OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Elizabeth Gutiérrez

Elizabeth Gutiérrez Nevárez (Los Angeles, Kalifornia, 1979ko apirilaren 1a) mexikar jatorriko estatubatuar aktorea eta modeloa da. El Rostro de Analía eta El fantasma de Elena telenobeletan antzezteagatik da ezaguna.

## Filmografia

Agerpen zerrenda telesailetan, saio berezietan, lehiaketetan eta filmetan :
| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| 2003 | Protagonistas de Novela | Bere burua | Reality showa |
| 2004 | Lingerie Bowl | Bere burua | Reality showa |
| 2005 | The Price Is Right | Bere burua | Lehiaketa |
| 2006 | Olvidarte jamás | Isabella Neira | |
| 2007 | Acorralada | Paola Irazábal | |
| 2008 | Amor Comprado | Mariana Gómez | |
| 2008 | Fotonovela | Melanie / Vanilla | Filma |
| 2008–2009 | El Rostro de Analía | Ana Rivera (Mariana Montiel) / Ana Lucía "Analía" Moncada / Analíaren klona | 178 ataletan |
| 2009–2010 | Corazón salvaje | Rosenda Montes de Oca | 102 ataletan |
| 2010–2011 | El fantasma de Elena | Elena Lafé | 117 ataletan |
| 2011 | Mira quién baila | Bere burua | Reality showa |
| 2012 | El rostro de la venganza | Mariana | |
| 2017 | Milagros de Navidad | Lolita Martínez | Atala: "Lolita" |
| 2018 | El fantasma de mi novia | Elena | Filma |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q846070
* Multimedia: Elizabeth Gutiérrez / Q846070
# Elizabeth Hawley

Elizabeth Hawley (1923ko azaroaren 9a - 2018ko urtarrilaren 26a) estatubatuar kazetari eta Himalaiatako espedizioen kronikaria izan zen. Hawleyk Himalaiatako mendirik igo ez zuen arren, hura zen nazioartean Himalaiatako espedizioei buruzko kronikaririk jakintsuenetakoa eta errespetatuenetakoa.
Berrogeita hamar urte baino gehiago eman ditu Himalaiako gailurretara igotzen ziren espedizioetako mendizale eta xerpak elkarrizketatzen, eta igoera horien berri ematen. Denborarekin, Hawleyren idatziak gailurra egin izanaren berme bihurtu ziren mendizaleen artean.

## Erreferentziak

* ↑ «Elizabeth Hawley hil da, Himalaiako kronista» Berria 2018-1-26.
* Datuak: Q449479
* Multimedia: Elizabeth Hawley / Q449479
# Erlatibitatearen teoria

Erlatibitatearen teoriak Albert Einsteinek XX. mendearen hasieran plazaratutako bi teoria hartzen ditu bere baitan, erlatibitate berezia eta erlatibitate orokorra, zeinak une hartan mekanika newtondarrak eta elektromagnetismoak zuten bateraezintasunari irtenbidea aurkitzeko asmoz garatu baitzituen.
Erlatibitate berezia 1905ean argitaratu zuen, eta mende batzuk lehenago Galileok eta Newtonek garatutako mugimenduaren legeak berdefinitu zituen Maxwellen elektromagnetismoarekin bateragarri bihurtuz; horretarako bi postulatutan oinarritu zen: erreferentzia sistema inertzial guztientzat lege fisikoak berdinak direla eta argiaren abiadura, hutsean, balio konstantea dela argiaren iturriaren mugimendua edozein izanik ere. Teoria honek grabitate indarrik gabeko kasua aztertzen du.
Erlatibitate orokorra 1915ean argitaratu zuen. Erlatibitate bereziaren orokortze bat da, bere baitan grabitate-indarraren eragina kontuan hartzen duena. Teoria honek Newtonen grabitazioaren teoria ordezkatu zuen, nahiz eta grabitate eremu ahulen pean eta abiadura txikietan Newtonen teoriak baliozkoa izaten jarraitzen duen. Erlatibitate berezia teoria honen kasu bat baino ez da.
Teoria hau izendatzeko, erlatibitate terminoa Max Planck fisikariak 1906an erabili zuen lehenbizikoz, erlatibitate bereziak (eta denborarekin, erlatibitate orokorrak) zeukan erlatibitate printzipioaren erabilera nabarmentzeko.

## Erlatibitate berezia

1905an Albert Einsteinek bere Annus Mirabilisaren barne argitaraturiko "Gorputz Mugikorren Elektromagnetismoari Buruz" artikuluan erlatibitatearen teoria bereziaren kontzeptua aurkeztu zuen. Erlatibitate bereziak esaten duena zera da, bata bestetik higidura uniformean edozein erreferentzia sistema inertzialean dauden behatzaileek ezin dezaketela inolako saiakuntzarik egin mugitzen edo geldi daudela erabakitzeko. Ideia hau Galileorena da, baina Einsteinek Galileoren transformaketa teoria Lorentzen transformaketengatik aldatu zituen, aldaketarekin elektromagnetismoa teorian barneratuz.

## Erreferentziak

* ↑ Etxebarria, Jose Ramon. (1971-10-15). «Errelatibitatearen teoria» Anaitasuna 220 (Noiz kontsultatua: 2020-08-08).
* ↑ Etxebarria Bilbao, Jose Ramon. (2018-06-21). [https://www.flickr.com/photos/38892589@N02/48098802458/ Euskarazko irakasmaterialaren idazkuntzaren garapena. Amaitu gabeko historia kolektiboaren atal baten bertsio pertsonala. (Gardenkiak). ] UEU (Noiz kontsultatua: 2019-06-20).
* ↑ «Euskarazko irakasmaterialaren idazkuntzaren garapena. Amaitu gabeko historia kolektiboaren atal baten bertsio pertsonala. (Jose Ramon Etxebarriaren hitzaldia) — Unibertsitatea.Net» www.unibertsitatea.net (Noiz kontsultatua: 2019-06-20).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q43514
* Multimedia: Theory of relativity / Q43514
# Erlauntz

Erlauntza edo, Ipar Euskal Herrian, kofoina, erlakumea hartzeko prestatzen den babesa da, erle ontzia. Erleen koloniek 80.000 kide ere izan ditzakete, hiru kastatan banaturik: erlamandoak, erle langileak eta erregina. Normalean, erle langileak baino ez ditugu ikusiko erlauntza parean.

## Iruditegia

* Erlauntz artifiziala.
* Erlauntzak San Marko-Txoritokietan.
* Erlauntz abandonatuak Araotzen.
* Erlauntz tradizionalen erakusketa.
* Erlauntz tradizionalen erakusketa.
* Erlauntz tradizionalen erakusketa. Henneberg Museum Kloster Veßra.
* Erlauntz multzo bat non erleak bizi diren.
* Erlauntzak Zeelanda Berrian.
* Erlauntza zabalik.
* Erlezain batek abaraska bat erakusten.
* Abaraska.
* Erlauntz bat bizikleta baten gainean.
* Erlezain bi erlauntzez inguratuta, erlauntz baten aurrean.
* Erlauntz baten sarrera-irteera.

## Ikus gainera

* Abaraska.
* Ezti.
* Apis mellifera.
* Erlezaintza.
* Erlearen dantza.
* Euskal Herriko erle beltza.
* Armiarmaren haitzuloak.

## Erreferentziak

* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q165107
* Multimedia: Beehives / Q165107
# Erlatibo (argipena)

Erlatibo izenondoak zerbait beste zerbaitekin duen erlazioz definitzen dela adierazten du:
* hizkuntzalaritzan,
** perpaus erlatiboa, izenlagun funtzioa duen mendeko perpaus,
** izenorde erlatiboa, beste zerbaiti erreferentzia egiten dioten izenordeak, mendeko perpaus bati sarrera ematern diotenak;
* fisikan, dentsitate erlatiboa;
* estatistikan,
** maiztasun erlatiboa,
** ibiltarte erlatiboa.

## Ikus, gainera

* Erlatibismo moral
* Erlatibitate

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1176086
# Erlau

Erlau Alemaniako udalerria da. Saxonia estatuan kokatuta dago, [[Mittelsachsen (barrutia)|Mittelsachsen]] barrutian. 2014an 3.275 biztanle zituen 37,75 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q70954
* Multimedia: Erlau (Sachsen) / Q70954
# Erlauntza (filma)

Erlauntza 2020ko Mireia Gabilondo gipuzkoar zinema zuzendariaren film komikoa da, Kepa Errastiren izen bereko antzezlanean oinarrituta. 2020ko azaroaren 6an estreinatu zen.
Grabazioa ezohikoa izan zen: 14 egunetan bi bertsio grabatu zituzten (euskaraz eta gaztelaniaz).

## Sinopsia

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Landetxe bat da filmaren agertoki zentrala, lagunetako baten ezkondu aurretiko festa ospatzera joan baitira bertara. Txikitako lagun talde hartatik, baina, urte asko pasatu dira, eta urteekin batera, harreman sareak ere bai: elkarren artean lotura handia baldin badute ere, ezer ez da garai horietan bezala. Horrela, hasiera batean asteburu zoro eta zoragarri bat izan behar zuena, asteburu ez hain zoragarri bat bihurtuko da ezustean. Inoiz elkarri esan ez dizkioten kontuak eta aitorpen ezkutuak, berriz ere elkartuta irekitako zauriak, eta tirabira mamitsuak, droga, erlauntz bat...

## Aktoreak

* Itziar Atienza: Maialen
* Aitziber Garmendia: Leire
* Getari Etxegarai: Nerea
* Naiara Arnedo: Amaia
* Sara Cozar: Garazi
* Leire Ruiz: Irati

## Erreferentziak

* ↑ «Kulturklik: EZAEren kultur proposamena» EITB 2020-11-11 (Noiz kontsultatua: 2024-09-18).
* ↑ Lores Aranda, Ainhoa. «'Erlauntza', pantaila handira jauzi egiteko prest» Kultur Sharea 2020-11-05 (Noiz kontsultatua: 2024-09-18).
* ↑ (Gaztelaniaz) Zubiria, Alex. (2020-7-30). «'Erlauntza-Enjambre', del teatro al cine en dos versiones y catorce días» Deia (Noiz kontsultatua: 2024-09-18).
* ↑ Arin, Nagore. (2020-10-31). «Umorez blaitutako ziztada» Berria (Noiz kontsultatua: 2024-09-18) CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q101040730
# Erlaxazio (argipena)

Erlaxazio eta lasaitze hitzek tentsioa gutxitu eta zerbait oreka batera heltzea adierazten dituzte. Erabilera zenbait dituzte:
* erlaxazioa, pertsona bat lasaitasun egoera batean jartzeko teknika,
** erlaxatzeko musika;
* elektronikan, erlaxazio oszilatzaileak;
* egituren mekanikan, erlaxazio dinamikoa.

## Ikus, gainera

* Lasaiera
# Erlazio-itxitura

Matematikan, $A$ multzoan definitutako $R$ erlazioaren itxitura beste erlazio bat da, $R$ erlazioa barnean hartzen duenetan txikiena eta emandako propietatea ere betetzen duena. Propietate horiek bihurkortasuna, simetria eta iragankortasuna izan daitezke, eta hala gerta baledi, itxitura bihurkorra (CR($R$)), itxitura simetrikoa (CS($R$)) edo itxitura iragankorra (CT($R$)) deitzen dira, hurrenez hurren.
C($R$) itxitura bakoitzak propietate hauek betetzen ditu:
* $R\subseteq C(R)$
* $C(R)\,$ iragankorra (bihurkorra, simetrikoa) da
* $R'\,$ iragankorra (bihurkorra, simetrikoa) bada, non $R\subseteq R'$ den, orduan $C(R)\subseteq R'$

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3753945
# Emakumezkoen Hirugarren Federazioa

Emakumezkoen Hirugarren Federazioa (2023 artean Emakumezkoen Futboleko Lehen Nazionala) Espainiako emakumezkoen futbolean dagoen laugarren mailako liga txapelketa da. 2019-2020 denboraldian sortu zenean hirugarren maila zen baina 2022an maila bat jeitsi zuen. Euskal taldeak II multoan kokaturik daude errioxarrekin batera.

## Historia

2019-2020 denboraldian Bigarren mailako bi multzo eratu ziren, iparraldekoa eta hegoaldekoa. Aurreko denboraldiko 30 talde onenek osatu zuten eta gainerakoak Lehen Nazionaleko zazpi multzotan kokatuta gelditu ziren. Aurreneko denboraldia martxoan eten behar izan zen COVID-19 pandemiaren erruz eta une horretan zegoen sailkapena ofizial bihurtu zen. Bigarren denboraldia ere baldintzatu zuen COVID-19 pandemiak eta multzo bakoitean bi multzo antolatu ziren, A eta B.
2022-23 denboraldian maila bat jeitsi zuen Federazioaren bi maila tartekatu baitziren gainean.
Lehen Nazionala (3. maila) :
| Denboraldia | Irabazlea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2019-20 | Añorga | Bizkerre | San Ignacio |
| 2020-21 | A: Pradejón | Osasuna B | EdF Logroño B |
| 2020-21 | B: Real Sociedad B | Añorga | Bizkerre |
| 2021-22 | Bizkerre | Osasuna B | Athletic C |
| Lehen Nazionala (4. maila) ||||
| Denboraldia | Irabazlea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2022-23 | Real Sociedad B | Eibar B | Burgos |
| Hirugarren Federazioa (4. maila) ||||
| Denboraldia | Irabazlea | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2023-24 | Eibar B | Burgos | Añorga |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q66088007
# Emakumezkoen Flèche Brabançonne

Emakumezkoen Flèche Brabançonne :
| Orokortasunak ||
| Kirola | Errepideko txirrindularitza |
| Sorrera | 2018 |
| Ekitaldi kopurua | 7 (urtea: 2024) |
| Aldizkotasuna | urterokoa (Api) |
| Mota | Egun bateko lasterketa |
| translation for raceinfobox_translate index 33 not found | Belgika |
| Lekuak | Flandriako Brabante Valoniako Brabante |
| Webgune ofiziala | Webgune ofiziala |
| Maila | 1.1 (2018-) |
| Zirkuitua | UCI Women's Road World Rankings |
| Palmaresa ||
| Azken garailea | Elisa Longo Borghini |
| Dokumentazioa ||
Emakumezkoen Flèche Brabançonne (ofizialki eta nederlanderaz: Brabantse Pijl Women Elite; frantsesez: Flèche brabançonne féminine) Belgikako Flandriako Brabantean urtero ospatzen den egun bakarreko txirrindularitza lasterketa bat da. 2018tik aurrera egiten dute eta gizonezkoen probaren antzekoa da.

## Palmaresa

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Hirugarrena |
| 2018 | Marta Bastianelli | Leah Kirchmann | Marianne Vos |
| 2019 | Sofie De Vuyst | Marta Cavalli | Coryn Rivera |
| 2020 | Grace Brown | Liane Lippert | Floortje Mackaij |
| 2021 | Ruth Winder | Demi Vollering | Elisa Balsamo |
| 2022 | Demi Vollering | Katarzyna Niewiadoma | Liane Lippert |
| 2023 | Silvia Persico | Demi Vollering | Liane Lippert |
| 2024 | Elisa Longo Borghini | Demi Vollering | Alexandra Manly |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q51717210
# Emakumezkoen Euskal Futbol Liga

Emakumezkoen Euskal Futbol Liga Emakumezkoen futbol txapelketa bat da, Espainiako futbol sisteman bosgarrena dena (2022tik aurrera). Lehen bi sailkatuek Hirugarren Federaziora igotzeko play-offak jokatzen dituzte. 2012an eratu zen txapelketa, aurrez probintzia bakoitzeko ligak jokatu ziren.

## Palmaresa

| Urtea | Txapelduna | Bigarrena | Hirugarrena |
| 2012-13 | Barakaldo | Mariño | Gasteizko Neskak |
| 2013-14 | Mariño | Eibar | Gasteizko Neskak |
| 2014-15 | Eibar | Leioako Emakumeak | Gasteizko Neskak |
| 2015-16 | Gasteizko Neskak | Arratia | Bizkerre |
| 2016-17 | Zarautz | Bizkerre | Oiartzun B |
| 2017-18 | Bizkerre | Arratia | Tolosa |
| 2018-19 | Tolosa | Arratia | Leioako Emakumeak |
| 2019-20 | Real Sociedad B | Eibar B | Erandioko Betiko Neskak |
| 2020-21 | Athletic C | Eibar B | Anaitasuna |
| 2021-22 | Eibar B | Anaitasuna | Zarautz |
| 2022-23 | Bizkerre B | Alavés B | Elorrio |
| 2022-23 | Alavés B | Real Sociedad C | Pauldarrak |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q31188379
# Erromanizazio (argipena)

Erromanizazio izan daiteke:
* Erromanizazio, Antzinako Erromak mendean hartu zituen herrietan izandako akulturazio-prozesua;
* Erromanizazio edo latinizazio, alfabeto latinoz idazten ez diren hizkuntzen transliterazioa.
# Erromantza

| | Romanza Española Espainiar erromantza |
| Arazoak fitxategi hau entzuteko? Ikus multimedia laguntza. ||
Erromantza (gaztelaniaz: romance/romanza, italieraz: romanza, alemanez: Romanze, frantsesez: romance, errusieraz: романс, portugesez: romance, errumanieraz: romanţă) italiar operako aria-moduko konposizio batzuei emandako izena da. Eskuarki, ariak baino giro intimoagokoak izaten dira.

## Historia

Genero hau Erdi Aroan landu zen eta ondoren XVI., XVII. eta XVIII. mendeetan, garai hartako erromantze batzuk mantentzen direlarik, Direktorioaren garaian eta XIX. mendearen erdialdean Frantzian eta batez ere Italian boga handia hartu zuen. Erromantzak idatzi zituzten musikari ezagunenen artean Garat, Boieldieu, Romagnesi, Mompou, Clapisson eta abar daude. Aretoko eta operako erromantzak ere badaude, baita zarzuelakoak ere.
Espainiar erromantza musikari profesionalek interpretatzen zuten, ahotsez eta bihuelaz batez ere, noblezia gai historiko eta mitikoekin dibertitzea helburu zuena. Aro barrokoan gabon kantarekin identifikatu zuten, eta klasizismoan, ahots eta orkestrarako kantata txikiekin. Zarzuelaren generoan, erromantza gai liriko eta, batez ere, maitasunezko kantu edo aria bat da.

## Erreferentziak

* ↑ «Erromantza». Euskaltzaindiaren Hiztegia. (Noiz kontsultatua: 2024-06-04.)
* ↑ Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

## Kanpo estekak

* Datuak: Q599510
* Multimedia: Romances (music) / Q599510
# Erromantxerazko Wikipedia

Erromantxerazko Wikipedia (Vichipedia rumantscha) Wikipediaren erromantxerazko edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 3.182 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 131.a zen.

## Kanpo estekak

* Erromantxerazko Wikipedia
* Datuak: Q3026819
* Multimedia: Romansh Wikipedia / Q3026819
# Eguzki-erupzio

Eguzki-erupzioa edo eguzki-fulgurazioa (batzuetan eguzki-sugarra edo eguzki-garra bezala izendatua) Eguzkiaren distiraren bat-bateko areagotze handia da, gehienetan haren gainazaletik hurbil ikusten dena eta eguzki-orbanen batetik gertu kokatuta. Terminoa zabaldu eta beste izarretako garrak izendatzeko ere erabiltzen da. Sugar indartsuak sarritan koroa-masaren eiekzioek lagunduta agertzen dira, baina ez beti. Eguzkiaren kasuan, sugarrik indartsuenak ere ozta-ozta bereiz daitezke Eguzkiaren irradiazio osoan, baina izar ñirñirkarien kasuan erraz bereiz daitezke euren garrak, normalean izar horiek distira ahula baitute eta haien sugarrak proportzionalki askoz sendoagoak izan ohi direlako.
Eguzki-sugarrak lege potentzialeko magnitudeen espektro batean gertatzen dira; ohikoak diren 10$^{20}$ jouleko energia askapena nahikoa da erraz ikusi daitekeen gertakari bat sortzeko, 10$^{25}$ jouleko askapena edo handiagoa egiten bada, gertakaria aipagarria izango da.
Sugarrak lotuta daude Eguzkiko korotik kanpo-espaziora askatzen diren plasma eta partikulekin. Sugarrek irrati-uhinak ere igortzen dituzte aberastasunez. Eguzki-sugarra Lurrera begira askatzen bada, askatzen diren partikulak goi atmosferan sar daitezke eta hala, aurora distiratsu eta ikusgarriak eragin, eta agian, urruneko irrati-komunikazioak eteteko ahalmena izango du. Eguzki-sugarren partikulek egunak behar izan ohi dituzte Lurrera iristeko. Energia handiko partikulak, zeinak erlatibistak izan daitezkeen, erradiazio elektromagnetikoarekin batera hel daitezke ia.
Eguzki-sugar ugari edo oso handiak askatzen direnean eguzki-ekaitz izena jasotzen du fenomenoak. Eguzki-sugarren maiztasuna aldakorra den arren, badu zerikusirik izar bakoitzaren zikloarekin (eguzki-zikloarekin), zeinak gure izarraren kasuan hamaika urte irauten duen gutxi gorabehera. Ziklo horretan izarrak aldi gorena edo aktiboena izaten du eta orduan eguzki-orbanak ugariagoak dira, eguzki-sugarrak sortzeko aukerak areagotuz.

## Erreferentziak

* 1 2 Euskaltzaindiaren Astronomiaren Oinarrizko Lexikoak onetsitako izenak.
* ↑ (Ingelesez) Kopp, Greg; Lawrence, George; Rottman, Gary. (2005-08). «The Total Irradiance Monitor (TIM): Science Results» Solar Physics 230 (1-2): 129–139. doi:10.1007/s11207-005-7433-9. ISSN 0038-0938. (Noiz kontsultatua: 2020-05-23).
* ↑ (Ingelesez) What is a Solar Flare?. NASA.
* ↑ Menzel, D. H.; Whipple, F. L.; de Vaucouleurs, G.; Chapman, Robert D.. (1972-02). «Survey of the Universe» Physics Today 25 (2): 54–55. doi:10.1063/1.3070727. ISSN 0031-9228. (Noiz kontsultatua: 2020-05-23).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q119830
* Multimedia: Solar flares / Q119830
# Eguzki-energia Euskal Herrian

Eguzki-energiaren garapena geldoa izan da Euskal Herrian, 1980ko hamarkadan isolatutako guneetako baserri eta etxe batzuetan froga modura jartzen hasi zirenetik gaur egun arte, garapenak oztopo handiak izan ditu.

## Bilakaera

Energiaren Euskal Erakundearen arabera, 2006. urtearen amaieran, Euskal Autonomia Erkidegoan plaka fotovoltaikoz osatutako 1.189 instalazio fotovoltaiko zeuden, eta instalaturiko potentzia guztira 4,9 megawatteko zen. Eguzki-energiak beraz, erabilitako energiaren zati oso txikia hartzen du oraindik ere.

## Egitasmo ezberdinak

Azken hogei urteetan hainbat egitasmo burutu dira Euskal Herrian eguzki-energia ustiatzeko.

### "Eguzki ortuak"

2007ko martxoaren 17an Acciona enpresak Nafarroako Milagro udalerrian dagoen Monte Altoko "eguzki ortua" inauguratu zuen. Bertan, eguzkiaren izpiak energia bihurtzen duten ehundaka eguzki panel daude. 2007an instalazioak zabaldu zituenean, 14 milioi kilowatt ekoizteko gai ziren, eguzki ortu bateko eguzki panelek ekoitzitako energia kopururik handiena.
Proiektuan 753 pertsonek hartu dute parte, bakoitzak panel bat edo gehiago erosi dituelarik, horrela pertsona bakoitza panel baten jabe izango da urte jakin batzuetan. Egindako inbertsioa energia saltzeagatik lortutako dirutan jasoko dute. Inbertsioa guztira 65 milioi eurokoa izan zen.

### Eraikin publikoen erabilera

2014tik goiti I-Ener herritar sozietateak, herriko etxeekin elkarlanean, Ipar Euskal Herriko eraikin publikoetako teilatuetan eguzki-plaken instalazioak egin ditu. Orain arte 16 egitasmo burutu dituzte, eta eraikinen ezaugarrien arabera, instalazio bakoitzak 9.000 eta 110.000 kilowatt arteko ekoizpena du urtero.

## Erreferentziak

* ↑ «GURE PROIEKTUAK» I-ENER (Noiz kontsultatua: 2022-04-18).

## Ikus, gainera

* Energia berriztagarriak Euskal Herrian

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Cybereuskadi webguneko albistea.
* Datuak: Q12256560
# Eguzki-kanoi

Eguzki-kanoia edo eguzki-erlojuaren kanoia eguzki-erloju baten diala da, eta metxa bat duen kanoi bat atxiki zaiona, erantsitako lente baten bidez pizten dena. Lente horrek eguzki-izpiak biltzen ditu, eta kanoiak eguerdian su egiten du, ipar-hego ardatzaren gainean behar bezala orientatuta dagoenean. Kanoiaren tamaina handia edo txikia izan daiteke, kokatuta dagoen lekuaren arabera. Etxeetarako bertsioa etxe handietan erabiltzen zen bazkaltzeko ordua adierazteko. Bertsio handiagoak Europako parkeetan erabili ziren eguerdia adierazteko.
Kanoia Europako errege-erreginen familiak eta ahaideek erabili zuten XVIII. mendean. Mota honetako kanoiak daude Greenwicheko Itsas Museo Nazionalean. Hamilton Watch Companyk eguzki kanoi bat du, Parisko Rousseauk egina, 1650 inguruan. Brontzez eraikitako Rousseau kanoia marmolezko eguzki-erloju baten gainean dago. Marokoko Sultanak Londresko Baker & Sonsek egindako bat du.

## Historia

Eguzki-kanoi zaharrenak 1600 inguruan erabili ziren Europan. XVIII. mendean eta XIX. mendearen hasieran Europako parkeetan erabilera modan egon zen. Kanoiaren eta lentearen konbinazioa eguzki-erloju baten gainean zegoen. Gainera, itsasontzietan eguzki-kanoiak erabili ziren eguerdia seinalatzeko. 1979an Dixie Gun Worksek kanoien bertsio miniaturizatuak merkaturatu zituen.
* Datuak: Q28146106
* Multimedia: Noon cannons / Q28146106
# Eguzki-irteera

Eguzki-irteera ekialdean, zeruertzaren gainean eguzkiaren goiko adarra agertzen den unea da. Ezin dugu eguzki-irteera eta egunsentia nahasi, azkena eguna argitzen hasten den unea delako, krepuskulua bukatzen duena hain zuzen ere. Atmosferaren errefrakzioaren ondorioz, eguzkia horizontearen azpian denean ikus daiteke eta, beraz, bai eguzki-irteera eta bai sarrera ilusio optikoak besterik ez dira.
Eguzkiaren irteera latitude eta urteko egunaren arabera aldatzen da eta egun jakin batzuetan ekinokzio eta solstizioak sortzen ditu.

## Erreferentziak

* ↑ Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. Egunsenti. .
* ↑ Starry Night Times - 2007ko urtarrila

## Kanpo estekak

* Datuak: Q193294
* Multimedia: Sunrises / Q193294
# Eguzki-erradiazio

Eguzki erradiazioa eguzkiak igorritako erradiazio elektromagnetikoen multzoa da. Erradiazio hau, gehienbat izpi infragorriz, argi kusgaiz eta izpi ultramorez osatua dago, eta, intentsitate askoz apalagoan gamma izpiz, X izpiz, mikrouhinez eta irrati uhinez. Lurrazalera ez da erradiazio osoa heltzen, askotan atmosferan dauden gasek izpi ultramoreak xurgatzen baitituzte. Eguzkian segundoko 20 milioi Kelvin gradutan 600.000.000 tona hidrogeno fusionatzen dira eta 3,7x1023 kW-ren baliokide den energia igortzen du, hau da, eguzkiaren gainazaleko metro karratu bakoitzeko 64.070 kW igortzen ditu.

## Eguzki erradiazioaren efektuak atmosferako gasengan

Lurraren atmosfera diatermikoa da, hau da, ez da eguzki erradiazioarekin soilik berotzen.
Fotoiak beraien energia eta edo uhin-luzeraren arabera hau egiteko gai dira:
* Atomoen kanpoko geruza fotonizatu.
* Atomo baten elektroien kanpoko geruza fotonizatu
* Geruza batetik beste geruza nagusi batera elektroiak bizitu.
* Molekula bat disoziatu.
* Molekula bat dardaratu.
* Molekula bat biratu.

## Eguzki erradiazioa energia iturri gisa

Bi modu daude eguzki-erradiazioaz baliatzeko: pasiboa, hau da, eguzki-erradiazioa ahal den gehien aprobetxatzeko eraikinak orientatuz (faktore hau arkitektura bioklimatikoan erabiltzen da) edo modu aktiboa, eguzki-erradiazioa aprobetxatzeko gai diren elementu teknikoak erabiliz.
Eguzki-aprobetxamendu aktiboaren bidez elektrizitatea sortzen ahal da (eguzki-energia fotovoltaikoa) edo beroa lortu (eguzki-energia termikoa).
Eguzkiarena energia iturri berriztagarrien artean etorkizun handien duenetakoa da, hiri-ingurumenean integratzeko dituen aukerengatik. Proposatzen den energia-eredu aldaketan, energia iturri berriztagarrien artean herritarrek eta toki erakundeek eguzki energian dute, hain zuzen, protagonismorik handiena.

## Ikus, gainera

* Eguzki-argitasuna
* Eguzki argi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17996169
# Erdialdea (Dundee)

Erdialdea, ingelesez: City Center, Eskoziako Dundee hiriko auzo bat da. Iraultza Industrialaren garaia arte hiri osoa barne hartzen zuen.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5123071