OpenLLM-France/wikimedia huggingface dataset:
# Jenisei

Jenisei (mongolieraz: Gorlog; errusieraz: Енисе́й) Siberiako ibai handiena eta Asiako nagusienetakoa da. 4.093 kilometroko luzera du eta bere arroa munduko zabalenetarikoa da: 2.620.000 km².

## Geografia

Jenisei Kyzylen (Tuva errepublikako hiriburua) sortzen da, Bolshe Jenisei edo Jenisei Handia eta Mali Jenisei edo Jenisei Txikia ibaien-bilgunean. Lehenbizikoak Ekialdeko Saian mendietan du iturria, eta bigarrenak Mongoliako Khoridol Saridag mendigunean. Siberia hegotik iparrera zeharkatzen du, eta 2.000 km luze den behe ibilbidean 40 km-ko zabalera izatera iristen da. Kara itsasoan, Ozeano Artikoan, isurtzen du ura, 300 km-ko luzera eta adar asko dituen estuarioan. Jenisei Handia eta Jenisei Txikiaren bilgunetik ahora 3.487 km luze da, baina Jenisei Handiarena iturritzat hartuz gero, Jeniseik 4.093 km-ko luzera du.
Ibaiadar nagusiak Angara, Tunguska Harritsua eta Tunguska Beherea dira.

## Historia

Jenisei ibaiaren bazterretan tribu nomadak bizi ziren, hala nola Ket edo Yugh tribuak. Hauek, Kott, Assan, Arin, Baikot edo Pumpokol tribuak bezala, XVII. eta XIX. mendeen artean errusiartu ziren politikoki. Gaur egun, Ket batzuk baino ez dira geratzen Jeniseiren ezkerraldean.

## Hidrologia

Ordokietako ibaien erregimena agertzen du: maiatz-ekainean izotz urtzeari dagokion urandia, ezkerretako ertzeko lurraldeak maiz urpean hartzen dituena eta abendutik martxora bitarteko ur gutxiagoko aldia.
Jeniseiren emaria 1936-1999 bitartean neurtua izan da Igarkan (itsasoratu baino 697 km lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 2.440.000 km² ditu, arro osoaren % 93,1. Bertan urteko batez besteko emaria 18.395 m³/s da; emari handiena ekainean du (80.928 m³/s) eta txikiena abenduan (6.019 m³/s).
Jeniseiren batezbesteko emariak (m³/s), Igarkan neurtuak Datuak: 1936 eta 1999 artean

## Erreferentziak

* ↑ Euskaltzaindia. Europako toponimia fisikoa. .
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Yenisey River Global.britannica.com
* ↑ Edward J. VAJDA: «The Ket and Other Yeniseian Peoples» Pandora.cii.wwu.edu
* ↑ Lur entziklopedietatik hartua.
* ↑ Jenisei Igarkan R-arcticnet.sr.unh.edu

## Kanpo estekak

* Datuak: Q78707
* Multimedia: Yenisei River / Q78707
# Jenison (Michigan)

Jenison Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Ottawa konderrian kokatuta dago, Michigan estatuan. 16.640 biztanle ditu, 15,361022 kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Ikus, gainera

* Ottawa konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1019664
* Multimedia: Jenison, Michigan / Q1019664
# Kārlis Lasmanis

Kārlis Lasmanis, (Ventspils, Letonia, 1994ko apirilaren 8a) Letoniako hiruko saskibaloi jokalari profesionala da.
Bere aita Uģis Lasmanis arraunlaria da, eta, 1991ko Vienako Munduko Txapelketan, Sobietar Batasuna ordezkatuz, zilarrezko domina lortu zuen skull bikoitzean; gero Letonia ordezkatuko zuen.
2014ko 2014ko Europako Txapelketan (Grezia), Letoniako jubenilen taldean jokatuko du bosteko saskibaloian. Letoniako hainbat klub nazionaletan jokatu du, hala nola BK Saldus, BK Liepājas Lauvas eta BK Jūrmalan eta Alemanian Rasta Vechta taldean 2015/16 denboraldian.
Gizonezkoen 3×3 saskibaloi taldera jotzen du, eta Letoniako selekzioarekin, Europako (urrea 2017an, zilarra 2018an) eta munduko (zilarra 2019an) txapelketako lorpenetan parte hartzen du.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), bere lehenengo olinpiar jokoak izango ditu, eta Edgars Krūmiņš, Kārlis Lasmanis eta Nauris Miezisekin osatuko du taldea; sailkapen fasean, hirugarren amaituko dute, eta final-laurdena igaroko dute azken faserako, non japoniarrei, belgikarrei eta ROC taldeari irabaziko dieten (21-18 finalean) . Tokion, urrezko domina irabaziko du Letoniako taldearekin. ROC taldearen (zilarrezkoa) eta Serbiakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuko dira. Hauek osatuko dute Letoniako taldea: Agnis Čavars, Edgars Krūmiņš, Kārlis Lasmanis eta Nauris Miezis-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak

Udako Olinpiar Jokoak :
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia | 01 ! | Saskibaloia 3x3 gizonezkoa. |

## Erreferentziak

* ↑ La Lettonie, championne olympique de basket 3x3
* ↑ «Nauris Miezis» olympedia.org 2021-12-27an begiratua(Ingelesez)
* ↑ «Nauris Miezis» Olympics.com 2021-12-27an begiratua (Gaztelaniaz)
* ↑ "Saskibaloia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org (Ingelesez)

## Kanpo estekak

* Comité international olympique (Artxibatua)
* Proballers (Artxibatua)
* (en) Olympedia (Artxibatua)
* Datuak: Q107639299
* Multimedia: Kārlis Lasmanis / Q107639299
# Kārlis Ulmanis

Kārlis Augusts Vilhelms Ulmanis ( 1877 – 1942 ) Letoniako Sobietar okupazioa baino lehengo azken presidentea izan zen, 1936 eta 1940ren artean.
Agronomia ikasi zuen Zürichen (Suitzan) eta Leipzigeko Unibertsitatean ( Alemania ). 1905eko iraultzaren ondoren Estatu Batuetan erbesteratu zen. 1913an amnistia jaso zuen eta 1917an sortu Letoniako Nekazarien Batasuna sortu zuen. Letonia Errusiarekiko independentzia deklaratu zuenean 1918an, lehen presidente izendatu zuten. Kargua okupatu zuen 1918-20, 1925-26, 1931-32 eta 1936-40 artean. 1940an boterea utzi zuen Sobietar ultimatumaren aurretik, eta atxilotu eta deportatu zuten. 1942an hil zen disenteriazKrasnovodskeko espetxean, gaur egun Turkmenistanen.

## Erreferentziak

* ↑ Prezidenti : Latvijas valsts un ministru prezidenti (1918-1940). Riga: Latvijas Vēstnesis ISBN 9984-731-47-2. OCLC .61227165.
| Aurrekoa: Alberts Kviesis | Letoniako Presidentea 1936 a 1940 | Ondorengoa: Guntis Ulmanis |
* Datuak: Q298041
* Multimedia: Kārlis Ulmanis / Q298041
# Kędzierzyn-Koźle

Kędzierzyn-Koźle ( (Audio·info)) Poloniako Opoleko voivoderriko hiri-udalerri bat da, Kędzierzyn-Koźle barrutian kokatuta. 123,71 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 62088 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q605483
* Multimedia: Kędzierzyn-Koźle / Q605483
ieaOpoleko voivoderriko udalerriak :
# Kąkolewnica udalerria

Kąkolewnica Poloniako Lublingo voivoderriko landa-udalerri bat da, Radzyń Podlaski barrutian kokatuta. 147,53 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 8252 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2270995
ieaLublingo voivoderriko udalerriak :
# Kārsava udalerria

Kārsava udalerria (letonieraz: Kārsavas novads) Letoniako udalerri bat da. 628 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 5393 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Kārsava da.

## Demografia
### Bilakaera demografikoa

* Biztanleriaren bilakaera
* Datu-iturria: Letoniako Estatistika Bulego Zentrala

## Erreferentziak

* ↑ Letoniako Estatistika Bulego Zentrala. (2018-10-08). Biztanleriaren bilakaera. (Noiz kontsultatua: 2019-02-14).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2395952
* Multimedia: Kārsava Municipality / Q2395952
# Kąty Wrocławskie udalerria

Kąty Wrocławskie ( (Audio·info)) Poloniako Silesia Behereko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Wrocław barrutian kokatuta. 176,66 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 23303 biztanle zituen.

## Kanpo estekak

* Udalaren webgunea
* Datuak: Q2460985
* Multimedia: Gmina Kąty Wrocławskie / Q2460985
ieaSilesia Behereko voivoderriko udalerriak :
# Küstringo putscha

Küstrinen Putscha, Buchrucker Putsch izenaz ere ezaguna, gobernu alemanak Ruhr eskualdearen okupatzeari adierazitako erresistentziaren aurkako erreakzioa izan zen, 1923ko irailaren amaieran eta urriaren hasieran.

## Historia
### Operazioa

Bruno Ernst Buchrucker buru zutela, Reichswehr beltzeko taldeek Gustav Stresemann kantzilerraren gobernua eraitsi nahi zuten, eta Parlamentuko errepublika demokratikoa ordezkatu, autoritarismo nazionalarekin. Kolpearen beste arrazoi bat zen Buchruckerren agindupean zeuden unitateak desegiteko jasotako agindua.

### Porrota

Reichswehreko unitateek Küstrin okupatzea eragotzi zuten. Buchrucker eta beste ofizial batzuk atxilotu eta kartzelara eraman zituzten. Matxinatu gehienak berehala askatu eta ez zituzten zigortu.

### Amaiera

Denbora labur batez, estatu-kolpeak gotorlekua eta Hahnebergeko zitadela kontrolatu zituen, baina gero Reichswehrari eman behar izan zioten.

## Erreferentziak

* 1 2 3 4 Bernhard Sauer, "Die Schwarze Reichswehr und der geplante Marsch auf Berlin" (PDF) Berlin in Geschichte und Gegenwart. Jahrbuch des Landesarchivs Berlin (2008). (Alemanez)

## Kanpo estekak

* Datuak: Q1494320
# Kütahyako probintzia

Kütahyako probintzia Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiriburua Kütahya da. 12.119 km²ko azalera du eta bertan 684.082 biztanle bizi dira.

## Barrutiak

Probintziaren barnean 13 barruti daude:
| Altıntaş Aslanapa Çavdarhisar Domaniç Dumlupınar Emet Gediz | Hisarcık Kütahya Pazarlar Şaphane Simav Tavşanlı |

## Kanpo estekak

* Datuak: Q126874
* Multimedia: Kütahya Province / Q126874
# Küttigen

Küttigen Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, Aarau barrutia barrutian. 2014an 6,180 biztanle zituen 11,89 kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak

Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak

* Datuak: Q65007
* Multimedia: Küttigen / Q65007
Aarau Densbüren Biberstein Erlinsbach (AG)
# L'Antre des esprits

L'Antre des esprits Georges Mélièsek 1901ean egindako film labur mutu bat da. Erresuma Batuan The House of Mystery eta Ameriketako Estatu Batuetan The Magician's Cavern izenekin eskaini zuten. Star Film Companyren katalogoan 345-347 zenbakiak ditu.
Filmaren ideia nagusia mago batek egindako magia trukoak agertzea da, horretarako zinema teknika ezberdinak erabiltzen dituelarik eskeleto bat emakume bilakatzeko eta alderantziz, eskeletoak dantza egiteko edo objektuak mugitzeko.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3202145
# L'Aquila

L'Aquila Italiako erdialdean dagoen hiria da, izen bereko probintziaren eta Abruzzo eskualdearen hiriburua.
2005ean ia 72.000 biztanle zituen.

## Mugakideak

L'Aquilak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Antrodoco Barete Barisciano Borgorose Cagnano Amiterno Campotosto Capitignano Crognaleto Fano Adriano Fossa Isola del Gran Sasso d'Italia Lucoli Magliano de' Marsi Ocre Pietracamela Pizzoli Rocca di Cambio Rocca di Mezzo Santo Stefano di Sessanio Scoppito Tornimparte

## Historia

* 1230ean fundatu zuten, Aquila izenarekin.
* 1861ean Aquila degli Abruzzi izena hartu zuen.
* 1939an gaur egungo izena eman zioten.
* 2009ko apirilaren 6an lurrikara batek 280 lagun hil eta 1.500 zauritu zituen.

## Klima

Datu klimatikoak (Stazione Meteo L'Aquila 42°22′N 13°21′E﻿ / ﻿42.367°N 13.350°E﻿ / 42.367; 13.350) :
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 6.4 | 8.5 | 12.3 | 16.3 | 20.9 | 25.3 | 29.0 | 29.1 | 24.7 | 18.4 | 12.2 | 7.4 | 17.5 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 2.3 | 3.8 | 7.0 | 10.7 | 14.9 | 18.7 | 21.6 | 21.6 | 18.1 | 12.8 | 7.8 | 3.7 | 11.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -1.8 | -1.0 | 1.7 | 5.0 | 8.8 | 12.2 | 14.2 | 14.1 | 11.4 | 7.2 | 3.3 | -0.1 | 6.3 |
| Euria (mm) | 66.1 | 64.5 | 51.2 | 56.6 | 51.0 | 46.1 | 34.7 | 37.7 | 52.8 | 66.3 | 91.3 | 83.7 | 702 |
| Euri egunak (≥ ) | 8 | 8 | 8 | 9 | 8 | 6 | 5 | 5 | 6 | 8 | 10 | 10 | 91 |
| Elur egunak (≥ ) | 3 | 2.2 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1.6 | 7.8 |
| Iturria: ||||||||||||||

## Erreferentziak

* ↑ Il clima dell'Aquila. CETEMPS (Noiz kontsultatua: September 26, 2011).

## Kanpo estekak

* (Italieraz) Hiriko webgune ofiziala
* Datuak: Q3476
* Multimedia: L'Aquila / Q3476
# L'Ancienne-Lorette (Quebec)

L'Ancienne-Lorette Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Capitale-Nationale eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen — konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 16,745 biztanle zituen 7.63 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q142218
* Multimedia: L'Ancienne-Lorette / Q142218
# L'Année Sociologique

L'Année sociologique, 1898an sortu zen seihilabetekari soziologikoa da. Émile Durkheim izan zen sortzailea eta bere izan zen aldizkariaren lehen zuzendaria. Urtekaria izan zen 1925ra arte eta 1934 eta 1942 bitarte Annales sociologiques izena hartu zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren berriro argitaratu zen jatorrizko izena berreskuratuz. Ordutik, argitalpenak ez du etenik izan.
Durkeimentzat aldizkiri hau bere ikerkuntzak zabaltzeko modu bat izan zen. Era berean, bere ikasle eta beste irakasleentzat ere beren ikerkuntza zabaltzenko euskarri bihurtu zen paradigma soziologiko berriaren gerizpean. Hala, aldizkariaren adiera bat ere bada talde horrek XX. mendearen hasieran jorratu zuen ikusmolde soziologikoa izendatzeko.
Hastapenetan parte hartu zutenen artean, zenbait ikertzaile ospetsu aipa daitezke, besteak beste, Émile Durkheim bera, Paul Fauconnet, Célestin Bouglé, Marcel Mauss, Henri Hubert, Robert Hertz, Maurice Halbwachs eta François Simiand.

## Egungo batzordea

* Batzordeko lehendakaria: Pierre Demeulenaere
* Ohorezko lehendakaria: Raymond Boudon (2013a arte) Bernard Valade
* Idazkari orokorra: Annie Devinant

## 2004-2009 aldizkariak

* 2009 - lib. 59 - : Pour une sociologie politique du droit (2)
* 2009 - lib. 59 - : Pour une sociologie politique du droit (1)
* 2008 - lib. 58 - : Études
* 2008 - lib. 58 - : La ville, catégorie de l'action
* 2007 - lib. 57 - : Autour du droit : la sociologie de Jean Carbonnier
* 2007 - lib. 57 - : L'abstraction en sociologie (2)
* 2006 - lib. 56 - : L'abstraction en sociologie (1)
* 2006 - lib. 56 - : In memoriam : Jean Cazeneuve (1915-2005)
* 2005 - lib. 55 - : Sociologies économiques
* 2005 - lib. 55 - : L'explication de l'action sociale : problèmes méthodologiques et prospectives de recherche
* 2004 - lib. 54 - : Éthique et sociologie
* 2004 - lib. 54 - : Mauss et les durkheimiens - Textes inédits

## Kanpo estekak

* L'Année sociologique PUFen webgunean
* Datuak: Q1638544
* Multimedia: L'Année sociologique / Q1638544
# L'Anse-Saint-Jean (Quebec)

L'Anse-Saint-Jean Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Saguenay–Lac-Saint-Jean eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Le Fjord-du-Saguenay konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 1,208 biztanle zituen 512.57 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3202121
* Multimedia: L'Anse-Saint-Jean / Q3202121
# L'Ange-Gardien (Quebec)

L'Ange-Gardien Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Outaouais eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Les Collines-de-l'Outaouais konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 5,051 biztanle zituen 218.49 kilometro koadroko azaleran.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q3201975
* Multimedia: L'Ange-Gardien, Outaouais, Quebec / Q3201975
# L'Anse (Michigan)

L'Anse Michigango herri bat da. Baraga konderrian kokatua dago. 2010ean 2.011 biztanle zituen, 6,55 kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera

* Baraga konderria

## Kanpo estekak

* Datuak: Q2745129
* Multimedia: L'Anse, Michigan / Q2745129
# L'Antiga Esquerra de l'Eixample

L'Antiga Esquerra de l'Eixample (euskaraz Antzinako Ezkerraldeko Zabalgunea) Kataluniako Bartzelona hiriburuko Eixample barrutian dagoen auzo bat da.

## Eraikinak

* Sant Josep Oriol basilika
* Bartzelonako Ospitale Klinikoa
* Bartzelonako Apaiztegi Kontziliarra

## Plazak

* Plaça de la Universitat

## Iruditegia

* Sant Josep Oriol eliza.
* Bartzelonako unibertsitatearen antzinako eraikina.
* Sayrach Etxea.
* Gru-Aribau dorreak.

## Kanpo estekak

* L'Antiga Esquerra de l'Eixample auzoa Bartzelonako udal webgunean (Katalanez) (Gaztelaniaz)
* Datuak: Q3291762
* Multimedia: L'Antiga Esquerra de l'Eixample / Q3291762
# José María Pulido

José María Pulido Aranda (Bilbo, 1969ko irailaren 3a -) euskal beisbol eta softbol jokalari ohia da.
Bartzelonako Olinpiar Jokoetan Espainiako selekzioarekin parte hartu zuen eta 8.ak izan ziren.

## Erreferentziak

* ↑ www.sports-reference.com
* Datuak: Q12260861
# José María Pérez Medrano

José María Pérez Medrano (Lapuebla de Labarca, 1920ko maiatzaren 2a - Donostia, 2008ko uztailaren 22a) euskal herritar futbolaria izan zen, Errealean 1940 eta 1950 hamarkadetan aritu zena, eta taldearen historiako golegile handienetakoa.

## Ibilbidea
### Hastapenak

Ama zuen Lapuebla de Labarcakoa eta han jaio zen bera, baina ordurako familia Donostian bizi zen. Felix anaiarekin batera Rácing de San Sebastián talde apalean hasi zen jokatzen. Espainiako Gerra Zibilak kirol jarduera guztiak eten zituen eta 1937an Errealak jokalariak biltzeko kanpaina egin zuen. Perez anai biek izena eman zuten talde txuriurdinean. 1937-38 denboraldian "Torneo Brigadas de Navarra" txapelketan jokatu zuen baina 1938an armadarako deia iritsi eta Aragoira bidali zuten. Zaragozako Club Discóbolo taldean jokatu zuen orduan eta 1939-40ko Aragoiko txapelketa irabazi zuen.
Armadan lizentziatu ondoren Donostiara itzuli zen. Ez zuen ordea Errealean tokirik eta Real Unión taldean aritu zen bigarren mailan Felix anaiarekin batera.

### Errealeko golegilea

Real Uniónen maila ona eman zuenez Errealak fitxatu zuen eta 1955 artean jokalari txuriurdina izan zen. 1940. hamarkadan Erreala "igogailu" taldea izan zen, lehen maila eta bigarrena txandakatu zituelako, 1950. hamarkadan aldiz lehen mailan finkatu zen. José María Pérez Medranok 86 gol sartu zituen Errealarekin, oraindik ere historiako golegile nagusien artean bederatzigarrena da (2023ko datua). Lehen mailan 40 gol sartu zituen, bigarren mailan 29 eta Kopan beste 15. Hauei Brigadas txapelketan sarturiko bi gehitu behar zaizkie. Aipatzekoa da era berean Errealaren 500. eta 700. golak érez Medranok egin zituela.
Erretiratu aurretik azken denboraldi bat egin zuen Eibarren.

### Omenaldiak

Bi omenaldi jaso zituen Atotxan bere lana eskertzeko, eta kasualitatez biak ala biak Sebas Ontoriarekin batera. Lehenengoa 1955ean eta bigarrena 1967ko irailaren 12an.
2007ko abenduan Errealaren Urrezko domina jaso zuen. 2008ko uztailaren 22an hil zen Donostian.

## Taldeak

| Taldea | Urteak |
| Rácing de San Sebastián | - |
| Donsotia FC (Erreala) | 1937-1938 |
| Club Discóbolo (Zaragoza) | 1939-1940 |
| Real Unión | 1940-1941 |
| Real Sociedad | 1941-1955 |
| Eibar KE | 1955-1956 |

## Erreferentziak

* 1 2 (Gaztelaniaz) «Real Sociedad» www.realsociedad.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-21).
* ↑ (Gaztelaniaz) «Desde el primer gol de Bienzobas pasando por el 500, el 1000 y el 2000 a la espera del 3000» Rincondelforero 2013-03-16 (Noiz kontsultatua: 2023-01-21).

## Kanpo estekak

* Datuak: Q5943373
# José María Rubert Candau

José María Rubert Candau (Villarreal, Castellò, 1901) valentziar filosofo eta historialaria .

## Biografia

Filosofia eta teologiako ikasketak egin zituen Vicheko frantziskotarretan (Bartzelona) eta Madrilgo Unibertsitatean. Frantziskotarretan Erdi Aroa ikertu zuen batez ere, Guillermo Rubió edo Rubione frantziskotar filosofoa nagusiki. Bigarren aldian, apaiz egin ondoren, filosofia-jakintzaren azterketa egin zuen, ¿Qué es filosofía? (1947, Zer da filosofia?) ikerlanarekin hasi eta La realidad de la filosofía. Su sentido esencial y valor de sus resultados (1969-1970, Filosofiaren errealitatea. Bere funtsezko zentzua eta emaitzen balioa) bi liburukiz osaturiko obra handia idatzi zuen arte. Beste obra aipagarri batzuk ditu El conocimiento de Dios en la filosofía de Guillermo Rubió (1936, Jainkoa Guillermo Rubióren filosofian), Teoría del conocimiento y ontología (1942, Ezagutzaren eta ontologiaren teoria), Lógica, psicología y ética (1947, Logika, psikologia eta etika), Ser y vida. Análisis fenomenológico de los problemas básicos de la filosofía (1950, Izatea eta bizitza. Filosofiaren oinarrizko arazoei buruzko analisi fenomenologikoa), La filosofía del siglo XIV a través de Guillermo Rubió (1952, XIV. mendeko filosofia Guillermo Rubióren eskutik), Fundamentos constitutivos de la moral (1956, Molararen funtsak), El sentido último de la vida (1958, Bizitzaren azken buruko zentzua), Fenomenología de la acción del hombre (1961, Giza ekintzaren fenomenologia).

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

## Kanpo estekak

* Datuak: Q12260862
# José María Rodero

José María Rodero Luján (Madril, Espainia, 1922ko abenduaren 26a - 1991ko maiatzaren 14a) antzezlea izan zen. Rodero antzerkiko interprete bikaina izan zen, eta zinemagintzan arrakasta handirik lortu ez bazuen ere, antzerkirako zuen trebetasun bera erakutsi zuen telebistarako egindako lanetan ere. Espainiako antzezlerik onenetakotzat hartua da, XX. mendearen bigarren erdiari dagokionez batez ere, eta oso izen ona izan zuen ikusleen eta kritikaren artean; kritikak sarritan nabarmendu izan zuen bere ahots gozoa, erregistro ugari antzezteko aproposa, eta agertokian erakusten zuen trebetasun, gizatasun eta handitasuna.

## Bizitza

Ingeniaritza agronomoko ikasketak hasi zituen, baina bertan behera utzi eta antzerkian murgildu zen buru-belarri. Horrela hasi zen lanean Compañía del Teatro Español eta María Guerrero konpainietan, besteak beste, harik eta azkenik bere konpainia osatu zuen arte, bere emazte Elvira Quintilla antzezlearekin.

## Lanak

Lan asko egin zituen aipatzeko modukoak, baina bereziki azpimarratzekoak ditu Luces de bohemia (1920), Calígula (1945) eta Los emigrados (1974). Jorge Márquezen Hazme de noche un cuento obraren estreinaldia prestatzen ari zen hil zenean.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q3394136
# José María Roig

José María Roig Aldasoro (Tarragona, 1952ko irailaren 15a) nafar mediku eta politikaria da.
Nafarroako Unibertsitatean farmazia eta UNEDen zuzenbidea ikasi ondoren, funtzionario moduan lan egin zuen. 2007an Berrikuntza, Enpresa eta Lanako kontseilari izendatu zuten.
# José María Ruiz-Mateos

José María Ruiz-Mateos (Rota, Cádiz, Espainia, 1931ko apirilaren 11 – Puerto de Santa María, Cádiz, 2015ko irailaren 7a) espainiar enpresaburua izan zen, Rumasa enpresaren jabea.

## Biografia

Txikitan Jerez de la Fronterara aldatu zen familiarekin, eta hango Merkataritza Eskolan egin zituen merkataritza-irakasle izateko ikasketak.
1961ean, enpresa-talde bat sortu zuen, Rumasa (Ruiz Mateos Sociedad Anónima), eta enpresa haren nagusi gisa hasi zen ospea irabazten. Izan ere, 1967an Madrila aldatu zen, eta bultzada handia eman zion bere enpresari. Sortu eta handik hamar urtera, esaterako, bazituen 8 banku, 59 enpresa eta 15.000 langile, eta hurrengo hamarraldian ere (1971-1982) izugarrizko bilakaera izan zuen: Ruiz-Mateosen beraren arabera, 400 enpresa, 60.000 langile eta 100.000 akziodun. Espainiako enpresa pribatu handienetakoa izatera iritsi zen Rumasa.
1980ko hamarraldiaren hasieran, ordea, gorabeherak zituela zabaldu zen (200.000 milioiko zorra zuela esan zen), eta gobernuak jabetza kendu zion 1983an. José María Ruiz-Mateosek ihes egin behar izan zuen, eta, harrezkero, eztabaida eragin izan du beti, eta gogor eraso die erakundeei. Auzi ugari izan zituen: 1997an, merkataritza-agiriak faltsutzeaz salatu zuten, baina epaileak aske utzi zuen.
Ruiz-Mateosek bere inperioa, osorik ez bada ere, berreraiki egin zuen Nueva Rumasa izenarekin. 2011n, Nueva Rumasak hartzekodunen konkurtsoa prestatu zuen taldeko zenbait enpresarentzat.

## Erreferentziak

* Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
* Datuak: Q1147998
* Multimedia: José María Ruiz-Mateos / Q1147998
# José María Preciado

José María Preciado Nieva (Cadreita, 1886ko azaroaren 23a - 1963ko abuztuaren 13a) nafar apaiza izan zen, klaretarra. Panamára misiolari joan zen. 1934an Pio XI.ak Dariéngo bikario apostoliko eta Tegeako apezpiku izendatu zuen.