genero bat da, 75–100 espezie osaturik.

## Espezie hautatuak

* Polypodium abitaguae
* Polypodium alfredii
* Polypodium amorphum Suksdorf
* Polypodium appalachianum Haufler & Windham
* Polypodium argyrolepis
* Polypodium asterolepis Baker
* Polypodium billardieri
* Polypodium californicum Kaulf.
* Polypodium calirhiza
* Polypodium cambricum L. (= P. australe Fée)
* Polypodium chionolepis
* Polypodium decumanum
* Polypodium excavatum Roxb.
* Polypodium exiguum
* Polypodium feei (Bory) Mett.
* Polypodium × font-queri (P. cambricum × P. vulgare)
* Polypodium formosanum Baker
* Polypodium furfuraceum Schltdl. & Cham.
* Polypodium glycyrrhiza D.C.Eaton
* Polypodium hesperium Maxon
* Polypodium incanum
* Polypodium × incognitum
* Polypodium interjectum Shivas
* Polypodium latissimum
* Polypodium lepidopteris (Langsd. & Fisch.) Kunze
* Polypodium macaronesicum Bobrov
* Polypodium × mantoniae (P. interjectum × P. vulgare)
* Polypodium mindense
* Polypodium mixtum
* Polypodium nigrescens Blume
* Polypodium nipponicum
* Polypodium percussum
* Polypodium phymatodes L.
* Polypodium piligerum
* Polypodium punctatum Thunb. ex Murray
* Polypodium pustulatum
* Polypodium pycnocarpum C.Chr.
* Polypodium quitense
* Polypodium rimbachii
* Polypodium × rothmaleri (P. cambricum × P. interjectum)
* Polypodium saximontanum Windham
* Polypodium scouleri Hooker & Greville
* Polypodium scutulatum
* Polypodium segregatum
* Polypodium sibiricum Sipliv.
* Polypodium triseriale Swartz
* Polypodium virginianum L.
* Polypodium vulgare
* Polypodium xalapense

## Erreferentziak

* ↑ Bailey, L.H.; Bailey, E.Z.. (1976). Hortus third: A concise dictionary of plants cultivated in the United States and Canada. New York: Macmillan ISBN 978-0-02-505470-7..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1135685
* Multimedia: Polypodium / Q1135685
* Espezieak: Polypodium (Polypodiaceae)
# Gridley (Illinois)

Gridley Illinoiseko herri bat da. McLean konderrian kokatua dago. 2010ean 1.432 biztanle zituen, 3,20 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* McLean konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2302409
# Gridley (Kansas)

Gridley Kansasko hiri bat da. Coffey konderrian kokatua dago. 2010ean 341 biztanle zituen, 1,06 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Coffey konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2271109
# Gribbohm

Gribbohm'

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q635088
* Multimedia: Gribbohm / Q635088
# Gribow

Gribow Alemaniako udalerri bat da, Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan. Azken zentsuaren arabera 138 biztanle zituen, 8,26 kilometro koadroko azaleran..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q688028
* Multimedia: Gribow / Q688028
# Gribov

Gribov Eslovakiako udalerri bat da, Stopkoveko barrutian kokatuta. 7,94 km²ko azalera du eta 192 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1414. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1110811
* Multimedia: Gribov / Q1110811
# Griceita

Griceita haluro motako minerala da eta halite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Griceita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {LiF}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Griceite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Gricignano di Aversa

Gricignano di Aversa Italiako udalerri bat da. Casertako probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. 12.690 biztanle ditu, 9,98 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Mugakideak

Gricignano di Aversak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aversa Orta di Atella Marcianise Carinaro Cesa Succivo

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58637
* Multimedia: Gricignano di Aversa / Q58637
# Gridley (Kalifornia)

Gridley Kaliforniako hiri bat da. Butte konderrian kokatua dago. 2010ean 6.584 biztanle zituen, 5,4 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Butte konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2709827
* Multimedia: Gridley, California / Q2709827
# Gridley udalerria, McLean konderria (Illinois)

Gridley udalerria Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, McLean konderrian. Azken zentsuaren arabera 1.902 biztanle zituen, 54.5 milia karratu (141 km$^2$) eremuan.

## Ekonomia

2020ko zentsuaren arabera, Gridley udalerrian 713 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak 30.070 estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5608663
# Hauteskundeak Barañainen

2007ko maiatzeko hauteskundeen ondoren Floren Luki aukeratu zuten Barañaingo alkate. Orduan UPNk hamar zinegotzi lortu zituen, Nafarroa Baik sei zinegotzi, PSNek 4, eta Ezker Batuak zinegotzi bakarra. Floren Lukik Nafarroa Bai, PSN eta Ezker Batuko zinegotzien botoa jaso ondoren eskuratu zuen alkatetza. 2008ko apirilaren 25ean, PSN alderdiak iritzia aldatu eta UPNrekin batera, alkatearen aurkako zentzura-mozioa aurkeztu zuen alkatea kargutik kenduz. Horren ondorioz, UPN alderdiko Jose Antonio Mendibe da Barañaingo alkate berria.
2007ko hauteskundeen emaitzak honakoak izan ziren:
Barañaingo Udala (2007) :
| Alderdia | Botoak | Botoen %a | Zinegotziak |
| UPN | 4.175 | %39,21 | 10 |
| Nafarroa Bai | 2.825 | %26,53 | 6 |
| PSN | 2.051 | %19,26 | 4 |
| NEB | 762 | %7,16 | 1 |
| CDN | 313 | %2,94 | 0 |
| Ciudadanos Independientes por Barañain (CIB) | 300 | %2,82 | 0 |
Baliogabeko botoak 583 izan ziren (emandako guztien %5,19) eta 222 boto zuri izan ziren (botoen %2,08). Abstentzioa %29,71koa izan zen.
2011n berriro ere UPNko (7 zinegotzi) Mendibe atera zen alkate PPko botoa ere jaso zuela. UPNren aurrean gobernu alternatiboa lortzearren Bilduk (3) PSNri (4) eman zion botoa baina honek NaBai 2011rekin (4) zuen akordioa azken orduan apurtu zuenez NaBaik -eta (I-Ek (2)- beren hautagaien aldeko botoa eman zuten.
Barañaingo Udala (2011) :
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| UPN | 2.868 | 7 |
| NaBai 2011 | 1.794 | 4 |
| PSN | 1.581 | 4 |
| Bildu | 1.534 | 3 |
| I-E | 913 | 2 |
| PP | 669 | 1 |
| CDN | 214 | 0 |
| DNE | 94 | 0 |
2015eko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bilduko hautagai Oihaneder Indakoetxea hautatu zuten alkate. Nahiz eta UPN izan zen boto gehien jaso zuena, Oihanederrek Geroa Bai, Izquierda-Ezkerra/Equo eta Participando Barañain taldeen babesa jaso zuen.

## Erreferentziak

* ↑ PSN anuncia una moción de censura para desbancar de la alcaldía de Barañain a NaBai Gara egunkariko albistea.
* ↑ Mendive repite como alcalde de Barañáin tras no haber acuerdo entre NaBai y PSN, Diario de Noticias, 2011-6-12.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25473576
# Grudziądz

Grudziądz ( (Audio·info)) barruti-eskumenak dituen Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko hiria eta udalerria da. 57,76 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 95964 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q123511
* Multimedia: Grudziądz / Q123511
ieaKujavia-Pomeraniako voivoderriko udalerriak :
# Grue

Grue Norvegiako udalerria da. Hedmark konderrian kokatua dago. 837.18 km² ditu eta 5.078 biztanle ditu.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1178225
# Grudusk udalerria

Grudusk Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Ciechanów barrutian kokatuta. 96,75 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3677 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1839316
* Multimedia: Gmina Grudusk / Q1839316
ieaMazoviako voivoderriko udalerriak :
# Grudziądz landa-udalerria

Grudziądz ( (Audio·info)) Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Grudziądz barrutian kokatuta. 165,33 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 12513 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q618420
* Multimedia: Gmina Grudziądz / Q618420
ieaKujavia-Pomeraniako voivoderriko udalerriak :
# Grudie

Grudie, Eskoziako gaeleraz: Grùididh, Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5611907
# Gruetli-Laager (Tennessee)

Gruetli-Laager Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Grundy konderrian kokatuta dago, Tennessee estatuan. 1.742 biztanle ditu, 32,548496 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Grundy konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3289432
* Multimedia: Gruetli-Laager, Tennessee / Q3289432
# Grufaloa

Grufaloa haur literaturako ipuin bat da, Julia Donaldsonek ingelesez idatzia eta Axel Schefflerrek irudiztatua. 1999an argitaratu zen lehenengoz. Sagu bat da protagonista, eta ipuinak sagu horrek Europako basoetan barrena egiten duen ibilaldiaren istorioa kontatzen du. 2016an argitaratu zen euskaraz, Amets Santxez Munainek itzulia.
Ipuin honetan oinarritutako Grufaloa filma 2009an kaleratu zen ingelesez; eta, hainbat sari jaso eta gero, 2018an plazaratu zen euskaraz.

## Kanpo estekak

* Grufaloaren ipuina, ipuin kontalari batek kontatua.
* Datuak: Q775917
* Multimedia: Gruffalo / Q775917
# Heriotzaren Garaipena

Heriotzaren Garaipena Pieter Bruegel Zaharrak 1562 inguruan egindako margolana da. 1827tik Madrilgo Pradoko Museoan dado.

## Deskribapena

Koadroak eskeletoen armada bateko sortutako txikizioa irudikatzen du, paisaia ilun eta mortu batean. Suteak daude urruntasunean, eta ontzi hondatuak agertzen dira itsasoan. Hostorik gabeko zenbait zuhaitz mantentzen dira zutik muino soilduetan. Arrainak usteltzen dira gorpuz beteriko aintzira bateko ertzetan.
Hondamendi horretan, eskeletoen oste batek eraso egiten die bizidunei, zein izuaren izuz ihesi ateratzen baitira edo armada beldurgarri horri eusten alferrik saiatzen baitira. Ero batek lauta jotzen du, eta haren atzean eskeleto batek laguntzen du. Zakur gosetu bate kume baten aurpegitik jaten du. Jendea tranpa batera eramaten dute, eta zaldi gaineko eskeleto batek hiltzen ditu. Maila sozial ezberdinetakoak irudikatzen dira: nekazariak, soldaduak, nobleak, bai eta errege bat eta kardinal bat ere. Herioak guztiak hartzen ditu berdin-berdin.
Eskeleto batek iseka egiten du gizakien zoriontasunaz bere gurdiaren gurpiek gizon bat zaplatzen duten bitartean. Emakume bat erori da gurdiaren bidean, josteko ardatz eta goru bat dauzkala esku artean, bizitzaren hauskortasunaren sinboloak.
Mahai batean jankideak altxatu dira eta ezpatak atera dituzte eskeletoei alferrik aurre egiteko. Bufoiak mahaia hartu du babesleku. Ondoko jolasak lurrera botata daude, eta eskeleto maskaradun batek ardo botilak husten ditu. Beste eskeleto batek emakume bat hartu du, jan ondoko maitasunaren burlan. Mahai gainean, otordu etenaren janariak ogi puska batzuk eta pertsona baten buru-hezurra baino ez dago ikusgai. Eskeleto batek, txabusin kaputxadun batean jantzita, beste plater bat ekartzen du, gizakien hezurrez osatua.
Kadroak XVI. mendeko bizitza arrunta erakusten du. Jantziak argi ezagutzen dira, baita zenbait jolas ere, hala nola kartak eta backgammona. Musika tresnak eta erloju mekaniko bat irudikatzen ditu. Eszenen artean, hileta elizkizun bat dago, baita zenbait exekuzio metodo ere.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q644856
* Multimedia: The Triumph of Death by Peter Bruegel / Q644856
# Heriotzaren Haranaren Parke Nazionala

Heriotzaren Haranaren Parke Nazionala, ingelesez: Death Valley National Park, AEBetako Kalifornia eta Nevada estatuetan parke nazional bat da, Arro Handia eta Mojave basamortuaren artean. Heriotzaren harana barne hartzen du. 1994ko urriaren 31n parke nazional izendatua. 13.650 km²-ko azalera du.

## Iruditegia

* Devil's Golf Course ("Deabruaren Golf Zelaia").
* Parke nazionalaren mapa.
* Badwater Arroa.
* Racetrack Playa, ikuspegi panoramikoa.

## Ikus gainera

* Heriotzaren harana

## Kanpo estekak

* Heriotzaren Haranaren Parke Nazionala (AEBetako Parke Nazional Zerbitzua) (Ingelesez)
* Datuak: Q242111
* Multimedia: Death Valley National Park / Q242111
# Heriotza-tasa

Heriotza-tasak edo hilkortasun-tasak urte batean 1000 pertsonako izandako heriotzen kopurua adierazten du. 2004an, EAEko heriotza-tasa orokorra, ia ‰ 3,5 izan zen.

## Adierazleak

Populazio bateko heriotza-tasa neurtzeko adierazle desberdinak daude:
* Heriotza-tasa gordina: denbora tarte zehatz batean (normalean urtebetekoa izaten da) populazio horretan hildako pertsona kopurua populazio osoaz zatitzen da. Orokorrean 10en multiplo batekin biderkatzen da. Adibidez, 200 pertsonako komunitate batean 10 pertsona hiltzen badira urtebeteko epean, 10/200 x 100 eginez gero, komunitate hortako heriotza-tasa gordina urtebete horretan %5ekoa izango da.
* Adinaren araberako heriotza-tasa zehatza: adin tarte bateri dagokiona da, izenak dioen bezala. Esan dezagun, 20-25 urte bitartekoen heriotza-tasa jakin nahi dugula. Kasun honetan, 20-25 adin tartean urte horretan hildako pertsonen kopurua izango dugu zenbakitzailean eta 20-25 urteko pertsona kopuru osoa izendatzailean. Aurreko kasuan bezala, 10en multiplo batez biderkatzen da emaitza normalean.
* Heriotza-arrazoiaren araberako heriotza-tasa: arrazoi zehatz bat dela-eta gertaturiko heriotza kopurua populazio osoaz zatituz lortuko dugu adierazle hau.
* Haurren heriotza-tasa: urtebete baino gutxiago edo bost urte baino gutxiagoko tasa izan daiteke. Lehenengo kasuan, denbora tarte zehatz batean urtebete baino gutxiagoko hil diren haurren kopurua denbora tarte berdinean jaiotako haurren kopuruarekin zatitzen da. Bost urte baino gutxiagoko haurren heriotza-tasa ateratzeko, prozesu berdina da, baina zenbakitzailean bost urte baino gutxiago zutelarik denbora tarte zehatz batean hildako haurren kopurua jarriko dugu eta izendatzailean denbora tarte berdinean jaiotako haurren kopurua.

## Erreferentziak

Catasús, S., Pérez, N. (2002) Introducción al análisis demográfico, CEDEM, Kuba

## Kanpo estekak

* Datuak: Q58702
# Heriotza iragarritako baten kronika

Heriotza iragarritako baten kronika (gaztelaniaz: Crónica de una muerte anunciada) Gabriel Garcia Marquez idazle kolonbiarrak idatziriko eleberria da. Lehenengoz 1981ean argitaratu zen, eta kazetari era batean, Santiago Nasarren heriotza kontatzen du Vicario anaien eskuetan.
Aipagarria liburu honetan kontatzen den istorioa benetan gertatu zen gertakizun batean oinarrituta dagoela. 1951. urteko idazlearen bizipena da aldaketa batzuekin eleberrigintzara egokitzeko asmoarekin.
1982an Xalbador Garmendiak, Sendoa argitaletxeari esker, eleberria euskaratu zuen.

## Argumentua

Karibe kostako herri txiki eta isolatu batean, Bayardo San Román (aberatsa eta etorri berria) eta Ángela Vicario ezkonduko dira. Ezkondu eta gero, senar-emazteak, euren etxe berrira doaz eta, han, Ballardok bere emaztea birjina ez dela ikusiko du. Orduan Ángela Vicario bere gurasoen etxera bueltatzen du senarrak. Han amak gogor zigortuko du eta Ángelak Santiago Nasarri botatzen dio errua, herriko auzokide bat.
Vicario neba-arrebak -Pedro eta Pablo-, familiaren ohorea defendatu behar dute eta herritar gehienei Santiago Nasar akabatzeko erabakia hartu dutela esaten diete. Nasar, ez da enteratuko hil baino minutu batzuk lehenagora arte. Neba-arrebek Santiago hiltzen dute, behin eta berriro saiatu ondoren, euren etxe aurrean, jendearen aurrean. Ikusi zutenek, batzuk ezin izan zuten ezer egin, besteek ez zuten ezer egin. 27 urte zituelarik, Santiagoren lagun batek (narratzaileak), lekuko izan zen gertakarien berriketari ekin zion.
Urte batzuk geroago, Ángela Vicariok egunero idazten zion Bayardori, lehenik era formalean, ostean maitemindu gazteen eskutitzak eta, azkenik gaixoarena egiten. Azkenean, Bayardo 17 urte geroago bueltatzen da gutun guztiak ireki barik.

## Pertsonaiak

Eleberri honen ezaugarri nabarietako bat pertsonaia kopurua da. Izan ere, herri txiki batean gertatzen denez kontakizuna herritar guztiek hartzen dute parte era zuzenean ala zeharka, edo aipatuak dira.

## Gaiak

Istorioaren atal batzuk argitzeko ezintasuna nobelaren alderdi nabarietako bat da, izan ere, kontakizunaren alde garrantzitsu bat ez da argitzen: nola da posible Santiago Nasar-en hilketa saihestu ez izatea are gehiago egoeraren publikotasuna kontuan izanda. Honek, egia ezagutzea zein zaila den (egoera batzuetan) azaleratzen du.
Patua eta kasualitatearen arteko talka aurkezten zaigu. Inork sinistu ez zuen iragarritako hilketa eta sinistu zuten gutxi horiek saihestu ezin izan zutena.
Egunerokotasunean gertatzen den biolentzia (hilketaz gain): matxismoa, ohore kodeak inposaturiko mendeku egarria etab.
Erlijioa eta sinesmenak: fetitxismoa, sineskeria/superstizio,mirariak, sineskortasuna eta sinplismoa batik bat.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q935935
* Multimedia: Chronicle of a Death Foretold / Q935935