OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Katafrakto

Katafraktoa, zalditeria unitate bat zen, non, zaldunak zein zaldiak armajantzia zeramaten. Hauen talka boterea eta garaitezintasuna oso garrantzitsua zen, baina, aldi berean, akats nabarmenak zituen: zalduna eta zaldia laster nekatzen ziren, beste zalditeria batzuk baino motelago mugitzen ziren eta ez ziren oso egokiak basamortuan gudu luzeak egin behar zirenerako.
Euren mugimendu ahalmena, diziplinarik gabeko mendebaldeko zalditeriena baino askoz handiagoa zen. Azken hauek, bi mugimendu baino ez zituzten: aurrez aurreko karga eta hartzekoa (hau da, etsaiaren lerroa errepasatzea). Katafraktoek, askoz eraketa ordenatuagoan kargatzen zutenak, eraso bilgarriak egin zitzaketen, alboetatik, aurrez aurreko kargak, baita xaxatzea ere, garairen batzuetan, arma arinak erabili baitzituzten, arkuak eta azkonak kasu.
Euren historian zehar katafraktoak erabili zituzten herri, estatu edo talde tribalak, garrantzi mailaren arabera, honako hauek izan ziren: Persiar Inperioa, Partiar Inperioa, sarmaziarrak, armeniarrak, Seleuzidar Inperioa, Pergamo, Sasanidar Inperioa, Erromatar Inperioa eta Bizantziar Inperioa.
Persiarren aldetik izan zuten erabilera erregularraren ondoren, katafraktoak (behe Inperio garaian) erromatar eliteko tropa bezala hartuak izan ziren, mendebaldeko Europan zalditeria astunaren hazia izaki eta, Bizantziar Inperioan, eredu beraren jarraipenari leku eginez, baina, oraingoan, estriboekin, bizantziar katafraktoak, talka indar jasanezin batean bihurtuz. Belisario jeneralarekin, faktore garrantzitsuenetako bat izan ziren Justiniano I.aren erregealdian, Mendebaldeko Inperioaren zati handi bat birkonkistatu ahal izateko.
Bizantziar garaitik geratzen diren artelanei esker, badakigu azken katafraktoek aurrealdean ezkatak zituzten armajantziak zeramatzatela, aurpegia oso-osorik estaltzen zuen sare kota, metalezko edo larru gogorrezko xaflak besaurreetan, ezkutu txiki bat eta kasko bat. Zaldiak ere, ohi, ezkata kota batekin babestuak zeuden. Erasoko armak, lantza eta ezpata ziren. Armajantzi honek ematen zien babesa gora-behera, erraza da infanteria talde itxi batek karga erraz xurgatuko zuela irudikatzea, armajantziaren pisuak soldaduari eta zaldiari eragiten zien mugimendu moteltasunaren ondorioz. Dena dela, bere indarra ez zegoen kargaren talkan bakarrik: bere babes astunak zirela eta, infanteriarekin borroka itxi bat denbora luzez izan zezakeen historiako ia zalditeria bakarra zen.
Mendeetan zehar, Ekialdeko Europan, lehenago erromatar legionariak izan zirena izan ziren: soldadu profesional eta fidagarriak, gehienbat, Asia Txikitik errekrutatuak. Manzikerteko guduan 1071. urtean jasan zuten porrotaren ondoren, turkiar seliuzidarren zalditeria arin azkarraren esku, historiatik desagertu ziren.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q204766
* Multimedia: Cataphract / Q204766
# Kexu kaierrak

Kexu kaierrak, eskakizun kaierrak edo kexa kaierrak (frantsesez: cahiers de doléances) Frantziako Estatu Orokorretarako diputatuak hautatzeko ardura zuten biltzarrek beren kexuak agertzeko egin zituzten agiriak dira. XIV. mendeaz geroztik erabiliak, kexu kaier ospetsuenak 1789koak dira.
Besteak beste, jauntxoek zituzten pribilegio ugarien aurka kexatzen ziren (zergak ez ordaintzeko zituzten eskubideak, adibidez). Era berean, hirugarren estatuko lagun askok egin behar izaten zituzten nahitaezko lanen aurka idatzi zuten.
Ipar euskal herritarrek ere, Luis XVI.a Frantziakoaren Estatu Orokorretarako deia jasotzean, eskakizun edo kexu kaierrak idatzi zituzten. Frantziako beste lurraldeetako eskakizunez, edo antzekoez gainera, Euskal Herriko erakundeak eta jatorrizko sistema politikoa gordetzearen aldekoak ere agertzen ziren euskal herritarrenetan; eta ez hori bakarrik, «Zuberoako biztanleak libreak eta horri zegokion mailakoak» zirela adierazi zuen lurralde horretako «beheko estatuak».

## Erreferentziak

* ↑ Manex GOIHENETXE: «Iparraldea, Errejimen Zaharretik XX. mendera», Lur Entziklopedia Tematikoa.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1025768
* Multimedia: Cahiers de doléances / Q1025768
# Key Biscayne

Key Biscayne (gaztelaniaz: Cayo Vizcaíno; euskaraz: «Bizkaitar lurmuturra») AEBetako Florida estatuko Key Biscayne udalerrian dagoen uharte bat da, Miami-Dade konderrian. Ozeano Atlantikoa eta Biscayne Bay badiaren artean dago, Miami Beach hiriaren hegoaldean eta Miami hiriaren hego-ekialdean dago. Lur lehorrera Rickenbacker Causeway izeneko zubi-errepideaz lotua dago.
Uhartearen hegoaldeko zatia Biscayne Parke Nazionalaren barnean eta babespean dago. Berta, urtero Miamiko Mastersa tenis txapelketa jokatzen da.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2689037
* Multimedia: Key Biscayne, Florida / Q2689037
# Key Biscayne (Florida)

Key Biscayne Floridako herri bat da. Miami-Dade konderrian kokatua dago. 2010ean 12.832 biztanle zituen, 3,6 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Miami-Dade konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1650594
* Multimedia: Key Biscayne, Florida / Q1650594
# Key Colony Beach (Florida)

Key Colony Beach Floridako hiri bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 834 biztanle zituen, 1,7 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Monroe konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q993930
# Kexiloa

Kexiloa Lapurdiko Urruña udalerrian dagoen auzo bat da. Udalerriaren iparraldean dago, Zibururen alboan.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q25477188
# Key Largo (Florida)

Key Largo Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Monroe konderrian dago, Florida estatuan. 12.447 biztanle ditu, 39,504822 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Monroe konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q136618
* Multimedia: Key Largo, Florida / Q136618
# KeyBank Center

First Niagara Center New York estatuko Buffalo hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Buffalo Sabres eta Buffalo Bandits taldeen jokalekua da.
1996an eraikitzez amaitu zuten.

## Iruditegia

* Buffalo Sabres taldearen izotz-hockey partidua.
* Buffalo Bandits lacrosse taldearen partidua.
* Iraganean HSBC Arena eta gaur egun First Niagara Center den pabilioiaren ikuspegia.
* Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak

* First Niagara Center kirol pabiloiko webgunea (Ingelesez)
* Datuak: Q1110789
* Multimedia: KeyBank Center / Q1110789
ieaNational Hockey League :
Mendebaldeko KonferentziaEkialdeko Konferentzia
ieaPazifikoar DibisioaAnaheim DucksArizona CoyotesCalgary FlamesEdmonton OilersLos Angeles KingsSan Jose SharksVancouver Canucks
ieaErdialdeko DibisioaChicago BlackhawksColorado AvalancheDallas StarsMinnesota WildNashville PredatorsSt. Louis BluesWinnipeg Jets
ieaAtlantiar DibisioaBoston BruinsBuffalo SabresCanadiens de MontréalFlorida PanthersDetroit Red WingsOttawa SenatorsTampa Bay LightningToronto Maple Leafs
ieaMetropoliar DibisioaCarolina HurricanesColumbus Blue JacketsNew Jersey DevilsNew York IslandersNew York RangersPhiladelphia FlyersPittsburgh PenguinsWashington Capitals :
# Key Largo (filma)

Key Largo (euskaraz Largo lurmuturra) 1948ko John Huston estatubatuar zinema zuzendariaren zinema beltzeko filma bat da. Maxwell Anderson idazlearen Key Largo antzerkilanaren zinemarako egokitzapena da. Bertan, Humphrey Bogart, Lauren Bacall, Edward G. Robinson eta Claire Trevor aktoreek antzeztu zuten.
Filmak Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Claire Trevor) irabazi zuen, gainbeheran dagoen abeslaria eta Johnny Rocco mafiosoaren neskalaguna antzezteagatik.

## Argumentua

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.
AEB, Florida, Key Largo uharteak. Ekaitz tropikal baten erruz, Johnny Rocco (Edward G. Robinson) gangsterra eta bere morroiak legerengandik ihesi Kubara eramango dituen ontziaren zain dauden bitartean bertako Largo Hotelaren nagusi egin eta reb ezkutalekua bilakatuko dute. Hoteleko habeak diren Nora (Lauren Bacall) eta James Temple (Lionel Barrymore) aitaginarreba zahar-helbarrituak aurre egingo diote, horretarako Bigarren Mundu Gerran borrokatzetik iritsi berria den Frank McCloud (Humphrey Bogart) beteranoak lagunduko die.

## Aktoreak

* Humphrey Bogart: Frank McCloud maiorra
* Edward G. Robinson: Johnny Rocco/Howard Brown
* Lauren Bacall: Nora Temple
* Lionel Barrymore: James Temple
* Claire Trevor: Gaye Dawn
* Thomas Gomez: Richard "Curly" Hoff Txantiloi:Nb10
* Harry Lewis: Edward "Toots" Bass
* John Rodney: Clyde Sawyer sheriffaren laguntzailea
* Marc Lawrence: Ziggy
* Dan Seymour: Angel Garcia
* Monte Blue: Ben Wade sheriffa
* William Haade: Ralph Feeney
* Jay Silverheels: John Osceola
* Rodd Redwing: Tom Osceola

## Kanpo estekak

* Key Largo filmaren IMDBko fitxa irakurgai (Ingelesez)
* Datuak: Q830773
* Multimedia: Key Largo (film) / Q830773
# Koji Sakamoto

Koji Sakamoto (japonieraz: 坂本 紘司, 1978ko abenduaren 3a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Júbilo Iwata eta Shonan Bellmare.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q763509
# Koji Takeda

Koji Takeda (japonieraz: 竹田 宏治; 1973ko maiatzaren 14a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashima Antlers.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q23822727
# Koji Sato

Koji Sato (japonieraz: 佐藤 光治, 1977ko abuztuaren 24a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Avispa Fukuoka.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q11383722
# Koji Takano

Koji Takano (japonieraz: 高野 光司, 1992ko abenduaren 23a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Giravanz Kitakyushu eta Kagoshima United FC.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q6426466
# Koji Toriumi

Koji Toriumi (japonieraz: 鳥海 晃司, 1995eko maiatzaren 9a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Chiba.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q45819958
# Koji Yamaguchi

Koji Yamaguchi (japonieraz: 山口 幸司, 1975eko azaroaren 20a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q23835488
# Koji Sasaki

Koji Sasaki (japonieraz: 佐々木 康治, 1936ko urtarrilaren 30a - ) Japoniako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1958 | 2 | 0 |
| 1959 | 8 | 0 |
| 1960 | 1 | 1 |
| 1961 | 3 | 0 |
| Guztira | 14 | 1 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* Datuak: Q2522372
# Koji Suzuki

Koji Suzuki (japonieraz: 鈴木 孝司, 1989ko uztailaren 25a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Machida Zelvia.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q6426464
# Koji Tanaka

Koji Tanaka (japonieraz: 田中 孝司, 1955eko azaroaren 2a - ) Japoniako futbolaria da.

## Selekzio nazionala

Japoniako selekzioarekin :
| Urtea | Partida | Gol |
| 1982 | 6 | 0 |
| 1983 | 8 | 3 |
| 1984 | 6 | 0 |
| Guztira | 20 | 3 |

## Kanpo loturak

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q2411066
# Koji Seki

Koji Seki (japonieraz: 関 浩二, 1972ko ekainaren 26a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki, Bellmare Hiratsuka eta Consadole Sapporo.

## Kanpo estekak

* (Japonieraz) J.League Data Site
* Datuak: Q1151206
# Katilu bat ur eta arrosa zilarrezko plater batean

Katilu bat ur eta arrosa zilarrezko plater batean (gaztelaniaz: Taza de agua y rosa en un plato de plata) Francisco de Zurbarán margolari espainiarrak 1630 inguruan egin zuen izadi hila da. Artista horren ezagutzen den izadi hil bakarrenetariko bat da. Barroko estilokoa, Londresko National Galleryn gordetzen da. Bere tamainua 21,2 x 30,1 zm da.

## Margolanaren inguruko zalantzak

Natura hil txiki hau erlijio izaerako konposizio batzuetan errepikatzen da. Katilu zuria Ama Birjinaren garbitasunari buruzkoa izan daiteke, eta arrosa — arantzarik gabea — Sortzez Garbiari buruzkoa. Lehenago, mihise horren ertzak osorik zeudela uste zen, baina erradiografia batek erakutsi zuen ezkerreko ertza bakarrik zegoela, eta beste hirurak, berriz, ebakita zeudela. Beraz, obra hau beste lan baten zati izan zitekeen, agian Natura hila zidrekin, laranjekin eta arrosarekin antzeko batean; horren ezkerraldean, hain zuzen ere, mihise hau kopiatzen baita. Izan ere, natura hil txiki hori beste konposizio batzuetan errepikatzen da, gai erlijiosoetan, hala nola Ama Birjinaren Familian. Errepikapen horrek Zurbaranen lan-metodoari buruzko informazioa ematen du: gai bat lehen aldiz irudikatu ondoren, irudikatutakoa beste pintura batzuetarako ere erabiltzen zen.

## Deskribapena

Hiru objektuak taula baten gainean jarrita daude, ezkerretik argi handia dute, eta hondo ilun baten gainean nabarmentzen dira, konposizioari aldi berean aire erreala eta espiritualizatua emanez. Ikuslea goian kokatuko balitz bezala dago eginda perspektiba, eta horrek sakontasun-sentsazioa areagotzen du. Margolariak hiru objektuen ukimen-ezaugarriak birsortzen erakusten du bere maisutasuna. Zeramikazko katilutxoak bere porositatea islatzen du metalezko plateraren hondoan eta ertzean. Lorea fintasun handiz margotuta dago eta bere petaloak ere, oso kolore arrosa zurbilekoak, erretiluaren ertz leunean islatzen dira.

## Erreferentziak

* ↑ https://arte.laguia2000.com/pintura/taza-con-agua-y-rosa-en-un-plato-de-plata-de-zurbaran
* ↑ Delenda, Odile (2009): Francisco de Zurbarán, Catálogo Razonado y Crítico. Madril: Fundación de Apoyo a la Historia del Arte Hispánico. ISBN 978-84-937260-2-7.
* ↑ Ibidem, Delenda (2009)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q26526534
# Katilu esnehori

Katilu esnehoria (Peziza succosa) Pezizaceae familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.

## Deskribapena

Errezeptakulua: Txikia, 1 eta 5 cm bitartekoa, hanka gabea, hasieran kopa itxuran eta ertza inkurbatua eta gero hemisferikoa. Barnealdea okre zurbil grisaxka samarreko kolorekoa edo oliba tonuekin eta kanpokoa aldea ere kolore berekoa da, baina zurbilagoa.
Haragia: Haragia zuria du eta aireak ukitzean horitu egiten da, puskatzean esnearen antzeko kolore zuriko likido bat jariatzen du, gero horixka bihurtzen da eta azkenean okre iluna.
Etimologia: Peziza terminoa grekotik dator, oin txikiko onddoak izendatzen zituen "pezis" hitzetik.

## Jangarritasuna

Jan daiteke, baina ez du balio gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Peziza succosella delakoarekin nahas daiteke, baina honen latex-a berdexka da eta ez horixka, himenioa ere askoz ilunagoa du.

## Sasoia eta lekua

Udan eta udazkenean hostozabalen basoetan, bide ilunetan, etab., buztin lurretan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Islandia, Israel, Txina, Argentina.

## Erreferentzia

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 486 or. ISBN 84-505-1806-7..
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 430 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q6667571
* Multimedia: Peziza succosa / Q6667571
# Katihar barrutia

Katihar barrutia Indiako barruti bat da, Purnia dibisioan, Bihar estatuan. 3.071.029 biztanle ditu 3.056 kilometro koadrotan.

## Mugakideak

Honako barrutiekin egiten du muga:
Purnia barrutia Malda barrutia Sahebganj barrutia

## Ikus, gainera

* Bihar

## Kanpo estekak

* Datuak: Q77568
* Multimedia: Katihar district / Q77568
# Katilu

    Artikulu hau ontziari buruzkoa da; perretxikoa gaitzat duena beste hau da: «Katilu (mikologia)»
Katilua zeramikazko edo beste gai batezko ontzia da, goporra baino handiagoa eta fraidekatilua baino txikiagoa, biribila eta kirtenik izaten ez duena, esnea eta antzeko edariak hartzeko erabiltzen dena.. Edari beroak hartzeko erabilia, beste edariekin ontzi informala da (edalontzi edo koparekin alderatuta).

## Erreferentziak

* ↑ Zeramika hiztegia. Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 44 or. ISBN 9788445734001..
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.

## Ikus, gainera

* Kikara
* Ontzi

## Kanpo estekak

* Datuak: Q153988
* Multimedia: Bowls (vessel) / Q153988
# Katilu (mikologia)

Katilua (Peziza badia) katilu baten edo arrautza azal baten tankera duten zenbait perretxiko askomizetoren izen arrunta da. Ez dira astaputzak bezala goitik erabat itxiak. Gehienak Peziza generoan sartzen dira, baina aleuria eta otidea generoetako batzuei ere katilu esaten zaie. Ezagunenak, Peziza vesiculosa, P. badia, P. succosa, Otidea onotica eta Aleuria aurantia dira. Zenbait autorek diote jateko ona dela, baina kalitate gastronomiko eskasekoa.
Sinonimoak: Plicaria badia, Aleuria badia.

## Deskribapena

Karpoforoa: 2 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hasieran kaliz itxuran, gero irekita eta irregularki tolestua. Kanpoaldea furfurazeoa da, arre-gorrixka kolorekoa, barnealdean oliba antzeko kolorea da nagusi. Ez du hankarik.
Etimologia: Peziza terminoa, grekotik dator, oin txikiko onddoak izendatzen zituen "pezis" hitzetik. Badia epitetoa berriz latinetik dator, baxua, arrea, esan nahi duen "badius" hitzetik. Koloreagatik.

## Jangarritasuna

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Peziza badioconfusa delakoarekin nahas daiteke, honek itxura eta kolore oso antzekoak ditu, baina udaberrian hazten da.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean eta neguan. Baso hezeetan, bideen ertzetan, lur buztintsuetan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Errusia, Kaukasia, Erdialdeko Asia, Txina, Himalaiako eremua, Korea, Japonia, India, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Iberduero, Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 671 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 330 or. ISBN 84-282-0865-4..
* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2013/9/7 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3412104
* Multimedia: Peziza badia / Q3412104
* Espezieak: Peziza badia
# Katilu bizardun

Katilu bizarduna (Humaria hemisphaerica) Pyronemataceae familiako onddo espezie bat da. Ezin da jan, haragia oso kalitate txarrekoa du.
Sinonimoa: Lachnea hemisphaerica.

## Deskribapena

Karpoforoa: 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa; hasieran, esfera barnehuts baten formakoa, gero erdiesferikoa, hala ere deformazio pixka batekin ager daiteke, beste ale batzuek estutzen dutelako.
Himenioa: Leuna, zuri-grisaxka kolorekoa edo gris-urdinxka kolorekoa. Kanpoko aldea okre-arrexka kolorekoa eta ile arre kolorekoz estalia, luzeagoak ertzean.

## Jangarritasuna

Ez du balio sukalderako.

### Nahasketa arriskua

Trichophaea hemispharioide delakoak badu antza, baina askoz txikiagoa da eta ikaztutako hondakinetan hazten da.
Espezie honek ezaugarri hauek ditu: himenio gris-urdinxka eta kanpoalde arrexka, ilez estalia.

## Sasoia eta lekua

Udazkenean, basoetako lurzoruan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Bolivia, Europa, Errusia, Erdialdeko Asia, Himalaiako eremua, Txina, Taiwan, Kaukasia, Korea, Japonia, Mozambike.

## Erreferentziak

* ↑ Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza • Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, A.D.E.V.E., 2012 • Euskalnatura • Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos, Luis García Bona, Kriselv, 1987 • Catálogo micológico del País Vasco, Aeranzadi, 1973 • Mendizalearen Hiztegia [mikologia], Ostadar Mendi Taldea.
* ↑ (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 760 or. ISBN 84-404-0530-8..
* ↑ (Gaztelaniaz) Ubillos Javier. (2020). Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas. Asociacion cultural “Baxauri” Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
* ↑ (Gaztelaniaz) Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián. (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
* ↑ (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 330 or. ISBN 84-282-0865-4..

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1570399
* Multimedia: Humaria hemisphaerica / Q1570399
# Katilinaren konspirazioa

Katilinaren konspirazioa Luzio Sergio Katilinak antolaturiko plana izan zen, zenbait aristokrata eta Silaren armadako beteranoen laguntzarekin boterea lortzea helburua zuena. K.a. 63an garatu zen antzinako Erroman eta Zizeronek, informatzaile bati esker inplikatuen mugimenduen gainean zegoela, senatuaren aurrean saioa salatu eta eragotzi zuen. Katilinak Erromatik ihes egitea lortu zuen eta Etrurian, non babes handia zuen, armada matxino bat antolatu zuen. Hala ere, K.a. 62ko urtarrilean Pistoiatik gertu egindako gudu batean hil zen. Bere aldekoek amore eman baino hiltzea erabaki zuten. Gaio Antonio Hibrida kontsulak, ziur asko parte-hartzaileen artean zegoena, gaixo zegoela argudiatuz, ez zuen guduan parte hartu.
Gertaera Salustiorena Katilinaren konspirazioa lanari esker ezagutzen dugu, lehen mailako iturria dena.

## Erreferentziak

* ↑ (Ingelesez) Gill, N. S.. Conspiracy of Catiline. About.com.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1051202
# Katillotxu

Katillotxu mendia Urdaibain itsasadarreko ezkerraldean (Busturialdea) dago, Mundaka herrian. 337 metroko garaiera du. Sollubeko mendilerroaren adar bat da.
Tontorrean eta inguruan 4 tumulu eta trikuharri baten aztarnak daude (Katillotxu 5 tumulua, Katillotxu 1 trikuharria, Katillotxu 6 tumulua, Katillotxu 2 tumulua, Pakatene tumulua).
Neolitoko aztarnak dira, orain dela 5.400 bat urtekoak, gizarte ehiztari-biltzailea sedentario bihurtu zenekoa.

## Abiapuntuak

* Mundakako hondartzatik.
* Bermeoko Demiku auzotik

## Ikus, gainera

* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12261376
* Multimedia: Katillotxu (mountain) / Q12261376
* ↑ Katillotxu | Euskal-Herria.Org. (Noiz kontsultatua: 2017-08-27).
* ↑ (Ingelesez) «Urdaibai, ibilbide gida» issuu (Noiz kontsultatua: 2017-08-27).
# Kalkjarlita

Kalkjarlita haluro motako minerala da.

## Ezaugarriak

Kalkjarlita haluro mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Na(Ca,Sr)3Al3(OH)2F14}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Calcjarlite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3650488
* Multimedia: Calcjarlite / Q3650488
# Kalklazita

Kalklazita substantzia organiko motako minerala da.

## Ezaugarriak

Kalklazita substantzia organiko mineralaren formula kimikoa hau da: ${\ce {Ca(CH3COO)Cl * 5H2O}}$. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Erreferentziak

* 1 2 (Ingelesez) «Calclacite: Mineral information, data and localities.» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q959680