OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Trypanophora

Trypanophora Zygaenidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Trypanophora semihyalina da.

## Espezieak

| Espeziea | Egoera |
| Trypanophora anchora | daturik gabe |
| Trypanophora australis | daturik gabe |
| Trypanophora deligata | daturik gabe |
| Trypanophora dissimilis | daturik gabe |
| Trypanophora elliptica | daturik gabe |
| Trypanophora flavalis | daturik gabe |
| Trypanophora hosemanni | daturik gabe |
| Trypanophora javanica | daturik gabe |
| Trypanophora luzonensis | daturik gabe |
| Trypanophora producens | daturik gabe |
| Trypanophora semihyalina | daturik gabe |
| Trypanophora trapobanes | daturik gabe |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q7848572
# Trypanosoma cruzi

Trypanosoma cruzi Euglenozoaren barruko Trypanosoma generoko izakia da. Espezie honek Chagasen gaixotasuna sortzen du gizakiengan eta beste animalia batzuengan Amerikan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q150162
* Multimedia: Trypanosoma cruzi / Q150162
* Espezieak: Trypanosoma cruzi
# Tude-et-Lavalette kantonamendua

Tude-et-Lavalette kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. Charente departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Guztira 56 udalerri ditu eta Chalais da bere hiriburua.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q17623349
# Tucuruí

Tucuruí Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. 91.306 biztanle ditu 2.086,189 km²ko eremuan.

## Ikus, gainera

* Pará

## Kanpo estekak

* Datuak: Q374432
* Multimedia: Tucuruí / Q374432
# Tuczna udalerria

Tuczna Poloniako Lublingo voivoderriko landa-udalerri bat da, Biała Podlaska barrutian kokatuta. 169,57 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3130 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q614270
ieaLublingo voivoderriko udalerriak :
# Tuczno udalerria

Tuczno Poloniako Mendebaldeko Pomeraniako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Wałcz barrutian kokatuta. 249,5 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5025 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q557048
* Multimedia: Gmina Tuczno / Q557048
ieaMendebaldeko Pomeraniako voivoderriko udalerriak :
# Tuczępy udalerria

Tuczępy Poloniako Gurutze Santuko voivoderriko landa-udalerri bat da, Busko barrutian kokatuta. 83,62 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3753 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q553733
ieaGurutze Santuko voivoderriko udalerriak :
# Tudanca

Tudanca Kantabriako udalerria da. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 215 biztanle zituen eta 52 km²-ko azalera du.

## Herriak

* La Lastra
* Santotís (Herriburua)
* Sarceda
* Tudanca

## Demografia

Bilakaera demografikoa :
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2009 |
| 756 | 792 | 766 | 1.044 | 932 | 1.188 | 832 | 646 | 430 | 357 | 269 | 196 |

## Ikus, gainera

* Kantabriako udalerrien zerrenda
* Tudancako etxetzarra

## Kanpo estekak

* (Gaztelaniaz) Tudancako Udalaren webgunea
* Datuak: Q1984002
* Multimedia: Tudanca / Q1984002
# Tudancako etxetzarra

Tudancako Etxea (gaztelaniaz: Casona de Tudanca) Tudancan (Kantabria) dagoen museo-liburutegia da. Eraikin hau José María de Cossioren ohiko etxebizitza izan zen 1977an hil zen arte. Eraikin konplexua da: pasabide gaineko dorrea, kapera eta etxebizitzarako etxea ditu; beheko solairuan ukuilua du, egitura konplexu batean integratuta.

## Historia

Eraikina 1752an ireki zen. Etxea Pascual Fernández de Linares aberatsena zen; Fernández indiano bat zen, Perun aberatutakoa.
XX. mendean zehar Cossio idazlea bizi izan zen etxean. Haren lagunak ziren idazle eta politikari askok bisitatu zuten etxea, bertan denboraldiak ematen zituztelako eta egonaldiei buruz idazten zutelako. Horrela, Rafael Albertik 1957an La arboleda perdida idatzi zuen eta bertan José María de Cossiorekin egon zen denbora azaldu zuen. Jose Mariaren aitonak, Juan Manuel de la Cuestak, ere pertsona ezagunak gonbidatu zituen etxera, besteak beste, Miguel Unamuno, Carlos Gardel, José del Río Sainz, Gerardo Diego, Francisco Giner de los Ríos eta Gregorio Marañón.
1975eko maiatzean, José María de Cossío Santanderko Diputazio probintzialarekin akordio batera iritsi zen, bere etxea, atxikitako finkak eta jabetza guztiak biziarteko pentsio baten truke lagatzeko. Bi urte geroago, idazlea hil egin zen, eta etxearen jabetza Aldundiaren mende geratu zen. 1983an, etxea dagoen herria, Tudanca, Kantabriako Interes Kulturaleko Ondasun izendatu zuten, Multzo Historikoaren kategorian.
Etxeak Espainiako bibliografia-bilduma oso garrantzitsua du, batez ere XIX. eta XX. mendeetakoak.

## Erreferentziak

* ↑ https://www.turismodecantabria.com/disfrutala/que-visitar/368-casona-de-tudanca/buscador-aWRab25hPTYmaWRNdW5pY2lwaW89OTUm
* ↑ https://web.archive.org/web/20200607164243/http://canales.eldiariomontanes.es/patrimonio/museos/mus13.htm
* ↑ https://web.archive.org/web/20200607170303/https://www.eldiarioalerta.com/articulo/saja-nansa/plan-casona-tudanca-implantara-antes-posible/20190922105658062928.html

## Kanpo estekak

* Datuak: Q95997197
* Multimedia: Casa Museo de Tudanca / Q95997197
# Tudanka behi

Tudanka behia edo "tudanka", (euskaraz: "duranga"), Kantabriako bertako behi arraza bat da, bereziki komunitatearen mendebaldeko aldean hedaturik dagoena. Hauetako zenbait behi, bere estimu handia zela eta, Kantabriarekin mugakideak dieren zenbait euskal eskualdetan zabalduak izan dira ere. Bizkaiko Karrantzan zein Enkarterriko beste hainbat herrietan bereziki.
Iraganean oso behi estimatua izan zen baserriko lanak egiteko. Gurdietatik tiratzeko lantegian ere famatua zen tudanka behia. Hau dela eta, Kantabriako betako beste bi arraza, campurriana behia eta lebaniega behia desagertu ziren tudankaren aurrean edo behi hauekin nahastu ziren beraien ezaugarri propiak desagertu arte.
1832en urtetik aurrera Arabako Foru Aldundiak herrialdeko behi aziendaren zentsoak burutu zituen eta bertan aipatzen ziren tudanka arrazako idi pareak herrialdean hedaturik. Tudanka behiaren inportazio hauek eragina izan dute, zalantzarik gabe, terreña behi arrazan.

## Ezaugarriak

Batez besteko pisua 320 kg. da behietan eta 420 kg. zezenetan. Behien altuera 135 zentimetro ingurukoa da, eta 150 zentimetro zezenen kasuan.

## Banaketa

Esan bezala bereziki Kantabrian hedatzen da arraza, baina historikoki baita Euskal Herriko mendebalean eta Palentziako iparaldeko zenbait herrietan; La Castilleria, La Pernía, La Lora, La Braña eta Fuentes Carrionas. Azken urtetan arraza berriro zabaldu da Euskal Herriko zenbait eskualdetara. Azienda hau oso ugaria da Saja-Besaya Natura Parkean

## Erreferentziak

* ↑ "Contribución al estudio de poblaciones vacunas marginales en las provincias de Alava y Vizcaya: Agrupaciones bovinas Monchina y Terreña". Egilea, Patxi Gonzalez Angulo. 1991.

## Kanpo estekak

Arrazari buruzko web horrialdea
* Datuak: Q690396
* Multimedia: Tudanca cattle / Q690396
# Tudejen

Tudejen edo Tudilen Fiterotik gertu zegoen herri hustua da, Nafarroako Tuterako merindadean kokatuta.
Bertan, harkaitz baten tontorrean, Alhama ibaiaren igarotzea defenditu zuen gaztelua zegoen. Egun omenaldi-dorrearen zati bat eta ganga-formako teilatua duen eraikina baino ez dago.
Tudejenen, 1151an, izen bereko ituna sinatu zuten Leon eta Gaztelako erregea zen Alfontso VII.a eta Ramon Berenguer IV.a Aragoiko Erresumaren ordezkariak.

## Bibliografia

* Sagredo, Iñaki: "Navarra, castillos que defendieron el reino" 2006, Iruñea: Pamiela, ISBN 84-7681-477-1

## Kanpo estekak

* Datuak: Q9090509
# The Lone Ranger (2013ko filma)

The Lone Ranger, 2013ko Gore Verbinski estatubatuarrak zuzendutako western film bat da. Lone Ranger irratsaioan oinarritua dago. Johnny Depp, Armie Hammer, Tom Wilkinson, William Fichtner, Barry Pepper, James Badge Dale eta Helena Bonham Carter aktoreek antzeztu zuten.
Efektu berezi onenen Oscar Saria (Tim Alexander, Gary Brozenich, Edson Williams eta John Frazier) eta Makillaje onenaren Oscar Sariaren (Joel Harlow eta Gloria Pasqua-Casny) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Texasko Ranger talde batek bidelapur batzuen erasoa jasoko du. Toro (Johnny Depp) komantxeak erasoalditik bizirik atera den ranger bakarra topatuko du, Lone Ranger (Armie Hammer). Ordutik aurrera, Lone Ranger, Silver zaldia eta Torok Texas estatuan barna bidelapurren bila hasiko dira, haietaz mendekatu eta justizia ezartzeko asmoz.

## Aktoreak

* Armie Hammer: John Reid / Lone Ranger
* Johnny Depp: Tonto
* William Fichtner: Butch Cavendish
* Tom Wilkinson: Latham Cole
* Helena Bonham Carter: Red Harrington
* James Badge Dale: Dan Reid
* Bryant Prince: Danny Reid
* Barry Pepper: Jay Fuller kapitaina
* Mason Cook: Will
* Saginaw Grant: Hartz Handia buruzagia
* Harry Treadaway: Frank
* Lew Temple: Hollis
* Leon Rippy: Collins
* Stephen Root: Habberman
* James Frain: Barret
* Damon Herriman: Ray

## Kanpo loturak

* Webgune ofiziala (Ingelesez)
* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
# The Loneliness of the Long Distance Runner (filma)

The Loneliness of the Long Distance Runner (euskaraz Distantzia Luzeko Korrikalariaren Bakardadea) 1962ko Tony Richardson ingeles zinema zuzendariak zuzendutako kirol drama film bat da. 1959ko Alan Sillitoe ingeles idazlearen izenburu beldineko kontakizun laburrean oinarritua dago. Tom Courtenay, Michael Redgrave, Avis Bunnage, James Bolam eta Alec McCowen aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Ingalaterra, Nottingham. Colin Smith (Tom Courtenay) langile mailako mutil gazte bat da. Behinola okindegi batean lapurtu eta gazteentzako espetxe batean sartuko dute. Han dela, lasterka hasiko da, eta bere distantzia luzeko korrikalari gaitasunei esker espetxearen jardueratan postu hobeagoak izaten hasiko da. Bere entrenamenduetan zehar bere iraganeko bizitzaz gogoeta egiten hasi eta bere maila sozialeko gazte askorekin parekatuz gero egoera pribilegiatu batean dagoela jabetzen hasiko da.

## Aktoreak

| Aktorea | Pertsonaia |
| Michael Redgrave | Ruxton Towers espetxe zuzendaria |
| Tom Courtenay | Colin Smith |
| Avis Bunnage | Mrs Smith |
| Alec McCowen | Brown |
| James Bolam | Mike |
| Joe Robinson | Roach |
| Dervis Ward | Detective |
| Topsy Jane | Audrey |
| Julia Foster | Gladys |
| James Fox | Gunthorpe (krediturik gabe) |
| John Thaw | Bosworth (krediturik gabe) |
| Derek Fowlds | (krediturik gabe) |

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q1212105
# The Locos

The Locos Espainiako ska-punk musika talde bat da.
Pipiren presentzia, Ska-Pko bigarren ahotsa, erabakigarria izan da talde honetan: ospeaz gain, ideia iraultzaileak azaleratzen baitira: arrazakeriaren kontra, Estatu Batuen inperialismoaren kontra, Amalurra eta naturaren alde, langileen defentsan... Jaula de Grillos da bere disko bakarra, momentuz, eta 2006an atera zuten salgai Espainian, Frantzian, Italian, Txilen, Mexikon, Argentinan, Suitzan eta Alemanian. Eta momentu honetan, diska berriaren lanean daude.
Hasieratik hasi ziren munduan zehar birak burutzen, eta Espainiatik ez dira apenas pasatzen. Euskal Herrian bakarrik behin jo zuten kontzertua, 2006ko apirilan, Donostiako Rock Star Salan.
Taldeari buruz kritika handiak izan dira, barne liskar handiak baitutelako. Izan ere, musikari ugari dira taldea utzi dutenak.

## Taldekideak

Pipi (Madril, Espainia) Santi (Madril, Espainia) Coco (Buenos Aires, Argentina) Hatuey (Mexiko Hiria, Mexiko) Ken (Madril, Espainia), Luisfran ( Villarrubia de Santiago, Espainia ), Javi (Madril, Espainia)

## Diskografia

* Jaula de Grillos, 2006
* Energía inagotable, 2008

## Kanpo estekak

* The Locos-en webgune ofiziala
* The Locos-en MySpace-a
* Datuak: Q1048821
* Multimedia: The Locos / Q1048821
# The Lobster

The Lobster (euskaraz: «Langosta»), 2015eko Yorgos Lanthimos greziarrak zuzendutako umore beltzeko distopia film bat da. Colin Farrell, Rachel Weisz, Jessica Barden, Olivia Colman, Ashley Jensen, Ariane Labed, Angeliki Papoulia, John C. Reilly, Léa Seydoux, Michael Smiley eta Ben Whishaw aktoreek antzeztu zuten.
Film esperimentala da: gai nagusia bakardadea du, bakarrik hil eta bakarrik bizitzea, bai eta norbaitekin bikote bizimoduan bizitzearen beldurra.
Cannesko Zinemaldian Urrezko Palmarengatik lehiatu zen eta Epaimahaiaren Saria irabazi. Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren (Efthimis Filippou eta Yorgos Lanthimos) izendapena ere jaso zuen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Distopiazko mudu batean, jada ezarritako arauen arabera, ezkongabeak atxilotuak eta Hotelera eramanak dira, bertan 45 egunetako epean bikotea topatzera derrigortuak dute, bestelakoan animaliak bilakatu eta basora bidaliak izango baitira. Masturbazioa debekatua dago, baina Hoteleko neskameak eragindako sexu-estimulazioa, orgasmorik gabe, derrigorrezkoa. Hoteleko apopiloak dantzaldietara joan eta bikotea izatearen abantailak nabarmentzen duten iragarkiak ikusten dituzte. Gainera, apopiloek Hoteleko egonaldia ere luza dezakete, Bakartiak basoan arma-lasaigarrien bidez ehizatuz. Ehizatutako Bakarti bakoitzeko Hotelean bikotea bilatzen jarraitzeko egun batez sarituak dira.

## Aktoreak

* Colin Farrell: David
* Rachel Weisz: Ikusmen urriko emakumea
* Léa Seydoux: Lider bakartia
* Ariane Labed: Anderea
* Ben Whishaw: Herrena (John)
* Angeliki Papoulia: Emakume bihotzgabea
* John C. Reilly: Gizon hertsia (Robert)
* Jessica Barden: Sudur odoljariodun emakumea
* Olivia Colman: Hoteleko jabea
* Ashley Jensen: Gailleta emakumea
* Michael Smiley: Igerilari bakartia
* Roger Ashton-Griffiths: Doktorea
* Ewen MacIntosh: Hoteleko zaindaria

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q16996794
* Multimedia: The Lobster / Q16996794
# The Loco-Motion

«The Loco-Motion» Little Eva estatubatuar abeslariaren abesti bat da, 1962an sortua. Gerry Goffin eta Carole King estatubatuarrek idatzi zuten, urte hartan Billboardeko lehen postura iritsiz. Geroago, Grand Funk Railroad rock talde estatubatuarrak abesti hau bertsionatu zuen, 1974an berriro Billboardeko lehen postura iritsiz. Ritz, Sylvie Vartan, Carole King (bere egilea), The Ventures, Charly Garcia, Dinamita pa' los Pollos eta Kylie Minoguek ere bertsionatu zuten.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Sharp, Dee Dee. (2014/08/13). Dee Dee Sharp Turns Down The Loco-Motion. in: Musk Mellon..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q755421
# The Lodger: A Story of the London Fog

The Lodger: A Story of the London Fog (euskaraz Maizterra: Londresko Lainoaren Kontakizun Bat), 1927ko Alfred Hitchcock britainiarrak zuzendutako film mutu bat da. Marie Belloc Lowndes ingeles idazlearen The Lodger (1913, Maizterra) eleberrian oinarritua dago. Marie Ault, Arthur Chesney, June Tripp, Malcolm Keen eta Ivor Novello aktoreek antzeztu zuten.
Film honetarako aktore eskasia zegoenez, Alfred Hitchcock bera estra modura agertu zen, honenbestez gerora bere film ia guztietan egindako kameo ospetsuen lehenbizikoa izan zen.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
Londres, "Mendakatzailea" deritzon serieko hiltzaile bat hiriaren lainopean neska gazte ileoriak hiltzen hasi da. Aldi berean, Bounting senar-emazteen (Marie Ault eta Arthur Chesney) ostatura Jonathan Drew (Ivor Novello) gizon gaztea iritsi eta gela bat alokatu du. Gizasemeak ohitura bitxiak dauzka: gauez lainopean atera eta neska gazte ileoridun baten argazki bat du. Bountingdarren alaba Daisy (June Tripp) ileoridun modeloa da eta Joe Chandler (Malcolm Keen) detektibe poliziaren emaztegaia. Daisy Jonathanekiko erakarpena sentitzen hasiko da, eta Joe hortaz jabetzean, Jonathan hiltzailea izan daitekela susmatzen hasiko da.

## Aktoreak

* Marie Ault: Etxekoandrea (Bunting andrea)
* Arthur Chesney: Senarra (Bunting jauna)
* June Tripp: Daisy Bunting, modeloa
* Malcolm Keen: Joe Chandler
* Ivor Novello: Jonathan Drew (Maizterra)
* Eve Gray; Neska biktima (krediturik gabe)
* Alfred Hitchcock: Egunkari bulegoko estra (kameoa, krediturik gabe)
* Reginald Gardiner: Ikuskizuneko dantzaria (krediturik gabe)
* Alma Reville: Telefonotik entzuten ari den neska (krediturik gabe)

## Kanpo estekak

* IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q504961
* Multimedia: The Lodger: A Story of the London Fog / Q504961
# The Lodger (1944ko filma)

The Lodger izen bereko eleberrian oinarritutako 1944ko filma da, Jack Tripa-ateratzailearen gainekoa. Merle Oberon, George Sanders eta Laird Cregar izan ziren antzezle nagusiak, John Brahm zuzendariaren aginduetara. 1926an Alfred Hitchcockek gai bera erabili zuen bereThe Lodger: A Story of the London Fog film mutuan; 1932koa da berorren bertsio ahostuna: The Lodger. 1953an beste bertsio bat sortu zuten, Jack Palancek antzeztutako Man in the Attic izenekoa.

## Aktoreak

* Merle Oberon ... Kitty Langley
* Laird Cregar ... Mr. Slade
* George Sanders ... Inspector John Warwick
* Cedric Hardwicke ... Robert Bonting
* Sara Allgood ... Ellen Bonting
* Aubrey Mather ... Sutherland intendentea
* Queenie Leonard ... Daisy, neskamea
* Doris Lloyd ... Jennie
* David Clyde ... Bates sargentoa
* Helena Pickard ... Annie Rowley

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) The Lodger IMDb atarian
* Datuak: Q3113934
# The Lonesome Boatman

The Lonesome Boatman (euskaraz Txalupazain Bakartia) The Fureys irlandar folk musika taldearen abesti eta disko bat da. Jatorriz, 1969ean gerora talde horretako sortzaileak izango ziren Finbar & Eddie Furey musikari bikoteak izen berdineko The Lonesome Boatman diskoaren barnean argitaratu zuten.
Bere doinu lasai eta epikoan tin whistle txirularen soinua nagusi da, abestia Carnlough Bay irlandar balada herrikoian oinarritua dago.
Oraintxuki Eskoziako Glasgow hiriko Celtic FC futbol taldeko zaletuek bere egin dute eta Celtic Park zelaian entzutea ohikoa izaten da.

## Kanpo estekak

* The Lonesome Boatman abestiaren The Fureys taldeko jatorrizko abestia entzungai. Youtube.com
* The Lonesome Boatman abestiaren Charlie and the Bhoys taldeak moldatutako bertsioa entzungai. Youtube.com
* Celtic FC futbol taldeko zaletuak The Lonesome Boatman abestia abesten. Youtube.com
* Datuak: Q7748152
# The Logical Song

The Logical Song (euskaraz Abesti Logikoa) Supertramp britainiar rock musika tadelaren abesti bat da. 1979ko Breakfast in America diskoaren barnean merkaturatu zuten.

## Kanpo estekak

* The Logical Song abestia entzungai (Ingelesez)
# The London Hilton on Park Lane

London Hilton on Park Lane, Ingalaterrako Londres hirian dagoen hotel etxe orratz bat da. Guztira 101 metro eta 29 solairu dauzka eta 1963an amaitu zuten eraikitzen.
Hotelean 453 gela daude.

## Ikus, gainera

* Erresuma Batuko eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Hotelaren webgune ofiziala.
* Datuak: Q608175
* Multimedia: London Hilton on Park Lane / Q608175
# Tungus hizkuntzak

Tungus hizkuntzak Siberian eta Mantxurian hitz egiten duten familia bat da.

## Ezaugarriak

Tungus hizkuntzak fonetikoki, gainerako altaitarrak bezala, bokal biribilak dituzte, bokalezko sinarmoniako prozesu fonologikoetan parte hartzen dutenak. Gramatikaren ikuspuntutik, amaierako nukleoko hizkuntza eranskariak dira.
Hona hemen tungus hizkuntzetako zenbakizkoak:
| GLOSA | Iparraldeko tungus | Iparraldeko tungus | Iparraldeko tungus | Iparraldeko tungus | Hego-ekialdeko tungus | Hego-ekialdeko tungus | Hego-ekialdeko tungus | Hego-ekialdeko tungus | Hego-mendebaldeko tungus | Hego-mendebaldeko tungus | Hego-mendebaldeko tungus | Aurre- tungus |
| GLOSA | Evenera | Evenkera | Negidalera | Oroqenera | Udihera | Orotxiera | Orokera | Ultxaera | Hezhenera | Mantxuera | Xibeera | Aurre- tungus |
| '1' | ɵmen | əmun | ɵmɵn | umun | omo | omoː | geːda | umu | əmkən | əmkən | əmkən | *əmün/ *əmkən |
| '2' | dʒɵ:r | dʒuːr | dʒuːl | dʒuːr | dʒuː | dʒuː | duː | dʒuəl | dʐuru | dʂo | dʐu | *dʐur/ *dʐuər |
| '3' | ɪlan | ɪlan | ilan | ilan | ila | ila | ila | ila | ilan | ilɑn | ilan | *ilam |
| '4' | digen | dijin | diɣin | dijin | diː | diː | dʒin | dui | dujin | duin | dujin | *dügin |
| '5' | tunŋan | tʊŋŋa | toɲŋa | tʊŋŋa | tuŋa | tuŋa | tunda | tuɲdʒa | sundʑa | sundʑɑ | sundʐa | *tuɲga |
| '6' | ɲuŋen | niŋun | ɲuŋun | ɲuŋun | ɲuŋu | ɲuŋu | nuŋu | ɲuŋgu | niŋun | nyŋŋun | niŋun | *ńöŋün |
| '7' | nadan | nadan | nadan | nadan | nada | nada | nada | nada | nadan | nɑdən | nadən | *nadan |
| '8' | dʒapkan | dʒaxʊn | dʒapkun | dʒapkʊn | dʒapu | dʒakpu | dʒappu | dʒakpu | dʐaqun | dʐoqoŋ | dʐaqun | *dʐakpun *dʐapkun |
| '9' | ujun | jəjin | ijəɣin | jəjin | jəji | xuju | xuju | xuji | ujyn | ujyn | ujin | *xüyägin |
| '10' | mɪan | dʒaːn | dʒaːn | dʒaːn | dʒaː | dʒaː | dʒoːn | dʒua | dʐuan | dʐuɑn | dʐuan | *dʐuan |

## Erreferentziak

* ↑ Miller, Roy Andrew. (1971). Japanese and the Other Altaic Languages. Chicago: The University of Chicago Press.
# Tunguskako gertakaria

Tunguskako gertakaria leherketa handia izan zen (10$^{21}$-10$^{23}$ erg artekoa), Errusiako Krasnoiarsk kraian izandakoa, Tunguska Harritsua ibaitik gertu, 1908ko ekainaren 30eko goizeko 7:14etan. 2.000 kilometro koadro baso suntsitu zuen. Leherketa tokian egin diren azterketen arabera, gertaera hori meteorito edo kometa baten erorketak eragin bide zuen.

## Gertakariaren historia

Tunguskako gertakariari buruzko hipotesi asko izan badira ere, zientzialari gehienen ustez, eztanda eta ondorengo sutea lur gainetik 5 eta 10 kilometro bitartean lehertutako meteorito txiki batek eragin zituen. Meteorito horren masa gas izoztuak eta silikatozko eta ferronikelezko partikula sakabanatuek osatua bide zen. Ustezko objektu horrek metro gutxi batzuk baino ez zituen, baina eragindako leherketak 5 eta 30 megatoi TNT arteko indarra izan zuela uste da. Eztandak ez zuen kraterrik utzi; gunearen inguruko 2.000 kilometro koadroko eremuan, ordea, pinuak eraitsita agertu ziren. Lekukoek adierazitakoaren arabera, suzko bola izugarri batek zeharkatu zuen zerua, 100.000 kilometro orduko lastertasunez, gerora egindako kalkuluen arabera. Lehertze tokiaren gainean suzko lamak eta kezko hodei bat ikusi ziren.
Leherketaren indarra milaka kilometrora nabaritu zen, eta Moskun hainbat botila apurtu zituen dardara sentitu zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/04/08 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* (Ingelesez) Tunguskako gertakariari buruzko webgunea, orc.ru
* Datuak: Q125953
* Multimedia: Tunguska event / Q125953
# Tunika

    Artikulu hau jantziari buruzkoa da; organo bat estaltzen duen ehun konjuntiboa gaitzat duena beste hau da: «Tunika (anatomia)»
Tunika antzinako soineko zabala eta luzea, soingainekoaren azpian alkandora gisa eramaten zena. Orokorrean forma sinplea du eta hanketaraino iristen da. oso ohikoa izan zen antzinako herrialdeetan.
Antzinako Grezian, kolore distiratsuz tindatzen ziren, edo zuriak ziren, bestela. Lazedemoniarrek tunika gorriak janzten zituzten gerrarako, odola ez nabarmentzearren.
Antzinako Erroman, tunika barne-jantzi gisa eramaten zen. Erromako herritarrek eta herritar-kategoria ez zutenek ere erabiltzen zuten. Herritarrek togaren azpian erabiltzen zuten ospakizunetan. Tunikan zerrendak erantsi ohi ziren eta bestelako apaingarriak, erabiltzaileak gizartean zuen maila adierazteko. Senatariek eta patrizioek zerrenda purpura zabal batez hornitu ohi zuten beren tunika.
Erdi Aroan kolore askotako tunikak eramaten ziren. Normandoek eta bikingoek erabili zuten eta Erdi Aroan gizonek erabiltzen jarraitu zuten. Norvegian, XVII. mendera arte erabili zen.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q201714
* Multimedia: Tunics / Q201714