OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Arsenoflorencita-(Ce)

Arsenoflorencita-(Ce) fosfato motako minerala da eta dussertite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Arsenoflorencita-(Ce) fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CeAl3(AsO4)2(OH)6}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arsenoflorencite-(Ce): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3623971
# Arsenoflorencita-(La)

Arsenoflorencita-(La) fosfato motako minerala da eta dussertite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Arsenoflorencita-(La) fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {LaAl3(AsO4)2(OH)6}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arsenoflorencite-(La): Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3623972
# Arsenio Merodio

Arsenio Merodio Oliván, pilota arloan Gallartako Txikitoa izengoitiz ezaguna, (Las Carreras, 1897ko otsailaren 27a - 1981) palari profesionala izan zen. Aurrelari aritzen da. Profesionaletako lehendabiziko partida 1914an jokatu zuen, Bilboko Euskalduna pilotalekuan. 1930ean Mexikon aritu zen. Guztira 34 urte egin zituen profesionaletan Gallartako Txikitoak. Horietako askotan palari onentzat jo zuten. Bilbo, Donostia, Iruñea, Madril, Bartzelona eta Mexikoko pilotalekuririk onenetan aritu zen. Pilotaren historialari askok palaren pilotaririk handiena izan zela idatzi dute.

## Erreferentziak

* ↑ Egaña, Iñaki. Quién es quién en la historia del país de los vascos. , 351 or..
* ↑ Bilbaopedia
* Datuak: Q52717987
# Arseniosiderita

Arseniosiderita fosfato motako minerala da eta mitridatite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Arseniosiderita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca2Fe^{3+}3(AsO4)3O2 * 3H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arseniosiderite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3623968
* Multimedia: Arseniosiderite / Q3623968
# Arsenocrandallita

Arsenocrandallita fosfato motako minerala da eta dussertite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Arsenocrandallita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {CaAl3(AsO4)(AsO3OH)(OH)6}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arsenocrandallite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3623969
* Multimedia: Arsenocrandallite / Q3623969
# Arsenmarcobaldiita

Arsenmarcobaldiita mineral bat da eta jordanite homologous series taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Arsenmarcobaldiita mineralaren formula kimikoa hau da: Pb12(As3.2Sb2.8)Σ6S21. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arsenmarcobaldiite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q28002158
* Multimedia: Arsenmarcobaldiite / Q28002158
# Arsenoclasita

Arsenoclasita fosfato motako minerala da.

## Ezaugarriak

Arsenoclasita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mn2+5(AsO4)2(OH)4}}$. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 6 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arsenoclasite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q13089
# Arsenogorceixita

Arsenogorceixita fosfato motako minerala da eta dussertite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Arsenogorceixita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {BaAl3(AsO4)(AsO3OH)(OH)6}}$. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arsenogorceixite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3623974
* Multimedia: Arsenogorceixite / Q3623974
# Arseniopleita

Arseniopleita fosfato motako minerala da eta alluaudite taldearen kidea da.

## Ezaugarriak

Arseniopleita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {(Ca,Na)NaMn2+(Mn2+,Mg,Fe^{2+})2(AsO4)3}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arseniopleite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q19799760
* Multimedia: Arseniopleite / Q19799760
# Arsenmedaita

Arsenmedaita mineral bat da.

## Ezaugarriak

Arsenmedaita mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Mn2+6 As5+Si5O18(OH)}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Arsenmedaite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q29479913
# Arro (argipena)

Arro izenak adiera hauek ditu:
* Arro hidrologiko
* Arro sedimentario
# Arro Handia

Arro Handia (ingelesez: Great Basin) Ipar Amerikako mendebaldeko eskualde zabala da, elkarren ondoko hainbat sakonune endorreiko biltzen dituena. 492.000 kilometro koadroko eremua hartzen du, Estatu Batuetako Kalifornia, Idaho, Nevada, Utah eta Wyomingen eta Mexikoko Kalifornia Beherean.

## Geografia

Arro Handiak Estatu Batuetako mendebaldeko eta Mexikoko ipar-mendebaldeko eremu handia hartzen du. Utahko Wasatch mendilerroa da ekialdeko muga, eta Sierra Nevada eta Ur-jauzien mendikatea mendebaldekoa; bi mendilerro hauek euri-itzala eragiten dute, eta galarazten dute Pazifikoko erauntsiak eskualdera irits daitezen. Iparraldean Snake ibaiaren lautada dago, eta Mojave basamortua hegoaldean.

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .
* ↑ Great Basin. Encyclopædia Britannica, britannica.com (Noiz kontsultatua: 2018-1-22).
* ↑ What is the Great Basin?. usu.edu (Noiz kontsultatua: 2018-1-22).

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) The Great Basin, U.S. National Park Service, nps.gov
* Datuak: Q966943
* Multimedia: Great Basin (United States) / Q966943
# Arro hidrografiko

Arro hidrografikoa, arro hidrologikoa edo drainatze arroa lur eremu bat da: hara, euritik, elurretik edo izotzetik datorren ura maldan behera ibai, aintzira, urtegi edo beste ur multzo berera isurtzen da. Ur multzo hori ibaia, aintzira (lurrazalekoa nahiz endorreikoa), urtegia, padura, itsasoa edo ozeanoa da. Arro hidrografikoan lurrazaleko urak baino ez dira kontuan hartzen; arro hidrologikoan, berriz, lurpeko urak ere biltzen dira. Elkarren ondoko bi arro edo gehiago bereizten dituen lerroa isurialdeen banalerroa da.

## Ikus, gainera

* Isurialde hidrografikoa

## Kanpo estekak

* Datuak: Q166620
* Multimedia: Drainage basins / Q166620
# Arrizuriaga Goikoa baserria

Arrizuriaga Goikoa Busturiko baserri bat da.
1998ko azaroaren 2an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak

Bizkaiko baserri tipikoa, tipologia ikuspuntutik atari arkitrabatuen baserrien taldean sailkatzen dena eta XVII. mendearen azken herena baino lehenagoko kronologiaduna. Oinplanu sakoneko eraikuntza da, ekialderantz orientaturiko aurrealdearekin. Altxaeran beheko solairua, lehena eta ganbara aurkezten ditu eta estalkia bi faldoik osatzen dute sakonerantz jarriak, aurrealdearekin perpendikularra den erdiko gailurrean sustengatuak. Eraikitze-gaia harlangaitza da, lodiera handikoa eta aurreko aldean bilbapenarekin, fatxada nagusia zartatuta egonik, eta atariaren izkinetan harlandu kateatuak ere badituela.
Teilatu-hegala kanporatze nabarmenekoa da, eta aurrealdeko zutoinetan eusten diren besoek eusten dute. Aurrealde nagusia hiru zatitan antolatzen da, harrizko oinarrien gaineko lau zutoinek banatuta. Zutoin hauek lurtzorutik estalkiaren egituraraino heltzen dira, izkinetan eta atariaren alboetan bina kokaturik. Ezkerreko zatian harlangaitzezko horma lodiak zutoinak estaltzen ditu XVI. mendeko baserrien ohi-tipoetan bezala, zeinetan beheko solairuan erdiko zatia baino irtenagoak diren ormak agertzen diren. Hala ere, eskuineko aldea, lehen krujia galdu duena, XVII. mendeko egurrezko zutoinen arteko ormadun aurrealde lauko ereduei omen zegokien. Erdiko zutoinen artean atariaren goi-habea eusten da, fustean zabaldura duen toskana-erako mainelaz sustengaturik. Mainel-zutabe honek, oinarritik harribakarrekoa dena, poligono-erako podiumean kokatzen da, eta ginbelean grabaturiko gurutzea eta data (1809) erakusten du. Atariaren gainean, lehen solairuan hiru bao zabaltzen dira, erdikoa balkoi-atea da, sarbidea ematen duena egurrezko apala eta burdinlandu xehezko baranda duen balkoira. Ganbaran, ohizko aireztatze-zuloak aurkezten ditu eta alboko zatietan, behe eta lehen solairuan banaketa irregularreko baoak daude. Alboko ezkerreko fatxadan, estalki txiki bat atxekiturik dago eta baserriaren aurrean laberako eraikuntza xumea kokatzen da.
Baserri hau, orokorrean, XVII. mendeko ereduei datxekie, nahiz eta erabilera-egokitzearen ondorioak diren aldakuntzak eta aurreko kronologia batekin erlaziona daitezkeen zenbait aztarna badituen. Eraikuntza honek jatorrizko ezaugarri bolumetriko eta egiturazkoak kontserbatzen ditu, XVII. mendeko baserri hauen ezaugarria den egurrezko berebiziko egiturarekin, enbor bakarreko zutoinek osatu eta aurrealdean agerian dena.

## Erreferentziak

* Edukiaren zati bat monumentu hau sailkatutako kultura-ondasun izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

## Kanpo estekak

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
* Datuak: Q11680587
# Arro (Hego Korsika)

Arro, (korsikeraz: Arru) Korsikako hegoaldeko udalerria da, Hego Korsika departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 90 biztanle ditu.

## Erreferentziak

* ↑ (Frantsesez) «Populations légales 2013 | Insee» www.insee.fr (Noiz kontsultatua: 2016-12-27).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q665619
* Multimedia: Arro (Corse-du-Sud) / Q665619
# Arro Handiko basamortua

Arro Handiko basamortua (ingelesez: Great Basin Desert) Estatu Batuetako basamortu handia da. 409.000 km²-ko bere azalerari esker, herrialdeko basamorturik handiena, Nevadako ia estatu osoa, Utah mendebaldeko erdia eta Oregon, Idaho eta Kaliforniako sektore txikiak barnean hartzen dituena. Sierra Nevada mendikateak mugatzen du, mendebaldean, Mendi Harritsuak, ekialdean, Columbiako goi-ordokia, iparraldean eta Mojave eta Sonorako basamortuak, hegoaldean.
Arro Handiko basamortuak, Mojave eta Sonorako basamortuak ez bezala, "ez du kreosotazko zuhaixka" bereizgarririk. J. Robert Maceyk 1986ko txosten baten ondorioz definitu zuen. Honek «Scrub arro handiko basamortua» «Bush kreosotako basamortua»ren aurrean bereizi zuen. Urteko prezipitazioak urriak, 7 eta 12 arteko hazbeteko ingurukoak, eta Larrea tridentata zuhaixka ez duten zenbait eremu elkor hartzen ditu bere barnean, tartean Chalfant, Hammil, Benton eta Queen haranak, eta baita Owens haraneko hego-ekialdeko eskualdea. Aitzitik, Panamint, Saline eta Eureka haranek kreosotazko zuhaixka dute, Deep Springs haranren parean, zeinak Arroa Handiko basamortuko zuhaixka bat duen.
Arro Handiko basamortua "basamortu hotz" bat da, mendebaldean Sierra Nevadak eragindako euri-itzalaren efektuak eragindakoa; flora nagusia «Atriplex confertifolia eta Atriplex confertifolia betetako eremu monotonoak» dira.
Mojave basamortuaren iparraldea markatzen duen ekotonoa kreosotako zuhaixkaren habitataren ertza da, eta Arro Handiko zuhaixka-esteparen hegoaldeko demarkazioa eta Arro Handia eta mendi-inguruetako ekoeskualdea ere bada. Ekotonoa gorakadaren gorakadagatik, tenperatura altuago egoteagatik eta prezipitazioengatik (euri-itzal gutxiago) ezartzen da.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 (Ingelesez) Macey, J. Robert. (1986-5-28). The Biogeography of a Herpetofaunal Transision Between the Great Basin and Mojave Deserts. .
* ↑ (Ingelesez) National Park Service. Great Basin National Park. .
* ↑ (Ingelesez) Trimble, Stephen. (1999). The Sagebrush Ocean: A Natural History of the Great Basin. ISBN 0-87417-343-4..
* ↑ (Ingelesez) Ecoregions of North America. USGS Western Ecology Division.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q273446
* Multimedia: Great Basin Desert / Q273446
# Arrizuriaga mendia

Arrizuriaga, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Arrizuriaga mendia, 326 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.244611 eta -2.782416 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Larrabetzu, Erletxe.

## Kanpo estekak

Arrizuriaga, http://www.euskal-herria.org/.
# Andres Azkarate

Andres Azkarate Esparza (Oibar, Nafarroa Garaia, 1891ko azaroaren 30 – Leire, Nafarroa Garaia, 1981ko ekainaren 2) nafar apaiz eta monjea izan zen.
Giza zientzien ikasketak eta nobiziazioa Santo Domingo de Silosko monasterioan egin zituen. Buenos Airesen apaiztu zen 1917ko ekainaren 2an. 1918an beneditar komunitate berriko priore izendatu zuten. Bere jarduera apostoliko bizia Argentinako gizarteko sektore anitzetara iritsi zen.
Bere obra San Benito Abadia Handiaren eraikuntzarekin koroatu zuen, eta bertako lehen abate izendatu zuten 1950ean. Santa Escolasticako Monja Beneditarren Abadia sortu eta sortu zuen. Peru eta Uruguaiko fundazioekin. Mugimendu Liturgikoaren sustatzailerik nabarmenena izan zen. Gai horri buruz 19 liburu eta Guía Litúrgico del Catequista idatzi ditu.
Litúrgica Argentina aldizkaria eta Benedictina argitaletxea sortu zituen. Artxidiozesiko katekesi mintegietako zuzendaria izan zan, Beneditar Maisuen Akademiaren sortzailea, Ikasle Katolikoentzako Zirkulu Excelsiorren eta Buenos Airesko Idazle eta Kazetari Katolikoen Elkartearen sortzailea. Bere beste sorkuntza batzuk Langile Etxea eta Doako Kontsultategi Medikoa izan ziren, San Benitoko patronatupean. Bere lan eskergak Buenos Airesko bizitza erlijiosoa berritu zuen, baita Argentinaren mugak gainditu ere, Hego Amerikako Erlijiosoen Konfederazioko lehen presidentea izan zelarik. 1949an ezkonduen katixima eta ezkongaien katixima argitaratu zituen.
1962an, Buenos Airesko San Benito Abadiari uko egin zion, eta Euskal Herrira erretiratu zen, Leireko monasteriora.

## Erreferentziak

* (Gaztelaniaz) «AZKARATE, Andres - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-04-15).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q76003045
# Andres Gostin

Andres Gostin Elorza (Azkoitia, 1966) kazetari euskalduna eta Mondragon Unibertsitateko irakaslea da, Huhezi fakultatean. Zinema eta ikus-entzunezkoen kritikan eta analisian berezituta dago.
Euskal Herriko Unibertsitatean egin zituen kazetaritza ikasketak. Euskaldunon Egunkariaren hasierako sortze-taldean jardun zuen, eta egunkari haren historia osoan izan zen bertako langile. Diseinu taldean egin zuen lan, besteak beste. Egunkaria itxi eta haren ordezko probisional Egunero egunkariaren lanean ere jardun zuen.
Kazetaritzatik irakaskuntzara egin zuen saltoa 21. mendean. Mondragon Unibertsitatean tesia aurkeztu zuen 2015ean, doktoradutza lortuz, lan honekin: XX. Mende Erditik aurrerako indarkeria politikoaren errepresentazioa euskarazko fikziozko ikus-entzunezkoetan.

## Erreferentziak

* ↑ «Irakasleak» Mondragon Unibertsitatea (Noiz kontsultatua: 2021-02-16).
* ↑ Lozano, Maite Asensio. «Zerbait inportante egin zuten» Berria (Noiz kontsultatua: 2021-02-16).
* ↑ «'Egunero' eta eguneroko beste lanak» www.argia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-02-16).
* ↑ (Gaztelaniaz) Elorza, Andres Gostin. (2015). XX. Mende Erditik aurrerako indarkeria politikoaren errepresentazioa euskarazko fikziozko ikus-entzunezkoetan. Mondragon Unibertsitatea (Noiz kontsultatua: 2021-02-16).
* Datuak: Q104668777
* Multimedia: Andres Gostin / Q104668777
# Andres Greziakoa

Andres Greziakoa eta Danimarkakoa (grezieraz: Ανδρέας; danieraz: Andreas; Atenas, 1882ko otsailaren 2a - Monte-Carlo, 1944ko abenduaren 3a) greziar printzea izan zen.
Jurgi I.a Greziakoa eta Olga Konstantinovna Errusiakoaren semea izan zen. Karrera militarra jarraitu zuen eta Balkanetako Gerran parte hartu zuen.
Lehen Mundu Gerraren ondoren, Greziako gainerako errege-familiekin erbesteratu behar izan zuen. Grezia eta Turkiaren arteko gerraren hondamendiaren ondoren, bigarren aldiz erbesteratu erbesteratu eta Frantzian kokatu zen.
1903an Alizia Battenbergekoarekin ezkondu zen eta Filipe Edinburgokoaren aita izan zen.
* Datuak: Q156531
* Multimedia: Prince Andrew of Greece and Denmark / Q156531
# Andres III.a Hungariakoa

Andres III.a Veneziarra (hungarieraz: III. Velencei András, kroazieraz: Andrija III. Mlečanin, eslovakieraz: Ondrej III.; Venezia, c. 1265 – Budapest, 1301eko urtarrilaren 14a) Hungariako eta Kroaziako erregea izan zen 1290etik 1301era.
Eztebe Hil ostekoaren eta Tomasina Morosiniren semea eta Andres II.a Hungariakoaren biloba izan zen. Venezian jaio zen eta 1278an iritsi zen lehen aldiz Hungariara, Ivan Kőszegi jaun ahaltsuak gonbidatuta, Ladislao IV.a Hungariakoa erregeari aurre egiteko. Misioak ez zuen arrakastarik izan eta Andres Veneziara itzuli zen.
1290. urtearen hasieran, Hungariara itzuli zen, Lodomer gotzainak gonbidatuta, Ladislao kargutik kentzeko, baina harrapatu eta Vienan giltzapetu zuten. 1290eko uztailean Ladislao erregea hil ondoren, Andresek Vienatik ihes egin zuen eta Hungariako errege koroatu zuten. Árpád leinuko gizon bakarra zen.
Bere erregealdia sendotzeko, nobleziaren eta kleroaren pribilegioak errespetatuko zituela agindu zuen. Hala ere, bere erregealdiaren ezaugarri nagusia noble errebeldeen eta tronurako beste ezkongai batzuen aurkako etengabeko borrokak izan ziren. 1301ean hil ondoren, Árpád dinastia amaitu zen eta zenbait hautagai hungariar koroa lortzeko lehian aritu ziren.
* Datuak: Q298056
* Multimedia: Andrew III of Hungary / Q298056
# Andres I.a Hungariakoa

Andres I.a Hungariakoa (hungarieraz: I. Fehér or Katolikus András or Endre; 1015 aldean – Zirc, 1060ko abenduaren 6a baino lehen) 1046-1060 bitartean Hungariako erregea izan zen. Eztebe I.a Hungariakoaren biloba zen. Kristautasuna onartu ez zuten aristokraten aurka borrokatu zen eta bere anaia Bela I.ak egin zion gerran hil zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015/04/22 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q299400
* Multimedia: Andrew I of Hungary / Q299400
# Andres II.a Hungariakoa

Andres II.a Hungariakoa (hungarieraz: Jeruzsálemi II András, kroazieraz: Andrija II., eslovakieraz: Ondrej II., ukraineraz: Андрій II; 1177 aldean - 1235eko irailaren 21a) 1205-1235 bitartean Hungaria eta Kroaziako erregea izan zen. Bela III.aren semea, bere anaia Emerikoren aurka borrokatu zen koroa eskuratzearren. San Joan Akreko Bosgarren Gurutzadatik itzuli zenean (1217-1218), Hungaria matxinatua aurkitu zuen. Mugimendu handiaren aurrean amore emanik, nobleziari hainbat eskubide eta abantaila bermatzen zion Urrezko Bulda aldarrikatu zuen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2015/04/22 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q271104
* Multimedia: Andrew II of Hungary / Q271104
# Andres Eliseo Mañarikua

Andres Eliseo Mañarikua Nuere (Askao kalea, Bilbo, Bizkaia, 1911ko azaroaren 10a – 1988ko uztailaren 21a) historialari eta apaiz katolikoa izan zen.

## Bizitza

Gasteizko eta Logroñoko apaizgaitegietan Teologiako ikasketak egin ondoren, Zuzenbide Kanonikoan lizentziatu zen, Erromako Gregoriar Unibertsitatean. Deustuko Unibertsitateko Zuzenbideko irakasle izan zen 1944. urtetik aurrera (Zuzenbidearen Historia, Erromatar Zuzenbidea, Bizkaiko Historia). Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko eta Eusko Ikaskuntzako kide ere izan zen. Surge, Euskera, Scriptorium Victoriense eta Estudios Vizcaínos aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak.

## Idazlanak

Obra nagusiak: Santa María de Begoña en la Historia Espiritual de Vizcaya (1950), Historiografía de Vizcaya, De Lope de Salazar a Labayru (1971), Álava, Guipúzcoa y Vizcaya a la luz de su Historia (1977), La Cristianización del País Vasco (1978), La Historia de Vizcaya en las Crónicas medievales (1984) eta Vizcaya, ss. VIII al XI. Orígenes del Señorío (1984).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Ainhoa Arozamena Ayalaː «Andrés Eliseo de Mañaricua Nuere», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* Datuak: Q12253516
# Andres Iñigo

Andres Iñigo Ariztegi Iturenen (Nafarroa) jaio zen, 1945eko otsailaren 17an. Filosofia eta Letretan doktorea da. Irakasle ibili zen urtetan Iruñeko Hizkuntza Eskola Ofizialean. 1987ko uztailaren 24an Euskaltzain urgazle izendatu zuten eta Euskaltzain oso 1999ko otsailaren 26an. 13. aulkia eskaini zioten, aurretik Federiko Krutwigek izan zuen aulkia. 2020ko uztailean euskaltzain emeritu izatera pasa zen eta haren ordez Paskual Rekalde sartu zen akademian.
Euskaltzain oso izendatu zutenean “Onomastika euskararen normalizazioan” izeneko sarrera hitzaldia irakurri zuen Iturenen 2000ko maiatzaren 27an.
Euskaltzaindiaren Nafarroako ordezkaria da, 1997ko urtarrilaren 31n izendatua.

## Erreferentziak

* ↑ "Andres Iñigoren Sarrera-ekitaldia". Euskera. XLV, 2000, 3

## Kanpo estekak

* Andres Iñigo Euskaltzaindiaren webguneko biografia.
* Andres Iñigo Ariztegi Inguma datu-basean.
* Datuak: Q16267014
# Andres Urdanetaren estatua

Andres Urdanetaren estatua, herritarrek Frai Andresen estatua deitua, Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen Andres Urdaneta ordiziar esploratzaile, kosmografo, militar eta fraidearen omenezko estatua bat da.

## Deskribapena

Ordiziako Alde Zaharraren ekialdeko sarreran dago, Gudarien etorbidean, Barrena jauregia eta Zabala jauregiaren artean dagoeen bidegurutzean. Urdanetaren aurrean, berari begira bi indigena daude, bat belauniko, buruan lumak dituztela.

## Egilea

Isidoro Uribesalgo aretxabaletarrak egin zuen eskultura Gipuzkoako Foru Aldundiaren enkarguz. 1904an inauguratu zen.

## Eztabaida

2017. eta 2020. urteetan, Carlos de Urabá kolonbiar jatorriko idazle eta dokumentalistak kanpaina bat abiarazi zuen, estatua eraisteko, eszena umiliagarria eta lotsagarria delakoan. Izan ere, Urdanetak Espainiako koroaren zerbitzura ziharduen, eta koroa horren helburu nagusia ez zen ebanjelizatzea soilik, baizik eta baita arpilatzea, lapurreta eta esklabotza ere. 2020an, AEBetan hasi eta nazioartera zabaldutako konkistatzaile, kolonialista eta esklabo trafikatzaileen omenezko estatuen aurkako ekimenen testuinguruan abiatu zen kanpaina hori.

## Erreferentziak

* ↑ «Andres de Urdaneta (Ordizia)» www.ingeba.org (Noiz kontsultatua: 2022-01-21).
* ↑ (Gaztelaniaz) de Urabá, Carlos. «El pueblo de Ordizia merece ser recordado por una figura histórica de mayor envergadura y carisma y no por la de un representante del imperialismo» Rebelion 2017-01-31 (Noiz kontsultatua: 2020-06-19).
* ↑ (Gaztelaniaz) de Urabá, Carlos. (2020-06-18). «Tumbemos la estatua del fraile-conquistador Andrés de Urdaneta en Ordizia, Gipuzkoa (País Vasco)» Indymedia Argentina Centro de Medios Independientes (Noiz kontsultatua: 2020-06-19).
* ↑ Lopez, Axier. «Urdaneta "fraide-konkistatzailearen" omenezko Ordiziako estatua eraisteko kanpaina sarean» Argia 2020-06-18 (Noiz kontsultatua: 2020-06-19).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25474036