OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Pentakisdodekaedro

Pentakisdodekaedroa :
| Taldea | Catalan-en solidoak |
| Aurpegi kopurua | 60 |
| Ertz kopurua | 90 |
| Erpin kopurua | 32 |
| Aurpegiak | Hiruki isoszeleak |
| Ertzak erpineko | 20{6}+12{5} |
| Simetria-taldea | Ikosaedrikoa (I$_h$) |
| Aurpegi-konfigurazioa | V5.6.6 |
| Angelu diedroa | 156° 43' 7" |
| Poliedro duala | Ikosaedro moztua |
| Garapena ||
Geometrian, pentakisdodekaedroa Catalan-en solido bat da, 60 aurpegi (hiruki isoszeleak), 90 ertz eta 32 erpin dituena.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Weisstein, Eric W.: "Pentakis dodecahedron" MathWorld-en.
* Datuak: Q277550
* Multimedia: Pentakis dodecahedron / Q277550
# Pentakontagono

Geometrian, Pentakontagonoa berrogeita hamar alde eta berrogeita hamar angelu dituen poligonoa da.

## Pentakontagono erregularra
### Propietateak

Aldearen luzera $a$ bada:
* Azalera: $A={\frac {50}{4}}a^{2}\cot {\frac {\pi }{50}}\simeq 198,682a^{2}$
* Perimetroa: $P=50a\,\!$
* Barne-angelua: ${\frac {8640^{\circ }}{50}}\ =172,8^{\circ }$

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Weisstein, Eric W.: "Pentacontagon" MathWorld-en.
* Datuak: Q1898067
# Pentagrama (argipena)

Pentagrama terminoak hainbat adiera ditu:
* Pentagrama (musika): idazkera musikalean bost lerro horizontal paralelo eta distantziakidez osatutako sistema;
* Pentagrama (geometria): bost zuzenkirekin eraikitako izar-poligonoa, bost puntako izarra.
# Pentamero

Pentamero terminoa zientziaren hainbat adarretan, hala nola kimikan eta biologian, usatzen da 5 unitatez osatutako entitateak izendatzeko.
Kimikan bost monomeroz osatutako oligomeroei esaten zaie.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3374897
* Multimedia: Pentamers / Q3374897
# Pentamino

Pentaminoa (grezieraz πέντε pente) ertzetan batzen diren bost laukiz osatutako irudi geometrikoa da. Hamabi pentamino ezberdin existitzen dira eta alfabetoko letrekin izendatzen dira. Ardatz-simetriak edo birek sorturikoak ez dira pentamino ezberdintzat jotzen.
Ardatz-simetriaren bidez eratutakoak pentamino ezberdintzat hartuz gero hemezortzi pentamino lortuko genituzke guztira. T, V, I, X, U eta E deiturikoak, ardatz-simetriatik lorturiko pentaminoak dira nahiz eta biraren bidez ere lor daitezke. Honek ordenagailuko hainbat jokoetan garrantzia dauka (Tetris modukoetan), irudiak simetriaren bidez biratu ezin daitezkeenetan.
Interesgarria da lor daitezkeen bariazio ezberdinak aipatzea:
* L, N, Y, P eta F zortzi modutan orienta daitezke: errotazioaren bidez lau eta beste lau simetria axialaren bidez.
* Z lau modutan orienta daiteke: bi errotazioaren bidez eta beste bi simetria axialaren bidez.
* T, V, U eta W errotazioaren bidezko lau modulan orienta daitezke.
* I errotazioaren bidezko bi eratan orienta daiteke.
* X modu batean soilik orienta daiteke.
Adibidez, Y-ren zortzi konbinazioak hauek lirateke.

## Bi dimentsioko buru-hausgarria

Pentaminoko bi dimentsioko buru-hausgarriak honetan datza: hamabi pentamino ezberdin dituen laukizuzena betetzean, hutsunerik utzi gabe eta laukiak elkarren gainean jarri gabe. Hamabi pentamino bakoitzak bost laukiko azalera betetzen du; hortaz, laukizuzena 60 lauki izan behar ditu. Dimentsio posibleak honako hauek dira: 6x10, 5x12, 4x15, 3x20.
6x10 dimentsioko lauki zuzena John Fletcher-ek ebatzi zuen lehenengo aldiz 1965. urtean. 2339 soluzio ditu, laukizuzen osoko errotazio edo simetria bidezko bariazioak aintzat hartu gabe.
5x12 dimentsi0ko laukizuzenak, 1010 erantzun posible ditu, 4x15-koak 368 eta 3x20-ak soilik 2.

## Hiru dimentsioko buru-hausgarria

Pentaminoko hiru dimentsioko buru-hausgarriak honetan datza: 3D kutxa bat 12 pentaminoz osatzea, hutsunerik utzi gabe eta laukiak elkarren gainean jarri gabe. 12 pentamino bakoitza bost kuboz osatuta egongo da eta 2D-koen forma berdina izango du baina bolumenarekin. Kutxak 60 unitateko bolumena izan beharko du eta honako dimentsio hauek izan ditzake: 2x5x6 edo 3x4x5. Jarraian soluzio posible batzuk ikus ditzakezue.

## Erreferentziak

* ↑ Angulo Martin, Patxi. (1997). «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala» www.elhuyar.eus (Elhuyar) ISBN 978-84-92457-60-1. (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).

## Ikus, gainera

* Jokoenea

## Kanpo estekak

* Datuak: Q247406
* Multimedia: Pentominoes / Q247406
# Pentagrama (geometria)

Geometrian, pentagrama (antzinako grezierazko πεντάγραμμον hitzetik: "bost lerro") bost zuzenkirekin eraikitako izar-poligonoa da, bost puntako izar bat. Erregularra edo irregularra izan daiteke. Pentagramaren zuzenkiak elkartzean pentagono bat sortzen da barruan.
Hainbat kulturatan erabiltzen dute ikur gisa, zeinek bere esanahiarekin; adibidez, bahaismoan, kristautasunean, mormonismoan, neopaganismoan, satanismoan eta okultismoan.

## Ikus, gainera

* Pentalfa
* Pentakulua

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Weisstein, Eric W.: "Pentagram" MathWorld-en.
* (Ingelesez) The Pythagorean Pentacle
* Datuak: Q182186
* Multimedia: Pentagrams / Q182186
# Pentahidrita

Pentahidrita sulfato motako minerala da eta chalcanthita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Pentahidrita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {MgSO4 * 5H2O}}$. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Pentahydrite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Peters (Kalifornia)

Peters Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Joaquin konderrian dago, Kalifornia estatuan. 708 biztanle ditu, 6,56158 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* San Joaquin konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6073506
# Petersaurach

Petersaurach Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[Ansbach (barrutia)|Ansbach]] barrutian. 2014an 4.859 biztanle zituen 41,81 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q507397
* Multimedia: Petersaurach / Q507397
# Petersberg (Hessen)

Petersberg Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan dago, [[Fulda (barrutia)|Fulda]] barrutian. 2014an 15.095 biztanle zituen 35,51 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q285935
* Multimedia: Petersberg (Hessen) / Q285935
# Petersberg (Renania-Palatinatua)

Petersberg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, [[Südwestpfalz (barrutia)|Südwestpfalz]] barrutian. 2014an 894 biztanle zituen 3,83 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q676597
* Multimedia: Petersberg (Pfalz) / Q676597
# Petersboro (Utah)

Petersboro Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cache konderrian dago, Utah estatuan. 623 biztanle ditu, 57,949905 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Cache konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1851891
* Multimedia: Peter, Utah / Q1851891
# Petersberg (Turingia)

Petersberg Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, Saale-Holzland-Kreis barrutian. 2014an 261 biztanle zituen 8,38 kilometro koadrotan banatuta.

## Demografia

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

## Kanpo estekak

* Webgune ofiziala
* Datuak: Q649576
* Multimedia: Petersberg, Thuringia / Q649576
# Peterren hatsarrea

Peterren hatsarrea kazetaritzan eta gizarte-zientzietan ospetsu bilakatu den zuhur-hitza da. Jatorrizko bertsioan Laurence J. Peter irakasleak berak labur adierazi zuen: "Employees tend to rise to their level of incompetence", hau da, "Enplegatuak bere gaitasunik ezaren mailaraino aupatu ohi dira".

## Bibliografia

* (Ingelesez) PETER, Laurence J., The Peter Principle: Why Things Always Go Wrong, New York City, 1969, oclc= 1038496, isbn= 0-688-27544-3 (24 edizio gutxienez).

## Kanpo estekak

* Peter printzipioa, Gizapedian.
* Datuak: Q497359
# Peters (kraterra)

Peters kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ01 lau-angelukoan dago. 14,7 kilometroko diametroa du. Izena Christian August Friedrich Petersren omenez darama. Bere hegoaldean Moigno kraterra dago.

## Erreferentziak

* (Ingelesez) (WGPSN), IAU Working Group for Planetary System Nomenclature. (2013ko otsailaren 13a). Gazetteer of Planetary Nomenclature. 1:1 Million-Scale Maps of the Moon. Nazioarteko Astronomia Elkartea / USGS.
* (Ingelesez) Andersson, L. E.; Whitaker, E. A.,. (1982). NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
* (Ingelesez) Blue, Jennifer. (25 de julio de 2007). Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS.
* (Ingelesez) Bussey, B.; Spudis, P.. (2004). The Clementine Atlas of the Moon. Cambridge University Press ISBN 0-521-81528-2.
* (Ingelesez) Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C.. (1995). Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers ISBN 0-936389-27-3..
* (Ingelesez) McDowell, Jonathan. (15 de julio de 2007). Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report.
* (Ingelesez) Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B.. (1971). Report on Lunar Nomenclature by The Working Group of Commission 17 of the IAU. , 136 or..
* (Ingelesez) Moore, Patrick. (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co ISBN 0-304-35469-4.
* (Ingelesez) Price, Fred W.. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press ISBN 0521335000..
* (Ingelesez) Rükl, Antonín. (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books ISBN 0-913135-17-8.
* (Ingelesez) Webb, Rev. T. W.. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6ª edición revisada. Dover ISBN 0-486-20917-2.
* (Ingelesez) Whitaker, Ewen A.. (2003). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press 978-0-521-54414-6.
* (Ingelesez) Wlasuk, Peter T.. (2000). Observing the Moon. Springer ISBN 1-85233-193-3.
* (Ingelesez) Lunar Impact Crater Database. Lunar and Planetary Institute (USRA).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1337170
* Multimedia: Peters (crater) / Q1337170
# Petersberg

Petersberg Alemaniako udalerri bat da, Saxonia-Anhalt estatuan. Azken zentsuaren arabera 9.366 biztanle zituen, 102,68 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q635001
* Multimedia: Petersberg (Saalekreis) / Q635001
# Perm kraia

Perm kraia (errusieraz: Пермский край, translit.: Permski krai) Errusiako subjektu federal bat da, Volgako Barruti Federalean kokaturik dagoena. 160.600 km²-ko azalera du eta 2010ean 2.635.276 biztanle zituen. Zentro administratiboa Perm hiria da.

## Erreferentziak

* ↑ «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru

## Ikus, gainera

* Errusiako kraiak

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5400
* Multimedia: Perm Krai / Q5400
# Permafrost

Permafrost (ingelesezko perma-, permanent, "betiere" + frost, "antzigar"/"izotzaldi") udan izoztuta mantentzen den lurzoruari deritzo, gutxienez bi urtez iraun duena. Lurzoru mota hau ohikoa da Siberia, Alaska eta Kanada iparraldean. Hedaduraz, Artikoko lurraldeetako lur beti izoztuari ere deritzo.
Hiru motatakoa izan daiteke: jarraitua, lurpeko 0,5 m-tik 500 m-ra bitarteko parteak izozturik irauten duena; zatikakoa, permafrostaren barnean izoztu gabeko parte batzuk dituena; eta permafrostaren barnean parte gehienak izoztu gabe irauten duena. Klimak, tenperaturak, ezaugarri geomorfikoek eta landarediak eragiten dute permafrosten sorrera eta bilakaera. Lurrazalaren % 25 inguru hartzen du permafrostak, hormategiak barne.
Azken hamarkada eta urteetan, permafrosta gero eta lasterrago ari da urtzen klima aldaketa dela eta. Permafrostak metano eta karbono kopuru handiak biltegiratzen dituenez, urtzearen ondorioz emisioak ugari askatzen ari dira atmosferara eta, beraz, berotegi efektuko gasak. 2019an, 1.600.000 megatona karbono zeuden permafrostean; atmosferan barreiatuta, berriz, 870.000 megatona.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* ↑ Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2012]

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Center for Permafrost (CENPERM) Cenperm.ku.dk
* Datuak: Q179918
* Multimedia: Permafrost / Q179918
# Permanganato

Permanganatoa azido permanganikotik (HMnO$_4$) eratorriak diren gatzetako bakoitza da. Ezagunena potasio permanganatoa da (KMnO$_4$).
Permanganatoak ondo disolbatzen dira uretan, eta erraz kristaltzen dira. Perkloratoen antz handia dute. Kolore more bizia dute, eta kristalek beltzak dirudite. Oxidatzaile indartsuak dira, eta erraz erreduzitzen dira disoluzio azidoetan, gatz manganosoak eratuz; disoluzio neutroetan manganitoak edo manganeso dioxidoa eratu arte erreduzitzen dira, eta disoluzio alkalinoetan manganatoak eratu arte. Potasio permanganatoa desinfektatzaile gisa erabiltzen da, eta erredox erreakzioetan erreaktibo oxidatzaile gisa.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q56809357
* Multimedia: Permanganates / Q56809357
# Permingeatita

Permingeatita sulfuro motako minerala da eta stannita taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Permingeatita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Cu3SbSe4}}$. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 4,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Permingeatite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).
# Permo-Triasiar iraungipen masiboa

Permo-Triasiar iraungipen masiboa Permiarraren bukaera eta Triasikoaren hasiera paleontologian oso ezaguna den gertakaria da. Itsas-espezieetan %90tik %95era desagertu ziren eta lurrazalako %70tik gora. Kalkulu batzuen arabera izaki guztien %99,5a hilik suertatu zen garai honetan.
Garai honetan magma basaltikoko isurketa handiak egon ziren, horietako batzuek milaka urtez iraun zutena, gaur egungo Siberian. Zegoen kostalde eskasa eta lehortasuna zela eta ere espezie asko hil zitezkeen. Laba kopuru handiek ere karbono dioxido asko isuri dezakete eta lurreko tenperatura 5 ºCelsius jaitsi; hala ere hau ez da nahikoa bizitzarekin bukatzeko.
Beste hipotesi batek itsasoetan hidrogeno sulfido ugari egotea da, oxigeno gutxi zegoelako eta bakterioek hau sortu zutelako. Gas hau atmosferaraino igo daiteke. Nahiz eta gas hau desager daitekeen gehiegi badago bizitzarentzako txarra izango litzateke. Ozonoa ere desagertuko litzateke eta erradiazio ultrabioleta areagotu.
2006an meteorito bat erori zenaren inguruko hipotesiak ere aurkitu zituzten.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q141118
* Multimedia: Permian–Triassic extinction event / Q141118
# Perlíoko geltokia

Perlío Galiziako Coruñako probintziako tren geltoki bat da, Fene udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
* Leon — Coruña

## Zerbitzuak

Renfe Operadora
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
5CoruñaElviña–Unibertsitatea • O Burgo–Santiago • Cambre • Cecebre • Betanzos–Infesta • Betanzos–Cidade • Miño • Perbes • Pontedeume • Cabañas • Barallobre • Perlío • NedaFerrol :

## Ikus, gainera

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5846914
# Permalink

Permalink edo esteka iraunkorra hipertestuetan ezartzen den esteka iraunkorra da URL helbide batera. Etorkizunean, urte askoan zehar, aldatu gabe egon nahi duen hiperesteka iraunkorra da, usteltzeko hain sentibera ez den esteka, etorkizunean apurtzeko arriskua gutxitzeko asmoarekin eraikia.
Permalink batek eskaintzen duen aukera webguneko orrialde nagusitik artxiboetara pasatzerakoan ere esteka berdina izaten jarraituko duela da, eta honenbestez beste blog eta webgune batzuetan esteka egitea errazten du.
Permalink horiek sortzeko, sarritan, URLak laburtzea erabiltzen da sortzeko.
Permalink horiekin ez bada asmatzen estekak laster usteltzeko arrisku handia dago.
Terminoaren jatorria ingelesezko permanent link hitz konposatuan oinarritzen da. Eta ingelesez sortutako neologismoa, permalink, nazioarteko hitz bihurtu da.
Permalink batzuetan etengabeko identifikatzaile bat da; permalink hitza, batzuetan, etengabeko identifikatzaile sinonimo bezala erabiltzen da.

## Erreferentziak

* ↑ «Euskariana jarri da martxan, "Euskadiko Liburutegi Digitala"» sustatu.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-02).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1048975
# Podhradie (Topoľčanyko barrutia)

Podhradie Eslovakiako udalerri bat da, Topoľčanyko barrutian kokatuta. 30,10 km²ko azalera du eta 294 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1245. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q1070322
* Multimedia: Podhradie, Topoľčany District / Q1070322
# Podiasa

Podiasa Yponomeutidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Podiasa chiococcella da.

## Espezieak

| Espeziea | Irudia | Egoera |
| Podiasa chiococcella | | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7206806
# Podhájska

Podhájska Eslovakiako udalerri bat da, Nové Zámkyko barrutian kokatuta. 11,12 km²ko azalera du eta 1025 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1075. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q595525
* Multimedia: Podhájska / Q595525
# Podhradí nad Dyjí

Podhradí nad Dyjí Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 52 biztanle ditu eta 6,17 kilometro koadroko azalera. Znojmoko barrutian dago.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1598495
* Multimedia: Podhradí nad Dyjí / Q1598495
# Podhradie (Prievidzako barrutia)

Podhradie Eslovakiako udalerri bat da, Prievidzako barrutian kokatuta. 12,76 km²ko azalera du eta 310 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1352. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo loturak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q278483
* Multimedia: Podhradie, Prievidza District / Q278483
# Podhradík

Podhradík Eslovakiako udalerri bat da, Prešoveko barrutian kokatuta. 10,56 km²ko azalera du eta 386 biztanle 2017ko datuen arabera.

## Historia

Idatzizko lehen aipamena 1401. urtekoa da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleria
* Datu-iturria: Počet obyvateľov SR k 31. 12. 2017

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q659296
* Multimedia: Podhradík / Q659296
# Philippe Meirieu

Philippe Meirieu, (Alès, 1949ko azaroaren 29a -) frantziar pedagogo eta ezkerreko politikari ekologista da. Pedagogia diferentziatua garatzeagatik da ezaguna, non ikasle eta hezkuntza-egoeren aniztasuna kudeatzeko, pedagogia metodo eta prozedura ezberdin edo diferentziatuen erabilera sustatzen duen, ikasle eta egoera bakoitzari egokitzeko, inongo bazterketarik gabe, ikasle bakoitzaren ikaskuntza ahalmena garatuz eta irakaslearen interes pertsonalak alde batera utziz,ikastea lehenetsiz eta irakastea bigarren maila batean utziz.
* Datuak: Q3380365
* Multimedia: Philippe Meirieu / Q3380365
# Philippe Lamour

Philippe Lamour (Landrecies, 1903ko otsailaren 12a - Bellegarde, 1992ko uztailaren 25a) frantses abokatua izan zen.

## Biografia

Parisen egin zituen zuzenbide-ikasketak. Oso gazterik hasi zen abokatu-lanetan. Hogeita hamar urte zituenean ospetsu egin zen Seznec eta Stavisky aferetan egindako lan bikainagatik. Nekazarien Konfederazio Nagusia sortu zuen, eta bertako idazkari nagusia izan zen. Indar handiz lan egin zuen Frantziako nekazarien eta erakunde sindikal, finantzetako eta antolamenduzkoen alde. 1945ean Ekonomia Batzordeko kide egin zuten (1953 arte), eta 1946an Kredituaren Batzorde Nazionaleko kide (1971 arte). Frantziako ardogile elkarteen federazioko lehendakaria izan zen. 1974an Languedoc-Roussillon eskualdeko batzorde ekonomiko eta sozialeko lehendakari egin zuten.

## Lanak

* La République des producteurs 1926,
* Entretiens sous la Tour Eiffel 1929 (Renaissance du Livre),
* L'affaire Seznec 1931 (Éditions de la Province),
* Un dur, André Cayatterekin batera, 1934 (Nouvelles Éditions Latines),
* L'affaire Peyrières, André Cayatterekin batera, 1934 (Nouvelles Éditions Latines),
* Un monstre, André Cayatterekin batera, 1935 (Nouvelles Éditions Latines),
* La peau des autres 1936 (Baudinière),
* 60 millions de français 1967 (Buchet/Chastel),
* Prendre le temps de vivre, Jacques de Chalendarrekin batera, 1974 (Le Seuil),
* L'écologie, oui, les écologistes, non 1978 (Plon),
* Le cadran solaire, 1979 (Robert Laffont),
* Les quatre vérités, 1981 (Robert Laffont) .

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q3380137
# Philippe Lebon

Philippe Lebon (edo le Bon ) (Brachay, Frantzia, 1767ko maiatzaren 29a - 1804ko abenduaren 1a), zur-gasa lortzeko eta erabilera industrializatzeko ikerketa egin zuen zientzialaria izan zen. Banaketa sistemak diseinatu zituen argiztapen eta berokuntzarako. Gas-lanpara asmatu zuen, eta erregai beraren motor bat ere asmatu zuen etorkizuneko lurrun-makinaren aitzindaria. 1804. urtean erail zuten.

## Bizitza eta lana

Parisko Zubiak eta Errepideen Ingeniarien Eskolako ikaslea izan zen. Gero Parisko École nationale des ponts et chaussées-en mekanika irakaslea izan zen.
1786an, ikasten ari zen bitartean, egurra eta ikatza destilatzearen ondorioz lortutako gasak ikertu zituen.
1799ko irailaren 28an, " bero-lanpara " izeneko patentea lortu zuen, gasaren bidez argiztapena lortzeko. Kaspiar itsasoko biztanleek inguruko petrolio ustiaketetatik eratorritako gasei eman zieten erabilera oinarritzat hartu omen zuen. Bere asmoa zur-gasa modu industrialean ekoiztea eta hirian zehar banatzea hodien bidez argiztapen publikoa lortzeko. Orduan, kaleak ilunak ziren eta etxeak kandelak, argi-zuziak eta olio-lanparak piztuta zeuden.
Sortzen zuen gasa nahiko eskasa zen, izan ere, hidrogenoarekin batera metanoa eta karbono monoxidoa zituen, errekuntzan usain txarra sortuz. Agian horregatik, haien erakustaldiek ez zuten arreta handia erakarri Frantzian, baina Ingalaterran bai, non arrain-olio lanparak erabiltzen zituzten argiztapenetarako, usain okerragoarekin. Ospetsua bihurtu zuten etxeko argiztapen eta berokuntza sistema txikiek.
1801ean gas-motor baterako patentea aurkeztu zuen erregai ponpa batekin, eta gailu elektriko batek piztuta, baina bere asmakizuna garatu aurretik zendu zen.
Inguruabar ez oso argietan hil zuten 1804.eko abenduaren 1ean.

## Bere erreleboa

Lebonek ez zuen argiztapen publikoa praktikan jarri bere asmakizunaren bidez, baina Frederick Albert Winsorrek, Lebonen patentean interesatua zegoenak, harrikatzaren bidezko gasaren lorpena hobetzen jarraitu zuen, 1807an Londresko Pall Mall kalearen alde bat argiztatzea lortuz.

## Erreferentziak

* 1 2 VEILLERETTE, FRANÇOIS. Philippe Lebon ou l'homme aux mains de lumière, Ed N Mourot, 1987. (frantsesez).
* 1 2 FIGUIER, LOUIS. Les Merveilles de la science, tome 4, 748pp. (1870) (frantsesez). Disponible en línea en: gallica.bnf.fr. p 106: "...assassiné de 13 coups de couteau en traversant les Champs-Élysées à Paris."
* 1 2 FETTER, JOHANN. Lehrgang der französischen Sprache 211pp (1897). (frantsesez). Disponible en línea en: archive.org. p 85: "Philippe Lebon mourut assassiné, on ne sait par qui, en 1804."
* 1 2 BRUNO, G. (pseudónimo de FOUILLÉE, AUGUSTINE (TUILLERIE jaioa)) Le tour de la France par deux enfants. Devoir et Patrie. 308pp (1884). (frantsesez). Disponible en línea en: gutenberg.org. p 275: "Il fui assassiné, en 1804, à Paris, dans les Champs-Élysées, sans qu'on ait jamais pu découvrir ni son meurtrier ni le motif de cet assassinat."
* Datuak: Q562604
* Multimedia: Philippe Lebon / Q562604